Kategoriya:Internet

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kaa">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>kaawiki</dbname>
    <base>https://kaa.wikipedia.org/wiki/Bas_bet</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Arnawlı</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Talqılaw</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Paydalanıwshı</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Paydalanıwshı talqılawı</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedia talqılawı</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Fayl talqılawı</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki talqılawı</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Úlgi</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Úlgi talqılawı</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Járdem</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Járdem talqılawı</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoriya</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategoriya talqılawı</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Portal talqılawı</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modul talqılawı</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Kategoriya:Internet</title>
    <ns>14</ns>
    <id>49</id>
    <revision>
      <id>265614</id>
      <parentid>137020</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T16:46:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Informatika|Informatika]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="9ljcxsx68o44dmo477ui8uchqywxu2g" xml:space="preserve">{{Commons kategoriya|Internet}}

[[Kategoriya:Kompyuter]]
[[Kategoriya:Informatika]]</text>
      <sha1>9ljcxsx68o44dmo477ui8uchqywxu2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Internet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>943</id>
    <revision>
      <id>265607</id>
      <parentid>212061</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T16:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>qosımshalar, kategoriya</comment>
      <origin>265607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148492" sha1="gn4hu7wvk1kjwui4teh59zwg2mfefnc" xml:space="preserve">[[Fayl: Internet_map_1024_-_transparent,_inverted.png|nobaý|Internettiń bir bólegi arqalı ótetuǵın marshrutlastırıw jollarınıń Opte Project vizualizaciyası]]
'''Internet''' (yamasa '''internet''') — bul tarmaqlar hám qurılmalar arasında baylanıs ornatıw ushın Internet protokol toplamın (TCP/IP) qollanatuǵın óz-ara baylanısqan [[Kompyuter tarmaǵı|kompyuter tarmaqlarınıń]] global sisteması. Bul lokal dárejeden global dárejege shekem bolǵan jeke, jámiyetlik, akademiyalıq, biznes hám húkimet tarmaqlarınan ibarat tarmaqlar tarmaǵı bolıp, elektron, sımsız hám optikalıq tarmaq texnologiyalarınıń keń sheńberi menen baylanısqan. Internet Dúnya júzilik tor (WWW) dıń óz-ara baylanısqan gipertekst hújjetleri hám qosımshaları, elektron pochta, internet telefoniyası, aǵımlı media hám fayl bólisiw sıyaqlı keń kólemli informaciya resursları hám xızmetlerin óz ishine aladı.

Internettiń kelip shıǵıwı kompyuter resursların waqıt bólisiw arqalı paydalanıwǵa múmkinshilik bergen izertlewlerge, 1960-jıllardaǵı paketli kommutaciyanıń rawajlanıwına hám maǵlıwmatlar baylanısı ushın kompyuter tarmaqlarınıń dizaynınan baslanadı&lt;ref name=&quot;The Washington Post&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/sf/business/2015/05/30/net-of-insecurity-part-1/|title=A Flaw in the Design|date=30 May 2015|newspaper=The Washington Post|quote=The Internet was born of a big idea: Messages could be chopped into chunks, sent through a network in a series of transmissions, then reassembled by destination computers quickly and efficiently. Historians credit seminal insights to Welsh scientist Donald W. Davies and American engineer Paul Baran. ... The most important institutional force ... was the Pentagon's Advanced Research Projects Agency (ARPA) ... as ARPA began work on a groundbreaking computer network, the agency recruited scientists affiliated with the nation's top universities.|access-date=20 February 2020|archive-date=8 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108111512/https://www.washingtonpost.com/sf/business/2015/05/30/net-of-insecurity-part-1/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |last=Yates |first=David M. |url=https://books.google.com/books?id=ToMfAQAAIAAJ&amp;q=packet+switch |title=Turing's Legacy: A History of Computing at the National Physical Laboratory 1945-1995 |date=1997 |publisher=National Museum of Science and Industry |isbn=978-0-901805-94-2 |pages=132–4 |language=en |quote=Davies's invention of packet switching and design of computer communication networks ... were a cornerstone of the development which led to the Internet}}&lt;/ref&gt;. Internette tarmaq aralıq baylanıstı ámelge asırıw ushın qaǵıydalar toplamı (baylanıs protokolları) 1970-jılları AQSH Qorǵanıw ministrliginiń Qorǵanıw boyınsha aldıńǵı qatarlı izertlew joybarları agentligi (DARPA) tárepinen AQSH, Ullı Britaniya hám Franciyanıń universitetleri hám izertlewshileri menen birge alıp barılǵan izertlew hám rawajlandırıw jumıslarınan kelip shıqtı&lt;ref name=&quot;Abbatep3&quot;&gt;{{harvnb|Abbate|1999|p=[https://books.google.com/books?id=9BfZxFZpElwC&amp;pg=PA3 3] &quot;The manager of the ARPANET project, Lawrence Roberts, assembled a large team of computer scientists ... and he drew on the ideas of network experimenters in the United States and the United Kingdom. Cerf and Kahn also enlisted the help of computer scientists from England, France and the United States&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | sáne = 2009-jıl 27-oktyabr | bet = The Computer History Museum, SRI International, and BBN Celebrate the 40th Anniversary of First ARPANET Transmission, Precursor to Today's Internet| url = https://www.sri.com/newsroom/press-releases/computer-history-museum-sri-international-and-bbn-celebrate-40th-anniversary| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190329134941/https://www.sri.com/newsroom/press-releases/computer-history-museum-sri-international-and-bbn-celebrate-40th-anniversary| arxivsáne = 2019-jıl 29-mart | qaralǵan sáne = 2017-jıl 25-sentyabr | baspaxana = SRI International| citata = But the ARPANET itself had now become an island, with no links to the other networks that had sprung up. By the early 1970s, researchers in France, the UK, and the U.S. began developing ways of connecting networks to each other, a process known as internetworking.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | author1 = by Vinton Cerf, as told to Bernard Aboba| sáne = 1993 | bet = How the Internet Came to Be| url = http://elk.informatik.hs-augsburg.de/tmp/cdrom-oss/CerfHowInternetCame2B.html| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170926042220/http://elk.informatik.hs-augsburg.de/tmp/cdrom-oss/CerfHowInternetCame2B.html| arxivsáne = 2017-jıl 26-sentyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 25-sentyabr | citata = We began doing concurrent implementations at Stanford, BBN, and University College London. So effort at developing the Internet protocols was international from the beginning.}}&lt;/ref&gt;. ARPANET dáslep AQSHtaǵı akademiyalıq hám áskeriy tarmaqlardı óz-ara baylanıstırıw ushın tiykarǵı tarmaq retinde xızmet etti, bul resurslardı bólisiwge múmkinshilik berdi. 1980-jılları Milliy ilim qorı tarmaǵınıń jańa tiykarǵı tarmaq retinde qarjılandırılıwı, sonday-aq basqa kommerciyalıq keńeytiwler ushın jeke qarjılandırıw, jańa tarmaq texnologiyaların rawajlandırıwda dúnya júzilik qatnasıwdı hám DARPAnıń Internet protokol toplamın qollanatuǵın kóplegen tarmaqlardıń birlesiwin xoshametledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.livinginternet.com/i/ii_summary.htm| bet = Internet History – One Page Summary| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140702210150/http://www.livinginternet.com/i/ii_summary.htm| arxivsáne = 2014-jıl 2-iyul | jumıs = The Living Internet| at = Bill| familiya = Stewart| sáne = January 2000 }}&lt;/ref&gt;. 1990-jıllardıń basında kommerciyalıq tarmaqlar menen kárxanalardıń baylanısıwı, sonday-aq Dúnya júzilik tordıń payda bolıwı&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2006 |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |page=312}}&lt;/ref&gt; házirgi zaman Internetine ótiwdiń baslanıwın belgiledi[9] hám institucional, jeke hám mobil kompyuterlerdiń áwladları tarmaq aralıq baylanısqa qosılǵan sayın turaqlı eksponencial ósimdi payda etti. Internet 1980-jıllarda akademiyalıq ortalıqlarda keńnen qollanılǵan bolsa da, 1990-jıllar hám onnan keyingi dáwirlerde Internettiń kommerciyalıq maqsetlerde qollanılıwı onıń xızmetleri menen texnologiyaların zamanagóy turmısınıń derlik hár tárepine engizdi.

Telefon, [[radio]], televidenie, qaǵaz pochta hám gazetalar sıyaqlı kópshilik dástúrli kommunikaciya quralları Internet tárepinen qayta qáliplestirildi, qayta anıqlandı yamasa hátte aylanıp ótildi, bul elektron pochta, Internet telefonı, Internet radiosı, Internet televideniesı, onlayn muzıka, cifrlı gazetalar hám audio hám video aǵımlı [[veb-sayt]]lar sıyaqlı jańa xızmetlerdiń payda bolıwına alıp keldi. Gazetalar, kitaplar hám basqa da baspa basılımları veb-sayt texnologiyasına beyimlesti yamasa blog jazıw, veb-aǵımlar hám onlayn jańalıqlar jıynawshıları túrinde qayta qáliplestirildi. Internet tez xabar almasıw, Internet forumları hám [[sociallıq tarmaq]] xızmetleri arqalı jeke qatnasıqtıń jańa formalarına jol ashtı hám tezlestirdi. Onlayn sawda iri usaqlap satıwshılar, kishi biznes hám isbilermenler ushın eksponencial túrde ósti, óytkeni ol firmalarǵa ózleriniń «gerbish hám cement» qatnasıǵın keńeytip, úlkenirek bazarǵa xızmet kórsetiw yamasa hátte tolıǵı menen onlayn túrde tovar hám xızmetlerdi satıw imkaniyatın beredi. Internettegi biznesten-bizneske hám finans xızmetleri pútkil sanaatlar boyınsha jetkiziw shınjırlarına tásir etedi.

Internettiń texnologiyalıq ámelge asırılıwı yamasa oǵan kiriw hám paydalanıw siyasatları boyınsha birde-bir oraylastırılǵan basqarıwı joq; hárbir qurawshı tarmaq óz siyasatların belgileydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://computer.howstuffworks.com/internet/basics/who-owns-internet.htm| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140619070159/http://computer.howstuffworks.com/internet/basics/who-owns-internet.htm| arxivsáne = 2014-jıl 19-iyun | at = Jonathan| familiya = Strickland| bet = How Stuff Works: Who owns the Internet?| sáne = 2008-jıl 3-mart | qaralǵan sáne = 2014-jıl 27-iyun }}&lt;/ref&gt;. Internettegi eki tiykarǵı atamalar keńisliginiń - Internet Protokolı adresi (IP adres) keńisligi hám Domen Atamaları Sisteması (DNS) - ulıwma anıqlamaların qollap-quwatlawshı shólkem, Internet Korporaciyası Berilgen Atamalar hám Sanlar ushın (ICANN) basqaradı. Tiykarǵı protokollardıń texnikalıq tiykarı hám standartlastırılıwı Internet Injenerlik Wazıypa Kúshi (IETF) tárepinen ámelge asırıladı, bul - texnikalıq bilimin qosıw arqalı hár kim qosıla alatuǵın bos baylanısqan xalıqaralıq qatnasıwshılardan ibarat kommerciyalıq emes shólkem. 2006-jıldıń noyabr ayında Internet USA Today gazetasınıń «Jańa jeti káramat» dizimine kirgizilgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.usatoday.com/travel/news/2006-10-26-seven-wonders-experts_x.htm| bet = New Seven Wonders panel| jumıs = USA Today| sáne = 2006-jıl 27-oktyabr | qaralǵan sáne = 2010-jıl 31-iyul | arxivsáne = 2010-jıl 15-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20100715032114/http://www.usatoday.com/travel/news/2006-10-26-seven-wonders-experts_x.htm}}&lt;/ref&gt;.

== Terminologiya ==
«Internetted» sózi 1849-jıldan baslap qollanılǵan bolıp, jalǵanǵan yamasa bir-birine toqılǵan degen mánisti ańlatqan. «Internet» sózi 1945-jılı AQSH Urıs departamenti tárepinen radio operatorınıń qollanbasında&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = United States Army Field Manual FM 24-6 Radio Operator's Manual Army Ground Forces June 1945| sáne = 2023-jıl 18-sentyabr | url = https://archive.org/details/Fm24-6/mode/2up| baspaxana = United States War Department}}&lt;/ref&gt;, al 1974-jılı «Internetwork» sóziniń qısqartılǵan forması retinde qollanılǵan. Búgingi kúnde «Internet» termini kóbinese óz-ara jalǵanǵan kompyuter tarmaqlarınıń global sistemasın ańlatadı, biraq ol kishi tarmaqlardıń hár qanday toparına da tiyisli bolıwı múmkin&lt;ref name=&quot;The New York Times&quot;&gt;{{Cite news|last=Corbett|first=Philip B.|date=1 June 2016|title=It's Official: The 'Internet' Is Over|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2016/06/02/insider/now-it-is-official-the-internet-is-over.html|access-date=29 August 2020|issn=0362-4331|archive-date=14 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014142148/https://www.nytimes.com/2016/06/02/insider/now-it-is-official-the-internet-is-over.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Keń qollanıwǵa kirgen waqıtta, kópshilik basılımlar «Internet» sózin bas hárip penen jazılǵan atama retinde qollanǵan; bul ádet házirgi waqıtta azayıp baratır. Bul inglis tilinde jańa terminlerdi dáslep bas hárip penen jazıw, keyin olar ádettegi bolǵan sayın kishi háripke ótkeriw tendenciyasın kórsetedi&lt;ref name=&quot;Wired&quot;&gt;{{Cite news|last=Herring|first=Susan C.|date=19 October 2015|title=Should You Be Capitalizing the Word 'Internet'?|magazine=Wired|url=https://www.wired.com/2015/10/should-you-be-capitalizing-the-word-internet/|access-date=29 August 2020|issn=1059-1028|archive-date=31 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031024342/https://www.wired.com/2015/10/should-you-be-capitalizing-the-word-internet/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Bul sóz házirgi waqıtta da global internetti kishi tarmaqlardan ayırıw ushın geyde bas hárip penen jazıladı, biraq kóplegen basılımlar, sonıń ishinde 2016-jıldan baslap AP Stylebook, hárbir jaǵdayda kishi hárip penen jazıwdı usınıs etedi. 2016-jılı Oksford inglis tili sózligi shama menen 2.5 milliard baspa hám onlayn dereklerdi izertlew tiykarında «Internet» sóziniń 54% jaǵdayda bas hárip penen jazılǵanın anıqlaǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Coren| at = Michael J.| bet = One of the internet's inventors thinks it should still be capitalized| url = https://qz.com/698175/one-of-the-internets-inventors-thinks-it-should-still-be-capitalized/| qaralǵan sáne = 2020-jıl 8-sentyabr | jumıs = Quartz| sáne = 2016-jıl 2-iyun | til = en| arxivsáne = 2020-jıl 27-sentyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20200927102759/https://qz.com/698175/one-of-the-internets-inventors-thinks-it-should-still-be-capitalized/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

«Internet» hám «World Wide Web» terminleri kóbinese bir-biriniń ornına qollanıladı; [[veb-bet]]lerdi kóriw ushın brauzerdi paydalanǵanda «Internetke kiriw» haqqında aytıw ádettegi jaǵday. Biraq, World Wide Web, yamasa qısqasha Veb, Internet xızmetleriniń kóp sanlı túrleriniń tek birewi bolıp&lt;ref&gt;{{Web deregi | sáne = 2014-jıl 11-mart | bet = World Wide Web Timeline| url = http://www.pewinternet.org/2014/03/11/world-wide-web-timeline/| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150729162322/http://www.pewinternet.org/2014/03/11/world-wide-web-timeline/| arxivsáne = 2015-jıl 29-iyul | qaralǵan sáne = 2015-jıl 1-avgust | baspaxana = Pews Research Center}}&lt;/ref&gt;, ol gipersiltemeler hám URLler arqalı baylanısqan hújjetler (veb-betler) hám basqa da veb-resurslar jıynaǵı bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = HTML 4.01 Specification| url = http://www.w3.org/TR/html401/struct/links.html#h-12.1| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20081006131915/http://www.w3.org/TR/html401/struct/links.html| arxivsáne = 2008-jıl 6-oktyabr | qaralǵan sáne = 2008-jıl 13-avgust | baspaxana = World Wide Web Consortium| citata = [T]he link (or hyperlink, or Web link) [is] the basic hypertext construct. A link is a connection from one Web resource to another. Although a simple concept, the link has been one of the primary forces driving the success of the Web.}}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
[[Fayl:A sketch of the ARPANET in December 1969.png|thumb|1969-jıldıń dekabr ayındaǵı ARPANETtiń súwreti. UCLA hám Stanford Research Institute (SRI) taǵı túyinler súwretlengenler arasında bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Waldrop| at = Mitch| sáne = 2015 | bet = DARPA and the Internet Revolution| url = https://www.darpa.mil/attachments/(2O15)%20Global%20Nav%20-%20About%20Us%20-%20History%20-%20Resources%20-%2050th%20-%20Internet%20(Approved).pdf| qaralǵan sáne = 2024-jıl 16-may | jumıs = darpa.mil}}&lt;/ref&gt;.]]
1960-jıllarda kompyuter ilimpazları kompyuter resursların bólisiw sistemaların islep shıǵıwdı basladı&lt;ref name=&quot;Lee1992&quot;&gt;{{cite journal |last1=Lee |first1=J.A.N. |last2=Rosin |first2=Robert F |date=1992 |title=Time-Sharing at MIT |url=https://archive.org/details/time-sharing-at-mit |journal=IEEE Annals of the History of Computing |volume=14 |issue=1 |page=16 |doi=10.1109/85.145316 |s2cid=30976386 |access-date=October 3, 2022|issn=1058-6180 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ctsspg&quot;&gt;F. J. Corbató, et al., ''[http://www.bitsavers.org/pdf/mit/ctss/CTSS_ProgrammersGuide.pdf The Compatible Time-Sharing System A Programmer's Guide]'' (MIT Press, 1963) {{ISBN|978-0-262-03008-3}}. &quot;To establish the context of the present work, it is informative to trace the development of time-sharing at MIT. Shortly after the first paper on time-shared computers by C. Strachey at the June 1959 UNESCO Information Processing conference, H.M. Teager and J. McCarthy delivered an unpublished paper &quot;Time-Shared Program Testing&quot; at the August 1959 ACM Meeting.&quot;&lt;/ref&gt;. Dj. S. R. Liklider Bolt Beranek &amp; Newman kompaniyasında islegen waqtında, keyinirek AQSH Qorǵanıw ministrliginiń (DoD) Aldıńǵı izertlew joybarları agentliginiń (ARPA) Informaciyanı qayta islew texnikaları bólimin (IPTO) basqarǵan waqtında universal tarmaq ideyasın usındı. Internettiń tiykarǵı texnologiyalarınıń biri bolǵan paketlik kommutaciyanı izertlew 1960-jıllardıń basında RAND kompaniyasında Pol Barannnıń jumıslarında baslandı hám ǵárezsiz túrde 1965-jılı Ullı Britaniyanıń Milliy fizikalıq laboratoriyasında (NPL) Donald Devis tárepinen alıp barıldı&lt;ref name=&quot;NIHF2007&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.invent.org/honor/inductees/inductee-detail/?IID=316| bet = Inductee Details – Paul Baran| baspaxana = National Inventors Hall of Fame| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170906091231/http://www.invent.org/honor/inductees/inductee-detail/?IID=316| arxivsáne = 2017-jıl 6-sentyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-sentyabr | postscript = none}}; {{Web deregi | url = http://www.invent.org/honor/inductees/inductee-detail/?IID=328| bet = Inductee Details – Donald Watts Davies| baspaxana = National Inventors Hall of Fame| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170906091936/http://www.invent.org/honor/inductees/inductee-detail/?IID=328| arxivsáne = 2017-jıl 6-sentyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. 1967-jılı Operaciyalıq sistemalar principleri boyınsha simpoziumnan keyin, usınılǵan NPL tarmaǵınan paketlik kommutaciya hám Baran usınǵan marshrutlaw koncepciyaları ARPA usınǵan tájiriybelik resurslardı bólisiw tarmaǵı bolǵan ARPANET dizaynına kirgizildi&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hauben |first1=Michael |url=http://www.columbia.edu/~hauben/book-pdf/CHAPTER%205.pdf |title=Netizens: On the History and Impact of Usenet and the Internet |last2=Hauben |first2=Ronda |date=1997 |publisher=Wiley |isbn=978-0-8186-7706-9 |language=en |chapter=5 The Vision of Interactive Computing And the Future |access-date=2 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210103184558/http://www.columbia.edu/~hauben/book-pdf/CHAPTER%205.pdf |archive-date=3 January 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Zelnick |first1=Bob |url=https://books.google.com/books?id=Q10phY811tUC&amp;pg=PA66 |title=The Illusion of Net Neutrality: Political Alarmism, Regulatory Creep and the Real Threat to Internet Freedom |last2=Zelnick |first2=Eva |publisher=Hoover Press |year=2013 |isbn=978-0-8179-1596-4 |language=en |access-date=7 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110133435/https://books.google.com/books?id=Q10phY811tUC&amp;pg=PA66 |archive-date=10 January 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Peter| at = Ian| jıl = 2004| bet = So, who really did invent the Internet?| url = http://www.nethistory.info/History%20of%20the%20Internet/origins.html| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110903001108/http://www.nethistory.info/History%20of%20the%20Internet/origins.html| arxivsáne = 2011-jıl 3-sentyabr | qaralǵan sáne = 2014-jıl 27-iyun | jumıs = The Internet History Project}}&lt;/ref&gt;.

ARPANET rawajlanıwı 1969-jıl 29-oktyabrde Kaliforniya universiteti, Los-Andjeles (UCLA) hám Stenford izertlew institutı (házirgi SRI International) arasında baylanısqan eki tarmaq noqatınan baslandı&lt;ref name=&quot;NetValley&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.netvalley.com/intval.html| bet = Roads and Crossroads of Internet History| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160127082435/http://www.netvalley.com/intval.html| arxivsáne = 2016-jıl 27-yanvar | at = Gregory| familiya = Gromov| jıl = 1995}}&lt;/ref&gt;. Úshinshi orın Kaliforniya universiteti, Santa-Barbarada boldı, onnan keyin Yuta universiteti qosıldı. Keleshektegi ósiwdiń belgisi retinde, 1971-jıldıń aqırına kelip 15 orın jas ARPANETke jalǵanǵan edi&lt;ref&gt;{{cite book | author-link = Katie Hafner | last = Hafner | first = Katie | title = Where Wizards Stay Up Late: The Origins of the Internet | publisher = Simon &amp; Schuster | year = 1998 | isbn = 978-0-684-83267-8 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | avtor = Hauben, Ronda| bet = From the ARPANET to the Internet| jıl = 2001| url = http://www.columbia.edu/~rh120/other/tcpdigest_paper.txt| qaralǵan sáne = 2009-jıl 28-may | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090721093920/http://www.columbia.edu/~rh120/other/tcpdigest_paper.txt| arxivsáne = 2009-jıl 21-iyul }}&lt;/ref&gt;. Bul dáslepki jıllar 1972-jılǵı «Kompyuter tarmaqları: Resurslardı bólisiwdiń xabarshıları» filminde hújjetlestirilgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Internet Pioneers Discuss the Future of Money, Books, and Paper in 1972| url = https://paleofuture.gizmodo.com/internet-pioneers-discuss-the-future-of-money-books-a-880551175| qaralǵan sáne = 2020-jıl 31-avgust | jumıs = Paleofuture| sáne = 2013-jıl 23-iyul | til = en-us| arxivsáne = 2020-jıl 17-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20201017141323/https://paleofuture.gizmodo.com/internet-pioneers-discuss-the-future-of-money-books-a-880551175| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Sonnan keyin, ARPANET áste-aqırın Qurama Shtatlardaǵı alıs oraylar hám áskeriy bazalardı jalǵawshı oraylastırılmaǵan kommunikaciya tarmaǵına aylandı&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Townsend |first=Anthony |date=2001 |title=The Internet and the Rise of the New Network Cities, 1969–1999 |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1068/b2688 |journal=Environment and Planning B: Planning and Design |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=39–58 |doi=10.1068/b2688 |bibcode=2001EnPlB..28...39T |issn=0265-8135 |s2cid=11574572|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;. Basqa paydalanıwshı tarmaqları hám izertlew tarmaqları, mısalı Merit Network hám CYCLADES, 1960-jıllardıń aqırı hám 1970-jıllardıń basında rawajlandı&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Kim |first1=Byung-Keun |url=https://books.google.com/books?id=lESrw3neDokC |title=Internationalising the Internet the Co-evolution of Influence and Technology |date=2005 |publisher=Edward Elgar |isbn=978-1-84542-675-0 |pages=51–55}}&lt;/ref&gt;.

ARPANETtiń dáslepki xalıqaralıq birge islesiwleri siyrek edi. 1973-jılı Norvegiya (NORSAR hám NDRE) menen&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = NORSAR and the Internet| url = http://www.norsar.no/norsar/about-us/History/Internet/| baspaxana = NORSAR| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130121220318/http://www.norsar.no/norsar/about-us/History/Internet/| arxivsáne = 2013-jıl 21-yanvar }}&lt;/ref&gt;, hám London universitet kolledjindegi (UCL) Piter Kirsteynniń izertlew toparı menen baylanıslar ornatıldı, bul Britaniya akademiyalıq tarmaqlarına shlyuz bolıp, resurslardı bólisiw ushın birinshi intertarmaqtı qurdı&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kirstein|first=P.T.|date=1999|title=Early experiences with the Arpanet and Internet in the United Kingdom|url=https://pdfs.semanticscholar.org/4773/f19792f9fce8eacba72e5f8c2a021414e52d.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20200207092443/https://pdfs.semanticscholar.org/4773/f19792f9fce8eacba72e5f8c2a021414e52d.pdf|archive-date=2020-02-07|journal=IEEE Annals of the History of Computing|volume=21|issue=1|pages=38–44|doi=10.1109/85.759368|s2cid=1558618|issn=1934-1547}}&lt;/ref&gt;. ARPA joybarları, Xalıqaralıq tarmaq jumıs toparı hám kommerciyalıq baslamalar kóp sanlı ayırım tarmaqlardıń bir tarmaqqa yamasa «tarmaqlar tarmaǵına» aylanıwı ushın hár túrli protokollar hám standartlardıń rawajlanıwına alıp keldi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.internetsociety.org/internet/what-internet/history-internet/brief-history-internet#concepts| bet = Brief History of the Internet: The Initial Internetting Concepts| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160409105511/http://www.internetsociety.org/internet/what-internet/history-internet/brief-history-internet| arxivsáne = 2016-jıl 9-aprel | at = Barry M.| familiya = Leiner| jumıs = Internet Society| qaralǵan sáne = 2014-jıl 27-iyun }}&lt;/ref&gt;. 1974-jılı Stenford universitetindegi Vint Serf hám DARPAdaǵı Bob Kan «Paketlik tarmaq aralıq baylanıs ushın protokol» usınısın járiyaladı&lt;ref name=&quot;IEEE Transactions on Communications&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Cerf |first1=V. |last2=Kahn |first2=R. |date=1974 |title=A Protocol for Packet Network Intercommunication |url=https://www.cs.princeton.edu/courses/archive/fall06/cos561/papers/cerf74.pdf |journal=IEEE Transactions on Communications |volume=22 |issue=5 |pages=637–648 |doi=10.1109/TCOM.1974.1092259 |issn=1558-0857 |quote=The authors wish to thank a number of colleagues for helpful comments during early discussions of international network protocols, especially R. Metcalfe, R. Scantlebury, D. Walden, and H. Zimmerman; D. Davies and L. Pouzin who constructively commented on the fragmentation and accounting issues; and S. Crocker who commented on the creation and destruction of associations. |archive-url=https://web.archive.org/web/20060913213037/https://www.cs.princeton.edu/courses/archive/fall06/cos561/papers/cerf74.pdf |archive-date=13 September 2006 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Serf hám onıń studentleri &lt;nowiki&gt;RFC 675&lt;/nowiki&gt; te hám keyingi RFC lerde «internet» sózin «internetwork» tiń qısqartılǵan túri retinde qollandı. Serf hám Kan nátiyjedegi TCP/IP dizaynına Lui Puzin hám basqalardıń áhmiyetli tásirin atap ótedi&lt;ref&gt;{{Cite news|date=30 November 2013|title=The internet's fifth man|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/news/technology-quarterly/21590765-louis-pouzin-helped-create-internet-now-he-campaigning-ensure-its|access-date=22 April 2020|issn=0013-0613|quote=In the early 1970s Mr Pouzin created an innovative data network that linked locations in France, Italy and Britain. Its simplicity and efficiency pointed the way to a network that could connect not just dozens of machines, but millions of them. It captured the imagination of Dr Cerf and Dr Kahn, who included aspects of its design in the protocols that now power the internet.|archive-date=19 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200419230318/https://www.economist.com/news/technology-quarterly/21590765-louis-pouzin-helped-create-internet-now-he-campaigning-ensure-its|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Milliy PTT ler hám kommerciyalıq provayderler X.25 standartın islep shıqtı hám onı jámiyetlik maǵlıwmat tarmaqlarında engizdi&lt;ref&gt;{{cite book|last=Schatt|first=Stan|title=Linking LANs: A Micro Manager's Guide|publisher=McGraw-Hill|year=1991|isbn=0-8306-3755-9|page=200}}&lt;/ref&gt;.

1981-jılı Milliy ilim fondı (NSF) Kompyuter ilimi tarmaǵın (CSNET) qarjılandırǵanda ARPANETke kiriw keńeytildi. 1982-jılı Internet protokol toplamı (TCP/IP) standartlastırıldı, bul jalǵanǵan tarmaqlardıń dúnya júzi boyınsha keń tarqalıwına járdem berdi. 1986-jılı Milliy ilim fondı tarmaǵı (NSFNet) izertlewshilerge AQSHtaǵı superkompyuter orınlarına kiriw múmkinshiligin bergende TCP/IP tarmaǵına kiriw jáne de keńeydi, dáslep 56 kbit/s tezlikte, keyin 1.5 Mbit/s hám 45 Mbit/s tezliklerinde&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.merit.edu/about/history/pdf/NSFNET_final.pdf| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150210181738/http://www.merit.edu/about/history/pdf/NSFNET_final.pdf| arxivsáne = 2015-jıl 10-fevral | bet = NSFNET: A Partnership for High-Speed Networking, Final Report 1987–1995| at = Karen D.| familiya = Frazer| jumıs = Merit Network, Inc.| jıl = 1995}}&lt;/ref&gt;. NSFNet 1988-89-jılları [[Evropa]], [[Avstraliya]], [[Jańa Zelandiya]] hám Yaponiyadaǵı akademiyalıq hám izertlew shólkemlerine keńeydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | avtor = Ben Segal| avtorsilteme = Ben Segal (computer scientist)| jıl = 1995| bet = A Short History of Internet Protocols at CERN| url = http://www.cern.ch/ben/TCPHIST.html| url-status = dead| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230608153730/http://ben.web.cern.ch/ben/TCPHIST.html| arxivsáne = 2023-jıl 8-iyun | qaralǵan sáne = 2011-jıl 14-oktyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.apan.net/meetings/busan03/cs-history.htm| bet = Internet History in Asia| jumıs = 16th APAN Meetings/Advanced Network Conference in Busan| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20060201035514/http://apan.net/meetings/busan03/cs-history.htm| arxivsáne = 2006-jıl 1-fevral | qaralǵan sáne = 2005-jıl 25-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.nordu.net/history/TheHistoryOfNordunet_simple.pdf| bet = The History of NORDUnet| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160304031416/http://www.nordu.net/history/TheHistoryOfNordunet_simple.pdf| arxivsáne = 2016-jıl 4-mart }}&lt;/ref&gt;. Bul waqıtqa shekem UUCP hám PTT jámiyetlik maǵlıwmat tarmaqları sıyaqlı basqa tarmaq protokolları global qoljetimlilikke iye bolsa da, bul Internettiń kontinentler aralıq tarmaq retinde baslanıwın belgiledi. 1989-jılı AQSH hám Avstraliyada kommerciyalıq Internet xızmet kórsetiwshiler (ISP ler) payda boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.rogerclarke.com/II/OzI04.html#CIAP| bet = Origins and Nature of the Internet in Australia| familiya = Clarke| at = Roger| qaralǵan sáne = 2014-jıl 21-yanvar | arxivsáne = 2021-jıl 9-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20210209201253/http://www.rogerclarke.com/II/OzI04.html#CIAP| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. ARPANET 1990-jılı paydalanıwdan shıǵarıldı.

[[Fayl:NSFNET-backbone-T3.png|thumb|T3 NSFNET tiykarǵı tarmaǵı, shama menen 1992-jıl]]

Yarım ótkizgishler texnologiyası hám optikalıq tarmaq taraw salasındaǵı turaqlı rawajlanıwlar tarmaqtıń orayın keńeytiwde hám xalıqqa xızmet kórsetiwde kommerciyalıq qatnasıw ushın jańa ekonomikalıq múmkinshilikler jarattı. 1989-jıldıń ortasında MCI Mail hám Compuserve Internetke jalǵanıwlar ornattı, Internettiń yarım million paydalanıwshılarına elektron pochta hám jámiyetlik kiriw ónimlerin jetkizip berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://books.google.com/books?id=wDAEAAAAMBAJ&amp;q=compuserve%20to%20mci%20mail%20internet&amp;pg=PT31| bet = InfoWorld| sáne = 1989-jıl 25-sentyabr | via = Google Books| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170129225422/https://books.google.com/books?id=wDAEAAAAMBAJ&amp;pg=PT31&amp;lpg=PT31&amp;dq=compuserve%20to%20mci%20mail%20internet| arxivsáne = 2017-jıl 29-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Bir neshe aydan soń, 1990-jıldıń 1-yanvarında, PSInet kommerciyalıq paydalanıw ushın alternativ Internet tiykarǵı tarmaǵın iske qostı; bul keyingi jıllardaǵı kommerciyalıq Internettiń ózegine qosılǵan tarmaqlardıń biri edi. 1990-jıldıń mart ayında NSFNET penen Evropa arasındaǵı birinshi joqarı tezlikli T1 (1.5 Mbit/s) baylanısı Kornell universiteti menen CERN arasında ornatıldı, bul sputnikler arqalı múmkin bolǵannan ádewir kúshli baylanıslarǵa múmkinshilik berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | sáne = February 1990 | bet = INTERNET MONTHLY REPORTS| url = http://ftp.cuhk.edu.hk/pub/doc/internet/Internet.Monthly.Report/imr9002.txt| arxivurl = https://wayback.archive-it.org/all/20170525080041/ftp://ftp.cuhk.edu.hk/pub/doc/internet/Internet.Monthly.Report/imr9002.txt| arxivsáne = 2017-jıl 25-may | qaralǵan sáne = 2020-jıl 28-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

1990-jıldıń aqırlarında, Tim Berners-Li CERN basqarmasına eki jıl dawamında lobbilik etkennen keyin, birinshi [[veb-brauzer]] WorldWideWebti jazıwdı basladı. 1990-jıldıń jańa jıl qarsańına kelip, Berners-Li jumıs isleytuǵın Veb ushın zárúr bolǵan barlıq qurallardı dúzgen edi: HyperText Transfer Protocol (HTTP) 0.9&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.w3.org/Protocols/HTTP/AsImplemented.html| arxivurl = https://web.archive.org/web/19970605071155/http://www.w3.org/Protocols/HTTP/AsImplemented.html| arxivsáne = 1997-jıl 5-iyun | at = Tim| familiya = Berners-Lee| bet = The Original HTTP as defined in 1991| jumıs = W3C.org}}&lt;/ref&gt;, HyperText Markup Language (HTML), birinshi Veb brauzer (ol jáne HTML redaktorı bolıp, Usenet jańalıqlar toparlarına hám FTP fayllarına kire alatuǵın edi), birinshi HTTP server programmalıq támiynatı (keyinirek CERN httpd dep atalǵan), birinshi [[veb-server]]&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://info.cern.ch/| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100105103513/http://info.cern.ch/| bet = The website of the world's first-ever web server| arxivsáne = 2010-jıl 5-yanvar | jumıs = info.cern.ch}}&lt;/ref&gt;, hám joybardıń ózin súwretleytuǵın birinshi Veb-betler. 1991-jılı Commercial Internet eXchange dúzildi, bul PSInetke basqa kommerciyalıq tarmaqlar CERFnet hám Alternet penen baylanısıwǵa múmkinshilik berdi. Stanford Federal Credit Union 1994-jıldıń oktyabr ayında barlıq aǵzalarına onlayn Internet bank xızmetlerin usınǵan birinshi finans mákemesi boldı&lt;ref&gt;{{cite press release|title=Stanford Federal Credit Union Pioneers Online Financial Services.|date=21 June 1995|url=http://www.thefreelibrary.com/Stanford+Federal+Credit+Union+Pioneers+Online+Financial+Services.-a017104850|access-date=21 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041632/https://www.thefreelibrary.com/Stanford+Federal+Credit+Union+Pioneers+Online+Financial+Services.-a017104850|archive-date=21 December 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 1996-jılı, OP Financial Group, ol da kooperativ bank bolıp, dúnyadaǵı ekinshi onlayn bank hám Evropadaǵı birinshi onlayn bank boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.op.fi/op-financial-group/about-us/op-financial-group-in-brief/history| bet = History – About us – OP Group| qaralǵan sáne = 2018-jıl 21-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20181221041413/https://www.op.fi/op-financial-group/about-us/op-financial-group-in-brief/history| arxivsáne = 2018-jıl 21-dekabr | url-status = live}}&lt;/ref&gt;. 1995-jılǵa kelip, AQSHta Internet tolıq kommerciyalastırıldı, sebebi NSFNet toqtatılıp, Internetti kommerciyalıq trafik ushın paydalanıwǵa bolǵan sońǵı sheklewler alıp taslandı&lt;ref name=&quot;ConneXions-April1996&quot;&gt;{{cite journal |url=http://www.merit.edu/research/nsfnet_article.php |title=Retiring the NSFNET Backbone Service: Chronicling the End of an Era |first1=Susan R. |last1=Harris |first2=Elise |last2=Gerich |journal=ConneXions |volume=10 |number=4 |date=April 1996 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817124939/http://merit.edu/research/nsfnet_article.php |archive-date=17 August 2013 }}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Dúnya júzi boyınsha Internet paydalanıwshıları
!
!2005
!2010
!2017
!2023
|-
!Dúnya xalqı (milliardlar)
|6.5
|6.9
|7.4
|8.0
|-
!Dúnya júzi boyınsha
|16%
|30%
|48%
|67%
|-
!Rawajlanıp atırǵan ellerde
|8%
|21%
|41.3%
|60%
|-
!Rawajlanǵan ellerde
|51%
|67%
|81%
|93%
|}
Texnologiya rawajlanıp, kommerciyalıq múmkinshilikler óz-ara ósiwdi tezlestirgen sayın, Internet trafiginiń kólemi MOS tranzistorlarınıń masshtablaw sıpatlamalarına uqsas bolıp basladı, bunı Mur nızamı mısalında kóriwge boladı, hár 18 ayda eki ese arttı. Bul ósiw, Edxolm nızamı retinde rásmiylestirilgen, MOS texnologiyasındaǵı, lazer jaqtı tolqın sistemalarındaǵı hám shawqım kórsetkishlerindegi jetiskenlikler arqasında tezletildi&lt;ref name=&quot;Jindal&quot;&gt;{{cite book |last1=Jindal |first1=R. P. |title=2009 2nd International Workshop on Electron Devices and Semiconductor Technology |chapter=From millibits to terabits per second and beyond - over 60 years of innovation |s2cid=25112828 |year=2009 |volume=49 |pages=1–6 |doi=10.1109/EDST.2009.5166093 |chapter-url=https://events.vtools.ieee.org/m/195547 |isbn=978-1-4244-3831-0 |access-date=24 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190823230141/https://events.vtools.ieee.org/m/195547 |archive-date=23 August 2019 }}&lt;/ref&gt;.

1995-jıldan baslap, Internet mádeniyat penen sawdaǵa úlken tásir etti, sonıń ishinde elektron pochta, tez xabar almasıw, telefoniya (Internet protokolı arqalı dawıs yamasa VoIP), eki tárepleme interaktiv video qońırawlar hám Pútkil dúnyajúzilik tor&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5242252.stm|title=How the web went world wide|archive-url=https://web.archive.org/web/20111121092636/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5242252.stm |archive-date=21 November 2011|first=Mark|last=Ward|website=Technology Correspondent|date=3 August 2006|publisher=BBC News|access-date=24 January 2011}}&lt;/ref&gt; arqalı derlik tez baylanıs imkaniyatlarınıń payda bolıwı, onıń talqılaw forumları, blogları, [[sociallıq tarmaq]] xızmetleri hám onlayn sawda saytları menen birge. Kóbirek maǵlıwmatlar 1 Gbit/s, 10 Gbit/s yamasa onnan da joqarı tezlikte optikalıq talshıqlı tarmaqlar arqalı jiberilmekte. Internet rawajlanıwın dawam etpekte, bul onlayn informaciya hám bilim, sawda, oyın-zawıq hám sociallıq tarmaq xızmetleriniń kóbeyiwi menen baylanıslı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://clickz.com/showPage.html?page=3626274| arxivurl = https://web.archive.org/web/20081004000237/http://www.clickz.com/showPage.html?page=3626274| bet = Brazil, Russia, India and China to Lead Internet Growth Through 2011| baspaxana = Clickz.com| qaralǵan sáne = 2009-jıl 28-may | arxivsáne = 2008-jıl 4-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. 1990-jıllardıń aqırında, ashıq Internettegi trafiktiń jılına 100 procentke ósip atırǵanı boljanǵan, al Internet paydalanıwshıları sanınıń ortasha jıllıq ósimi 20% hám 50% arasında dep esaplanǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.dtc.umn.edu/~odlyzko/doc/internet.size.pdf| bet = The size and growth rate of the Internet| qaralǵan sáne = 2007-jıl 21-may | author1 = Coffman, K.G| author2 = Odlyzko, A.M.| author-link2 = Andrew Odlyzko| baspaxana = AT&amp;T Labs| sáne = 1998-jıl 2-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20070614012344/http://www.dtc.umn.edu/~odlyzko/doc/internet.size.pdf| arxivsáne = 2007-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;. Bul ósiw kóbinese oraylıq basqarıwdıń joqlıǵına baylanıslı, bul tarmaqtıń tábiyiy ósiwine múmkinshilik beredi, sonday-aq Internet protokollarınıń menshikli emes tábiyatına baylanıslı, bul jetkerip beriwshiler arasındaǵı óz-ara islesiwdi xoshametleydi hám bir kompaniyanıń tarmaq ústinen shamadan tıs baqlaw alıp barıwına jol qoymaydı&lt;ref&gt;{{cite book | last = Comer | first = Douglas | title = The Internet book | publisher = Prentice Hall | page = [https://archive.org/details/internetbookever00come_0/page/64 64] | isbn = 978-0-13-233553-9 | year = 2006 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/internetbookever00come_0/page/64 }}&lt;/ref&gt;. 2011-jıldıń 31-martına kelip, Internet paydalanıwshılarınıń ulıwma sanı 2.095 milliard (dúnya xalqınıń 30%) dep boljanǵan&lt;ref name=&quot;stats1&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.internetworldstats.com/stats.htm| bet = World Internet Users and Population Stats| sáne = 2011-jıl 22-iyun | jumıs = Internet World Stats| baspaxana = Miniwatts Marketing Group| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110623200007/http://www.internetworldstats.com/stats.htm| arxivsáne = 2011-jıl 23-iyun | qaralǵan sáne = 2011-jıl 23-iyun }}&lt;!-- previous cite {{Web deregi|url=http://www.50x15.com/en-us/internet_usage.aspx |title=AMD 50x15 – World Internet Usage |publisher=50x15.com |access-date=6 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090831063352/http://www.50x15.com/en-us/internet_usage.aspx |archive-date=31 August 2009 |df= }} --&gt;&lt;/ref&gt;. 1993-jılı Internet eki tárepleme telekommunikaciya arqalı ótetuǵın informaciyanıń tek 1% ǵana tasıǵanı boljanǵan. 2000-jılǵa kelip bul kórsetkish 51% ke jetken, al 2007-jılǵa kelip telekommunikaciya arqalı berilgen barlıq informaciyanıń 97% ten aslamı Internet arqalı jetkerip berilgen&lt;ref&gt;{{cite journal|title=The World's Technological Capacity to Store, Communicate, and Compute Information |first1=Martin |last1=Hilbert |first2=Priscila |last2=López |s2cid=206531385 |date=April 2011 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=332 |pages=60–65 |doi=10.1126/science.1200970 |issue=6025 |bibcode=2011Sci...332...60H |pmid=21310967 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;.

== Basqarıw ==
[[Fayl:Icannheadquartersplayavista.jpg|thumb|ICANN bas keńsesi AQSHtıń [[Kaliforniya shtatı|Kaliforniya]] shtatınıń [[Los-Andjeles]] qalasınıń Playa Vista rayonında jaylasqan]]

Internet - kóp sanlı ıqtıyarlı túrde baylanısqan avtonom tarmaqlardan ibarat global tarmaq. Ol oraylıq basqarıw organısız jumıs isleydi. Tiykarǵı protokollardıń (IPv4 hám IPv6) texnikalıq tiykarı hám standartlastırıwı Internet Injenerlik Tapsırma Kúshi (IETF) tárepinen ámelge asırıladı, bul - texnikalıq bilimin usınıw arqalı hár kim qosıla alatuǵın bos baylanısqan xalıqaralıq qatnasıwshılardan ibarat kommerciyalıq emes shólkem. Óz-ara islesiwdi saqlap qalıw ushın, Internettiń tiykarǵı atamalar keńisligi Atamalar hám Sanlar boyınsha Internet Korporaciyası (ICANN) tárepinen basqarıladı. ICANN Internettiń texnikalıq, biznes, akademiyalıq hám basqa da kommerciyalıq emes jámiyetlerinen alınǵan xalıqaralıq direktorlar keńesi tárepinen basqarıladı. ICANN Internette paydalanıw ushın domen atamaları, IP adresleri, transport protokollarındaǵı qosımsha port nomerleri hám basqa da kóp parametrler kiretuǵın unikal identifikatorlardı tayınlawdı muwapıqlastıradı. Global birlesken atamalar keńisligi Internettiń global qoljetimliligin saqlap qalıw ushın áhmiyetli. ICANNnıń bul roli onı global Internettiń bálkim jalǵız oraylıq muwapıqlastırıwshı organı retinde ajıratıp turadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Klein| at = Hans| jıl = 2004| url = http://www.ip3.gatech.edu/research/KLEIN_ICANN%2BSovereignty.doc| bet = ICANN and Non-Territorial Sovereignty: Government Without the Nation State| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130524035251/http://www.ip3.gatech.edu/research/KLEIN_ICANN%2BSovereignty.doc| arxivsáne = 2013-jıl 24-may | jumıs = Internet and Public Policy Project| baspaxana = [[Georgia Institute of Technology]]}}&lt;/ref&gt;.

Dúnyanıń bes aymaǵı ushın Aymaqlıq Internet Reestrleri (RIRs) dúzildi. Afrika ushın Afrika Tarmaq Informaciya Orayı (AfriNIC), Arqa Amerika ushın Amerika Internet Nomerleri Reestri (ARIN), Aziya hám Tınısh okean aymaǵı ushın Aziya-Tınısh okean Tarmaq Informaciya Orayı (APNIC), Latın Amerikası hám Karib basseyni aymaǵı ushın Latın Amerikası hám Karib basseyni Internet Adresleri Reestri (LACNIC), hám Evropa, Orta Shıǵıs hám Oraylıq Aziya ushın Evropa IP Tarmaqları – Tarmaq Koordinaciyalaw Orayı (RIPE NCC) hárbir aymaq ushın ajıratılǵan adresler toplamınan jergilikli reestrlerge, mısalı, Internet xızmet kórsetiwshilerge IP adress blokların hám basqa Internet parametrlerin tayınlaw wákilligi berildi.

AQSH Sawda ministrliginiń agentligi Milliy Telekommunikaciyalar hám Informaciya Basqarması 2016-jıldıń 1-oktyabrine shekem DNS tiykarǵı aymaǵındaǵı ózgerislerdi aqırǵı maqullaw huqıqına iye boldı&lt;ref&gt;{{cite book |last= Packard |first= Ashley |title= Digital Media Law |publisher= Wiley-Blackwell |year= 2010 |isbn= 978-1-4051-8169-3 |page= 65}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theregister.co.uk/2005/07/01/bush_net_policy/| bet = Bush administration annexes internet| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110919130539/https://www.theregister.co.uk/2005/07/01/bush_net_policy/| arxivsáne = 2011-jıl 19-sentyabr | at = Kieren| familiya = McCarthy| jumıs = The Register| sáne = 2005-jıl 1-iyul }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last= Mueller |first= Milton L. |title= Networks and States: The Global Politics of Internet Governance |publisher= MIT Press |year= 2010 |isbn= 978-0-262-01459-5 |page= 61}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = ICG Applauds Transfer of IANA Stewardship| url = https://www.ianacg.org/icg-applauds-transfer-of-iana-stewardship/| jumıs = IANA Stewardship Transition Coordination Group (ICG)| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20170712190131/https://www.ianacg.org/icg-applauds-transfer-of-iana-stewardship/| arxivsáne = 2017-jıl 12-iyul | url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Internet Jámiyeti (ISOC) 1992-jılı «pútkil dúnya júzi xalıqlarınıń paydası ushın Internettiń ashıq rawajlanıwın, evolyuciyasın hám qollanılıwın támiyinlew» missiyası menen dúzildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.isoc.org/internet/history/isochistory.shtml| bet = Internet Society (ISOC) All About The Internet: History of the Internet| baspaxana = ISOC| qaralǵan sáne = 2013-jıl 19-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20111127114016/http://www.isoc.org/internet/history/isochistory.shtml| arxivsáne = 2011-jıl 27-noyabr }}&lt;/ref&gt;. Onıń aǵzaları arasında jeke adamlar (hár kim qosıla aladı), sonday-aq korporaciyalar, shólkemler, húkimetler hám universitetler bar. Basqa iskerlikler menen birge, ISOC Internetti rawajlandırıw hám basqarıwǵa qatnasatuǵın bir qatar rásmiy emes shólkemlestirilgen toparlar ushın basqarıw úyin támiyinleydi, olardıń qatarına: IETF, Internet Arxitekturası Keńesi (IAB), Internet Injenerlik Basqarıw Toparı (IESG), Internet Izertlew Wazıypa Kúshi (IRTF) hám Internet Izertlew Basqarıw Toparı (IRSG) kiredi. 2005-jıldıń 16-noyabrinde [[Tunis]]te Birlesken Milletler Shólkemi qollap-quwatlaǵan Informaciya Jámiyeti boyınsha Dúnya Júzilik Sammitte Internetke baylanıslı máselelerdi dodalaw ushın Internet Basqarıw Forumı (IGF) dúzildi.

== Infrastruktura ==
[[Fayl:World map of submarine cables.png|thumb|2007-jılǵı dúnya júzi boyınsha suw astı optikalıq talshıqlı telekommunikaciya kabellerin kórsetetuǵın karta]]
Internettiń kommunikaciya infrastrukturası onıń apparatlıq támiynat komponentlerinen hám arxitekturanıń hár túrli aspektlerin basqaratuǵın programmalıq támiynat qatlamları sistemasınan turadı. Hár qanday kompyuter tarmaǵı sıyaqlı, Internet fizikalıq jaqtan marshrutizatorlar, media (mısalı, kabeller hám radio baylanıslar), qaytalaǵıshlar, modemler hám t.b. turadı. Biraq, tarmaq aralıq baylanıstıń mısalı retinde, kóp tarmaq túyinleri ózi Internet úskenesi bolıp esaplanbaydı. Internet paketleri basqa tolıq qánigeli tarmaq protokolları arqalı tasıladı, bunda Internet bir tekli tarmaq standartı retinde hár túrli apparatlıq támiynatlarda isleydi, al paketler IP marshrutizatorları arqalı óz baǵdarlarına jóneltiledi.

Kolokaciya orayları kóbinese óz klientleri arasında jeke piring baylanısların, Internet tranzit provayderlerin, bult provayderlerin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.servethehome.com/touring-the-phoenixnap-data-center/| bet = Touring the PhoenixNAP Data Center| at = Patrick| familiya = Kennedy| sáne = 2021-jıl 22-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.datacenterdynamics.com/en/analysis/the-rise-and-rebirth-of-carrier-hotels/| bet = The rise and rebirth of carrier hotels| at = Dan Swinhoe| familiya = Comment| sáne = 2023-jıl 6-oktyabr | jumıs = www.datacenterdynamics.com}}&lt;/ref&gt;, klientlerdi bir-birine jalǵaw ushın ushırasıw bólmelerin&lt;ref&gt;{{cite magazine |author=Dave Bullock |date=April 3, 2008 |title=A Lesson in Internet Anatomy: The World's Densest Meet-Me Room |url=https://www.wired.com/2008/04/gallery-one-wilshire/ |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |accessdate=2022-06-16}}&lt;/ref&gt;, Internet almasıw noqatların&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.datacenterdynamics.com/en/news/awasr-ams-ix-and-alliance-networks-launch-internet-exchange-in-oman/| bet = AWASR, AMS-IX, and Alliance Networks launch Internet exchange in Oman| at = Georgia Butler| familiya = Comment| sáne = 2023-jıl 13-sentyabr | jumıs = www.datacenterdynamics.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.datacenterfrontier.com/colo/article/55125540/data-center-tours-equinix-dc12-ashburn-virginia| bet = Data Center Tours: Equinix DC12, Ashburn, Virginia| at = Matt| familiya = Vincent| sáne = 2024-jıl 16-iyul | jumıs = Data Center Frontier}}&lt;/ref&gt;, hám Internetti baylanıstırıwshı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/information-technology/2016/05/how-the-internet-works-submarine-cables-data-centres-last-mile/| bet = How the Internet works: Submarine fiber, brains in jars, and coaxial cables| at = Ars| familiya = Staff| sáne = 2016-jıl 26-may | jumıs = Ars Technica}}&lt;/ref&gt; optikalıq talshıqlı suw astı kommunikaciya kabelleri ushın qonıw noqatları hám terminal úskenelerin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.datacenterknowledge.com/networking/equinix-expands-miami-data-center-that-s-key-to-latin-american-connectivity| bet = Equinix Expands Miami Data Center Key to Latin American Connectivity| jumıs = www.datacenterknowledge.com}}&lt;/ref&gt; jaylastıradı.

=== Xızmet dárejeleri ===
[[Fayl:Internet Connectivity Distribution &amp; Core.svg|thumb|Internet arqalı paketlerdi marshrutlaw bir neshe dárejedegi Internet xızmet provayderlerin óz ishine aladı.]]

Internet xızmet provayderleri (ISP) hár túrli kólemdegi jeke tarmaqlar arasında dúnya júzilik baylanıstı ornatadı. Tek kerek bolǵanda ǵana funkciyanı orınlaw yamasa informaciya alıw ushın Internetke kiriwshi aqırǵı paydalanıwshılar marshrutlaw ierarxiyasınıń eń tómengi basqıshın quraydı. Marshrutlaw ierarxiyasınıń eń joqarǵı basqıshında 1-dárejeli tarmaqlar, yaǵnıy bir-biri menen júdá joqarı tezliktegi optikalıq talshıqlı kabeller arqalı tikkeley trafik almasatuǵın hám piring kelisimleri menen basqarılatuǵın iri telekommunikaciya kompaniyaları turadı. 2-dárejeli hám tómengi dárejeli tarmaqlar global Internettegi ayırım táreplerge jetiw ushın basqa provayderlerden Internet tranzitin satıp aladı, degen menen olar da piringke qatnasıwı múmkin. ISP baylanıs ushın bir joqarı dárejeli provayderdi paydalanıwı yamasa artıqmashılıq hám júklemeni teńlestiriw ushın kóp provayderli qosılıwdı ámelge asırıwı múmkin. Internet almasıw noqatları - bul bir neshe ISP lerge fizikalıq baylanısı bar úlken trafik almasıw orayları. Akademiyalıq mákemeler, iri kárxanalar hám húkimetler sıyaqlı iri shólkemler ózleriniń ishki tarmaqları atınan piring hám tranzit satıp alıw arqalı ISP funkciyasın atqarıwı múmkin. Ilimiy-izertlew tarmaqları ádette GEANT, GLORIAD, Internet2 hám Ullı Britaniyanıń milliy ilimiy-izertlew hám bilimlendiriw tarmaǵı JANET sıyaqlı iri subtarmaqlar menen óz-ara baylanısadı.

=== Kiriw múmkinshiligi ===
Paydalanıwshılardıń Internetke kiriwiniń keń tarqalǵan usılları tómendegilerdi óz ishine aladı: telefon tarmaqları arqalı kompyuter [[modem]]i menen nomir teriw, koaksial kabel, optikalıq talshıqlı yamasa mıs sımlar arqalı keń polosalı baylanıs, Wi-Fi, sputnik hám uyalı telefon texnologiyası (mısalı, 3G, 4G). Internetke kóbinese kitapxanalar hám Internet-kafelerdegi kompyuterlerden kiriwge boladı. Aeroport zalı hám kofexanalar sıyaqlı kóplegen jámiyetlik orınlarda Internetke kiriw noqatları bar. Jámiyetlik Internet-kiosk, jámiyetlik kiriw terminalı hám veb-telefon sıyaqlı hár túrli atamalar qollanıladı. Kóplegen miymanxanalarda da ádette pullı bolǵan jámiyetlik terminallar bar. Bul terminallar bilet bronlaw, bankke aqsha salıw yamasa onlayn tólem sıyaqlı hár túrli maqsetlerde keń qollanıladı. Wi-Fi lokal kompyuter tarmaqları arqalı Internetke sımsız kiriw múmkinshiligin beredi. Usınday kiriw múmkinshiligin beretuǵın ıssı noqatlarǵa Wi-Fi kafeleri kiredi, onda paydalanıwshılar noutbuk yamasa PDA sıyaqlı ózleriniń sımsız qurılmaların alıp keliwi kerek. Bul xızmetler hámme ushın biypul, tek tutınıwshılar ushın biypul yamasa pullı bolıwı múmkin.

Xalıqlıq háreketler sımsız jámiyetlik tarmaqlardıń payda bolıwına alıp keldi. [[Nyu-York]], [[London]], [[Vena]], [[Toronto]], [[San-Francisko]], Filadelfiya, [[Chikago]] hám Pittsburg sıyaqlı kóplegen qalalarda úlken maydanlardı qamtıytuǵın kommerciyalıq Wi-Fi xızmetleri bar, onda Internetke park otırǵıshı sıyaqlı orınlardan kiriwge boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Pasternak| at = Sean B.| url = https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000082&amp;sid=aQ0ZfhMa4XGQ| bet = Toronto Hydro to Install Wireless Network in Downtown Toronto| baspaxana = Bloomberg| sáne = 2006-jıl 7-mart | qaralǵan sáne = 2011-jıl 8-avgust | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20060410104717/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000082&amp;sid=aQ0ZfhMa4XGQ| arxivsáne = 2006-jıl 10-aprel }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq, Ricochet sıyaqlı menshikli mobil sımsız tarmaqlar, uyalı tarmaqlar arqalı hár túrli joqarı tezlikli maǵlıwmat xızmetleri hám turaqlı sımsız xızmetler menen tájiriybeler ótkerilgen. Zamanagóy smartfonlar da uyalı baylanıs operator tarmaǵı arqalı Internetke kire aladı. Veb-brauzing ushın bul qurılmalar Google Chrome, Safari hám Firefox sıyaqlı qosımshalardı usınadı, al qosımshalar dúkanlarınan basqa da kóplegen Internet programmalıq támiynatların ornatıwǵa boladı. 2016-jıldıń oktyabr ayında mobil hám planshet qurılmaları arqalı Internetti paydalanıw dúnya júzi boyınsha birinshi márte stacionar kompyuterlerden ozıp ketti&lt;ref&gt;{{Web deregi | citata = StatCounter Global Stats finds that mobile and tablet devices accounted for 51.3% of Internet usage worldwide in October compared to 48.7% by desktop.| url = http://gs.statcounter.com/press/mobile-and-tablet-internet-usage-exceeds-desktop-for-first-time-worldwide| bet = Mobile and Tablet Internet Usage Exceeds Desktop for First Time Worldwide| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161101170640/http://gs.statcounter.com/press/mobile-and-tablet-internet-usage-exceeds-desktop-for-first-time-worldwide| arxivsáne = 2016-jıl 1-noyabr | jumıs = StatCounter: Global Stats, Press Release| sáne = 2016-jıl 1-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

==== Mobil baylanıs ====
[[Fayl:Number of mobile cellular subscriptions 2012-2016.svg|thumb|2012-2016 jıllardaǵı mobil uyalı baylanıs abonentleriniń sanı]] Xalıqaralıq telekommunikaciya birlespesi (XTB) bahalawı boyınsha, 2017-jıldıń aqırına kelip, jeke paydalanıwshılardıń 48% turaqlı Internetke jalǵanǵan, bul kórsetkish 2012-jılı 34% bolǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/publications/wtid.aspx| bet = World Telecommunication/ICT Indicators Database 2020 (24th Edition/July 2020)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190421072228/https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/publications/wtid.aspx| arxivsáne = 2019-jıl 21-aprel | jumıs = International Telecommunication Union (ITU)| sáne = 2017a | citata = Key ICT indicators for developed and developing countries and the world (totals and penetration rates). World Telecommunication/ICT Indicators database}}&lt;/ref&gt;. Sońǵı jıllarda, ásirese Aziya hám Tınısh okeanı aymaǵında hám Afrikada mobil Internet baylanısı kiriw múmkinshiligin keńeytiwde áhmiyetli orın iyeledi&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0026/002610/261065e.pdf|title=World Trends in Freedom of Expression and Media Development Global Report 2017/2018|publisher=UNESCO|year=2018|access-date=29 May 2018|archive-date=20 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920181419/http://unesdoc.unesco.org/images/0026/002610/261065e.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Unikal mobil uyalı baylanıs abonentleriniń sanı 2012-jıldaǵı 3,9 milliardtan 2016-jılı 4,8 milliardqa shekem ósti, bul dúnya júzi xalqınıń úshten ekisin quraydı, abonentlerdiń yarımınan kóbisi Aziya hám Tınısh okeanı aymaǵında jaylasqan. 2020-jılǵa kelip abonentler sanı 5,7 milliard paydalanıwshıǵa jetedi dep boljanǵan&lt;ref name=&quot;GSMA The Mobile Economy 2019&quot;&gt;{{Web deregi | sáne = 2019-jıl 11-mart | bet = GSMA The Mobile Economy 2019| url = https://www.gsma.com/r/mobileeconomy/| qaralǵan sáne = 2020-jıl 28-noyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190311062226/https://www.gsma.com/r/mobileeconomy/| arxivsáne = 2019-jıl 11-mart }}&lt;/ref&gt;. 2018-jılǵa kelip, dúnya júzi xalqınıń 80% 4G tarmaǵı menen qamtılǵan. Paydalanıwshılardıń mobil qosımshalar arqalı informaciyaǵa kiriw múmkinshiligindegi sheklewler Internettiń keńirek fragmentaciya procesi menen sáykes keledi. Fragmentaciya media mazmunǵa kiriwdi shekleydi hám kóbinese eń jarlı paydalanıwshılarǵa tásir etedi.

«Nol tarif» - Internet xızmet kórsetiwshileriniń paydalanıwshılarǵa belgili bir mazmun yamasa qosımshalarǵa haqısız kiriw múmkinshiligin beriw ámeliyatı - ekonomikalıq tosqınlıqlardı jeńiw ushın múmkinshilikler bergen, biraq sın pikir bildiriwshiler tárepinen eki basqıshlı Internet jaratıwda ayıplanǵan. «Nol tarif» máselesin sheshiw ushın alternativ model «teńdey tarif» túsinigi retinde payda boldı hám Afrikada Mozilla hám Orange tárepinen sınaqtan ótkerilmekte. Teńdey tarif bir túrdegi mazmunnıń artıqmashlıǵın saplastıradı hám belgilengen maǵlıwmat limitine shekem barlıq mazmundı nol tarifleydi. Chatham House tárepinen járiyalanǵan izertlewde, Latın Amerikasında izertlengen 19 mámlekettiń 15-inde qanday da bir gibrid yamasa nol tarifli ónim usınılǵan. Aymaqtaǵı ayırım mámleketlerde (barlıq mobil tarmaq operatorları boyınsha) bir neshe joba tańlawı bar edi, al Kolumbiya sıyaqlı basqa mámleketlerde 30 ǵa shekem aldın tólew hám 34 ke shekem keyin tólew jobaları usınılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Galpaya| at = Helani| sáne = 2019-jıl 12-aprel | bet = Zero-rating in Emerging Economies| url = https://www.cigionline.org/sites/default/files/documents/GCIG%20no.47_1.pdf| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190412062932/https://www.cigionline.org/sites/default/files/documents/GCIG%20no.47_1.pdf| arxivsáne = 2019-jıl 12-aprel | qaralǵan sáne = 2020-jıl 28-noyabr | jumıs = Global Commission on Internet Governance}}&lt;/ref&gt;.

Global Qubladaǵı segiz mámlekette ótkerilgen izertlew nátiyjesinde, hárbir mámlekette nol tarifli maǵlıwmat jobaları bar ekenligi anıqlandı, biraq olardıń usınıw jiyiligi hám haqıyqıy qollanılıwında úlken ayırmashılıqlar bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://a4ai.org/the-impacts-of-emerging-mobiledata-services-in-developing-countries/| bet = Alliance for Affordable Internet (A4AI). 2015. Models of Mobile Data Services in Developing Countries. Research brief. The Impacts of Emerging Mobile Data Services in Developing Countries.}}{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Izertlew Bangladesh, Kolumbiya, Gana, Hindstan, Keniya, Nigeriya, Peru hám [[Filippin]]de bazar úlesi boyınsha joqarı úsh-bes operatordı qarap shıqtı. Izertlengen 181 jobanıń 13 procenti nol tarifli xızmetlerdi usınǵan. Gana, Keniya, [[Nigeriya]] hám [[Qubla Afrika]]nı qamtıǵan basqa bir izertlew, [[Facebook]] kompaniyasınıń Free Basics hám Wikipedia Zero xızmetleri eń keń tarqalǵan nol tarifli mazmun ekenligin anıqladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Gillwald| first1 = Alison| first2 = Chenai| last2 = Chair| first3 = Ariel| last3 = Futter| first4 = Kweku| last4 = Koranteng| first5 = Fola| last5 = Odufuwa| first6 = John| last6 = Walubengo| sáne = 2016-jıl 12-sentyabr | bet = Much Ado About Nothing? Zero Rating in the African Context| url = https://researchictafrica.net/publications/Other_publications/2016_RIA_Zero-Rating_Policy_Paper_-_Much_ado_about_nothing.pdf| qaralǵan sáne = 2020-jıl 28-noyabr | jumıs = Researchictafrica| arxivsáne = 2020-jıl 16-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20201216150858/https://researchictafrica.net/publications/Other_publications/2016_RIA_Zero-Rating_Policy_Paper_-_Much_ado_about_nothing.pdf| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

== Internet Protokol Toplamı ==
Internet standartları Internet protokol toplamı (sonday-aq birinshi eki komponentke tiykarlanıp TCP/IP dep te ataladı) dep atalatuǵın strukturanı súwretleydi. Bul protokollar toplamı dáslep &lt;nowiki&gt;RFC 1122&lt;/nowiki&gt; hám &lt;nowiki&gt;RFC 1123&lt;/nowiki&gt; hújjetlerinde sáwlelendirilgen, olardıń islew kólemine qaray tórt konceptual qatlamǵa bólingen. Eń joqarǵı qatlam - qosımsha qatlamı, bunda baylanıs hárbir qosımsha ushın eń qolaylı obektler yamasa maǵlıwmat strukturaları tiykarında súwretlenedi. Mısalı, veb-brauzer klient-server qosımsha úlgisinde isleydi hám HyperText Transfer Protocol (HTTP) hám qosımshaǵa baylanıslı maǵlıwmat strukturası, máselen, [[HTML|HyperText Markup Language]] (HTML) arqalı informaciya almasadı.

Bul joqarǵı qatlamnıń astında, tasıw qatlamı hár túrli xostlardaǵı qosımshalardı tarmaq arqalı logikalıq kanal menen baylanıstıradı. Ol bul xızmetti hár túrli múmkin bolǵan sıpatlamalar menen, máselen, tártipli, isenimli jetkiziw (TCP) hám isenimsiz datagramma xızmeti (UDP) menen támiyinleydi.

Bul qatlamlardıń astında tarmaqlardı shegaralarında baylanıstıratuǵın hám olar arqalı trafikti almastıratuǵın tarmaqlastırıw texnologiyaları jaylasqan. Internet qatlamı Internet Protokolın (IP) ámelge asıradı, ol kompyuterlerge bir-birin IP adres arqalı anıqlaw hám tabıwǵa, sonday-aq óz trafigin aralıq (tranzit) tarmaqlar arqalı jiberiwge múmkinshilik beredi. Internet Protokolı qatlamınıń kodı ol fizikalıq túrde qanday tarmaq ústinde jumıs islep atırǵanına ǵárezsiz.

Arxitekturanıń eń tómengi qatlamında baylanıs qatlamı jaylasqan, ol bir fizikalıq baylanıstaǵı túyinlerdi jalǵaydı hám basqa baylanıslarǵa ótiw ushın marshrutizatorlardı talap etpeytuǵın protokollardı óz ishine aladı. Protokol toplamı bitlerdi jetkiziwdiń apparatlıq usılların yamasa usınday apparatlıq támiynattı basqarıw protokolların anıq kórsetpeydi, biraq sáykes texnologiyanıń bar ekenin boljaydı. Bunday texnologiyalarǵa Wi-Fi, Ethernet hám DSL mısal bola aladı.

[[Fayl:UDP encapsulation.svg|thumb|Paydalanıwshı maǵlıwmatları protokol stegi arqalı ótkende, hár abstrakciya qatlamı jiberiwshi xostta qaplaw informaciyasın qosadı. Maǵlıwmatlar xostlar hám marshrutizatorlar arasında baylanıs dárejesinde sım arqalı jiberiledi. Qaplaw qabıllawshı xost tárepinen alıp taslanadı. Aralıq releyler hár adımda baylanıs qaplawın jańalaydı hám marshrutlastırıw maqsetinde IP qatlamın tekseredi.]]

=== Internet protokolı ===
[[Image:IP stack connections.svg|thumb|Eki xosttan (A hám B) ibarat ápiwayı tarmaq topologiyasında, olardıń tiyisli marshrutizatorları arasındaǵı baylanıs arqalı konceptual maǵlıwmat aǵımı. Hár xosttaǵı qosımsha, processler bir-birine tikkeley qanday da bir maǵlıwmat qubırı menen jalǵanǵanday oqıw hám jazıw operaciyaların orınlaydı. Bul qubır ornatılǵannan keyin, baylanıstıń kópshilik detalları hár processten jasırın boladı, sebebi baylanıstıń tiykarǵı principleri tómengi protokol qatlamlarında ámelge asırıladı. Uqsaslıq boyınsha, tasıw qatlamında baylanıs qosımsha maǵlıwmat strukturaların hám jalǵawshı marshrutizatorlardı bilmey, xosttan xostqa bolıp kórinedi, al tarmaqaralıq qatlamda hár marshrutizatorda ayırım tarmaq shegaraları kesip ótiledi.]]
Internet modeliniń eń kórnekli komponenti - Internet Protokolı (IP). IP tarmaqaralıq baylanıstı múmkin etedi hám, mánisi boyınsha, Internettiń ózin quradı. Internet Protokolınıń eki versiyası bar: IPv4 hám IPv6.

==== IP Adresleri ====
[[Fayl:An example of theoretical DNS recursion.svg|right|thumb|DNS sheshiwshi paydalanıwshıǵa kórinetuǵın «www.wikipedia.org» domen atın IPv4 Adresi 207.142.131.234 ke aylandırıw ushın úsh ataw serverin paydalanadı.]]
Tarmaqtaǵı ayırım kompyuterlerdi anıqlaw ushın Internet IP adreslerin támiyinleydi. IP adresleri internet paketlerin olardıń adreslerine baǵdarlaw ushın Internet infrastrukturası tárepinen qollanıladı. Olar paket ishinde jaylasqan turaqlı uzınlıqtaǵı sanlardan ibarat. IP adresleri ádette úskenelerge ya avtomatik túrde DHCP arqalı beriledi, ya konfiguraciyalanadı.

Biraq, tarmaq basqa da adreslew sistemaların qollaydı. Paydalanıwshılar ádette IP adresleri ornına domen atların (mısalı, «en.wikipedia.org») kirgizedi, sebebi olardı este saqlaw ańsat; olar Domen Atamaları Sisteması (DNS) arqalı marshrutlastırıw maqsetleri ushın kóbirek nátiyjeli bolǵan IP adreslerine aylandırıladı.

==== IPv4 ====
Internet Protokolı 4-versiyası (IPv4) IP adresin 32-bitli san retinde anıqlaydı. IPv4 - Internettiń birinshi áwladında qollanılǵan dáslepki versiya bolıp, házirge shekem basım qollanılıp atır. Ol 1981-jılı shama menen 4.3 milliard (109) xosttı qamtıw ushın jobalanǵan edi. Biraq, Internettiń jedel ósiwi IPv4 adresleriniń tawsılıwına alıp keldi&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Huston| at = Geoff| bet = IPv4 Address Report, daily generated| url = http://www.potaroo.net/tools/ipv4/index.html| qaralǵan sáne = 2009-jıl 20-may | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090401001902/http://www.potaroo.net/tools/ipv4/index.html| arxivsáne = 2009-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;, bul process 2011-jılı global IPv4 adres bólistiriw basseyni tawsılǵanda aqırǵı basqıshına ótti.

==== IPv6 ====
Internettiń ósiwi hám qoljetimli IPv4 adresleriniń azayıwı sebepli, 1990-jıllardıń ortasında IP protokolınıń jańa versiyası - IPv6 islep shıǵıldı. Bul versiya ádewir úlken adreslew múmkinshiliklerin hám Internet trafigin nátiyjelirek marshrutlastırıwdı támiyinleydi. IPv6 IP adresi ushın 128 bit qollanadı hám 1998-jılı standartlastırılǵan. IPv6 di engiziw 2000-jıllardıń ortasınan baslap ámelge asırılıp atır hám házirgi waqıtta pútkil dúnya boyınsha keńeyip atır, sebebi Internet adreslerin dizimge alıw orayları (RIRs) barlıq resurs basqarıwshıların tez qabıllaw hám ótiwdi rejelestiriwge shaqırdı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.arin.net/knowledge/about_resources/ceo_letter.pdf| bet = Notice of Internet Protocol version 4 (IPv4) Address Depletion| qaralǵan sáne = 2009-jıl 7-avgust | arxivurl = https://web.archive.org/web/20100107095025/https://www.arin.net/knowledge/about_resources/ceo_letter.pdf| arxivsáne = 2010-jıl 7-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

IPv6 dizaynı boyınsha IPv4 penen tikkeley úylesimli emes. Negizinde, ol IPv4 programmalıq támiynatı menen tikkeley erisiw múmkin bolmaǵan Internettiń parallel versiyasın dúzedi. Sonlıqtan, tarmaqlar aralıq baylanıs ushın awdarma qurılmaları bolıwı kerek yamasa túyinler eki tarmaq ushın de qos tarmaqlıq programmalıq támiynatqa iye bolıwı kerek. Derlik barlıq zamanagóy kompyuter operaciyalıq sistemaları Internet Protokolınıń eki versiyasın da qollaydı. Biraq, tarmaq infrastrukturası bul rawajlanıwda artta qalıp atır. Onıń infrastrukturasın quraytuǵın fizikalıq baylanıslardıń quramalı toparınan tısqarı, Internet eki tárepleme yamasa kóp tárepleme kommerciyalıq shártnamalar, mısalı, piring kelisimleri hám tarmaq arqalı maǵlıwmat almasıwdı súwretleytuǵın texnikalıq specifikaciyalar yamasa protokollar arqalı ámelge asırıladı. Shınında da, Internet óziniń óz-ara baylanısları hám marshrutlastırıw siyasatları menen anıqlanadı.

==== Subtarmaq ====
[[Fayl:Subnetting Concept-en.svg|thumb|300px|right|Xost identifikatorın bóliw arqalı subtarmaq jaratıw]]
Subtarmaq yamasa subnet - bul IP tarmaǵınıń logikalıq bóliniwi. Tarmaqtı eki yamasa onnan kóp tarmaqqa bóliw ámeliyatı subneting dep ataladı. Subtarmaqqa tiyisli kompyuterler IP adresleriniń eń áhmiyetli bit toparında birdey etip adreslengen. Bul IP adresiniń eki maydanǵa logikalıq bóliniwine alıp keledi: tarmaq nomeri yamasa marshrutlastırıw prefiksi hám qalǵan maydan yamasa xost identifikatorı. Qalǵan maydan belgili bir xost yamasa tarmaq interfeysi ushın identifikator bolıp xızmet etedi.

Marshrutlastırıw prefiksi Klassız Domen Aralıq Marshrutlastırıw (CIDR) notaciyasında tarmaqtıń birinshi adresi retinde jazılıp, keyin slesh belgisi (/) hám prefikstiń bit uzınlıǵı menen tamamlanıwı múmkin. Mısalı, 198.51.100.0/24 - bul berilgen adresten baslanatuǵın Internet Protokolı 4-versiyası tarmaǵınıń prefiksi bolıp, 24 bit tarmaq prefiksi ushın ajıratılǵan hám qalǵan 8 bit xost adreslewi ushın saqlanǵan. 198.51.100.0 den 198.51.100.255 ke shekemgi adresler usı tarmaqqa tiyisli. IPv6 adres specifikaciyası 2001:db8::/32 - bul 2&lt;sup&gt;96&lt;/sup&gt; adreske iye úlken adress blogı bolıp, 32-bitlik marshrutlastırıw prefiksine iye.

IPv4 ushın tarmaq onıń subnet maskası yamasa netmaskası menen de sıpatlanıwı múmkin, ol tarmaqtaǵı hár qanday IP adresine bit boyınsha AND operaciyası qollanılǵanda marshrutlastırıw prefiksin beriwshi bit maskası bolıp tabıladı. Subnet maskaları da adress sıyaqlı noqatalı-onlıq notaciyada kórsetiledi. Mısalı, 255.255.255.0 - bul 198.51.100.0/24 prefiksi ushın subnet maskası bolıp esaplanadı.

Derek adresi hám baǵdar adresiniń marshrutlastırıw prefiksleri parıq etkende, trafik subtarmaqlar arasında marshrutizatorlar arqalı almasadı. Marshrutizator subtarmaqlar arasında logikalıq yamasa fizikalıq shegara xızmetin atqaradı.

Bar bolǵan tarmaqtı subtarmaqlarǵa bóliwdiń paydaları hárbir ornatıw scenariyine baylanıslı ózgeredi. CIDR qollanılatuǵın Internettiń adress bólistiriw arxitekturasında hám iri shólkemlerde adress keńisligin nátiyjeli bólistiriw zárúr. Subtarmaqlarǵa bóliw marshrutlastırıw nátiyjeliligin arttırıwı múmkin yamasa úlken shólkemde subtarmaqlar hár túrli bólimler tárepinen basqarılǵanda tarmaqtı basqarıwda artıqmashlıqlarǵa iye bolıwı múmkin. Subtarmaqlar logikalıq jaqtan ierarxiyalıq arxitekturada jaylastırılıp, shólkemniń tarmaq adress keńisligin terek tárizli marshrutlastırıw qurılısına bóliwi múmkin.

==== Marshrutlaw ====
Kompyuterler hám marshrutizatorlar ózleriniń operaciyalıq sistemalarında marshrutlaw kestelerin paydalanıp, IP paketlerin basqa subtarmaqqa jaylasqan túyinge jiberiw ushın qollanadı. Marshrutlaw kesteleri qoldan konfiguraciya etiw arqalı yamasa avtomatlı túrde marshrutlaw protokolları arqalı saqlanıp turıladı. Aqırǵı túyinler ádette tranzit beriwshi Internet xızmet kórsetiwshisine (ISP) qaray baǵıtlanǵan ádepki marshruttı paydalanadı, al ISP marshrutizatorları bolsa global Internettiń quramalı baylanıslarında eń nátiyjeli marshruttı anıqlaw ushın Shegara Shlyuz Protokolın (Border Gateway Protocol) qollanadı. Ádepki shlyuz - bul pakettiń belgilengen IP adresine basqa hesh qanday marshrut sáykes kelmegende, basqa tarmaqlarǵa qayta jiberiwshi xost (marshrutizator) xızmetin atqaratuǵın túyin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.lifewire.com/how-to-find-your-default-gateway-ip-address-2626072| bet = How to Find Your Default Gateway IP Address| familiya = Fisher| at = Tim| jumıs = [[Lifewire]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 25-fevral | arxivsáne = 2019-jıl 25-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190225162425/https://www.lifewire.com/how-to-find-your-default-gateway-ip-address-2626072| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.techopedia.com/definition/2184/default-gateway| bet = Default Gateway| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201026160616/https://www.techopedia.com/definition/2184/default-gateway| arxivsáne = 2020-jıl 26-oktyabr | jumıs = techopedia.com| sáne = 2020-jıl 30-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== IETF ===
Internet infrastrukturasındaǵı apparatlıq támiynat komponentleri kóbinese basqa programmalıq támiynat sistemaların qollaw ushın paydalanılsa da, Internetti sıpatlaytuǵın hám onıń keńeyiwi hám tabısı ushın tiykar bolıp xızmet etetuǵın nárse - bul programmalıq támiynattıń dizaynı hám standartlastırıw processi. Internet programmalıq támiynat sistemalarınıń arxitekturalıq dizaynı ushın juwapkershilikti Internet Injenerlik Tapsırma Kúshi (IETF) óz moynına alǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.ietf.org/| bet = IETF Home Page| baspaxana = Ietf.org| qaralǵan sáne = 2009-jıl 20-iyun | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090618032558/http://www.ietf.org/| arxivsáne = 2009-jıl 18-iyun }}&lt;/ref&gt;. IETF Internet arxitekturasınıń hár túrli aspektleri boyınsha standart belgilewshi jumıs toparların júrgizedi, olar hár qanday jeke adamǵa ashıq. Nátiyjede alınǵan úlesler hám standartlar IETF veb-saytında Pikir Soraw (RFC) hújjetleri túrinde járiyalanadı. Internetti ámelge asırıwǵa múmkinshilik beretuǵın tiykarǵı tarmaqlaw usılları Internet Standartların quraytuǵın arnawlı belgilengen RFC hújjetlerinde jaylastırılǵan. Basqa, anaǵurlım az qatań hújjetler tek informaciyalıq, eksperimental yamasa tariyxıy bolıp, yamasa Internet texnologiyaların ámelge asırıwda házirgi eń jaqsı ámeliyatlardı (BCP) sáwlelendiredi.

== Qollanıwlar hám xızmetler ==
Internet kóplegen qollanıwlar hám xızmetlerdi, eń baslısı Dúnya júzilik tordı, sonıń ishinde sociallıq mediyanı, elektron poshtanı, mobil qosımshalardı, kóp oyınshılı onlayn oyınlardı, Internet telefoniyasın, fayl bólisiwdi hám aǵımlı media xızmetlerin qamtıydı. Búgingi kúnde bul xızmetlerdi usınatuǵın serverlerdiń kópshiligi maǵlıwmat oraylarında jaylasqan hám mazmunǵa kóbinese joqarı ónimli mazmun jetkiziw tarmaqları arqalı kirilip atır.

=== Dúnya júzilik tor ===
[[Fayl:First Web Server.jpg|thumb|Bul NeXT Kompyuteri Tim Berners-Li tárepinen CERN-de qollanılǵan hám dúnyadaǵı birinshi Veb server bolǵan.]]

Dúnya júzilik tor - bul hújjetler, súwretler, multimediya, qosımshalar hám basqa da resurslardıń global toplamı bolıp, olar logikalıq jaqtan gipersiltemeler menen baylanısqan hám Birdeylestirilgen Resurs Identifikatorları (URI) menen belgilengen, bul global atalǵan siltemeler sistemasın támiyinleydi. URI-ler simvollıq túrde xızmetlerdi, veb serverlerdi, maǵlıwmatlar bazaların hám olar usına alatuǵın hújjetler hám resurslardı anıqlaydı. HyperText Transfer Protocol (HTTP) Dúnya júzilik tordıń tiykarǵı kiriw protokolı bolıp tabıladı. Veb xızmetler de programmalıq támiynat sistemaları arasında informaciya alıp beriw, biznes maǵlıwmatların hám logistikanı bólisiw hám almasıw ushın HTTP di qollanadı hám ol Internette baylanıs ushın qollanılatuǵın kóplegen tiller yamasa protokollardıń biri bolıp esaplanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.webopedia.com/DidYouKnow/Internet/Web_vs_Internet.asp| bet = The Difference Between the Internet and the World Wide Web| jumıs = Webopedia| baspaxana = QuinStreet Inc.| sáne = 2010-jıl 24-iyun | qaralǵan sáne = 2014-jıl 1-may | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140502001005/http://www.webopedia.com/DidYouKnow/Internet/Web_vs_Internet.asp| arxivsáne = 2014-jıl 2-may }}&lt;/ref&gt;.

[[Microsoft]]tıń Internet Explorer/Edge, Mozilla Firefox, Opera, [[Apple Inc.|Appledıń]] Safari hám Google Chrome sıyaqlı Dúnya júzilik tarmaq brauzer programmalıq támiynatı paydalanıwshılarǵa hújjetlerge engizilgen gipersiltemeler arqalı bir veb betinen ekinshisine ótiwge múmkinshilik beredi. Bul hújjetler kompyuter maǵlıwmatlarınıń hár qanday kombinaciyasın, sonıń ishinde grafika, sesler, tekst, video, multimediya hám paydalanıwshı bet penen óz-ara tásir etip atırǵanda isleytuǵın interaktiv mazmundı óz ishine alıwı múmkin. Klient tárepindegi programmalıq támiynat animaciyalar, oyınlar, ofis qosımshaları hám ilimiy demonstraciyalardı óz ishine alıwı múmkin. [[Yahoo!]], Bing hám [[Google]] sıyaqlı izlew sistemaları arqalı gilt sózlerge tiykarlanǵan Internet izertlewleri arqalı dúnya júzi boyınsha paydalanıwshılar onlayn informaciyanıń úlken hám hár túrli kólemine ańsat hám tez kire aladı. Baspa mediyası, kitaplar, enciklopediyalar hám dástúrli kitapxanalar menen salıstırǵanda, Dúnya júzilik tor úlken masshtabta informaciyanıń oraysızlandırılıwına imkaniyat berdi.

Internet jeke adamlar hám shólkemlerge ideyalar hám informaciyanı potencial úlken auditoriyaǵa onlayn túrde ádewir azaytılǵan shıǵın hám waqıt keshigiwi menen járiyalawǵa múmkinshilik berdi. Veb-betti, blogtı járiyalaw yamasa veb-sayt qurıw dáslepki az shıǵındı talap etedi hám kóplegen biypul xızmetler bar. Biraq, úlken, kásiplik veb-saytlardı tartımlı, hár túrli hám jańalanǵan informaciya menen járiyalaw hám saqlaw ele de qıyın hám qımbat másele bolıp qalmaqta. Kóplegen adamlar hám ayırım kompaniyalar hám toparlar veb jurnallardı yamasa bloglardı paydalanadı, olar tiykarınan onlayn kúndeliklerdi ańsat jańalaw ushın qollanıladı. Ayırım kommerciyalıq shólkemler xızmetkerlerdi óz qánigelik tarawlarında másláhát beriwge xoshametleydi, sebebi keliwshiler ekspert bilimi hám biypul informaciyadan tásirlenip, nátiyjede korporaciyaǵa tartıladı degen úmitte boladı.

Keń tarqalǵan veb betterde reklama beriw paydalı bolıwı múmkin, al elektron sawda, yaǵnıy ónimler hám xızmetlerdi tikkeley Veb arqalı satıw, rawajlanıwdı dawam etpekte. Onlayn reklama - bul [[marketing]] hám reklama túri bolıp, tutınıwshılarǵa reklamalıq marketing xabarların jetkiziw ushın Internetti paydalanadı. Ol elektron pochta marketingi, izlew sisteması marketingi (SEM), sociallıq media marketingi, kóplegen túrdegi displey reklamaları (sonıń ishinde veb banner reklaması) hám mobil reklamanı óz ishine aladı. 2011-jılı AQSHta Internet reklama tabısları kabel televideniesiniń tabıslarınan asıp ketti hám efir televideniesiniń tabıslarına jaqınlastı&lt;ref name=&quot;IAB2012&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.iab.net/media/file/IAB_Internet_Advertising_Revenue_Report_FY_2012_rev.pdf| bet = IAB Internet advertising revenue report: 2012 full year results| sáne = April 2013 | baspaxana = PricewaterhouseCoopers, Internet Advertising Bureau| qaralǵan sáne = 2013-jıl 12-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20141004001439/http://www.iab.net/media/file/IAB_Internet_Advertising_Revenue_Report_FY_2012_rev.pdf| arxivsáne = 2014-jıl 4-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Kóplegen keń tarqalǵan onlayn reklama ámeliyatları dawlı bolıp, olar barǵan sayın kóbirek retlestiriwge ushıramaqta.

1990-jılları Veb rawajlanǵanda, ádettegi veb-bet tolıq túrde veb-serverde saqlanıp, [[HTML]] formatında formatlanǵan hám sorawǵa juwap retinde veb-brauzerge jiberiwge tayar turǵan edi. Waqıttıń ótiwi menen, veb-betlerdi jaratıw hám usınıw processi dinamikalıq bolıp, beyimlesiwshi dizayn, maket hám kontentti payda etti. Veb-saytlar kóbinese dáslep júdá az mazmun menen kontentti basqarıw programmalıq támiynatı járdeminde jaratıladı. Bul sistemalarǵa úles qosıwshılar (olar haqı tólenetuǵın xızmetkerler, shólkemniń aǵzaları yamasa jámiyetshilik wákilleri bolıwı múmkin) usı maqsette islengen redakciyalaw betlerin paydalanıp tiykarǵı maǵlıwmatlar bazasın kontent penen toltıradı, al kásiplik emes keliwshiler bul kontentti HTML formatında kóredi hám oqıydı. Jańadan kirgizilgen kontentti qabıl etiw hám onı maqsetli keliwshilerge jetkiziw processine redaktorlaw, maqullaw hám qáwipsizlik sistemaları kirgizilgen bolıwı da, bolmawı da múmkin.

=== Baylanıs ===
Elektron pochta - Internet arqalı jetkeriletuǵın áhmiyetli baylanıs xızmeti. Tárepler arasında elektron tekst xabarların jiberiw koncepciyası, xat yamasa eskertpelerdi jiberiwge uqsas bolıp, Internettiń payda bolıwınan burın jaratılǵan&lt;ref&gt;{{cite journal|first=Ron|last=Brown|title=Fax invades the mail market|url=https://books.google.com/books?id=Ry64sjvOmLkC&amp;pg=PA218|journal=New Scientist|volume=56|issue=817|date=October 26, 1972|pages=218–221}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|first=Herbert P.|last=Luckett|title=What's News: Electronic-mail delivery gets started|url=https://books.google.com/books?id=cKSqa8u3EIoC&amp;pg=PA85|journal=Popular Science|volume=202|issue=3|date=March 1973|page=85}}&lt;/ref&gt;. Súwretler, hújjetler hám basqa fayllar elektron pochta qosımshaları retinde jiberiledi. Elektron pochta xabarları bir neshe elektron pochta mánzillerine kóshirme etip jiberiliwi múmkin. Baylanıs ushın Internetti paydalanatuǵın kóplegen tez xabar almasıw qosımshaları da bar, biraq olardıń óz-ara islesiw múmkinshiligi sheklengen.

Internet telefoniyası - Internet arqalı ámelge asırılatuǵın keń tarqalǵan baylanıs xızmeti. Tiykarǵı tarmaqaralıq protokoldıń atı, Internet Protokolı, óz atın Internet Protokolı arqalı dawıs jiberiw (VoIP) texnologiyasına bergen. Bul ideya 1990-jıllardıń basında jeke kompyuterler ushın raciya sıyaqlı dawıslı qosımshalar menen baslandı. Házirgi waqıtta VoIP sistemaları kóplegen bazarlarda ústemlik etedi hám dástúrli telefon sıyaqlı qolaylı hám paydalanıwǵa ańsat. Bul texnologiya, ásirese uzaq aralıqlarǵa baylanıs ornatıwda, dástúrli telefon qońırawlarına salıstırǵanda ádewir qarjı únemlewge múmkinshilik berdi. Kabel, ADSL hám mobil maǵlıwmat tarmaqları tutınıwshılarǵa Internetke kiriw múmkinshiligin beredi&lt;ref name=EBSCOhost&gt;{{cite journal|last=Booth|first=C|title=Chapter 2: IP Phones, Software VoIP, and Integrated and Mobile VoIP|journal=Library Technology Reports|year=2010|volume=46|issue=5|pages=11–19}}&lt;/ref&gt;, al arzan VoIP tarmaq adapterleri dástúrli analog telefon apparatları ushın baylanıstı támiyinleydi. VoIP dawıs sapası kóbinese dástúrli qońırawlardan asıp ketedi. VoIP ushın ele de sheshilmegen máseleler bar, mısalı, ayrıqsha jaǵdaylar xızmetleriniń nomerleri hámme jerde qoljetimli bolmawı múmkin hám qurılmalar jergilikli elektr támiynatına baylanıslı, al eski dástúrli telefonlar jergilikli tarmaqtan quwat aladı hám ádette elektr quwatı óshken jaǵdayda da isley beredi.

=== Fayl bólisiw ===
Fayl bólisiw - Internet arqalı úlken kólemdegi maǵlıwmatlardı jiberiwdiń bir mısalı. Kompyuter faylı tutınıwshılarǵa, kásipleslerge hám doslarǵa qosımsha retinde elektron pochta arqalı jiberiliwi múmkin. Onı basqalar ańsat júklep alıwı ushın veb-saytqa yamasa Fayl Transfer Protokolı (FTP) serverine júklewge boladı. Onı kásiplesler dárhal paydalanıwı ushın «bólisilgen orınǵa» yamasa fayl serverine jaylastırıwǵa boladı. Kóp paydalanıwshılarǵa toparlı júklep alıwdıń júgin «ayna» serverlerin yamasa teń qatnasıwshılar tarmaqların paydalanıw arqalı jeńilletiwge boladı. Bul jaǵdaylardıń hár qaysısında faylǵa kiriw paydalanıwshını autentifikaciyalaw arqalı basqarılıwı múmkin, fayldıń Internet arqalı ótiwi shifrlaw arqalı jasırılıwı múmkin, hám faylǵa kiriw ushın aqsha tóleniwi múmkin. Baha, mısalı, maǵlıwmatları da - ádette tolıq shifrlanǵan túrde - Internet arqalı jiberiletuǵın kredit kartasınan qarjını uzaqtan esaptan shıǵarıw arqalı tóleniwi múmkin. Alınǵan fayldıń kelip shıǵıwı hám haqıyqıylıǵı cifrlı qollar yamasa MD5 ya bolmasa basqa xabar daydjestleri arqalı tekseriliwi múmkin.

Internettiń bul ápiwayı ózgeshelikleri, dúnya júzi boyınsha, kompyuter faylına aylandırılıp jiberile alatuǵın hár qanday nárseniń óndiriliwin, satılıwın hám tarqatılıwın ózgertpekte. Oǵan barlıq túrdegi baspa basılımları, programmalıq támiynat ónimleri, jańalıqlar, muzıka, film, video, fotografiya, grafika hám basqa da kórkem óner túrleri kiredi. Bul óz gezeginde, burın usı ónimlerdiń óndiriliwi hám tarqatılıwın qadaǵalaǵan hárbir bar sanaatta úlken ózgerislerge alıp keldi.

=== Media tarqatıw ===

==== Aǵımlı media ====
Aǵımlı media - bul paydalanıwshılar tárepinen dárhal paydalanıw yamasa ráhátleniw ushın cifrlı medianı real waqıt rejiminde jetkerip beriw. Kóplegen radio hám televidenie translyaciyaların ámelge asırıwshılar ózleriniń tikkeley audio hám video ónimleriniń Internet aǵımların usınadı. Olar sonday-aq aldın ala kóriw, klassikalıq úzindiler hám qayta tıńlaw sıyaqlı waqıttı ózgertip kóriw yamasa tıńlaw múmkinshiligin bere aladı. Yaǵnıy, Internetke jalǵanǵan qurılma, máselen kompyuter yamasa basqa da arnawlı qurılma, burın tek televizor yamasa radio qabıllaǵısh penen múmkin bolǵan usılda onlayn medianı paydalanıw ushın qollanılıwı múmkin. Mazmunnıń bar bolǵan túrleriniń kólemi ádewir keń, arnawlı texnikalıq veb-translyaciyalardan baslap sorawǵa iye kóp funkciyalı multimediyalıq xızmetlerge shekem. Podkasting - bul usı ideyanıń bir variaciyası, onda - ádette audio - material júklep alınadı hám kompyuterde oynatıladı yamasa jolda tıńlaw ushın kóshpeli media pleerge ótkeriledi. Bul ápiwayı úskenelerdi qollanatuǵın usıllar hár kimge, az ǵana cenzura yamasa licenziyalaw baqlawı menen, audio-vizual materiallardı dúnya júzi boyınsha translyaciya etiw imkaniyatın beredi. Cifrlı medianıń aǵımlı jetkeriliwi tarmaq ótkiziw qábiletine bolǵan talaptı arttıradı. Mısalı, video aǵımları ádette eski 480p «standart sapa» video ushın 1 Mbit/s baylanıs tezligin, 1080p «Tolıq HD» video ushın 4.5 Mbit/s&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Morrison| at = Geoff| url = http://www.nbcnews.com/id/40241749| bet = What to know before buying a 'connected' TV – Technology &amp; science – Tech and gadgets – Tech Holiday Guide| baspaxana = NBC News| sáne = 2010-jıl 18-noyabr | qaralǵan sáne = 2011-jıl 8-avgust | arxivurl = https://web.archive.org/web/20200212091603/http://www.nbcnews.com/id/40241749| arxivsáne = 2020-jıl 12-fevral | url-status = dead}}&lt;/ref&gt;, hám joqarı sapalı 4K video ushın 40 tan 80 Mbit/s ke shekem talap etedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = A beginner’s guide to bit rate {{!}} Adobe| url = https://www.adobe.com/uk/creativecloud/video/discover/bit-rate.html| qaralǵan sáne = 2025-jıl 16-iyun | jumıs = www.adobe.com}}&lt;/ref&gt;.

Bul provayderlerge Netflix, Disney+, Amazon kompaniyasınıń Prime Video xızmeti, Mubi, Hulu hám [[Apple TV+]] sıyaqlı hesh qashan efirlik licenziyaǵa iye bolmaǵan bir qatar taza Internet «translyatorları» qosıldı. Bul aǵımlı kompaniyalar házirgi waqıtta dástúriy translyatorlardı artta qaldırıp, oyın-zawıq sanaatında ústemlik etpekte&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Bajarin| at = Tim| sáne = 2024-jıl 26-noyabr | bet = The Future Of Media: Streaming Dominates| url = https://www.forbes.com/sites/timbajarin/2024/11/26/the-future-of-media-streaming-dominance-and-the-data-revolution/| qaralǵan sáne = 2025-jıl 16-iyun | jumıs = Forbes| til = en}}&lt;/ref&gt;. Spotify hám [[Apple Music]] sıyaqlı audio aǵım xızmetleri de audio oyın-zawıq bazarında áhmiyetli úleske iye.

Veb-kameralar bul qubılıstıń arzan keńeytiliwi bolıp tabıladı. Internet paydalanıwshıları Afrikadaǵı suw ishiw ornındaǵı haywanlardı, Panama kanalındaǵı kemelerdi, jergilikli aylanba joldaǵı qatnastı yamasa óz jayların tikkeley hám real waqıt rejiminde baqlay aladı. Video chat bólmeleri hám video konferenciyalar da keń tarqalǵan bolıp, jeke veb-kameralar eki tárepleme dawıs penen hám dawıssız kóp maqsetlerde qollanılmaqta.

==== Video bólisiw saytları ====
Video bólisiw veb-saytları da oyın-zawıq ekosistemasında úlken áhmiyetke iye. YouTube 2005-jıldıń 15-fevralında qurılǵan hám házirgi waqıtta eki milliardtan aslam paydalanıwshısı menen biypul aǵımlı video kórsetiw boyınsha jetekshi veb-sayt bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Press| url = https://www.youtube.com/about/press/| qaralǵan sáne = 2020-jıl 19-avgust | jumıs = YouTube| arxivsáne = 2017-jıl 11-noyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20171111094352/https://www.youtube.com/yt/about/press/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Ol ádette video fayllardı aǵımlı jetkeriw hám kórsetiw ushın veb-pleerdi paydalanadı. Dizimnen ótken paydalanıwshılar sheksiz muǵdarda video júkley aladı hám ózleriniń jeke profillerin dúze aladı. [[YouTube]] óz paydalanıwshıları hár kúni júzlegen million video kóretuǵının hám júzlegen mıń video júkleytuǵının málimleydi. Basqa video bólisiw veb-saytlarına Vimeo, [[Instagram]] hám [[TikTok]] kiredi.

==== Tikkeley translyaciya ====
Tikkeley translyaciya xızmetleri onlayn kontent dóretiwshilerden sheklengen auditoriyaǵa birme-bir yamasa birden kópke video translyaciyasın tikkeley alıp barıwǵa múmkinshilik beredi.

== Jámiyetlik tásir ==
Internet jámiyetlik qatnasıqtıń, iskerliktiń hám jámiyetlik birlespelerdiń jańa túrlerin payda etti. Bul qubılıs Internet sociologiyasın ilimiy izertlewdiń payda bolıwına alıp keldi. Dáslepki Internet ayırım jazıwshılarǵa tásir etip, olar Internetti simvollıq túrde súwretlewge májbúr boldı, mısalı, Internetti «adamlardı pútkil jer júzi boylap úlken kórinbeytuǵın tor menen baylanıstırıw quralı» dep táriyiplegen&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Carlson |first1=Kathie |title=The Book of Symbols: Reflections on Archetypal Images |last2=Flanagin |first2=Michael N. |last3=Martin |first3=Kathleen |last4=Martin |first4=Mary E. |last5=Mendelsohn |first5=John |last6=Rodgers |first6=Priscilla Young |last7=Ronnberg |first7=Ami |last8=Salman |first8=Sherry |last9=Wesley |first9=Deborah A. |publisher=[[Taschen]] |year=2010 |isbn=978-3-8365-1448-4 |editor-last=Arm |editor-first=Karen |location=Köln |page=518 |editor-last2=Ueda |editor-first2=Kako |editor-last3=Thulin |editor-first3=Anne |editor-last4=Langerak |editor-first4=Allison |editor-last5=Kiley |editor-first5=Timothy Gus |editor-last6=Wolff |editor-first6=Mary}}&lt;/ref&gt;.

=== Paydalanıwshılar ===
[[Fayl:Graph depicting share of the population using the Internet.png|thumb|Internetti paydalanıwshı xalıqtıń úlesi&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Ritchie|first1=Hannah|author1-link=Hannah Ritchie |last2=Roser|first2=Max|author2-link=Max Roser |date=2 October 2017|title=Technology Adoption|url=https://ourworldindata.org/technology-adoption|url-status=live|journal=Our World in Data|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012121855/https://ourworldindata.org/technology-adoption|archive-date=12 October 2019|access-date=12 October 2019}}&lt;/ref&gt; [[c:Data:Share of population using the Internet.tab|Source data]]. ]]
[[Fayl:Internet users for 100 people by GDP per capita.svg|alt=A scatter plot showing Internet usage per capita versus GDP per capita. It shows Internet usage increasing with GDP.|thumb|Tańlanǵan mámleketler boyınsha hár 100 adamǵa Internet paydalanıwshıları hám adam basına JIÓ]]
[[Fayl:Internet users per 100 inhabitants ITU.svg|thumb|upright=1.3|&lt;div style=&quot;text-align: center&quot;&gt;'''Hár 100 turǵınǵa Internet paydalanıwshıları'''&lt;/div&gt;&lt;small&gt;Derek: Xalıqaralıq telekommunikaciya awqamı&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[http://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Documents/statistics/2014/ITU_Key_2005-2014_ICT_data.xls &quot;Individuals using the Internet 2005 to 2014&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150528031339/http://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Documents/statistics/2014/ITU_Key_2005-2014_ICT_data.xls |date=28 May 2015 }}, Key ICT indicators for developed and developing countries and the world (totals and penetration rates), International Telecommunication Union (ITU). Retrieved 25 May 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.itu.int/ITU-D/ict/statistics/ict/ &quot;Internet users per 100 inhabitants 1997 to 2007&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517033104/http://www.itu.int/ITU-D/ict/statistics/ict/ |date=17 May 2015 }}, ICT Data and Statistics (IDS), International Telecommunication Union (ITU). Retrieved 25 May 2015.&lt;/ref&gt;]]

2000-jıldan 2009-jılǵa shekem dúnya júzi boyınsha Internet paydalanıwshılarınıń sanı 390 millionnan 1.9 milliardqa shekem ósti&lt;ref&gt;[https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/stat/ Internet users graphs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200509175322/https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/stat/default.aspx |date=9 May 2020 }}, Market Information and Statistics, International Telecommunication Union&lt;/ref&gt;. 2010-jılǵa kelip, dúnya xalqınıń 22% kompyuterlerge eristi, kúnine 1 milliard [[Google]] izlewi ámelge asırıldı, 300 million Internet paydalanıwshısı bloglardı oqıdı hám [[YouTube]]ta kúnine 2 milliard video kórildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.antaranews.com/en/news/71940/google-earth-demonstrates-how-technology-benefits-ris-civil-society-govt| bet = Google Earth demonstrates how technology benefits RI's civil society, govt| baspaxana = Antara News| sáne = 2011-jıl 26-may | qaralǵan sáne = 2012-jıl 19-noyabr | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20121029074528/http://www.antaranews.com/en/news/71940/google-earth-demonstrates-how-technology-benefits-ris-civil-society-govt| arxivsáne = 2012-jıl 29-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. 2014-jılı dúnyadaǵı Internet paydalanıwshılarınıń sanı 3 milliardtan asıp ketti yamasa dúnya xalqınıń 44 procentin quradı, biraq olardıń eki úlesi eń bay ellerden boldı, evropalılardıń 78 procenti Internetti paydalandı, onnan keyin Amerikaınıń 57 procenti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2014/11/25/3-billion-internet-users/| bet = There are now 3 billion Internet users, mostly in rich countries| avtor = Steve Dent| sáne = 2014-jıl 25-noyabr | qaralǵan sáne = 2014-jıl 25-noyabr | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20141128020032/http://www.engadget.com/2014/11/25/3-billion-internet-users/| arxivsáne = 2014-jıl 28-noyabr }}&lt;/ref&gt;. Degen menen, 2018-jılǵa kelip, tek Aziyanıń ózi dúnyadaǵı 4.3 milliard Internet paydalanıwshısınıń 2.2 milliardın qurap, barlıq Internet paydalanıwshılarınıń 51% in iyeledi. Qıtaydıń Internet paydalanıwshıları 2018-jılı úlken belgige jetti, eldiń Internetti tártiplestiriwshi uyımı, Qıtay Internet Tarmaǵı Informaciya Orayı, Qıtayda 802 million paydalanıwshı bar ekenin járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://cnnic.com.cn/IDR/ReportDownloads/201807/P020180711391069195909.pdf| jumıs = Cnnic.com| bet = Statistical Report on Internet Development in China| sáne = January 2018 | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190412062935/https://cnnic.com.cn/IDR/ReportDownloads/201807/P020180711391069195909.pdf| arxivsáne = 2019-jıl 12-aprel | url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Qıtaydan keyin Hindstan turdı, shama menen 700 million paydalanıwshısı bar, al Qurama Shtatlar 275 million paydalanıwshı menen úshinshi orında turdı. Biraq, engiziliw dárejesi boyınsha, 2022-jılı Qıtayda 70% engiziliw dárejesi bolsa, Hindstanda 60% hám Qurama Shtatlarda 90% boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.internetworldstats.com/stats.htm| bet = World Internet Users Statistics and 2019 World Population Stats| jumıs = internetworldstats.com| qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-mart | arxivurl = https://web.archive.org/web/20171124192836/http://www.internetworldstats.com/stats.htm| arxivsáne = 2017-jıl 24-noyabr | url-status = live}}&lt;/ref&gt;. 2022-jılı dúnyadaǵı Internet paydalanıwshılarınıń 54% Aziyada, 14% Evropada, 7% Arqa Amerikada, 10% Latın Amerikası hám Karibte, 11% Afrikada, 4% Orta Shıǵısta hám 1% Okeaniyada jaylasqan&lt;ref name=&quot;inetstats&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.internetworldstats.com/stats.htm| bet = World Internet Usage Statistics News and Population Stats| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170319013935/http://www.internetworldstats.com/stats.htm| arxivsáne = 2017-jıl 19-mart | sáne = 2023-jıl 30-iyun | qaralǵan sáne = 2023-jıl 14-dekabr }}&lt;/ref&gt;. 2019-jılı Kuveyt, Qatar, Folklend atawlarında, Bermud hám Islandiyada paydalanıwshılar sanı boyınsha eń joqarı Internet engiziliw dárejesi boldı, xalıqtıń 93% yamasa onnan da kóbireginiń kirisi bar edi&lt;ref name=&quot;ITU-IndividualsUsingTheInternet&quot;&gt;[http://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Documents/statistics/2013/Individuals_Internet_2000-2012.xls &quot;Percentage of Individuals using the Internet 2000–2012&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209141641/http://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Documents/statistics/2013/Individuals_Internet_2000-2012.xls |date=9 February 2014 }}, International Telecommunication Union (Geneva), June 2013. Retrieved 22 June 2013.&lt;/ref&gt;. 2022-jılǵa kelip, dúnya xalqınıń úshten ekisinen kóbiregin quraytuǵın 5.4 milliard adam Internetti paydalanadı dep bahalandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.internetworldstats.com/stats.htm| bet = World Internet Users Statistics and 2023 World Population Stats| jumıs = Internet World Stats| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240319110853/https://www.internetworldstats.com/stats.htm| arxivsáne = 2024-jıl 19-mart }}&lt;/ref&gt;.

Internet arqalı baylanıs ushın eń keń tarqalǵan til hámme waqıtta inglis tili bolǵan. Bul Internettiń kelip shıǵıwınıń nátiyjesi bolıwı múmkin, sonday-aq bul tildiń lingva franka hám dúnya tili retindegi roli menen baylanıslı bolıwı múmkin. Dáslepki kompyuter sistemaları Amerika Standart Informaciya Almasıw Kodı (ASCII) ishindegi háripler menen sheklengen edi, bul latın álipbesiniń bir bólegi bolıp tabıladı. Inglis tilinen keyin (27%), Pútkil dúnyajúzilik torda eń kóp soraw jiberiletuǵın tiller qıtay (25%), ispan (8%), yapon (5%), portugal hám nemis (hárbiri 4%), arab, francuz hám orıs (hárbiri 3%) hám koreys (2%) tilleri bolıp tabıladı. Sońǵı jıllarda Internet texnologiyaları, ásirese Unicode qollanıwında, jetkilikli dárejede rawajlandı, sonlıqtan dúnyada keń qollanılatuǵın tillerde rawajlanıw hám baylanıs ushın jaqsı imkaniyatlar bar. Biraq, máselen, moјibake (ayırım tillerdiń háripleriniń nadurıs kórsetiliwi) sıyaqlı ayırım kemshilikler ele de saqlanıp qalmaqta.

2005-jılı AQSHta ótkerilgen izertlewde, Internetti paydalanıwshı erkeklerdiń procenti hayallardikinen azǵana joqarı bolǵan, biraq 30 jastan tómenlerde bul ayırmashılıq keri bolǵan. Erkekler kóbirek kiriw, kóbirek waqıt jumsaw hám keń polosalı baylanıs paydalanıwshıları bolıwǵa beyim bolǵan, al hayallar baylanısıw múmkinshiliklerinen (mısalı, elektron pochtadan) kóbirek paydalanıwǵa beyim bolǵan. Erkekler Internetti esap-fakturalardı tólew, aukcionlarǵa qatnasıw hám muzıka hám videolardı júklep alıw sıyaqlı oyın-zawıq maqsetlerinde paydalanıwǵa kóbirek beyim bolǵan. Erkekler menen hayallar Internetti satıp alıw hám bank xızmetleri ushın birdey dárejede paydalanǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Fallows| at = Deborah| sáne = 2005-jıl 28-dekabr | bet = How Women and Men Use the Internet| url = https://www.pewresearch.org/internet/2005/12/28/how-women-and-men-use-the-internet/| jumıs = Pew Research Center| til = en-US| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230608191432/https://www.pewresearch.org/internet/2005/12/28/how-women-and-men-use-the-internet/| arxivsáne = 2023-jıl 8-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2008-jılı hayallar kópshilik sociallıq tarmaq xızmetlerinde, mısalı Facebook hám Myspace te, erkeklerden ádewir kóp bolǵan, biraq bul qatnas jasqa qaray ózgerip turǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://business.rapleaf.com/company_press_2008_07_29.html| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090320211742/http://business.rapleaf.com/company_press_2008_07_29.html| arxivsáne = 2009-jıl 20-mart | bet = Rapleaf Study Reveals Gender and Age Data of Social Network Users| jumıs = Rapleaf| sáne = 2008-jıl 29-iyul }}&lt;/ref&gt;. Hayallar kóbirek aǵımlı kontentti kórgen, al erkekler kóbirek júklep alǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.entrepreneur.com/tradejournals/article/178175272.html| bet = Women Ahead of Men in Online Tv, Dvr, Games, And Social Media.| baspaxana = Entrepreneur| sáne = 2008-jıl 1-may | qaralǵan sáne = 2011-jıl 8-avgust | arxivurl = https://web.archive.org/web/20080916094836/http://www.entrepreneur.com/tradejournals/article/178175272.html| arxivsáne = 2008-jıl 16-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Erkekler blog jazıwǵa kóbirek beyim bolǵan. Blog jazatuǵınlar arasında erkekler kásiplik blog alıp barıwǵa beyim bolsa, hayallar jeke blog alıp barıwǵa kóbirek beyim bolǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://technorati.com/blogging/state-of-the-blogosphere/| bet = State of the Blogosphere| baspaxana = Technorati| qaralǵan sáne = 2011-jıl 8-avgust | arxivurl = https://web.archive.org/web/20091002101707/http://technorati.com/blogging/state-of-the-blogosphere/| arxivsáne = 2009-jıl 2-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

Internet paydalanıwshılarına qatnaslı bir neshe jańa sózler bar: Netizen («tor puqarası» mánisinde)&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Seese|first1=Michael|isbn=978-1-60005-132-6|page=130|url=https://books.google.com/books?id=3noNR3IfSpgC&amp;q=citizen+of+the+net&amp;pg=PA130|title=Scrappy Information Security|access-date=5 June 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905151414/https://books.google.com/books?id=3noNR3IfSpgC&amp;pg=PA130&amp;lpg=PA130&amp;dq=citizen+of+the+net|archive-date=5 September 2017|year=2009|publisher=Happy About }}&lt;/ref&gt; onlayn jámiyetlerdi, ulıwma Internetti yamasa sóz erkinligi sıyaqlı baylanıslı siyasiy máseleler hám huqıqlardı jaqsılawǵa belsene qatnasıwshılarǵa qollanıladı&lt;ref&gt;&quot;[http://dictionary.reference.com/browse/netizen netizen]&quot;, Dictionary.com. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421223939/http://dictionary.reference.com/browse/netizen |date=21 April 2012 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Hauben&gt;{{Web deregi | url = http://www.columbia.edu/~rh120/ch106.x01| bet = The Net and Netizens| at = Michael| familiya = Hauben| sáne = 1996-jıl 5-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20110604214312/http://www.columbia.edu/~rh120/ch106.x01| arxivsáne = 2011-jıl 4-iyun | baspaxana = Columbia University}}&lt;/ref&gt;, Internavt Internetti basqarıwshılar yamasa texnikalıq jaqtan joqarı qábiletli paydalanıwshılarǵa qollanıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.isoc.org/internet/history/brief.shtml| bet = A Brief History of the Internet| sáne = 2003-jıl 10-dekabr | first1 = B M.| last1 = Leiner| first2 = V G.| last2 = Cerf| first3 = D D.| last3 = Clark| first4 = R E.| last4 = Kahn| first5 = L| last5 = Kleinrock| first6 = D C.| last6 = Lynch| first7 = J| last7 = Postel| first8 = L G.| last8 = Roberts| first9 = S| last9 = Wolff| arxivurl = https://web.archive.org/web/20070604153304/http://www.isoc.org/internet/history/brief.shtml| arxivsáne = 2007-jıl 4-iyun | jumıs = the Internet Society}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = internaut| url = https://www.oxforddictionaries.com/definition/english/internaut| jumıs = Oxford Dictionaries| qaralǵan sáne = 2015-jıl 6-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20150613002443/https://www.oxforddictionaries.com/definition/english/internaut| arxivsáne = 2015-jıl 13-iyun }}&lt;/ref&gt;, cifrlı puqara bolsa Internetti jámiyet, siyasat hám húkimet qatnasıwında qollanıw ushın paydalanatuǵın adamǵa qollanıladı&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Karen|last1=Mossberger|title=Digital Citizenship – The Internet, Society and Participation|first2=Caroline J.|last2=Tolbert|first3=Ramona S.|last3=McNeal|year=2011|publisher=SPIE Press |isbn=978-0-8194-5606-9}}&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;300px&quot;&gt;
InternetUsersByLanguagePieChart.svg|&lt;div style=&quot;text-align: center&quot;&gt;'''Til boyınsha Internet paydalanıwshıları'''&lt;ref name=NIUBL-IWS&gt;{{Web deregi|url=http://www.internetworldstats.com/stats7.htm|title=Top Ten Internet Languages |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426122721/http://www.internetworldstats.com/stats7.htm|archive-date=26 April 2012|website=Internet World Stats, Miniwatts Marketing Group|date=18 March 2012 |access-date=22 April 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;/div&gt;
WebsitesByLanguagePieChart.svg|&lt;div style=&quot;text-align: center&quot;&gt;'''Veb-sayt kontenti tilleri'''&lt;ref name=UofCLBWApril2013&gt;{{Web deregi|title=Usage of content languages for websites|url=http://w3techs.com/technologies/overview/content_language/all|work=W3Techs|access-date=26 April 2013|archive-url=https://archive.today/20120717235405/http://w3techs.com/technologies/overview/content_language/all|archive-date=17 July 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Paydalanıw ===
[[Fayl:Share_of_individuals_using_the_internet.png|thumb|360px|&lt;div style=&quot;text-align: center&quot;&gt;'''2021-jıldaǵı Internet paydalanıwshıları mámleket xalqınıń procenti retinde'''&lt;/div&gt;Derek: Our World in Data.]][[Fayl:FixedBroadbandInternetPenetrationWorldMap.svg|thumb |360px |&lt;div style=&quot;text-align: center&quot;&gt;'''2012-jıldaǵı turaqlı keń polosalı Internet jazılıwshıları&lt;br /&gt;mámleket xalqınıń procenti retinde'''&lt;/div&gt;Derek: Xalıqaralıq Telekommunikaciya Awqamı&lt;ref name=&quot;FixedBroadbandITUDynamic2012&quot;&gt;[http://www.itu.int/ITU-D/ICTEYE/Reporting/DynamicReportWizard.aspx &quot;Fixed (wired)-broadband subscriptions per 100 inhabitants 2012&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190726064920/http://www.itu.int/ITU-D/ICTEYE/Reporting/DynamicReportWizard.aspx|date=26 July 2019}}, Dynamic Report, ITU ITC EYE, [[International Telecommunication Union]]. Retrieved 29 June 2013.&lt;/ref&gt;.]]

[[Fayl:MobileBroadbandInternetPenetrationWorldMap 2013.svg|thumb |360px |&lt;div style=&quot;text-align: center&quot;&gt;'''2012-jıldaǵı mobil keń polosalı Internet jazılıwshıları&lt;br /&gt;mámleket xalqınıń procenti retinde'''&lt;/div&gt;Derek: Xalıqaralıq Telekommunikaciya Awqamı&lt;ref name=&quot;MobleBroadbandITUDynamic2012&quot;&gt;[http://www.itu.int/ITU-D/ICTEYE/Reporting/DynamicReportWizard.aspx &quot;Active mobile-broadband subscriptions per 100 inhabitants 2012&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190726064920/http://www.itu.int/ITU-D/ICTEYE/Reporting/DynamicReportWizard.aspx|date=26 July 2019}}, Dynamic Report, ITU ITC EYE, [[International Telecommunication Union]]. Retrieved 29 June 2013.&lt;/ref&gt;.]]
Internet, ásirese ólshenbegen joqarı tezlikli baylanıslardıń keń tarqalıwı menen, jumıs saatları hám ornında kóbirek beyimlilikke múmkinshilik beredi. Internetke kóplegen qurallar arqalı, sonıń ishinde mobil Internet qurılmaları arqalı da, derlik hár jerden kiriwge boladı. Mobil telefonlar, maǵlıwmat kartaları, qolda alıp júretuǵın oyın konsolleri hám uyalı routerler paydalanıwshılarǵa Internetke sımsız jalǵanıwǵa múmkinshilik beredi. Kishi ekranlar hám usınday qalta ólshemindegi qurılmalardıń basqa da sheklengen múmkinshilikleri sheńberinde, elektron pochta hám veb sıyaqlı Internet xızmetleri jetkilikli bolıwı múmkin. Xızmet kórsetiwshiler usınılatuǵın xızmetlerdi sheklewi múmkin hám mobil maǵlıwmatlar ushın tólemler basqa kiriw usıllarına qaraǵanda ádewir joqarı bolıwı múmkin.

Mektepke shekemgi tárbiyadan baslap doktorlıqtan keyingi dárejege shekem barlıq dárejedegi bilimlendiriw materialları veb-saytlardan tabıladı. Mısallar CBeebies-ten baslap, mektep hám joqarı mektep qaytalaw qosımshaları hám virtual universitetlerge shekem, [[Google Scholar]] sıyaqlı platformalar arqalı joqarı dárejeli ilimiy ádebiyatlarǵa kiriw múmkinshiligin óz ishine aladı. Aralıqtan bilim alıw, úy tapsırmaları hám basqa tapsırmalardı orınlawda járdem, óz betinshe oqıw, bos waqıttı ótkiziw yamasa qızıqlı fakt haqqında kóbirek maǵlıwmat izlew ushın, adamlardıń hár qanday dárejedegi bilimlendiriw informaciyasına hár qanday jerden kiriwi burınǵıdan da ańsat boldı. Ulıwma alǵanda Internet hám ayrıqsha Pútkil dúnyajúzilik tor hám rásmiy, hám rásmiy emes bilimlendiriwdiń áhmiyetli quralı bolıp tabıladı. Sonıń menen birge, Internet izertlewshilerge (ásirese sociallıq hám miynet psixologiyası ilimleri boyınsha) virtual laboratoriyalar arqalı aralıqtan izertlew alıp barıwǵa múmkinshilik beredi, bul nátiyjelerdiń kólemi hám ulıwmalastırılıwında, sonday-aq ilimpazlar arasındaǵı baylanısta hám nátiyjelerdi járiyalawda tereń ózgerislerge alıp keledi&lt;ref&gt;{{cite book|last=Reips|first=U.-D.|year=2008|chapter=How Internet-mediated research changes science|url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/psychology/social-psychology/psychological-aspects-cyberspace-theory-research-applications|title=Psychological aspects of cyberspace: Theory, research, applications|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809235408/http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/psychology/social-psychology/psychological-aspects-cyberspace-theory-research-applications|archive-date=9 August 2014|pages=268–294|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-69464-3}}&lt;/ref&gt;.

Birge islesiwge arnalǵan programmalıq támiynattıń járdeminde ideyalar, bilim hám kónlikpelerdi tómen bahada hám derlik tez payıtta bólisiw birgelikte islewdi ádewir ańsatlastırdı. Topar tek arzan bahada baylanısıp hám ideyalardı bólisip qoymastan, Internettiń keń qamtıwı usınday toparlardıń ańsat payda bolıwına múmkinshilik beredi. Oǵan mısal retinde ashıq kodlı programmalıq támiynat háreketin keltiriwge boladı, ol basqa nárseler menen birge [[Linux]], Mozilla Firefox hám OpenOffice.org (keyinnen LibreOffice bolıp bólingen) sıyaqlı programmalardı dóretti. Internet chat, meyli IRC chat bólmesi, tez xabar almasıw sisteması yamasa sociallıq tarmaq xızmeti bolsın, sheriklerge kún dawamında kompyuterlerinde islep atırǵanda baylanısta qalıwdıń júdá qolaylı usılın beredi. Xabarlar elektron pochtaǵa qaraǵanda jáne de tezirek hám qolaylıraq almasılıwı múmkin. Bul sistemalar fayllardı almasıwǵa, súwretler hám kóriniwlerdi bólisiwge yamasa komanda aǵzaları arasında dawıslı hám video baylanıstı ámelge asırıwǵa múmkinshilik beriwi múmkin.

Kontentti basqarıw sistemaları birge islesiwshi toparlarǵa bir-biriniń jumısın tosınnan joq qılmastan, bólisilgen hújjetler toplamları ústinde bir waqıtta islewge múmkinshilik beredi. Biznes hám joybar toparları kalendarlardı, sonday-aq hújjetlerdi hám basqa da informaciyanı bólise aladı. Bunday birge islesiw ilimiy izertlew, programmalıq támiynattı islep shıǵıw, konferenciyalardı jobalastırıw hám dóretiwshilik jazıw sıyaqlı keń kólemli tarawlarda ámelge asırıladı. Sociallıq hám siyasiy birge islesiw de Internetke kiriw múmkinshiligi hám kompyuter sawatlılıǵı keńeygen sayın keńeyip barmaqta.

Internet kompyuter paydalanıwshılarına hár qanday kiriw noqatınan basqa kompyuterlerge hám informaciya saqlaw orınlarına ańsat aralıqtan kiriwge múmkinshilik beredi. Kiriw kompyuter qáwipsizligi menen bolıwı múmkin; yaǵnıy, talaplarǵa baylanıslı autentifikaciya hám shifrlaw texnologiyaları. Bul kóplegen sanaatlarda aralıqtan jumıs islewdiń, birge islesiwdiń hám informaciya bólisiwdiń jańa usılların xoshametlemekte. Úyinde otırǵan esapshı tórtinshi mámlekettegi IT qánigeleri tárepinen aralıqtan saqlanatuǵın úshinshi mámlekette jaylasqan serverde, basqa mámlekette jaylasqan kompaniyanıń esap kitapların tekseriwi múmkin. Bul esaplar dúnyanıń hár tárepinen keńselerden olarǵa elektron pochta arqalı jiberilgen informaciya tiykarında, basqa aralıqtaǵı orınlarda úyde isleytuǵın buxgalterler tárepinen dúzilgen bolıwı múmkin. Bul nárselerdiń ayırımları Internettiń keń tarqalıwınan aldın da múmkin edi, biraq jeke ijara baylanıs sızıqlarınıń qımbatlıǵı olardıń kópshiligin ámelde orınlanbaytuǵın edi. Mısalı, xızmet saparında yaki demalısta dúnyanıń arǵı shetinde bolǵan keńse xızmetkeri óziniń elektron xatlarına kire aladı, bultlı esaplawlar járdeminde óz maǵlıwmatlarına kire aladı, yamasa Internettegi qáwipsiz virtual jeke tarmaq (VPN) baylanısı arqalı óziniń keńse kompyuterine aralıqtan kiriw seansın asha aladı. Bul xızmetkerge keńseden tısqarı jerde bolǵan waqıtta da óziniń barlıq ádettegi fayllarına hám maǵlıwmatlarına, sonıń ishinde elektron pochta hám basqa qosımshalarǵa tolıq kiriw múmkinshiligin bere aladı. Sistema administratorları arasında bul «Virtual jeke qorqınısh» dep atalǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = The Virtual Private Nightmare: VPN| url = http://librenix.com/?inode=5013| baspaxana = Librenix| qaralǵan sáne = 2010-jıl 21-iyul | sáne = 2004-jıl 4-avgust | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110515152637/http://librenix.com/?inode=5013| arxivsáne = 2011-jıl 15-may }}&lt;/ref&gt;, sebebi ol korporativ tarmaqtıń qáwipsiz shegarasın aralıqtaǵı orınlarǵa hám onıń xızmetkerleriniń úylerine keńeytedi. 2010-jıllardıń aqırına kelip, Internet «global Arqa xalqınıń kópshiligi ushın ilimiy informaciyanıń tiykarǵı deregi» retinde táriyiplengen&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Dariusz Jemielniak|url=https://books.google.com/books?id=yLDMDwAAQBAJ|title=Collaborative Society|author2=Aleksandra Przegalinska|year= 2020|publisher=MIT Press|isbn=978-0-262-35645-9|access-date=26 November 2020|archive-date=23 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201123045652/https://books.google.com/books?id=yLDMDwAAQBAJ|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Sociallıq tarmaqlar hám oyın-zawıq ===
Kóplegen adamlar jańalıqlar, hawa rayı hám sport xabarlarına kiriw, demalıslardı jobalastırıw hám bronlaw hám ózleriniń jeke qızıǵıwshılıqların qanaatlandırıw ushın Pútkil dúnyajúzilik tarmaǵın paydalanadı. Adamlar dúnya júzi boyınsha doslar menen baylanıs ornatıw hám saqlap qalıw ushın chat, xabar almasıw hám elektron pochtadan paydalanadı, geyde burın xat jazısıp turǵan doslar menen baylanısqanday etip. [[Facebook]] sıyaqlı [[sociallıq tarmaq]] xızmetleri sociallasıw hám óz-ara tásir etiwdiń jańa usılların dóretti. Bul saytlardıń paydalanıwshıları betlerge kóp túrli informaciyalardı qosa aladı, ulıwma qızıǵıwshılıqlardı quwıp, basqalar menen baylanısa aladı. Sonday-aq bar tanıslardı tabıw, adamlardıń bar toparları arasında baylanıstı támiyinlew múmkin. LinkedIn sıyaqlı saytlar kommerciyalıq hám biznes baylanısların rawajlandıradı. YouTube hám Flickr paydalanıwshılardıń video hám súwretlerine qánigelesken. Sociallıq tarmaq xızmetleri sonday-aq biznesler hám basqa shólkemler tárepinen óz brendlerin alǵa ilgeriletiw, tutınıwshılarǵa marketing qılıw hám postlardıń «en jayıwın» xoshametlew ushın keń qollanıladı.

Adamlar hám shólkemler ushın sociallıq tarmaq xızmetlerinde postlar (ásirese ashıq postlar) jazıwdıń bir qáwipi - ásirese aqmaq yamasa dawlı postlar geyde basqa Internet paydalanıwshıları tárepinen kútilmegen hám múmkin úlken kólemli qarsı reakciyaǵa alıp keliwi múmkin. Bul qáwip sonday-aq dawlı oflayn minez-qulıqqa da baylanıslı, eger ol keń túrde málim bolsa. Bul qarsı reakciyanıń tábiyatı qarsı pikirler hám ashıq masqaralawdan baslap, mazaqlawlar hám jekkóriw sózleri arqalı, eń tómen jaǵdaylarda, zorlaw hám ólim qáwpine shekem keń kólemde bolıwı múmkin. Onlayn tosqınlıqtıń joqlıǵı effekti kóp adamlardıń júzbe-júz bolǵanǵa qaraǵanda onlaynda kóbirek qatal yamasa mazaq etiwshi minez-qulıq kórsetiw tendenciyasın súwretleydi&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-23477130 |title=Twitter 'report abuse' button calls after rape threats |last=Moore |first=Keith |date=27 July 2013 |work=[[BBC News]] |access-date=7 December 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904014545/http://www.bbc.co.uk/news/technology-23477130 |archive-date=4 September 2014 }}&lt;/ref&gt;..

Shólkemler ushın, bunday qarsı reakciya, ásirese media tárepinen xabar etilse, ulıwma brend zıyanına alıp keliwi múmkin. Biraq, bul bárhama olay emes, sebebi shólkem usınǵan pikirge qarsı adamlardıń názerindegi brend zıyanı geyde basqalardıń názerinde brendti kúsheytiw menen teńlestiriliwi múmkin. Sonıń menen bir qatarda, eger shólkem yamasa jeke adam basqalar nadurıs dep esaplaytuǵın talaplarǵa boysınsa, bul qarsı reakciyaǵa alıp keliwi múmkin.

Reddit sıyaqlı ayırım veb-saytlar, jeke adamlar haqqında jeke informaciyanı járiyalawǵa tıyım salatuǵın qaǵıydalarǵa iye (sonday-aq doksing dep te ataladı), sebebi bunday postlar úlken sandaǵı Internet paydalanıwshılarınıń usılayınsha anıqlanǵan belgili jeke adamlarǵa qarsı basım kórsetiwine alıp keliwi múmkin degen táshiwishler bar. Atap aytqanda, Reddit-tiń jeke informaciyanı járiyalawdı qadaǵan etetuǵın qaǵıydası, Reddit ke júklengen Facebook skrinshotlarındaǵı barlıq sáykeslendiriwshi súwretler hám atlar cenzuradan ótiwi kerek degendi ańlatadı dep keń túrde túsiniledi. Biraq, bul qaǵıydanıń ashıq Twitter postlarına qatnası anıq emes, hám hár qanday jaǵdayda da, pikirles adamlardıń onlaynda bir-biriniń dıqqatın olar kelispeytuǵın ashıq sociallıq media postlarına qaratıwdıń kóp basqa jolları bar.

Balalar da onlayn ortalıqta kiberqorqıtıw hám jınıslıq niyetli adamlardıń jaqınlasıwı sıyaqlı qáwiplerge ushıraydı, olar geyde ózlerin bala etip kórsetedi. Balalar jáne de ózlerin táshiwishlendiretuǵın yaki ata-anaları jas shegarasına say emes dep esaplaytuǵın materiallardı ushıratıwı múmkin. Tájiriybesizlik sebepli, olar ózleri haqqında jeke informaciyanı onlaynda járiyalawı múmkin, bul olardı yaki olardıń shańaraqların, eger eskertilmese, qáwip astına qoyıwı múmkin. Kóp ata-analar balaların Internettegi jaman materiallardan qorǵaw maqsetinde Internet filtrlewdi qosıwdı yaki balalarınıń onlayn iskerligin baqılawdı tańlaydı. Facebook hám Twitter sıyaqlı eń keń tarqalǵan sociallıq tarmaq xızmetleri ádette 13 jastan kishi paydalanıwshılarǵa qadaǵan etedi. Biraq, bul siyasatlardı jalǵan tuwılǵan sáneni kórsetip dizimnen ótiw arqalı aylanıp ótiw ańsat, hám 13 jastan kishi balalardıń ádewir bólegi báribir bunday saytlarǵa qosılıwı múmkin. Balalar ushın jaqsıraq qorǵaw dárejesin támiyinleytuǵının aytatuǵın kishi jastaǵı balalar ushın sociallıq tarmaq xızmetleri de bar.

Internet óziniń payda bolıwınan baslap bos waqıttı ótkeriw ushın tiykarǵı orın bolıp kelgen, universitet serverlerinde MUD hám MOO sıyaqlı qızıqlı sociallıq tájiriybeler ótkerilip, házil-dálkekke baylanıslı Usenet toparları kóp trafik alǵan. Kóplegen Internet forumlarında oyınlar hám kúlkili videolarǵa arnalǵan bólimler bar.

Internettegi bos waqıttı ótkeriwdiń jáne bir tarawı - kóp oyınshılı oyınlar. Oyın-zawıqtıń bul túri jámiyetler dúzedi, onda hár túrli jas hám shıǵısı bar adamlar kóp oyınshılı oyınlardıń tez pátli dúnyasınan lázzet aladı.Jazılmaǵan paydalanıwshılar belgili bir oyın túrleri yamasa belgili bir oyınlar menen sheklengen. Kóp adamlar Internetti muzıka, filmler hám basqa shıǵarmalarǵa kiriw hám júklep alıw ushın paydalanadı, olardan ráhátleniw hám dem alıw ushın qollanadı. Bul iskerliklerdiń hámmesi ushın oraylastırılǵan serverler hám tarqatılǵan teń qatnasıwshı texnologiyaların paydalanıp, pullı hám pulsız xızmetler bar. Bul dereklerdiń ayırımları dóretiwshilerdiń avtorlıq huqıqlarına basqalarǵa qaraǵanda kóbirek itibar beredi.

Internetti paydalanıw paydalanıwshılardıń jalǵızlıǵı menen baylanıslı ekenligi anıqlanǵan. Jalǵız adamlar Internetti óz sezimlerin bildiriw hám óz tariyxların basqalar menen bólisiw ushın qollanıwǵa beyim, mısalı, «Men jalǵızban, állekim meniń menen sóylese me?» degen temadaǵı jazbalar. 2017-jılǵı bir kitapta Internet adam iskerliginiń kópshilik táreplerin pútkil insaniyat aǵzaları hám básekilesi bolıwı múmkin bolǵan birden-bir maydanǵa biriktiredi hám nátiyjede psixikalıq densawlıqqa tiykarınan unamsız tásir etedi dep aytılǵan. Hár bir iskerlik tarawındaǵı tabıslar keń tarqalǵan hám dawıslı túrde járiyalanǵan bolsa da, olar dúnyanıń eń ayrıqsha adamlarınıń júdá jińishke bólegine ǵana tiyisli bolıp, qalǵanlardı artta qaldıradı. Internetke shekem hár qanday tarawda jetiskenlikke erisiw úmiti awıl, shetki aymaq, qala yamasa hátte mámleket dárejesinde ámelge asırıwdıń aqılǵa muwapıq itimallıǵı menen qollap-quwatlanǵan bolsa, Internet dúnyasında usınday úmitler búgingi kúnde ámelge aspaytuǵını anıq: planetanıń qanday da bir jerinde bárhama jaqsıraq isley alatuǵın hám házir jalǵız bolǵan joqarı orındı iyeley alatuǵın birew bar&lt;ref&gt;{{cite book|last=Barker|first=Eric|title=Barking Up the Wrong Tree|publisher=HarperCollins|date=2017|isbn=978-0-06-241604-9|pages=235–236}}&lt;/ref&gt;.

Kiberbuzıwshılıq korporativ resurslardıń jumsalıwına alıp keliwi múmkin; Peninsula Business Services kompaniyasınıń 2003-jılǵı izertlewine sáykes, Britaniyadaǵı ortasha xızmetker jumıs waqtında kúnine 57 minut Internette sharlap júrgen&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.scotsman.com/news/net-abuse-hits-small-city-firms-1-892163 |title=Net abuse hits small city firms |work=The Scotsman |date=11 September 2003 |access-date=7 August 2009 |location=Edinburgh |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020041820/http://www.scotsman.com/news/net-abuse-hits-small-city-firms-1-892163 |archive-date=20 October 2012 }}&lt;/ref&gt;. Internetke ǵárezlilik buzılıwı - bul kúndelikli turmısqa kesent etetuǵın kompyuterdi shamadan tıs paydalanıw. Nikolas G. Karr Internetti paydalanıwdıń adamlarǵa basqa da tásirleri bar dep esaplaydı, mısalı, tez oqıw uqıplılıǵın jaqsılaydı hám haqıyqıy dóretiwshilikke alıp baratuǵın tereń oylawǵa kesent etedi&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/shallowswhatinte0000carr/page/276|title=The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains|first=Nicholas G.|last=Carr|author-link=Nicholas G. Carr|publisher=W.W. Norton|year=2010|page=[https://archive.org/details/shallowswhatinte0000carr/page/276 276]|isbn=978-0-393-07222-8}}&lt;/ref&gt;.

=== Elektron biznes ===
Elektron biznes (e-biznes) pútkil qádir-qımbat dizbegin qamtıytuǵın biznes processlerin óz ishine aladı: satıp alıw, jetkerip beriw dizbegin basqarıw, marketing, satıw, klientlerge xızmet kórsetiw hám biznes qatnasıqlar. Elektron kommerciya klientler hám sherikler menen qatnasıqlardı qurıw hám jaqsılaw ushın Internetti paydalanıp tabıs aǵımların qosıwǵa umtıladı. International Data Corporation maǵlıwmatları boyınsha, dúnya júzilik elektron kommerciyanıń kólemi, global biznesten bizneske hám tutınıwshıǵa tranzakciyalar birlestirilgende, 2013-jıl ushın 16 trillion dollardı quraydı. Oxford Economics esabatında bul ekewi birlestirilip, cifrlı ekonomikanıń ulıwma kólemi 20,4 trillion dollar dep bahalanǵan, bul dúnya júzilik satıwlardıń shama menen 13,8% ine teń&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.myclouddoor.com/web/documents/The%20New%20Digital%20Economy.pdf| bet = The New Digital Economy: How it will transform business| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140706101452/http://www.myclouddoor.com/web/documents/The%20New%20Digital%20Economy.pdf| arxivsáne = 2014-jıl 6-iyul | jumıs = Oxford Economics| sáne = 2011-jıl 2-iyul }}&lt;/ref&gt;.

Internet arqalı ámelge asırılatuǵın sawdanıń ekonomikalıq artıqmashlıqları haqqında kóp jazılǵan bolsa da, Internettiń ayırım tárepleri, máselen kartalar hám jaylasıw ornın anıqlaytuǵın xızmetler ekonomikalıq teńsizlikti hám cifrlı ayırmashılıqtı kúsheytiwi múmkin ekenligin kórsetetuǵın dáliller de bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = How the Internet Reinforces Inequality in the Real World| jumıs = The Atlantic| avtor = Badger, Emily| sáne = 2013-jıl 6-fevral | qaralǵan sáne = 2013-jıl 13-fevral | url = http://www.theatlanticcities.com/technology/2013/02/how-internet-reinforces-inequality-real-world/4602/| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130211095334/http://www.theatlanticcities.com/technology/2013/02/how-internet-reinforces-inequality-real-world/4602/| arxivsáne = 2013-jıl 11-fevral }}&lt;/ref&gt;. Elektron kommerciya kishi shańaraq biznesleriniń hám dástúriy dúkanlardıń birlesiwine hám qulawına sebepshi bolıp, tabıs teńsizliginiń artıwına alıp keliwi múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/e-commerce-will-make-the-shopping-mall-a-retail-wasteland/| bet = E-commerce will make the shopping mall a retail wasteland| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130219011301/http://www.zdnet.com/e-commerce-will-make-the-shopping-mall-a-retail-wasteland-7000009960/| arxivsáne = 2013-jıl 19-fevral | jumıs = ZDNet| url-status = live| sáne = 2013-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.comscore.com/Insights/Press_Releases/2012/12/Free_Shipping_Day_Promotion_Spurs_Late-Season_Online_Spending_Surge| bet = 'Free Shipping Day' Promotion Spurs Late-Season Online Spending Surge, Improving Season-to-Date Growth Rate to 16 Percent vs. Year Ago| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130128191411/http://www.comscore.com/Insights/Press_Releases/2012/12/Free_Shipping_Day_Promotion_Spurs_Late-Season_Online_Spending_Surge| arxivsáne = 2013-jıl 28-yanvar | jumıs = Comscore| sáne = 2012-jıl 23-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.theatlanticcities.com/jobs-and-economy/2012/12/death-american-shopping-mall/4252/| bet = The Death of the American Shopping Mall| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130215044619/http://www.theatlanticcities.com/jobs-and-economy/2012/12/death-american-shopping-mall/4252/| arxivsáne = 2013-jıl 15-fevral | jumıs = The Atlantic – Cities| sáne = 2012-jıl 26-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Avtor Endryu Kin, Internet sebepli júz bergen sociallıq ózgerislerdiń uzaq waqıtlı sınshısı, Internet biznesleriniń birlesiwiniń ekonomikalıq tásirlerine itibar qaratqan. Kin 2013-jılǵı Jergilikli Ózin-ózi Támiyinlew Institutınıń esabatına tiykarlanıp, dástúriy usaqlap satıw dúkanları hár 10 million dollar satıw ushın 47 adamdı jumısqa alatuǵının, al Amazon bolsa tek 14 adamdı jumısqa alatuǵının keltiredi. Usıǵan uqsas, 700 xızmetkeri bar bólme ijaraǵa beriw startabı Airbnb 2014-jılı 10 milliard dollarǵa bahalanǵan, bul 152,000 adamdı jumısqa alǵan Hilton Worldwide qunınıń shama menen yarımına teń. Sol waqıtta Uber 1,000 tolıq shtatlı xızmetkerdi jumısqa alǵan hám 18,2 milliard dollarǵa bahalanǵan, bul birge alǵanda 60,000 ǵa jaqın adamdı jumısqa alǵan Avis Rent a Car hám The Hertz Corporation kompaniyalarınıń ulıwma bahasına teń&lt;ref&gt;{{cite news| last1=Harris |first1=Michael |title=Book review: 'The Internet Is Not the Answer' by Andrew Keen |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/book-review-the-internet-is-not-the-answer-by-andrew-keen/2015/01/02/8627999a-7973-11e4-9a27-6fdbc612bff8_story.html |access-date=25 January 2015 |newspaper=The Washington Post|date=2 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150120000258/https://www.washingtonpost.com/opinions/book-review-the-internet-is-not-the-answer-by-andrew-keen/2015/01/02/8627999a-7973-11e4-9a27-6fdbc612bff8_story.html |archive-date=20 January 2015 }}&lt;/ref&gt;.

=== Aralıqtan jumıs islew ===
Aralıqtan jumıs islew toparlıq programmalıq támiynat, virtual jeke tarmaqlar, konferenciya baylanısları, videotelefoniya hám VoIP sıyaqlı qurallar arqalı ámelge asırıladı, solay etip jumıs hár qanday jerde, kóbinese xızmetkerdiń úyinde orınlanıwı múmkin. Bul kompaniyalar ushın nátiyjeli hám paydalı bolıwı múmkin, sebebi xızmetkerlerge uzaq aralıqlarda baylanısıwǵa múmkinshilik beredi, bul arqalı ádewir jol waqtı hám qarjı únemlenedi. Kóbirek xızmetkerler úylerinde usı qurallardı paydalanıp, ózleriniń úyin kompaniyanıń ishki tarmaǵına hám ishki baylanıs tarmaqlarına jalǵaw ushın jetkilikli tezliktegi internetke iye.

=== Birge islesip baspadan shıǵarıw ===
Vikiler akademiyalıq jámiyette de institucional hám xalıqaralıq shegaralar arqalı informaciyanı bólisiw hám tarqatıw ushın qollanılǵan. Bul ortalarda olar grant jazıwda birge islesiw, strategiyalıq jobalaw, bólim hújjetlestiriwi hám komitet jumısı ushın paydalı ekenligi anıqlanǵan&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Putting Wikis to Work in Libraries|author=Nancy T. Lombardo|s2cid=11552140|volume=27|issue=2|date=June 2008|journal=Medical Reference Services Quarterly|pages=129–145|doi=10.1080/02763860802114223|pmid=18844087}}&lt;/ref&gt;. AQSH Patent hám tovar belgileri basqarması jámiyetshilikke qaralıp atırǵan patent ótinishlerin tekseriwge tiyisli aldıńǵı texnologiyalardı tabıwda birge islesiwge múmkinshilik beriw ushın vikiden paydalanadı. Nyu-Yorktıń Kuins rayonı puqaralarǵa jergilikli parktiń dizaynı hám jobalawında birge islesiw ushın vikiden paydalanǵan&lt;ref name=&quot;Noveck&quot;&gt;{{cite journal|title=Wikipedia and the Future of Legal Education |author=Noveck, Beth Simone |journal=Journal of Legal Education |volume=57 |issue=1 |url=http://heinonline.org/HOL/LandingPage?collection=journals&amp;handle=hein.journals/jled57&amp;div=8&amp;id=&amp;page= |date=March 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140703005842/http://heinonline.org/HOL/LandingPage?collection=journals&amp;handle=hein.journals%2Fjled57&amp;div=8&amp;id=&amp;page= |archive-date=3 July 2014 }}{{subscription required}}&lt;/ref&gt;. Inglis tilindegi Vikipediya Dúnya júzilik tarmaqta&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://s23.org/wikistats/largest_html.php?sort=users_desc&amp;th=8000&amp;lines=500| bet = WikiStats by S23| qaralǵan sáne = 2007-jıl 7-aprel | baspaxana = S23Wiki| sáne = 2008-jıl 3-aprel | arxivurl = https://web.archive.org/web/20140825164715/http://s23.org/wikistats/largest_html.php?sort=users_desc&amp;th=8000&amp;lines=500| arxivsáne = 2014-jıl 25-avgust }}&lt;/ref&gt; vikiler arasında eń úlken paydalanıwshı bazasına iye hám trafik boyınsha barlıq saytlar arasında aldıńǵı 10 qatarǵa kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.alexa.com/topsites| bet = Alexa Web Search – Top 500| qaralǵan sáne = 2015-jıl 2-mart | baspaxana = [[Alexa Internet]]| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150302173920/http://www.alexa.com/topsites| arxivsáne = 2015-jıl 2-mart }}&lt;/ref&gt;.

== Qáwipsizlik ==
Internet resursları, apparatlıq támiynat hám programmalıq támiynat komponentlerin ruqsatsız baqlawǵa alıw, úzilisler payda etiw, aldaw, qorqıtıp aqsha alıw yamasa jeke informaciyaǵa kiriw maqsetinde jınayatshı yamasa zıyanlı háreketlerdiń obekti bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{cite book|last=Gralla|first=Preston|title=How the Internet Works|year=2007|publisher=Que Pub|location=Indianapolis|isbn=978-0-7897-2132-7|url-access=registration|url=https://archive.org/details/howinternetworks00gral}}&lt;/ref&gt;.

=== Zıyanlı programmalıq támiynat ===
Zıyanlı programmalıq támiynat - bul Internet arqalı qollanılatuǵın hám tarqalatuǵın zıyanlı programmalıq támiynat. Oǵan adamlardıń járdeminde kóshiriletuǵın kompyuter virusları, ózin-ózi avtomatik túrde kóshiretuǵın kompyuter qurtları, xızmet kórsetiwden bas tartıw hújimleri ushın programmalıq támiynat, tólem talap etetuǵın zıyanlı programmalar, botnetler hám paydalanıwshılardıń háreketleri hám terip jazıwları haqqında xabar beretuǵın shpionlıq programmalar kiredi. Ádette, bul háreketler kiberjınayatshılıqtı quraydı. Qorǵanıw teoretikleri sonday-aq xakerlerdiń usıǵan uqsas usıllardı úlken kólemde qollanıp, kiber urıs alıp barıw múmkinshilikleri haqqında boljawlar islegen&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Andriole| at = Steve| bet = Cyberwarfare Will Explode In 2020 (Because It's Cheap, Easy And Effective)| url = https://www.forbes.com/sites/steveandriole/2020/01/14/cyberwarfare-will-explode-in-2020-because-its-cheap-easy--effective/| sáne = 2020-jıl 14-yanvar | qaralǵan sáne = 2021-jıl 18-may | jumıs = Forbes| til = en}}&lt;/ref&gt;.

Zıyanlı programmalıq támiynat Internettegi jeke adamlar hám biznesler ushın úlken mashqalalar tuwdıradı&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kim |first1=Jin-Young |last2=Bu |first2=Seok-Jun |last3=Cho |first3=Sung-Bae |date=2018-09-01 |title=Zero-day malware detection using transferred generative adversarial networks based on deep autoencoders |url=http://sclab.yonsei.ac.kr/publications/Papers/IJ/2018_IS_JYK.pdf |s2cid-access=free |via=Soft Computing Laboratory, Dept. of Computer Science, Yonsei University |journal=Information Sciences |language=en |volume=460–461 |pages=83–102 |doi=10.1016/j.ins.2018.04.092 |issn=0020-0255 |s2cid=51882216 |access-date=2 December 2021 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20220430072512/http://sclab.yonsei.ac.kr/publications/Papers/IJ/2018_IS_JYK.pdf |archive-date= Apr 30, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Razak |first1=Mohd Faizal Ab |last2=Anuar |first2=Nor Badrul |last3=Salleh |first3=Rosli |last4=Firdaus |first4=Ahmad |date=2016-11-01 |title=The rise of &quot;malware&quot;: Bibliometric analysis of malware study |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1084804516301904 |journal=Journal of Network and Computer Applications |language=en |volume=75 |pages=58–76 |doi=10.1016/j.jnca.2016.08.022 |access-date=30 April 2022|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;. Symantec kompaniyasınıń 2018-jılǵı Internet qáwipsizligi qáwipleri boyınsha esabatına (ISTR) tiykarlanıp, 2017-jılı zıyanlı programmalıq támiynat túrleriniń sanı 669,947,865 ke jetken, bul 2016-jılǵa salıstırǵanda eki ese kóp&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Xiao |first1=Fei |last2=Sun |first2=Yi |last3=Du |first3=Donggao |last4=Li |first4=Xuelei |last5=Luo |first5=Min |date=2020-03-21 |title=A Novel Malware Classification Method Based on Crucial Behavior |journal=Mathematical Problems in Engineering |volume=2020 |pages=1–12 |doi=10.1155/2020/6804290 |issn=1024-123X |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;. Kompyuter arqalı ámelge asırılatuǵın basqa da jınayatlardı óz ishine alatuǵın kiberjınayatshılıqtıń 2021-jılı dúnya júzi ekonomikasına 6 trillion AQSH dolları muǵdarında zıyan keltiriwi boljanǵan hám ol jılına 15% tezlik penen ósip atır&lt;ref name=&quot;Morgan&quot;&gt;{{Web deregi | familiya = Morgan| at = Steve| sáne = 2020-jıl 13-noyabr | bet = Cybercrime To Cost The World $10.5 Trillion Annually By 2025| url = https://cybersecurityventures.com/hackerpocalypse-cybercrime-report-2016/| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220305072352/https://cybersecurityventures.com/hackerpocalypse-cybercrime-report-2016/| arxivsáne = 2022-jıl 5-mart | qaralǵan sáne = 2022-jıl 5-mart | jumıs = Cybercrime magazine website| baspaxana = Cybersecurity ventures| format = | doi = }}&lt;/ref&gt;. 2021-jıldan baslap, zıyanlı programmalıq támiynat elektr tarqatıw tarmaǵı sıyaqlı áhmiyetli infrastrukturanı basqaratuǵın kompyuter sistemaların obektke alıwǵa arnalıp islengen&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Eder-Neuhauser |first1=Peter |last2=Zseby |first2=Tanja |last3=Fabini |first3=Joachim |date=2019-06-01 |title=Malware propagation in smart grid networks: metrics, simulation and comparison of three malware types |journal=Journal of Computer Virology and Hacking Techniques |language=en |volume=15 |issue=2 |pages=109–125 |doi=10.1007/s11416-018-0325-y |issn=2263-8733 |s2cid=255164530 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Razak |first1=Mohd Faizal Ab |last2=Anuar |first2=Nor Badrul |last3=Salleh |first3=Rosli |last4=Firdaus |first4=Ahmad |date=2016-11-01 |title=The rise of &quot;malware&quot;: Bibliometric analysis of malware study |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1084804516301904 |journal=Journal of Network and Computer Applications |volume=75 |pages=58–76 |doi=10.1016/j.jnca.2016.08.022 |issn=1084-8045|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;. Zıyanlı programmalıq támiynat antivirus programmalıq támiynatınıń anıqlaw algoritmlerinen qashıp ótiwge arnalıp islengen bolıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Spring| at = Tom| sáne = 2023-jıl 12-iyun | bet = Obfuscation tool 'BatCloak' can evade 80% of AV engines| url = https://www.scmagazine.com/news/obfuscation-batcloak-80-percent-av-engines| qaralǵan sáne = 2023-jıl 21-dekabr | jumıs = SC Media| til = en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Amos| at = Zac| bet = How Ransomware Can Evade Antivirus Software| url = https://gca.isa.org/blog/how-ransomware-can-evade-antivirus-software| qaralǵan sáne = 2023-jıl 21-dekabr | jumıs = gca.isa.org| til = en}}&lt;/ref&gt;.

=== Baqlaw ===
Kompyuterli baqlawdıń kópshilik bólegi Internettegi maǵlıwmatlar hám trafikti monitoring etiwdi óz ishine aladı&lt;ref name=&quot;sciam-internet&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=internet-eavesdropping|title=Internet Eavesdropping: A Brave New World of Wiretapping|last=Diffie|first=Whitfield|author2=Susan Landau|date=August 2008|work=Scientific American|access-date=13 March 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20081113212137/http://www.sciam.com/article.cfm?id=internet-eavesdropping|archive-date=13 November 2008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Mısalı, Amerika Qurama Shtatlarında Huqıq qorǵaw organları ushın baylanıs járdemi haqqındaǵı nızamǵa muwapıq, barlıq telefon qońırawları hám keń polosalı Internet trafigi (elektron xatlar, veb trafik, tez xabar almasıw hám t.b.) federal huqıq qorǵaw uyımları tárepinen real waqıt rejiminde tosqınlıqsız monitoring etiliwi ushın qoljetimli bolıwı talap etiledi&lt;ref name=&quot;eff-calea-archive&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://w2.eff.org/Privacy/Surveillance/CALEA/?f=archive.html| arxivurl = https://web.archive.org/web/20081025074518/http://w2.eff.org/Privacy/Surveillance/CALEA/?f=archive.html| arxivsáne = 2008-jıl 25-oktyabr | bet = CALEA Archive| jumıs = Electronic Frontier Foundation (website)| qaralǵan sáne = 2009-jıl 14-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eff-calea-summary&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.eff.org/issues/calea| bet = CALEA: The Perils of Wiretapping the Internet| jumıs = Electronic Frontier Foundation (website)| qaralǵan sáne = 2009-jıl 14-mart | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090316041313/http://www.eff.org/issues/calea| arxivsáne = 2009-jıl 16-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eff-calea-faq&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.eff.org/pages/calea-faq| bet = CALEA: Frequently Asked Questions| jumıs = Electronic Frontier Foundation (website)| qaralǵan sáne = 2009-jıl 14-mart | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090501072553/http://www.eff.org/pages/calea-faq| arxivsáne = 2009-jıl 1-may | sáne = 2007-jıl 20-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Paketlerdi uslap qalıw - bul kompyuter tarmaǵındaǵı maǵlıwmatlar trafigin monitoring etiw. Kompyuterler Internet arqalı xabarlardı (elektron xatlar, súwretler, videolar, veb betler, fayllar hám t.b.) «paketler» dep atalatuǵın kishi bóleklerge bóliw arqalı baylanısadı, olar óz mánziline jetkenshe kompyuterler tarmaǵı arqalı jóneltiledi, sol jerde olar qaytadan tolıq «xabar» ǵa jıynaladı. Paketlerdi uslap qalıw qurılması bul paketlerdi tarmaq arqalı ótip baratırǵanda uslap qaladı, olardı basqa programmalar járdeminde tekseriw ushın. Paketlerdi uslap qalıw - bul informaciya jıynaw quralı, biraq analiz quralı emes. Yaǵnıy, ol «xabarlardı» jıynaydı, biraq olardı analizlemeydi hám olardıń mánisin anıqlamaydı. Trafikti analizlew hám uslap alınǵan maǵlıwmatlardı áhmiyetli/paydalı informaciyanı izlep tekseriw ushın basqa programmalar kerek boladı. Huqıq qorǵaw organları ushın baylanıs járdemi haqqındaǵı nızamǵa muwapıq, AQSHtaǵı barlıq telekommunikaciya provayderleri federal huqıq qorǵaw hám barlaw uyımlarına óz klientleriniń barlıq keń polosalı Internet hám VoIP trafigin uslap qalıwǵa múmkinshilik beriw ushın paketlerdi uslap qalıw texnologiyasın ornatıwı talap etiledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.baller.com/pdfs/ACE.pdf| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120907032500/http://www.baller.com/pdfs/ACE.pdf| bet = American Council on Education vs. FCC, Decision, United States Court of Appeals for the District of Columbia Circuit| sáne = 2006-jıl 9-iyun | qaralǵan sáne = 2013-jıl 8-sentyabr | arxivsáne = 2012-jıl 7-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

Paketlerdi uslap qalıwdan alınǵan úlken kólemdegi maǵlıwmatlar belgili sózler yamasa sóz dizbekleriniń qollanılıwı, belgili bir túrdegi veb-saytlarǵa kiriw yamasa belgili tárepler menen elektron pochta yamasa chat arqalı baylanısıw sıyaqlı tiyisli informaciyanı filtrleytuǵın hám xabarlaytuǵın baqlaw programmalıq támiynatın talap etedi&lt;ref name=&quot;usatoday-chatroom&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.usatoday.com/tech/news/surveillance/2004-10-11-chatroom-surv_x.htm|title=Government funds chat room surveillance research|last=Hill|first=Michael|date=11 October 2004|agency=Associated Press|newspaper=USA Today|access-date=19 March 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100511220550/http://www.usatoday.com/tech/news/surveillance/2004-10-11-chatroom-surv_x.htm|archive-date=11 May 2010}}&lt;/ref&gt;. Informaciya xabardarlıǵı byurosı, NSA, GCHQ hám FBR sıyaqlı uyımlar maǵlıwmatlardı uslap qalıw hám analizlew sistemaların islep shıǵıw, satıp alıw, engiziw hám paydalanıw ushın jılına milliardlaǵan dollar jumsaydı&lt;ref name=&quot;zdnet-fbi&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.zdnet.com/2100-9595_22-151059.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100407040227/http://news.zdnet.com/2100-9595_22-151059.html|title=FBI turns to broad new wiretap method|last=McCullagh|first=Declan|date=30 January 2007|work=ZDNet News|access-date=13 March 2009|archive-date=7 April 2010}}&lt;/ref&gt;.

== Ónimdarlıq ==
Internet geterogen tarmaq bolǵanlıqtan, onıń fizikalıq qásiyetleri, sonıń ishinde mısalı, baylanıslardıń maǵlıwmat uzatıw tezligi keń kólemde ózgeredi. Ol óziniń keń kólemli shólkemlesiwine baylanıslı payda bolatuǵın qubılıslardı kórsetedi&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Albert |first1=Réka |last2=Jeong |first2=Hawoong |last3=Barabási |first3=Albert-László |s2cid=4419938 |title=Diameter of the World-Wide Web |journal=Nature |date=9 September 1999 |volume=401 |issue=6749 |pages=130–131 |doi=10.1038/43601|arxiv=cond-mat/9907038 |bibcode=1999Natur.401..130A }}&lt;/ref&gt;.

=== Trafik kólemi ===
Internet trafiginiń kólemin ólshew qıyın, sebebi kóp qatlamlı, ierarxiyalıq emes topologiyada bir ǵana ólshew noqatı joq. Trafik maǵlıwmatları 1-dárejeli tarmaq provayderleriniń óz-ara baylanıs noqatları arqalı ótetuǵın ulıwma kólemnen bahalanıwı múmkin, biraq iri provayder tarmaqlarında jergilikli qalatuǵın trafik esapqa alınbawı múmkin.

=== Úzilisler ===
Internettiń tolıq toqtawı yamasa úzilisi jergilikli signal beriw toqtawlarınan kelip shıǵıwı múmkin. Suw astı baylanıs kabelleriniń buzılıwı úlken aymaqlarda tolıq toqtawlarǵa yamasa páseyiwlerge alıp keliwi múmkin, mısalı 2008-jılǵı suw astı kabeliniń buzılıwı sıyaqlı. Rawajlanbaǵan eller joqarı ótkizgishlik uqıplılıǵına iye baylanıslardıń az bolıwına baylanıslı bunday jaǵdaylarǵa kóbirek ushıraydı. Qurǵaqlıqtaǵı kabeller de zıyanlanıwǵa beyim, mısalı 2011-jılı bir hayal temir qaldıqların izlep, Armeniya mámleketiniń derlik pútkil baylanısın úzip taslaǵan&lt;ref&gt;{{cite news|work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2011/apr/06/georgian-woman-cuts-web-access |title=Georgian woman cuts off web access to whole of Armenia |date=6 April 2011 |access-date=11 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130825075603/http://www.theguardian.com/world/2011/apr/06/georgian-woman-cuts-web-access |archive-date=25 August 2013 }}&lt;/ref&gt;.

=== Energiya paydalanıw ===
2014-jılǵı bir-birin tekseriwden ótken ilimiy maqalaǵa sáykes, Internettiń elektr energiyasın paydalanıwı haqqındaǵı bahalawlar tartıslı másele bolǵan. Bul maqalada aldıńǵı on jıl dawamında járiyalanǵan maǵlıwmatlarda berilgen kórsetkishler bir-birinen 20,000 ese parıq qılǵanı anıqlanǵan, yaǵnıy bir gigabayt maǵlıwmat jiberiw ushın jumsalatuǵın energiya muǵdarı 0.0064 kilovatt-saattan 136 kilovatt-saatqa shekem bolǵan&lt;ref name=&quot;Environmental Impact Assessment Review&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Coroama|first1=Vlad C.|last2=Hilty|first2=Lorenz M.|date=February 2014|title=Assessing Internet energy intensity: A review of methods and results|url=http://publicationslist.org/data/lorenz.hilty/ref-218/2014_Coroama_Hilty_Assessing_Internet_Energy_Intensity_AAM.pdf|journal=Environmental Impact Assessment Review|language=en|volume=45|pages=63–68|doi=10.1016/j.eiar.2013.12.004|bibcode=2014EIARv..45...63C |access-date=9 March 2020|archive-date=23 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923042203/http://publicationslist.org/data/lorenz.hilty/ref-218/2014_Coroama_Hilty_Assessing_Internet_Energy_Intensity_AAM.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Izertlewshiler bul ayırmashılıqlardı tiykarınan eki faktorǵa baylanıslı dep esaplaydı: birinshi - salıstırıw jılı (yaǵnıy, waqıt ótiwi menen nátiyjeliliktiń artıwı esapqa alınǵan ba yamasa joq pa), ekinshi - analizge «jeke kompyuterler hám serverler sıyaqlı aqırǵı qurılmalar kirgizilgen be» yamasa joq pa?!

2011-jılı ilimpazlar Internet tárepinen paydalanılatuǵın ulıwma energiya muǵdarın 170 hám 307 GVt aralıǵında dep bahaladı, bul adamzat paydalanatuǵın energiyanıń eki procentinen de az. Bul bahalawǵa dúnya júzi boyınsha boljanǵan 750 million noutbuk, bir milliard smartfon hám 100 million serverdi qurıw, paydalanıw hám dáwirli túrde almastırıw ushın zárúr bolǵan energiya, sonday-aq marshrutizatorlar, uyalı baylanıs minaraları, optikalıq awıstırǵıshlar, Wi-Fi uzatqıshlar hám bultlı saqlaw qurılmaları Internet trafigin jibergende paydalanatuǵın energiya kirgizilgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Jim| familiya = Giles| bet = Internet responsible for 2 per cent of global energy usage| jumıs = New Scientist| sáne = 2011-jıl 26-oktyabr | url = http://www.newscientist.com/blogs/onepercent/2011/10/307-gw-the-maximum-energy-the.html| arxivsáne = 2014-jıl 1-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20141001113334/http://www.newscientist.com/blogs/onepercent/2011/10/307-gw-the-maximum-energy-the.html}},&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|chapter-url=http://conferences.sigcomm.org/hotnets/2011/papers/hotnetsX-final56.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810075940/http://conferences.sigcomm.org/hotnets/2011/papers/hotnetsX-final56.pdf |archive-date=10 August 2014|first1=Barath|last1=Raghavan|first2=Justin|last2=Ma|title=Proceedings of the 10th ACM Workshop on Hot Topics in Networks |chapter=The energy and emergy of the internet |date=14 November 2011|pages=1–6|location=Cambridge, MA.|publisher=ACM SIGCOMM|doi=10.1145/2070562.2070571|isbn=978-1-4503-1059-8|s2cid=6125953}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

__BÖLİDİMÖNDEMEW__

[[Kategoriya:Internet| ]]
[[Kategoriya:Informatika]]
[[Kategoriya:Telekommunikaciya]]
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>gn4hu7wvk1kjwui4teh59zwg2mfefnc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265615</id>
      <parentid>265607</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T16:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Informatika|Informatika]]» kategoriyası alıp taslandı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148465" sha1="mf956mdl03d1jfspxcvhkd9pvxz18lb" xml:space="preserve">[[Fayl: Internet_map_1024_-_transparent,_inverted.png|nobaý|Internettiń bir bólegi arqalı ótetuǵın marshrutlastırıw jollarınıń Opte Project vizualizaciyası]]
'''Internet''' (yamasa '''internet''') — bul tarmaqlar hám qurılmalar arasında baylanıs ornatıw ushın Internet protokol toplamın (TCP/IP) qollanatuǵın óz-ara baylanısqan [[Kompyuter tarmaǵı|kompyuter tarmaqlarınıń]] global sisteması. Bul lokal dárejeden global dárejege shekem bolǵan jeke, jámiyetlik, akademiyalıq, biznes hám húkimet tarmaqlarınan ibarat tarmaqlar tarmaǵı bolıp, elektron, sımsız hám optikalıq tarmaq texnologiyalarınıń keń sheńberi menen baylanısqan. Internet Dúnya júzilik tor (WWW) dıń óz-ara baylanısqan gipertekst hújjetleri hám qosımshaları, elektron pochta, internet telefoniyası, aǵımlı media hám fayl bólisiw sıyaqlı keń kólemli informaciya resursları hám xızmetlerin óz ishine aladı.

Internettiń kelip shıǵıwı kompyuter resursların waqıt bólisiw arqalı paydalanıwǵa múmkinshilik bergen izertlewlerge, 1960-jıllardaǵı paketli kommutaciyanıń rawajlanıwına hám maǵlıwmatlar baylanısı ushın kompyuter tarmaqlarınıń dizaynınan baslanadı&lt;ref name=&quot;The Washington Post&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/sf/business/2015/05/30/net-of-insecurity-part-1/|title=A Flaw in the Design|date=30 May 2015|newspaper=The Washington Post|quote=The Internet was born of a big idea: Messages could be chopped into chunks, sent through a network in a series of transmissions, then reassembled by destination computers quickly and efficiently. Historians credit seminal insights to Welsh scientist Donald W. Davies and American engineer Paul Baran. ... The most important institutional force ... was the Pentagon's Advanced Research Projects Agency (ARPA) ... as ARPA began work on a groundbreaking computer network, the agency recruited scientists affiliated with the nation's top universities.|access-date=20 February 2020|archive-date=8 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108111512/https://www.washingtonpost.com/sf/business/2015/05/30/net-of-insecurity-part-1/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |last=Yates |first=David M. |url=https://books.google.com/books?id=ToMfAQAAIAAJ&amp;q=packet+switch |title=Turing's Legacy: A History of Computing at the National Physical Laboratory 1945-1995 |date=1997 |publisher=National Museum of Science and Industry |isbn=978-0-901805-94-2 |pages=132–4 |language=en |quote=Davies's invention of packet switching and design of computer communication networks ... were a cornerstone of the development which led to the Internet}}&lt;/ref&gt;. Internette tarmaq aralıq baylanıstı ámelge asırıw ushın qaǵıydalar toplamı (baylanıs protokolları) 1970-jılları AQSH Qorǵanıw ministrliginiń Qorǵanıw boyınsha aldıńǵı qatarlı izertlew joybarları agentligi (DARPA) tárepinen AQSH, Ullı Britaniya hám Franciyanıń universitetleri hám izertlewshileri menen birge alıp barılǵan izertlew hám rawajlandırıw jumıslarınan kelip shıqtı&lt;ref name=&quot;Abbatep3&quot;&gt;{{harvnb|Abbate|1999|p=[https://books.google.com/books?id=9BfZxFZpElwC&amp;pg=PA3 3] &quot;The manager of the ARPANET project, Lawrence Roberts, assembled a large team of computer scientists ... and he drew on the ideas of network experimenters in the United States and the United Kingdom. Cerf and Kahn also enlisted the help of computer scientists from England, France and the United States&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | sáne = 2009-jıl 27-oktyabr | bet = The Computer History Museum, SRI International, and BBN Celebrate the 40th Anniversary of First ARPANET Transmission, Precursor to Today's Internet| url = https://www.sri.com/newsroom/press-releases/computer-history-museum-sri-international-and-bbn-celebrate-40th-anniversary| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190329134941/https://www.sri.com/newsroom/press-releases/computer-history-museum-sri-international-and-bbn-celebrate-40th-anniversary| arxivsáne = 2019-jıl 29-mart | qaralǵan sáne = 2017-jıl 25-sentyabr | baspaxana = SRI International| citata = But the ARPANET itself had now become an island, with no links to the other networks that had sprung up. By the early 1970s, researchers in France, the UK, and the U.S. began developing ways of connecting networks to each other, a process known as internetworking.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | author1 = by Vinton Cerf, as told to Bernard Aboba| sáne = 1993 | bet = How the Internet Came to Be| url = http://elk.informatik.hs-augsburg.de/tmp/cdrom-oss/CerfHowInternetCame2B.html| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170926042220/http://elk.informatik.hs-augsburg.de/tmp/cdrom-oss/CerfHowInternetCame2B.html| arxivsáne = 2017-jıl 26-sentyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 25-sentyabr | citata = We began doing concurrent implementations at Stanford, BBN, and University College London. So effort at developing the Internet protocols was international from the beginning.}}&lt;/ref&gt;. ARPANET dáslep AQSHtaǵı akademiyalıq hám áskeriy tarmaqlardı óz-ara baylanıstırıw ushın tiykarǵı tarmaq retinde xızmet etti, bul resurslardı bólisiwge múmkinshilik berdi. 1980-jılları Milliy ilim qorı tarmaǵınıń jańa tiykarǵı tarmaq retinde qarjılandırılıwı, sonday-aq basqa kommerciyalıq keńeytiwler ushın jeke qarjılandırıw, jańa tarmaq texnologiyaların rawajlandırıwda dúnya júzilik qatnasıwdı hám DARPAnıń Internet protokol toplamın qollanatuǵın kóplegen tarmaqlardıń birlesiwin xoshametledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.livinginternet.com/i/ii_summary.htm| bet = Internet History – One Page Summary| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140702210150/http://www.livinginternet.com/i/ii_summary.htm| arxivsáne = 2014-jıl 2-iyul | jumıs = The Living Internet| at = Bill| familiya = Stewart| sáne = January 2000 }}&lt;/ref&gt;. 1990-jıllardıń basında kommerciyalıq tarmaqlar menen kárxanalardıń baylanısıwı, sonday-aq Dúnya júzilik tordıń payda bolıwı&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2006 |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |page=312}}&lt;/ref&gt; házirgi zaman Internetine ótiwdiń baslanıwın belgiledi[9] hám institucional, jeke hám mobil kompyuterlerdiń áwladları tarmaq aralıq baylanısqa qosılǵan sayın turaqlı eksponencial ósimdi payda etti. Internet 1980-jıllarda akademiyalıq ortalıqlarda keńnen qollanılǵan bolsa da, 1990-jıllar hám onnan keyingi dáwirlerde Internettiń kommerciyalıq maqsetlerde qollanılıwı onıń xızmetleri menen texnologiyaların zamanagóy turmısınıń derlik hár tárepine engizdi.

Telefon, [[radio]], televidenie, qaǵaz pochta hám gazetalar sıyaqlı kópshilik dástúrli kommunikaciya quralları Internet tárepinen qayta qáliplestirildi, qayta anıqlandı yamasa hátte aylanıp ótildi, bul elektron pochta, Internet telefonı, Internet radiosı, Internet televideniesı, onlayn muzıka, cifrlı gazetalar hám audio hám video aǵımlı [[veb-sayt]]lar sıyaqlı jańa xızmetlerdiń payda bolıwına alıp keldi. Gazetalar, kitaplar hám basqa da baspa basılımları veb-sayt texnologiyasına beyimlesti yamasa blog jazıw, veb-aǵımlar hám onlayn jańalıqlar jıynawshıları túrinde qayta qáliplestirildi. Internet tez xabar almasıw, Internet forumları hám [[sociallıq tarmaq]] xızmetleri arqalı jeke qatnasıqtıń jańa formalarına jol ashtı hám tezlestirdi. Onlayn sawda iri usaqlap satıwshılar, kishi biznes hám isbilermenler ushın eksponencial túrde ósti, óytkeni ol firmalarǵa ózleriniń «gerbish hám cement» qatnasıǵın keńeytip, úlkenirek bazarǵa xızmet kórsetiw yamasa hátte tolıǵı menen onlayn túrde tovar hám xızmetlerdi satıw imkaniyatın beredi. Internettegi biznesten-bizneske hám finans xızmetleri pútkil sanaatlar boyınsha jetkiziw shınjırlarına tásir etedi.

Internettiń texnologiyalıq ámelge asırılıwı yamasa oǵan kiriw hám paydalanıw siyasatları boyınsha birde-bir oraylastırılǵan basqarıwı joq; hárbir qurawshı tarmaq óz siyasatların belgileydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://computer.howstuffworks.com/internet/basics/who-owns-internet.htm| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140619070159/http://computer.howstuffworks.com/internet/basics/who-owns-internet.htm| arxivsáne = 2014-jıl 19-iyun | at = Jonathan| familiya = Strickland| bet = How Stuff Works: Who owns the Internet?| sáne = 2008-jıl 3-mart | qaralǵan sáne = 2014-jıl 27-iyun }}&lt;/ref&gt;. Internettegi eki tiykarǵı atamalar keńisliginiń - Internet Protokolı adresi (IP adres) keńisligi hám Domen Atamaları Sisteması (DNS) - ulıwma anıqlamaların qollap-quwatlawshı shólkem, Internet Korporaciyası Berilgen Atamalar hám Sanlar ushın (ICANN) basqaradı. Tiykarǵı protokollardıń texnikalıq tiykarı hám standartlastırılıwı Internet Injenerlik Wazıypa Kúshi (IETF) tárepinen ámelge asırıladı, bul - texnikalıq bilimin qosıw arqalı hár kim qosıla alatuǵın bos baylanısqan xalıqaralıq qatnasıwshılardan ibarat kommerciyalıq emes shólkem. 2006-jıldıń noyabr ayında Internet USA Today gazetasınıń «Jańa jeti káramat» dizimine kirgizilgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.usatoday.com/travel/news/2006-10-26-seven-wonders-experts_x.htm| bet = New Seven Wonders panel| jumıs = USA Today| sáne = 2006-jıl 27-oktyabr | qaralǵan sáne = 2010-jıl 31-iyul | arxivsáne = 2010-jıl 15-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20100715032114/http://www.usatoday.com/travel/news/2006-10-26-seven-wonders-experts_x.htm}}&lt;/ref&gt;.

== Terminologiya ==
«Internetted» sózi 1849-jıldan baslap qollanılǵan bolıp, jalǵanǵan yamasa bir-birine toqılǵan degen mánisti ańlatqan. «Internet» sózi 1945-jılı AQSH Urıs departamenti tárepinen radio operatorınıń qollanbasında&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = United States Army Field Manual FM 24-6 Radio Operator's Manual Army Ground Forces June 1945| sáne = 2023-jıl 18-sentyabr | url = https://archive.org/details/Fm24-6/mode/2up| baspaxana = United States War Department}}&lt;/ref&gt;, al 1974-jılı «Internetwork» sóziniń qısqartılǵan forması retinde qollanılǵan. Búgingi kúnde «Internet» termini kóbinese óz-ara jalǵanǵan kompyuter tarmaqlarınıń global sistemasın ańlatadı, biraq ol kishi tarmaqlardıń hár qanday toparına da tiyisli bolıwı múmkin&lt;ref name=&quot;The New York Times&quot;&gt;{{Cite news|last=Corbett|first=Philip B.|date=1 June 2016|title=It's Official: The 'Internet' Is Over|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2016/06/02/insider/now-it-is-official-the-internet-is-over.html|access-date=29 August 2020|issn=0362-4331|archive-date=14 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014142148/https://www.nytimes.com/2016/06/02/insider/now-it-is-official-the-internet-is-over.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Keń qollanıwǵa kirgen waqıtta, kópshilik basılımlar «Internet» sózin bas hárip penen jazılǵan atama retinde qollanǵan; bul ádet házirgi waqıtta azayıp baratır. Bul inglis tilinde jańa terminlerdi dáslep bas hárip penen jazıw, keyin olar ádettegi bolǵan sayın kishi háripke ótkeriw tendenciyasın kórsetedi&lt;ref name=&quot;Wired&quot;&gt;{{Cite news|last=Herring|first=Susan C.|date=19 October 2015|title=Should You Be Capitalizing the Word 'Internet'?|magazine=Wired|url=https://www.wired.com/2015/10/should-you-be-capitalizing-the-word-internet/|access-date=29 August 2020|issn=1059-1028|archive-date=31 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031024342/https://www.wired.com/2015/10/should-you-be-capitalizing-the-word-internet/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Bul sóz házirgi waqıtta da global internetti kishi tarmaqlardan ayırıw ushın geyde bas hárip penen jazıladı, biraq kóplegen basılımlar, sonıń ishinde 2016-jıldan baslap AP Stylebook, hárbir jaǵdayda kishi hárip penen jazıwdı usınıs etedi. 2016-jılı Oksford inglis tili sózligi shama menen 2.5 milliard baspa hám onlayn dereklerdi izertlew tiykarında «Internet» sóziniń 54% jaǵdayda bas hárip penen jazılǵanın anıqlaǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Coren| at = Michael J.| bet = One of the internet's inventors thinks it should still be capitalized| url = https://qz.com/698175/one-of-the-internets-inventors-thinks-it-should-still-be-capitalized/| qaralǵan sáne = 2020-jıl 8-sentyabr | jumıs = Quartz| sáne = 2016-jıl 2-iyun | til = en| arxivsáne = 2020-jıl 27-sentyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20200927102759/https://qz.com/698175/one-of-the-internets-inventors-thinks-it-should-still-be-capitalized/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

«Internet» hám «World Wide Web» terminleri kóbinese bir-biriniń ornına qollanıladı; [[veb-bet]]lerdi kóriw ushın brauzerdi paydalanǵanda «Internetke kiriw» haqqında aytıw ádettegi jaǵday. Biraq, World Wide Web, yamasa qısqasha Veb, Internet xızmetleriniń kóp sanlı túrleriniń tek birewi bolıp&lt;ref&gt;{{Web deregi | sáne = 2014-jıl 11-mart | bet = World Wide Web Timeline| url = http://www.pewinternet.org/2014/03/11/world-wide-web-timeline/| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150729162322/http://www.pewinternet.org/2014/03/11/world-wide-web-timeline/| arxivsáne = 2015-jıl 29-iyul | qaralǵan sáne = 2015-jıl 1-avgust | baspaxana = Pews Research Center}}&lt;/ref&gt;, ol gipersiltemeler hám URLler arqalı baylanısqan hújjetler (veb-betler) hám basqa da veb-resurslar jıynaǵı bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = HTML 4.01 Specification| url = http://www.w3.org/TR/html401/struct/links.html#h-12.1| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20081006131915/http://www.w3.org/TR/html401/struct/links.html| arxivsáne = 2008-jıl 6-oktyabr | qaralǵan sáne = 2008-jıl 13-avgust | baspaxana = World Wide Web Consortium| citata = [T]he link (or hyperlink, or Web link) [is] the basic hypertext construct. A link is a connection from one Web resource to another. Although a simple concept, the link has been one of the primary forces driving the success of the Web.}}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
[[Fayl:A sketch of the ARPANET in December 1969.png|thumb|1969-jıldıń dekabr ayındaǵı ARPANETtiń súwreti. UCLA hám Stanford Research Institute (SRI) taǵı túyinler súwretlengenler arasında bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Waldrop| at = Mitch| sáne = 2015 | bet = DARPA and the Internet Revolution| url = https://www.darpa.mil/attachments/(2O15)%20Global%20Nav%20-%20About%20Us%20-%20History%20-%20Resources%20-%2050th%20-%20Internet%20(Approved).pdf| qaralǵan sáne = 2024-jıl 16-may | jumıs = darpa.mil}}&lt;/ref&gt;.]]
1960-jıllarda kompyuter ilimpazları kompyuter resursların bólisiw sistemaların islep shıǵıwdı basladı&lt;ref name=&quot;Lee1992&quot;&gt;{{cite journal |last1=Lee |first1=J.A.N. |last2=Rosin |first2=Robert F |date=1992 |title=Time-Sharing at MIT |url=https://archive.org/details/time-sharing-at-mit |journal=IEEE Annals of the History of Computing |volume=14 |issue=1 |page=16 |doi=10.1109/85.145316 |s2cid=30976386 |access-date=October 3, 2022|issn=1058-6180 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ctsspg&quot;&gt;F. J. Corbató, et al., ''[http://www.bitsavers.org/pdf/mit/ctss/CTSS_ProgrammersGuide.pdf The Compatible Time-Sharing System A Programmer's Guide]'' (MIT Press, 1963) {{ISBN|978-0-262-03008-3}}. &quot;To establish the context of the present work, it is informative to trace the development of time-sharing at MIT. Shortly after the first paper on time-shared computers by C. Strachey at the June 1959 UNESCO Information Processing conference, H.M. Teager and J. McCarthy delivered an unpublished paper &quot;Time-Shared Program Testing&quot; at the August 1959 ACM Meeting.&quot;&lt;/ref&gt;. Dj. S. R. Liklider Bolt Beranek &amp; Newman kompaniyasında islegen waqtında, keyinirek AQSH Qorǵanıw ministrliginiń (DoD) Aldıńǵı izertlew joybarları agentliginiń (ARPA) Informaciyanı qayta islew texnikaları bólimin (IPTO) basqarǵan waqtında universal tarmaq ideyasın usındı. Internettiń tiykarǵı texnologiyalarınıń biri bolǵan paketlik kommutaciyanı izertlew 1960-jıllardıń basında RAND kompaniyasında Pol Barannnıń jumıslarında baslandı hám ǵárezsiz túrde 1965-jılı Ullı Britaniyanıń Milliy fizikalıq laboratoriyasında (NPL) Donald Devis tárepinen alıp barıldı&lt;ref name=&quot;NIHF2007&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.invent.org/honor/inductees/inductee-detail/?IID=316| bet = Inductee Details – Paul Baran| baspaxana = National Inventors Hall of Fame| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170906091231/http://www.invent.org/honor/inductees/inductee-detail/?IID=316| arxivsáne = 2017-jıl 6-sentyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-sentyabr | postscript = none}}; {{Web deregi | url = http://www.invent.org/honor/inductees/inductee-detail/?IID=328| bet = Inductee Details – Donald Watts Davies| baspaxana = National Inventors Hall of Fame| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170906091936/http://www.invent.org/honor/inductees/inductee-detail/?IID=328| arxivsáne = 2017-jıl 6-sentyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. 1967-jılı Operaciyalıq sistemalar principleri boyınsha simpoziumnan keyin, usınılǵan NPL tarmaǵınan paketlik kommutaciya hám Baran usınǵan marshrutlaw koncepciyaları ARPA usınǵan tájiriybelik resurslardı bólisiw tarmaǵı bolǵan ARPANET dizaynına kirgizildi&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hauben |first1=Michael |url=http://www.columbia.edu/~hauben/book-pdf/CHAPTER%205.pdf |title=Netizens: On the History and Impact of Usenet and the Internet |last2=Hauben |first2=Ronda |date=1997 |publisher=Wiley |isbn=978-0-8186-7706-9 |language=en |chapter=5 The Vision of Interactive Computing And the Future |access-date=2 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210103184558/http://www.columbia.edu/~hauben/book-pdf/CHAPTER%205.pdf |archive-date=3 January 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Zelnick |first1=Bob |url=https://books.google.com/books?id=Q10phY811tUC&amp;pg=PA66 |title=The Illusion of Net Neutrality: Political Alarmism, Regulatory Creep and the Real Threat to Internet Freedom |last2=Zelnick |first2=Eva |publisher=Hoover Press |year=2013 |isbn=978-0-8179-1596-4 |language=en |access-date=7 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110133435/https://books.google.com/books?id=Q10phY811tUC&amp;pg=PA66 |archive-date=10 January 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Peter| at = Ian| jıl = 2004| bet = So, who really did invent the Internet?| url = http://www.nethistory.info/History%20of%20the%20Internet/origins.html| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110903001108/http://www.nethistory.info/History%20of%20the%20Internet/origins.html| arxivsáne = 2011-jıl 3-sentyabr | qaralǵan sáne = 2014-jıl 27-iyun | jumıs = The Internet History Project}}&lt;/ref&gt;.

ARPANET rawajlanıwı 1969-jıl 29-oktyabrde Kaliforniya universiteti, Los-Andjeles (UCLA) hám Stenford izertlew institutı (házirgi SRI International) arasında baylanısqan eki tarmaq noqatınan baslandı&lt;ref name=&quot;NetValley&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.netvalley.com/intval.html| bet = Roads and Crossroads of Internet History| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160127082435/http://www.netvalley.com/intval.html| arxivsáne = 2016-jıl 27-yanvar | at = Gregory| familiya = Gromov| jıl = 1995}}&lt;/ref&gt;. Úshinshi orın Kaliforniya universiteti, Santa-Barbarada boldı, onnan keyin Yuta universiteti qosıldı. Keleshektegi ósiwdiń belgisi retinde, 1971-jıldıń aqırına kelip 15 orın jas ARPANETke jalǵanǵan edi&lt;ref&gt;{{cite book | author-link = Katie Hafner | last = Hafner | first = Katie | title = Where Wizards Stay Up Late: The Origins of the Internet | publisher = Simon &amp; Schuster | year = 1998 | isbn = 978-0-684-83267-8 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | avtor = Hauben, Ronda| bet = From the ARPANET to the Internet| jıl = 2001| url = http://www.columbia.edu/~rh120/other/tcpdigest_paper.txt| qaralǵan sáne = 2009-jıl 28-may | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090721093920/http://www.columbia.edu/~rh120/other/tcpdigest_paper.txt| arxivsáne = 2009-jıl 21-iyul }}&lt;/ref&gt;. Bul dáslepki jıllar 1972-jılǵı «Kompyuter tarmaqları: Resurslardı bólisiwdiń xabarshıları» filminde hújjetlestirilgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Internet Pioneers Discuss the Future of Money, Books, and Paper in 1972| url = https://paleofuture.gizmodo.com/internet-pioneers-discuss-the-future-of-money-books-a-880551175| qaralǵan sáne = 2020-jıl 31-avgust | jumıs = Paleofuture| sáne = 2013-jıl 23-iyul | til = en-us| arxivsáne = 2020-jıl 17-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20201017141323/https://paleofuture.gizmodo.com/internet-pioneers-discuss-the-future-of-money-books-a-880551175| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Sonnan keyin, ARPANET áste-aqırın Qurama Shtatlardaǵı alıs oraylar hám áskeriy bazalardı jalǵawshı oraylastırılmaǵan kommunikaciya tarmaǵına aylandı&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Townsend |first=Anthony |date=2001 |title=The Internet and the Rise of the New Network Cities, 1969–1999 |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1068/b2688 |journal=Environment and Planning B: Planning and Design |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=39–58 |doi=10.1068/b2688 |bibcode=2001EnPlB..28...39T |issn=0265-8135 |s2cid=11574572|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;. Basqa paydalanıwshı tarmaqları hám izertlew tarmaqları, mısalı Merit Network hám CYCLADES, 1960-jıllardıń aqırı hám 1970-jıllardıń basında rawajlandı&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Kim |first1=Byung-Keun |url=https://books.google.com/books?id=lESrw3neDokC |title=Internationalising the Internet the Co-evolution of Influence and Technology |date=2005 |publisher=Edward Elgar |isbn=978-1-84542-675-0 |pages=51–55}}&lt;/ref&gt;.

ARPANETtiń dáslepki xalıqaralıq birge islesiwleri siyrek edi. 1973-jılı Norvegiya (NORSAR hám NDRE) menen&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = NORSAR and the Internet| url = http://www.norsar.no/norsar/about-us/History/Internet/| baspaxana = NORSAR| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130121220318/http://www.norsar.no/norsar/about-us/History/Internet/| arxivsáne = 2013-jıl 21-yanvar }}&lt;/ref&gt;, hám London universitet kolledjindegi (UCL) Piter Kirsteynniń izertlew toparı menen baylanıslar ornatıldı, bul Britaniya akademiyalıq tarmaqlarına shlyuz bolıp, resurslardı bólisiw ushın birinshi intertarmaqtı qurdı&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kirstein|first=P.T.|date=1999|title=Early experiences with the Arpanet and Internet in the United Kingdom|url=https://pdfs.semanticscholar.org/4773/f19792f9fce8eacba72e5f8c2a021414e52d.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20200207092443/https://pdfs.semanticscholar.org/4773/f19792f9fce8eacba72e5f8c2a021414e52d.pdf|archive-date=2020-02-07|journal=IEEE Annals of the History of Computing|volume=21|issue=1|pages=38–44|doi=10.1109/85.759368|s2cid=1558618|issn=1934-1547}}&lt;/ref&gt;. ARPA joybarları, Xalıqaralıq tarmaq jumıs toparı hám kommerciyalıq baslamalar kóp sanlı ayırım tarmaqlardıń bir tarmaqqa yamasa «tarmaqlar tarmaǵına» aylanıwı ushın hár túrli protokollar hám standartlardıń rawajlanıwına alıp keldi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.internetsociety.org/internet/what-internet/history-internet/brief-history-internet#concepts| bet = Brief History of the Internet: The Initial Internetting Concepts| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160409105511/http://www.internetsociety.org/internet/what-internet/history-internet/brief-history-internet| arxivsáne = 2016-jıl 9-aprel | at = Barry M.| familiya = Leiner| jumıs = Internet Society| qaralǵan sáne = 2014-jıl 27-iyun }}&lt;/ref&gt;. 1974-jılı Stenford universitetindegi Vint Serf hám DARPAdaǵı Bob Kan «Paketlik tarmaq aralıq baylanıs ushın protokol» usınısın járiyaladı&lt;ref name=&quot;IEEE Transactions on Communications&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Cerf |first1=V. |last2=Kahn |first2=R. |date=1974 |title=A Protocol for Packet Network Intercommunication |url=https://www.cs.princeton.edu/courses/archive/fall06/cos561/papers/cerf74.pdf |journal=IEEE Transactions on Communications |volume=22 |issue=5 |pages=637–648 |doi=10.1109/TCOM.1974.1092259 |issn=1558-0857 |quote=The authors wish to thank a number of colleagues for helpful comments during early discussions of international network protocols, especially R. Metcalfe, R. Scantlebury, D. Walden, and H. Zimmerman; D. Davies and L. Pouzin who constructively commented on the fragmentation and accounting issues; and S. Crocker who commented on the creation and destruction of associations. |archive-url=https://web.archive.org/web/20060913213037/https://www.cs.princeton.edu/courses/archive/fall06/cos561/papers/cerf74.pdf |archive-date=13 September 2006 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Serf hám onıń studentleri &lt;nowiki&gt;RFC 675&lt;/nowiki&gt; te hám keyingi RFC lerde «internet» sózin «internetwork» tiń qısqartılǵan túri retinde qollandı. Serf hám Kan nátiyjedegi TCP/IP dizaynına Lui Puzin hám basqalardıń áhmiyetli tásirin atap ótedi&lt;ref&gt;{{Cite news|date=30 November 2013|title=The internet's fifth man|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/news/technology-quarterly/21590765-louis-pouzin-helped-create-internet-now-he-campaigning-ensure-its|access-date=22 April 2020|issn=0013-0613|quote=In the early 1970s Mr Pouzin created an innovative data network that linked locations in France, Italy and Britain. Its simplicity and efficiency pointed the way to a network that could connect not just dozens of machines, but millions of them. It captured the imagination of Dr Cerf and Dr Kahn, who included aspects of its design in the protocols that now power the internet.|archive-date=19 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200419230318/https://www.economist.com/news/technology-quarterly/21590765-louis-pouzin-helped-create-internet-now-he-campaigning-ensure-its|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Milliy PTT ler hám kommerciyalıq provayderler X.25 standartın islep shıqtı hám onı jámiyetlik maǵlıwmat tarmaqlarında engizdi&lt;ref&gt;{{cite book|last=Schatt|first=Stan|title=Linking LANs: A Micro Manager's Guide|publisher=McGraw-Hill|year=1991|isbn=0-8306-3755-9|page=200}}&lt;/ref&gt;.

1981-jılı Milliy ilim fondı (NSF) Kompyuter ilimi tarmaǵın (CSNET) qarjılandırǵanda ARPANETke kiriw keńeytildi. 1982-jılı Internet protokol toplamı (TCP/IP) standartlastırıldı, bul jalǵanǵan tarmaqlardıń dúnya júzi boyınsha keń tarqalıwına járdem berdi. 1986-jılı Milliy ilim fondı tarmaǵı (NSFNet) izertlewshilerge AQSHtaǵı superkompyuter orınlarına kiriw múmkinshiligin bergende TCP/IP tarmaǵına kiriw jáne de keńeydi, dáslep 56 kbit/s tezlikte, keyin 1.5 Mbit/s hám 45 Mbit/s tezliklerinde&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.merit.edu/about/history/pdf/NSFNET_final.pdf| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150210181738/http://www.merit.edu/about/history/pdf/NSFNET_final.pdf| arxivsáne = 2015-jıl 10-fevral | bet = NSFNET: A Partnership for High-Speed Networking, Final Report 1987–1995| at = Karen D.| familiya = Frazer| jumıs = Merit Network, Inc.| jıl = 1995}}&lt;/ref&gt;. NSFNet 1988-89-jılları [[Evropa]], [[Avstraliya]], [[Jańa Zelandiya]] hám Yaponiyadaǵı akademiyalıq hám izertlew shólkemlerine keńeydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | avtor = Ben Segal| avtorsilteme = Ben Segal (computer scientist)| jıl = 1995| bet = A Short History of Internet Protocols at CERN| url = http://www.cern.ch/ben/TCPHIST.html| url-status = dead| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230608153730/http://ben.web.cern.ch/ben/TCPHIST.html| arxivsáne = 2023-jıl 8-iyun | qaralǵan sáne = 2011-jıl 14-oktyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.apan.net/meetings/busan03/cs-history.htm| bet = Internet History in Asia| jumıs = 16th APAN Meetings/Advanced Network Conference in Busan| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20060201035514/http://apan.net/meetings/busan03/cs-history.htm| arxivsáne = 2006-jıl 1-fevral | qaralǵan sáne = 2005-jıl 25-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.nordu.net/history/TheHistoryOfNordunet_simple.pdf| bet = The History of NORDUnet| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160304031416/http://www.nordu.net/history/TheHistoryOfNordunet_simple.pdf| arxivsáne = 2016-jıl 4-mart }}&lt;/ref&gt;. Bul waqıtqa shekem UUCP hám PTT jámiyetlik maǵlıwmat tarmaqları sıyaqlı basqa tarmaq protokolları global qoljetimlilikke iye bolsa da, bul Internettiń kontinentler aralıq tarmaq retinde baslanıwın belgiledi. 1989-jılı AQSH hám Avstraliyada kommerciyalıq Internet xızmet kórsetiwshiler (ISP ler) payda boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.rogerclarke.com/II/OzI04.html#CIAP| bet = Origins and Nature of the Internet in Australia| familiya = Clarke| at = Roger| qaralǵan sáne = 2014-jıl 21-yanvar | arxivsáne = 2021-jıl 9-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20210209201253/http://www.rogerclarke.com/II/OzI04.html#CIAP| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. ARPANET 1990-jılı paydalanıwdan shıǵarıldı.

[[Fayl:NSFNET-backbone-T3.png|thumb|T3 NSFNET tiykarǵı tarmaǵı, shama menen 1992-jıl]]

Yarım ótkizgishler texnologiyası hám optikalıq tarmaq taraw salasındaǵı turaqlı rawajlanıwlar tarmaqtıń orayın keńeytiwde hám xalıqqa xızmet kórsetiwde kommerciyalıq qatnasıw ushın jańa ekonomikalıq múmkinshilikler jarattı. 1989-jıldıń ortasında MCI Mail hám Compuserve Internetke jalǵanıwlar ornattı, Internettiń yarım million paydalanıwshılarına elektron pochta hám jámiyetlik kiriw ónimlerin jetkizip berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://books.google.com/books?id=wDAEAAAAMBAJ&amp;q=compuserve%20to%20mci%20mail%20internet&amp;pg=PT31| bet = InfoWorld| sáne = 1989-jıl 25-sentyabr | via = Google Books| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170129225422/https://books.google.com/books?id=wDAEAAAAMBAJ&amp;pg=PT31&amp;lpg=PT31&amp;dq=compuserve%20to%20mci%20mail%20internet| arxivsáne = 2017-jıl 29-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Bir neshe aydan soń, 1990-jıldıń 1-yanvarında, PSInet kommerciyalıq paydalanıw ushın alternativ Internet tiykarǵı tarmaǵın iske qostı; bul keyingi jıllardaǵı kommerciyalıq Internettiń ózegine qosılǵan tarmaqlardıń biri edi. 1990-jıldıń mart ayında NSFNET penen Evropa arasındaǵı birinshi joqarı tezlikli T1 (1.5 Mbit/s) baylanısı Kornell universiteti menen CERN arasında ornatıldı, bul sputnikler arqalı múmkin bolǵannan ádewir kúshli baylanıslarǵa múmkinshilik berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | sáne = February 1990 | bet = INTERNET MONTHLY REPORTS| url = http://ftp.cuhk.edu.hk/pub/doc/internet/Internet.Monthly.Report/imr9002.txt| arxivurl = https://wayback.archive-it.org/all/20170525080041/ftp://ftp.cuhk.edu.hk/pub/doc/internet/Internet.Monthly.Report/imr9002.txt| arxivsáne = 2017-jıl 25-may | qaralǵan sáne = 2020-jıl 28-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

1990-jıldıń aqırlarında, Tim Berners-Li CERN basqarmasına eki jıl dawamında lobbilik etkennen keyin, birinshi [[veb-brauzer]] WorldWideWebti jazıwdı basladı. 1990-jıldıń jańa jıl qarsańına kelip, Berners-Li jumıs isleytuǵın Veb ushın zárúr bolǵan barlıq qurallardı dúzgen edi: HyperText Transfer Protocol (HTTP) 0.9&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.w3.org/Protocols/HTTP/AsImplemented.html| arxivurl = https://web.archive.org/web/19970605071155/http://www.w3.org/Protocols/HTTP/AsImplemented.html| arxivsáne = 1997-jıl 5-iyun | at = Tim| familiya = Berners-Lee| bet = The Original HTTP as defined in 1991| jumıs = W3C.org}}&lt;/ref&gt;, HyperText Markup Language (HTML), birinshi Veb brauzer (ol jáne HTML redaktorı bolıp, Usenet jańalıqlar toparlarına hám FTP fayllarına kire alatuǵın edi), birinshi HTTP server programmalıq támiynatı (keyinirek CERN httpd dep atalǵan), birinshi [[veb-server]]&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://info.cern.ch/| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100105103513/http://info.cern.ch/| bet = The website of the world's first-ever web server| arxivsáne = 2010-jıl 5-yanvar | jumıs = info.cern.ch}}&lt;/ref&gt;, hám joybardıń ózin súwretleytuǵın birinshi Veb-betler. 1991-jılı Commercial Internet eXchange dúzildi, bul PSInetke basqa kommerciyalıq tarmaqlar CERFnet hám Alternet penen baylanısıwǵa múmkinshilik berdi. Stanford Federal Credit Union 1994-jıldıń oktyabr ayında barlıq aǵzalarına onlayn Internet bank xızmetlerin usınǵan birinshi finans mákemesi boldı&lt;ref&gt;{{cite press release|title=Stanford Federal Credit Union Pioneers Online Financial Services.|date=21 June 1995|url=http://www.thefreelibrary.com/Stanford+Federal+Credit+Union+Pioneers+Online+Financial+Services.-a017104850|access-date=21 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041632/https://www.thefreelibrary.com/Stanford+Federal+Credit+Union+Pioneers+Online+Financial+Services.-a017104850|archive-date=21 December 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 1996-jılı, OP Financial Group, ol da kooperativ bank bolıp, dúnyadaǵı ekinshi onlayn bank hám Evropadaǵı birinshi onlayn bank boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.op.fi/op-financial-group/about-us/op-financial-group-in-brief/history| bet = History – About us – OP Group| qaralǵan sáne = 2018-jıl 21-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20181221041413/https://www.op.fi/op-financial-group/about-us/op-financial-group-in-brief/history| arxivsáne = 2018-jıl 21-dekabr | url-status = live}}&lt;/ref&gt;. 1995-jılǵa kelip, AQSHta Internet tolıq kommerciyalastırıldı, sebebi NSFNet toqtatılıp, Internetti kommerciyalıq trafik ushın paydalanıwǵa bolǵan sońǵı sheklewler alıp taslandı&lt;ref name=&quot;ConneXions-April1996&quot;&gt;{{cite journal |url=http://www.merit.edu/research/nsfnet_article.php |title=Retiring the NSFNET Backbone Service: Chronicling the End of an Era |first1=Susan R. |last1=Harris |first2=Elise |last2=Gerich |journal=ConneXions |volume=10 |number=4 |date=April 1996 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817124939/http://merit.edu/research/nsfnet_article.php |archive-date=17 August 2013 }}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Dúnya júzi boyınsha Internet paydalanıwshıları
!
!2005
!2010
!2017
!2023
|-
!Dúnya xalqı (milliardlar)
|6.5
|6.9
|7.4
|8.0
|-
!Dúnya júzi boyınsha
|16%
|30%
|48%
|67%
|-
!Rawajlanıp atırǵan ellerde
|8%
|21%
|41.3%
|60%
|-
!Rawajlanǵan ellerde
|51%
|67%
|81%
|93%
|}
Texnologiya rawajlanıp, kommerciyalıq múmkinshilikler óz-ara ósiwdi tezlestirgen sayın, Internet trafiginiń kólemi MOS tranzistorlarınıń masshtablaw sıpatlamalarına uqsas bolıp basladı, bunı Mur nızamı mısalında kóriwge boladı, hár 18 ayda eki ese arttı. Bul ósiw, Edxolm nızamı retinde rásmiylestirilgen, MOS texnologiyasındaǵı, lazer jaqtı tolqın sistemalarındaǵı hám shawqım kórsetkishlerindegi jetiskenlikler arqasında tezletildi&lt;ref name=&quot;Jindal&quot;&gt;{{cite book |last1=Jindal |first1=R. P. |title=2009 2nd International Workshop on Electron Devices and Semiconductor Technology |chapter=From millibits to terabits per second and beyond - over 60 years of innovation |s2cid=25112828 |year=2009 |volume=49 |pages=1–6 |doi=10.1109/EDST.2009.5166093 |chapter-url=https://events.vtools.ieee.org/m/195547 |isbn=978-1-4244-3831-0 |access-date=24 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190823230141/https://events.vtools.ieee.org/m/195547 |archive-date=23 August 2019 }}&lt;/ref&gt;.

1995-jıldan baslap, Internet mádeniyat penen sawdaǵa úlken tásir etti, sonıń ishinde elektron pochta, tez xabar almasıw, telefoniya (Internet protokolı arqalı dawıs yamasa VoIP), eki tárepleme interaktiv video qońırawlar hám Pútkil dúnyajúzilik tor&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5242252.stm|title=How the web went world wide|archive-url=https://web.archive.org/web/20111121092636/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5242252.stm |archive-date=21 November 2011|first=Mark|last=Ward|website=Technology Correspondent|date=3 August 2006|publisher=BBC News|access-date=24 January 2011}}&lt;/ref&gt; arqalı derlik tez baylanıs imkaniyatlarınıń payda bolıwı, onıń talqılaw forumları, blogları, [[sociallıq tarmaq]] xızmetleri hám onlayn sawda saytları menen birge. Kóbirek maǵlıwmatlar 1 Gbit/s, 10 Gbit/s yamasa onnan da joqarı tezlikte optikalıq talshıqlı tarmaqlar arqalı jiberilmekte. Internet rawajlanıwın dawam etpekte, bul onlayn informaciya hám bilim, sawda, oyın-zawıq hám sociallıq tarmaq xızmetleriniń kóbeyiwi menen baylanıslı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://clickz.com/showPage.html?page=3626274| arxivurl = https://web.archive.org/web/20081004000237/http://www.clickz.com/showPage.html?page=3626274| bet = Brazil, Russia, India and China to Lead Internet Growth Through 2011| baspaxana = Clickz.com| qaralǵan sáne = 2009-jıl 28-may | arxivsáne = 2008-jıl 4-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. 1990-jıllardıń aqırında, ashıq Internettegi trafiktiń jılına 100 procentke ósip atırǵanı boljanǵan, al Internet paydalanıwshıları sanınıń ortasha jıllıq ósimi 20% hám 50% arasında dep esaplanǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.dtc.umn.edu/~odlyzko/doc/internet.size.pdf| bet = The size and growth rate of the Internet| qaralǵan sáne = 2007-jıl 21-may | author1 = Coffman, K.G| author2 = Odlyzko, A.M.| author-link2 = Andrew Odlyzko| baspaxana = AT&amp;T Labs| sáne = 1998-jıl 2-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20070614012344/http://www.dtc.umn.edu/~odlyzko/doc/internet.size.pdf| arxivsáne = 2007-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;. Bul ósiw kóbinese oraylıq basqarıwdıń joqlıǵına baylanıslı, bul tarmaqtıń tábiyiy ósiwine múmkinshilik beredi, sonday-aq Internet protokollarınıń menshikli emes tábiyatına baylanıslı, bul jetkerip beriwshiler arasındaǵı óz-ara islesiwdi xoshametleydi hám bir kompaniyanıń tarmaq ústinen shamadan tıs baqlaw alıp barıwına jol qoymaydı&lt;ref&gt;{{cite book | last = Comer | first = Douglas | title = The Internet book | publisher = Prentice Hall | page = [https://archive.org/details/internetbookever00come_0/page/64 64] | isbn = 978-0-13-233553-9 | year = 2006 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/internetbookever00come_0/page/64 }}&lt;/ref&gt;. 2011-jıldıń 31-martına kelip, Internet paydalanıwshılarınıń ulıwma sanı 2.095 milliard (dúnya xalqınıń 30%) dep boljanǵan&lt;ref name=&quot;stats1&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.internetworldstats.com/stats.htm| bet = World Internet Users and Population Stats| sáne = 2011-jıl 22-iyun | jumıs = Internet World Stats| baspaxana = Miniwatts Marketing Group| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110623200007/http://www.internetworldstats.com/stats.htm| arxivsáne = 2011-jıl 23-iyun | qaralǵan sáne = 2011-jıl 23-iyun }}&lt;!-- previous cite {{Web deregi|url=http://www.50x15.com/en-us/internet_usage.aspx |title=AMD 50x15 – World Internet Usage |publisher=50x15.com |access-date=6 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090831063352/http://www.50x15.com/en-us/internet_usage.aspx |archive-date=31 August 2009 |df= }} --&gt;&lt;/ref&gt;. 1993-jılı Internet eki tárepleme telekommunikaciya arqalı ótetuǵın informaciyanıń tek 1% ǵana tasıǵanı boljanǵan. 2000-jılǵa kelip bul kórsetkish 51% ke jetken, al 2007-jılǵa kelip telekommunikaciya arqalı berilgen barlıq informaciyanıń 97% ten aslamı Internet arqalı jetkerip berilgen&lt;ref&gt;{{cite journal|title=The World's Technological Capacity to Store, Communicate, and Compute Information |first1=Martin |last1=Hilbert |first2=Priscila |last2=López |s2cid=206531385 |date=April 2011 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=332 |pages=60–65 |doi=10.1126/science.1200970 |issue=6025 |bibcode=2011Sci...332...60H |pmid=21310967 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;.

== Basqarıw ==
[[Fayl:Icannheadquartersplayavista.jpg|thumb|ICANN bas keńsesi AQSHtıń [[Kaliforniya shtatı|Kaliforniya]] shtatınıń [[Los-Andjeles]] qalasınıń Playa Vista rayonında jaylasqan]]

Internet - kóp sanlı ıqtıyarlı túrde baylanısqan avtonom tarmaqlardan ibarat global tarmaq. Ol oraylıq basqarıw organısız jumıs isleydi. Tiykarǵı protokollardıń (IPv4 hám IPv6) texnikalıq tiykarı hám standartlastırıwı Internet Injenerlik Tapsırma Kúshi (IETF) tárepinen ámelge asırıladı, bul - texnikalıq bilimin usınıw arqalı hár kim qosıla alatuǵın bos baylanısqan xalıqaralıq qatnasıwshılardan ibarat kommerciyalıq emes shólkem. Óz-ara islesiwdi saqlap qalıw ushın, Internettiń tiykarǵı atamalar keńisligi Atamalar hám Sanlar boyınsha Internet Korporaciyası (ICANN) tárepinen basqarıladı. ICANN Internettiń texnikalıq, biznes, akademiyalıq hám basqa da kommerciyalıq emes jámiyetlerinen alınǵan xalıqaralıq direktorlar keńesi tárepinen basqarıladı. ICANN Internette paydalanıw ushın domen atamaları, IP adresleri, transport protokollarındaǵı qosımsha port nomerleri hám basqa da kóp parametrler kiretuǵın unikal identifikatorlardı tayınlawdı muwapıqlastıradı. Global birlesken atamalar keńisligi Internettiń global qoljetimliligin saqlap qalıw ushın áhmiyetli. ICANNnıń bul roli onı global Internettiń bálkim jalǵız oraylıq muwapıqlastırıwshı organı retinde ajıratıp turadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Klein| at = Hans| jıl = 2004| url = http://www.ip3.gatech.edu/research/KLEIN_ICANN%2BSovereignty.doc| bet = ICANN and Non-Territorial Sovereignty: Government Without the Nation State| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130524035251/http://www.ip3.gatech.edu/research/KLEIN_ICANN%2BSovereignty.doc| arxivsáne = 2013-jıl 24-may | jumıs = Internet and Public Policy Project| baspaxana = [[Georgia Institute of Technology]]}}&lt;/ref&gt;.

Dúnyanıń bes aymaǵı ushın Aymaqlıq Internet Reestrleri (RIRs) dúzildi. Afrika ushın Afrika Tarmaq Informaciya Orayı (AfriNIC), Arqa Amerika ushın Amerika Internet Nomerleri Reestri (ARIN), Aziya hám Tınısh okean aymaǵı ushın Aziya-Tınısh okean Tarmaq Informaciya Orayı (APNIC), Latın Amerikası hám Karib basseyni aymaǵı ushın Latın Amerikası hám Karib basseyni Internet Adresleri Reestri (LACNIC), hám Evropa, Orta Shıǵıs hám Oraylıq Aziya ushın Evropa IP Tarmaqları – Tarmaq Koordinaciyalaw Orayı (RIPE NCC) hárbir aymaq ushın ajıratılǵan adresler toplamınan jergilikli reestrlerge, mısalı, Internet xızmet kórsetiwshilerge IP adress blokların hám basqa Internet parametrlerin tayınlaw wákilligi berildi.

AQSH Sawda ministrliginiń agentligi Milliy Telekommunikaciyalar hám Informaciya Basqarması 2016-jıldıń 1-oktyabrine shekem DNS tiykarǵı aymaǵındaǵı ózgerislerdi aqırǵı maqullaw huqıqına iye boldı&lt;ref&gt;{{cite book |last= Packard |first= Ashley |title= Digital Media Law |publisher= Wiley-Blackwell |year= 2010 |isbn= 978-1-4051-8169-3 |page= 65}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theregister.co.uk/2005/07/01/bush_net_policy/| bet = Bush administration annexes internet| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110919130539/https://www.theregister.co.uk/2005/07/01/bush_net_policy/| arxivsáne = 2011-jıl 19-sentyabr | at = Kieren| familiya = McCarthy| jumıs = The Register| sáne = 2005-jıl 1-iyul }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last= Mueller |first= Milton L. |title= Networks and States: The Global Politics of Internet Governance |publisher= MIT Press |year= 2010 |isbn= 978-0-262-01459-5 |page= 61}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = ICG Applauds Transfer of IANA Stewardship| url = https://www.ianacg.org/icg-applauds-transfer-of-iana-stewardship/| jumıs = IANA Stewardship Transition Coordination Group (ICG)| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20170712190131/https://www.ianacg.org/icg-applauds-transfer-of-iana-stewardship/| arxivsáne = 2017-jıl 12-iyul | url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Internet Jámiyeti (ISOC) 1992-jılı «pútkil dúnya júzi xalıqlarınıń paydası ushın Internettiń ashıq rawajlanıwın, evolyuciyasın hám qollanılıwın támiyinlew» missiyası menen dúzildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.isoc.org/internet/history/isochistory.shtml| bet = Internet Society (ISOC) All About The Internet: History of the Internet| baspaxana = ISOC| qaralǵan sáne = 2013-jıl 19-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20111127114016/http://www.isoc.org/internet/history/isochistory.shtml| arxivsáne = 2011-jıl 27-noyabr }}&lt;/ref&gt;. Onıń aǵzaları arasında jeke adamlar (hár kim qosıla aladı), sonday-aq korporaciyalar, shólkemler, húkimetler hám universitetler bar. Basqa iskerlikler menen birge, ISOC Internetti rawajlandırıw hám basqarıwǵa qatnasatuǵın bir qatar rásmiy emes shólkemlestirilgen toparlar ushın basqarıw úyin támiyinleydi, olardıń qatarına: IETF, Internet Arxitekturası Keńesi (IAB), Internet Injenerlik Basqarıw Toparı (IESG), Internet Izertlew Wazıypa Kúshi (IRTF) hám Internet Izertlew Basqarıw Toparı (IRSG) kiredi. 2005-jıldıń 16-noyabrinde [[Tunis]]te Birlesken Milletler Shólkemi qollap-quwatlaǵan Informaciya Jámiyeti boyınsha Dúnya Júzilik Sammitte Internetke baylanıslı máselelerdi dodalaw ushın Internet Basqarıw Forumı (IGF) dúzildi.

== Infrastruktura ==
[[Fayl:World map of submarine cables.png|thumb|2007-jılǵı dúnya júzi boyınsha suw astı optikalıq talshıqlı telekommunikaciya kabellerin kórsetetuǵın karta]]
Internettiń kommunikaciya infrastrukturası onıń apparatlıq támiynat komponentlerinen hám arxitekturanıń hár túrli aspektlerin basqaratuǵın programmalıq támiynat qatlamları sistemasınan turadı. Hár qanday kompyuter tarmaǵı sıyaqlı, Internet fizikalıq jaqtan marshrutizatorlar, media (mısalı, kabeller hám radio baylanıslar), qaytalaǵıshlar, modemler hám t.b. turadı. Biraq, tarmaq aralıq baylanıstıń mısalı retinde, kóp tarmaq túyinleri ózi Internet úskenesi bolıp esaplanbaydı. Internet paketleri basqa tolıq qánigeli tarmaq protokolları arqalı tasıladı, bunda Internet bir tekli tarmaq standartı retinde hár túrli apparatlıq támiynatlarda isleydi, al paketler IP marshrutizatorları arqalı óz baǵdarlarına jóneltiledi.

Kolokaciya orayları kóbinese óz klientleri arasında jeke piring baylanısların, Internet tranzit provayderlerin, bult provayderlerin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.servethehome.com/touring-the-phoenixnap-data-center/| bet = Touring the PhoenixNAP Data Center| at = Patrick| familiya = Kennedy| sáne = 2021-jıl 22-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.datacenterdynamics.com/en/analysis/the-rise-and-rebirth-of-carrier-hotels/| bet = The rise and rebirth of carrier hotels| at = Dan Swinhoe| familiya = Comment| sáne = 2023-jıl 6-oktyabr | jumıs = www.datacenterdynamics.com}}&lt;/ref&gt;, klientlerdi bir-birine jalǵaw ushın ushırasıw bólmelerin&lt;ref&gt;{{cite magazine |author=Dave Bullock |date=April 3, 2008 |title=A Lesson in Internet Anatomy: The World's Densest Meet-Me Room |url=https://www.wired.com/2008/04/gallery-one-wilshire/ |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |accessdate=2022-06-16}}&lt;/ref&gt;, Internet almasıw noqatların&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.datacenterdynamics.com/en/news/awasr-ams-ix-and-alliance-networks-launch-internet-exchange-in-oman/| bet = AWASR, AMS-IX, and Alliance Networks launch Internet exchange in Oman| at = Georgia Butler| familiya = Comment| sáne = 2023-jıl 13-sentyabr | jumıs = www.datacenterdynamics.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.datacenterfrontier.com/colo/article/55125540/data-center-tours-equinix-dc12-ashburn-virginia| bet = Data Center Tours: Equinix DC12, Ashburn, Virginia| at = Matt| familiya = Vincent| sáne = 2024-jıl 16-iyul | jumıs = Data Center Frontier}}&lt;/ref&gt;, hám Internetti baylanıstırıwshı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/information-technology/2016/05/how-the-internet-works-submarine-cables-data-centres-last-mile/| bet = How the Internet works: Submarine fiber, brains in jars, and coaxial cables| at = Ars| familiya = Staff| sáne = 2016-jıl 26-may | jumıs = Ars Technica}}&lt;/ref&gt; optikalıq talshıqlı suw astı kommunikaciya kabelleri ushın qonıw noqatları hám terminal úskenelerin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.datacenterknowledge.com/networking/equinix-expands-miami-data-center-that-s-key-to-latin-american-connectivity| bet = Equinix Expands Miami Data Center Key to Latin American Connectivity| jumıs = www.datacenterknowledge.com}}&lt;/ref&gt; jaylastıradı.

=== Xızmet dárejeleri ===
[[Fayl:Internet Connectivity Distribution &amp; Core.svg|thumb|Internet arqalı paketlerdi marshrutlaw bir neshe dárejedegi Internet xızmet provayderlerin óz ishine aladı.]]

Internet xızmet provayderleri (ISP) hár túrli kólemdegi jeke tarmaqlar arasında dúnya júzilik baylanıstı ornatadı. Tek kerek bolǵanda ǵana funkciyanı orınlaw yamasa informaciya alıw ushın Internetke kiriwshi aqırǵı paydalanıwshılar marshrutlaw ierarxiyasınıń eń tómengi basqıshın quraydı. Marshrutlaw ierarxiyasınıń eń joqarǵı basqıshında 1-dárejeli tarmaqlar, yaǵnıy bir-biri menen júdá joqarı tezliktegi optikalıq talshıqlı kabeller arqalı tikkeley trafik almasatuǵın hám piring kelisimleri menen basqarılatuǵın iri telekommunikaciya kompaniyaları turadı. 2-dárejeli hám tómengi dárejeli tarmaqlar global Internettegi ayırım táreplerge jetiw ushın basqa provayderlerden Internet tranzitin satıp aladı, degen menen olar da piringke qatnasıwı múmkin. ISP baylanıs ushın bir joqarı dárejeli provayderdi paydalanıwı yamasa artıqmashılıq hám júklemeni teńlestiriw ushın kóp provayderli qosılıwdı ámelge asırıwı múmkin. Internet almasıw noqatları - bul bir neshe ISP lerge fizikalıq baylanısı bar úlken trafik almasıw orayları. Akademiyalıq mákemeler, iri kárxanalar hám húkimetler sıyaqlı iri shólkemler ózleriniń ishki tarmaqları atınan piring hám tranzit satıp alıw arqalı ISP funkciyasın atqarıwı múmkin. Ilimiy-izertlew tarmaqları ádette GEANT, GLORIAD, Internet2 hám Ullı Britaniyanıń milliy ilimiy-izertlew hám bilimlendiriw tarmaǵı JANET sıyaqlı iri subtarmaqlar menen óz-ara baylanısadı.

=== Kiriw múmkinshiligi ===
Paydalanıwshılardıń Internetke kiriwiniń keń tarqalǵan usılları tómendegilerdi óz ishine aladı: telefon tarmaqları arqalı kompyuter [[modem]]i menen nomir teriw, koaksial kabel, optikalıq talshıqlı yamasa mıs sımlar arqalı keń polosalı baylanıs, Wi-Fi, sputnik hám uyalı telefon texnologiyası (mısalı, 3G, 4G). Internetke kóbinese kitapxanalar hám Internet-kafelerdegi kompyuterlerden kiriwge boladı. Aeroport zalı hám kofexanalar sıyaqlı kóplegen jámiyetlik orınlarda Internetke kiriw noqatları bar. Jámiyetlik Internet-kiosk, jámiyetlik kiriw terminalı hám veb-telefon sıyaqlı hár túrli atamalar qollanıladı. Kóplegen miymanxanalarda da ádette pullı bolǵan jámiyetlik terminallar bar. Bul terminallar bilet bronlaw, bankke aqsha salıw yamasa onlayn tólem sıyaqlı hár túrli maqsetlerde keń qollanıladı. Wi-Fi lokal kompyuter tarmaqları arqalı Internetke sımsız kiriw múmkinshiligin beredi. Usınday kiriw múmkinshiligin beretuǵın ıssı noqatlarǵa Wi-Fi kafeleri kiredi, onda paydalanıwshılar noutbuk yamasa PDA sıyaqlı ózleriniń sımsız qurılmaların alıp keliwi kerek. Bul xızmetler hámme ushın biypul, tek tutınıwshılar ushın biypul yamasa pullı bolıwı múmkin.

Xalıqlıq háreketler sımsız jámiyetlik tarmaqlardıń payda bolıwına alıp keldi. [[Nyu-York]], [[London]], [[Vena]], [[Toronto]], [[San-Francisko]], Filadelfiya, [[Chikago]] hám Pittsburg sıyaqlı kóplegen qalalarda úlken maydanlardı qamtıytuǵın kommerciyalıq Wi-Fi xızmetleri bar, onda Internetke park otırǵıshı sıyaqlı orınlardan kiriwge boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Pasternak| at = Sean B.| url = https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000082&amp;sid=aQ0ZfhMa4XGQ| bet = Toronto Hydro to Install Wireless Network in Downtown Toronto| baspaxana = Bloomberg| sáne = 2006-jıl 7-mart | qaralǵan sáne = 2011-jıl 8-avgust | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20060410104717/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000082&amp;sid=aQ0ZfhMa4XGQ| arxivsáne = 2006-jıl 10-aprel }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq, Ricochet sıyaqlı menshikli mobil sımsız tarmaqlar, uyalı tarmaqlar arqalı hár túrli joqarı tezlikli maǵlıwmat xızmetleri hám turaqlı sımsız xızmetler menen tájiriybeler ótkerilgen. Zamanagóy smartfonlar da uyalı baylanıs operator tarmaǵı arqalı Internetke kire aladı. Veb-brauzing ushın bul qurılmalar Google Chrome, Safari hám Firefox sıyaqlı qosımshalardı usınadı, al qosımshalar dúkanlarınan basqa da kóplegen Internet programmalıq támiynatların ornatıwǵa boladı. 2016-jıldıń oktyabr ayında mobil hám planshet qurılmaları arqalı Internetti paydalanıw dúnya júzi boyınsha birinshi márte stacionar kompyuterlerden ozıp ketti&lt;ref&gt;{{Web deregi | citata = StatCounter Global Stats finds that mobile and tablet devices accounted for 51.3% of Internet usage worldwide in October compared to 48.7% by desktop.| url = http://gs.statcounter.com/press/mobile-and-tablet-internet-usage-exceeds-desktop-for-first-time-worldwide| bet = Mobile and Tablet Internet Usage Exceeds Desktop for First Time Worldwide| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161101170640/http://gs.statcounter.com/press/mobile-and-tablet-internet-usage-exceeds-desktop-for-first-time-worldwide| arxivsáne = 2016-jıl 1-noyabr | jumıs = StatCounter: Global Stats, Press Release| sáne = 2016-jıl 1-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

==== Mobil baylanıs ====
[[Fayl:Number of mobile cellular subscriptions 2012-2016.svg|thumb|2012-2016 jıllardaǵı mobil uyalı baylanıs abonentleriniń sanı]] Xalıqaralıq telekommunikaciya birlespesi (XTB) bahalawı boyınsha, 2017-jıldıń aqırına kelip, jeke paydalanıwshılardıń 48% turaqlı Internetke jalǵanǵan, bul kórsetkish 2012-jılı 34% bolǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/publications/wtid.aspx| bet = World Telecommunication/ICT Indicators Database 2020 (24th Edition/July 2020)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190421072228/https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/publications/wtid.aspx| arxivsáne = 2019-jıl 21-aprel | jumıs = International Telecommunication Union (ITU)| sáne = 2017a | citata = Key ICT indicators for developed and developing countries and the world (totals and penetration rates). World Telecommunication/ICT Indicators database}}&lt;/ref&gt;. Sońǵı jıllarda, ásirese Aziya hám Tınısh okeanı aymaǵında hám Afrikada mobil Internet baylanısı kiriw múmkinshiligin keńeytiwde áhmiyetli orın iyeledi&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0026/002610/261065e.pdf|title=World Trends in Freedom of Expression and Media Development Global Report 2017/2018|publisher=UNESCO|year=2018|access-date=29 May 2018|archive-date=20 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920181419/http://unesdoc.unesco.org/images/0026/002610/261065e.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Unikal mobil uyalı baylanıs abonentleriniń sanı 2012-jıldaǵı 3,9 milliardtan 2016-jılı 4,8 milliardqa shekem ósti, bul dúnya júzi xalqınıń úshten ekisin quraydı, abonentlerdiń yarımınan kóbisi Aziya hám Tınısh okeanı aymaǵında jaylasqan. 2020-jılǵa kelip abonentler sanı 5,7 milliard paydalanıwshıǵa jetedi dep boljanǵan&lt;ref name=&quot;GSMA The Mobile Economy 2019&quot;&gt;{{Web deregi | sáne = 2019-jıl 11-mart | bet = GSMA The Mobile Economy 2019| url = https://www.gsma.com/r/mobileeconomy/| qaralǵan sáne = 2020-jıl 28-noyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190311062226/https://www.gsma.com/r/mobileeconomy/| arxivsáne = 2019-jıl 11-mart }}&lt;/ref&gt;. 2018-jılǵa kelip, dúnya júzi xalqınıń 80% 4G tarmaǵı menen qamtılǵan. Paydalanıwshılardıń mobil qosımshalar arqalı informaciyaǵa kiriw múmkinshiligindegi sheklewler Internettiń keńirek fragmentaciya procesi menen sáykes keledi. Fragmentaciya media mazmunǵa kiriwdi shekleydi hám kóbinese eń jarlı paydalanıwshılarǵa tásir etedi.

«Nol tarif» - Internet xızmet kórsetiwshileriniń paydalanıwshılarǵa belgili bir mazmun yamasa qosımshalarǵa haqısız kiriw múmkinshiligin beriw ámeliyatı - ekonomikalıq tosqınlıqlardı jeńiw ushın múmkinshilikler bergen, biraq sın pikir bildiriwshiler tárepinen eki basqıshlı Internet jaratıwda ayıplanǵan. «Nol tarif» máselesin sheshiw ushın alternativ model «teńdey tarif» túsinigi retinde payda boldı hám Afrikada Mozilla hám Orange tárepinen sınaqtan ótkerilmekte. Teńdey tarif bir túrdegi mazmunnıń artıqmashlıǵın saplastıradı hám belgilengen maǵlıwmat limitine shekem barlıq mazmundı nol tarifleydi. Chatham House tárepinen járiyalanǵan izertlewde, Latın Amerikasında izertlengen 19 mámlekettiń 15-inde qanday da bir gibrid yamasa nol tarifli ónim usınılǵan. Aymaqtaǵı ayırım mámleketlerde (barlıq mobil tarmaq operatorları boyınsha) bir neshe joba tańlawı bar edi, al Kolumbiya sıyaqlı basqa mámleketlerde 30 ǵa shekem aldın tólew hám 34 ke shekem keyin tólew jobaları usınılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Galpaya| at = Helani| sáne = 2019-jıl 12-aprel | bet = Zero-rating in Emerging Economies| url = https://www.cigionline.org/sites/default/files/documents/GCIG%20no.47_1.pdf| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190412062932/https://www.cigionline.org/sites/default/files/documents/GCIG%20no.47_1.pdf| arxivsáne = 2019-jıl 12-aprel | qaralǵan sáne = 2020-jıl 28-noyabr | jumıs = Global Commission on Internet Governance}}&lt;/ref&gt;.

Global Qubladaǵı segiz mámlekette ótkerilgen izertlew nátiyjesinde, hárbir mámlekette nol tarifli maǵlıwmat jobaları bar ekenligi anıqlandı, biraq olardıń usınıw jiyiligi hám haqıyqıy qollanılıwında úlken ayırmashılıqlar bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://a4ai.org/the-impacts-of-emerging-mobiledata-services-in-developing-countries/| bet = Alliance for Affordable Internet (A4AI). 2015. Models of Mobile Data Services in Developing Countries. Research brief. The Impacts of Emerging Mobile Data Services in Developing Countries.}}{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Izertlew Bangladesh, Kolumbiya, Gana, Hindstan, Keniya, Nigeriya, Peru hám [[Filippin]]de bazar úlesi boyınsha joqarı úsh-bes operatordı qarap shıqtı. Izertlengen 181 jobanıń 13 procenti nol tarifli xızmetlerdi usınǵan. Gana, Keniya, [[Nigeriya]] hám [[Qubla Afrika]]nı qamtıǵan basqa bir izertlew, [[Facebook]] kompaniyasınıń Free Basics hám Wikipedia Zero xızmetleri eń keń tarqalǵan nol tarifli mazmun ekenligin anıqladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Gillwald| first1 = Alison| first2 = Chenai| last2 = Chair| first3 = Ariel| last3 = Futter| first4 = Kweku| last4 = Koranteng| first5 = Fola| last5 = Odufuwa| first6 = John| last6 = Walubengo| sáne = 2016-jıl 12-sentyabr | bet = Much Ado About Nothing? Zero Rating in the African Context| url = https://researchictafrica.net/publications/Other_publications/2016_RIA_Zero-Rating_Policy_Paper_-_Much_ado_about_nothing.pdf| qaralǵan sáne = 2020-jıl 28-noyabr | jumıs = Researchictafrica| arxivsáne = 2020-jıl 16-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20201216150858/https://researchictafrica.net/publications/Other_publications/2016_RIA_Zero-Rating_Policy_Paper_-_Much_ado_about_nothing.pdf| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

== Internet Protokol Toplamı ==
Internet standartları Internet protokol toplamı (sonday-aq birinshi eki komponentke tiykarlanıp TCP/IP dep te ataladı) dep atalatuǵın strukturanı súwretleydi. Bul protokollar toplamı dáslep &lt;nowiki&gt;RFC 1122&lt;/nowiki&gt; hám &lt;nowiki&gt;RFC 1123&lt;/nowiki&gt; hújjetlerinde sáwlelendirilgen, olardıń islew kólemine qaray tórt konceptual qatlamǵa bólingen. Eń joqarǵı qatlam - qosımsha qatlamı, bunda baylanıs hárbir qosımsha ushın eń qolaylı obektler yamasa maǵlıwmat strukturaları tiykarında súwretlenedi. Mısalı, veb-brauzer klient-server qosımsha úlgisinde isleydi hám HyperText Transfer Protocol (HTTP) hám qosımshaǵa baylanıslı maǵlıwmat strukturası, máselen, [[HTML|HyperText Markup Language]] (HTML) arqalı informaciya almasadı.

Bul joqarǵı qatlamnıń astında, tasıw qatlamı hár túrli xostlardaǵı qosımshalardı tarmaq arqalı logikalıq kanal menen baylanıstıradı. Ol bul xızmetti hár túrli múmkin bolǵan sıpatlamalar menen, máselen, tártipli, isenimli jetkiziw (TCP) hám isenimsiz datagramma xızmeti (UDP) menen támiyinleydi.

Bul qatlamlardıń astında tarmaqlardı shegaralarında baylanıstıratuǵın hám olar arqalı trafikti almastıratuǵın tarmaqlastırıw texnologiyaları jaylasqan. Internet qatlamı Internet Protokolın (IP) ámelge asıradı, ol kompyuterlerge bir-birin IP adres arqalı anıqlaw hám tabıwǵa, sonday-aq óz trafigin aralıq (tranzit) tarmaqlar arqalı jiberiwge múmkinshilik beredi. Internet Protokolı qatlamınıń kodı ol fizikalıq túrde qanday tarmaq ústinde jumıs islep atırǵanına ǵárezsiz.

Arxitekturanıń eń tómengi qatlamında baylanıs qatlamı jaylasqan, ol bir fizikalıq baylanıstaǵı túyinlerdi jalǵaydı hám basqa baylanıslarǵa ótiw ushın marshrutizatorlardı talap etpeytuǵın protokollardı óz ishine aladı. Protokol toplamı bitlerdi jetkiziwdiń apparatlıq usılların yamasa usınday apparatlıq támiynattı basqarıw protokolların anıq kórsetpeydi, biraq sáykes texnologiyanıń bar ekenin boljaydı. Bunday texnologiyalarǵa Wi-Fi, Ethernet hám DSL mısal bola aladı.

[[Fayl:UDP encapsulation.svg|thumb|Paydalanıwshı maǵlıwmatları protokol stegi arqalı ótkende, hár abstrakciya qatlamı jiberiwshi xostta qaplaw informaciyasın qosadı. Maǵlıwmatlar xostlar hám marshrutizatorlar arasında baylanıs dárejesinde sım arqalı jiberiledi. Qaplaw qabıllawshı xost tárepinen alıp taslanadı. Aralıq releyler hár adımda baylanıs qaplawın jańalaydı hám marshrutlastırıw maqsetinde IP qatlamın tekseredi.]]

=== Internet protokolı ===
[[Image:IP stack connections.svg|thumb|Eki xosttan (A hám B) ibarat ápiwayı tarmaq topologiyasında, olardıń tiyisli marshrutizatorları arasındaǵı baylanıs arqalı konceptual maǵlıwmat aǵımı. Hár xosttaǵı qosımsha, processler bir-birine tikkeley qanday da bir maǵlıwmat qubırı menen jalǵanǵanday oqıw hám jazıw operaciyaların orınlaydı. Bul qubır ornatılǵannan keyin, baylanıstıń kópshilik detalları hár processten jasırın boladı, sebebi baylanıstıń tiykarǵı principleri tómengi protokol qatlamlarında ámelge asırıladı. Uqsaslıq boyınsha, tasıw qatlamında baylanıs qosımsha maǵlıwmat strukturaların hám jalǵawshı marshrutizatorlardı bilmey, xosttan xostqa bolıp kórinedi, al tarmaqaralıq qatlamda hár marshrutizatorda ayırım tarmaq shegaraları kesip ótiledi.]]
Internet modeliniń eń kórnekli komponenti - Internet Protokolı (IP). IP tarmaqaralıq baylanıstı múmkin etedi hám, mánisi boyınsha, Internettiń ózin quradı. Internet Protokolınıń eki versiyası bar: IPv4 hám IPv6.

==== IP Adresleri ====
[[Fayl:An example of theoretical DNS recursion.svg|right|thumb|DNS sheshiwshi paydalanıwshıǵa kórinetuǵın «www.wikipedia.org» domen atın IPv4 Adresi 207.142.131.234 ke aylandırıw ushın úsh ataw serverin paydalanadı.]]
Tarmaqtaǵı ayırım kompyuterlerdi anıqlaw ushın Internet IP adreslerin támiyinleydi. IP adresleri internet paketlerin olardıń adreslerine baǵdarlaw ushın Internet infrastrukturası tárepinen qollanıladı. Olar paket ishinde jaylasqan turaqlı uzınlıqtaǵı sanlardan ibarat. IP adresleri ádette úskenelerge ya avtomatik túrde DHCP arqalı beriledi, ya konfiguraciyalanadı.

Biraq, tarmaq basqa da adreslew sistemaların qollaydı. Paydalanıwshılar ádette IP adresleri ornına domen atların (mısalı, «en.wikipedia.org») kirgizedi, sebebi olardı este saqlaw ańsat; olar Domen Atamaları Sisteması (DNS) arqalı marshrutlastırıw maqsetleri ushın kóbirek nátiyjeli bolǵan IP adreslerine aylandırıladı.

==== IPv4 ====
Internet Protokolı 4-versiyası (IPv4) IP adresin 32-bitli san retinde anıqlaydı. IPv4 - Internettiń birinshi áwladında qollanılǵan dáslepki versiya bolıp, házirge shekem basım qollanılıp atır. Ol 1981-jılı shama menen 4.3 milliard (109) xosttı qamtıw ushın jobalanǵan edi. Biraq, Internettiń jedel ósiwi IPv4 adresleriniń tawsılıwına alıp keldi&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Huston| at = Geoff| bet = IPv4 Address Report, daily generated| url = http://www.potaroo.net/tools/ipv4/index.html| qaralǵan sáne = 2009-jıl 20-may | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090401001902/http://www.potaroo.net/tools/ipv4/index.html| arxivsáne = 2009-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;, bul process 2011-jılı global IPv4 adres bólistiriw basseyni tawsılǵanda aqırǵı basqıshına ótti.

==== IPv6 ====
Internettiń ósiwi hám qoljetimli IPv4 adresleriniń azayıwı sebepli, 1990-jıllardıń ortasında IP protokolınıń jańa versiyası - IPv6 islep shıǵıldı. Bul versiya ádewir úlken adreslew múmkinshiliklerin hám Internet trafigin nátiyjelirek marshrutlastırıwdı támiyinleydi. IPv6 IP adresi ushın 128 bit qollanadı hám 1998-jılı standartlastırılǵan. IPv6 di engiziw 2000-jıllardıń ortasınan baslap ámelge asırılıp atır hám házirgi waqıtta pútkil dúnya boyınsha keńeyip atır, sebebi Internet adreslerin dizimge alıw orayları (RIRs) barlıq resurs basqarıwshıların tez qabıllaw hám ótiwdi rejelestiriwge shaqırdı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.arin.net/knowledge/about_resources/ceo_letter.pdf| bet = Notice of Internet Protocol version 4 (IPv4) Address Depletion| qaralǵan sáne = 2009-jıl 7-avgust | arxivurl = https://web.archive.org/web/20100107095025/https://www.arin.net/knowledge/about_resources/ceo_letter.pdf| arxivsáne = 2010-jıl 7-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

IPv6 dizaynı boyınsha IPv4 penen tikkeley úylesimli emes. Negizinde, ol IPv4 programmalıq támiynatı menen tikkeley erisiw múmkin bolmaǵan Internettiń parallel versiyasın dúzedi. Sonlıqtan, tarmaqlar aralıq baylanıs ushın awdarma qurılmaları bolıwı kerek yamasa túyinler eki tarmaq ushın de qos tarmaqlıq programmalıq támiynatqa iye bolıwı kerek. Derlik barlıq zamanagóy kompyuter operaciyalıq sistemaları Internet Protokolınıń eki versiyasın da qollaydı. Biraq, tarmaq infrastrukturası bul rawajlanıwda artta qalıp atır. Onıń infrastrukturasın quraytuǵın fizikalıq baylanıslardıń quramalı toparınan tısqarı, Internet eki tárepleme yamasa kóp tárepleme kommerciyalıq shártnamalar, mısalı, piring kelisimleri hám tarmaq arqalı maǵlıwmat almasıwdı súwretleytuǵın texnikalıq specifikaciyalar yamasa protokollar arqalı ámelge asırıladı. Shınında da, Internet óziniń óz-ara baylanısları hám marshrutlastırıw siyasatları menen anıqlanadı.

==== Subtarmaq ====
[[Fayl:Subnetting Concept-en.svg|thumb|300px|right|Xost identifikatorın bóliw arqalı subtarmaq jaratıw]]
Subtarmaq yamasa subnet - bul IP tarmaǵınıń logikalıq bóliniwi. Tarmaqtı eki yamasa onnan kóp tarmaqqa bóliw ámeliyatı subneting dep ataladı. Subtarmaqqa tiyisli kompyuterler IP adresleriniń eń áhmiyetli bit toparında birdey etip adreslengen. Bul IP adresiniń eki maydanǵa logikalıq bóliniwine alıp keledi: tarmaq nomeri yamasa marshrutlastırıw prefiksi hám qalǵan maydan yamasa xost identifikatorı. Qalǵan maydan belgili bir xost yamasa tarmaq interfeysi ushın identifikator bolıp xızmet etedi.

Marshrutlastırıw prefiksi Klassız Domen Aralıq Marshrutlastırıw (CIDR) notaciyasında tarmaqtıń birinshi adresi retinde jazılıp, keyin slesh belgisi (/) hám prefikstiń bit uzınlıǵı menen tamamlanıwı múmkin. Mısalı, 198.51.100.0/24 - bul berilgen adresten baslanatuǵın Internet Protokolı 4-versiyası tarmaǵınıń prefiksi bolıp, 24 bit tarmaq prefiksi ushın ajıratılǵan hám qalǵan 8 bit xost adreslewi ushın saqlanǵan. 198.51.100.0 den 198.51.100.255 ke shekemgi adresler usı tarmaqqa tiyisli. IPv6 adres specifikaciyası 2001:db8::/32 - bul 2&lt;sup&gt;96&lt;/sup&gt; adreske iye úlken adress blogı bolıp, 32-bitlik marshrutlastırıw prefiksine iye.

IPv4 ushın tarmaq onıń subnet maskası yamasa netmaskası menen de sıpatlanıwı múmkin, ol tarmaqtaǵı hár qanday IP adresine bit boyınsha AND operaciyası qollanılǵanda marshrutlastırıw prefiksin beriwshi bit maskası bolıp tabıladı. Subnet maskaları da adress sıyaqlı noqatalı-onlıq notaciyada kórsetiledi. Mısalı, 255.255.255.0 - bul 198.51.100.0/24 prefiksi ushın subnet maskası bolıp esaplanadı.

Derek adresi hám baǵdar adresiniń marshrutlastırıw prefiksleri parıq etkende, trafik subtarmaqlar arasında marshrutizatorlar arqalı almasadı. Marshrutizator subtarmaqlar arasında logikalıq yamasa fizikalıq shegara xızmetin atqaradı.

Bar bolǵan tarmaqtı subtarmaqlarǵa bóliwdiń paydaları hárbir ornatıw scenariyine baylanıslı ózgeredi. CIDR qollanılatuǵın Internettiń adress bólistiriw arxitekturasında hám iri shólkemlerde adress keńisligin nátiyjeli bólistiriw zárúr. Subtarmaqlarǵa bóliw marshrutlastırıw nátiyjeliligin arttırıwı múmkin yamasa úlken shólkemde subtarmaqlar hár túrli bólimler tárepinen basqarılǵanda tarmaqtı basqarıwda artıqmashlıqlarǵa iye bolıwı múmkin. Subtarmaqlar logikalıq jaqtan ierarxiyalıq arxitekturada jaylastırılıp, shólkemniń tarmaq adress keńisligin terek tárizli marshrutlastırıw qurılısına bóliwi múmkin.

==== Marshrutlaw ====
Kompyuterler hám marshrutizatorlar ózleriniń operaciyalıq sistemalarında marshrutlaw kestelerin paydalanıp, IP paketlerin basqa subtarmaqqa jaylasqan túyinge jiberiw ushın qollanadı. Marshrutlaw kesteleri qoldan konfiguraciya etiw arqalı yamasa avtomatlı túrde marshrutlaw protokolları arqalı saqlanıp turıladı. Aqırǵı túyinler ádette tranzit beriwshi Internet xızmet kórsetiwshisine (ISP) qaray baǵıtlanǵan ádepki marshruttı paydalanadı, al ISP marshrutizatorları bolsa global Internettiń quramalı baylanıslarında eń nátiyjeli marshruttı anıqlaw ushın Shegara Shlyuz Protokolın (Border Gateway Protocol) qollanadı. Ádepki shlyuz - bul pakettiń belgilengen IP adresine basqa hesh qanday marshrut sáykes kelmegende, basqa tarmaqlarǵa qayta jiberiwshi xost (marshrutizator) xızmetin atqaratuǵın túyin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.lifewire.com/how-to-find-your-default-gateway-ip-address-2626072| bet = How to Find Your Default Gateway IP Address| familiya = Fisher| at = Tim| jumıs = [[Lifewire]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 25-fevral | arxivsáne = 2019-jıl 25-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190225162425/https://www.lifewire.com/how-to-find-your-default-gateway-ip-address-2626072| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.techopedia.com/definition/2184/default-gateway| bet = Default Gateway| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201026160616/https://www.techopedia.com/definition/2184/default-gateway| arxivsáne = 2020-jıl 26-oktyabr | jumıs = techopedia.com| sáne = 2020-jıl 30-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== IETF ===
Internet infrastrukturasındaǵı apparatlıq támiynat komponentleri kóbinese basqa programmalıq támiynat sistemaların qollaw ushın paydalanılsa da, Internetti sıpatlaytuǵın hám onıń keńeyiwi hám tabısı ushın tiykar bolıp xızmet etetuǵın nárse - bul programmalıq támiynattıń dizaynı hám standartlastırıw processi. Internet programmalıq támiynat sistemalarınıń arxitekturalıq dizaynı ushın juwapkershilikti Internet Injenerlik Tapsırma Kúshi (IETF) óz moynına alǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.ietf.org/| bet = IETF Home Page| baspaxana = Ietf.org| qaralǵan sáne = 2009-jıl 20-iyun | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090618032558/http://www.ietf.org/| arxivsáne = 2009-jıl 18-iyun }}&lt;/ref&gt;. IETF Internet arxitekturasınıń hár túrli aspektleri boyınsha standart belgilewshi jumıs toparların júrgizedi, olar hár qanday jeke adamǵa ashıq. Nátiyjede alınǵan úlesler hám standartlar IETF veb-saytında Pikir Soraw (RFC) hújjetleri túrinde járiyalanadı. Internetti ámelge asırıwǵa múmkinshilik beretuǵın tiykarǵı tarmaqlaw usılları Internet Standartların quraytuǵın arnawlı belgilengen RFC hújjetlerinde jaylastırılǵan. Basqa, anaǵurlım az qatań hújjetler tek informaciyalıq, eksperimental yamasa tariyxıy bolıp, yamasa Internet texnologiyaların ámelge asırıwda házirgi eń jaqsı ámeliyatlardı (BCP) sáwlelendiredi.

== Qollanıwlar hám xızmetler ==
Internet kóplegen qollanıwlar hám xızmetlerdi, eń baslısı Dúnya júzilik tordı, sonıń ishinde sociallıq mediyanı, elektron poshtanı, mobil qosımshalardı, kóp oyınshılı onlayn oyınlardı, Internet telefoniyasın, fayl bólisiwdi hám aǵımlı media xızmetlerin qamtıydı. Búgingi kúnde bul xızmetlerdi usınatuǵın serverlerdiń kópshiligi maǵlıwmat oraylarında jaylasqan hám mazmunǵa kóbinese joqarı ónimli mazmun jetkiziw tarmaqları arqalı kirilip atır.

=== Dúnya júzilik tor ===
[[Fayl:First Web Server.jpg|thumb|Bul NeXT Kompyuteri Tim Berners-Li tárepinen CERN-de qollanılǵan hám dúnyadaǵı birinshi Veb server bolǵan.]]

Dúnya júzilik tor - bul hújjetler, súwretler, multimediya, qosımshalar hám basqa da resurslardıń global toplamı bolıp, olar logikalıq jaqtan gipersiltemeler menen baylanısqan hám Birdeylestirilgen Resurs Identifikatorları (URI) menen belgilengen, bul global atalǵan siltemeler sistemasın támiyinleydi. URI-ler simvollıq túrde xızmetlerdi, veb serverlerdi, maǵlıwmatlar bazaların hám olar usına alatuǵın hújjetler hám resurslardı anıqlaydı. HyperText Transfer Protocol (HTTP) Dúnya júzilik tordıń tiykarǵı kiriw protokolı bolıp tabıladı. Veb xızmetler de programmalıq támiynat sistemaları arasında informaciya alıp beriw, biznes maǵlıwmatların hám logistikanı bólisiw hám almasıw ushın HTTP di qollanadı hám ol Internette baylanıs ushın qollanılatuǵın kóplegen tiller yamasa protokollardıń biri bolıp esaplanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.webopedia.com/DidYouKnow/Internet/Web_vs_Internet.asp| bet = The Difference Between the Internet and the World Wide Web| jumıs = Webopedia| baspaxana = QuinStreet Inc.| sáne = 2010-jıl 24-iyun | qaralǵan sáne = 2014-jıl 1-may | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140502001005/http://www.webopedia.com/DidYouKnow/Internet/Web_vs_Internet.asp| arxivsáne = 2014-jıl 2-may }}&lt;/ref&gt;.

[[Microsoft]]tıń Internet Explorer/Edge, Mozilla Firefox, Opera, [[Apple Inc.|Appledıń]] Safari hám Google Chrome sıyaqlı Dúnya júzilik tarmaq brauzer programmalıq támiynatı paydalanıwshılarǵa hújjetlerge engizilgen gipersiltemeler arqalı bir veb betinen ekinshisine ótiwge múmkinshilik beredi. Bul hújjetler kompyuter maǵlıwmatlarınıń hár qanday kombinaciyasın, sonıń ishinde grafika, sesler, tekst, video, multimediya hám paydalanıwshı bet penen óz-ara tásir etip atırǵanda isleytuǵın interaktiv mazmundı óz ishine alıwı múmkin. Klient tárepindegi programmalıq támiynat animaciyalar, oyınlar, ofis qosımshaları hám ilimiy demonstraciyalardı óz ishine alıwı múmkin. [[Yahoo!]], Bing hám [[Google]] sıyaqlı izlew sistemaları arqalı gilt sózlerge tiykarlanǵan Internet izertlewleri arqalı dúnya júzi boyınsha paydalanıwshılar onlayn informaciyanıń úlken hám hár túrli kólemine ańsat hám tez kire aladı. Baspa mediyası, kitaplar, enciklopediyalar hám dástúrli kitapxanalar menen salıstırǵanda, Dúnya júzilik tor úlken masshtabta informaciyanıń oraysızlandırılıwına imkaniyat berdi.

Internet jeke adamlar hám shólkemlerge ideyalar hám informaciyanı potencial úlken auditoriyaǵa onlayn túrde ádewir azaytılǵan shıǵın hám waqıt keshigiwi menen járiyalawǵa múmkinshilik berdi. Veb-betti, blogtı járiyalaw yamasa veb-sayt qurıw dáslepki az shıǵındı talap etedi hám kóplegen biypul xızmetler bar. Biraq, úlken, kásiplik veb-saytlardı tartımlı, hár túrli hám jańalanǵan informaciya menen járiyalaw hám saqlaw ele de qıyın hám qımbat másele bolıp qalmaqta. Kóplegen adamlar hám ayırım kompaniyalar hám toparlar veb jurnallardı yamasa bloglardı paydalanadı, olar tiykarınan onlayn kúndeliklerdi ańsat jańalaw ushın qollanıladı. Ayırım kommerciyalıq shólkemler xızmetkerlerdi óz qánigelik tarawlarında másláhát beriwge xoshametleydi, sebebi keliwshiler ekspert bilimi hám biypul informaciyadan tásirlenip, nátiyjede korporaciyaǵa tartıladı degen úmitte boladı.

Keń tarqalǵan veb betterde reklama beriw paydalı bolıwı múmkin, al elektron sawda, yaǵnıy ónimler hám xızmetlerdi tikkeley Veb arqalı satıw, rawajlanıwdı dawam etpekte. Onlayn reklama - bul [[marketing]] hám reklama túri bolıp, tutınıwshılarǵa reklamalıq marketing xabarların jetkiziw ushın Internetti paydalanadı. Ol elektron pochta marketingi, izlew sisteması marketingi (SEM), sociallıq media marketingi, kóplegen túrdegi displey reklamaları (sonıń ishinde veb banner reklaması) hám mobil reklamanı óz ishine aladı. 2011-jılı AQSHta Internet reklama tabısları kabel televideniesiniń tabıslarınan asıp ketti hám efir televideniesiniń tabıslarına jaqınlastı&lt;ref name=&quot;IAB2012&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.iab.net/media/file/IAB_Internet_Advertising_Revenue_Report_FY_2012_rev.pdf| bet = IAB Internet advertising revenue report: 2012 full year results| sáne = April 2013 | baspaxana = PricewaterhouseCoopers, Internet Advertising Bureau| qaralǵan sáne = 2013-jıl 12-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20141004001439/http://www.iab.net/media/file/IAB_Internet_Advertising_Revenue_Report_FY_2012_rev.pdf| arxivsáne = 2014-jıl 4-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Kóplegen keń tarqalǵan onlayn reklama ámeliyatları dawlı bolıp, olar barǵan sayın kóbirek retlestiriwge ushıramaqta.

1990-jılları Veb rawajlanǵanda, ádettegi veb-bet tolıq túrde veb-serverde saqlanıp, [[HTML]] formatında formatlanǵan hám sorawǵa juwap retinde veb-brauzerge jiberiwge tayar turǵan edi. Waqıttıń ótiwi menen, veb-betlerdi jaratıw hám usınıw processi dinamikalıq bolıp, beyimlesiwshi dizayn, maket hám kontentti payda etti. Veb-saytlar kóbinese dáslep júdá az mazmun menen kontentti basqarıw programmalıq támiynatı járdeminde jaratıladı. Bul sistemalarǵa úles qosıwshılar (olar haqı tólenetuǵın xızmetkerler, shólkemniń aǵzaları yamasa jámiyetshilik wákilleri bolıwı múmkin) usı maqsette islengen redakciyalaw betlerin paydalanıp tiykarǵı maǵlıwmatlar bazasın kontent penen toltıradı, al kásiplik emes keliwshiler bul kontentti HTML formatında kóredi hám oqıydı. Jańadan kirgizilgen kontentti qabıl etiw hám onı maqsetli keliwshilerge jetkiziw processine redaktorlaw, maqullaw hám qáwipsizlik sistemaları kirgizilgen bolıwı da, bolmawı da múmkin.

=== Baylanıs ===
Elektron pochta - Internet arqalı jetkeriletuǵın áhmiyetli baylanıs xızmeti. Tárepler arasında elektron tekst xabarların jiberiw koncepciyası, xat yamasa eskertpelerdi jiberiwge uqsas bolıp, Internettiń payda bolıwınan burın jaratılǵan&lt;ref&gt;{{cite journal|first=Ron|last=Brown|title=Fax invades the mail market|url=https://books.google.com/books?id=Ry64sjvOmLkC&amp;pg=PA218|journal=New Scientist|volume=56|issue=817|date=October 26, 1972|pages=218–221}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|first=Herbert P.|last=Luckett|title=What's News: Electronic-mail delivery gets started|url=https://books.google.com/books?id=cKSqa8u3EIoC&amp;pg=PA85|journal=Popular Science|volume=202|issue=3|date=March 1973|page=85}}&lt;/ref&gt;. Súwretler, hújjetler hám basqa fayllar elektron pochta qosımshaları retinde jiberiledi. Elektron pochta xabarları bir neshe elektron pochta mánzillerine kóshirme etip jiberiliwi múmkin. Baylanıs ushın Internetti paydalanatuǵın kóplegen tez xabar almasıw qosımshaları da bar, biraq olardıń óz-ara islesiw múmkinshiligi sheklengen.

Internet telefoniyası - Internet arqalı ámelge asırılatuǵın keń tarqalǵan baylanıs xızmeti. Tiykarǵı tarmaqaralıq protokoldıń atı, Internet Protokolı, óz atın Internet Protokolı arqalı dawıs jiberiw (VoIP) texnologiyasına bergen. Bul ideya 1990-jıllardıń basında jeke kompyuterler ushın raciya sıyaqlı dawıslı qosımshalar menen baslandı. Házirgi waqıtta VoIP sistemaları kóplegen bazarlarda ústemlik etedi hám dástúrli telefon sıyaqlı qolaylı hám paydalanıwǵa ańsat. Bul texnologiya, ásirese uzaq aralıqlarǵa baylanıs ornatıwda, dástúrli telefon qońırawlarına salıstırǵanda ádewir qarjı únemlewge múmkinshilik berdi. Kabel, ADSL hám mobil maǵlıwmat tarmaqları tutınıwshılarǵa Internetke kiriw múmkinshiligin beredi&lt;ref name=EBSCOhost&gt;{{cite journal|last=Booth|first=C|title=Chapter 2: IP Phones, Software VoIP, and Integrated and Mobile VoIP|journal=Library Technology Reports|year=2010|volume=46|issue=5|pages=11–19}}&lt;/ref&gt;, al arzan VoIP tarmaq adapterleri dástúrli analog telefon apparatları ushın baylanıstı támiyinleydi. VoIP dawıs sapası kóbinese dástúrli qońırawlardan asıp ketedi. VoIP ushın ele de sheshilmegen máseleler bar, mısalı, ayrıqsha jaǵdaylar xızmetleriniń nomerleri hámme jerde qoljetimli bolmawı múmkin hám qurılmalar jergilikli elektr támiynatına baylanıslı, al eski dástúrli telefonlar jergilikli tarmaqtan quwat aladı hám ádette elektr quwatı óshken jaǵdayda da isley beredi.

=== Fayl bólisiw ===
Fayl bólisiw - Internet arqalı úlken kólemdegi maǵlıwmatlardı jiberiwdiń bir mısalı. Kompyuter faylı tutınıwshılarǵa, kásipleslerge hám doslarǵa qosımsha retinde elektron pochta arqalı jiberiliwi múmkin. Onı basqalar ańsat júklep alıwı ushın veb-saytqa yamasa Fayl Transfer Protokolı (FTP) serverine júklewge boladı. Onı kásiplesler dárhal paydalanıwı ushın «bólisilgen orınǵa» yamasa fayl serverine jaylastırıwǵa boladı. Kóp paydalanıwshılarǵa toparlı júklep alıwdıń júgin «ayna» serverlerin yamasa teń qatnasıwshılar tarmaqların paydalanıw arqalı jeńilletiwge boladı. Bul jaǵdaylardıń hár qaysısında faylǵa kiriw paydalanıwshını autentifikaciyalaw arqalı basqarılıwı múmkin, fayldıń Internet arqalı ótiwi shifrlaw arqalı jasırılıwı múmkin, hám faylǵa kiriw ushın aqsha tóleniwi múmkin. Baha, mısalı, maǵlıwmatları da - ádette tolıq shifrlanǵan túrde - Internet arqalı jiberiletuǵın kredit kartasınan qarjını uzaqtan esaptan shıǵarıw arqalı tóleniwi múmkin. Alınǵan fayldıń kelip shıǵıwı hám haqıyqıylıǵı cifrlı qollar yamasa MD5 ya bolmasa basqa xabar daydjestleri arqalı tekseriliwi múmkin.

Internettiń bul ápiwayı ózgeshelikleri, dúnya júzi boyınsha, kompyuter faylına aylandırılıp jiberile alatuǵın hár qanday nárseniń óndiriliwin, satılıwın hám tarqatılıwın ózgertpekte. Oǵan barlıq túrdegi baspa basılımları, programmalıq támiynat ónimleri, jańalıqlar, muzıka, film, video, fotografiya, grafika hám basqa da kórkem óner túrleri kiredi. Bul óz gezeginde, burın usı ónimlerdiń óndiriliwi hám tarqatılıwın qadaǵalaǵan hárbir bar sanaatta úlken ózgerislerge alıp keldi.

=== Media tarqatıw ===

==== Aǵımlı media ====
Aǵımlı media - bul paydalanıwshılar tárepinen dárhal paydalanıw yamasa ráhátleniw ushın cifrlı medianı real waqıt rejiminde jetkerip beriw. Kóplegen radio hám televidenie translyaciyaların ámelge asırıwshılar ózleriniń tikkeley audio hám video ónimleriniń Internet aǵımların usınadı. Olar sonday-aq aldın ala kóriw, klassikalıq úzindiler hám qayta tıńlaw sıyaqlı waqıttı ózgertip kóriw yamasa tıńlaw múmkinshiligin bere aladı. Yaǵnıy, Internetke jalǵanǵan qurılma, máselen kompyuter yamasa basqa da arnawlı qurılma, burın tek televizor yamasa radio qabıllaǵısh penen múmkin bolǵan usılda onlayn medianı paydalanıw ushın qollanılıwı múmkin. Mazmunnıń bar bolǵan túrleriniń kólemi ádewir keń, arnawlı texnikalıq veb-translyaciyalardan baslap sorawǵa iye kóp funkciyalı multimediyalıq xızmetlerge shekem. Podkasting - bul usı ideyanıń bir variaciyası, onda - ádette audio - material júklep alınadı hám kompyuterde oynatıladı yamasa jolda tıńlaw ushın kóshpeli media pleerge ótkeriledi. Bul ápiwayı úskenelerdi qollanatuǵın usıllar hár kimge, az ǵana cenzura yamasa licenziyalaw baqlawı menen, audio-vizual materiallardı dúnya júzi boyınsha translyaciya etiw imkaniyatın beredi. Cifrlı medianıń aǵımlı jetkeriliwi tarmaq ótkiziw qábiletine bolǵan talaptı arttıradı. Mısalı, video aǵımları ádette eski 480p «standart sapa» video ushın 1 Mbit/s baylanıs tezligin, 1080p «Tolıq HD» video ushın 4.5 Mbit/s&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Morrison| at = Geoff| url = http://www.nbcnews.com/id/40241749| bet = What to know before buying a 'connected' TV – Technology &amp; science – Tech and gadgets – Tech Holiday Guide| baspaxana = NBC News| sáne = 2010-jıl 18-noyabr | qaralǵan sáne = 2011-jıl 8-avgust | arxivurl = https://web.archive.org/web/20200212091603/http://www.nbcnews.com/id/40241749| arxivsáne = 2020-jıl 12-fevral | url-status = dead}}&lt;/ref&gt;, hám joqarı sapalı 4K video ushın 40 tan 80 Mbit/s ke shekem talap etedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = A beginner’s guide to bit rate {{!}} Adobe| url = https://www.adobe.com/uk/creativecloud/video/discover/bit-rate.html| qaralǵan sáne = 2025-jıl 16-iyun | jumıs = www.adobe.com}}&lt;/ref&gt;.

Bul provayderlerge Netflix, Disney+, Amazon kompaniyasınıń Prime Video xızmeti, Mubi, Hulu hám [[Apple TV+]] sıyaqlı hesh qashan efirlik licenziyaǵa iye bolmaǵan bir qatar taza Internet «translyatorları» qosıldı. Bul aǵımlı kompaniyalar házirgi waqıtta dástúriy translyatorlardı artta qaldırıp, oyın-zawıq sanaatında ústemlik etpekte&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Bajarin| at = Tim| sáne = 2024-jıl 26-noyabr | bet = The Future Of Media: Streaming Dominates| url = https://www.forbes.com/sites/timbajarin/2024/11/26/the-future-of-media-streaming-dominance-and-the-data-revolution/| qaralǵan sáne = 2025-jıl 16-iyun | jumıs = Forbes| til = en}}&lt;/ref&gt;. Spotify hám [[Apple Music]] sıyaqlı audio aǵım xızmetleri de audio oyın-zawıq bazarında áhmiyetli úleske iye.

Veb-kameralar bul qubılıstıń arzan keńeytiliwi bolıp tabıladı. Internet paydalanıwshıları Afrikadaǵı suw ishiw ornındaǵı haywanlardı, Panama kanalındaǵı kemelerdi, jergilikli aylanba joldaǵı qatnastı yamasa óz jayların tikkeley hám real waqıt rejiminde baqlay aladı. Video chat bólmeleri hám video konferenciyalar da keń tarqalǵan bolıp, jeke veb-kameralar eki tárepleme dawıs penen hám dawıssız kóp maqsetlerde qollanılmaqta.

==== Video bólisiw saytları ====
Video bólisiw veb-saytları da oyın-zawıq ekosistemasında úlken áhmiyetke iye. YouTube 2005-jıldıń 15-fevralında qurılǵan hám házirgi waqıtta eki milliardtan aslam paydalanıwshısı menen biypul aǵımlı video kórsetiw boyınsha jetekshi veb-sayt bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Press| url = https://www.youtube.com/about/press/| qaralǵan sáne = 2020-jıl 19-avgust | jumıs = YouTube| arxivsáne = 2017-jıl 11-noyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20171111094352/https://www.youtube.com/yt/about/press/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Ol ádette video fayllardı aǵımlı jetkeriw hám kórsetiw ushın veb-pleerdi paydalanadı. Dizimnen ótken paydalanıwshılar sheksiz muǵdarda video júkley aladı hám ózleriniń jeke profillerin dúze aladı. [[YouTube]] óz paydalanıwshıları hár kúni júzlegen million video kóretuǵının hám júzlegen mıń video júkleytuǵının málimleydi. Basqa video bólisiw veb-saytlarına Vimeo, [[Instagram]] hám [[TikTok]] kiredi.

==== Tikkeley translyaciya ====
Tikkeley translyaciya xızmetleri onlayn kontent dóretiwshilerden sheklengen auditoriyaǵa birme-bir yamasa birden kópke video translyaciyasın tikkeley alıp barıwǵa múmkinshilik beredi.

== Jámiyetlik tásir ==
Internet jámiyetlik qatnasıqtıń, iskerliktiń hám jámiyetlik birlespelerdiń jańa túrlerin payda etti. Bul qubılıs Internet sociologiyasın ilimiy izertlewdiń payda bolıwına alıp keldi. Dáslepki Internet ayırım jazıwshılarǵa tásir etip, olar Internetti simvollıq túrde súwretlewge májbúr boldı, mısalı, Internetti «adamlardı pútkil jer júzi boylap úlken kórinbeytuǵın tor menen baylanıstırıw quralı» dep táriyiplegen&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Carlson |first1=Kathie |title=The Book of Symbols: Reflections on Archetypal Images |last2=Flanagin |first2=Michael N. |last3=Martin |first3=Kathleen |last4=Martin |first4=Mary E. |last5=Mendelsohn |first5=John |last6=Rodgers |first6=Priscilla Young |last7=Ronnberg |first7=Ami |last8=Salman |first8=Sherry |last9=Wesley |first9=Deborah A. |publisher=[[Taschen]] |year=2010 |isbn=978-3-8365-1448-4 |editor-last=Arm |editor-first=Karen |location=Köln |page=518 |editor-last2=Ueda |editor-first2=Kako |editor-last3=Thulin |editor-first3=Anne |editor-last4=Langerak |editor-first4=Allison |editor-last5=Kiley |editor-first5=Timothy Gus |editor-last6=Wolff |editor-first6=Mary}}&lt;/ref&gt;.

=== Paydalanıwshılar ===
[[Fayl:Graph depicting share of the population using the Internet.png|thumb|Internetti paydalanıwshı xalıqtıń úlesi&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Ritchie|first1=Hannah|author1-link=Hannah Ritchie |last2=Roser|first2=Max|author2-link=Max Roser |date=2 October 2017|title=Technology Adoption|url=https://ourworldindata.org/technology-adoption|url-status=live|journal=Our World in Data|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012121855/https://ourworldindata.org/technology-adoption|archive-date=12 October 2019|access-date=12 October 2019}}&lt;/ref&gt; [[c:Data:Share of population using the Internet.tab|Source data]]. ]]
[[Fayl:Internet users for 100 people by GDP per capita.svg|alt=A scatter plot showing Internet usage per capita versus GDP per capita. It shows Internet usage increasing with GDP.|thumb|Tańlanǵan mámleketler boyınsha hár 100 adamǵa Internet paydalanıwshıları hám adam basına JIÓ]]
[[Fayl:Internet users per 100 inhabitants ITU.svg|thumb|upright=1.3|&lt;div style=&quot;text-align: center&quot;&gt;'''Hár 100 turǵınǵa Internet paydalanıwshıları'''&lt;/div&gt;&lt;small&gt;Derek: Xalıqaralıq telekommunikaciya awqamı&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[http://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Documents/statistics/2014/ITU_Key_2005-2014_ICT_data.xls &quot;Individuals using the Internet 2005 to 2014&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150528031339/http://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Documents/statistics/2014/ITU_Key_2005-2014_ICT_data.xls |date=28 May 2015 }}, Key ICT indicators for developed and developing countries and the world (totals and penetration rates), International Telecommunication Union (ITU). Retrieved 25 May 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.itu.int/ITU-D/ict/statistics/ict/ &quot;Internet users per 100 inhabitants 1997 to 2007&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517033104/http://www.itu.int/ITU-D/ict/statistics/ict/ |date=17 May 2015 }}, ICT Data and Statistics (IDS), International Telecommunication Union (ITU). Retrieved 25 May 2015.&lt;/ref&gt;]]

2000-jıldan 2009-jılǵa shekem dúnya júzi boyınsha Internet paydalanıwshılarınıń sanı 390 millionnan 1.9 milliardqa shekem ósti&lt;ref&gt;[https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/stat/ Internet users graphs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200509175322/https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/stat/default.aspx |date=9 May 2020 }}, Market Information and Statistics, International Telecommunication Union&lt;/ref&gt;. 2010-jılǵa kelip, dúnya xalqınıń 22% kompyuterlerge eristi, kúnine 1 milliard [[Google]] izlewi ámelge asırıldı, 300 million Internet paydalanıwshısı bloglardı oqıdı hám [[YouTube]]ta kúnine 2 milliard video kórildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.antaranews.com/en/news/71940/google-earth-demonstrates-how-technology-benefits-ris-civil-society-govt| bet = Google Earth demonstrates how technology benefits RI's civil society, govt| baspaxana = Antara News| sáne = 2011-jıl 26-may | qaralǵan sáne = 2012-jıl 19-noyabr | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20121029074528/http://www.antaranews.com/en/news/71940/google-earth-demonstrates-how-technology-benefits-ris-civil-society-govt| arxivsáne = 2012-jıl 29-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. 2014-jılı dúnyadaǵı Internet paydalanıwshılarınıń sanı 3 milliardtan asıp ketti yamasa dúnya xalqınıń 44 procentin quradı, biraq olardıń eki úlesi eń bay ellerden boldı, evropalılardıń 78 procenti Internetti paydalandı, onnan keyin Amerikaınıń 57 procenti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2014/11/25/3-billion-internet-users/| bet = There are now 3 billion Internet users, mostly in rich countries| avtor = Steve Dent| sáne = 2014-jıl 25-noyabr | qaralǵan sáne = 2014-jıl 25-noyabr | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20141128020032/http://www.engadget.com/2014/11/25/3-billion-internet-users/| arxivsáne = 2014-jıl 28-noyabr }}&lt;/ref&gt;. Degen menen, 2018-jılǵa kelip, tek Aziyanıń ózi dúnyadaǵı 4.3 milliard Internet paydalanıwshısınıń 2.2 milliardın qurap, barlıq Internet paydalanıwshılarınıń 51% in iyeledi. Qıtaydıń Internet paydalanıwshıları 2018-jılı úlken belgige jetti, eldiń Internetti tártiplestiriwshi uyımı, Qıtay Internet Tarmaǵı Informaciya Orayı, Qıtayda 802 million paydalanıwshı bar ekenin járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://cnnic.com.cn/IDR/ReportDownloads/201807/P020180711391069195909.pdf| jumıs = Cnnic.com| bet = Statistical Report on Internet Development in China| sáne = January 2018 | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190412062935/https://cnnic.com.cn/IDR/ReportDownloads/201807/P020180711391069195909.pdf| arxivsáne = 2019-jıl 12-aprel | url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Qıtaydan keyin Hindstan turdı, shama menen 700 million paydalanıwshısı bar, al Qurama Shtatlar 275 million paydalanıwshı menen úshinshi orında turdı. Biraq, engiziliw dárejesi boyınsha, 2022-jılı Qıtayda 70% engiziliw dárejesi bolsa, Hindstanda 60% hám Qurama Shtatlarda 90% boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.internetworldstats.com/stats.htm| bet = World Internet Users Statistics and 2019 World Population Stats| jumıs = internetworldstats.com| qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-mart | arxivurl = https://web.archive.org/web/20171124192836/http://www.internetworldstats.com/stats.htm| arxivsáne = 2017-jıl 24-noyabr | url-status = live}}&lt;/ref&gt;. 2022-jılı dúnyadaǵı Internet paydalanıwshılarınıń 54% Aziyada, 14% Evropada, 7% Arqa Amerikada, 10% Latın Amerikası hám Karibte, 11% Afrikada, 4% Orta Shıǵısta hám 1% Okeaniyada jaylasqan&lt;ref name=&quot;inetstats&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.internetworldstats.com/stats.htm| bet = World Internet Usage Statistics News and Population Stats| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170319013935/http://www.internetworldstats.com/stats.htm| arxivsáne = 2017-jıl 19-mart | sáne = 2023-jıl 30-iyun | qaralǵan sáne = 2023-jıl 14-dekabr }}&lt;/ref&gt;. 2019-jılı Kuveyt, Qatar, Folklend atawlarında, Bermud hám Islandiyada paydalanıwshılar sanı boyınsha eń joqarı Internet engiziliw dárejesi boldı, xalıqtıń 93% yamasa onnan da kóbireginiń kirisi bar edi&lt;ref name=&quot;ITU-IndividualsUsingTheInternet&quot;&gt;[http://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Documents/statistics/2013/Individuals_Internet_2000-2012.xls &quot;Percentage of Individuals using the Internet 2000–2012&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209141641/http://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Documents/statistics/2013/Individuals_Internet_2000-2012.xls |date=9 February 2014 }}, International Telecommunication Union (Geneva), June 2013. Retrieved 22 June 2013.&lt;/ref&gt;. 2022-jılǵa kelip, dúnya xalqınıń úshten ekisinen kóbiregin quraytuǵın 5.4 milliard adam Internetti paydalanadı dep bahalandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.internetworldstats.com/stats.htm| bet = World Internet Users Statistics and 2023 World Population Stats| jumıs = Internet World Stats| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240319110853/https://www.internetworldstats.com/stats.htm| arxivsáne = 2024-jıl 19-mart }}&lt;/ref&gt;.

Internet arqalı baylanıs ushın eń keń tarqalǵan til hámme waqıtta inglis tili bolǵan. Bul Internettiń kelip shıǵıwınıń nátiyjesi bolıwı múmkin, sonday-aq bul tildiń lingva franka hám dúnya tili retindegi roli menen baylanıslı bolıwı múmkin. Dáslepki kompyuter sistemaları Amerika Standart Informaciya Almasıw Kodı (ASCII) ishindegi háripler menen sheklengen edi, bul latın álipbesiniń bir bólegi bolıp tabıladı. Inglis tilinen keyin (27%), Pútkil dúnyajúzilik torda eń kóp soraw jiberiletuǵın tiller qıtay (25%), ispan (8%), yapon (5%), portugal hám nemis (hárbiri 4%), arab, francuz hám orıs (hárbiri 3%) hám koreys (2%) tilleri bolıp tabıladı. Sońǵı jıllarda Internet texnologiyaları, ásirese Unicode qollanıwında, jetkilikli dárejede rawajlandı, sonlıqtan dúnyada keń qollanılatuǵın tillerde rawajlanıw hám baylanıs ushın jaqsı imkaniyatlar bar. Biraq, máselen, moјibake (ayırım tillerdiń háripleriniń nadurıs kórsetiliwi) sıyaqlı ayırım kemshilikler ele de saqlanıp qalmaqta.

2005-jılı AQSHta ótkerilgen izertlewde, Internetti paydalanıwshı erkeklerdiń procenti hayallardikinen azǵana joqarı bolǵan, biraq 30 jastan tómenlerde bul ayırmashılıq keri bolǵan. Erkekler kóbirek kiriw, kóbirek waqıt jumsaw hám keń polosalı baylanıs paydalanıwshıları bolıwǵa beyim bolǵan, al hayallar baylanısıw múmkinshiliklerinen (mısalı, elektron pochtadan) kóbirek paydalanıwǵa beyim bolǵan. Erkekler Internetti esap-fakturalardı tólew, aukcionlarǵa qatnasıw hám muzıka hám videolardı júklep alıw sıyaqlı oyın-zawıq maqsetlerinde paydalanıwǵa kóbirek beyim bolǵan. Erkekler menen hayallar Internetti satıp alıw hám bank xızmetleri ushın birdey dárejede paydalanǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Fallows| at = Deborah| sáne = 2005-jıl 28-dekabr | bet = How Women and Men Use the Internet| url = https://www.pewresearch.org/internet/2005/12/28/how-women-and-men-use-the-internet/| jumıs = Pew Research Center| til = en-US| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230608191432/https://www.pewresearch.org/internet/2005/12/28/how-women-and-men-use-the-internet/| arxivsáne = 2023-jıl 8-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2008-jılı hayallar kópshilik sociallıq tarmaq xızmetlerinde, mısalı Facebook hám Myspace te, erkeklerden ádewir kóp bolǵan, biraq bul qatnas jasqa qaray ózgerip turǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://business.rapleaf.com/company_press_2008_07_29.html| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090320211742/http://business.rapleaf.com/company_press_2008_07_29.html| arxivsáne = 2009-jıl 20-mart | bet = Rapleaf Study Reveals Gender and Age Data of Social Network Users| jumıs = Rapleaf| sáne = 2008-jıl 29-iyul }}&lt;/ref&gt;. Hayallar kóbirek aǵımlı kontentti kórgen, al erkekler kóbirek júklep alǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.entrepreneur.com/tradejournals/article/178175272.html| bet = Women Ahead of Men in Online Tv, Dvr, Games, And Social Media.| baspaxana = Entrepreneur| sáne = 2008-jıl 1-may | qaralǵan sáne = 2011-jıl 8-avgust | arxivurl = https://web.archive.org/web/20080916094836/http://www.entrepreneur.com/tradejournals/article/178175272.html| arxivsáne = 2008-jıl 16-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Erkekler blog jazıwǵa kóbirek beyim bolǵan. Blog jazatuǵınlar arasında erkekler kásiplik blog alıp barıwǵa beyim bolsa, hayallar jeke blog alıp barıwǵa kóbirek beyim bolǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://technorati.com/blogging/state-of-the-blogosphere/| bet = State of the Blogosphere| baspaxana = Technorati| qaralǵan sáne = 2011-jıl 8-avgust | arxivurl = https://web.archive.org/web/20091002101707/http://technorati.com/blogging/state-of-the-blogosphere/| arxivsáne = 2009-jıl 2-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

Internet paydalanıwshılarına qatnaslı bir neshe jańa sózler bar: Netizen («tor puqarası» mánisinde)&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Seese|first1=Michael|isbn=978-1-60005-132-6|page=130|url=https://books.google.com/books?id=3noNR3IfSpgC&amp;q=citizen+of+the+net&amp;pg=PA130|title=Scrappy Information Security|access-date=5 June 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905151414/https://books.google.com/books?id=3noNR3IfSpgC&amp;pg=PA130&amp;lpg=PA130&amp;dq=citizen+of+the+net|archive-date=5 September 2017|year=2009|publisher=Happy About }}&lt;/ref&gt; onlayn jámiyetlerdi, ulıwma Internetti yamasa sóz erkinligi sıyaqlı baylanıslı siyasiy máseleler hám huqıqlardı jaqsılawǵa belsene qatnasıwshılarǵa qollanıladı&lt;ref&gt;&quot;[http://dictionary.reference.com/browse/netizen netizen]&quot;, Dictionary.com. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421223939/http://dictionary.reference.com/browse/netizen |date=21 April 2012 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Hauben&gt;{{Web deregi | url = http://www.columbia.edu/~rh120/ch106.x01| bet = The Net and Netizens| at = Michael| familiya = Hauben| sáne = 1996-jıl 5-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20110604214312/http://www.columbia.edu/~rh120/ch106.x01| arxivsáne = 2011-jıl 4-iyun | baspaxana = Columbia University}}&lt;/ref&gt;, Internavt Internetti basqarıwshılar yamasa texnikalıq jaqtan joqarı qábiletli paydalanıwshılarǵa qollanıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.isoc.org/internet/history/brief.shtml| bet = A Brief History of the Internet| sáne = 2003-jıl 10-dekabr | first1 = B M.| last1 = Leiner| first2 = V G.| last2 = Cerf| first3 = D D.| last3 = Clark| first4 = R E.| last4 = Kahn| first5 = L| last5 = Kleinrock| first6 = D C.| last6 = Lynch| first7 = J| last7 = Postel| first8 = L G.| last8 = Roberts| first9 = S| last9 = Wolff| arxivurl = https://web.archive.org/web/20070604153304/http://www.isoc.org/internet/history/brief.shtml| arxivsáne = 2007-jıl 4-iyun | jumıs = the Internet Society}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = internaut| url = https://www.oxforddictionaries.com/definition/english/internaut| jumıs = Oxford Dictionaries| qaralǵan sáne = 2015-jıl 6-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20150613002443/https://www.oxforddictionaries.com/definition/english/internaut| arxivsáne = 2015-jıl 13-iyun }}&lt;/ref&gt;, cifrlı puqara bolsa Internetti jámiyet, siyasat hám húkimet qatnasıwında qollanıw ushın paydalanatuǵın adamǵa qollanıladı&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Karen|last1=Mossberger|title=Digital Citizenship – The Internet, Society and Participation|first2=Caroline J.|last2=Tolbert|first3=Ramona S.|last3=McNeal|year=2011|publisher=SPIE Press |isbn=978-0-8194-5606-9}}&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;300px&quot;&gt;
InternetUsersByLanguagePieChart.svg|&lt;div style=&quot;text-align: center&quot;&gt;'''Til boyınsha Internet paydalanıwshıları'''&lt;ref name=NIUBL-IWS&gt;{{Web deregi|url=http://www.internetworldstats.com/stats7.htm|title=Top Ten Internet Languages |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426122721/http://www.internetworldstats.com/stats7.htm|archive-date=26 April 2012|website=Internet World Stats, Miniwatts Marketing Group|date=18 March 2012 |access-date=22 April 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;/div&gt;
WebsitesByLanguagePieChart.svg|&lt;div style=&quot;text-align: center&quot;&gt;'''Veb-sayt kontenti tilleri'''&lt;ref name=UofCLBWApril2013&gt;{{Web deregi|title=Usage of content languages for websites|url=http://w3techs.com/technologies/overview/content_language/all|work=W3Techs|access-date=26 April 2013|archive-url=https://archive.today/20120717235405/http://w3techs.com/technologies/overview/content_language/all|archive-date=17 July 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Paydalanıw ===
[[Fayl:Share_of_individuals_using_the_internet.png|thumb|360px|&lt;div style=&quot;text-align: center&quot;&gt;'''2021-jıldaǵı Internet paydalanıwshıları mámleket xalqınıń procenti retinde'''&lt;/div&gt;Derek: Our World in Data.]][[Fayl:FixedBroadbandInternetPenetrationWorldMap.svg|thumb |360px |&lt;div style=&quot;text-align: center&quot;&gt;'''2012-jıldaǵı turaqlı keń polosalı Internet jazılıwshıları&lt;br /&gt;mámleket xalqınıń procenti retinde'''&lt;/div&gt;Derek: Xalıqaralıq Telekommunikaciya Awqamı&lt;ref name=&quot;FixedBroadbandITUDynamic2012&quot;&gt;[http://www.itu.int/ITU-D/ICTEYE/Reporting/DynamicReportWizard.aspx &quot;Fixed (wired)-broadband subscriptions per 100 inhabitants 2012&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190726064920/http://www.itu.int/ITU-D/ICTEYE/Reporting/DynamicReportWizard.aspx|date=26 July 2019}}, Dynamic Report, ITU ITC EYE, [[International Telecommunication Union]]. Retrieved 29 June 2013.&lt;/ref&gt;.]]

[[Fayl:MobileBroadbandInternetPenetrationWorldMap 2013.svg|thumb |360px |&lt;div style=&quot;text-align: center&quot;&gt;'''2012-jıldaǵı mobil keń polosalı Internet jazılıwshıları&lt;br /&gt;mámleket xalqınıń procenti retinde'''&lt;/div&gt;Derek: Xalıqaralıq Telekommunikaciya Awqamı&lt;ref name=&quot;MobleBroadbandITUDynamic2012&quot;&gt;[http://www.itu.int/ITU-D/ICTEYE/Reporting/DynamicReportWizard.aspx &quot;Active mobile-broadband subscriptions per 100 inhabitants 2012&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190726064920/http://www.itu.int/ITU-D/ICTEYE/Reporting/DynamicReportWizard.aspx|date=26 July 2019}}, Dynamic Report, ITU ITC EYE, [[International Telecommunication Union]]. Retrieved 29 June 2013.&lt;/ref&gt;.]]
Internet, ásirese ólshenbegen joqarı tezlikli baylanıslardıń keń tarqalıwı menen, jumıs saatları hám ornında kóbirek beyimlilikke múmkinshilik beredi. Internetke kóplegen qurallar arqalı, sonıń ishinde mobil Internet qurılmaları arqalı da, derlik hár jerden kiriwge boladı. Mobil telefonlar, maǵlıwmat kartaları, qolda alıp júretuǵın oyın konsolleri hám uyalı routerler paydalanıwshılarǵa Internetke sımsız jalǵanıwǵa múmkinshilik beredi. Kishi ekranlar hám usınday qalta ólshemindegi qurılmalardıń basqa da sheklengen múmkinshilikleri sheńberinde, elektron pochta hám veb sıyaqlı Internet xızmetleri jetkilikli bolıwı múmkin. Xızmet kórsetiwshiler usınılatuǵın xızmetlerdi sheklewi múmkin hám mobil maǵlıwmatlar ushın tólemler basqa kiriw usıllarına qaraǵanda ádewir joqarı bolıwı múmkin.

Mektepke shekemgi tárbiyadan baslap doktorlıqtan keyingi dárejege shekem barlıq dárejedegi bilimlendiriw materialları veb-saytlardan tabıladı. Mısallar CBeebies-ten baslap, mektep hám joqarı mektep qaytalaw qosımshaları hám virtual universitetlerge shekem, [[Google Scholar]] sıyaqlı platformalar arqalı joqarı dárejeli ilimiy ádebiyatlarǵa kiriw múmkinshiligin óz ishine aladı. Aralıqtan bilim alıw, úy tapsırmaları hám basqa tapsırmalardı orınlawda járdem, óz betinshe oqıw, bos waqıttı ótkiziw yamasa qızıqlı fakt haqqında kóbirek maǵlıwmat izlew ushın, adamlardıń hár qanday dárejedegi bilimlendiriw informaciyasına hár qanday jerden kiriwi burınǵıdan da ańsat boldı. Ulıwma alǵanda Internet hám ayrıqsha Pútkil dúnyajúzilik tor hám rásmiy, hám rásmiy emes bilimlendiriwdiń áhmiyetli quralı bolıp tabıladı. Sonıń menen birge, Internet izertlewshilerge (ásirese sociallıq hám miynet psixologiyası ilimleri boyınsha) virtual laboratoriyalar arqalı aralıqtan izertlew alıp barıwǵa múmkinshilik beredi, bul nátiyjelerdiń kólemi hám ulıwmalastırılıwında, sonday-aq ilimpazlar arasındaǵı baylanısta hám nátiyjelerdi járiyalawda tereń ózgerislerge alıp keledi&lt;ref&gt;{{cite book|last=Reips|first=U.-D.|year=2008|chapter=How Internet-mediated research changes science|url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/psychology/social-psychology/psychological-aspects-cyberspace-theory-research-applications|title=Psychological aspects of cyberspace: Theory, research, applications|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809235408/http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/psychology/social-psychology/psychological-aspects-cyberspace-theory-research-applications|archive-date=9 August 2014|pages=268–294|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-69464-3}}&lt;/ref&gt;.

Birge islesiwge arnalǵan programmalıq támiynattıń járdeminde ideyalar, bilim hám kónlikpelerdi tómen bahada hám derlik tez payıtta bólisiw birgelikte islewdi ádewir ańsatlastırdı. Topar tek arzan bahada baylanısıp hám ideyalardı bólisip qoymastan, Internettiń keń qamtıwı usınday toparlardıń ańsat payda bolıwına múmkinshilik beredi. Oǵan mısal retinde ashıq kodlı programmalıq támiynat háreketin keltiriwge boladı, ol basqa nárseler menen birge [[Linux]], Mozilla Firefox hám OpenOffice.org (keyinnen LibreOffice bolıp bólingen) sıyaqlı programmalardı dóretti. Internet chat, meyli IRC chat bólmesi, tez xabar almasıw sisteması yamasa sociallıq tarmaq xızmeti bolsın, sheriklerge kún dawamında kompyuterlerinde islep atırǵanda baylanısta qalıwdıń júdá qolaylı usılın beredi. Xabarlar elektron pochtaǵa qaraǵanda jáne de tezirek hám qolaylıraq almasılıwı múmkin. Bul sistemalar fayllardı almasıwǵa, súwretler hám kóriniwlerdi bólisiwge yamasa komanda aǵzaları arasında dawıslı hám video baylanıstı ámelge asırıwǵa múmkinshilik beriwi múmkin.

Kontentti basqarıw sistemaları birge islesiwshi toparlarǵa bir-biriniń jumısın tosınnan joq qılmastan, bólisilgen hújjetler toplamları ústinde bir waqıtta islewge múmkinshilik beredi. Biznes hám joybar toparları kalendarlardı, sonday-aq hújjetlerdi hám basqa da informaciyanı bólise aladı. Bunday birge islesiw ilimiy izertlew, programmalıq támiynattı islep shıǵıw, konferenciyalardı jobalastırıw hám dóretiwshilik jazıw sıyaqlı keń kólemli tarawlarda ámelge asırıladı. Sociallıq hám siyasiy birge islesiw de Internetke kiriw múmkinshiligi hám kompyuter sawatlılıǵı keńeygen sayın keńeyip barmaqta.

Internet kompyuter paydalanıwshılarına hár qanday kiriw noqatınan basqa kompyuterlerge hám informaciya saqlaw orınlarına ańsat aralıqtan kiriwge múmkinshilik beredi. Kiriw kompyuter qáwipsizligi menen bolıwı múmkin; yaǵnıy, talaplarǵa baylanıslı autentifikaciya hám shifrlaw texnologiyaları. Bul kóplegen sanaatlarda aralıqtan jumıs islewdiń, birge islesiwdiń hám informaciya bólisiwdiń jańa usılların xoshametlemekte. Úyinde otırǵan esapshı tórtinshi mámlekettegi IT qánigeleri tárepinen aralıqtan saqlanatuǵın úshinshi mámlekette jaylasqan serverde, basqa mámlekette jaylasqan kompaniyanıń esap kitapların tekseriwi múmkin. Bul esaplar dúnyanıń hár tárepinen keńselerden olarǵa elektron pochta arqalı jiberilgen informaciya tiykarında, basqa aralıqtaǵı orınlarda úyde isleytuǵın buxgalterler tárepinen dúzilgen bolıwı múmkin. Bul nárselerdiń ayırımları Internettiń keń tarqalıwınan aldın da múmkin edi, biraq jeke ijara baylanıs sızıqlarınıń qımbatlıǵı olardıń kópshiligin ámelde orınlanbaytuǵın edi. Mısalı, xızmet saparında yaki demalısta dúnyanıń arǵı shetinde bolǵan keńse xızmetkeri óziniń elektron xatlarına kire aladı, bultlı esaplawlar járdeminde óz maǵlıwmatlarına kire aladı, yamasa Internettegi qáwipsiz virtual jeke tarmaq (VPN) baylanısı arqalı óziniń keńse kompyuterine aralıqtan kiriw seansın asha aladı. Bul xızmetkerge keńseden tısqarı jerde bolǵan waqıtta da óziniń barlıq ádettegi fayllarına hám maǵlıwmatlarına, sonıń ishinde elektron pochta hám basqa qosımshalarǵa tolıq kiriw múmkinshiligin bere aladı. Sistema administratorları arasında bul «Virtual jeke qorqınısh» dep atalǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = The Virtual Private Nightmare: VPN| url = http://librenix.com/?inode=5013| baspaxana = Librenix| qaralǵan sáne = 2010-jıl 21-iyul | sáne = 2004-jıl 4-avgust | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110515152637/http://librenix.com/?inode=5013| arxivsáne = 2011-jıl 15-may }}&lt;/ref&gt;, sebebi ol korporativ tarmaqtıń qáwipsiz shegarasın aralıqtaǵı orınlarǵa hám onıń xızmetkerleriniń úylerine keńeytedi. 2010-jıllardıń aqırına kelip, Internet «global Arqa xalqınıń kópshiligi ushın ilimiy informaciyanıń tiykarǵı deregi» retinde táriyiplengen&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Dariusz Jemielniak|url=https://books.google.com/books?id=yLDMDwAAQBAJ|title=Collaborative Society|author2=Aleksandra Przegalinska|year= 2020|publisher=MIT Press|isbn=978-0-262-35645-9|access-date=26 November 2020|archive-date=23 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201123045652/https://books.google.com/books?id=yLDMDwAAQBAJ|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Sociallıq tarmaqlar hám oyın-zawıq ===
Kóplegen adamlar jańalıqlar, hawa rayı hám sport xabarlarına kiriw, demalıslardı jobalastırıw hám bronlaw hám ózleriniń jeke qızıǵıwshılıqların qanaatlandırıw ushın Pútkil dúnyajúzilik tarmaǵın paydalanadı. Adamlar dúnya júzi boyınsha doslar menen baylanıs ornatıw hám saqlap qalıw ushın chat, xabar almasıw hám elektron pochtadan paydalanadı, geyde burın xat jazısıp turǵan doslar menen baylanısqanday etip. [[Facebook]] sıyaqlı [[sociallıq tarmaq]] xızmetleri sociallasıw hám óz-ara tásir etiwdiń jańa usılların dóretti. Bul saytlardıń paydalanıwshıları betlerge kóp túrli informaciyalardı qosa aladı, ulıwma qızıǵıwshılıqlardı quwıp, basqalar menen baylanısa aladı. Sonday-aq bar tanıslardı tabıw, adamlardıń bar toparları arasında baylanıstı támiyinlew múmkin. LinkedIn sıyaqlı saytlar kommerciyalıq hám biznes baylanısların rawajlandıradı. YouTube hám Flickr paydalanıwshılardıń video hám súwretlerine qánigelesken. Sociallıq tarmaq xızmetleri sonday-aq biznesler hám basqa shólkemler tárepinen óz brendlerin alǵa ilgeriletiw, tutınıwshılarǵa marketing qılıw hám postlardıń «en jayıwın» xoshametlew ushın keń qollanıladı.

Adamlar hám shólkemler ushın sociallıq tarmaq xızmetlerinde postlar (ásirese ashıq postlar) jazıwdıń bir qáwipi - ásirese aqmaq yamasa dawlı postlar geyde basqa Internet paydalanıwshıları tárepinen kútilmegen hám múmkin úlken kólemli qarsı reakciyaǵa alıp keliwi múmkin. Bul qáwip sonday-aq dawlı oflayn minez-qulıqqa da baylanıslı, eger ol keń túrde málim bolsa. Bul qarsı reakciyanıń tábiyatı qarsı pikirler hám ashıq masqaralawdan baslap, mazaqlawlar hám jekkóriw sózleri arqalı, eń tómen jaǵdaylarda, zorlaw hám ólim qáwpine shekem keń kólemde bolıwı múmkin. Onlayn tosqınlıqtıń joqlıǵı effekti kóp adamlardıń júzbe-júz bolǵanǵa qaraǵanda onlaynda kóbirek qatal yamasa mazaq etiwshi minez-qulıq kórsetiw tendenciyasın súwretleydi&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-23477130 |title=Twitter 'report abuse' button calls after rape threats |last=Moore |first=Keith |date=27 July 2013 |work=[[BBC News]] |access-date=7 December 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904014545/http://www.bbc.co.uk/news/technology-23477130 |archive-date=4 September 2014 }}&lt;/ref&gt;..

Shólkemler ushın, bunday qarsı reakciya, ásirese media tárepinen xabar etilse, ulıwma brend zıyanına alıp keliwi múmkin. Biraq, bul bárhama olay emes, sebebi shólkem usınǵan pikirge qarsı adamlardıń názerindegi brend zıyanı geyde basqalardıń názerinde brendti kúsheytiw menen teńlestiriliwi múmkin. Sonıń menen bir qatarda, eger shólkem yamasa jeke adam basqalar nadurıs dep esaplaytuǵın talaplarǵa boysınsa, bul qarsı reakciyaǵa alıp keliwi múmkin.

Reddit sıyaqlı ayırım veb-saytlar, jeke adamlar haqqında jeke informaciyanı járiyalawǵa tıyım salatuǵın qaǵıydalarǵa iye (sonday-aq doksing dep te ataladı), sebebi bunday postlar úlken sandaǵı Internet paydalanıwshılarınıń usılayınsha anıqlanǵan belgili jeke adamlarǵa qarsı basım kórsetiwine alıp keliwi múmkin degen táshiwishler bar. Atap aytqanda, Reddit-tiń jeke informaciyanı járiyalawdı qadaǵan etetuǵın qaǵıydası, Reddit ke júklengen Facebook skrinshotlarındaǵı barlıq sáykeslendiriwshi súwretler hám atlar cenzuradan ótiwi kerek degendi ańlatadı dep keń túrde túsiniledi. Biraq, bul qaǵıydanıń ashıq Twitter postlarına qatnası anıq emes, hám hár qanday jaǵdayda da, pikirles adamlardıń onlaynda bir-biriniń dıqqatın olar kelispeytuǵın ashıq sociallıq media postlarına qaratıwdıń kóp basqa jolları bar.

Balalar da onlayn ortalıqta kiberqorqıtıw hám jınıslıq niyetli adamlardıń jaqınlasıwı sıyaqlı qáwiplerge ushıraydı, olar geyde ózlerin bala etip kórsetedi. Balalar jáne de ózlerin táshiwishlendiretuǵın yaki ata-anaları jas shegarasına say emes dep esaplaytuǵın materiallardı ushıratıwı múmkin. Tájiriybesizlik sebepli, olar ózleri haqqında jeke informaciyanı onlaynda járiyalawı múmkin, bul olardı yaki olardıń shańaraqların, eger eskertilmese, qáwip astına qoyıwı múmkin. Kóp ata-analar balaların Internettegi jaman materiallardan qorǵaw maqsetinde Internet filtrlewdi qosıwdı yaki balalarınıń onlayn iskerligin baqılawdı tańlaydı. Facebook hám Twitter sıyaqlı eń keń tarqalǵan sociallıq tarmaq xızmetleri ádette 13 jastan kishi paydalanıwshılarǵa qadaǵan etedi. Biraq, bul siyasatlardı jalǵan tuwılǵan sáneni kórsetip dizimnen ótiw arqalı aylanıp ótiw ańsat, hám 13 jastan kishi balalardıń ádewir bólegi báribir bunday saytlarǵa qosılıwı múmkin. Balalar ushın jaqsıraq qorǵaw dárejesin támiyinleytuǵının aytatuǵın kishi jastaǵı balalar ushın sociallıq tarmaq xızmetleri de bar.

Internet óziniń payda bolıwınan baslap bos waqıttı ótkeriw ushın tiykarǵı orın bolıp kelgen, universitet serverlerinde MUD hám MOO sıyaqlı qızıqlı sociallıq tájiriybeler ótkerilip, házil-dálkekke baylanıslı Usenet toparları kóp trafik alǵan. Kóplegen Internet forumlarında oyınlar hám kúlkili videolarǵa arnalǵan bólimler bar.

Internettegi bos waqıttı ótkeriwdiń jáne bir tarawı - kóp oyınshılı oyınlar. Oyın-zawıqtıń bul túri jámiyetler dúzedi, onda hár túrli jas hám shıǵısı bar adamlar kóp oyınshılı oyınlardıń tez pátli dúnyasınan lázzet aladı.Jazılmaǵan paydalanıwshılar belgili bir oyın túrleri yamasa belgili bir oyınlar menen sheklengen. Kóp adamlar Internetti muzıka, filmler hám basqa shıǵarmalarǵa kiriw hám júklep alıw ushın paydalanadı, olardan ráhátleniw hám dem alıw ushın qollanadı. Bul iskerliklerdiń hámmesi ushın oraylastırılǵan serverler hám tarqatılǵan teń qatnasıwshı texnologiyaların paydalanıp, pullı hám pulsız xızmetler bar. Bul dereklerdiń ayırımları dóretiwshilerdiń avtorlıq huqıqlarına basqalarǵa qaraǵanda kóbirek itibar beredi.

Internetti paydalanıw paydalanıwshılardıń jalǵızlıǵı menen baylanıslı ekenligi anıqlanǵan. Jalǵız adamlar Internetti óz sezimlerin bildiriw hám óz tariyxların basqalar menen bólisiw ushın qollanıwǵa beyim, mısalı, «Men jalǵızban, állekim meniń menen sóylese me?» degen temadaǵı jazbalar. 2017-jılǵı bir kitapta Internet adam iskerliginiń kópshilik táreplerin pútkil insaniyat aǵzaları hám básekilesi bolıwı múmkin bolǵan birden-bir maydanǵa biriktiredi hám nátiyjede psixikalıq densawlıqqa tiykarınan unamsız tásir etedi dep aytılǵan. Hár bir iskerlik tarawındaǵı tabıslar keń tarqalǵan hám dawıslı túrde járiyalanǵan bolsa da, olar dúnyanıń eń ayrıqsha adamlarınıń júdá jińishke bólegine ǵana tiyisli bolıp, qalǵanlardı artta qaldıradı. Internetke shekem hár qanday tarawda jetiskenlikke erisiw úmiti awıl, shetki aymaq, qala yamasa hátte mámleket dárejesinde ámelge asırıwdıń aqılǵa muwapıq itimallıǵı menen qollap-quwatlanǵan bolsa, Internet dúnyasında usınday úmitler búgingi kúnde ámelge aspaytuǵını anıq: planetanıń qanday da bir jerinde bárhama jaqsıraq isley alatuǵın hám házir jalǵız bolǵan joqarı orındı iyeley alatuǵın birew bar&lt;ref&gt;{{cite book|last=Barker|first=Eric|title=Barking Up the Wrong Tree|publisher=HarperCollins|date=2017|isbn=978-0-06-241604-9|pages=235–236}}&lt;/ref&gt;.

Kiberbuzıwshılıq korporativ resurslardıń jumsalıwına alıp keliwi múmkin; Peninsula Business Services kompaniyasınıń 2003-jılǵı izertlewine sáykes, Britaniyadaǵı ortasha xızmetker jumıs waqtında kúnine 57 minut Internette sharlap júrgen&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.scotsman.com/news/net-abuse-hits-small-city-firms-1-892163 |title=Net abuse hits small city firms |work=The Scotsman |date=11 September 2003 |access-date=7 August 2009 |location=Edinburgh |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020041820/http://www.scotsman.com/news/net-abuse-hits-small-city-firms-1-892163 |archive-date=20 October 2012 }}&lt;/ref&gt;. Internetke ǵárezlilik buzılıwı - bul kúndelikli turmısqa kesent etetuǵın kompyuterdi shamadan tıs paydalanıw. Nikolas G. Karr Internetti paydalanıwdıń adamlarǵa basqa da tásirleri bar dep esaplaydı, mısalı, tez oqıw uqıplılıǵın jaqsılaydı hám haqıyqıy dóretiwshilikke alıp baratuǵın tereń oylawǵa kesent etedi&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/shallowswhatinte0000carr/page/276|title=The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains|first=Nicholas G.|last=Carr|author-link=Nicholas G. Carr|publisher=W.W. Norton|year=2010|page=[https://archive.org/details/shallowswhatinte0000carr/page/276 276]|isbn=978-0-393-07222-8}}&lt;/ref&gt;.

=== Elektron biznes ===
Elektron biznes (e-biznes) pútkil qádir-qımbat dizbegin qamtıytuǵın biznes processlerin óz ishine aladı: satıp alıw, jetkerip beriw dizbegin basqarıw, marketing, satıw, klientlerge xızmet kórsetiw hám biznes qatnasıqlar. Elektron kommerciya klientler hám sherikler menen qatnasıqlardı qurıw hám jaqsılaw ushın Internetti paydalanıp tabıs aǵımların qosıwǵa umtıladı. International Data Corporation maǵlıwmatları boyınsha, dúnya júzilik elektron kommerciyanıń kólemi, global biznesten bizneske hám tutınıwshıǵa tranzakciyalar birlestirilgende, 2013-jıl ushın 16 trillion dollardı quraydı. Oxford Economics esabatında bul ekewi birlestirilip, cifrlı ekonomikanıń ulıwma kólemi 20,4 trillion dollar dep bahalanǵan, bul dúnya júzilik satıwlardıń shama menen 13,8% ine teń&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.myclouddoor.com/web/documents/The%20New%20Digital%20Economy.pdf| bet = The New Digital Economy: How it will transform business| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140706101452/http://www.myclouddoor.com/web/documents/The%20New%20Digital%20Economy.pdf| arxivsáne = 2014-jıl 6-iyul | jumıs = Oxford Economics| sáne = 2011-jıl 2-iyul }}&lt;/ref&gt;.

Internet arqalı ámelge asırılatuǵın sawdanıń ekonomikalıq artıqmashlıqları haqqında kóp jazılǵan bolsa da, Internettiń ayırım tárepleri, máselen kartalar hám jaylasıw ornın anıqlaytuǵın xızmetler ekonomikalıq teńsizlikti hám cifrlı ayırmashılıqtı kúsheytiwi múmkin ekenligin kórsetetuǵın dáliller de bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = How the Internet Reinforces Inequality in the Real World| jumıs = The Atlantic| avtor = Badger, Emily| sáne = 2013-jıl 6-fevral | qaralǵan sáne = 2013-jıl 13-fevral | url = http://www.theatlanticcities.com/technology/2013/02/how-internet-reinforces-inequality-real-world/4602/| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130211095334/http://www.theatlanticcities.com/technology/2013/02/how-internet-reinforces-inequality-real-world/4602/| arxivsáne = 2013-jıl 11-fevral }}&lt;/ref&gt;. Elektron kommerciya kishi shańaraq biznesleriniń hám dástúriy dúkanlardıń birlesiwine hám qulawına sebepshi bolıp, tabıs teńsizliginiń artıwına alıp keliwi múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/e-commerce-will-make-the-shopping-mall-a-retail-wasteland/| bet = E-commerce will make the shopping mall a retail wasteland| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130219011301/http://www.zdnet.com/e-commerce-will-make-the-shopping-mall-a-retail-wasteland-7000009960/| arxivsáne = 2013-jıl 19-fevral | jumıs = ZDNet| url-status = live| sáne = 2013-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.comscore.com/Insights/Press_Releases/2012/12/Free_Shipping_Day_Promotion_Spurs_Late-Season_Online_Spending_Surge| bet = 'Free Shipping Day' Promotion Spurs Late-Season Online Spending Surge, Improving Season-to-Date Growth Rate to 16 Percent vs. Year Ago| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130128191411/http://www.comscore.com/Insights/Press_Releases/2012/12/Free_Shipping_Day_Promotion_Spurs_Late-Season_Online_Spending_Surge| arxivsáne = 2013-jıl 28-yanvar | jumıs = Comscore| sáne = 2012-jıl 23-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.theatlanticcities.com/jobs-and-economy/2012/12/death-american-shopping-mall/4252/| bet = The Death of the American Shopping Mall| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130215044619/http://www.theatlanticcities.com/jobs-and-economy/2012/12/death-american-shopping-mall/4252/| arxivsáne = 2013-jıl 15-fevral | jumıs = The Atlantic – Cities| sáne = 2012-jıl 26-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Avtor Endryu Kin, Internet sebepli júz bergen sociallıq ózgerislerdiń uzaq waqıtlı sınshısı, Internet biznesleriniń birlesiwiniń ekonomikalıq tásirlerine itibar qaratqan. Kin 2013-jılǵı Jergilikli Ózin-ózi Támiyinlew Institutınıń esabatına tiykarlanıp, dástúriy usaqlap satıw dúkanları hár 10 million dollar satıw ushın 47 adamdı jumısqa alatuǵının, al Amazon bolsa tek 14 adamdı jumısqa alatuǵının keltiredi. Usıǵan uqsas, 700 xızmetkeri bar bólme ijaraǵa beriw startabı Airbnb 2014-jılı 10 milliard dollarǵa bahalanǵan, bul 152,000 adamdı jumısqa alǵan Hilton Worldwide qunınıń shama menen yarımına teń. Sol waqıtta Uber 1,000 tolıq shtatlı xızmetkerdi jumısqa alǵan hám 18,2 milliard dollarǵa bahalanǵan, bul birge alǵanda 60,000 ǵa jaqın adamdı jumısqa alǵan Avis Rent a Car hám The Hertz Corporation kompaniyalarınıń ulıwma bahasına teń&lt;ref&gt;{{cite news| last1=Harris |first1=Michael |title=Book review: 'The Internet Is Not the Answer' by Andrew Keen |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/book-review-the-internet-is-not-the-answer-by-andrew-keen/2015/01/02/8627999a-7973-11e4-9a27-6fdbc612bff8_story.html |access-date=25 January 2015 |newspaper=The Washington Post|date=2 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150120000258/https://www.washingtonpost.com/opinions/book-review-the-internet-is-not-the-answer-by-andrew-keen/2015/01/02/8627999a-7973-11e4-9a27-6fdbc612bff8_story.html |archive-date=20 January 2015 }}&lt;/ref&gt;.

=== Aralıqtan jumıs islew ===
Aralıqtan jumıs islew toparlıq programmalıq támiynat, virtual jeke tarmaqlar, konferenciya baylanısları, videotelefoniya hám VoIP sıyaqlı qurallar arqalı ámelge asırıladı, solay etip jumıs hár qanday jerde, kóbinese xızmetkerdiń úyinde orınlanıwı múmkin. Bul kompaniyalar ushın nátiyjeli hám paydalı bolıwı múmkin, sebebi xızmetkerlerge uzaq aralıqlarda baylanısıwǵa múmkinshilik beredi, bul arqalı ádewir jol waqtı hám qarjı únemlenedi. Kóbirek xızmetkerler úylerinde usı qurallardı paydalanıp, ózleriniń úyin kompaniyanıń ishki tarmaǵına hám ishki baylanıs tarmaqlarına jalǵaw ushın jetkilikli tezliktegi internetke iye.

=== Birge islesip baspadan shıǵarıw ===
Vikiler akademiyalıq jámiyette de institucional hám xalıqaralıq shegaralar arqalı informaciyanı bólisiw hám tarqatıw ushın qollanılǵan. Bul ortalarda olar grant jazıwda birge islesiw, strategiyalıq jobalaw, bólim hújjetlestiriwi hám komitet jumısı ushın paydalı ekenligi anıqlanǵan&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Putting Wikis to Work in Libraries|author=Nancy T. Lombardo|s2cid=11552140|volume=27|issue=2|date=June 2008|journal=Medical Reference Services Quarterly|pages=129–145|doi=10.1080/02763860802114223|pmid=18844087}}&lt;/ref&gt;. AQSH Patent hám tovar belgileri basqarması jámiyetshilikke qaralıp atırǵan patent ótinishlerin tekseriwge tiyisli aldıńǵı texnologiyalardı tabıwda birge islesiwge múmkinshilik beriw ushın vikiden paydalanadı. Nyu-Yorktıń Kuins rayonı puqaralarǵa jergilikli parktiń dizaynı hám jobalawında birge islesiw ushın vikiden paydalanǵan&lt;ref name=&quot;Noveck&quot;&gt;{{cite journal|title=Wikipedia and the Future of Legal Education |author=Noveck, Beth Simone |journal=Journal of Legal Education |volume=57 |issue=1 |url=http://heinonline.org/HOL/LandingPage?collection=journals&amp;handle=hein.journals/jled57&amp;div=8&amp;id=&amp;page= |date=March 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140703005842/http://heinonline.org/HOL/LandingPage?collection=journals&amp;handle=hein.journals%2Fjled57&amp;div=8&amp;id=&amp;page= |archive-date=3 July 2014 }}{{subscription required}}&lt;/ref&gt;. Inglis tilindegi Vikipediya Dúnya júzilik tarmaqta&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://s23.org/wikistats/largest_html.php?sort=users_desc&amp;th=8000&amp;lines=500| bet = WikiStats by S23| qaralǵan sáne = 2007-jıl 7-aprel | baspaxana = S23Wiki| sáne = 2008-jıl 3-aprel | arxivurl = https://web.archive.org/web/20140825164715/http://s23.org/wikistats/largest_html.php?sort=users_desc&amp;th=8000&amp;lines=500| arxivsáne = 2014-jıl 25-avgust }}&lt;/ref&gt; vikiler arasında eń úlken paydalanıwshı bazasına iye hám trafik boyınsha barlıq saytlar arasında aldıńǵı 10 qatarǵa kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.alexa.com/topsites| bet = Alexa Web Search – Top 500| qaralǵan sáne = 2015-jıl 2-mart | baspaxana = [[Alexa Internet]]| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150302173920/http://www.alexa.com/topsites| arxivsáne = 2015-jıl 2-mart }}&lt;/ref&gt;.

== Qáwipsizlik ==
Internet resursları, apparatlıq támiynat hám programmalıq támiynat komponentlerin ruqsatsız baqlawǵa alıw, úzilisler payda etiw, aldaw, qorqıtıp aqsha alıw yamasa jeke informaciyaǵa kiriw maqsetinde jınayatshı yamasa zıyanlı háreketlerdiń obekti bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{cite book|last=Gralla|first=Preston|title=How the Internet Works|year=2007|publisher=Que Pub|location=Indianapolis|isbn=978-0-7897-2132-7|url-access=registration|url=https://archive.org/details/howinternetworks00gral}}&lt;/ref&gt;.

=== Zıyanlı programmalıq támiynat ===
Zıyanlı programmalıq támiynat - bul Internet arqalı qollanılatuǵın hám tarqalatuǵın zıyanlı programmalıq támiynat. Oǵan adamlardıń járdeminde kóshiriletuǵın kompyuter virusları, ózin-ózi avtomatik túrde kóshiretuǵın kompyuter qurtları, xızmet kórsetiwden bas tartıw hújimleri ushın programmalıq támiynat, tólem talap etetuǵın zıyanlı programmalar, botnetler hám paydalanıwshılardıń háreketleri hám terip jazıwları haqqında xabar beretuǵın shpionlıq programmalar kiredi. Ádette, bul háreketler kiberjınayatshılıqtı quraydı. Qorǵanıw teoretikleri sonday-aq xakerlerdiń usıǵan uqsas usıllardı úlken kólemde qollanıp, kiber urıs alıp barıw múmkinshilikleri haqqında boljawlar islegen&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Andriole| at = Steve| bet = Cyberwarfare Will Explode In 2020 (Because It's Cheap, Easy And Effective)| url = https://www.forbes.com/sites/steveandriole/2020/01/14/cyberwarfare-will-explode-in-2020-because-its-cheap-easy--effective/| sáne = 2020-jıl 14-yanvar | qaralǵan sáne = 2021-jıl 18-may | jumıs = Forbes| til = en}}&lt;/ref&gt;.

Zıyanlı programmalıq támiynat Internettegi jeke adamlar hám biznesler ushın úlken mashqalalar tuwdıradı&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kim |first1=Jin-Young |last2=Bu |first2=Seok-Jun |last3=Cho |first3=Sung-Bae |date=2018-09-01 |title=Zero-day malware detection using transferred generative adversarial networks based on deep autoencoders |url=http://sclab.yonsei.ac.kr/publications/Papers/IJ/2018_IS_JYK.pdf |s2cid-access=free |via=Soft Computing Laboratory, Dept. of Computer Science, Yonsei University |journal=Information Sciences |language=en |volume=460–461 |pages=83–102 |doi=10.1016/j.ins.2018.04.092 |issn=0020-0255 |s2cid=51882216 |access-date=2 December 2021 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20220430072512/http://sclab.yonsei.ac.kr/publications/Papers/IJ/2018_IS_JYK.pdf |archive-date= Apr 30, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Razak |first1=Mohd Faizal Ab |last2=Anuar |first2=Nor Badrul |last3=Salleh |first3=Rosli |last4=Firdaus |first4=Ahmad |date=2016-11-01 |title=The rise of &quot;malware&quot;: Bibliometric analysis of malware study |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1084804516301904 |journal=Journal of Network and Computer Applications |language=en |volume=75 |pages=58–76 |doi=10.1016/j.jnca.2016.08.022 |access-date=30 April 2022|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;. Symantec kompaniyasınıń 2018-jılǵı Internet qáwipsizligi qáwipleri boyınsha esabatına (ISTR) tiykarlanıp, 2017-jılı zıyanlı programmalıq támiynat túrleriniń sanı 669,947,865 ke jetken, bul 2016-jılǵa salıstırǵanda eki ese kóp&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Xiao |first1=Fei |last2=Sun |first2=Yi |last3=Du |first3=Donggao |last4=Li |first4=Xuelei |last5=Luo |first5=Min |date=2020-03-21 |title=A Novel Malware Classification Method Based on Crucial Behavior |journal=Mathematical Problems in Engineering |volume=2020 |pages=1–12 |doi=10.1155/2020/6804290 |issn=1024-123X |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;. Kompyuter arqalı ámelge asırılatuǵın basqa da jınayatlardı óz ishine alatuǵın kiberjınayatshılıqtıń 2021-jılı dúnya júzi ekonomikasına 6 trillion AQSH dolları muǵdarında zıyan keltiriwi boljanǵan hám ol jılına 15% tezlik penen ósip atır&lt;ref name=&quot;Morgan&quot;&gt;{{Web deregi | familiya = Morgan| at = Steve| sáne = 2020-jıl 13-noyabr | bet = Cybercrime To Cost The World $10.5 Trillion Annually By 2025| url = https://cybersecurityventures.com/hackerpocalypse-cybercrime-report-2016/| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220305072352/https://cybersecurityventures.com/hackerpocalypse-cybercrime-report-2016/| arxivsáne = 2022-jıl 5-mart | qaralǵan sáne = 2022-jıl 5-mart | jumıs = Cybercrime magazine website| baspaxana = Cybersecurity ventures| format = | doi = }}&lt;/ref&gt;. 2021-jıldan baslap, zıyanlı programmalıq támiynat elektr tarqatıw tarmaǵı sıyaqlı áhmiyetli infrastrukturanı basqaratuǵın kompyuter sistemaların obektke alıwǵa arnalıp islengen&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Eder-Neuhauser |first1=Peter |last2=Zseby |first2=Tanja |last3=Fabini |first3=Joachim |date=2019-06-01 |title=Malware propagation in smart grid networks: metrics, simulation and comparison of three malware types |journal=Journal of Computer Virology and Hacking Techniques |language=en |volume=15 |issue=2 |pages=109–125 |doi=10.1007/s11416-018-0325-y |issn=2263-8733 |s2cid=255164530 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Razak |first1=Mohd Faizal Ab |last2=Anuar |first2=Nor Badrul |last3=Salleh |first3=Rosli |last4=Firdaus |first4=Ahmad |date=2016-11-01 |title=The rise of &quot;malware&quot;: Bibliometric analysis of malware study |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1084804516301904 |journal=Journal of Network and Computer Applications |volume=75 |pages=58–76 |doi=10.1016/j.jnca.2016.08.022 |issn=1084-8045|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;. Zıyanlı programmalıq támiynat antivirus programmalıq támiynatınıń anıqlaw algoritmlerinen qashıp ótiwge arnalıp islengen bolıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Spring| at = Tom| sáne = 2023-jıl 12-iyun | bet = Obfuscation tool 'BatCloak' can evade 80% of AV engines| url = https://www.scmagazine.com/news/obfuscation-batcloak-80-percent-av-engines| qaralǵan sáne = 2023-jıl 21-dekabr | jumıs = SC Media| til = en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Amos| at = Zac| bet = How Ransomware Can Evade Antivirus Software| url = https://gca.isa.org/blog/how-ransomware-can-evade-antivirus-software| qaralǵan sáne = 2023-jıl 21-dekabr | jumıs = gca.isa.org| til = en}}&lt;/ref&gt;.

=== Baqlaw ===
Kompyuterli baqlawdıń kópshilik bólegi Internettegi maǵlıwmatlar hám trafikti monitoring etiwdi óz ishine aladı&lt;ref name=&quot;sciam-internet&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=internet-eavesdropping|title=Internet Eavesdropping: A Brave New World of Wiretapping|last=Diffie|first=Whitfield|author2=Susan Landau|date=August 2008|work=Scientific American|access-date=13 March 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20081113212137/http://www.sciam.com/article.cfm?id=internet-eavesdropping|archive-date=13 November 2008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Mısalı, Amerika Qurama Shtatlarında Huqıq qorǵaw organları ushın baylanıs járdemi haqqındaǵı nızamǵa muwapıq, barlıq telefon qońırawları hám keń polosalı Internet trafigi (elektron xatlar, veb trafik, tez xabar almasıw hám t.b.) federal huqıq qorǵaw uyımları tárepinen real waqıt rejiminde tosqınlıqsız monitoring etiliwi ushın qoljetimli bolıwı talap etiledi&lt;ref name=&quot;eff-calea-archive&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://w2.eff.org/Privacy/Surveillance/CALEA/?f=archive.html| arxivurl = https://web.archive.org/web/20081025074518/http://w2.eff.org/Privacy/Surveillance/CALEA/?f=archive.html| arxivsáne = 2008-jıl 25-oktyabr | bet = CALEA Archive| jumıs = Electronic Frontier Foundation (website)| qaralǵan sáne = 2009-jıl 14-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eff-calea-summary&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.eff.org/issues/calea| bet = CALEA: The Perils of Wiretapping the Internet| jumıs = Electronic Frontier Foundation (website)| qaralǵan sáne = 2009-jıl 14-mart | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090316041313/http://www.eff.org/issues/calea| arxivsáne = 2009-jıl 16-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eff-calea-faq&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.eff.org/pages/calea-faq| bet = CALEA: Frequently Asked Questions| jumıs = Electronic Frontier Foundation (website)| qaralǵan sáne = 2009-jıl 14-mart | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090501072553/http://www.eff.org/pages/calea-faq| arxivsáne = 2009-jıl 1-may | sáne = 2007-jıl 20-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Paketlerdi uslap qalıw - bul kompyuter tarmaǵındaǵı maǵlıwmatlar trafigin monitoring etiw. Kompyuterler Internet arqalı xabarlardı (elektron xatlar, súwretler, videolar, veb betler, fayllar hám t.b.) «paketler» dep atalatuǵın kishi bóleklerge bóliw arqalı baylanısadı, olar óz mánziline jetkenshe kompyuterler tarmaǵı arqalı jóneltiledi, sol jerde olar qaytadan tolıq «xabar» ǵa jıynaladı. Paketlerdi uslap qalıw qurılması bul paketlerdi tarmaq arqalı ótip baratırǵanda uslap qaladı, olardı basqa programmalar járdeminde tekseriw ushın. Paketlerdi uslap qalıw - bul informaciya jıynaw quralı, biraq analiz quralı emes. Yaǵnıy, ol «xabarlardı» jıynaydı, biraq olardı analizlemeydi hám olardıń mánisin anıqlamaydı. Trafikti analizlew hám uslap alınǵan maǵlıwmatlardı áhmiyetli/paydalı informaciyanı izlep tekseriw ushın basqa programmalar kerek boladı. Huqıq qorǵaw organları ushın baylanıs járdemi haqqındaǵı nızamǵa muwapıq, AQSHtaǵı barlıq telekommunikaciya provayderleri federal huqıq qorǵaw hám barlaw uyımlarına óz klientleriniń barlıq keń polosalı Internet hám VoIP trafigin uslap qalıwǵa múmkinshilik beriw ushın paketlerdi uslap qalıw texnologiyasın ornatıwı talap etiledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.baller.com/pdfs/ACE.pdf| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120907032500/http://www.baller.com/pdfs/ACE.pdf| bet = American Council on Education vs. FCC, Decision, United States Court of Appeals for the District of Columbia Circuit| sáne = 2006-jıl 9-iyun | qaralǵan sáne = 2013-jıl 8-sentyabr | arxivsáne = 2012-jıl 7-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

Paketlerdi uslap qalıwdan alınǵan úlken kólemdegi maǵlıwmatlar belgili sózler yamasa sóz dizbekleriniń qollanılıwı, belgili bir túrdegi veb-saytlarǵa kiriw yamasa belgili tárepler menen elektron pochta yamasa chat arqalı baylanısıw sıyaqlı tiyisli informaciyanı filtrleytuǵın hám xabarlaytuǵın baqlaw programmalıq támiynatın talap etedi&lt;ref name=&quot;usatoday-chatroom&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.usatoday.com/tech/news/surveillance/2004-10-11-chatroom-surv_x.htm|title=Government funds chat room surveillance research|last=Hill|first=Michael|date=11 October 2004|agency=Associated Press|newspaper=USA Today|access-date=19 March 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100511220550/http://www.usatoday.com/tech/news/surveillance/2004-10-11-chatroom-surv_x.htm|archive-date=11 May 2010}}&lt;/ref&gt;. Informaciya xabardarlıǵı byurosı, NSA, GCHQ hám FBR sıyaqlı uyımlar maǵlıwmatlardı uslap qalıw hám analizlew sistemaların islep shıǵıw, satıp alıw, engiziw hám paydalanıw ushın jılına milliardlaǵan dollar jumsaydı&lt;ref name=&quot;zdnet-fbi&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.zdnet.com/2100-9595_22-151059.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100407040227/http://news.zdnet.com/2100-9595_22-151059.html|title=FBI turns to broad new wiretap method|last=McCullagh|first=Declan|date=30 January 2007|work=ZDNet News|access-date=13 March 2009|archive-date=7 April 2010}}&lt;/ref&gt;.

== Ónimdarlıq ==
Internet geterogen tarmaq bolǵanlıqtan, onıń fizikalıq qásiyetleri, sonıń ishinde mısalı, baylanıslardıń maǵlıwmat uzatıw tezligi keń kólemde ózgeredi. Ol óziniń keń kólemli shólkemlesiwine baylanıslı payda bolatuǵın qubılıslardı kórsetedi&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Albert |first1=Réka |last2=Jeong |first2=Hawoong |last3=Barabási |first3=Albert-László |s2cid=4419938 |title=Diameter of the World-Wide Web |journal=Nature |date=9 September 1999 |volume=401 |issue=6749 |pages=130–131 |doi=10.1038/43601|arxiv=cond-mat/9907038 |bibcode=1999Natur.401..130A }}&lt;/ref&gt;.

=== Trafik kólemi ===
Internet trafiginiń kólemin ólshew qıyın, sebebi kóp qatlamlı, ierarxiyalıq emes topologiyada bir ǵana ólshew noqatı joq. Trafik maǵlıwmatları 1-dárejeli tarmaq provayderleriniń óz-ara baylanıs noqatları arqalı ótetuǵın ulıwma kólemnen bahalanıwı múmkin, biraq iri provayder tarmaqlarında jergilikli qalatuǵın trafik esapqa alınbawı múmkin.

=== Úzilisler ===
Internettiń tolıq toqtawı yamasa úzilisi jergilikli signal beriw toqtawlarınan kelip shıǵıwı múmkin. Suw astı baylanıs kabelleriniń buzılıwı úlken aymaqlarda tolıq toqtawlarǵa yamasa páseyiwlerge alıp keliwi múmkin, mısalı 2008-jılǵı suw astı kabeliniń buzılıwı sıyaqlı. Rawajlanbaǵan eller joqarı ótkizgishlik uqıplılıǵına iye baylanıslardıń az bolıwına baylanıslı bunday jaǵdaylarǵa kóbirek ushıraydı. Qurǵaqlıqtaǵı kabeller de zıyanlanıwǵa beyim, mısalı 2011-jılı bir hayal temir qaldıqların izlep, Armeniya mámleketiniń derlik pútkil baylanısın úzip taslaǵan&lt;ref&gt;{{cite news|work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2011/apr/06/georgian-woman-cuts-web-access |title=Georgian woman cuts off web access to whole of Armenia |date=6 April 2011 |access-date=11 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130825075603/http://www.theguardian.com/world/2011/apr/06/georgian-woman-cuts-web-access |archive-date=25 August 2013 }}&lt;/ref&gt;.

=== Energiya paydalanıw ===
2014-jılǵı bir-birin tekseriwden ótken ilimiy maqalaǵa sáykes, Internettiń elektr energiyasın paydalanıwı haqqındaǵı bahalawlar tartıslı másele bolǵan. Bul maqalada aldıńǵı on jıl dawamında járiyalanǵan maǵlıwmatlarda berilgen kórsetkishler bir-birinen 20,000 ese parıq qılǵanı anıqlanǵan, yaǵnıy bir gigabayt maǵlıwmat jiberiw ushın jumsalatuǵın energiya muǵdarı 0.0064 kilovatt-saattan 136 kilovatt-saatqa shekem bolǵan&lt;ref name=&quot;Environmental Impact Assessment Review&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Coroama|first1=Vlad C.|last2=Hilty|first2=Lorenz M.|date=February 2014|title=Assessing Internet energy intensity: A review of methods and results|url=http://publicationslist.org/data/lorenz.hilty/ref-218/2014_Coroama_Hilty_Assessing_Internet_Energy_Intensity_AAM.pdf|journal=Environmental Impact Assessment Review|language=en|volume=45|pages=63–68|doi=10.1016/j.eiar.2013.12.004|bibcode=2014EIARv..45...63C |access-date=9 March 2020|archive-date=23 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923042203/http://publicationslist.org/data/lorenz.hilty/ref-218/2014_Coroama_Hilty_Assessing_Internet_Energy_Intensity_AAM.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Izertlewshiler bul ayırmashılıqlardı tiykarınan eki faktorǵa baylanıslı dep esaplaydı: birinshi - salıstırıw jılı (yaǵnıy, waqıt ótiwi menen nátiyjeliliktiń artıwı esapqa alınǵan ba yamasa joq pa), ekinshi - analizge «jeke kompyuterler hám serverler sıyaqlı aqırǵı qurılmalar kirgizilgen be» yamasa joq pa?!

2011-jılı ilimpazlar Internet tárepinen paydalanılatuǵın ulıwma energiya muǵdarın 170 hám 307 GVt aralıǵında dep bahaladı, bul adamzat paydalanatuǵın energiyanıń eki procentinen de az. Bul bahalawǵa dúnya júzi boyınsha boljanǵan 750 million noutbuk, bir milliard smartfon hám 100 million serverdi qurıw, paydalanıw hám dáwirli túrde almastırıw ushın zárúr bolǵan energiya, sonday-aq marshrutizatorlar, uyalı baylanıs minaraları, optikalıq awıstırǵıshlar, Wi-Fi uzatqıshlar hám bultlı saqlaw qurılmaları Internet trafigin jibergende paydalanatuǵın energiya kirgizilgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Jim| familiya = Giles| bet = Internet responsible for 2 per cent of global energy usage| jumıs = New Scientist| sáne = 2011-jıl 26-oktyabr | url = http://www.newscientist.com/blogs/onepercent/2011/10/307-gw-the-maximum-energy-the.html| arxivsáne = 2014-jıl 1-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20141001113334/http://www.newscientist.com/blogs/onepercent/2011/10/307-gw-the-maximum-energy-the.html}},&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|chapter-url=http://conferences.sigcomm.org/hotnets/2011/papers/hotnetsX-final56.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810075940/http://conferences.sigcomm.org/hotnets/2011/papers/hotnetsX-final56.pdf |archive-date=10 August 2014|first1=Barath|last1=Raghavan|first2=Justin|last2=Ma|title=Proceedings of the 10th ACM Workshop on Hot Topics in Networks |chapter=The energy and emergy of the internet |date=14 November 2011|pages=1–6|location=Cambridge, MA.|publisher=ACM SIGCOMM|doi=10.1145/2070562.2070571|isbn=978-1-4503-1059-8|s2cid=6125953}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

__BÖLİDİMÖNDEMEW__

[[Kategoriya:Internet| ]]
[[Kategoriya:Telekommunikaciya]]
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>mf956mdl03d1jfspxcvhkd9pvxz18lb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Algoritm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1203</id>
    <revision>
      <id>265613</id>
      <parentid>180917</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T16:46:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Informatika|Informatika]]» kategoriyası alıp taslandı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2295" sha1="p2qmc3cuhbn4mx1mq6hb8aiph0qlpoy" xml:space="preserve">'''Algoritm''' — berilgen nátiyjege erisiw ushın isleniwi kerek bolǵan anıq kórsetpeler izbe-izligi. Algoritm keń mániste tek kompyuterge tiyisli termin bolmay, al qanday da bir jaǵdayda berilgen kórsetpelerdi atqara alıwshı hár qanday zatqa tiyisli bolıp tabıladı.

Algoritm — belgili bir túrge tiyisli máselelerdi sheshiwde qollanılatuǵın ámellerdiń arnawlı bir tártipte atqarılıwı haqqındaǵı anıq qaǵıyda (programma ). Kibernetika hám matematikanıń tiykarǵı túsiniklerinen biri. Orta ásirlerde onlıq sanaq sisteması boyınsha tórt arifmetikalıq ámel atqarılatuǵın qaǵıydanı Algoritm dep ataǵan. «Bul qaǵıydalar matematikaǵa IX asirde al-Xorezmiy tárepinen kirgizilgen. Evropada bunday qaǵıydalar onıń tuwılǵan eline salıstırǵanda latınshalastırılǵan (Algoritmus yamasa Algorithmus formasında »algorizm« delingen), keyinirek » algoritm« ge aylanǵan» (akademikalıq A. N. Kolmogorov). Ilimge « Evklid algoritmi», « Ǵiyosiddin Koshiy algoritmi», « Laure algoritmi», « Markov algoritmi» dep atalıwshı algoritmler belgili. Algoritm túsinigi barǵan sayın keńeyip barıp, kibernetikanıń teoriyalıq hám logikalıq mánisi esaplanǵan algoritmler teoriyası payda boldı. Ózbekstan Respublikasında bir neshe ilimiy izertlew mákemeleri hám esaplaw oraylarında Algoritmnen paydalanıw salasında nátiyjeli jumıslar alıp barılmaqta. Mısalı Ózbekstan Ilimler akademiyası « Kibernetika» ilimiy islep shıǵarıw birlespesinde, Ózbekstandaǵı barlıq universitetlerde, Tashkent mámleket texnika universitetinde, Ózbekstan Respublikası Makroekonomika hám statistika ministrligi qasındaǵı Esaplaw orayı hám basqa mákemelerde alıp barılıp atırǵan jumıslar usıǵan mısal bola aladı.

== Atama tariyxı ==
«Algoritm» termini ataqlı matematikalıq, jerlesimiz [[Al-Xorezmiy]] atı menen baylanıslı bolıp, onı latınlastırıliwi bolıp tabıladı. Bizge málim bolǵan eń áyyemgi algoritm bul Evklid algoritmi bolıp tabıladı. Algoritmler teoriyası, ásirese, XX asirde júdá rawajlanıp, onıń menen Tyuring, Post, Chyorch, viner, Markov, Kolmogorov sıyaqlı joqarı ilimpazlar shuǵıllanǵan.

== Derekler ==
{{Derekler}}

{{shala}}

[[Kategoriya:Matematika]]</text>
      <sha1>p2qmc3cuhbn4mx1mq6hb8aiph0qlpoy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MS-DOS</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1220</id>
    <revision>
      <id>265664</id>
      <parentid>163863</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Derekler */ kategoriya</comment>
      <origin>265664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1257" sha1="p7piipbnl6xu73d4khqxhjagodppg1u" xml:space="preserve">{{OS infoqutısı
| name = MS-DOS
| developer = [[Microsoft|Microsoft Corporation]]
| family = [[DOS]] 
| source_model = [[Closed source]] 
| kernel_type = [[Monolithic kernel]]
| supported_platforms = [[x86]]
| working_state = Toqtatılǵan 
| latest_release_version = 8.0 
| latest_release_date = [[September 14]] [[2000]] 
| marketing_target = 
| prog_language = [[C (programming language)|C]], [[Pascal (programming language)|Pascal]], [[QBasic]], [[Batch file|Batch]], [[Perl]] etc.
| ui = [[Command line interface]], [[Text user interface]]
| license = [[Proprietary software|Proprietary]]
| website =
}}

'''MS-DOS''' ({{lang-en|'''M'''icro'''s'''oft '''D'''isk '''O'''perating '''S'''ystem sózlerinen qısqartılǵan}}) bul [[Microsoft Korporatsiyası]] tárepinen jaratılǵan [[operacion sistema]] esaplanadı. 1980-jıllardaǵı [[kompyuter]]lerdiń kópshiliginde MS-DOS baslı operacion sistema esaplanǵan. MS-DOStıń jaratılıwı 1981-jılı baslanǵan bolıp, 2000-jılǵa shekem dawam etken, usı dáwir ishinde 8 úlken ózgerislerdi ishine alǵan nusqaları shıǵarılǵan.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Operatsion sistemalar]]
[[Kategoriya:Microsoft Windows]]
[[Kategoriya:Jeke operaciyalıq sistemalar]]

{{compu-stub}}</text>
      <sha1>p7piipbnl6xu73d4khqxhjagodppg1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mac OS</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1228</id>
    <revision>
      <id>265632</id>
      <parentid>163864</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:32:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı|Apple Inc. programmalıq támiynatı]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="437" sha1="f73whhm0ci7pf4qfsfhd88smgnde26e" xml:space="preserve">[[Fayl:Mac os.png|thumb|150px|Mac OS logo]]

'''Mac OS''' bul [[Apple Inc.]] kompaniyasınıń (burinǵı Apple Computer, Inc.) ózleriniń [[Macintosh]] atlı kompyuter sistemaları ushın shıǵarılǵan [[grafikalıq paydalanıwshı interfeys]]ine tiykarlanǵan [[operatsion sistema]]lar seriyası.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Operatsion sistemalar]]
[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı]]


{{compu-stub}}</text>
      <sha1>f73whhm0ci7pf4qfsfhd88smgnde26e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265661</id>
      <parentid>265632</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:54:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Programmalıq támiynat tariyxı|Programmalıq támiynat tariyxı]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="485" sha1="cl08bfudeji4alqmernex6enhduxbsf" xml:space="preserve">[[Fayl:Mac os.png|thumb|150px|Mac OS logo]]

'''Mac OS''' bul [[Apple Inc.]] kompaniyasınıń (burinǵı Apple Computer, Inc.) ózleriniń [[Macintosh]] atlı kompyuter sistemaları ushın shıǵarılǵan [[grafikalıq paydalanıwshı interfeys]]ine tiykarlanǵan [[operatsion sistema]]lar seriyası.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Operatsion sistemalar]]
[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı]]
[[Kategoriya:Programmalıq támiynat tariyxı]]


{{compu-stub}}</text>
      <sha1>cl08bfudeji4alqmernex6enhduxbsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Informatika</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1639</id>
    <revision>
      <id>265609</id>
      <parentid>59018</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T16:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>qosımshalar</comment>
      <origin>265609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134" sha1="srsriwyy8u5zc43cl66dzwsz37fr3tq" xml:space="preserve">{{Commons kategoriya|Computer science}}
{{main|Informatika}}

[[Kategoriya:Ámeliy ilimler]]
[[Kategoriya:Kompyuter texnologiyaları]]</text>
      <sha1>srsriwyy8u5zc43cl66dzwsz37fr3tq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Informatika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4108</id>
    <revision>
      <id>265608</id>
      <parentid>153961</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T16:42:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>kategoriya</comment>
      <origin>265608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="405" sha1="5pbfijokn61fkwwyqk1szuhp51qpil4" xml:space="preserve">[[Fayl:20020730083218 - Debian.jpg|300px|right|thumb|Kompyuter]]
'''Informatikа''' (''Computer science'', ''informatics'') — [[kompyuter]] hám onnan basqa tеxnikаlıq qurılmalar kómegi menen maǵlıwmatlardı аlıw, saqlаw, ózgertiw, jiberiw hám оnı paydalanıw jolların izertleytuǵın ilim.

{{Commons kategoriya|Computer science}}

[[Kategoriya:Informatika| ]]
[[Kategoriya:Kompyuter| ]]</text>
      <sha1>5pbfijokn61fkwwyqk1szuhp51qpil4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kompyuter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4109</id>
    <revision>
      <id>265610</id>
      <parentid>212136</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T16:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Informatika|Informatika]]» kategoriyası alıp taslandı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78307" sha1="hl6jirxq8lkkaalrd00hiqojas42h0y" xml:space="preserve">{{multiple image|perrow = 2|total_width=300
| image1 = ENIAC-changing a tube (cropped).jpg | alt1 = Black-and-white image of a man replacing one vacuum tube out of hundreds in early computer
| image2 = IBM System360 Mainframe.jpg | alt2 = Computer room with multiple computer cabinets and operating panel
| image3 = LYF WATER 2 Smartphone.JPG | alt3 = Smartphone with rainbow-like display held in a hand
| image4 = ThinkCentre S50.jpg | alt4 = Black desktop computer with monitor on top and keyboard in front
| image5 = Gamecube-console.jpg | alt5 = Purple video game console with attached controller
| image6 = Summit (supercomputer).jpg | alt6 = Rows of large, dark computer cabinets in warehouse-like room
| footer = Hár túrli dáwirlerdegi kompyuterler hám esaplaw qurılmaları - shepten ońǵa, joqarıdan tómenge:&lt;br&gt;Dáslepki vakuum trubkalı kompyuter (ENIAC)&lt;br&gt;Meynfreym kompyuter (IBM System/360)&lt;br&gt;[[Smartfon]] (LYF Water 2)&lt;br&gt;Stol ústi kompyuteri (monitorı menen IBM ThinkCentre S50)&lt;br&gt;Video oyın konsolı (Nintendo GameCube)&lt;br&gt;Superkompyuter (IBM Summit)
}}

'''Kompyuter''' — bul arifmetikalıq yamasa logikalıq operaciyalar izbe-izligin (esaplawlardı) avtomatlı túrde orınlaw ushın [[Programmalastırıw|programmalastırılıwı]] múmkin bolǵan mashina. Zamanagóy cifrlı elektron kompyuterler [[Kompyuter programması|programmalar]] dep atalatuǵın operaciyalardıń ulıwma toparların orınlay aladı, bul kompyuterlerge keń kólemdegi wazıypalardı orınlawǵa múmkinshilik beredi. «Kompyuter sisteması» termini tolıq islewi ushın zárúr bolǵan [[Kompyuter apparatlıq támiynatı|apparatlıq támiynat]], [[operaciyalıq sistema]], [[programmalıq támiynat]] hám periferiya qurılmaların óz ishine alǵan tolıq kompyuterge; yamasa birge baylanısqan hám birgelikte isleytuǵın kompyuterler toparına, mısalı [[kompyuter tarmaǵı]] yamasa kompyuter klasterine qatnaslı bolıwı múmkin.

Mikrotolqınlı peshler hám aralıqtan basqarıw pultleri sıyaqlı ápiwayı arnawlı qurılmalardan baslap, zavodtaǵı óndirislik robotlarǵa shekem, sanaat hám tutınıwshı ónimleriniń keń kólemi kompyuterlerdi basqarıw sistemaları retinde paydalanadı. Kompyuterler [[jeke kompyuter]]ler hám [[smartfon]]lar sıyaqlı ulıwma maqsetli qurılmalardıń tiykarın quraydı. Kompyuterler milliardlaǵan kompyuterler menen paydalanıwshılardı baylanıstıratuǵın [[Internet]]ti quwatlandıradı.

Dáslepki kompyuterler tek esaplawlar ushın paydalanıwǵa arnalǵan. Áyyemgi dáwirlerden baslap-aq [[abakus]] sıyaqlı ápiwayı qol ásbapları adamlarǵa esaplawlardı orınlawda járdem bergen. Sanaat revolyuciyasınıń baslarında toqıw stanokları ushın nusqalardı basqarıw sıyaqlı uzaq, jalıqtıratuǵın wazıypalardı avtomatlastırıw ushın ayırım mexanikalıq qurılmalar jasalǵan. XX ásirdiń baslarında quramalıraq elektr mashinaları arnawlı analog esaplawların orınlaǵan. Birinshi cifrlı elektron esaplaw mashinaları [[Ekinshi jáhán urısı|Ekinshi jer júzilik urısı]] dáwirinde islep shıǵılǵan bolıp, olar hám elektromexanikalıq, hám termoelektron lampaların paydalanǵan. 1940-jıllardıń aqırında payda bolǵan birinshi yarım ótkizgishli tranzistorlardan soń, 1950-jıllardıń aqırında kremniy tiykarındaǵı MOSFET (MOS tranzistor) hám monolit integral sxema chip texnologiyaları payda boldı, bul 1970-jıllarda mikroprocessor hám mikrokompyuter revolyuciyasına alıp keldi. Sol waqıttan baslap kompyuterlerdiń tezligi, quwatı hám kóp tárepliligi ádewir artıp kelmekte, tranzistorlar sanı tez pát penen kóbeymekte (Mur nızamı boyınsha olardıń sanı hár eki jılda eki ese artqan), bul XX ásirdiń aqırı - XXI ásirdiń baslarında Cifrlı revolyuciyaǵa alıp keldi.

Ádette, zamanagóy kompyuter keminde bir qayta islew elementinen, ádette [[mikroprocessor]] túrindegi [[Oraylıq processor|oraylıq processor blogınan]] (CPU) hám qanday da bir [[kompyuter yadı]]nan, kóbinese yarım ótkizgishli yad chiplerinen ibarat. Qayta islew elementi arifmetikalıq hám logikalıq operaciyalardı orınlaydı, al izbe-izlik hám basqarıw blogı saqlanǵan informaciyaǵa juwap retinde operaciyalardıń tártibin ózgerte aladı. Periferiya qurılmalarına [[Kirgiziw qurılması|kirgiziw qurılmaları]] ([[Kompyuter klaviaturası|klaviaturalar]], [[Kompyuter tıshqanshası|tıshqanshalar]], djoystikler hám t.b.), [[Shıǵarıw qurılması|shıǵarıw qurılmaları]] ([[Kompyuter monitorı|monitorlar]], [[Printеr|printerler]] hám t.b.) hám eki funkciyanı da orınlaytuǵın kirgiziw/shıǵarıw qurılmaları (mısalı, sensorlı ekranlar) kiredi. Periferiya qurılmaları sırtqı dereklerden informaciya alıwǵa múmkinshilik beredi hám olar operaciyalardıń nátiyjelerin saqlaw hám qayta alıwǵa imkaniyat beredi.

== Etimologiya ==
[[Fayl:X-4 with Female Computer - GPN-2000-001932.jpg|thumb|upright=1.15|Mikroskop hám kalkulyator menen isleytuǵın «adam kompyuteri», 1952-jıl|alt=A human computer.]]
Sózdiń házirgi mánisi tek XX ásirdiń ortasında payda boldı; Oksford inglis tili sózligine muwapıq, «kompyuter» sóziniń birinshi belgili qollanılıwı basqa mánide, 1613-jılı inglis jazıwshısı Richard Bretueyttiń «Jas adamnıń terip alǵanları» dep atalǵan kitabında bolǵan: «Men waqıttıń eń haqıyqıy esaplawshısın hám eń jaqsı arifmetikti oqıdım, ol kúnlerińniń sanın qısqartadı.» Bul terminniń qollanılıwı adam kompyuterine, yaǵnıy esaplawlardı yamasa sanawlardı orınlaytuǵın adamǵa qaratılǵan edi. Sóz XX ásirdiń ortasına shekem birdey mániste qollanılıp keldi. Bul dáwirdiń sońǵı bóliminde hayal-qızlar kóbinese kompyuterler retinde jumısqa alınatuǵın edi, sebebi olarǵa er adamlarǵa qaraǵanda az haqı tólewge bolatuǵın edi.1943-jılǵa kelip, adam kompyuterleriniń kópshiligi hayal-qızlar edi.

Onlayn Etimologiya Sózligi «kompyuter» sóziniń birinshi tastıyıqlanǵan qollanılıwın 1640-jıllardan, «esaplawshı» mánisinde beredi; bul «compute (v.)» feylinen jasalǵan «esaplaw ataması». Onlayn Etimologiya Sózligi bul terminniń «esaplaw mashinası» (hár qanday túrdegi) mánisinde qollanılıwı 1897-jıldan baslanǵanın kórsetedi. Onlayn Etimologiya Sózligi terminniń «házirgi qollanılıwı», yaǵnıy 'programmalastırılatuǵın cifrlı elektron kompyuter' mánisindegi qollanılıwı «1945-jıldan usı at penen; teoriyalıq mánide 1937-jıldan, Tyuring mashinası retinde» baslanǵanın kórsetedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = computer (n.)| url = http://www.etymonline.com/index.php?term=computer| url-status = live| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-avgust | jumıs = Online Etymology Dictionary| til = en-US| arxivsáne = 2016-jıl 16-noyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161116065135/http://www.etymonline.com/index.php?term=computer}}&lt;/ref&gt;. Házirgi kompyuterler kóplegen joqarı dárejeli funkciyalardı orınlay alatuǵın bolsa da, atama saqlanıp qalǵan.

== Tariyxı ==

=== XX ásirge shekemgi dáwir ===
[[Fayl:Os d'Ishango IRSNB.JPG|thumb|upright=0.65|Ishango súyegi, tariyxqa shekemgi Afrikaǵa tiyisli súyek qural]]
Mıńlaǵan jıllar dawamında esaplawǵa járdem beriw ushın qurılmalar qollanılǵan, kóbinese barmaqlar menen birge-bir sáykeslik principin paydalanǵan. Eń erte esaplaw qurılması, belgi tayaqshasınıń bir túri bolsa kerek. Keyinirek Ónimdar Yarım Ayında payda bolǵan esap júrgiziw qurallarına kalkuli (ılay sharlar, konuslar hám t.b.) kiredi, olar pispegen ılay ıdıslarda mórlengen nárselerdiń, múmkin mal ya dán sanın kórsetken&lt;ref&gt;{{Cite book|first=Eleanor|last=Robson|author-link=Eleanor Robson|year=2008|title=Mathematics in Ancient Iraq|isbn=978-0-691-09182-2|page=5|publisher=Princeton University Press}}: calculi were in use in Iraq for primitive accounting systems as early as 3200–3000 BCE, with commodity-specific counting representation systems. Balanced accounting was in use by 3000–2350 BCE, and a [[sexagesimal number system]] was in use 2350–2000 BCE.&lt;/ref&gt;. Esaplaw tayaqshaların qollanıw soǵan mısal bola aladı.

[[Fayl:Abacus 6.png|thumb|upright=1.15|left|[[Qıtay]] suanpanı. Bul abakusta kórsetilgen san 6,302,715,408.]]
Abakus dáslep arifmetikalıq tapsırmalar ushın qollanılǵan. Rim abakusı Babiloniyada b.e.sh. 2400-jıllarda qollanılǵan qurılmalardan rawajlanǵan. Sonnan berli esaplaw taxtaları ya kesteleriniń kóp basqa túrleri oylap tabılǵan. Orta ásirler Evropa esap-kitap bólmesinde stolǵa shilter gezleme jayılıp, onıń ústinde belgili qaǵıydalar boyınsha belgiler jıljıtılıp, aqsha summaların esaplawǵa járdem bergen&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Flegg, Graham. |title=Numbers through the ages |date=1989 |publisher=Macmillan Education|isbn=0-333-49130-0|location=Houndmills, Basingstoke, Hampshire |language=en-US |oclc=24660570}}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Antikythera Fragment A (Front).webp|thumb|upright=0.8|Antikitera mexanizmi, áyyemgi Greciyada shama menen b.e.sh. 200–80-jıllar aralıǵında payda bolǵan erte analog esaplaw qurılması bolıp esaplanadı.]]
Derek J. de Solla Praystıń pikiri boyınsha, Antikitera mexanizmi belgili bolǵan eń erte mexanikalıq analog kompyuter bolıp esaplanadı&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080428070448/http://www.antikythera-mechanism.gr/project/general/the-project.html ''The Antikythera Mechanism Research Project''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080428070448/http://www.antikythera-mechanism.gr/project/general/the-project.html |date=28 April 2008 }}, The Antikythera Mechanism Research Project. Retrieved 1 July 2007.&lt;/ref&gt;. Ol astronomiyalıq jaylasıwlardı esaplaw ushın jobalastırılǵan. Bul mexanizm 1901-jılı Greciya atawı Antikiteranıń jaǵasında, Kitera hám Krit aralıqlarınıń arasında, Antikitera suw astı kemesi qaldıqlarınan tabılǵan hám shama menen b.e.sh. 100-jılǵa tiyisli dep belgilengen. Antikitera mexanizmine uqsas quramalılıqtaǵı qurılmalar on tórtinshi ásirge shekem qayta payda bolmaǵan&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marchant |first=Jo |date=1 November 2006 |title=In search of lost time |journal=Nature |volume=444 |issue=7119 |pages=534–538 |doi=10.1038/444534a |pmid=17136067 |bibcode=2006Natur.444..534M |s2cid=4305761 |doi-access=free  | issn = 0028-0836}}&lt;/ref&gt;.

Esaplaw hám ólshew ushın kóplegen mexanikalıq járdemshi qurallardı astronomiyalıq hám navigaciyalıq maqsetlerde paydalanıw ushın dúzilgen. Planisfera - Ábiw Rayxan ál-Beruniy tárepinen XI ásirdiń basında oylap tabılǵan juldız kartası&lt;ref name=&quot;Wiet&quot;&gt;G. Wiet, V. Elisseeff, P. Wolff, J. Naudu (1975). ''History of Mankind, Vol 3: The Great medieval Civilisations'', p. 649. George Allen &amp; Unwin Limited, [[UNESCO]].&lt;/ref&gt;. Astrolyabiya Ellinistik dáwirde b.e.sh. I yamasa II ásirlerde oylap tabılǵan hám kóbinese Gipparxqa tiyisli dep esaplanadı. Planisfera menen dioptranıń birikpesi bolǵan astrolyabiya, sferalıq astronomiyada bir neshe túrli máselelerdi sheshe alatuǵın nátiyjeli analog kompyuter edi. Mexanikalıq kalendar kompyuterin&lt;ref&gt;Fuat Sezgin. &quot;Catalogue of the Exhibition of the Institute for the History of Arabic-Islamic Science (at the Johann Wolfgang Goethe University&quot;, Frankfurt, Germany), Frankfurt Book Fair 2004, pp.&amp;nbsp;35 &amp; 38.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |first=François |last=Charette |title=Archaeology: High tech from Ancient Greece |journal=Nature |volume=444 |issue=7119 |pages=551–552 |year=2006 |doi=10.1038/444551a|pmid=17136077 |bibcode=2006Natur.444..551C |s2cid=33513516 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; hám tis dóńgeleklerin óz ishine alǵan astrolyabiyanı 1235-jılı Persiyanıń [[Isfahan|Isfaxan]] qalasınan shıqqan Ábi Bakr oylap tapqan&lt;ref&gt;{{cite journal|first1=Silvio A.|last1=Bedini|first2=Francis R.|last2=Maddison|year=1966|title=Mechanical Universe: The Astrarium of Giovanni de' Dondi|journal=Transactions of the American Philosophical Society|volume=56|issue=5|pages=1–69|jstor=1006002|doi=10.2307/1006002}}&lt;/ref&gt;. Ábiw Rayxan ál-Beruniy birinshi mexanikalıq tisli ay-quyash kalendar astrolyabiyasın,&lt;ref&gt;{{cite journal|first=Derek de S.|last=Price|author-link=Derek J. de Solla Price|year=1984|title=A History of Calculating Machines|journal=IEEE Micro|volume=4|number=1|pages=22–52|doi=10.1109/MM.1984.291305}}&lt;/ref&gt; erte dáwirdegi turaqlı sımlı bilimlerdi qayta islew mashinasın&lt;ref name=Oren&gt;{{cite journal|first=Tuncer|last=Őren|author-link=Tuncer Őren|year=2001|title=Advances in Computer and Information Sciences: From Abacus to Holonic Agents|url=http://www.site.uottawa.ca/~oren/pubs/pubs-2001-02-Tubitak.pdf|journal=Turk J Elec Engin|volume=9|number=1|pages=63–70|access-date=21 April 2016|archive-date=15 September 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090915033859/http://www.site.uottawa.ca/~oren/pubs/pubs-2001-02-Tubitak.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; tis dóńgelekleri menen&lt;ref&gt;[[Donald Routledge Hill]] (1985). &quot;Al-Biruni's mechanical calendar&quot;, ''Annals of Science'' '''42''', pp.&amp;nbsp;139–163.&lt;/ref&gt; shama menen 1000-jılı oylap tapqan.

Sektor, proporciya, trigonometriya, kóbeytiw hám bóliw máselelerin sheshiw ushın, sonday-aq kvadrat hám kub túbirleri sıyaqlı hár qıylı funkciyalar ushın qollanılatuǵın esaplaw ásbabı, XVI ásirdiń aqırında rawajlandı hám artilleriya, jer ólshew hám navigaciyada qollanıldı.

Planimetr mexanikalıq baylanıs arqalı ústinen sızıp ótiw jolı menen jabıq figuranıń maydanın esaplaw ushın qollanılatuǵın qol ásbabı bolǵan.

[[Fayl:Sliderule 2005.png|thumb|upright=1.25|left|Sızǵısh esaplaǵısh]]
Sızǵısh esaplaǵısh shama menen 1620-1630-jıllar aralıǵında, logarifm túsiniginiń járiyalanıwınan keyin kóp ótpesten, inglis ruwxaniyi Uilyam Otred tárepinen oylap tabılǵan. Bul kóbeytiw hám bóliw ámellerin orınlaw ushın qollanılatuǵın qol menen isleytuǵın analog kompyuter. Sızǵısh esaplaǵıshtıń rawajlanıwı dawam etken sayın, qosımsha shkalalar keri sanlar, kvadratlar hám kvadrat korenler, kublar hám kub korenler, sonday-aq logarifmler hám eksponentalar, dóńgelek hám giperbolalıq trigonometriya hám basqa da funkciyalar sıyaqlı transcendent funkciyalardı támiyinledi. Arnawlı shkalalı sızǵısh esaplaǵıshlar házirge shekem ápiwayı esaplawlardı tez orınlaw ushın qollanıladı, mısalı, jeńil samolyotlarda waqıt hám aralıqtı esaplaw ushın qollanılatuǵın E6B dóńgelek sızǵısh esaplaǵıshı.

1770-jıllarda shveycariyalı saat ustası Per Jake-Dro qálem uslap jaza alatuǵın mexanikalıq quwırshaq (avtomat) soqtı. Onıń ishki dóńgelekleriniń sanın hám tártibin ózgertiw arqalı hár qıylı háripler, demek hár qıylı xabarlar jaratılıwı múmkin edi. Shınında da, ol mexanikalıq jollar menen kórsetpelerdi oqıw ushın «programmalastırılıwı» múmkin edi. Eki basqa quramalı mashina menen birge, quwırshaq Shveycariyadaǵı Nevshatel qalasınıń Kórkem óner hám tariyx muzeyinde saqlanbaqta hám ele de islep tur&lt;ref&gt;{{Web deregi | sáne = 2013-jıl 11-iyul | bet = The Writer Automaton, Switzerland| url = http://www.chonday.com/Videos/the-writer-automaton| baspaxana = chonday.com| qaralǵan sáne = 2015-jıl 28-yanvar | arxivsáne = 2015-jıl 20-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20150220154407/http://www.chonday.com/Videos/the-writer-automaton}}&lt;/ref&gt;.

1831-1835-jıllar aralıǵında matematik hám injener Djovanni Plana Máńgi kalendar mashinasın oylap taptı, ol bloklar hám cilindrler sisteması arqalı kabisa jıllardı hám kún uzınlıǵınıń ózgeriwin esapqa alıp, birinshi jıldan (yaǵnıy, biziń eramızdan burınǵı 1-jıldan) 4000-jılǵa shekem hár bir jıl ushın máńgi kalendardi boljay alatuǵın edi. 1872-jılı shotland ilimpazı ser Uilyam Tomson tárepinen oylap tabılǵan suw aǵımın boljaw mashinası sayız suwlarda júziwde úlken payda keltirdi. Ol belgili bir orında belgilengen dáwir ushın boljanǵan suw betin avtomatik túrde esaplaw ushın bloklar hám sımlar sistemasın paydalandı.

Differencial analizator - integraciya jolı menen differencial teńlemelerdi sheshiw ushın jobalanǵan mexanikalıq analog kompyuter, integraciyanı orınlaw ushın dóńgelek hám disk mexanizmlerin paydalandı. 1876-jılı-aq ser Uilyam Tomson usınday esaplawshı qurallardı qurıw múmkinshiligi haqqında sóz etken edi, biraq shar hám disk integratorlarınıń sheklengen shıǵıs momenti oǵan tosqınlıq etken edi&lt;ref name=&quot;scientific-computing.com&quot;&gt;Ray Girvan, [https://web.archive.org/web/20121103094710/http://www.scientific-computing.com/scwmayjun03computingmachines.html &quot;The revealed grace of the mechanism: computing after Babbage&quot;], {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121103094710/http://www.scientific-computing.com/scwmayjun03computingmachines.html|date=3 November 2012}}, ''Scientific Computing World'', May/June 2003.&lt;/ref&gt;. Differencial analizatorda bir integratordıń shıǵısı kelesi integratordıń kirgiziwin yamasa grafikalıq shıǵarıwdı basqardı. Moment kúsheytkish usı mashinalardıń islewine múmkinshilik bergen jańalıq boldı. 1920-jıllardan baslap, Vannevar Bush hám basqalar mexanikalıq differencial analizatorlardı islep shıqtı.

1890-jıllarda ispan injeneri Leonardo Torres Kevedo polinomlardıń haqıyqıy hám kompleks korenlerin sheshe alatuǵın bir qatar rawajlanǵan analog mashinaların islep shıǵara basladı,&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Torres |first=Leonardo |author-link=Leonardo Torres Quevedo |date=1895-10-10 |title=Memória sobre las Máquinas Algébricas |url=https://quickclick.es/rop/pdf/publico/1895/1895_tomoI_28_01.pdf |journal=Revista de Obras Públicas |language=es |issue=28 |pages=217–222}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MaquinasAlgebricasLTQ&quot;&gt;Leonardo Torres. ''[https://books.google.com/books?id=Eo0NAQAAIAAJ Memoria sobre las máquinas algébricas: con un informe de la Real academia de ciencias exactas, fisicas y naturales]'', Misericordia, 1895.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Thomas2008&quot;&gt;{{Cite journal |last=Thomas |first=Federico |date=2008-08-01 |title=A short account on Leonardo Torres' endless spindle |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0094114X07001231 |journal=[[Mechanism and Machine Theory]] |publisher=[[International Federation for the Promotion of Mechanism and Machine Science|IFToMM]] |volume=43 |issue=8 |pages=1055–1063 |doi=10.1016/j.mechmachtheory.2007.07.003 |issn=0094-114X|hdl=10261/30460 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gomez-JaureguiGutierrez-GarciaGonzález-RedondoIglesiasManchadoOtero2022&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Gomez-Jauregui |first1=Valentin |last2=Gutierrez-Garcia |first2=Andres |last3=González-Redondo |first3=Francisco A. |last4=Iglesias |first4=Miguel |last5=Manchado |first5=Cristina |last6=Otero |first6=Cesar |date=2022-06-01 |title=Torres Quevedo's mechanical calculator for second-degree equations with complex coefficients|journal=[[Mechanism and Machine Theory]] |publisher=[[International Federation for the Promotion of Mechanism and Machine Science|IFToMM]] |volume=172 |issue=8|page=104830 |doi=10.1016/j.mechmachtheory.2022.104830|s2cid=247503677 |doi-access=free |hdl=10902/24391 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; olar 1901-jılı Parij Ilimler akademiyası tárepinen járiyalandı&lt;ref&gt;{{cite journal|date=1901|first=Leonardo|language=fr|last=Torres Quevedo|publisher=Impr. nationale (París)|title=Machines á calculer|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k840139b?rk=21459;2 |journal=Mémoires Présentés par Divers Savants à l'Académie des Scienes de l'Institut de France |volume=XXXII}}&lt;!-- auto-translated by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Birinshi kompyuter ===
[[Fayl:Charles Babbage - 1860.jpg|thumb|left|upright=0.8|[[Charlz Bebbidj]]]]
{{multiple image
|direction = vertical
|footer = 
|align = right
|image1 = Difference engine plate 1853.jpg
|caption1 = Bebbidjdiń Ayırma mashinasınıń bir bóleginiń diagramması
|image2 = Differenceengine.jpg|width=165
|caption2 = Sietldegi Intellektual Venchurler laboratoriyasındaǵı 2-sanlı Ayırma mashinası
}}

Charlz Bebbidj, inglis mexanikalıq injeneri hám kóp tarawlı ilimpaz, programmalastırıw boyınsha kompyuter túsinigin jarattı. Ol «kompyuterdiń atası» dep esaplanıp,&lt;ref&gt;{{cite book |author=Halacy, Daniel Stephen |title=Charles Babbage, Father of the Computer |url=https://archive.org/details/charlesbabbagefa00hala |url-access=registration |year=1970 |publisher=Crowell-Collier Press |isbn=978-0-02-741370-0 }}&lt;/ref&gt; XIX ásirdiń basında birinshi mexanikalıq kompyuterdi oylap taptı hám jobaladı.

Ayırma mashinası ústinde islegennen keyin, ol 1822-jılı óz oylap tabıwın «Astronomiyalıq hám matematikalıq kestelerdi esaplawda mashinalardı qollanıw haqqında maǵlıwmat» degen atamadaǵı maqalasında Korollik Astronomiya jámiyetine járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = O'Connor| first1 = John J.| last2 = Robertson| first2 = Edmund F.| author-link2 = Edmund F. Robertson| sáne = 1998 | url = http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Babbage.html| bet = Charles Babbage| jumıs = MacTutor History of Mathematics archive| baspaxana = School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland| qaralǵan sáne = 2006-jıl 14-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20060616002258/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Babbage.html| arxivsáne = 2006-jıl 16-iyun }}&lt;/ref&gt;. Ol jáne de navigaciyalıq esaplawlarǵa járdem beriw ushın jobaladı, 1833-jılı ol anaǵurlım ulıwma dizayn, analitikalıq mashina múmkin ekenin túsindi. Programmalar hám maǵlıwmatlardı kirgiziw mashinaǵa perfokartalar arqalı beriliwi kerek edi, bul usıl sol waqıtta Jakkard stanogı sıyaqlı mexanikalıq toqıw stanokların basqarıw ushın qollanılatuǵın edi. Shıǵarıw ushın mashinada printer, iymeklik sızǵısh hám qońıraw bolıwı kerek edi. Mashina jáne de keyinirek oqıw ushın kartalarǵa sanlardı tese alatuǵın edi. Mashina arifmetikalıq logikalıq blok, shártli tarmaqlanıw hám cikller túrindegi basqarıw aǵımı hám integraciyalanǵan yadtı óz ishine alıp, onı házirgi terminler menen Tyuring-tolıq dep sıpatlawǵa bolatuǵın ulıwma maqsetli kompyuterdiń birinshi dizaynına aylandırdı&lt;ref name=&quot;babbageonline&quot;&gt;{{Web deregi | sáne = 2007-jıl 19-yanvar | bet = Babbage| url = http://www.sciencemuseum.org.uk/onlinestuff/stories/babbage.aspx?page=5| qaralǵan sáne = 2012-jıl 1-avgust | jumıs = Online stuff| baspaxana = Science Museum| arxivsáne = 2012-jıl 7-avgust | arxivurl = https://web.archive.org/web/20120807185334/http://www.sciencemuseum.org.uk/onlinestuff/stories/babbage.aspx?page=5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Graham-Cumming| at = John| sáne = 2010-jıl 23-dekabr | bet = Let's build Babbage's ultimate mechanical computer| url = https://www.newscientist.com/article/mg20827915.500-lets-build-babbages-ultimate-mechanical-computer.html| url-status = live| qaralǵan sáne = 2012-jıl 1-avgust | jumıs = opinion| baspaxana = New Scientist| til = en-US| arxivsáne = 2012-jıl 5-avgust | arxivurl = https://web.archive.org/web/20120805050111/http://www.newscientist.com/article/mg20827915.500-lets-build-babbages-ultimate-mechanical-computer.html}}&lt;/ref&gt;.

Mashina óz dáwirinen bir ásirge alǵa ketken edi. Onıń mashinası ushın barlıq bólekler qoldan isleniwi kerek edi - bul mıńlaǵan bólekleri bar qurılma ushın úlken másele bolǵan. Aqırında, Britaniya húkimetiniń qarjılandırıwdı toqtatıw haqqındaǵı sheshimi menen joybar toqtatıldı. Bebbidjdiń analitikalıq mashinanı pitkere almawınıń tiykarǵı sebepleri siyasiy hám finanslıq qıyınshılıqlar, sonday-aq onıń oǵada quramalı kompyuter islep shıǵıwǵa hám basqalardan tezirek alǵa ilgerilewge bolǵan qálewi edi. Soǵan qaramastan, onıń ulı Genri Bebbidj 1888-jılı analitikalıq mashinanıń esaplaw blogınıń (digirman) ápiwayılastırılǵan nusqasın juwmaqladı. Ol 1906-jılı onıń kestelerdi esaplawda qollanılıwınıń tabıslı kórsetpesin berdi.

=== Elektromexanikalıq esaplaw mashinası ===
[[Fayl:Aritmómetro_Electromecánico.jpg|thumb|left|Leonardo Torres Kevedonıń elektromexanikalıq kalkulyatorı (1920).]]

1914-jılı járiyalanǵan «Avtomatika boyınsha ocherkler» atlı miynetinde Leonardo Torres Kevedo Bebbidjdiń mexanikalıq Ayırma Mashinasın hám Analitikalıq Mashinasın qurıw boyınsha háreketleriniń qısqasha tariyxın jazdı&lt;ref name=&quot;LTQ1914es&quot;&gt;L. Torres Quevedo. ''Ensayos sobre Automática – Su definicion. Extension teórica de sus aplicaciones,'' Revista de la Academia de Ciencias Exacta, Revista 12, pp. 391–418, 1914.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Torres Quevedo, Leonardo. [https://quickclick.es/rop/pdf/publico/1914/1914_tomoI_2043_01.pdf Automática: Complemento de la Teoría de las Máquinas, (pdf)], pp. 575–583, Revista de Obras Públicas, 19 November 1914.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ronald T. Kneusel. ''[https://books.google.com/books?id=eq4ZDgAAQBAJ&amp;dq=leonardo+torres+quevedo++electromechanical+machine+essays&amp;pg=PA84 Numbers and Computers],'' Springer, pp. 84–85, 2017. {{ISBN|978-3-319-50508-4}}&lt;/ref&gt;. 1920-jılı arifmometrdiń oylap tabılǵanınıń 100 jıllıǵın bayramlaw ushın Torres Parijde Elektromexanikalıq Arifmometrdi usındı, ol paydalanıwshıǵa klaviatura arqalı arifmetikalıq máselelerdi kirgiziwge múmkinshilik berdi hám nátiyjelerdi esaplap, basıp shıǵardı,&lt;ref name=&quot;Randell1982p109&quot;&gt;B. Randell. ''Electromechanical Calculating Machine,'' The Origins of Digital Computers, pp.109–120, 1982.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cristopher Moore, Stephan Mertens. ''[https://books.google.com/books?id=z4zMiZyAE1kC&amp;dq=leonardo+torres+quevedo+++computing&amp;pg=PA291 The Nature of Computation],'' Oxford, England: Oxford University Press, p. 291, 2011. {{ISBN|978-0-199-23321-2}}.&lt;/ref&gt; elektromexanikalıq analitikalıq mashinanıń orınlanıwınıń múmkinligin kórsetti&lt;ref&gt;Randell, Brian. [https://dl.acm.org/doi/pdf/10.5555/1074100.1074334 Digital Computers, History of Origins, (pdf)], p. 545, Digital Computers: Origins, Encyclopedia of Computer Science, January 2003.&lt;/ref&gt;.

=== Analog kompyuterler ===
[[Fayl:099-tpm3-sk.jpg|thumb|left|upright=0.9|Ser Uilyam Tomsonnıń úshinshi tolqın boljaw mashinasınıń dizaynı, 1879–81]]
XX ásirdiń birinshi yarımında kóplegen ilimiy esaplaw talapları oǵada rawajlanǵan analog kompyuterler tárepinen qanaatlandırıldı, olar esaplaw ushın tikkeley mexanikalıq yamasa elektr modelin tiykar etip paydalandı. Biraq, olar programmalastırılmaǵan edi hám ulıwma alǵanda zamanagóy cifrlı kompyuterlerdiń kóp tárepliligi hám dálligine iye emes edi. Birinshi zamanagóy analog kompyuter tolqındı boljaw mashinası boldı, onı Ser Uilyam Tomson (keyin Lord Kelvin bolǵan) 1872-jılı oylap tapqan. Differencial analizator, dóńgelek hám disk mexanizmlerin paydalanıp integraciya jolı menen differencial teńlemelerdi sheshiw ushın dizayn islengen mexanikalıq analog kompyuter, 1876-jılı Djeyms Tomson tárepinen konceptuallastırılǵan, ol ataqlıraq Ser Uilyam Tomsonnıń ájaǵası edi.

Mexanikalıq analog esaplawdıń kórkem óneri 1931-jılı MIT-te Vannivar Bush tárepinen juwmaqlanǵan differencial analizator menen óziniń shıńına jetti&lt;ref&gt;{{Web deregi | sáne = 2000-jıl 1-may | bet = Computing Before Silicon| url = https://www.technologyreview.com/2000/05/01/236348/computing-before-silicon/| qaralǵan sáne = 2025-jıl 18-may | jumıs = MIT Technology Review| til = en}}&lt;/ref&gt;. 1950-jıllarǵa kelip, cifrlı elektron kompyuterlerdiń tabısı kópshilik analog esaplaw mashinalarınıń aqırın keltirdi, biraq analog kompyuterler 1950-jıllar dawamında bilimlendiriw (sırǵanaq sızǵısh) hám aviaciya (basqarıw sistemaları) sıyaqlı ayırım qollanıwlarda paydalanılıwın dawam etti.

=== Cifrlı kompyuterler ===

==== Elektromexanikalıq ====
Klod Shennonnıń 1937-jılǵı magistrlik dissertaciyası cifrlı esaplawdıń tiykarların saldı, onıń logikalıq algebrasın kommutaciya sxemaların analizlew hám sintezlewge qollanıw tuwralı pikiri barlıq elektron cifrlı kompyuterlerdiń tiykarın quraytuǵın negizgi koncepciya boldı&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=081H96F1enMC |title=A Brief History of Computing |date=2008 |publisher=Springer London |isbn=978-1-84800-083-4 |editor-last=O’Regan |editor-first=Gerard |location=London |pages=28 |language=en |doi=10.1007/978-1-84800-084-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Web deregi | familiya = Tse| at = David| avtorsilteme = David Tse| sáne = 2020-jıl 22-dekabr | bet = How Claude Shannon Invented the Future| url = https://www.quantamagazine.org/how-claude-shannons-information-theory-invented-the-future-20201222/| qaralǵan sáne = 2024-jıl 5-noyabr | jumıs = Quanta Magazine}}&lt;/ref&gt;.

1938-jılǵa kelip, Amerika Qurama Shtatları áskeriy-teńiz flotı qozǵalıwshı kózlewge torpedanı atıw máselesin sheshiw ushın trigonometriyanı qollanǵan suw astı qayıqları ushın Torpeda Maǵlıwmatların Esaplaw Mashinasın, elektromexanikalıq analog kompyuterin islep shıqtı. Ekinshi jer júzilik urısı waqtında, basqa ellerde de usıǵan uqsas qurılmalar islep shıǵıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Parmar| at = Sunil| sáne = 2021-jıl 23-sentyabr | bet = Restoration of the TDC MARK III aboard USS PAMPANITO| url = https://archive.navalsubleague.org/1995/restoration-of-the-tdc-mark-m-aboard-pampanito| qaralǵan sáne = 2025-jıl 17-may | jumıs = NSL Archive| til = en-US}}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Z3 Deutsches Museum.JPG|thumb|left|upright=0.9|Konrad Cuzeniń Z3 mashinasınıń kóshirmesi, birinshi tolıq avtomatlastırılǵan, cifrlı (elektromexanikalıq) kompyuter]]
Dáslepki cifrlı kompyuterler elektromexanikalıq edi; elektr ajıratqıshları esaplawdı orınlaw ushın mexanikalıq relelerdi háreketke keltirdi. Bul qurılmalar tómen jumıs tezligine iye bolıp, nátiyjesinde ádewir tezirek tolıq elektrli kompyuterler menen almastırıldı, dáslep vakuum trubkaların qollanıp. 1939-jılı [[Berlin]]de nemis injeneri Konrad Cuze tárepinen dóretilgen Z2, elektromexanikalıq rele kompyuteriniń eń dáslepki mısallarınıń biri edi&lt;ref name=&quot;Part 4 Zuse&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.epemag.com/zuse/part4a.htm| bet = Part 4: Konrad Zuse's Z1 and Z3 Computers| familiya = Zuse| at = Horst| jumıs = The Life and Work of Konrad Zuse| baspaxana = EPE Online| qaralǵan sáne = 2008-jıl 17-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20080601210541/http://www.epemag.com/zuse/part4a.htm| arxivsáne = 2008-jıl 1-iyun }}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Konrad Zuse (1992).jpg|thumb|right|upright=0.6|Konrad Cuze, zamanagóy kompyuterdiń oylap tabıwshısı&lt;ref name=&quot;Bellis&quot;&gt;{{Web deregi | familiya = Bellis| at = Mary| sáne = 2019-jıl 15-may | orig-date = First published 2006 at inventors.about.com/library/weekly/aa050298.htm| bet = Biography of Konrad Zuse, Inventor and Programmer of Early Computers| url = https://www.thoughtco.com/konrad-zuse-modern-computer-4078237| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201213003237/https://www.thoughtco.com/konrad-zuse-modern-computer-4078237| arxivsáne = 2020-jıl 13-dekabr | qaralǵan sáne = 2021-jıl 3-fevral | jumıs = thoughtco.com| baspaxana = Dotdash Meredith| citata = Konrad Zuse earned the semiofficial title of 'inventor of the modern computer'{{who|date=February 2023}}.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.computerhope.com/issues/ch001335.htm| bet = Who is the Father of the Computer?| jumıs = ComputerHope}}&lt;/ref&gt;]]
1941-jılı Cuze óziniń aldıńǵı mashinasın Z3 penen jalǵastırdı, ol dúnyadaǵı birinshi jumıs islewshi elektromexanikalıq programmalastırılatuǵın, tolıq avtomatlastırılǵan cifrlı kompyuter edi&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Zuse|first=Konrad|author-link=Konrad Zuse|title=The Computer – My Life ''Translated by McKenna, Patricia and Ross, J. Andrew from:'' Der Computer, mein Lebenswerk (1984)|place=Berlin/Heidelberg|publisher=Springer-Verlag|orig-date=1984|year=2010|language=en|isbn=978-3-642-08151-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Salz Trautman |first=Peggy |date=20 April 1994 |title=A Computer Pioneer Rediscovered, 50 Years On |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1994/04/20/news/20iht-zuse.html  |access-date=15 February 2017 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104051054/http://www.nytimes.com/1994/04/20/news/20iht-zuse.html }}&lt;/ref&gt;. Z3 2000 rele menen qurılǵan bolıp, shama menen 5-10 Gc taktlik jiyilikte isleytuǵın 22 [[bit]] sóz uzınlıǵın ámelge asırdı&lt;ref&gt;{{cite book|last=Zuse|first=Konrad|author-link=Konrad Zuse|title=Der Computer. Mein Lebenswerk.|edition=3rd|year=1993|publisher=Springer-Verlag|location=Berlin|language=de|isbn=978-3-540-56292-4|page=55}}&lt;/ref&gt;. Programma kodı tesikli plenkada berilgen bolsa, maǵlıwmatlar 64 sózlik yadta saqlanıwı yamasa klaviaturadan kirgiziliwi múmkin edi. Ol geypara tárepleri boyınsha zamanagóy mashinalarǵa júdá uqsas bolıp, qalqıwshı útirli sanlar sıyaqlı kóplegen jańalıqlardı engizdi. Charlz Bebbidjdiń aldıńǵı dizaynında qollanılǵan ámelge asırılıwı qıyınıraq bolǵan onlıq sistema ornına, ekilik sistemanı qollanıw Cuzeniń mashinaların qurıwdı ańsatlastırdı hám sol waqıtta bar bolǵan texnologiyalardı esapqa alǵanda, olardıń isenimliligin arttırdı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://goremotesupport.com/blog/crash-the-story-of-it-zuse| bet = Crash! The Story of IT: Zuse| qaralǵan sáne = 2016-jıl 1-iyun | url-status = usurped| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160918203643/https://goremotesupport.com/blog/crash-the-story-of-it-zuse/| arxivsáne = 2016-jıl 18-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Z3 ózi universal kompyuter emes edi, biraq onı Tyuring tolıq bolıwı ushın keńeytiwge bolatuǵın edi&lt;ref name=&quot;rojas-ieee&quot;&gt;{{cite journal|last=Rojas |first=R. |s2cid=14606587 |title=How to make Zuse's Z3 a universal computer |journal=IEEE Annals of the History of Computing |volume=20 |issue=3 |pages=51–54 |year=1998 |doi=10.1109/85.707574 |author-link=Raúl Rojas}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rojas-universal&quot;&gt;{{Web deregi | familiya = Rojas| at = Raúl| bet = How to Make Zuse's Z3 a Universal Computer| url = http://www.inf.fu-berlin.de/users/rojas/1997/Universal_Computer.pdf| url-status = live| qaralǵan sáne = 2015-jıl 28-sentyabr | jumıs = fu-berlin.de| arxivsáne = 2017-jıl 9-avgust | arxivurl = https://web.archive.org/web/20170809123935/http://www.inf.fu-berlin.de/users/rojas/1997/Universal_Computer.pdf}}&lt;/ref&gt;.

Cuzeniń keyingi kompyuteri, Z4, dúnyadaǵı birinshi kommerciyalıq kompyuter boldı; Ekinshi jer júzilik sebepli dáslepki keshigiwden soń, ol 1950-jılı juwmaqlanıp, ETH Cyurixke jetkerip berildi. Kompyuter Cuzeniń óz kompaniyası, Zuse KG tárepinen islep shıǵarıldı, ol 1941-jılı Berlinde tek ǵana kompyuterler islep shıǵarıw maqsetinde qurılǵan birinshi kompaniya edi&lt;ref name=&quot;OReganZuse&quot;&gt;{{Cite book|last=O'Regan|first=Gerard|title=A Brief History of Computing|publisher=Springer Nature|year=2010|isbn=978-3-030-66599-9|page=65|language=en-US}}&lt;/ref&gt;. Z4 ERMETHtiń qurılısı ushın ilham deregi boldı, ERMETH Shveycariyadaǵı birinshi hám Evropadaǵı dáslepki kompyuterlerdiń biri boldı&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bruderer |first=Herbert |title=Milestones in Analog and Digital Computing |publisher=Springer |year=2021 |isbn=978-3-03040973-9 |edition=3rd |pages=1009, 1087}}&lt;/ref&gt;.

==== Vakuum trubkaları hám cifrlı elektron sxemaları ====
Tolıǵı menen elektronlı sxema elementleri tez arada ózleriniń mexanikalıq hám elektromexanikalıq ekvivalentlerin almastırdı, sol waqıtta cifrlı esaplaw analogtı almastırdı. 1930-jılları Londondaǵı Pochta izertlew stanciyasında jumıs islegen injener Tommi Flauers telefon stanciyası ushın elektronikanı qollanıwdıń múmkinshiliklerin izertley basladı. Ol 1934-jılı jasaǵan eksperimental úskene bes jıldan soń iske tústi, telefon stanciyası tarmaǵınıń bir bólegin mıńlaǵan vakuum trubkaların paydalanıp, elektronlı maǵlıwmat islew sistemasına aylandırdı. AQSHta Ayova mámleketlik universitetiniń Djon Vinsent Atanasoff hám Klifford E. Berri 1942-jılı Atanasoff-Berri Kompyuterin (ABC) islep shıqtı hám sınaqtan ótkerdi,&lt;ref&gt;{{cite news |date=15 January 1941 |title=notice |work=Des Moines Register}}&lt;/ref&gt; bul birinshi «avtomat elektronlı cifrlı kompyuter» edi&lt;ref&gt;{{cite book|title=The First Electronic Computer|author=Arthur W. Burks|year=1989|publisher=University of Michigan Press |url={{GBurl|id=_Zja6hoP4psC}}|isbn=0-472-08104-7|access-date=1 June 2019}}&lt;/ref&gt;. Bul dizayn da tolıǵı menen elektronlı bolıp, shama menen 300 vakuum trubkasın paydalandı, yad ushın kondensatorlar mexanikalıq aylanıwshı barabanǵa bekitilgen edi.

[[Fayl:Colossus.jpg|thumb|upright=1.15|Eki hayal Colossus kompyuteri janında kórinedi. Colossus, birinshi elektronlı cifrlı programmalastırılatuǵın esaplaw qurılması, Ekinshi jer júzilik urısı waqtında nemis shifrların buzıw ushın qollanıldı. Bul jerde ol 1943-jılı Bletchli-Parkta qollanılıp atırǵanı kórsetilgen.|alt=Two women are seen by the Colossus computer.]]
Ekinshi jer júzilik urısı waqtında, Bletchli-Parktaǵı britaniyalı kod buzıwshılar nemis áskeriy baylanıslarınıń shifrlanǵan xabarların ashıwda bir qatar jetiskenliklerge eristi. Nemis shifrlaw mashinası Enigmaǵa birinshi gezekte elektro-mexanikalıq bombalar járdeminde hújim etildi, olardı kóbinese hayallar basqardı&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |last=Miller |first=Joe |date=November 10, 2014 |title=The woman who cracked Enigma cyphers |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/technology-29840653 |url-status=live |access-date=October 14, 2018 |archive-date=10 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110140239/https://www.bbc.com/news/technology-29840653 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bearne |first=Suzanne |date=July 24, 2018 |title=Meet the female codebreakers of Bletchley Park |url=https://www.theguardian.com/careers/2018/jul/24/meet-the-female-codebreakers-of-bletchley-park |url-status=live |access-date=October 14, 2018 |website=The Guardian |language=en |archive-date=7 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207020226/https://www.theguardian.com/careers/2018/jul/24/meet-the-female-codebreakers-of-bletchley-park }}&lt;/ref&gt;. Joqarı dárejeli Áskeriy baylanıslar ushın qollanılǵan anaǵurlım quramalı nemis Lorenc SZ 40/42 mashinasın buzıw ushın, Maks Nyuman hám onıń kásiplesleri Flauerske Colossus qurıwdı tapsırdı. Ol 1943-jıldıń fevral ayınıń basınan baslap on bir ay dawamında birinshi Colossustı jobalaw hám qurıw menen shuǵıllandı&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Bletchley's code-cracking Colossus |language=en-US |work=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8492762.stm |access-date=2021-11-24 |archive-date=4 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100204035124/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8492762.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 1943-jıldıń dekabr ayında funkcionallıq sınaqtan ótkennen keyin, Colossus Bletchli-Parkqa jiberildi, ol jerge 1944-jıldıń 18-yanvarında jetkerildi&lt;ref name=&quot;The Colossus Computer&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.tnmoc.org/colossus-rebuild-story| bet = Colossus – The Rebuild Story| jumıs = The National Museum of Computing| qaralǵan sáne = 2014-jıl 7-yanvar | arxivurl = https://web.archive.org/web/20150418230306/http://www.tnmoc.org/colossus-rebuild-story| arxivsáne = 2015-jıl 18-aprel }}&lt;/ref&gt; hám 5-fevralda birinshi xabarǵa hújim etti&lt;ref name=&quot;Copeland2006&quot;&gt;{{Cite book|last=Copeland|first=Jack|year=2006|title=Colossus: The Secrets of Bletchley Park's Codebreaking Computers|location=Oxford|publisher=[[Oxford University Press]]|pages=101–115|isbn=978-0-19-284055-4}}&lt;/ref&gt;.

Colossus dúnyadaǵı birinshi elektronlı cifrlı programmalastırılatuǵın kompyuter boldı&lt;ref name=&quot;stanf&quot;&gt;{{cite book|url=http://plato.stanford.edu/entries/computing-history/|title=The Modern History of Computing|publisher=Stanford Encyclopedia of Philosophy|year=2017|language=en-US|access-date=7 January 2014|archive-date=12 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100712072148/http://plato.stanford.edu/entries/computing-history/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ol kóp sanlı vakuum trubkaların paydalandı. Onıń qaǵaz lenta arqalı kirgiziw sisteması bar edi hám maǵlıwmatlar ústinde hár túrli bulev logikalıq operaciyaların orınlawǵa qábiletli edi, biraq ol Tyuring-tolıq emes edi. Toǵız Mk II Colossus qurıldı (Mk I Mk II ge ózgertilip, ulıwma on mashina boldı). Colossus Mark I 1,500 termionlı vakuum trubkasınan turǵan, al Mark II 2,400 trubka menen Mark I den bes ese tezirek hám paydalanıwǵa ápiwayıraq bolıp, dekodlaw processin ádewir tezletti&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Randell|first1=Brian|author-link1=Brian Randell|last2=Fensom|first2=Harry|last3=Milne|first3=Frank A.|title=Obituary: Allen Coombs|newspaper=The Independent|date=15 March 1995|url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-allen-coombs-1611270.html|access-date=18 October 2012|archive-date=3 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203042657/http://www.independent.co.uk/news/people/obituary-allen-coombs-1611270.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fensom|first=Jim|title=Harry Fensom obituary|date=8 November 2010|url=https://www.theguardian.com/theguardian/2010/nov/08/harry-fensom-obituary|access-date=17 October 2012|newspaper=The Guardian|archive-date=17 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130917220225/http://www.theguardian.com/theguardian/2010/nov/08/harry-fensom-obituary|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Eniac.jpg|thumb|upright=1.15|left|ENIAC birinshi elektronlı, Tyuring-tolıq qurılma boldı hám AQSH Áskeriy kúshleri ushın ballistikalıq traektoriya esaplawların orınladı.]]
ENIAC&lt;ref&gt;John Presper Eckert Jr. and John W. Mauchly, Electronic Numerical Integrator and Computer, United States Patent Office, US Patent 3,120,606, filed 26 June 1947, issued 4 February 1964, and invalidated 19 October 1973 after court ruling on ''[[Honeywell v. Sperry Rand]]''.&lt;/ref&gt; (Elektronlı Sanlı Integrator hám Kompyuter) AQSHta qurılǵan birinshi elektronlı programmalastırılatuǵın kompyuter boldı. ENIAC Colossus qa uqsas bolsa da, ol ádewir tezirek, kóbirek iykemli hám Tyuring-tolıq edi. Colossus sıyaqlı, ENIACtaǵı «programma» onıń patch kabelleri hám tumblerleriniń jaǵdayları menen anıqlanatuǵın edi, bul keyin payda bolǵan programması yadta saqlanatuǵın elektronlı mashinalardan ádewir parıq qılatuǵın edi. Programma jazılǵannan keyin, onı mashinaǵa mexanikalıq túrde ornatıw kerek boldı, yaǵnıy shtepseller hám tumblerlerdi qoldan qayta ornatıw arqalı. ENIACtıń baǵdarlamashıları altı hayal boldı, olar kóbinese jámlesip «ENIAC qızları» dep ataldı.

Ol elektronikanıń joqarı tezligin kóp quramalı máseleler ushın programmalastırılıw múmkinshiligi menen biriktirdi. Ol sekundına 5000 ret qosıw yamasa alıw ámelin orınlay alatuǵın edi, bul basqa hár qanday mashinadan mıń ese tezirek edi. Onıń jáne kóbeytiw, bóliw hám kvadrat koren shıǵarıw modulleri bar edi. Joqarı tezlikli yadı 20 sóz (shama menen 80 bayt) penen sheklengen edi. Pensilvaniya universitetinde Djon Mochli hám Dj. Presper Ekkerttiń basshılıǵında qurılǵan ENIACtıń rawajlanıwı hám qurılısı 1943-jıldan 1945-jıldıń aqırında tolıq iske túskenge shekem dawam etti. Mashina úlken bolıp, 30 tonna salmaqqa iye edi, 200 kilovatt elektr quwatın paydalanıp, 18,000 nan aslam vakuum trubkaları, 1,500 rele hám júz mıńlaǵan rezistorlar, kondensatorlar hám induktorlardı óz ishine alǵan&lt;ref name=&quot;Eniac&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.techiwarehouse.com/engine/a046ee08/Generations-of-Computer| bet = Generations of Computer| baspaxana = techiwarehouse.com| qaralǵan sáne = 2014-jıl 7-yanvar | arxivurl = https://web.archive.org/web/20150702211455/http://www.techiwarehouse.com/engine/a046ee08/Generations-of-Computer/| arxivsáne = 2015-jıl 2-iyul }}&lt;/ref&gt;.

=== Zamanagóy kompyuterler ===

==== Zamanagóy kompyuter túsinigi ====
Zamanagóy kompyuterdiń principi [[Alan Tyuring]] tárepinen onıń 1936-jılǵı áhmiyetli maqalasında usınılǵan,&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1112/plms/s2-42.1.230|last=Turing|first=A. M.|year=1937|title=On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem|journal=Proceedings of the London Mathematical Society|series=2 |volume=42|number=1|pages=230–265|s2cid=73712 }}&lt;/ref&gt; «Esaplawǵa bolatuǵın sanlar haqqında». Tyuring «Universal esaplaw mashinası» dep ataǵan ápiwayı qurılmanı usındı, házir ol universal Tyuring mashinası dep ataladı. Ol bunday mashinanıń lentada saqlanǵan kórsetpelerdi (programmanı) orınlaw arqalı esaplawǵa bolatuǵın hár qanday nárseni esaplay alatuǵının dálilledi, bul mashinanı programmalastırıwǵa múmkinshilik beredi. Tyuring dizaynınıń tiykarǵı túsinigi - bul saqlanǵan programma, onda esaplawǵa arnalǵan barlıq kórsetpeler yadta saqlanadı. Fon Neyman zamanagóy kompyuterdiń oraylıq túsinigi usı maqalaǵa tiykarlanǵanın moyınladı&lt;ref&gt;{{cite book|last=Copeland|first=Jack|author-link=Jack Copeland|year=2004|title=The Essential Turing|quote-page=22|quote=von Neumann&amp;nbsp;... firmly emphasized to me, and to others I am sure, that the fundamental conception is owing to Turing—insofar as not anticipated by Babbage, Lovelace and others.}} Letter by [[Stanley Frankel]] to [[Brian Randell]], 1972.&lt;/ref&gt;. Tyuring mashinaları búgingi kúnge shekem esaplaw teoriyasında izertlewdiń oraylıq obekti bolıp qalmaqta. Shekli yad qorları tárepinen qoyılǵan sheklewlerden basqa, zamanagóy kompyuterler Tyuring-tolıq dep ataladı, yaǵnıy olardıń algoritmlerdi orınlaw qábileti universal Tyuring mashinasına teń.

==== Saqlanǵan programmalar ====
[[Fayl:SSEM Manchester museum close up.jpg|right|thumb|upright=1.15|alt=Three tall racks containing electronic circuit boards|Qayta tiklengen Manchester Baby bólimi, birinshi elektron saqlanǵan programmalı kompyuter]]
Dáslepki esaplaw mashinaları turaqlı programmalarǵa iye edi. Onıń funkciyasın ózgertiw mashinanı qayta sımlawdı hám qayta qurıwdı talap etti&lt;ref name=&quot;Copeland2006&quot; /&gt;. Saqlanǵan programmalı kompyuter usınısı menen bul ózgerdi. Saqlanǵan programmalı kompyuter dizaynı boyınsha kórsetpe toplamın qamtıydı hám yadta esaplawdı táriyipleytuǵın kórsetpeler toplamın (programmanı) saqlay aladı. Saqlanǵan programmalı kompyuterdiń teoriyalıq tiykarı [[Alan Tyuring]] tárepinen 1936-jılǵı maqalasında qoyılǵan. 1945-jılı Tyuring Milliy fizika laboratoriyasına qosıldı hám elektron saqlanǵan programmalı cifrlı kompyuterdi rawajlandırıw boyınsha jumıstı basladı. Onıń 1945-jılǵı «Usınılǵan elektron kalkulyator» bayanatı usınday qurılma ushın birinshi specifikaciya boldı. Pensilvaniya universitetindegi Djon fon Neyman da 1945-jılı «EDVAC haqqında bayanatlarınıń birinshi jobasın» tarqattı&lt;ref name=&quot;stanf&quot; /&gt;.

Manchester Baby dúnyadaǵı birinshi saqlanǵan programmalı kompyuter boldı. Ol Angliyadaǵı Manchester universitetinde Frederik S. Uilyams, Tom Kilburn hám Djeff Tutill tárepinen qurıldı hám óziniń birinshi programmasın 1948-jıldıń 21-iyunında iske qostı&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Enticknap |first=Nicholas |title=Computing's Golden Jubilee |journal=Resurrection |issue=20 |date=Summer 1998 |url=http://www.cs.man.ac.uk/CCS/res/res20.htm#d |issn=0958-7403 |access-date=19 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120109142655/http://www.cs.man.ac.uk/CCS/res/res20.htm#d |archive-date=9 January 2012  }}&lt;/ref&gt;. Ol Uilyams trubkası, birinshi erkin kirisli cifrlı saqlaw qurılması ushın sınaq platforması retinde jobalanǵan edi&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Early computers at Manchester University|journal=Resurrection|volume=1|issue=4|date=Summer 1992|url=http://www.cs.man.ac.uk/CCS/res/res04.htm#g|issn=0958-7403|access-date=7 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828010743/http://www.cs.man.ac.uk/CCS/res/res04.htm#g|archive-date=28 August 2017}}&lt;/ref&gt;. 1998-jılǵı retrospektivada kompyuter «kishi hám ápiwayı» dep sıpatlansa da, ol zamanagóy elektron kompyuteriniń barlıq zárúr elementlerin óz ishine alǵan birinshi isleytuǵın mashina boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.computer50.org/mark1/contemporary.html| bet = Early Electronic Computers (1946–51)| baspaxana = University of Manchester| qaralǵan sáne = 2008-jıl 16-noyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20090105031620/http://www.computer50.org/mark1/contemporary.html| arxivsáne = 2009-jıl 5-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Baby óz dizaynınıń orınlanıwın kórsetkennen keyin-aq, universitette onı ámeliy paydalı kompyuterge, Manchester Mark 1 ge aylandırıw boyınsha joybar baslandı.

Mark 1 óz gezeginde tez arada Ferranti Mark 1 ushın prototipke aylandı, ol dúnyadaǵı birinshi kommerciyalıq jaqtan qoljetimli ulıwma maqsetli kompyuter edi&lt;ref name=NapperMK1&gt;{{Web deregi | familiya = Napper| at = R. B. E.| bet = Introduction to the Mark 1| url = http://www.computer50.org/mark1/mark1intro.html| baspaxana = The University of Manchester| qaralǵan sáne = 2008-jıl 4-noyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20081026080604/http://www.computer50.org/mark1/mark1intro.html| arxivsáne = 2008-jıl 26-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Ferranti tárepinen qurılǵan bul kompyuter 1951-jıldıń fevral ayında Manchester universitetine jetkerildi. 1953-jıldan 1957-jılǵa shekem usı keyingi mashinalardıń keminde jetewi jetkerildi, olardıń biri [[Amsterdam]]daǵı Shell laboratoriyasına&lt;ref&gt;{{Web deregi | baspaxana = [[Computer Conservation Society]]| bet = Our Computer Heritage Pilot Study: Deliveries of Ferranti Mark I and Mark I Star computers| url = http://www.ourcomputerheritage.org/wp/| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161211201840/http://www.ourcomputerheritage.org/wp/| arxivsáne = 2016-jıl 11-dekabr | qaralǵan sáne = 2010-jıl 9-yanvar }}&lt;/ref&gt;. 1947-jıldıń oktyabr ayında Britaniyalı awqatlandırıw kompaniyası J. Lyons &amp; Company direktorları kompyuterlerdiń kommerciyalıq rawajlanıwına tásir etiwde belsendi rol atqarıwǵa qarar etti. 1949-jılǵı Kembridj EDSAC úlgisinde islengen Lyons kompaniyasınıń LEO I kompyuteri 1951-jıldıń aprel ayında iske tústi&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Lavington| at = Simon| bet = A brief history of British computers: the first 25 years (1948–1973).| baspaxana = [[British Computer Society]]| url = http://www.bcs.org/server.php?| qaralǵan sáne = 2010-jıl 10-yanvar | arxivsáne = 2010-jıl 5-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20100705050757/http://www.bcs.org/server.php}}&lt;/ref&gt; hám dúnyada birinshi bolıp ádettegi keńse kompyuter jumısın orınladı.

==== Tranzistorlar ====
[[Fayl:Transistor-die-KSY34.jpg|thumb|right|Bipolyarlı tranzistor (BTT)]]
Maydan-effektli tranzistor koncepciyası 1925-jılı Yulius Edgar Lilienfeld tárepinen usınılǵan edi. Djon Bardin hám Uolter Bratteyn, Bell Labs kompaniyasında Uilyam Shoklidiń basshılıǵında islep atırıp, 1947-jılı birinshi isleytuǵın tranzistor - noqat-kontaktlı tranzistordı dúzdi, sonnan keyin 1948-jılı Shoklidiń bipolyarlı tranzistorı payda boldı&lt;ref name=&quot;Lee&quot;&gt;{{cite book |last1=Lee |first1=Thomas H. |title=The Design of CMOS Radio-Frequency Integrated Circuits |date=2003 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-139-64377-1 |url=https://web.stanford.edu/class/archive/ee/ee214/ee214.1032/Handouts/HO2.pdf |access-date=31 July 2019 |archive-date=9 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209032130/https://web.stanford.edu/class/archive/ee/ee214/ee214.1032/Handouts/HO2.pdf  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Puers&quot;&gt;{{cite book |last1=Puers |first1=Robert |last2=Baldi |first2=Livio |last3=Voorde |first3=Marcel Van de |last4=Nooten |first4=Sebastiaan E. van |title=Nanoelectronics: Materials, Devices, Applications, 2 Volumes |date=2017 |publisher=[[John Wiley &amp; Sons]] |isbn=978-3-527-34053-8 |page=14 |url={{GBurl|id=JOqVDgAAQBAJ|p=14}} |access-date=31 July 2019 }}&lt;/ref&gt;. 1955-jıldan baslap, tranzistorlar kompyuter dizaynında vakuum trubkaların almastırdı, bul kompyuterlerdiń «ekinshi áwladınıń» payda bolıwına alıp keldi. Vakuum trubkaları menen salıstırǵanda, tranzistorlardıń kóplegen artıqmashlıqları bar: olar kishirek hám vakuum trubkalarına qaraǵanda az quwat talap etedi, sonlıqtan az jıllılıq shıǵaradı. Tutasıw tranzistorları vakuum trubkalarına qaraǵanda ádewir isenimli boldı hám uzaǵıraq, sheksiz xızmet múddetine iye edi. Tranzistorlı kompyuterler salıstırmalı túrde ıqsham keńislikte on mıńlaǵan binar logikalıq sxemalardı óz ishine ala alatuǵın edi. Biraq, dáslepki tutasıw tranzistorları salıstırmalı túrde úlken qurılmalar bolıp, olardı ǵalabalıq óndiriw tiykarında islep shıǵarıw qıyın edi, bul olardı bir qatar arnawlı qollanıwlar menen sheklep qoydı&lt;ref name=&quot;Moskowitz&quot;&gt;{{cite book |last1=Moskowitz |first1=Sanford L. |title=Advanced Materials Innovation: Managing Global Technology in the 21st century |date=2016 |publisher=[[John Wiley &amp; Sons]] |isbn=978-0-470-50892-3 |pages=165–167 |url={{GBurl|id=2STRDAAAQBAJ|p=165}} |access-date=28 August 2019 }}&lt;/ref&gt;.

Manchester Universitetinde Tom Kilburnniń basshılıǵındaǵı komanda jańadan islep shıǵılǵan tranzistorlardı ventillerdiń ornına qollanıp mashina dizaynladı hám qurdı{{sfn|Lavington|1998|pp=34–35}}. Olardıń birinshi tranzistorlı kompyuteri hám dúnyadaǵı birinshi usınday kompyuter 1953-jılı iske tústi, al ekinshi versiyası 1955-jıldıń aprel ayında sol jerde tamamlandı. Biraq, mashina óziniń 125 kGc saattıq tolqın formaların payda etiw ushın hám magnitli baraban yadında oqıw hám jazıw sxemalarında ventillerdi paydalanǵan edi, sonlıqtan ol tolıǵı menen tranzistorlanǵan birinshi kompyuter bolmadı. Bul ayırmashılıq 1955-jılǵı Harwell CADET kompyuterine tiyisli,&lt;ref name=&quot;ieeexplore.ieee&quot;&gt;{{cite journal |last=Cooke-Yarborough |first=E. H. |date=June 1998 |title=Some early transistor applications in the UK |url=https://ieeexplore.ieee.org/document/689507 |url-status=dead |journal=Engineering Science &amp; Education Journal |volume=7 |issue=3 |pages=100–106 |doi=10.1049/esej:19980301 |doi-broken-date=11 July 2025 |issn=0963-7346 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108041817/https://ieeexplore.ieee.org/document/689507 |archive-date=8 November 2020 |access-date=7 June 2009|url-access=subscription }} {{subscription required}}.&lt;/ref&gt; ol Xaruelldegi Atom energiyası boyınsha izertlew mákemesiniń elektronika bólimi tárepinen qurılǵan&lt;ref name=&quot;ieeexplore.ieee&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cooke-Yarborough |first=E. H. |title=Introduction to Transistor Circuits |publisher=Oliver and Boyd |year=1957 |location=Edinburgh, Scotland |page=139}}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:MOSFET Structure.svg|thumb|right|MOSFET (MOS tranzistor), zatvor (G), denesi (B), derek (S) hám aǵın (D) terminalların kórsetedi. Dárwaza deneden izolyaciyalawshı qatlam (qızǵısh) arqalı ajıratılǵan.]]

Metall-oksid-kremniy maydan-effektli tranzistor (MOSFET), sonday-aq MOS tranzistor dep te atalatuǵın, 1955 hám 1960-jıllar aralıǵında Bell Labs laboratoriyasında oylap tabıldı&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Huff |first1=Howard |last2=Riordan |first2=Michael |date=2007-09-01 |title=Frosch and Derick: Fifty Years Later (Foreword) |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1149/2.F02073IF |journal=The Electrochemical Society Interface |volume=16 |issue=3 |pages=29 |doi=10.1149/2.F02073IF |issn=1064-8208|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Frosch |first1=C. J. |last2=Derick |first2=L |date=1957 |title=Surface Protection and Selective Masking during Diffusion in Silicon |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1149/1.2428650 |journal=Journal of the Electrochemical Society |language=en |volume=104 |issue=9 |pages=547 |doi=10.1149/1.2428650|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kahng |first=D. |date=1961 |title=Silicon-Silicon Dioxide Surface Device |url=https://doi.org/10.1142/9789814503464_0076 |journal=Technical Memorandum of Bell Laboratories |pages=583–596 |doi=10.1142/9789814503464_0076 |isbn=978-981-02-0209-5|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lojek |first=Bo |title=History of Semiconductor Engineering |date=2007 |publisher=Springer-Verlag Berlin Heidelberg |isbn=978-3-540-34258-8 |location=Berlin, Heidelberg |page=321}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Ligenza |first1=J. R. |last2=Spitzer |first2=W. G. |date=1960 |title=The mechanisms for silicon oxidation in steam and oxygen |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0022369760902195 |journal=Journal of Physics and Chemistry of Solids |language=en |volume=14 |pages=131–136 |bibcode=1960JPCS...14..131L |doi=10.1016/0022-3697(60)90219-5|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lojek12023&quot;&gt;{{cite book |last1=Lojek |first1=Bo |title=History of Semiconductor Engineering |date=2007 |publisher=[[Springer Science &amp; Business Media]] |isbn=9783540342588 |page=120}}&lt;/ref&gt; hám ol haqıyqıy ıqsham tranzistor bolıp, keń kólemli qollanıwlar ushın miniatyurizaciyalanıwı hám massalıq óndiriliwi múmkin edi&lt;ref name=&quot;Moskowitz&quot;/&gt;. Onıń joqarı masshtablanıwı,&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Motoyoshi |first1=M. |s2cid=29105721 |title=Through-Silicon Via (TSV) |journal=Proceedings of the IEEE |date=2009 |volume=97 |issue=1 |pages=43–48 |doi=10.1109/JPROC.2008.2007462 |issn=0018-9219}}&lt;/ref&gt; hám bipolyar qosılıw tranzistorlarına salıstırǵanda ádewir tómen quwat jumsawı hám joqarı tıǵızlıǵı&lt;ref&gt;{{cite news |last=Young |first=Ian |date=12 December 2018 |title=Transistors Keep Moore's Law Alive |language=en-US |work=[[EETimes]] |url=https://www.eetimes.com/author.asp?section_id=36&amp;doc_id=1334068 |url-status=live |access-date=18 July 2019 |archive-date=24 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190924091622/https://www.eetimes.com/author.asp?section_id=36 }}&lt;/ref&gt; arqasında, MOSFET joqarı tıǵızlıqtaǵı integraciyalanǵan sxemalardı qurıwǵa múmkinshilik berdi&lt;ref name=&quot;computerhistory-transistor&quot;&gt;{{Web deregi | familiya = Laws| at = David| sáne = 2013-jıl 4-dekabr | bet = Who Invented the Transistor?| url = https://www.computerhistory.org/atchm/who-invented-the-transistor/| url-status = live| qaralǵan sáne = 2019-jıl 20-iyul | jumıs = [[Computer History Museum]]| arxivsáne = 2013-jıl 13-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20131213221601/https://www.computerhistory.org/atchm/who-invented-the-transistor/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hittinger&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hittinger |first1=William C. |title=Metal-Oxide-Semiconductor Technology |journal=Scientific American |date=1973 |volume=229 |issue=2 |pages=48–59 |issn=0036-8733|jstor=24923169 |doi=10.1038/scientificamerican0873-48 |bibcode=1973SciAm.229b..48H }}&lt;/ref&gt;. Maǵlıwmatlardı qayta islewden tısqarı, ol sonday-aq MOS tranzistorların yad yacheykalarınıń saqlaw elementleri retinde ámeliy qollanıwǵa múmkinshilik berdi, bul MOS yarım ótkizgishli yadtıń rawajlanıwına alıp keldi, ol kompyuterlerde burınǵı magnit ózekli yadtı almastırdı. MOSFET mikrokompyuter revolyuciyasına alıp keldi&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Malmstadt |first1=Howard V. |last2=Enke |first2=Christie G. |last3=Crouch |first3=Stanley R. |title=Making the Right Connections: Microcomputers and Electronic Instrumentation |date=1994 |publisher=[[American Chemical Society]] |isbn=978-0-8412-2861-0 |page=389 |url={{GBurl|id=lyJGAQAAIAAJ}} |quote=The relative simplicity and low power requirements of MOSFETs have fostered today's microcomputer revolution. |access-date=28 August 2019 }}&lt;/ref&gt; hám kompyuter revolyuciyasınıń jetekshi kúshine aylandı&lt;ref&gt;{{cite book |author1-link=Jerry G. Fossum |last1=Fossum |first1=Jerry G. |last2=Trivedi |first2=Vishal P. |title=Fundamentals of Ultra-Thin-Body MOSFETs and FinFETs |date=2013 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-43449-3 |page=vii |url={{GBurl|id=zZJfAAAAQBAJ|pg=PR7}} |access-date=28 August 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;uspto&quot;&gt;{{Web deregi | familiya = Marriott| at = J. W.| sáne = 2019-jıl 10-iyun | bet = Remarks by Director Iancu at the 2019 International Intellectual Property Conference| url = https://www.uspto.gov/about-us/news-updates/remarks-director-iancu-2019-international-intellectual-property-conference| arxivurl = https://web.archive.org/web/20191217200937/https://www.uspto.gov/about-us/news-updates/remarks-director-iancu-2019-international-intellectual-property-conference| arxivsáne = 2019-jıl 17-dekabr | qaralǵan sáne = 2019-jıl 20-iyul | jumıs = [[United States Patent and Trademark Office]]}}&lt;/ref&gt;. MOSFET kompyuterlerde eń keń qollanılatuǵın tranzistor bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;kahng&quot;&gt;{{Web deregi | bet = Dawon Kahng| url = https://www.invent.org/inductees/dawon-kahng| url-status = live| qaralǵan sáne = 2019-jıl 27-iyun | jumıs = [[National Inventors Hall of Fame]]| arxivsáne = 2019-jıl 27-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20191027062651/https://www.invent.org/inductees/dawon-kahng}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;atalla&quot;&gt;{{Web deregi | bet = Martin Atalla in Inventors Hall of Fame, 2009| url = https://www.invent.org/inductees/martin-john-m-atalla| qaralǵan sáne = 2013-jıl 21-iyun | arxivsáne = 2019-jıl 19-sentyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190919204631/https://www.invent.org/inductees/martin-john-m-atalla| url-status = live}}&lt;/ref&gt; hám cifrlı elektronikanıń tiykarǵı qurılıs blogı bolıp esaplanadı&lt;ref name=&quot;triumph&quot;&gt;{{cite AV media |title=Triumph of the MOS Transistor |url=https://www.youtube.com/watch?v=q6fBEjf9WPw |archive-url=https://web.archive.org/web/20210818215224/https://www.youtube.com/watch?v=q6fBEjf9WPw |archive-date=2021-08-18 |via=YouTube |publisher=[[Computer History Museum]] |access-date=21 July 2019 |date=6 August 2010}}&lt;/ref&gt;.

==== Integral sxemalar ====
[[Fayl:MOS 6502A.jpg|thumb|Integral sxemalar ádette plastik, metall yamasa keramika qutılarǵa ornalastırıladı, bul IS-tı zaqımlanıwdan qorǵaw hám qurastırıwdı ańsatlastırıw ushın islenedi.]]
Esaplaw quwatındaǵı keyingi úlken alǵa ilgerilew integral sxemanıń (IS) payda bolıwı menen keldi. Integraciyalanǵan sxema ideyasın birinshi bolıp Qorǵanıw ministrliginiń Korollik radar mekemesinde isleytuǵın radar ilimpazı Djeffri U.A. Dammer oylap taptı. Dammer integral sxemanıń birinshi ashıq táriypin 1952-jıldıń 7-may kúni Vashington qalasında ótkerilgen Sapalı elektron komponentlerdiń rawajlanıwı boyınsha simpoziumda usındı&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121025045943/http://www.epn-online.com/page/22909/the-hapless-tale-of-geoffrey-dummer-this-is-the-sad-.html &quot;The Hapless Tale of Geoffrey Dummer&quot;] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130511181443/http://www.epn-online.com/page/22909/the-hapless-tale-of-geoffrey-dummer-this-is-the-sad-.html |date=11 May 2013 }}, (n.d.), (HTML), ''Electronic Product News'', accessed 8 July 2008.&lt;/ref&gt;.

Birinshi isleytuǵın IS-lardı Texas Instruments kompaniyasında Djek Kilbi hám Fairchild Semiconductor kompaniyasında Robert Noys oylap taptı&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Jack| familiya = Kilby| avtorsilteme = Jack Kilby| bet = Nobel lecture| baspaxana = Nobel Foundation| jıl = 2000| location = Stockholm| url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2000/kilby-lecture.pdf| qaralǵan sáne = 2008-jıl 15-may | arxivsáne = 2008-jıl 29-may | arxivurl = https://web.archive.org/web/20080529024119/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2000/kilby-lecture.pdf| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Kilbi integral sxema haqqındaǵı dáslepki ideyaların 1958-jıldıń iyul ayında jazıp aldı hám 1958-jıldıń 12-sentyabr kúni birinshi isleytuǵın integraciyalanǵan úlgini tabıslı kórsetti&lt;ref name=&quot;TIJackBuilt&quot;&gt;[http://www.ti.com/corp/docs/kilbyctr/jackbuilt.shtml ''The Chip that Jack Built''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150501073820/http://www.ti.com/corp/docs/kilbyctr/jackbuilt.shtml |date=1 May 2015 }}, (c. 2008), (HTML), Texas Instruments, Retrieved 29 May 2008.&lt;/ref&gt;. 1959-jıldıń 6-fevral kúngi patent ótinishinde Kilbi óziniń jańa qurılmasın «yarım ótkizgish materialdan islengen dene ... onda elektron sxemanıń barlıq komponentleri tolıq integraciyalanǵan» dep táriyiplegen&lt;ref&gt;Jack S. Kilby, Miniaturized Electronic Circuits, United States Patent Office, US Patent 3,138,743, filed 6 February 1959, issued 23 June 1964.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Winston |first=Brian |title=Media Technology and Society: A History: From the Telegraph to the Internet |url={{GBurl|id=gfeCXlElJTwC|p=221}} |year=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-14230-4 |page=221 |access-date=6 June 2020}}&lt;/ref&gt;. Biraq, Kilbidiń oylap tapqanı monolit integral sxema (IS) chipi emes, al gibrid integral sxema (gibrid IS) edi&lt;ref name=&quot;Saxena140&quot;&gt;{{cite book |last1=Saxena |first1=Arjun N. |title=Invention of Integrated Circuits: Untold Important Facts |date=2009 |publisher=[[World Scientific]] |isbn=978-981-281-445-6 |page=140 |url={{GBurl|id=-3lpDQAAQBAJ|p=140}} |access-date=28 August 2019 }}&lt;/ref&gt;. Kilbidiń IS-ında sırtqı sım jalǵanıwları bar edi, bul onı kóplep islep shıǵarıwdı qıyınlastırdı&lt;ref name=&quot;nasa&quot;&gt;{{Web deregi | bet = Integrated circuits| url = https://www.hq.nasa.gov/alsj/ic-pg3.html| jumıs = [[NASA]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 13-avgust | arxivsáne = 2019-jıl 21-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190721173218/https://www.hq.nasa.gov/alsj/ic-pg3.html| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

Noys ta Kilbiden yarım jıl keyin óziniń integral sxema ideyasın oylap taptı&lt;ref&gt;[[Robert Noyce|Robert Noyce's]] Unitary circuit, {{Ref patent|country=US|number=2981877|status=patent|gdate=1961-04-25|title=Semiconductor device-and-lead structure|assign1=[[Fairchild Semiconductor Corporation]]}}.&lt;/ref&gt;. Noystıń oylap tapqanı birinshi haqıyqıy monolit IS chipi boldı&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;computerhistory1959&quot;&gt;{{Web deregi | bet = 1959: Practical Monolithic Integrated Circuit Concept Patented| url = https://www.computerhistory.org/siliconengine/practical-monolithic-integrated-circuit-concept-patented/| jumıs = [[Computer History Museum]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 13-avgust | arxivsáne = 2019-jıl 24-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20191024144046/https://www.computerhistory.org/siliconengine/practical-monolithic-integrated-circuit-concept-patented/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Onıń chipi Kilbidiń chipindegi kóplegen ámeliy máselelerdi sheshti. Fairchild Semiconductor kompaniyasında islep shıǵarılǵan bul chip kremniyden islengen edi, al Kilbidiń chipi germaniyden islengen edi. Noystıń monolit IS-ı 1959-jıldıń basında onıń kásiplesi Jan Xoerni tárepinen islep shıǵılǵan tegis process járdeminde jasalǵan edi. Óz gezeginde, tegis process Karl Frosh hám Linkoln Deriktiń kremniy dioksidi járdeminde yarım ótkizgish betin passivlestiriw boyınsha jumıslarına tiykarlanǵan edi&lt;ref name=&quot;Lojek12023&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Frosch |first1=C. J. |last2=Derick |first2=L. |date=1957 |title=Surface Protection and Selective Masking during Diffusion in Silicon |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1149/1.2428650 |journal=Journal of the Electrochemical Society |language=en |volume=104 |issue=9 |pages=547 |doi=10.1149/1.2428650|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite patent|number=US2802760A|title=Oxidation of semiconductive surfaces for controlled diffusion|gdate=1957-08-13|invent1=Lincoln|invent2=Frosch|inventor1-first=Derick|inventor2-first=Carl J.|url=https://patents.google.com/patent/US2802760A}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Moskowitz4&quot;&gt;{{cite book |last1=Moskowitz |first1=Sanford L. |url=https://books.google.com/books?id=2STRDAAAQBAJ&amp;pg=PA168 |title=Advanced Materials Innovation: Managing Global Technology in the 21st century |date=2016 |publisher=[[John Wiley &amp; Sons]] |isbn=978-0-470-50892-3 |page=168}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Lécuyer |first1=Christophe |url=https://books.google.com/books?id=LaZpUpkG70QC&amp;pg=PA62 |title=Makers of the Microchip: A Documentary History of Fairchild Semiconductor |last2=Brook |first2=David C. |last3=Last |first3=Jay |date=2010 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-01424-3 |pages=62–63}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Claeys |first1=Cor L. |url=https://books.google.com/books?id=bu22JNYbE5MC&amp;pg=PA27 |title=ULSI Process Integration III: Proceedings of the International Symposium |date=2003 |publisher=[[The Electrochemical Society]] |isbn=978-1-56677-376-8 |pages=27–30}}&lt;/ref&gt;.

Zamanagóy monolit IS-ları tiykarınan MOS (metall-oksid-yarım ótkizgish) integral sxemalar bolıp, MOSFET-lerden (MOS tranzistorları) qurılǵan&lt;ref name=&quot;Kuo&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kuo |first1=Yue |title=Thin Film Transistor Technology—Past, Present, and Future |journal=The Electrochemical Society Interface |date=1 January 2013 |volume=22 |issue=1 |pages=55–61 |doi=10.1149/2.F06131if |bibcode=2013ECSIn..22a..55K |url=https://www.electrochem.org/dl/interface/spr/spr13/spr13_p055_061.pdf |issn=1064-8208 |doi-access=free |access-date=31 July 2019 |archive-date=29 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829042321/http://www.electrochem.org/dl/interface/spr/spr13/spr13_p055_061.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Dáslepki eksperimental MOS IS 1962-jılı RCA kompaniyasında Fred Xeyman hám Stiven Xofsteyn tárepinen jasalǵan 16 tranzistorlı chip boldı&lt;ref name=&quot;computerhistory-digital&quot;&gt;{{Web deregi | bet = Tortoise of Transistors Wins the Race – CHM Revolution| url = https://www.computerhistory.org/revolution/digital-logic/12/279| jumıs = [[Computer History Museum]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 22-iyul | arxivsáne = 2020-jıl 10-mart | arxivurl = https://web.archive.org/web/20200310142421/https://www.computerhistory.org/revolution/digital-logic/12/279| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Keyinirek, 1964-jılı General Microelectronics kompaniyası birinshi kommerciyalıq MOS IS-ın usındı,&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.computerhistory.org/semiconductor/timeline/1964-Commecial.html| bet = 1964 – First Commercial MOS IC Introduced| jumıs = [[Computer History Museum]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 31-iyul | arxivsáne = 2015-jıl 22-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20151222203215/http://www.computerhistory.org/semiconductor/timeline/1964-Commecial.html| url-status = live}}&lt;/ref&gt; onı Robert Norman islep shıqqan edi&lt;ref name=&quot;computerhistory-digital&quot;/&gt;. 1967-jılı Bell Labs laboratoriyasında Robert Kervin, Donald Kleyn hám Djon Saras tárepinen ózin-ózi dúzetiwshi zatvorlı (kremniy-zatvorlı) MOS tranzistorınıń islep shıǵılıwınan soń, 1968-jılı Fairchild Semiconductor kompaniyasında Federiko Fadjin tárepinen ózin-ózi dúzetiwshi zatvorları bar birinshi kremniy-zatvorlı MOS IS islep shıǵıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = 1968: Silicon Gate Technology Developed for ICs| url = https://www.computerhistory.org/siliconengine/silicon-gate-technology-developed-for-ics/| jumıs = [[Computer History Museum]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 22-iyul | arxivsáne = 2020-jıl 29-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20200729145834/https://www.computerhistory.org/siliconengine/silicon-gate-technology-developed-for-ics/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Sonnan berli MOSFET zamanagóy IS-larındaǵı eń áhmiyetli qurılma komponenti bolıp qalmaqta&lt;ref name=&quot;Kuo&quot; /&gt;.

[[Fayl:MOS 6502 die.jpg|thumb|MOS 6502 chipiniń súwreti, 1970-jıllardıń basındaǵı bir chipte 3500 tranzistordı integraciyalaǵan mikroprocessor]]
MOS integral sxemasınıń rawajlanıwı [[mikroprocessor]]dıń oylap tabılıwına alıp keldi,&lt;ref name=&quot;computerhistory1971&quot;&gt;{{Web deregi | bet = 1971: Microprocessor Integrates CPU Function onto a Single Chip| url = https://www.computerhistory.org/siliconengine/microprocessor-integrates-cpu-function-onto-a-single-chip/| jumıs = [[Computer History Museum]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 22-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 12-avgust | arxivurl = https://web.archive.org/web/20210812104243/https://www.computerhistory.org/siliconengine/microprocessor-integrates-cpu-function-onto-a-single-chip/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Colinge2016&quot;&gt;{{cite book |last1=Colinge |first1=Jean-Pierre |last2=Greer |first2=James C. |title=Nanowire Transistors: Physics of Devices and Materials in One Dimension |date=2016 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-05240-6 |page=2 |url={{GBurl|id=FvjUCwAAQBAJ|p=2}} |access-date=31 July 2019 }}&lt;/ref&gt; hám kompyuterlerdiń kommerciyalıq hám jeke qollanılıwınıń keń tarqalıwın járiyaladı. Qaysı qurılmanıń birinshi mikroprocessor bolǵanı haqqında tartıslar bar, bul biraz [[Mikroprocessor|«mikroprocessor»]] termininiń anıq anıqlaması boyınsha kelisimniń joqlıǵına baylanıslı, biraq birinshi bir chipli mikroprocessordıń Intel 4004 bolǵanı keń moyınlanǵan,&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Intel's First Microprocessor—the Intel 4004| baspaxana = Intel Corp.| sáne = November 1971 | url = http://www.intel.com/museum/archives/4004.htm| qaralǵan sáne = 2008-jıl 17-may | arxivsáne = 2008-jıl 13-may | arxivurl = https://web.archive.org/web/20080513221700/http://www.intel.com/museum/archives/4004.htm}}&lt;/ref&gt; onı Federiko Fadjin óziniń kremniy-zatvorlı MOS IS texnologiyası menen,&lt;ref name=&quot;ieee&quot;&gt;[[Federico Faggin]], [https://ieeexplore.ieee.org/stamp/stamp.jsp?arnumber=4776530 The Making of the First Microprocessor], ''IEEE Solid-State Circuits Magazine'', Winter 2009, [[IEEE Xplore]].&lt;/ref&gt; sonday-aq Intel kompaniyasındaǵı Ted Xoff, Masatoshi Shima hám Stenli Mazor menen birge joybarlap hám ámelge asırǵan. 1970-jıllardıń basında, MOS IS texnologiyası bir chipte 10,000-nan aslam tranzistordı integraciyalawǵa múmkinshilik berdi.

Chipte Sistema (SoCs) - bul tıyın ólshemindegi mikrochipte (yamasa chipte) jaylasqan tolıq kompyuterler&lt;ref name=&quot;networkworld.com&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.networkworld.com/article/3154386/7-dazzling-smartphone-improvements-with-qualcomms-snapdragon-835-chip.html| bet = 7 dazzling smartphone improvements with Qualcomm's Snapdragon 835 chip| sáne = 2017-jıl 3-yanvar | qaralǵan sáne = 2019-jıl 5-aprel | arxivsáne = 2019-jıl 30-sentyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190930224934/https://www.networkworld.com/article/3154386/7-dazzling-smartphone-improvements-with-qualcomms-snapdragon-835-chip.html| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Olarda integraciyalanǵan RAM hám flesh yadı bolıwı yamasa bolmawı múmkin. Eger integraciyalanbaǵan bolsa, RAM ádette SoC-tıń tikkeley ústine (Package on package dep ataladı) yamasa astına (sxema taxtasınıń qarama-qarsı tárepinde) jaylastırıladı, al flesh yadı ádette SoC-tıń dál qasına ornalastırıladı. Bul maǵlıwmat almasıw tezligin jaqsılaw ushın islenedi, sebebi maǵlıwmat signalları uzaq aralıqlardı ótiwi kerek emes. 1945-jıldaǵı ENIAC-tan baslap, kompyuterler ádewir rawajlandı, házirgi SoCs-lar (mısalı, Snapdragon 865) tıyın ólsheminde bola tura, ENIAC-tan júz mıńlaǵan ese kúshlirek, milliardlaǵan tranzistorlardı integraciyalaydı hám tek bir neshe vatt quwat jumsaydı.

=== Mobil kompyuterler ===
Dáslepki mobil kompyuterler awır bolıp, tiykarǵı elektr quwatı menen jumıs islegen. 50 funt (23&amp;nbsp;kg) salmaqtaǵı IBM 5100 erte mısallardan biri edi. Keyingi kóshpeli úlgiler, mısalı Osborne 1 hám Compaq Portable aytarlıqtay jeńil bolǵan, biraq ele de elektr rozetkasına qosılıwı kerek edi. Grid Compass sıyaqlı dáslepki noutbuklar batareyalardı qosıw arqalı bul talaptı saplastırdı - hám esaplaw resurslarınıń úziliksiz miniatyurizaciyası hám kóshpeli batareya ómiriniń jetilisiwi menen, kóshpeli kompyuterler 2000-jıllarda keń qollanıldı&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://arstechnica.com/uncategorized/2008/12/global-notebook-shipments-finally-overtake-desktops/|title=Global notebook shipments finally overtake desktops|work=Ars Technica|first=David|last=Chartier|date=23 December 2008|access-date=14 June 2017|archive-date=4 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180604/https://arstechnica.com/uncategorized/2008/12/global-notebook-shipments-finally-overtake-desktops/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Usı rawajlanıwlar óndiriwshilerge 2000-jıllardıń basında esaplaw resursların uyalı telefonlarǵa biriktiriwge múmkinshilik berdi.

Bul [[smartfon]]lar hám planshetler hár túrli operaciyalıq sistemalarda isleydi hám jaqında bazarda ústemlik etiwshi esaplaw qurılmasına aylandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | avtor = IDC| bet = Growth Accelerates in the Worldwide Mobile Phone and Smartphone Markets in the Second Quarter, According to IDC| sáne = 2013-jıl 25-iyul | url = http://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS24239313| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140626022208/http://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS24239313| arxivsáne = 2014-jıl 26-iyun }}&lt;/ref&gt;. Olar Chipte Sistema (SoCs) tiykarında isleydi, bul tıyın ólshemindegi mikrochipte jaylasqan tolıq kompyuterler bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;networkworld.com&quot;/&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
__BÖLİDİMÖNDEMEW__

[[Kategoriya:Kompyuter arxitekturası]]</text>
      <sha1>hl6jirxq8lkkaalrd00hiqojas42h0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Claudio Bravo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4301</id>
    <revision>
      <id>265623</id>
      <parentid>265527</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T21:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>265623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2241" sha1="06446okchf9r1mhl6o837lj6royu5cg" xml:space="preserve">{{Infobox football biography
| name = Claudio Bravo
| image = Claudio Bravo Footballteam of Chile - Spain vs. Chile, 10th September 2013 (cropped).jpg
| image_size = 
| caption = [[Chili milliy futbol komandası|Chili]]de, 2013
| full_name = Claudio Andrés Bravo Muñoz&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.premierleague.com/news/84136| bet =Squads for 2016/17 Premier League confirmed| baspaxana =Premier League| sáne = 2016-jıl 1-sentyabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 15-sentyabr }}&lt;/ref&gt;
| birth_date = 
| birth_place = [[Buin (Chili)|Viluco]], Chili
| height = 1.84 m&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.premierleague.com/players/5810/Claudio-Bravo/overview| bet =Claudio Bravo| baspaxana =Premier League| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-avgust }}&lt;/ref&gt;
| position = [[Dárwazaman (futbol)|Dárwazaman]]
| currentclub = 
| clubnumber = 
| youthyears1 = 
| youthclubs1 = [[Colo-Colo]]
| years1 = 2002–2006
| clubs1 = [[Colo-Colo]]
| caps1 = 123
| goals1 = 0
| years2 = 2006–2014
| clubs2 = [[Real Sociedad]]
| caps2 = 229
| goals2 = 1
| years3 = 2014–2016
| clubs3 = [[FC Barcelona|Barcelona]]
| caps3 = 70
| goals3 = 0
| years4 = 2016–2020
| clubs4 = [[Manchester City F.C.|Manchester City]]
| caps4 = 29
| goals4 = 0
| years5 = 2020–2024
| clubs5 = [[Real Betis|Betis]]
| caps5 = 56
| goals5 = 0
| totalcaps = 507
| totalgoals = 1
| nationalyears1 = 2004
| nationalteam1 = [[Chile Olympic football team|Chile U23]]
| nationalcaps1 = 7
| nationalgoals1 = 0
| nationalyears2 = 2004–2024
| nationalteam2 = [[Chile national football team|Chile]]
| nationalcaps2 = 150
| nationalgoals2 = 0
| medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[Association football|football]]}}
{{MedalCountry|{{fb|CHI}}}}
{{MedalCompetition|[[Copa América]]}}
{{Medal|W|[[2015 Copa América|2015 Chile]]|}}
{{Medal|W|[[Copa América Centenario|2016 United States]]|}}
{{MedalCompetition|[[FIFA Confederations Cup]]}}
{{Medal|RU|[[2017 FIFA Confederations Cup|2017 Russia]]|}}
}}
'''Claudio Andrés Bravo Muñoz''' ({{IPA-es|ˈklauðjo ˈβɾaβo}}; [[1983|1983-jıl]] [[13-aprel]]) — [[chili]]li professional [[futbol]]shı. Ispaniyanıń [[FC Barcelona]] klubı oyınshısı.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Alfavit boyınsha futbolshılar]]</text>
      <sha1>06446okchf9r1mhl6o837lj6royu5cg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Skype</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4344</id>
    <revision>
      <id>265599</id>
      <parentid>121259</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T16:29:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Programmalıq támiynat atı menen atalǵan Wikipedia kategoriyaları|Programmalıq támiynat atı menen atalǵan Wikipedia kategoriyaları]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="qk44qjza9sqxfyyucqlp6fx8nbt3mt0" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Microsoft]]
[[Kategoriya:Programmalıq támiynat atı menen atalǵan Wikipedia kategoriyaları]]</text>
      <sha1>qk44qjza9sqxfyyucqlp6fx8nbt3mt0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Windows 11</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6731</id>
    <revision>
      <id>265665</id>
      <parentid>180946</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Derekler */ kategoriya</comment>
      <origin>265665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7517" sha1="kchnn46gdn5pc37qjj6m0lys5ax0pl1" xml:space="preserve">Windows 11 — Windows 10 operatsion sistemasınıń dawamshısı esaplanıp, Microsoft tárepinen Windows NT shańaraǵına tiyisli bolǵan jeke kompyuterler ushın operatsion sistema bolıp tabıladı. Onıń dáslepki prezentaciyası 2021-jıl 24-iyunda bolıp ótti[1]. Windows 11 2021-jıl 5-oktyabrde Windows 10 menen isleytuǵın muwapıq apparatlar ushın Windows Update arqalı biypul jańalanıw retinde shıǵarıldı [2]. Áyne tap sánede Microsoft Office 2021 shıǵarılǵanlıǵı daǵaza etildi[3][4][5].
== Islep shıǵıw tariyxı ==
Windows 10 operatsion sisteması shıǵarılǵannan keyin, Microsoft Windows 10 operatsion sistemasın «Windowstıń sońǵı versiyasi» bolıwın aytqan edi[6][7]. Operatsion sistemada waqıt ótiwi menen jańa strukturalar hám jańalanishlar shıǵarılıwına zárúrat bar dep qarala basladı. Biraq, Windowstıń jańa versiyası yamasa qayta islep shıǵilıwı haqqındaǵı shamalar 2021-jıl yanvar ayında, Microsoft tárepinen «Windowstı vizual jasartirishi»ga tiyisli jumıs dizimi daǵaza etilgeninen keyin payda boldı [8]. Xabar etiliwishe, «Sun valley» (Quyashlı úlke) kod atı astında islep shıǵılǵan Windows ushın vizual jańalanıw sistema paydalanıwshı interfeysin qayta proektlestiriwge mólsherlengen[9]. 2021-jıl 15-iyunda Internet tarmaǵında Windows 11 operatsion sistemasınıń shama etilgen beta versiyası haqqında maǵlıwmatlar payda boldı. Ol jaǵdayda islep shıǵıw biykar etilgen Windows 10 X interfeysine uqsas interfeys, sonıń menen birge Windows 11 ushın qayta islengen kórinis hám sawda belgisi kórsetildi [10].

Microsoft Build 2021 programmistler konferenciyasında Microsoft bas direktorı Satya Nadella Windowstıń keyingi áwladı haqqında sóz yuritdi. Ol bir neshe aydan berli jańa operatsion sistema ústinde islenip atırǵanlıǵı hám de jaqın orada onıń rásmiy prezentaciyası bolıwın ayttı [11]. Nadella sóylewinden bir hápte ótip, Microsoft Windowstıń 2021-jıl 24-iyunǵa joybarlastırılǵan ilajına mirátnama jiberiwdi basladı [12][13]. 21-iyun kúni Microsoft Windows 11 ústinde islep atirǵanlıǵı haqqındaǵı xabarlar tarqaldı.

24-iyun kúni Microsoft Windows 11 rásmiy prezentaciyaın ótkerdi. Ilaj 11:00 (Nyu-York waqıtı menen), 16 :00 (Tashkent waqıtı menen) de baslandı. Ol jaǵdayda bolg'usi operatsion sistema jańalıqları kórsetildi.
== Jańalıqları ==
'''Interfeysde'''
Bul sistema «Microsoft Fluent Design» dep atalıwshi jańalanǵan paydalanıwshı interfeysine iye. Pútkil sistema ashıqlıq, sayalar hám domalaq múyeshlerge iye ekenligi menen ajralıp turadı [14]. Qayta islengen Jumısqa túsiriw («Pusk») menyusı engizildi, ol wazıypalar paneli ortasında jaylasqan (lekin onı aldınǵı sıyaqlı jaylastırıw múmkin), janlı plitkalar joq. wazıypalar paneli de oraylastırılǵan hám ápiwayılastırılgan [10]. Windows 10'da ilgeri usınıs etilgen wazıypalardı kóriw funksiyası jańalanǵan dizayn tiykarında islep shıǵılǵan. Sonıń menen birge jańa sistema ikonkalari, dawıslar hám vidjetlar qosılǵan [15].

Windows 11 jańalanǵan Segoe UI variable shriftin óz ishine aladı. Shrift aldınǵı Segoe UI shriftinde esapqa alınbaǵan zamanagóy joqarı DPI displeylerin qollap-quwatlawǵa mólsherlengen[16].

Islep shıǵıwshılar Windows 11'da fon wazıypaları menen islewdi jaqsıladilar, bul bolsa onı aldınǵınan kóre tezirek hám natiyjelilew islewin támiyinlewge alıp keledi.

Kirisiw hám óshiriw ekranları ushın standart kók reń sxeması qara reń menen almastırildi. «Ólik kók ekran» (BSOD) da qara rangga ózgertirilgen[17].

'''Ózgerisleri'''
Qosımshalar hám basqa kontentlar ushın birden-bir dúkan retinde xızmet etiwshi «Microsoft Store» Windows 11'da qayta islep shıǵıldı. Endi Microsoft islep shıǵıwshılarǵa Win32, Progressive Web Apps hám basqa qabarǵan jerlew texnologiyaların standart Universal Windows Platform qosımshaları menen bir qatarda «Microsoft Store»da tarqatıw imkaniyatın jarattı [18].

«Microsoft Teams» sheriklik platformasi Windows 11 paydalanıwshı interfeysine kirgizildi hám oǵan wazıypalar paneli arqalı kirisiw múmkin. Bul platforma Skype ornına usınıs etildi[19][20][21]. Sebebi bunday platformalarga [[COVID-19 pandemiyası]] sharayatında talap asqanlıǵı esapqa alındı.

Sonıń menen birge Windows 11 «Chromium»ga tiykarlanǵan «Microsoft Edge» veb-brauzeri menen támiyinlendi. Bul brauzer «Internet Explorer»ni óz ishine almaydı hám de qollamaydı [22].

Jańalanǵan Xbox qosımshası, sonıń menen birge Xbox Series X/S'da usınıs etilgen «Auto HDR» hám «DirectStorage» texnologiyaları Windows 11'ga qosıldı. Sol sebepli operatsion sistemaǵa kompyuterde «DirectX12» grafik kartası hám de «NvMe-SSD»ni qóllawı talap etiledi.

wazıypalar panelindegi tuymeni basıw arqalı vidjet paneli bar. vidjetlar MSN xızmetinen jańalıqlar, sport, hawa rayı hám de finanslıq maǵlıwmatlardı kórsetip baradı [23][24].

== Android ushın Windows tómen sisteması ==
Dáslepki versiyalarda bul funksiya kiritilmegen bolsa -de[25][26], kelesi 2022-jılǵa mólsherlengen Windows 11'ning jańalanıwında rásmiy paydalanıwshılarǵa Android ushın jańa Windows tómen sisteması (WSA) hám Android ashıq derek joybarı (AOSP) járdeminde Android qosımshaların ornatıw hám jumısqa túsiriw imkaniyatın beriw názerde tutildi (biraq bunı oktyabr jańalanıwında da qılıw múmkin). Android qosımshalardı Microsoft Store'dagi «Amazon Appstore» arqalı alıw múmkin[27]. Qosımshalardı jumısqa túsiriw ushın Microsoft esap qaydnomasi, Amazon esap qaydnomasi, «Amazon Appstore» klientiniń bir retlik ornatılıwı hám de kompyuterde 8 Gb yamasa odan kóp operativ yad (RAM) talap etiledi[28][29][30][31][32]. Bunnan tısqarı paydalanıwshılar Android qosımshalar kompleksi (APK) fayl formatınan paydalanıp, hár qanday derekten Android qosımshaların kóshirip alıp ornatıwları múmkin.

== Qawipsizlik ==
Minimal sistema talaplarınıń bir bólegi retinde Windows 11 tek Isenimli platforma modulı (TPM) 2. 0 qawipsizlik protsessoriga iye apparatlarda isleydi[33]. Microsoft maǵlıwmatlarına kóre, TPM 2. 0 protsessori proshivka hám qosımsha apparatlarǵa hújimlerden qorǵawlanıw ushın «oǵada zárúrli» esaplanadı. Bunnan tısqarı, Microsoft endi Windows 11 apparatlarında ornatılǵan hám standart virtualizatsiyaga tiykarlanǵan qawipsizlik (vBS), «Hypervisor Protected Code Integrity» (HvCI) hám «Secure Boot» bolıwın talap etedi. Operatsion sistema, sonıń menen birge, nol kúnlik ekspluataciyadan qorǵaw ushın qollap -quwatlanatuǵın Intel hám AMD protsessorlari ushın úskeneler kompleksinen qorǵawlanishga iye.

Aldınǵı (Windows 10 ) sıyaqlı Windows 11 de Windows Hello arqalı kóp faktorli autentifikatsiyani hám biometrik autentifikatsiyani qollap -quwatlaydı.

Sistema talapnaması 
Windows 11 tek 64 bitli versiyada usınıs etiledi. Daǵaza etilgen waqıtta minimal sistema talapları :
eki yamasa odan kóp yadrolı 1 gigagertsli protsessor;
4 GB operativ yad (DDR), lekin 8-16 GB operativ yad bolsa maqsetke muwapıq boladı ;
64 GB qattı disktan bos jay;
DirectX 12/WDDM (Windows Display Driver Model) 2. x'ni qollap -quwatlaytuǵın videokarta bolıwı kerekligi aytılǵan.
== Derekler ==
{{shala}}

[[Kategoriya:Windows]]
[[Kategoriya:Jeke operaciyalıq sistemalar]]</text>
      <sha1>kchnn46gdn5pc37qjj6m0lys5ax0pl1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Windows 10</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6732</id>
    <revision>
      <id>265666</id>
      <parentid>111602</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:59:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Derekler */ kategoriya</comment>
      <origin>265666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1866" sha1="1yuqgqx4ccqr1u2cxssdeaqyo6a9xkc" xml:space="preserve">'''Windows 10''' — jeke kompyuterler hám jumıs stanciyaları ushın [[Microsoft]] tárepinen [[Windows NT]] shańaraǵı tárepinen islep shıǵılǵan operatsion sistema. [[Windows 8.1]] dan keyin, sistema 9 dı shetlep ótip, 10 nomerdi aldı, [[Windows 10]] nıń [[server]] sherigi [[Windows Server 2016]] esaplanadı.

Sistema hár qıylı apparatlar, mısalı, [[jeke kompyuter]]ler, [[planshet]]ler, [[smartfon]]lar, [[Xbox One]] pristavkalari hám basqalar ushın birlestirilgen bolıwı ushın islep shıǵılǵan bolıp, ol jaǵdayda barlıq qollap -quwatlanatuǵın apparatlar menen birlestirilgen rawajlanıw platformasi jáne onıversal programmalardıń birden-bir dúkanı bar. Windows 10 xızmet retinde qollap-quwatlaw sikli dawamında jańalanishlar menen támiyinlenedi. Sistema shıǵarılǵannan keyingi birinshi jıl dawamında paydalanıwshılar Windows 7, Windows 8. 1 hám Windows Phone 8. 1 dıń litsenziyalanǵan nusqaların isleytuǵın apparatlarda Windows 10'ga biypul ótiwleri múmkin edi. Zárúrli jańalıqlar qatarına «Cortana» dawıslı járdemshisi, bir neshe jumıs stoli jaratıw hám almastırıw qábileti hám basqalar kiredi. Windows 10 — bul Windows'ning sońǵı «qutidagi» versiyası, barlıq keyingi versiyalar tek cifrlı formada tarqatıladı.

Windows 10 paydalanıwshı shártnaması Microsoft'ga paydalanıwshı, onıń Internet degi iskerligi tariyxı, kirisiw noqatları ushın parollar, klaviaturada jazılǵan maǵlıwmatlar hám basqa kóp zatlar haqqında kóp maǵlıwmat toplaw imkaniyatın beredi.

W3 Schools statistikalıq maǵlıwmatlarına kóre, Windows 10 Internetge jalǵanıw ushın isletiletuǵın operatsion sistemalar arasında dúnyada birinshi orındı iyelep turıptı.
== Derekler ==

[[Kategoriya:Windows]]
[[Kategoriya:Kompyuter]]
[[Kategoriya:Jeke operaciyalıq sistemalar]]</text>
      <sha1>1yuqgqx4ccqr1u2cxssdeaqyo6a9xkc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Veb-brauzer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7807</id>
    <revision>
      <id>265612</id>
      <parentid>106248</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T16:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Informatika|Informatika]]» kategoriyası alıp taslandı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1198" sha1="696f9tpdmnfzkfaaj8t61iu53gixmya" xml:space="preserve">Web-brauzerler
Internettiń WWW xızmetinen paydalanıw ushın aarnawlı baǵdarlamalar islep shıǵılǵan. Olar Web-brauzerler (Browser) dep ataladı. Browser
anglichansha sóz bolıp, kóriwdi támiyinlew, kórsetiw mánisin ańlatadı. Birinshi Web-brauzer 1990-jılı CERN (Evropa Yadrolıq Izertlew Keńesi) xızmetkeri Tim Berners-Li tárepinen islep shıǵılǵan bolıp,atı World Wide Web bolǵan.Házirgi kúnge shekem júdá kóp Web-brauzerler islep shıǵarılǵan.Mosaic, Opera, AdWiper, Netscape Navigator, Netscape Communicator, Google Chrome, Mozilla Pirefox, Microsoft Internet Explorer hám Power Browser. Olardan eń belgilileri tómendegiler:
Microsoft firmasınıń Internet Explorer baǵdarlamasınıń Windows operacion [[Sistema|sistema]]sı quramına kirgizilgenligi bul brauzerdiń keń tarqalıwına sebep boldı. Sonıń ushın Microsoft Internet Explorer baǵdarlaması tiykarında brauzerlerdiń wazıypaları hám imkaniyatları menen tanısamız.
Web-brauzerlerdiń tiykarǵı wazıypaları tómendegilerden ibarat:
• Web-betlerdi yadqa júklew hám kórsetiw;
• Web-betlerdi diskke jazıp qoyıw (saqlaw);
• WWWdegi adresi boyınsha Web-betlerin shaqırıw.</text>
      <sha1>696f9tpdmnfzkfaaj8t61iu53gixmya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Internet tariyxi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7823</id>
    <revision>
      <id>265611</id>
      <parentid>98455</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T16:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Informatika|Informatika]]» kategoriyası alıp taslandı; «[[Kategoriya:Internet|Internet]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1998" sha1="euwr24ymtnul7m96kckoyfddyp2uozi" xml:space="preserve">Internet tariyxı.
Ózgerip hám rawajlanıp turıwshı dúnya yaki jámiyet haqqındaǵı hár túrli kórinistegi úlken kólemli informaciyalar dúnyanıń derlik barlıq mámleketlerinde jıynalıp barmaqta. Bul maǵlıwmatlardan paydalanıw zamanagóy xabar texnologiyası qurallarısız úlken qárejet hám waqıt talap etedi. Bunday mashqalalar Internet (inglis tilindegi interconnected network sóziniń qısqartılıwı, mánisi Xalıq aralıq [[kompyuter]] tarmaǵı)tiń shólkemlestiriliwi menen sheshildi.Internet dáslep birneshe áskeriy [[İzertlew|izertlew]]shilik orayları ortasında 
xabar resurslarınan birgelikte paydalanıw maqsetinde jaratıldı. Buǵan XX ásirdiń 70-jıllarınıń baslarında [[Amerika Qurama Shtatları|AQSh]] Qorǵanıw Ministrligi 
tárepinen islep shıǵılǵan ARPANet baylanıs tarmaǵı tiykar bolǵan.ARPANet — buzılǵan baylanıs buwınların avtomatikalıq túrde aylanıp 
ótiwge hám tarmaqtaǵı kompyuterlerdiń maǵlıwmat almasıwına imkan beriwshi qurılma esaplanadı.Birinshi márte 1969-jılı 29-oktyabrdeiske túsirilgen ARPANet tarmaǵında aralıq qashıqlıq 640&amp;nbsp;km bolǵan Los-Anjeles universiteti menen Stenford izertlew orayı arasında tek ǵana 2 minut dawamında 
informaciya almasılǵan. Dáslep bul tarmaq qupıya bolıp esaplanǵan. Keyin ala bul tarmaqqa AQShtıń basqa universitet, kolledj hám 
shólkemleri de baylanısqan. 1973-jılı transatlantik telefon kabeli ótkerilgennen keyin ARPANet tarmaǵına Evropanıń oqıw orınları 
hám shólkemleri jalǵanadı. Solay etip, bul tarmaq Internet tarmaǵına aylandı.
Internet tarmaǵı heshbir shólkemge baǵınbaydı,lekin mámleketler, 
ilimiy hám bilimlendiriw mákemeleri,kommerciyalıq strukturaları hám millionlap jeke insanlar tárepinen qarjılandırıldı. Tarmaq usınıs etilgen bolonterlar (qálewshiler) tárepinen shólkemlestirilgen «Internet arxitekturası boyınsha keńes» tárepinen basqarıladı.

[[Kategoriya:Internet]]</text>
      <sha1>euwr24ymtnul7m96kckoyfddyp2uozi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Canva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16365</id>
    <revision>
      <id>265682</id>
      <parentid>212648</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T07:24:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Programmalıq támiynat|Programmalıq támiynat]]» kategoriyası alıp taslandı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15485" sha1="qg0bv4n93lqbqhhe1m2nk9c1sm4pd9o" xml:space="preserve">{{Ishki siltemesiz}}
{{Kompaniya infoqutısı|caption=Parij shtab-kvartirasi|type=Menshikli|industry=Grafik dizayn |founded=2013|region_served=Dúnya boylap|key_people=[[Melanie Perkins]], Cliff Obrecht hám Cameron Adams Canva, Canva Pro, Canva for|products=''Canva, Canva Pro, Canva for, Enterprise, Canva for Education ''|num_employees=1,500|oʻziga_tegishli_kompaniyalar=|website=https://www.canva.com/}}{{Reflist|refs=&lt;!---
&lt;ref name=businessinsider&gt;Tay, Liz. [http://www.businessinsider.com.au/this-bizarre-recruitment-pitch-deck-convinced-a-senior-google-engineer-to-leave-for-an-australian-start-up-2013-8#savedave-16 This Bizarre Recruitment Pitch Deck Convinced A Senior Google Engineer To Leave For An Australian Start-Up] ''Business Insider''. 15-avgust 2013-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=canva&gt;Perkins, Melanie. [https://about.canva.com/our-story/ Our Story] ''Canva''. 19-avgust 2015-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=forbes&gt;Lim, Jason. [https://www.forbes.com/sites/jlim/2015/05/07/canva-carries-out-7-year-vision-to-disrupt-digital-design/ Canva Carries Out 7 Year Vision To Disrupt Digital Design] ''Forbes''. 2-iyul 2014-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=onstartups&gt;Perkins, Melanie. [http://onstartups.com/canva-user-journey Canva User Journey] ''OnStartups''. 1-iyun 2015-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=startupdaily&gt;Beeche, Mat. [http://www.startupdaily.net/2014/07/guy-kawasaki-wanted-work-canva/ Guy Kawasaki on why he wanted to work with Canva] ''Startup Daily''. 2-iyul 2014-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=techcrunch1&gt;Perez, Sarah. [https://techcrunch.com/2013/03/19/canva-raises-3-million-to-make-design-accessible-to-everyone/ Canva Raises $3 Million To Make Design Accessible To Everyone] ''Tech Crunch''. 19-may 2013-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=techcrunch4&gt;Shu, Catherine. [https://techcrunch.com/2014/07/21/australian-graphic-design-startup-canva-raises-additional-3-6m/ Australian Graphic Design Startup Canva Raises Additional $3.6M] ''Tech Crunch''. 21-iyul 2014-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=techcrunch5&gt;Perez, Sarah. [https://techcrunch.com/2014/10/15/canva-brings-its-easy-to-use-design-platform-to-the-ipad/ Canva brings its easy-to-use design platform to the iPad] ''Tech Crunch''. 15-oktabr 2014-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=techcrunch7&gt;Perez, Sarah. [https://techcrunch.com/2015/05/04/design-platform-canva-raises-6-million-expands-to-businesses-with-canva-for-work/ Design platform Canva raises 6 million, expands to buesinesses with Canva for Work] ''Tech Crunch''. 4-may 2015-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=techcrunch6&gt;Russell, Jon. [https://techcrunch.com/2014/11/25/canva-courts-design-pros-with-new-social-features-and-a-marketplace-for-their-work/ Canva courts design pros with new social features and a marketplace for their work] ''Tech Crunch''. 15-noyabr 2014-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=techcrunch8&gt;Sarah Perez, Sarah. [https://techcrunch.com/2015/08/10/now-with-4-million-users-design-platform-canva-launches-to-businesses/ &quot;Now With 4 Million Users, Design Platform Canva Launches to Businesses&quot;]. TechCrunch. 10-avgust 2015-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=techcrunch19&gt;Perez, Sarah. [https://techcrunch.com/2015/10/06/design-platform-canva-scores-15-million-series-a-valued-at-165-million/ Design Platform Canva Scores 255 Million Series A, Valued At 2565 Million] ''Tech Crunch''. 6-oktabr 2015-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=techcrunch19&gt;Perez, Sarah. [https://storeplayapk.com/canva-graphic-design-mod-apk It's a best application for design without any experience. ] ''Tech Crunch''. 26-aprel 2020-yil.&lt;/ref&gt;
---&gt;}}

'''Canva''' bul grafik dizayn platformasi bolıp, adamlar odan [[Social media marketing|SMM]], posterler, prezentaciyalar, hújjetler hám basqa vizual islerdi jaratıwda paydalanadı. Saytda tayın dizayn qálipleri bar. Platformani isletiw biypul bolıp, qosımsha múmkinshiliklerdi usınıs etiwshi pullıq jazılıwlar — Canva Pro and Canva for Enterprise da bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnbc.com/2020/01/10/canva-ceo-melanie-perkins-unicorn-founders-advice-for-entrepreneurs.html| bet = 5 apps entrepreneurs can use right now| sáne = 10-yanvar 2020-yil | citata = How much it costs: Pro, 620/year per user; Enterprise, $360/year per user; free and discounted accounts available for nonprofits and educators.}}&lt;/ref&gt;.

2020 -jılı iyunda, Canva 60 million Avstraliya dolları muǵdarındaǵı investitsiyaǵa qaratıldı, bazardaǵı bahasın 6 milliard Avstraliya dollarına jetkerip aldı. Bul 2019 -jılǵı platformanıń bahasınan 2 ese kóbirek bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;tc&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2019/10/16/canva-now-valued-at-3-2-billion-launches-an-enterprise-product/| bet = Canva, now valued at $3.2 billion, launches an enterprise product| qaralǵan sáne = 6-fevral 2020-yil }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bloomberg 2020&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-06-22/australia-s-canva-raises-60-million-at-6-billion-value| bet = Canva raises $60 million at valuation of $6 billion| sáne = 2020-jıl 22-iyun | qaralǵan sáne = 2020-jıl 24-iyun }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
Canva Avstraliyanıń Perth qalasında Melanie Perkins, Cliff Obrecht hám Cameron Adamslar tárepinen 2013-jıldıń 1-yanvarında jumısqa baslaǵan. Iskerliginiń dáslepki-jılında, Canva paydalanıwshılar sanı 750, 000ǵa jetedi. 2014-jıl aprelinde, social tarmaqlar hám texnologiyalar boyınsha ekspert Guy Kawasaki kompaniyaǵa brenddı tanıtatuǵın (Brand Promoter) retinde qosıladı. 2015-jılda, marketing materiallarına kóbirek itibar berilgen Canva for Work servisi jumısqa túsedi.

2016 -2017-jıllar aralıǵında, Canvanıń tabısı 6.8 million Avstraliya dollarınan 23.5 million Avstraliya dollarına jetip, 3.3 million Avstraliya dollarına teń zıyan menen shıqtı. 2017-jılda kompaniya rentabellikka eristi hám sol waqıtda platforma 294000 tólewshi klientlerge iye edi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2018/01/08/new-sequoia-china-investment-values-australian-design-company-canva-at-1-billion/| bet = New Sequoia China investment values Australian design company Canva at 12 billion – TechCrunch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180627230946/https://techcrunch.com/2018/01/08/new-sequoia-china-investment-values-australian-design-company-canva-at-1-billion/| arxivsáne = 27-iyun 2018-yil | til = en-US| qaralǵan sáne = 2018-jıl 27-iyun }}&lt;/ref&gt;.

2018-jılı yanvar ayında Perkins kompaniya Sequoia Capital, Blackbird Ventures hám Felicis Ventures kompaniyalarınan 40 million Avstraliya dolları muǵdarındaǵı investitsiya qaratıldı, kompaniya 1 milliard Avstraliya dollarına bahalanǵanlıǵın járiyaladı&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2018/01/08/new-sequoia-china-investment-values-australian-design-company-canva-at-1-billion/| bet = New Sequoia China investment values Australian design company Canva at 12 billion – TechCrunch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180627230946/https://techcrunch.com/2018/01/08/new-sequoia-china-investment-values-australian-design-company-canva-at-1-billion/| arxivsáne = 27-iyun 2018-yil | til = en-US| qaralǵan sáne = 2018-jıl 27-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc20180109&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.bbc.com/news/business-42552367| bet = The 30-year-old woman who designed a 13bn business| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180728132608/https://www.bbc.com/news/business-42552367| arxivsáne = 28-iyul 2018-yil | sáne = 2018-jıl 9-yanvar | jumıs = [[BBC News]]| qaralǵan sáne = 2018-jıl 9-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abc20180109&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.abc.net.au/news/2018-01-09/canva-australian-unicorn-1-billion-valuation/9312458| bet = Canva: Online design startup joins generally overvalued 'unicorn' club| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180112003453/http://www.abc.net.au/news/2018-01-09/canva-australian-unicorn-1-billion-valuation/9312458| arxivsáne = 12-yanvar 2018-yil | sáne = 2018-jıl 9-yanvar | jumıs = [[ABC News (Australia)|ABC News]]| qaralǵan sáne = 2018-jıl 9-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

2019 -jılı may ayında General Catalyst hám Bond jáne onıń ámeldegi qarjı iyesileri Blackbird Ventures hám Felicis Ventures kompaniyaları arqalı Canvaǵa 70 million Avstraliya dolları investitsiya kiritilip, kompaniya bahası 2.5 milliard Avstraliya dollarına jetti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2019/05/20/graphic-design-platform-canva-valued-at-2-5b-with-new-funds/| bet = Graphic design platform Canva valued at $2.5B with new funds| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190627005813/https://techcrunch.com/2019/05/20/graphic-design-platform-canva-valued-at-2-5b-with-new-funds/| arxivsáne = 27-iyun 2019-yil | qaralǵan sáne = 2-iyul 2019-yil }}&lt;/ref&gt;.

2019 -jılı oktyabr ayında kompaniya qosımsha 85 million Avstraliya dollar investitsiya qaratılıp, bazardaǵı onıń bahası 3.2 milliard Avstraliya dolların shólkemlestirgenin hám iri korparatsiyalar ushın servis jumısqa túskenin járiyaladı&lt;ref name=&quot;tc&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2019/10/16/canva-now-valued-at-3-2-billion-launches-an-enterprise-product/| bet = Canva, now valued at $3.2 billion, launches an enterprise product| qaralǵan sáne = 6-fevral 2020-yil }}&lt;/ref&gt;.

2019 -jılı dekabr ayında, Canva oqıwshılar hám oqıtıwshılar ortasındaǵı sheriklikti ańsatlastırıw ushın mólsherlengen mektepler hám basqa tálim mákemeleri ushın biypul usınıs etiletuǵın Canva for Education servisin jumısqa túsirdi&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Hennessy|first1=James|title=Canva has announced a slew of new products, including a video editing tool and an education offering|url=https://www.businessinsider.com.au/canva-new-products-canva-video-apps-2019-12|work=Business Insider Australia| sáne =6-dekabr 2019-yil| til =en|accessdate=2021-09-17|archivedate=2020-06-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200619195450/https://www.businessinsider.com.au/canva-new-products-canva-video-apps-2019-12}}&lt;/ref&gt;.

2020-jılı iyun ayında, Canva FedEx Office menen, keyingi ay bolsa Office Depot menen sheriklik qılıwdı baslaǵanın járiyaladı. 2020-jıl iyun jaǵdayına kóre, Canvanıń bahası 6 milliard Avstraliya dollarına jetti.

== Maǵlıwmatlardıń sizishi ==
2019-jılı may ayında, 139 million Canva paydalanıwshı maǵlıwmatları tarqalıp ketedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/australian-tech-unicorn-canva-suffers-security-breach/| bet = Australian tech unicorn Canva suffers security breach| til = en| qaralǵan sáne = 2019-jıl 7-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Shıǵıp ketken maǵlıwmatlar paydalanıwshılardıń haqıyqıy atları, mánziller hám geografiyalıq maǵlıwmatlar hám ayrım paydalanıwshılardıń parollerınen ibarat edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.tomsguide.com/us/canva-data-breach,news-30165.html| bet = 139 Million Users Hit in Canva Data Breach| sáne = 24-may 2019-yil | til = en| qaralǵan sáne = 2019-jıl 7-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Canvanıń demde buǵan qarsı kórgen sharası alǵıslanǵan bolsada, paydalanıwshılarǵa jiberilgen maǵlıwmatlar sizishi haqqındaǵı email xatları ushın sın pikirge dus keldi. Jiberilgen xatlar odan aldın jiberilgen marketing maqsetinde paydalanılǵan reklama emaillari astında «kómilip» ketken.

== Satıp alıwlar ==
2018-jılda, kompaniya prezintatsiyalar bólegin rawajlandırıw maqsetinde Zeetings stratapini satıp aldı. Pitim ma`nisi járıyalanbaǵan&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Powell|first1=Dominic|title=SmartCompany|url=https://www.smartcompany.com.au/startupsmart/news/canva-makes-first-acquisition-of-presentations-startup-zeetings-to-end-death-by-powerpoint/|access-date=6-fevral 2020-yil}}&lt;/ref&gt;.

2019-jıl may ayında, Germaniyada jaylasqan eki biypul fotosurat saytları Pixabay hám Pexels satıp alınǵanlıǵın járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2019/05/17/australias-design-unicorn-canva-picks-up-two-free-image-sharing-services-and-launches-new-photo-product/| bet = Australia's design unicorn, Canva, picks up two free image-sharing services, and launches new photo product| qaralǵan sáne = 10-dekabr 2019-yil }}&lt;/ref&gt;.

2021-jılı fevral ayında, Canva Avstriyanıń Kaleido.ai startapini hám Chexiyada jaylasqan Smartmockups kompaniyasın satıp aldı.

== Derekler ==
{{Reflist|refs=&lt;!---
&lt;ref name=businessinsider&gt;Tay, Liz. [http://www.businessinsider.com.au/this-bizarre-recruitment-pitch-deck-convinced-a-senior-google-engineer-to-leave-for-an-australian-start-up-2013-8#savedave-16 This Bizarre Recruitment Pitch Deck Convinced A Senior Google Engineer To Leave For An Australian Start-Up] ''Business Insider''. 15-avgust 2013-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=canva&gt;Perkins, Melanie. [https://about.canva.com/our-story/ Our Story] ''Canva''. 19-avgust 2015-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=forbes&gt;Lim, Jason. [https://www.forbes.com/sites/jlim/2015/05/07/canva-carries-out-7-year-vision-to-disrupt-digital-design/ Canva Carries Out 7 Year Vision To Disrupt Digital Design] ''Forbes''. 2-iyul 2014-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=onstartups&gt;Perkins, Melanie. [http://onstartups.com/canva-user-journey Canva User Journey] ''OnStartups''. 1-iyun 2015-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=startupdaily&gt;Beeche, Mat. [http://www.startupdaily.net/2014/07/guy-kawasaki-wanted-work-canva/ Guy Kawasaki on why he wanted to work with Canva] ''Startup Daily''. 2-iyul 2014-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=techcrunch1&gt;Perez, Sarah. [https://techcrunch.com/2013/03/19/canva-raises-3-million-to-make-design-accessible-to-everyone/ Canva Raises $3 Million To Make Design Accessible To Everyone] ''Tech Crunch''. 19-may 2013-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=techcrunch4&gt;Shu, Catherine. [https://techcrunch.com/2014/07/21/australian-graphic-design-startup-canva-raises-additional-3-6m/ Australian Graphic Design Startup Canva Raises Additional $3.6M] ''Tech Crunch''. 21-iyul 2014-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=techcrunch5&gt;Perez, Sarah. [https://techcrunch.com/2014/10/15/canva-brings-its-easy-to-use-design-platform-to-the-ipad/ Canva brings its easy-to-use design platform to the iPad] ''Tech Crunch''. 15-oktabr 2014-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=techcrunch7&gt;Perez, Sarah. [https://techcrunch.com/2015/05/04/design-platform-canva-raises-6-million-expands-to-businesses-with-canva-for-work/ Design platform Canva raises 6 million, expands to buesinesses with Canva for Work] ''Tech Crunch''. 4-may 2015-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=techcrunch6&gt;Russell, Jon. [https://techcrunch.com/2014/11/25/canva-courts-design-pros-with-new-social-features-and-a-marketplace-for-their-work/ Canva courts design pros with new social features and a marketplace for their work] ''Tech Crunch''. 15-noyabr 2014-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=techcrunch8&gt;Sarah Perez, Sarah. [https://techcrunch.com/2015/08/10/now-with-4-million-users-design-platform-canva-launches-to-businesses/ &quot;Now With 4 Million Users, Design Platform Canva Launches to Businesses&quot;]. TechCrunch. 10-avgust 2015-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=techcrunch19&gt;Perez, Sarah. [https://techcrunch.com/2015/10/06/design-platform-canva-scores-15-million-series-a-valued-at-165-million/ Design Platform Canva Scores 255 Million Series A, Valued At 2565 Million] ''Tech Crunch''. 6-oktabr 2015-yil.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=techcrunch19&gt;Perez, Sarah. [https://storeplayapk.com/canva-graphic-design-mod-apk It's a best application for design without any experience. ] ''Tech Crunch''. 26-aprel 2020-yil.&lt;/ref&gt;
---&gt;}}

== Sırtqı siltemeler ==

* [https://www.canva.com/ Rasmiy sayti]
{{Sırtqı siltemeler}}

== Derekler ==
{{Derekler}}</text>
      <sha1>qg0bv4n93lqbqhhe1m2nk9c1sm4pd9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmalıq támiynat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16977</id>
    <revision>
      <id>265605</id>
      <parentid>212692</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T16:34:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>kategoriya</comment>
      <origin>265605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15448" sha1="0udlbbkc2jogwu1czwr2hy8q4jhqgk1" xml:space="preserve">'''Programmalıq támiynat''' ''([[Inglis tili|ingl]]. software; basqasha aytılıwı: programmalıq támiyinlew, baǵdarlama,baǵdarlamalıq támiyinlew)'' - bul kompyuterlerge belgili bir wazıypalardı orınlaw usılın kórsetetuǵın programmalar menen maǵlıwmatlar jıynaǵı. Programmalıq támiynat kóbinese tiyisli programmalıq támiynat hújjetlerin óz ishine aladı&lt;ref name=&quot;ISO 2020&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.iso.org/cms/render/live/en/sites/isoorg/contents/data/standard/06/35/63598.html| bet = ISO/IEC 2382:2015| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230316023234/https://www.iso.org/standard/63598.html| arxivsáne = 2023-jıl 16-mart | sáne = 2020-jıl 3-sentyabr | til = en-US| jumıs = ISO| qaralǵan sáne = 2022-jıl 26-may | citata = [Software includes] all or part of the programs, procedures, rules, and associated documentation of an information processing system.}}&lt;/ref&gt;. [[Apparatlıq támiynat|Apparatlıq támiynattan]] ayırmashılıǵı bunda [[sistema]] dúzilgen hám jumıstı anıq orınlaw imkaniyatına iye.

[[Programmalastırıw|Programmalastırıwdıń]] eń [[Tómen dárejeli programmalastırıw tili|tómen dárejesinde]] orınlanatuǵın kod jeke [[processor]] qollaytuǵın [[Mashina kodı|mashina tiliniń]] kórsetpelerinen ibarat - ádette oraylıq processor (CPU) yamasa grafikalıq qayta islew blogı (GPU). Mashina tili komputerdiń jaǵdayın aldınǵı jaǵdayınan ózgeretuǵın processor kórsetpelerin bildiretuǵın ekilik mánisler toparınan ibarat. Mısalı, kórsetpe kompyuterdegi belgili bir saqlaw ornında saqlanǵan mánisti ózgertiwi múmkin - bul tásir [[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|paydalanıwshıǵa]] tikkeley sezilmeydi.Kórsetpe sonıń menen birge kóplegen kirgiziw yamasa shıǵarıw operaciyalarınıń birewin shaqırıwı múmkin, mısalı kompyuter ekranında ayırım tekstti kórsetiw, paydalanıwshıǵa kórsetetuǵın status ózgerislerin payda etedi. [[Processor]] basqa kórsetpege «sekiriwge» kórsetpe berilmese yamasa operacion sistema menen úzilmese, kórsetpelerdi olar berilgen tártip penen orınlaydı. 2024-jılı kóplegen jeke kompyuterlerde, [[smartfon]] qurılmalarında hám serverlerde birneshe orınlaw birlikleri bar processorlar yamasa esaplawlardı birge orınlaytuǵın birneshe processorlar bar, sonlıqtan esaplawlar burınǵıǵa qaraǵanda álleqayda bir waqıtta háreketke aylandı.

Programmalıq támiynattıń kópshiligi [[Joqarı dárejeli programmalastırıw tili|joqarı dárejeli programmalastırıw tillerinde]] jazılǵan, mısalı [[Python (programmalastırıw tili)|Python]], [[JavaScript]], Visual Basic, Delphi, Perl, [[PHP]], ECMAScript, Ruby, C# hám [[Java (programmalastırıw tili)|Java]]. Olar [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashılar]] ushın ańsat hám ónimlirek, óytkeni olar [[Mashina kodı|mashina tillerine]] qaraǵanda tábiyiy tillerge jaqınıraq&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.cs.uu.nl/education/vak.php?vak=INFOMCCO| bet = Compiler construction| arxivurl = https://web.archive.org/web/20131102143144/http://www.cs.uu.nl/education/vak.php?vak=INFOMCCO| arxivsáne = 2013-jıl 2-noyabr | jumıs = cs.uu.nl}}&lt;/ref&gt;. Joqarı dárejeli tiller [[kompilyator]], [[Interpretator|interpretator]] yamasa ekewiniń kombinaciyası arqalı mashina tiline awdarıladı. Programmalıq támiynat C, [[C++]], Assembly, Fortran sıyaqlı hám tómen dárejeli assembler tilinde de jazılıwı múmkin. Assembler tilleri kompyuterdiń [[Mashina kodı|mashina tiliniń]] kórsetpelerine qattı sáykes keledi hám assembler járdemi menen mashina tiline awdarıladı.

== Tariyxı ==
Programmalıq támiynattıń birinshi bólimi bolatuǵın algoritmdi Ada Lavleys XIX ásirde rejelestirilgen analitikalıq mexanizm ushın jazǵan. Ol mexanizmniń Bernulli sanların qalay esaplaytuǵının kórsetiw ushın dáliller jarattı. Dáliller menen algoritmniń arqasında ol birinshi kompyuter [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashısı]] bolıp esaplanadı&lt;ref name=&quot;Annals of the History of Computing&quot;&gt;{{Cite journal|last=Fuegi|first=J.| sáne =2003|title=Lovelace &amp; Babbage and the creation of the 1843 'notes'|url=https://pdfs.semanticscholar.org/81bb/f32d2642a7a8c6b0a867379a4e9e99d872bc.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lovelace Google&quot;&gt;{{Cite news|last=|first=|date=December 10, 2012|title=Ada Lovelace honoured by Google doodle| til =en-US|newspaper=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/dec/10/ada-lovelace-honoured-google-doodle|access-date=25 November 2018}}&lt;/ref&gt;.

Programmalıq támiynat tuwralı birinshi teoriyanı, házirgi waqıtta biz bilgen kompyuterlerdi jaratıwdan aldın, Alan Tyuring óziniń 1936-jılı ''«Esaplanıwshı sanlar haqqında Entscheidungsproblem (sheshim máselesi) qollanıwı menen birge»'' essesinde usınǵan&lt;ref name=&quot;Turing_1936&quot;&gt;{{Cite journal|title=On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem|url=https://www.wolframscience.com/prizes/tm23/images/Turing.pdf|access-date=2022-08-28}}&lt;/ref&gt;. Bul yaǵnıy, informatika menen programmalıq támiynattıń akademiyalıq tarawların jaratıwǵa ákeldi; eki tarawda da programmalıq támiynat hám onı jaratıwdı izertleydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.evidyalam.com/2023/10/computer-science-vs-software-engineering.html| bet = What's the Difference Between Computer Science and Software Engineering?| til = en| jumıs = eVidyalam| qaralǵan sáne = 2023-jıl 24-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. [[Informatika]] - bul kompyuterler menen programmalıq támiynattı teoriyalıq izertlew (informatikanıń mısalı Tyuring-niń essesi), al [[programmalıq injiniring]] - programmalıq támiynattı islep shıǵıw ushın injenerlik principlerdi qollanıw bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Software Engineering Principles|url=https://doi.org/10.1080/03155986.1984.11731932}}&lt;/ref&gt;.

2000-jılı Yel nızam mektebiniń kitapxanashısı Fred Shapiro xat járiyaladı, ol Djon Uaylder Tukidiń 1958-jılǵı «Beton matematikanı oqıtıw» maqalasında JSTOR elektron arxivlerin izlew gezinde tabılǵan «programmalıq támiynat» termininiń eń erteden belgili qollanılıwı bar ekenin kórsetti. Yaǵnıy Oksford inglis sózliginiń citatasınan eki jıl aldın. Bul kóplegen adamlardı Tukeyge bul termindi kirgizgeni ushın, atap aytqanda sol jılı járiyalanǵan nekrologlarda moyınlawǵa ákeldi, degen menen Tukey heshqashan bunday monetalar ushın kredit talap etpegen. 1995-jılı Pol Niket bul termindi 1953-jıl oktyabr ayında engizgenin ayttı, biraq ol óz talapların tastıyıqlaytuǵın heshqanday hújjet taba almadı. Injenerlik kontekske «programmalıq támiynat» termininiń eń dáslepki belgili basılımı 1953-jılı avgustte Richard R. Karxarttıń Rand korporaciyasınıń izertlew tuwralı memorandumında járiyalandı.

== Túrleri ==
[[Fayl:Cube_in_Blender_Editor.jpg|nobaý|250x250 nükte|Blender, biypul programmalıq támiynat]]
Is júzinde barlıq kompyuter platformalarda programmalıq támiynattı bir neshe keń kategoriyalarǵa bóliwge boladı.

=== Maqseti yamasa paydalanıw tarawı ===
Maqsetine qarap kompyuter programmalıq támiynatın tómendegishe bóliwge boladı:

* '''Ámeliy programmalıq támiynat''' ''(ingl. application software)'' kompyuterdiń tiykarǵı jumısınan tıs arnawlı funkciyalardı orınlaw ushın kompyuter sistemasın paydalanadı. Ámeliy programmalıq támiynattıń kóplegen túrleri bar, óytkeni házirgi kompyuterler menen orınlanatuǵın wazıypalar kólemi júdá úlken.
* '''Sistemalı programmalıq támiynat''' ''(ingl. system software)'' [[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|paydalanıwshılar]] talap etetuǵın tiykarǵı funkciyalardı támiyinlew ushın yamasa basqa programmalıq támiynattıń durıs jumıs islewin támiyinlew ushın, [[Apparatlıq támiynat|apparatlıq támiynattıń]] háreketin basqaradı. Sistemalı programmalıq támiynat ámeliy programmalıq támiynattı iske túsiriw hám platformanı támiyinlew ushın arnalǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://home.olemiss.edu/~misbook/sfsysfm.htm| bet = System Software| arxivurl = https://web.archive.org/web/20010530092843/http://home.olemiss.edu/~misbook/sfsysfm.htm| arxivsáne = 2001-jıl 30-may | baspaxana = The University of Mississippi}}&lt;/ref&gt; hám ol tómendegilerdi óz ishine qamtıydı:
** '''Operacion sistemalar''' resurslardı basqaratuǵın hám olardıń «ústinde» jumıs isleytuǵın basqa programmalıq támiynat ushın ulıwma xızmetlerdi usınatuǵın programmalıq támiynattıń zárúr kompleksi bolıp tabıladı. Baqlaw programmaları, júklewshiler, qabıq programmalar hám ayna sistemaları operacion sistemalardıń tiykarǵı bólimleri bolıp tabıladı. Is júzinde operacion sistema qosımsha programmalıq támiynat penen (ámeliy programmalıq támiynattı qosqanda) jetkiziledi, usılayınsha paydalanıwshı tek bir operacion sisteması bar kompyuterler menen ayırım jumıslardı orınlawı múmkin.
** '''Qurılma drayverleri''' kompyuterge qosılǵan qurılmanıń belgili bir túrin basqaradı. Hárbir qurılmaǵa keminde bir sáykes qurılma drayveri kerek; kompyuterde ádette kem degende bir kirgiziw qurılması hám kem degende bir shıǵarıw qurılması bolǵanlıqtan, kompyuterge ádette birneshe qurılma drayverleri kerek.
** '''Utilitalar''' [[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|paydalanıwshılar]] kompyuterlerine texnikalıq xızmet kórsetiwge, kútiwge hám járdemlesiwge arnalǵan kompyuter programmaları.
* '''Zıyanlı programmalıq támiynat''' ''(ingl. malicious software)'' yamasa zıyanlı programma - kompyuterlerge zıyan jetkiziw yamasa olardı buzıw ushın jaratılǵan programmalıq támiynat. Zıyanlı baǵdarlama kompyuter menen baylanıslı jınayatlarǵa tıǵız baylanıslı, degen menen ayırım zıyanlı programmalar ámeliy házil retinde jaratılǵan bolıwı da múmkin.

=== Orınlaw táriypi yamasa tarawı ===

* Veb-brauzerler hám Microsoft Office hám LibreOffice hám WordPerfect sıyaqlı desktop qosımshaları, sonday-aq [[smartfon]] menen planshet qosımshaları («qosımshalar» dep ataladı)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.americandialect.org/app-voted-2010-word-of-the-year-by-the-american-dialect-society-updated| bet = 'App' voted 2010 word of the year by the American Dialect Society (UPDATED)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150905032056/http://www.americandialect.org/app-voted-2010-word-of-the-year-by-the-american-dialect-society-updated| arxivsáne = 2015-jıl 5-sentyabr | sáne = 2011-jıl 8-yanvar | baspaxana = American Dialect Society| qaralǵan sáne = 2012-jıl 28-yanvar }}&lt;/ref&gt;.
* [[JavaScript]] scenariyleri – veb-brauzer plaginin talap etpey, veb-bet júklengende tikkeley veb-brauzer ishinde iske túsetuǵın veb-betlerge dástúrli túrde kirgizilgen programmalıq támiynattıń bólimleri. Programmalıq támiynat [[JavaScript]] tiline awdarılǵan bolsa yamasa sol tildi qollaytuǵın veb-brauzer plagini ornatılǵan bolsa, basqa [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tillerinde]] jazılǵan programmalıq támiynattı veb-brauzer ishinde de iske túsiriwge boladı; sońǵısınıń eń kóp tarqalǵan túrine mısal Adobe Flash plagini menen qollap-quwatlanatuǵın ActionScript scenariyleri bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://web.archive.org/web/20070916144913/https://wp.netscape.com/newsref/pr/newsrelease67.html| bet = Press Release| sáne = 2007-jıl 16-sentyabr | jumıs = web.archive.org| qaralǵan sáne = 2024-jıl 17-mart }}&lt;/ref&gt;.
* Server programmalıq támiynatı, atap ótsek:
** Ádette veb-serverlerde jumıs isleytuǵın hám dinamikalıq túrde jaratılǵan veb-betlerdi veb-brauzerlerge shıǵaratuǵın veb-qosımshalar, mısalı: [[PHP]], [[Java (programmalastırıw tili)|Java]], ASP.NET yamasa hátte serverde jumıs isleytuǵın [[JavaScript]]. Házirgi waqıtta olar ádette veb-brauzerde iske túsetuǵın ayırım [[JavaScript]]-ti qamtıydı, bul jaǵdayda olar ádette veb-brauzerde jumıs isleydi&lt;ref name=&quot;deployedstats&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://w3techs.com/technologies/details/cp-javascript| bet = Usage Statistics of JavaScript as Client-side Programming Language on Websites| jumıs = W3Techs| qaralǵan sáne = 2024-jıl 27-fevral }}&lt;/ref&gt;.
* Plaginler menen keńeytpeler basqa programmalıq támiynat bóleginiń funkcionallıǵın keńeytetuǵın yamasa ózgertetuǵın programmalıq támiynat bolıp tabıladı hám jumıs islewi ushın programmalıq támiynattı paydalanıwdı talap etedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.computerhope.com/jargon/p/plugin.htm| bet = What is a Plugin?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220126171421/https://www.computerhope.com/jargon/p/plugin.htm| arxivsáne = 2022-jıl 26-yanvar | sáne = 2021-jıl 6-iyun | til = en-US| jumıs = Computer Hope| qaralǵan sáne = 2022-jıl 26-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

=== Programmalastırıw quralları ===
Programmalastırıw quralları sonıń menen qatar [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashılar]] programmalıq quraldı jaratıw, ońlaw, qollaw yamasa basqa usıl menen qollap-quwatlaw ushın paydalanatuǵın programmalar yamasa qosımshalar túrindegi programmalıq támiynat bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.techopedia.com/definition/8996/programming-tool| bet = What is a Programming Tool? - Definition from Techopedia| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220126183105/https://www.techopedia.com/definition/8996/programming-tool| arxivsáne = 2022-jıl 26-yanvar | sáne = 2020-jıl 2-iyul | til = en-US| jumıs = Techopedia.com| qaralǵan sáne = 2022-jıl 26-yanvar }}&lt;/ref&gt;. 

Programmalıq támiynat bir yamasa bir neshe [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tilinde]] jazılǵan; kóplegen [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tilleri]] bar hám hárqaysısında kem degende bir ámelge asırıw bar, olardıń hárqaysısı óziniń programmalastırıw qurallarınıń jıynaǵınan ibarat. Bul qurallar wazıypanı orınlaw ushın biriktiriliwi múmkin [[Kompilyator|kompilyatorlar]], ońlawshılar (debugger), [[Interpretator|interpretatorlar]], siltemeler hám tekstli redaktorlar sıyaqlı salıstırmalı túrde jeke programmalar bolıwı múmkin; yamasa olar usınday jeke qurallardıń funkcionallıq imkaniyatlarınıń kópshiligi yamasa barlıǵın biriktiretuǵın integraciyalasqan islep shıǵarıw ortalıǵın (IDE) jarata aladı. IDE ''(ingl. Integrated Development Environment. yaǵnıy: integraciyalasqan islep shıǵarıw (rawajlandırıw) ortalıǵı)'' bunı tiyisli qurallardı shaqırıw yamasa olardıń funkcionallıǵın jańa usıl menen qayta ámelge asırıw arqalı isley aladı. IDE belgili bir proekttegi fayllardı izlew sıyaqlı anıq tapsırmalardı orınlawdı jeńilletedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://aws.amazon.com/what-is/ide/| bet = What is an IDE? - Integrated Development Environment Explained - AWS| til = en-US| jumıs = Amazon Web Services, Inc.| qaralǵan sáne = 2024-jıl 25-aprel }}&lt;/ref&gt;. Kóplegen programmalastırıw tiliniń ámelge asırılıwı jeke qurallardı yamasa IDE paydalanıw imkaniyatın beredi.

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Sırtqı siltemeler ==
* [https://www.britannica.com/technology/software Software] at ''Encyclopædia Britannica''

[[Kategoriya:Programmalıq támiynat| ]]
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>0udlbbkc2jogwu1czwr2hy8q4jhqgk1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265616</id>
      <parentid>265605</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T18:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Sırtqı siltemeler */ qosımshalar</comment>
      <origin>265616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15469" sha1="aclx0jywujuuqqq6e1on134cl02uro6" xml:space="preserve">'''Programmalıq támiynat''' ''([[Inglis tili|ingl]]. software; basqasha aytılıwı: programmalıq támiyinlew, baǵdarlama,baǵdarlamalıq támiyinlew)'' - bul kompyuterlerge belgili bir wazıypalardı orınlaw usılın kórsetetuǵın programmalar menen maǵlıwmatlar jıynaǵı. Programmalıq támiynat kóbinese tiyisli programmalıq támiynat hújjetlerin óz ishine aladı&lt;ref name=&quot;ISO 2020&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.iso.org/cms/render/live/en/sites/isoorg/contents/data/standard/06/35/63598.html| bet = ISO/IEC 2382:2015| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230316023234/https://www.iso.org/standard/63598.html| arxivsáne = 2023-jıl 16-mart | sáne = 2020-jıl 3-sentyabr | til = en-US| jumıs = ISO| qaralǵan sáne = 2022-jıl 26-may | citata = [Software includes] all or part of the programs, procedures, rules, and associated documentation of an information processing system.}}&lt;/ref&gt;. [[Apparatlıq támiynat|Apparatlıq támiynattan]] ayırmashılıǵı bunda [[sistema]] dúzilgen hám jumıstı anıq orınlaw imkaniyatına iye.

[[Programmalastırıw|Programmalastırıwdıń]] eń [[Tómen dárejeli programmalastırıw tili|tómen dárejesinde]] orınlanatuǵın kod jeke [[processor]] qollaytuǵın [[Mashina kodı|mashina tiliniń]] kórsetpelerinen ibarat - ádette oraylıq processor (CPU) yamasa grafikalıq qayta islew blogı (GPU). Mashina tili komputerdiń jaǵdayın aldınǵı jaǵdayınan ózgeretuǵın processor kórsetpelerin bildiretuǵın ekilik mánisler toparınan ibarat. Mısalı, kórsetpe kompyuterdegi belgili bir saqlaw ornında saqlanǵan mánisti ózgertiwi múmkin - bul tásir [[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|paydalanıwshıǵa]] tikkeley sezilmeydi.Kórsetpe sonıń menen birge kóplegen kirgiziw yamasa shıǵarıw operaciyalarınıń birewin shaqırıwı múmkin, mısalı kompyuter ekranında ayırım tekstti kórsetiw, paydalanıwshıǵa kórsetetuǵın status ózgerislerin payda etedi. [[Processor]] basqa kórsetpege «sekiriwge» kórsetpe berilmese yamasa operacion sistema menen úzilmese, kórsetpelerdi olar berilgen tártip penen orınlaydı. 2024-jılı kóplegen jeke kompyuterlerde, [[smartfon]] qurılmalarında hám serverlerde birneshe orınlaw birlikleri bar processorlar yamasa esaplawlardı birge orınlaytuǵın birneshe processorlar bar, sonlıqtan esaplawlar burınǵıǵa qaraǵanda álleqayda bir waqıtta háreketke aylandı.

Programmalıq támiynattıń kópshiligi [[Joqarı dárejeli programmalastırıw tili|joqarı dárejeli programmalastırıw tillerinde]] jazılǵan, mısalı [[Python (programmalastırıw tili)|Python]], [[JavaScript]], Visual Basic, Delphi, Perl, [[PHP]], ECMAScript, Ruby, C# hám [[Java (programmalastırıw tili)|Java]]. Olar [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashılar]] ushın ańsat hám ónimlirek, óytkeni olar [[Mashina kodı|mashina tillerine]] qaraǵanda tábiyiy tillerge jaqınıraq&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.cs.uu.nl/education/vak.php?vak=INFOMCCO| bet = Compiler construction| arxivurl = https://web.archive.org/web/20131102143144/http://www.cs.uu.nl/education/vak.php?vak=INFOMCCO| arxivsáne = 2013-jıl 2-noyabr | jumıs = cs.uu.nl}}&lt;/ref&gt;. Joqarı dárejeli tiller [[kompilyator]], [[Interpretator|interpretator]] yamasa ekewiniń kombinaciyası arqalı mashina tiline awdarıladı. Programmalıq támiynat C, [[C++]], Assembly, Fortran sıyaqlı hám tómen dárejeli assembler tilinde de jazılıwı múmkin. Assembler tilleri kompyuterdiń [[Mashina kodı|mashina tiliniń]] kórsetpelerine qattı sáykes keledi hám assembler járdemi menen mashina tiline awdarıladı.

== Tariyxı ==
Programmalıq támiynattıń birinshi bólimi bolatuǵın algoritmdi Ada Lavleys XIX ásirde rejelestirilgen analitikalıq mexanizm ushın jazǵan. Ol mexanizmniń Bernulli sanların qalay esaplaytuǵının kórsetiw ushın dáliller jarattı. Dáliller menen algoritmniń arqasında ol birinshi kompyuter [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashısı]] bolıp esaplanadı&lt;ref name=&quot;Annals of the History of Computing&quot;&gt;{{Cite journal|last=Fuegi|first=J.| sáne =2003|title=Lovelace &amp; Babbage and the creation of the 1843 'notes'|url=https://pdfs.semanticscholar.org/81bb/f32d2642a7a8c6b0a867379a4e9e99d872bc.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lovelace Google&quot;&gt;{{Cite news|last=|first=|date=December 10, 2012|title=Ada Lovelace honoured by Google doodle| til =en-US|newspaper=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/dec/10/ada-lovelace-honoured-google-doodle|access-date=25 November 2018}}&lt;/ref&gt;.

Programmalıq támiynat tuwralı birinshi teoriyanı, házirgi waqıtta biz bilgen kompyuterlerdi jaratıwdan aldın, Alan Tyuring óziniń 1936-jılı ''«Esaplanıwshı sanlar haqqında Entscheidungsproblem (sheshim máselesi) qollanıwı menen birge»'' essesinde usınǵan&lt;ref name=&quot;Turing_1936&quot;&gt;{{Cite journal|title=On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem|url=https://www.wolframscience.com/prizes/tm23/images/Turing.pdf|access-date=2022-08-28}}&lt;/ref&gt;. Bul yaǵnıy, informatika menen programmalıq támiynattıń akademiyalıq tarawların jaratıwǵa ákeldi; eki tarawda da programmalıq támiynat hám onı jaratıwdı izertleydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.evidyalam.com/2023/10/computer-science-vs-software-engineering.html| bet = What's the Difference Between Computer Science and Software Engineering?| til = en| jumıs = eVidyalam| qaralǵan sáne = 2023-jıl 24-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. [[Informatika]] - bul kompyuterler menen programmalıq támiynattı teoriyalıq izertlew (informatikanıń mısalı Tyuring-niń essesi), al [[programmalıq injiniring]] - programmalıq támiynattı islep shıǵıw ushın injenerlik principlerdi qollanıw bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Software Engineering Principles|url=https://doi.org/10.1080/03155986.1984.11731932}}&lt;/ref&gt;.

2000-jılı Yel nızam mektebiniń kitapxanashısı Fred Shapiro xat járiyaladı, ol Djon Uaylder Tukidiń 1958-jılǵı «Beton matematikanı oqıtıw» maqalasında JSTOR elektron arxivlerin izlew gezinde tabılǵan «programmalıq támiynat» termininiń eń erteden belgili qollanılıwı bar ekenin kórsetti. Yaǵnıy Oksford inglis sózliginiń citatasınan eki jıl aldın. Bul kóplegen adamlardı Tukeyge bul termindi kirgizgeni ushın, atap aytqanda sol jılı járiyalanǵan nekrologlarda moyınlawǵa ákeldi, degen menen Tukey heshqashan bunday monetalar ushın kredit talap etpegen. 1995-jılı Pol Niket bul termindi 1953-jıl oktyabr ayında engizgenin ayttı, biraq ol óz talapların tastıyıqlaytuǵın heshqanday hújjet taba almadı. Injenerlik kontekske «programmalıq támiynat» termininiń eń dáslepki belgili basılımı 1953-jılı avgustte Richard R. Karxarttıń Rand korporaciyasınıń izertlew tuwralı memorandumında járiyalandı.

== Túrleri ==
[[Fayl:Cube_in_Blender_Editor.jpg|nobaý|250x250 nükte|Blender, biypul programmalıq támiynat]]
Is júzinde barlıq kompyuter platformalarda programmalıq támiynattı bir neshe keń kategoriyalarǵa bóliwge boladı.

=== Maqseti yamasa paydalanıw tarawı ===
Maqsetine qarap kompyuter programmalıq támiynatın tómendegishe bóliwge boladı:

* '''Ámeliy programmalıq támiynat''' ''(ingl. application software)'' kompyuterdiń tiykarǵı jumısınan tıs arnawlı funkciyalardı orınlaw ushın kompyuter sistemasın paydalanadı. Ámeliy programmalıq támiynattıń kóplegen túrleri bar, óytkeni házirgi kompyuterler menen orınlanatuǵın wazıypalar kólemi júdá úlken.
* '''Sistemalı programmalıq támiynat''' ''(ingl. system software)'' [[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|paydalanıwshılar]] talap etetuǵın tiykarǵı funkciyalardı támiyinlew ushın yamasa basqa programmalıq támiynattıń durıs jumıs islewin támiyinlew ushın, [[Apparatlıq támiynat|apparatlıq támiynattıń]] háreketin basqaradı. Sistemalı programmalıq támiynat ámeliy programmalıq támiynattı iske túsiriw hám platformanı támiyinlew ushın arnalǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://home.olemiss.edu/~misbook/sfsysfm.htm| bet = System Software| arxivurl = https://web.archive.org/web/20010530092843/http://home.olemiss.edu/~misbook/sfsysfm.htm| arxivsáne = 2001-jıl 30-may | baspaxana = The University of Mississippi}}&lt;/ref&gt; hám ol tómendegilerdi óz ishine qamtıydı:
** '''Operacion sistemalar''' resurslardı basqaratuǵın hám olardıń «ústinde» jumıs isleytuǵın basqa programmalıq támiynat ushın ulıwma xızmetlerdi usınatuǵın programmalıq támiynattıń zárúr kompleksi bolıp tabıladı. Baqlaw programmaları, júklewshiler, qabıq programmalar hám ayna sistemaları operacion sistemalardıń tiykarǵı bólimleri bolıp tabıladı. Is júzinde operacion sistema qosımsha programmalıq támiynat penen (ámeliy programmalıq támiynattı qosqanda) jetkiziledi, usılayınsha paydalanıwshı tek bir operacion sisteması bar kompyuterler menen ayırım jumıslardı orınlawı múmkin.
** '''Qurılma drayverleri''' kompyuterge qosılǵan qurılmanıń belgili bir túrin basqaradı. Hárbir qurılmaǵa keminde bir sáykes qurılma drayveri kerek; kompyuterde ádette kem degende bir kirgiziw qurılması hám kem degende bir shıǵarıw qurılması bolǵanlıqtan, kompyuterge ádette birneshe qurılma drayverleri kerek.
** '''Utilitalar''' [[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|paydalanıwshılar]] kompyuterlerine texnikalıq xızmet kórsetiwge, kútiwge hám járdemlesiwge arnalǵan kompyuter programmaları.
* '''Zıyanlı programmalıq támiynat''' ''(ingl. malicious software)'' yamasa zıyanlı programma - kompyuterlerge zıyan jetkiziw yamasa olardı buzıw ushın jaratılǵan programmalıq támiynat. Zıyanlı baǵdarlama kompyuter menen baylanıslı jınayatlarǵa tıǵız baylanıslı, degen menen ayırım zıyanlı programmalar ámeliy házil retinde jaratılǵan bolıwı da múmkin.

=== Orınlaw táriypi yamasa tarawı ===

* Veb-brauzerler hám Microsoft Office hám LibreOffice hám WordPerfect sıyaqlı desktop qosımshaları, sonday-aq [[smartfon]] menen planshet qosımshaları («qosımshalar» dep ataladı)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.americandialect.org/app-voted-2010-word-of-the-year-by-the-american-dialect-society-updated| bet = 'App' voted 2010 word of the year by the American Dialect Society (UPDATED)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150905032056/http://www.americandialect.org/app-voted-2010-word-of-the-year-by-the-american-dialect-society-updated| arxivsáne = 2015-jıl 5-sentyabr | sáne = 2011-jıl 8-yanvar | baspaxana = American Dialect Society| qaralǵan sáne = 2012-jıl 28-yanvar }}&lt;/ref&gt;.
* [[JavaScript]] scenariyleri – veb-brauzer plaginin talap etpey, veb-bet júklengende tikkeley veb-brauzer ishinde iske túsetuǵın veb-betlerge dástúrli túrde kirgizilgen programmalıq támiynattıń bólimleri. Programmalıq támiynat [[JavaScript]] tiline awdarılǵan bolsa yamasa sol tildi qollaytuǵın veb-brauzer plagini ornatılǵan bolsa, basqa [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tillerinde]] jazılǵan programmalıq támiynattı veb-brauzer ishinde de iske túsiriwge boladı; sońǵısınıń eń kóp tarqalǵan túrine mısal Adobe Flash plagini menen qollap-quwatlanatuǵın ActionScript scenariyleri bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://web.archive.org/web/20070916144913/https://wp.netscape.com/newsref/pr/newsrelease67.html| bet = Press Release| sáne = 2007-jıl 16-sentyabr | jumıs = web.archive.org| qaralǵan sáne = 2024-jıl 17-mart }}&lt;/ref&gt;.
* Server programmalıq támiynatı, atap ótsek:
** Ádette veb-serverlerde jumıs isleytuǵın hám dinamikalıq túrde jaratılǵan veb-betlerdi veb-brauzerlerge shıǵaratuǵın veb-qosımshalar, mısalı: [[PHP]], [[Java (programmalastırıw tili)|Java]], ASP.NET yamasa hátte serverde jumıs isleytuǵın [[JavaScript]]. Házirgi waqıtta olar ádette veb-brauzerde iske túsetuǵın ayırım [[JavaScript]]-ti qamtıydı, bul jaǵdayda olar ádette veb-brauzerde jumıs isleydi&lt;ref name=&quot;deployedstats&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://w3techs.com/technologies/details/cp-javascript| bet = Usage Statistics of JavaScript as Client-side Programming Language on Websites| jumıs = W3Techs| qaralǵan sáne = 2024-jıl 27-fevral }}&lt;/ref&gt;.
* Plaginler menen keńeytpeler basqa programmalıq támiynat bóleginiń funkcionallıǵın keńeytetuǵın yamasa ózgertetuǵın programmalıq támiynat bolıp tabıladı hám jumıs islewi ushın programmalıq támiynattı paydalanıwdı talap etedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.computerhope.com/jargon/p/plugin.htm| bet = What is a Plugin?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220126171421/https://www.computerhope.com/jargon/p/plugin.htm| arxivsáne = 2022-jıl 26-yanvar | sáne = 2021-jıl 6-iyun | til = en-US| jumıs = Computer Hope| qaralǵan sáne = 2022-jıl 26-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

=== Programmalastırıw quralları ===
Programmalastırıw quralları sonıń menen qatar [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashılar]] programmalıq quraldı jaratıw, ońlaw, qollaw yamasa basqa usıl menen qollap-quwatlaw ushın paydalanatuǵın programmalar yamasa qosımshalar túrindegi programmalıq támiynat bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.techopedia.com/definition/8996/programming-tool| bet = What is a Programming Tool? - Definition from Techopedia| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220126183105/https://www.techopedia.com/definition/8996/programming-tool| arxivsáne = 2022-jıl 26-yanvar | sáne = 2020-jıl 2-iyul | til = en-US| jumıs = Techopedia.com| qaralǵan sáne = 2022-jıl 26-yanvar }}&lt;/ref&gt;. 

Programmalıq támiynat bir yamasa bir neshe [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tilinde]] jazılǵan; kóplegen [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tilleri]] bar hám hárqaysısında kem degende bir ámelge asırıw bar, olardıń hárqaysısı óziniń programmalastırıw qurallarınıń jıynaǵınan ibarat. Bul qurallar wazıypanı orınlaw ushın biriktiriliwi múmkin [[Kompilyator|kompilyatorlar]], ońlawshılar (debugger), [[Interpretator|interpretatorlar]], siltemeler hám tekstli redaktorlar sıyaqlı salıstırmalı túrde jeke programmalar bolıwı múmkin; yamasa olar usınday jeke qurallardıń funkcionallıq imkaniyatlarınıń kópshiligi yamasa barlıǵın biriktiretuǵın integraciyalasqan islep shıǵarıw ortalıǵın (IDE) jarata aladı. IDE ''(ingl. Integrated Development Environment. yaǵnıy: integraciyalasqan islep shıǵarıw (rawajlandırıw) ortalıǵı)'' bunı tiyisli qurallardı shaqırıw yamasa olardıń funkcionallıǵın jańa usıl menen qayta ámelge asırıw arqalı isley aladı. IDE belgili bir proekttegi fayllardı izlew sıyaqlı anıq tapsırmalardı orınlawdı jeńilletedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://aws.amazon.com/what-is/ide/| bet = What is an IDE? - Integrated Development Environment Explained - AWS| til = en-US| jumıs = Amazon Web Services, Inc.| qaralǵan sáne = 2024-jıl 25-aprel }}&lt;/ref&gt;. Kóplegen programmalastırıw tiliniń ámelge asırılıwı jeke qurallardı yamasa IDE paydalanıw imkaniyatın beredi.

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Sırtqı siltemeler ==
{{Commons|Software}}
* [https://www.britannica.com/technology/software Software] at ''Encyclopædia Britannica''

[[Kategoriya:Programmalıq támiynat| ]]
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>aclx0jywujuuqqq6e1on134cl02uro6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265617</id>
      <parentid>265616</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T18:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Sırtqı siltemeler */ qosımshalar</comment>
      <origin>265617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15494" sha1="4fuylkoes16mdntkbjw1ikb659a5mpo" xml:space="preserve">'''Programmalıq támiynat''' ''([[Inglis tili|ingl]]. software; basqasha aytılıwı: programmalıq támiyinlew, baǵdarlama,baǵdarlamalıq támiyinlew)'' - bul kompyuterlerge belgili bir wazıypalardı orınlaw usılın kórsetetuǵın programmalar menen maǵlıwmatlar jıynaǵı. Programmalıq támiynat kóbinese tiyisli programmalıq támiynat hújjetlerin óz ishine aladı&lt;ref name=&quot;ISO 2020&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.iso.org/cms/render/live/en/sites/isoorg/contents/data/standard/06/35/63598.html| bet = ISO/IEC 2382:2015| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230316023234/https://www.iso.org/standard/63598.html| arxivsáne = 2023-jıl 16-mart | sáne = 2020-jıl 3-sentyabr | til = en-US| jumıs = ISO| qaralǵan sáne = 2022-jıl 26-may | citata = [Software includes] all or part of the programs, procedures, rules, and associated documentation of an information processing system.}}&lt;/ref&gt;. [[Apparatlıq támiynat|Apparatlıq támiynattan]] ayırmashılıǵı bunda [[sistema]] dúzilgen hám jumıstı anıq orınlaw imkaniyatına iye.

[[Programmalastırıw|Programmalastırıwdıń]] eń [[Tómen dárejeli programmalastırıw tili|tómen dárejesinde]] orınlanatuǵın kod jeke [[processor]] qollaytuǵın [[Mashina kodı|mashina tiliniń]] kórsetpelerinen ibarat - ádette oraylıq processor (CPU) yamasa grafikalıq qayta islew blogı (GPU). Mashina tili komputerdiń jaǵdayın aldınǵı jaǵdayınan ózgeretuǵın processor kórsetpelerin bildiretuǵın ekilik mánisler toparınan ibarat. Mısalı, kórsetpe kompyuterdegi belgili bir saqlaw ornında saqlanǵan mánisti ózgertiwi múmkin - bul tásir [[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|paydalanıwshıǵa]] tikkeley sezilmeydi.Kórsetpe sonıń menen birge kóplegen kirgiziw yamasa shıǵarıw operaciyalarınıń birewin shaqırıwı múmkin, mısalı kompyuter ekranında ayırım tekstti kórsetiw, paydalanıwshıǵa kórsetetuǵın status ózgerislerin payda etedi. [[Processor]] basqa kórsetpege «sekiriwge» kórsetpe berilmese yamasa operacion sistema menen úzilmese, kórsetpelerdi olar berilgen tártip penen orınlaydı. 2024-jılı kóplegen jeke kompyuterlerde, [[smartfon]] qurılmalarında hám serverlerde birneshe orınlaw birlikleri bar processorlar yamasa esaplawlardı birge orınlaytuǵın birneshe processorlar bar, sonlıqtan esaplawlar burınǵıǵa qaraǵanda álleqayda bir waqıtta háreketke aylandı.

Programmalıq támiynattıń kópshiligi [[Joqarı dárejeli programmalastırıw tili|joqarı dárejeli programmalastırıw tillerinde]] jazılǵan, mısalı [[Python (programmalastırıw tili)|Python]], [[JavaScript]], Visual Basic, Delphi, Perl, [[PHP]], ECMAScript, Ruby, C# hám [[Java (programmalastırıw tili)|Java]]. Olar [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashılar]] ushın ańsat hám ónimlirek, óytkeni olar [[Mashina kodı|mashina tillerine]] qaraǵanda tábiyiy tillerge jaqınıraq&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.cs.uu.nl/education/vak.php?vak=INFOMCCO| bet = Compiler construction| arxivurl = https://web.archive.org/web/20131102143144/http://www.cs.uu.nl/education/vak.php?vak=INFOMCCO| arxivsáne = 2013-jıl 2-noyabr | jumıs = cs.uu.nl}}&lt;/ref&gt;. Joqarı dárejeli tiller [[kompilyator]], [[Interpretator|interpretator]] yamasa ekewiniń kombinaciyası arqalı mashina tiline awdarıladı. Programmalıq támiynat C, [[C++]], Assembly, Fortran sıyaqlı hám tómen dárejeli assembler tilinde de jazılıwı múmkin. Assembler tilleri kompyuterdiń [[Mashina kodı|mashina tiliniń]] kórsetpelerine qattı sáykes keledi hám assembler járdemi menen mashina tiline awdarıladı.

== Tariyxı ==
Programmalıq támiynattıń birinshi bólimi bolatuǵın algoritmdi Ada Lavleys XIX ásirde rejelestirilgen analitikalıq mexanizm ushın jazǵan. Ol mexanizmniń Bernulli sanların qalay esaplaytuǵının kórsetiw ushın dáliller jarattı. Dáliller menen algoritmniń arqasında ol birinshi kompyuter [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashısı]] bolıp esaplanadı&lt;ref name=&quot;Annals of the History of Computing&quot;&gt;{{Cite journal|last=Fuegi|first=J.| sáne =2003|title=Lovelace &amp; Babbage and the creation of the 1843 'notes'|url=https://pdfs.semanticscholar.org/81bb/f32d2642a7a8c6b0a867379a4e9e99d872bc.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lovelace Google&quot;&gt;{{Cite news|last=|first=|date=December 10, 2012|title=Ada Lovelace honoured by Google doodle| til =en-US|newspaper=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/dec/10/ada-lovelace-honoured-google-doodle|access-date=25 November 2018}}&lt;/ref&gt;.

Programmalıq támiynat tuwralı birinshi teoriyanı, házirgi waqıtta biz bilgen kompyuterlerdi jaratıwdan aldın, Alan Tyuring óziniń 1936-jılı ''«Esaplanıwshı sanlar haqqında Entscheidungsproblem (sheshim máselesi) qollanıwı menen birge»'' essesinde usınǵan&lt;ref name=&quot;Turing_1936&quot;&gt;{{Cite journal|title=On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem|url=https://www.wolframscience.com/prizes/tm23/images/Turing.pdf|access-date=2022-08-28}}&lt;/ref&gt;. Bul yaǵnıy, informatika menen programmalıq támiynattıń akademiyalıq tarawların jaratıwǵa ákeldi; eki tarawda da programmalıq támiynat hám onı jaratıwdı izertleydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.evidyalam.com/2023/10/computer-science-vs-software-engineering.html| bet = What's the Difference Between Computer Science and Software Engineering?| til = en| jumıs = eVidyalam| qaralǵan sáne = 2023-jıl 24-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. [[Informatika]] - bul kompyuterler menen programmalıq támiynattı teoriyalıq izertlew (informatikanıń mısalı Tyuring-niń essesi), al [[programmalıq injiniring]] - programmalıq támiynattı islep shıǵıw ushın injenerlik principlerdi qollanıw bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Software Engineering Principles|url=https://doi.org/10.1080/03155986.1984.11731932}}&lt;/ref&gt;.

2000-jılı Yel nızam mektebiniń kitapxanashısı Fred Shapiro xat járiyaladı, ol Djon Uaylder Tukidiń 1958-jılǵı «Beton matematikanı oqıtıw» maqalasında JSTOR elektron arxivlerin izlew gezinde tabılǵan «programmalıq támiynat» termininiń eń erteden belgili qollanılıwı bar ekenin kórsetti. Yaǵnıy Oksford inglis sózliginiń citatasınan eki jıl aldın. Bul kóplegen adamlardı Tukeyge bul termindi kirgizgeni ushın, atap aytqanda sol jılı járiyalanǵan nekrologlarda moyınlawǵa ákeldi, degen menen Tukey heshqashan bunday monetalar ushın kredit talap etpegen. 1995-jılı Pol Niket bul termindi 1953-jıl oktyabr ayında engizgenin ayttı, biraq ol óz talapların tastıyıqlaytuǵın heshqanday hújjet taba almadı. Injenerlik kontekske «programmalıq támiynat» termininiń eń dáslepki belgili basılımı 1953-jılı avgustte Richard R. Karxarttıń Rand korporaciyasınıń izertlew tuwralı memorandumında járiyalandı.

== Túrleri ==
[[Fayl:Cube_in_Blender_Editor.jpg|nobaý|250x250 nükte|Blender, biypul programmalıq támiynat]]
Is júzinde barlıq kompyuter platformalarda programmalıq támiynattı bir neshe keń kategoriyalarǵa bóliwge boladı.

=== Maqseti yamasa paydalanıw tarawı ===
Maqsetine qarap kompyuter programmalıq támiynatın tómendegishe bóliwge boladı:

* '''Ámeliy programmalıq támiynat''' ''(ingl. application software)'' kompyuterdiń tiykarǵı jumısınan tıs arnawlı funkciyalardı orınlaw ushın kompyuter sistemasın paydalanadı. Ámeliy programmalıq támiynattıń kóplegen túrleri bar, óytkeni házirgi kompyuterler menen orınlanatuǵın wazıypalar kólemi júdá úlken.
* '''Sistemalı programmalıq támiynat''' ''(ingl. system software)'' [[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|paydalanıwshılar]] talap etetuǵın tiykarǵı funkciyalardı támiyinlew ushın yamasa basqa programmalıq támiynattıń durıs jumıs islewin támiyinlew ushın, [[Apparatlıq támiynat|apparatlıq támiynattıń]] háreketin basqaradı. Sistemalı programmalıq támiynat ámeliy programmalıq támiynattı iske túsiriw hám platformanı támiyinlew ushın arnalǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://home.olemiss.edu/~misbook/sfsysfm.htm| bet = System Software| arxivurl = https://web.archive.org/web/20010530092843/http://home.olemiss.edu/~misbook/sfsysfm.htm| arxivsáne = 2001-jıl 30-may | baspaxana = The University of Mississippi}}&lt;/ref&gt; hám ol tómendegilerdi óz ishine qamtıydı:
** '''Operacion sistemalar''' resurslardı basqaratuǵın hám olardıń «ústinde» jumıs isleytuǵın basqa programmalıq támiynat ushın ulıwma xızmetlerdi usınatuǵın programmalıq támiynattıń zárúr kompleksi bolıp tabıladı. Baqlaw programmaları, júklewshiler, qabıq programmalar hám ayna sistemaları operacion sistemalardıń tiykarǵı bólimleri bolıp tabıladı. Is júzinde operacion sistema qosımsha programmalıq támiynat penen (ámeliy programmalıq támiynattı qosqanda) jetkiziledi, usılayınsha paydalanıwshı tek bir operacion sisteması bar kompyuterler menen ayırım jumıslardı orınlawı múmkin.
** '''Qurılma drayverleri''' kompyuterge qosılǵan qurılmanıń belgili bir túrin basqaradı. Hárbir qurılmaǵa keminde bir sáykes qurılma drayveri kerek; kompyuterde ádette kem degende bir kirgiziw qurılması hám kem degende bir shıǵarıw qurılması bolǵanlıqtan, kompyuterge ádette birneshe qurılma drayverleri kerek.
** '''Utilitalar''' [[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|paydalanıwshılar]] kompyuterlerine texnikalıq xızmet kórsetiwge, kútiwge hám járdemlesiwge arnalǵan kompyuter programmaları.
* '''Zıyanlı programmalıq támiynat''' ''(ingl. malicious software)'' yamasa zıyanlı programma - kompyuterlerge zıyan jetkiziw yamasa olardı buzıw ushın jaratılǵan programmalıq támiynat. Zıyanlı baǵdarlama kompyuter menen baylanıslı jınayatlarǵa tıǵız baylanıslı, degen menen ayırım zıyanlı programmalar ámeliy házil retinde jaratılǵan bolıwı da múmkin.

=== Orınlaw táriypi yamasa tarawı ===

* Veb-brauzerler hám Microsoft Office hám LibreOffice hám WordPerfect sıyaqlı desktop qosımshaları, sonday-aq [[smartfon]] menen planshet qosımshaları («qosımshalar» dep ataladı)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.americandialect.org/app-voted-2010-word-of-the-year-by-the-american-dialect-society-updated| bet = 'App' voted 2010 word of the year by the American Dialect Society (UPDATED)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150905032056/http://www.americandialect.org/app-voted-2010-word-of-the-year-by-the-american-dialect-society-updated| arxivsáne = 2015-jıl 5-sentyabr | sáne = 2011-jıl 8-yanvar | baspaxana = American Dialect Society| qaralǵan sáne = 2012-jıl 28-yanvar }}&lt;/ref&gt;.
* [[JavaScript]] scenariyleri – veb-brauzer plaginin talap etpey, veb-bet júklengende tikkeley veb-brauzer ishinde iske túsetuǵın veb-betlerge dástúrli túrde kirgizilgen programmalıq támiynattıń bólimleri. Programmalıq támiynat [[JavaScript]] tiline awdarılǵan bolsa yamasa sol tildi qollaytuǵın veb-brauzer plagini ornatılǵan bolsa, basqa [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tillerinde]] jazılǵan programmalıq támiynattı veb-brauzer ishinde de iske túsiriwge boladı; sońǵısınıń eń kóp tarqalǵan túrine mısal Adobe Flash plagini menen qollap-quwatlanatuǵın ActionScript scenariyleri bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://web.archive.org/web/20070916144913/https://wp.netscape.com/newsref/pr/newsrelease67.html| bet = Press Release| sáne = 2007-jıl 16-sentyabr | jumıs = web.archive.org| qaralǵan sáne = 2024-jıl 17-mart }}&lt;/ref&gt;.
* Server programmalıq támiynatı, atap ótsek:
** Ádette veb-serverlerde jumıs isleytuǵın hám dinamikalıq túrde jaratılǵan veb-betlerdi veb-brauzerlerge shıǵaratuǵın veb-qosımshalar, mısalı: [[PHP]], [[Java (programmalastırıw tili)|Java]], ASP.NET yamasa hátte serverde jumıs isleytuǵın [[JavaScript]]. Házirgi waqıtta olar ádette veb-brauzerde iske túsetuǵın ayırım [[JavaScript]]-ti qamtıydı, bul jaǵdayda olar ádette veb-brauzerde jumıs isleydi&lt;ref name=&quot;deployedstats&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://w3techs.com/technologies/details/cp-javascript| bet = Usage Statistics of JavaScript as Client-side Programming Language on Websites| jumıs = W3Techs| qaralǵan sáne = 2024-jıl 27-fevral }}&lt;/ref&gt;.
* Plaginler menen keńeytpeler basqa programmalıq támiynat bóleginiń funkcionallıǵın keńeytetuǵın yamasa ózgertetuǵın programmalıq támiynat bolıp tabıladı hám jumıs islewi ushın programmalıq támiynattı paydalanıwdı talap etedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.computerhope.com/jargon/p/plugin.htm| bet = What is a Plugin?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220126171421/https://www.computerhope.com/jargon/p/plugin.htm| arxivsáne = 2022-jıl 26-yanvar | sáne = 2021-jıl 6-iyun | til = en-US| jumıs = Computer Hope| qaralǵan sáne = 2022-jıl 26-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

=== Programmalastırıw quralları ===
Programmalastırıw quralları sonıń menen qatar [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashılar]] programmalıq quraldı jaratıw, ońlaw, qollaw yamasa basqa usıl menen qollap-quwatlaw ushın paydalanatuǵın programmalar yamasa qosımshalar túrindegi programmalıq támiynat bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.techopedia.com/definition/8996/programming-tool| bet = What is a Programming Tool? - Definition from Techopedia| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220126183105/https://www.techopedia.com/definition/8996/programming-tool| arxivsáne = 2022-jıl 26-yanvar | sáne = 2020-jıl 2-iyul | til = en-US| jumıs = Techopedia.com| qaralǵan sáne = 2022-jıl 26-yanvar }}&lt;/ref&gt;. 

Programmalıq támiynat bir yamasa bir neshe [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tilinde]] jazılǵan; kóplegen [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tilleri]] bar hám hárqaysısında kem degende bir ámelge asırıw bar, olardıń hárqaysısı óziniń programmalastırıw qurallarınıń jıynaǵınan ibarat. Bul qurallar wazıypanı orınlaw ushın biriktiriliwi múmkin [[Kompilyator|kompilyatorlar]], ońlawshılar (debugger), [[Interpretator|interpretatorlar]], siltemeler hám tekstli redaktorlar sıyaqlı salıstırmalı túrde jeke programmalar bolıwı múmkin; yamasa olar usınday jeke qurallardıń funkcionallıq imkaniyatlarınıń kópshiligi yamasa barlıǵın biriktiretuǵın integraciyalasqan islep shıǵarıw ortalıǵın (IDE) jarata aladı. IDE ''(ingl. Integrated Development Environment. yaǵnıy: integraciyalasqan islep shıǵarıw (rawajlandırıw) ortalıǵı)'' bunı tiyisli qurallardı shaqırıw yamasa olardıń funkcionallıǵın jańa usıl menen qayta ámelge asırıw arqalı isley aladı. IDE belgili bir proekttegi fayllardı izlew sıyaqlı anıq tapsırmalardı orınlawdı jeńilletedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://aws.amazon.com/what-is/ide/| bet = What is an IDE? - Integrated Development Environment Explained - AWS| til = en-US| jumıs = Amazon Web Services, Inc.| qaralǵan sáne = 2024-jıl 25-aprel }}&lt;/ref&gt;. Kóplegen programmalastırıw tiliniń ámelge asırılıwı jeke qurallardı yamasa IDE paydalanıw imkaniyatın beredi.

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Sırtqı siltemeler ==
{{Commons|Software}}
* [https://www.britannica.com/technology/software Software] at ''Encyclopædia Britannica''

{{Sırtqı siltemeler}}

[[Kategoriya:Programmalıq támiynat| ]]
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>4fuylkoes16mdntkbjw1ikb659a5mpo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Swift (programmalastırıw tili)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16985</id>
    <revision>
      <id>265633</id>
      <parentid>212695</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı|Apple Inc. programmalıq támiynatı]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16290" sha1="prqe4me4txik5fb86y8gsrypcnwfscz" xml:space="preserve">'''Swift''' - [[Joqarı dárejeli programmalastırıw tili|joqarı dárejeli]] [[Ulıwma maqsetli programmalastırıw tili|ulıwma maqsetli]], kóp paradigmalı, kompilyaciyalanǵan [[programmalastırıw tili]]. Ol [[Apple Inc.|Apple Inc]]. hám [[ashıq kodlı]] jámiyetshilik tárepinen jaratılǵan til. Swift [[Mashina kodı|mashina kodına]] kompilyaciya isleydi, óytkeni ol LLVM tiykarındaǵı [[kompilyator]]. Swift dáslepki ret 2014-jıl iyunda shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2014/06/02/apple-launches-swift-a-new-programming-language-for-writing-ios-and-os-x-apps/| bet = Apple Launches Swift, A New Programming Language For Writing iOS And OS X Apps| avtor = Lardinois| at = Frederic| sáne = 2014-jıl 2-iyun | til = en-US| jumıs = TechCrunch| qaralǵan sáne = 2022-jıl 7-sentyabr }}&lt;/ref&gt; hám Swift úskeneler dizbegi 2014-jılı shıǵarılǵan, 6-versiyasınan baslap Xcode-ta jetkizildi.

[[Apple Inc.|Apple]] kompaniyası Swift-ti Objective-C menen baylanıslı bolǵan kóplegen tiykarǵı koncepciyalardı, atap aytqanda dinamikalıq jiberiw, keń tarqalǵan keshiktiriw, keńeytilgen [[programmalastırıw]] hám uqsas imkaniyatlardı qollawǵa arnalǵan, biraq programmalıq qural qátelerin anıqlawdı jeńilletetuǵın «qáwipsiz» usıl menen; Swift-te nol kórsetkishin alıp taslaw sıyaqlı ayırım ulıwma [[programmalastırıw]] qátelerin sheshetuǵın imkaniyatlar bar hám apat piramidasınıń aldın alıwǵa járdemlesetuǵın [[Sintaksis (programmalastırıw tilleri)|sintaksislik]] «qanttı» támiyinleydi. Swift protokoldı keńeytiw koncepciyasın, tiplerge, strukturalarǵa hám klaslarǵa qollanıwǵa bolatuǵın keńeytpe sistemasın qollaydı, onı Apple programmalastırıw paradigmalarınıń anıq ózgerisi retinde «protokolǵa baǵdarlanǵan programmalastırıw» dep ataydı (belgiler menen tip klaslarına uqsas)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://news.ycombinator.com/item?id=13225740| bet = Concepts are similar to Rust Traits}}&lt;/ref&gt;.

Swift Apple kompaniyasınıń 2014-jılǵı [[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|Dúnyajúzlik baǵdarlamashılar konferenciyasında]] (WWDC) kópshilikke tanıstırıldı&lt;ref name=&quot;tnw swift info 1&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/apple/2014/06/02/apple-announces-swift-new-programming-language-ios| bet = Tim Berners-Lee's sixtieth birthday Apple announces Swift, a new programming language for iOS| avtor = Williams| at = Owen| sáne = 2014-jıl 2-iyun | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2014-jıl 2-iyun }}&lt;/ref&gt;. Ol 2014-jılı 1.2 versiyasına hám WWDC 2015 kórgizbesinde Swift 2 versiyasına quramalı jańalawdı ótkerdi. Dáslebinde menshikli til, 2.2 versiyası Apple platformaları menen [[Linux]] ushın, 2015-jıl 3-dekabrde Apache 2.0 licenziyası boyınsha [[ashıq kodlı]] programmalıq quralǵa aylandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2015/12/3/9842854/apple-swift-open-source-released| bet = Apple's new programming language Swift is now open source| sáne = 2015-jıl 3-dekabr | jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2015-jıl 5-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://blogs.wsj.com/cio/2015/12/03/apple-open-sources-swift-in-latest-pitch-to-the-enterprise/| bet = Apple Open Sources Swift in Latest Pitch to the Enterprise| sáne = 2015-jıl 3-dekabr | jumıs = [[The Wall Street Journal]] Blogs| qaralǵan sáne = 2015-jıl 5-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

3.0 versiyası arqalı Swift [[Sintaksis (programmalastırıw tilleri)|sintaksisi]] zárúr evolyuciyadan ótti, tiykarǵı topar keyingi versiyalarda dáslepki turaqlılıqqa itabar berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://forums.swift.org/t/looking-back-on-swift-3-and-ahead-to-swift-4/3610| bet = Looking back on Swift 3 and ahead to Swift 4| sáne = 2016-jıl 29-iyul | jumıs = Swift Forums| qaralǵan sáne = 2018-jıl 19-noyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://github.com/apple/swift-evolution#source-stability| bet = Swift-Evolution| jumıs = Swift Evolution| qaralǵan sáne = 2018-jıl 19-noyabr }}&lt;/ref&gt;. 2018-jıldıń birinshi shereginde Swift ataqlılıǵı boyınsha Objective-C-den ozıp ketti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://redmonk.com/sogrady/2018/03/07/language-rankings-1-18/| bet = The RedMonk Programming Language Rankings: January 2018 – tecosystems| sáne = 2018-jıl 7-mart | til = en-US| jumıs = redmonk.com| qaralǵan sáne = 2018-jıl 20-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

2017-jılı shıǵarılǵan Swift 4.0 ayırım ornatılǵan klaslar menen strukturalarǵa birneshe ózgerisler kirgizdi. Swift programmasınıń aldıńǵı versiyaları menen jazılǵan kodtı Xcode ishine ornatılǵan tasıw funkciyası arqalı jańalawǵa boladı. 2019-jıl mart ayında shıǵarılǵan Swift 5 Apple platformalarında Swift jumıs waqtın Apple operacion sistemalarına kirgiziwge imkaniyat beretuǵın turaqlı ekilik interfeysti usındı. Ol Swift 4 penen úylesimli derek bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://swift.org/blog/swift-5-released/| bet = Swift 5 Released!| avtor = Kremenek| at = Ted| sáne = 2019-jıl 25-mart }}&lt;/ref&gt;.

Swift 5.1 rásmiy túrde 2019-jıl sentyabrde shıǵarıldı. Swift 5.1 modul turaqlılıǵın engiziw arqalı kompilyaciya waqtında tildiń turaqlı imkaniyatların keńeytiw Swift 5-tiń aldıńǵı versiyasına tiykarlanadı. Modul turaqlılıǵın engiziw Swift-tiń keleshektegi versiyaları menen jumıs isleytuǵın ekilik freymvorklerdi jaratıwǵa hám ulıwma paydalanıwǵa imkaniyat beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://swift.org/blog/swift-5-1-released/| bet = Swift 5.1 Released!| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220226203243/https://www.swift.org/blog/swift-5-1-released/| arxivsáne = 2022-jıl 26-fevral | avtor = Kremenek| at = Ted| sáne = 2019-jıl 20-sentyabr | qaralǵan sáne = 2019-jıl 28-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

2021-jılda ótkerilgen [[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|WWDC]]-te [[Apple Inc.|Apple]] rásmiy túrde járiyalaǵan Swift 5.5 parallel hám asinxron kod ushın til qollawın aytarlıqtay keńeytedi, atap aytqanda aktyor modeliniń unikal versiyasın usınadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.hackingwithswift.com/articles/233/whats-new-in-swift-5-5| bet = What's new in Swift 5.5?| avtor = Hudson| at = Paul| sáne = 2021-jıl 6-iyun | jumıs = HackingWithSwift.com| baspaxana = Hacking with Swift| qaralǵan sáne = 2021-jıl 8-iyun }}&lt;/ref&gt;.

Swift 5.9, 2023-jıl sentyabrde shıǵarıldı hám makrosistemanı, ulıwma parametr paketlerin hám jańa tutınıw operatorı sıyaqlı iyelik imkaniyatların qamtıydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://swift.org/blog/swift-5.9-released/| bet = Swift 5.9 Released| sáne = 2023-jıl 18-sentyabr | til = en| jumıs = Swift.org| qaralǵan sáne = 2023-jıl 9-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

Aǵımdaǵı versiyası, Swift 5.10, 2024-jıl mart ayında shıǵarıldı. Bul versiya maǵlıwmatlar jarısınıń aldın alıw ushın maǵlıwmatlardı tolıq izolyaciyalawǵa imkaniyat beretuǵın tildiń parallel modelin jaqsılaydı. Bul sonday-aq Swift 6 aldındaǵı sońǵı versiya&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://swift.org/blog/swift-5.10-released/| bet = Swift 5.10 Released| avtor = Borla| at = Holly| sáne = 2024-jıl 5-mart | til = en| jumıs = Swift.org| qaralǵan sáne = 2024-jıl 13-mart }}&lt;/ref&gt;. 5.10 versiyası házirgi waqıtta [[Mac OS|macOS]], [[Microsoft Windows|Windows]] hám tájiriybelik paydalanıwda [[Linux]] ushın bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://swift.org/| bet = Swift.org| sáne = March 2014 | til = en| jumıs = Swift.org| qaralǵan sáne = 2024-jıl 28-aprel }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
Swift [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tilin]] jaratıw 2010-jıldıń iyul ayında Kris Lattner hám [[Apple Inc.|Apple]]-degi kóplegen basqa [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashılardıń]] birge islesiwi menen baslandı. Swiftke Apple kompaniyasınıń 1980-jıllardıń basınan berli aytarlıqtay ózgerissiz qalǵan hám zamanagóy til imkaniyatları joq burınǵı Objective-C [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tilin]] almastırıw zárúrligi túrtki boldı. Swift til ideyaların «Objective-C, Rust, Haskell, Ruby, [[Python (programmalastırıw tili)|Python]], [[C Sharp (programmalastırıw tili)|C#]], CLU hám dizimge kirmeytuǵın basqada tillerden» aldı. 2014-jıl 2-iyunda Apple [[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|Worldwide Developers Conference]] (WWDC) qosımshası Swift járdemi menen jazılǵan birinshi hámmege ǵalabalıq programma boldı.&lt;ref name=&quot;stateoftheplatforms&quot; /&gt; Konferenciyada dizimnen ótken Apple baǵdarlamashılarına programmalastırıw tildiń beta versiyası shıǵarıldı, biraq kompaniya Swift-tiń sońǵı versiyası sınaq versiya menen úylesimli ashıq kod boladı dep wáde bermedi. Tolıq shıǵarılım ushın kerek bolsa, Apple ashıq kod túrlendirgishlerin kópshilikke usınıwdı rejelestirdi.

Swift programmalastırıw tiliniń biypul 500 betlik qollanbası [[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|WWDC]]-te shıǵarıldı hám Apple Books Store menen rásmiy veb-saytında bar&lt;ref name=&quot;Apple swift book&quot;&gt;{{Cite book|url=https://itunes.apple.com/book/swift-programming-language/id881256329?mt=11|title=The Swift Programming Language| sáne =June 2, 2014|publisher=[[Apple Inc.|Apple]]}}&lt;/ref&gt;.

=== Platformalar ===
Swift qollaytuǵın platformalar - Apple operacion sistemaları (Darwin, iOS, iPadOS, macOS, tvOS, watchOS), [[Linux]], [[Windows]] hám [[Android]]&lt;ref name=&quot;Swift Android Toolchain&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://blog.readdle.com/why-we-use-swift-for-android-db449feeacaf| bet = Swift for Android: Our Experience and Tools| avtor = Readdle| sáne = 2020-jıl 15-yanvar | til = en| jumıs = Medium| qaralǵan sáne = 2020-jıl 20-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Swift for Windows&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theregister.com/2020/03/30/official_swift_programming_for_windows/| bet = Official tailored Swift for Windows support promised in 5.3: Swift on more platforms – provided you do not need a GUI| avtor = Anderson| at = Tim| sáne = 2020-jıl 30-mart | jumıs = [[The Register]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 18-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

Swift dizaynınıń tiykarǵı aspekti onıń Cocoa hám Cocoa Touch freymvorkları sıyaqlı aldınǵı on jıllıqlarda [[Apple Inc.|Apple]] ónimleri ushın islep shıǵarılǵan ámeldegi Objective-C kodınıń úlken bólimi menen óz-ara islesiw imkaniyatı bolıp tabıladı. Apple platformalarında&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://swift.org/blog/swift-linux-port/| bet = The Swift Linux Port| sáne = 2015-jıl 3-dekabr | til = en-US| jumıs = Swift.org| baspaxana = Apple Inc| qaralǵan sáne = 2016-jıl 3-avgust }}&lt;/ref&gt; ol C,  Objective-C, [[C++]] hám Swift kodların bir programmada iske túsiriwge imkaniyat beretuǵın Objective-C jumıs waqtı kitapxanası menen baylanısadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2014/06/a-fast-look-at-swift-apples-new-programming-language/| bet = A fast look at Swift, Apple's new programming language| avtor = Timmer| at = John| sáne = 2014-jıl 5-iyun | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-iyun }}&lt;/ref&gt;.

== Ózgeshelikleri ==
Swift - bul [[programmalastırıw tili]] teoriyasınıń zamanagóy koncepciyaların qollanatuǵın hám ápiwayı, biraq kúshli [[Sintaksis (programmalastırıw tilleri)|sintaksisti]] usınıwǵa háreket etetuǵın [[ulıwma maqsetli programmalastırıw tili]]. Swift hár túrli programmalastırıw tillerindegi innovaciyalar menen konvenciyalardı biriktiredi, ol Apple platformalarında tiykarǵı jaratıw tili retinde almastırılǵan Objective-C-den ayrıqsha ilhamlandırıladı

Swift tezligin joǵaltpay, jańa [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashılar]] ushın qáwipsiz hám miyrimli bolıw ushın jaratılǵan. Ádepki boyınsha Swift barlıq yadtı avtomat túrde basqaradı hám ózgeriwshi mánislerdiń bárqulla paydalanıw aldında inicializaciyalanıwın támiyinleydi. Massiv qatnası shamadan tıs qáteler ushın tekseriledi hám pútin operaciyalar tolıp ketiw ushın tekseriledi. Parametr atları anıq API dúziwge imkaniyat beredi. Protokollar tipler qabıllay alatuǵın interfeyslerdi anıqlaydı, al keńeytpeler baǵdarlamashılarǵa bar tiplerge kóbirek funkciya qosıwǵa imkaniyat beredi. Swift klasları, sub tiplerdi hám metodtı qayta anıqlawdı qollaw arqalı [[Obyektke baǵdarlanǵan programmalastırıw|obyektke baǵdarlanǵan programmalastırıwǵa]] imkaniyat beredi. Qosımshalar nol mánislerin anıq hám qáwipsiz qayta islewge imkaniyat beredi. Bir waqıttaǵı programmalardı asinxronlaw/kútiw sintaksisi arqalı jazıwǵa boladı hám aktyorler maǵlıwmatlar jarısların óshiriw ushın ulıwma ózgermeli jaǵdaydı izolyaciyalaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://docs.swift.org/swift-book/documentation/the-swift-programming-language/aboutswift| bet = Documentation| jumıs = docs.swift.org| qaralǵan sáne = 2023-jıl 17-noyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Eliminate data races using Swift Concurrency&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/wwdc22/110351| bet = Eliminate data races using Swift Concurrency - WWDC22 - Videos| baspaxana = Apple Inc| qaralǵan sáne = 2023-jıl 17-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Tiykarǵı sintaksis ===
Swift [[Sintaksis (programmalastırıw tilleri)|sintaksisi]] C stilindegi tillerge uqsas. Kod ádepki boyınsha global kólemde orınlana baslaydı&lt;ref name=&quot;Documentation&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://docs.swift.org/swift-book/documentation/the-swift-programming-language/guidedtour/| bet = Documentation| jumıs = docs.swift.org| qaralǵan sáne = 2023-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt; Yaǵnıy, &lt;code&gt;@main&lt;/code&gt; atributı strukturanı, klastı yamasa programmanıń kiriw noqatın qamtıp kórsetiw ushın, dizimge alıw deklaraciyasın (járiyalanıwın) qollanıwǵa boladı.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://docs.swift.org/swift-book/documentation/the-swift-programming-language/attributes/#main| bet = Documentation| jumıs = docs.swift.org| qaralǵan sáne = 2023-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

Swifttiń &quot;Sálem, Álem!&quot; programması tómendegishe:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;swift&quot; line=&quot;1&quot; start=&quot;1&quot;&gt;print(&quot;Sálem, álem!&quot;)
&lt;/syntaxhighlight&gt;Bunda paydalanılatuǵın &lt;code&gt;print(_:separator:terminator:)&lt;/code&gt; funkciyası sırtqı modullerdi importlawdı talap etpesten, barlıq programmalarda bar bolǵan Swift standart kitapxanasına kiredi. Swift tilindegi [[Operator (programmalastırıw)|operatorlar]] noqatlı útir menen juwmaqlanbawı kerek, biraq bir qatarda jazılǵan bir neshe operatordı bóliw ushın noqatlı útir kerek. Bir qatarlı kommentariyalar // arqalı baslanadı hám aǵımdaǵı qatardıń sońına shekem dawam etedi. Kóp qatarlı kommentariyalar /* hám */ simvollarınan ibarat..

Konstantalar &lt;code&gt;let&lt;/code&gt; gilt sózi menen, al ózgeriwshiler &lt;code&gt;var&lt;/code&gt; gilt sózi menen járiyalanadı. Mánisler oqılmastan aldın inicializaciyalanıwı kerek. Mánisler berilgen dáslepki mánistiń tipin shıǵarıwı múmkin. Dáslepki mánis, mánisti járiyalawdan keyin ornatılsa, tip anıq túrde járiyalanıwı kerek.&lt;ref name=&quot;Documentation&quot;/&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;swift&quot; line=&quot;1&quot; start=&quot;1&quot;&gt;let highScoreThreshold = 1000 // Int tipindegi konstanta. Tip berilgen mánis tiykarında shıǵarıladı.

var currentScore = 980 // Int tipindegi ózgeriwshi.
currentScore = 1200 // Ózgeriwshilerdiń mánisi waqıttıń ótiwi menen ózgeriwi múmkin.

let playerMessage: String // String anıq tipi bar konstanta.
if currentScore &gt; highScoreThreshold {
 playerMessage = &quot;Siz eń jaqsı oyınshısız!&quot;
} else {
 playerMessage = &quot;Keyingi ret sátlilik.&quot;
}

print(playerMessage) // &quot;Siz eń jaqsı oyınshısız!&quot; dep basıp shıǵaradı.
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Sırtqı siltemeler ==

* [https://developer.apple.com/swift/ Swift] at Apple Developer
* Swift's source code on GitHub
* [https://web.archive.org/web/20240423151501/https://iosexamples.com/ Swift Example]
* [https://vapor.codes/ Server-side Swift - The Vapor Framework]
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]
[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı]]</text>
      <sha1>prqe4me4txik5fb86y8gsrypcnwfscz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kompyuter programması</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17994</id>
    <revision>
      <id>265603</id>
      <parentid>212853</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T16:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Programmalıq támiynat arxitekturası|Programmalıq támiynat arxitekturası]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27034" sha1="j2p5lgca2pvn7hqvph6ta02cdmv1jm9" xml:space="preserve">[[Fayl:JavaScript_code.png|nobaý|[[JavaScript]] tilinde jazılǵan kompyuter programmasınıń [[derek kodı]]]]
'''Kompyuter programması''' ''([[Inglis tili|ingl]]. computer program)'' − [[kompyuter]] orınlawı ushın [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tilindegi]] kórsetpelerdiń izbe-izligi yamasa jıynaǵı. Bul [[programmalıq támiynat]] quramınıń biri bolıp, oǵan hújjetler hám basqa da materiallıq emes komponentler kiredi&lt;ref name=&quot;ISO 2020&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso-iec:2382:ed-1:v1:en| bet = ISO/IEC 2382:2015| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160617031837/https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso-iec:2382:ed-1:v1:en| arxivsáne = 2016-jıl 17-iyun | sáne = 2020-jıl 3-sentyabr | jumıs = ISO| qaralǵan sáne = 2022-jıl 26-may | citata = [Software includes] all or part of the programs, procedures, rules, and associated documentation of an information processing system.}}&lt;/ref&gt;.

Adam oqıy alatuǵın ''kompyuter programması'' [[derek kodı]] dep ataladı. Derek kodın orınlaw ushın basqa kompyuter programmasın talap etedi, óytkeni kompyuterler tek ózleriniń tiykarǵı mashina kórsetpelerin orınlay aladı. Sonlıqtan derek kodı til ushın jazılǵan [[kompilyator]] arqalı mashina kórsetpelerine awdarıwǵa boladı. ([[Assembler tili|Assembler tilindegi]] programmalar assembler járdemi menen awdarıladı.) Alınǵan fayl orınlanıwshı fayl dep ataladı. Yamasa derek kodı til ushın jazılǵan [[Interpretator|interpretator]] ishinde orınlanıwı múmkin&lt;ref name=&quot;cpl_3rd-ch1-7_quoted&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilson|first=Leslie B.|title=Comparative Programming Languages, Third Edition|publisher=Addison-Wesley|year=2001|page=7|quote=An alternative to compiling a source program is to use an interpreter. An interpreter can directly execute a source program[.]|isbn=0-201-71012-9}}&lt;/ref&gt;.

Eger orınlanatuǵın fayl orınlaw ushın soralǵan bolsa, operacion sistema onı yadqa júkleydi hám procesti baslaydı&lt;ref name=&quot;osc-ch4-p98&quot;&gt;{{Cite book|title=Operating System Concepts, Fourth Edition}}&lt;/ref&gt;. Oraylıq processor tez arada bul proceske ótedi, usılayınsha ol hárbir mashina kórsetpesin aladı, dekodlaydı, sonnan keyin orınlaydı&lt;ref name=&quot;sco-ch2-p32&quot;&gt;{{Cite book|title=Structured Computer Organization, Third Edition|url=https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/32}}&lt;/ref&gt;.

Eger [[derek kodı]] orınlaw ushın soralsa, operacion sistema sáykes [[Interpretator|interpretatordı]] yadqa júkleydi hám procesti baslaydı. Sonnan keyin interpretator hárbir [[Operator (programmalastırıw)|operatordı]] awdarıw hám orınlaw ushın derek kodın yadqa júkleydi. Derek kodın iske túsiriw, orınlanıwshı fayldı iske túsiriwge qaraǵanda ástenirek&lt;ref name=&quot;cpl_3rd-ch1-7&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilson|first=Leslie B.|title=Comparative Programming Languages, Third Edition|publisher=Addison-Wesley|year=2001|page=7|isbn=0-201-71012-9}}&lt;/ref&gt;. Sonıń menen qatar, awdarmashı kompyuterde ornatılǵan bolıwı kerek.

== Kompyuter programmasına mısal ==
[[«Sálem, álem!» programması]] tildiń tiykarǵı [[Sintaksis (programmalastırıw tilleri)|sintaksisin]] súwretlew ushın qollanıladı. BASIC tiliniń sintaksisi (1964) tildi úyreniwdi ańsatlastırıw ushın aldınnan sheklengen&lt;ref name=&quot;cpl_3rd-ch2-30_quote1&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilson|first=Leslie B.|title=Comparative Programming Languages, Third Edition|publisher=Addison-Wesley|year=2001|page=30|isbn=0-201-71012-9|quote=Their intention was to produce a language that was very simple for students to learn[.]}}&lt;/ref&gt;. Mısalı, ózgeriwshilerdi paydalanbastan aldın járiyalanbaydı&lt;ref name=&quot;cpl_3rd-ch2-31&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilson|first=Leslie B.|title=Comparative Programming Languages, Third Edition|publisher=Addison-Wesley|year=2001|page=31|isbn=0-201-71012-9}}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq, ózgeriwshiler avtomat túrde nolge shekem inicializaciyalanadı&lt;ref name=&quot;cpl_3rd-ch2-31&quot; /&gt; Bunda sanlar dizimin ortasha esaplaw ushın Basic tilinde kompyuter programmasınıń mısalı berilgen:&lt;ref name=&quot;cpl_3rd-ch2-30&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilson|first=Leslie B.|title=Comparative Programming Languages, Third Edition|publisher=Addison-Wesley|year=2001|page=30|isbn=0-201-71012-9}}&lt;/ref&gt;.&lt;syntaxhighlight lang=&quot;basic&quot;&gt;
10 INPUT &quot;Ortasha esap penen qansha san kerek?&quot;, A
20 FOR I = 1 TO A
30 INPUT &quot;Sandı kirgiziń:&quot;, B
40 LET C = C + B
50 NEXT I
60 LET D = C/A
70 PRINT &quot;Ortasha&quot;, D
80 END
&lt;/syntaxhighlight&gt;Tiykarǵı kompyuter programmalastırıw mexanikasın úyrengennen keyin, úlken kompyuter sistemaların jaratıw ushın jáne de quramalı hám kúshli tiller bar&lt;ref name=&quot;cpl_3rd-ch2-30_quote2&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilson|first=Leslie B.|title=Comparative Programming Languages, Third Edition|publisher=Addison-Wesley|year=2001|page=30|isbn=0-201-71012-9|quote=The idea was that students could be merely casual users or go on from Basic to more sophisticated and powerful languages[.]}}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
Programmalıq támiynattı islep shıǵıwdaǵı jaqsılawlar kompyuter texnikasın jetilistiriwdiń nátiyjesi bolıp tabıladı. Apparatlıq támiynatlar tariyxınıń hárbir basqıshında kompyuter programmalastırıw wazıypası ádewir ózgerdi. 

=== Analitikalıq mashina ===
[[Fayl:Diagram_for_the_computation_of_Bernoulli_numbers.jpg|oñğa|nobaý|Lavleystiń anıqlaması, G jazbasınan]]
1838-jılı Jakkardıń toqıma stanogı Charlz Bebbidj-di analitikalıq mashinanı jaratıwǵa ilhamlandırdı&lt;ref name=&quot;eniac-ch1-p16&quot;&gt;{{Cite book|last=McCartney|first=Scott|title=ENIAC – The Triumphs and Tragedies of the World's First Computer|publisher=Walker and Company|year=1999|page=[https://archive.org/details/eniac00scot/page/16 16]|isbn=978-0-8027-1348-3|url=https://archive.org/details/eniac00scot/page/16}}&lt;/ref&gt;.
Esaplaw qurılmasınıń quramlı bólekleriniń atları toqıma sanaatınan alınǵan. Toqıma sanaatında iyirilgen jip dúkannan digirman ushın keltirildi. Qurılmanıń hárqaysısında 50 onlıq cifrdan ibarat 1000 sandı saqlaytuǵın yadtan ibarat «dúkan» bar edi&lt;ref name=&quot;sco-ch1-p14&quot;&gt;{{Cite book|last=Tanenbaum|first=Andrew S.|title=Structured Computer Organization, Third Edition|publisher=Prentice Hall|year=1990|page=[https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/14 14]|isbn=978-0-13-854662-5|url=https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/14}}&lt;/ref&gt;. Dúkandaǵı nomerler qayta islew ushın «digirmanǵa» berildi. Ol perforaciyalanǵan kartalardıń eki toplamı arqalı programmalastırılǵan. Bir toplam operaciyanı basqardı, al ekinshisi ózgeriwshilerdi kirgizdi&lt;ref name=&quot;eniac-ch1-p16&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|first=Allan G.|last=Bromley|year=1998|url=http://profs.scienze.univr.it/~manca/storia-informatica/babbage.pdf|title=Charles Babbage's Analytical Engine, 1838}}&lt;/ref&gt;. Biraq mıńlaǵan tisli dóńgelekler menen vitesler heshqashan tolıq birge jumıs islemedi&lt;ref name=&quot;sco-ch1-p15&quot;&gt;{{Cite book|last=Tanenbaum|first=Andrew S.|title=Structured Computer Organization, Third Edition|publisher=Prentice Hall|year=1990|page=[https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/15 15]|isbn=978-0-13-854662-5|url=https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/15}}&lt;/ref&gt;.

Ada Lavleys Bebbidj ushın analitikalıq mashinanıń anıqlamasın jaratıw ushın jumıs isledi (1843)&lt;ref&gt;{{Citation |last=J. Fuegi |title=Lovelace &amp; Babbage and the creation of the 1843 'notes' | sáne =October–December 2003 |work=Annals of the History of Computing |volume=25 |issue=4 |pages=16, 19, 25 |doi=10.1109/MAHC.2003.1253887 |last2=J. Francis}}&lt;/ref&gt;. Anıqlamada analitikalıq mashinanı paydalanıp Bernulli sanların esaplaw metodın tolıq sáwlelendiretuǵın G esletpesi bar. Bul jazbanı ayırım tariyxshılar dúnyadaǵı ''birinshi kompyuter programması'' retinde tán alǵan&lt;ref name=&quot;sco-ch1-p15&quot;&gt;{{Cite book|last=Tanenbaum|first=Andrew S.|title=Structured Computer Organization, Third Edition|publisher=Prentice Hall|year=1990|page=[https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/15 15]|isbn=978-0-13-854662-5|url=https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/15}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;Tanenbaum, Andrew S. (1990). [[iarchive:structuredcomput00tane/page/15|''Structured Computer Organization, Third Edition'']]. Prentice Hall. p.&amp;nbsp;[[iarchive:structuredcomput00tane/page/15|15]]. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-13-854662-5|&lt;bdi&gt;978-0-13-854662-5&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Universal Tyuring mashinası ===
[[Fayl:Universal_Turing_machine.svg|oñğa|350x350 nükte]]
1936-jılı Alan Tyuring universal Tyuring mashinasın usındı, ol hárbir esaplawdı modellestiretuǵın teoriyalıq qurılma&lt;ref name=&quot;discrete-ch10-p654&quot;&gt;{{Cite book|last=Rosen|first=Kenneth H.|title=Discrete Mathematics and Its Applications|publisher=McGraw-Hill, Inc.|year=1991|page=[https://archive.org/details/discretemathemat00rose/page/654 654]|isbn=978-0-07-053744-6|url=https://archive.org/details/discretemathemat00rose/page/654|quote=Turing machines can model all the computations that can be performed on a computing machine.}}&lt;/ref&gt;.
Bul sheksiz uzın oqıw/jazıw lentası bar sońǵı jaǵdaylı mashina. Qurılma algoritmdi orınlaw waqtında onıń quramın ózgertip, lentanı aldına hám artqa jıljıta aladı. Qurılma dáslepki jaǵdayda iske qosıladı, izbe-iz adımlardan ótedi hám toqtaw jaǵdayına ushıraǵanda toqtaydı&lt;ref name=&quot;formal_languages-ch9-p234&quot;&gt;{{Cite book|last=Linz|first=Peter|title=An Introduction to Formal Languages and Automata|publisher=D. C. Heath and Company|year=1990|page=234|isbn=978-0-669-17342-0}}&lt;/ref&gt;. Házirgi kompyuterlerdiń barlıǵı Tyuring bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;formal_languages-ch9-p243&quot;&gt;{{Cite book|last=Linz|first=Peter|title=An Introduction to Formal Languages and Automata|publisher=D. C. Heath and Company|year=1990|page=243|isbn=978-0-669-17342-0|quote=[A]ll the common mathematical functions, no matter how complicated, are Turing-computable.}}&lt;/ref&gt;.

=== ENIAC ===
[[Fayl:ENIAC-changing_a_tube.jpg|oñğa|nobaý|Glenn A. Bek ENIAC-ta trubkanı almastırıw]]
Elektron sanlı integrator hám kompyuter (ENIAC) ''(ingl. Electronic Numerical Integrator And Computer)'' 1943-jıl iyuldan 1945-jıldıń gúzi aralıǵında jaratılǵan. Bul sxemalardı jaratıw ushın 17 468 vakuumlıq trubkalardı paydalanǵan Tyuring-niń tolıq, ulıwma maqsetli kompyuteri edi. Tiykarında bul biriktirilgen Paskalinler seriyası edi&lt;ref name=&quot;eniac-ch5-p102&quot;&gt;{{Cite book|last=McCartney|first=Scott|title=ENIAC – The Triumphs and Tragedies of the World's First Computer|publisher=Walker and Company|year=1999|page=[https://archive.org/details/eniac00scot/page/102 102]|isbn=978-0-8027-1348-3|url=https://archive.org/details/eniac00scot/page/102}}&lt;/ref&gt;. Onıń 40 birliginiń salmaǵı 30 tonna boldı, 1800 kvadrat fut (167 m2) maydandı iyeledi hám jumıs islemey turǵanda saatına 650 dollar (1940-jıllardıń valyutası menen) elektr quwatın tutınadı&lt;ref name=&quot;eniac-ch5-p102&quot; /&gt; Onıń 20 bazalıq-10 akkumulyatorı boldı. ENIAC programmasın programmalastırıw eki ayǵa shekem sozıldı.&lt;ref name=&quot;eniac-ch5-p102&quot; /&gt; Úsh funkcional kesteler dóńgeleklerde edi hám olardı belgilengen funkcional panellerge aylandırıw kerek edi. Funkcional kesteler platalarǵa awır qara kabellerdi qosıw arqalı funkcional panellerge qosıldı. Hárbir funkcional kestede 728 aylanatuǵın túyme bar edi. ENIAC programmasın programmalastırıw sonı menen qatar 3000 jalǵaǵıshtıń ayırımların ornatıwdı qamtıdı. Programmanı ońlawǵa bir hápte kerek edi.&lt;ref name=&quot;eniac-ch5-p94&quot;&gt;{{Cite book|last=McCartney|first=Scott|title=ENIAC – The Triumphs and Tragedies of the World's First Computer|publisher=Walker and Company|year=1999|page=[https://archive.org/details/eniac00scot/page/94 94]|isbn=978-0-8027-1348-3|url=https://archive.org/details/eniac00scot/page/94}}&lt;/ref&gt;. Ol 1947-jıldan 1955-jılǵa shekem Aberdin sınaq maydanında jumıs isledi, vodorod bombasınıń parametrlerin esaplap, hawa rayın boljadı hám artilleriyalıq quraldı kózlew ushın atıs kestelerin dúzgen&lt;ref name=&quot;eniac-ch5-p107&quot;&gt;{{Cite book|last=McCartney|first=Scott|title=ENIAC – The Triumphs and Tragedies of the World's First Computer|publisher=Walker and Company|year=1999|page=[https://archive.org/details/eniac00scot/page/107 107]|isbn=978-0-8027-1348-3|url=https://archive.org/details/eniac00scot/page/107}}&lt;/ref&gt;.

=== Saqlanǵan programmalıq kompyuterler ===
Sımlardı qosıwdıń hám jalǵaǵıshlardı aylandırıwdıń ornına, saqlanǵan programma kompyuteri óz maǵlıwmatların yadqa júklegendey, óz kórsetpelerin de yadqa júkleydi&lt;ref name=&quot;eniac-ch6-p120&quot;&gt;{{Cite book|last=McCartney|first=Scott|title=ENIAC – The Triumphs and Tragedies of the World's First Computer|publisher=Walker and Company|year=1999|page=[https://archive.org/details/eniac00scot/page/120 120]|isbn=978-0-8027-1348-3|url=https://archive.org/details/eniac00scot/page/120}}&lt;/ref&gt;. Nátiyjesinde kompyuterdi tez programmalastırıwǵa hám júdá joqarı tezlikte esaplawlardı orınlawǵa boladı&lt;ref name=&quot;eniac-ch6-p118&quot;&gt;{{Cite book|last=McCartney|first=Scott|title=ENIAC – The Triumphs and Tragedies of the World's First Computer|publisher=Walker and Company|year=1999|page=[https://archive.org/details/eniac00scot/page/118 118]|isbn=978-0-8027-1348-3|url=https://archive.org/details/eniac00scot/page/118}}&lt;/ref&gt;. Presper Ekkert penen Djon Mauchli ENIAC-tı qurastırdı. Eki injener 1944-jıl fevralda jazılǵan úsh betlik jazbada saqlanǵan programma koncepciyasın engizdi&lt;ref name=&quot;eniac-ch6-p119&quot;&gt;{{Cite book|last=McCartney|first=Scott|title=ENIAC – The Triumphs and Tragedies of the World's First Computer|publisher=Walker and Company|year=1999|page=[https://archive.org/details/eniac00scot/page/119 119]|isbn=978-0-8027-1348-3|url=https://archive.org/details/eniac00scot/page/119}}&lt;/ref&gt;. Keyinirek, 1944-jıl sentyabrde Djon fon Neyman ENIAC proektinde jumıs islep basladı. 1945-jılı 30-iyunda fon Neyman kompyuter strukturaların adam miyiniń strukturaları menen teńlestiretuǵın EDVAC tuwralı esabatınıń birinshi jobasın járiyaladı. Dizayn fon Neyman arxitekturası retinde belgili boldı&lt;ref name=&quot;eniac-ch6-p118&quot; /&gt; Arxitektura 1949-jılı EDVAC hám EDSAC kompyuterleriniń konstrukciyalarında bir waqıtta qollanıldı.&lt;ref name=&quot;eniac-ch6-p123&quot;&gt;{{Cite book|last=McCartney|first=Scott|title=ENIAC – The Triumphs and Tragedies of the World's First Computer|publisher=Walker and Company|year=1999|page=[https://archive.org/details/eniac00scot/page/123 123]|isbn=978-0-8027-1348-3|url=https://archive.org/details/eniac00scot/page/123}}&lt;/ref&gt;.

IBM System/360 (1964) kompyuterler shańaraǵı bolıp, olardıń hárbiri birdey kórsetpeler toplamı arxitekturasına iye. Model 20 eń kishi hám eń arzan edi. Tutınıwshılar birdey ámeliy programmalıq támiynattı jańalap, saqlaw imkaniyatına iye boldı&lt;ref name=&quot;sco-ch1-p21&quot;&gt;{{Cite book|last=Tanenbaum|first=Andrew S.|title=Structured Computer Organization, Third Edition|publisher=Prentice Hall|year=1990|page=[https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/n42 21]|isbn=978-0-13-854662-5|url=https://archive.org/details/structuredcomput00tane}}&lt;/ref&gt;. Model 195 eń premium boldı. Hárbir System/360 modelinde multiprogrammalastırıw imkaniyatı bar edi&lt;ref name=&quot;sco-ch1-p21&quot; /&gt;− yadta birden bir neshe procesti ámelge asırdı. Bir process kirgiziw/shıǵarıwdı kútip turǵanda, ekinshisi esaplay aladı.

IBM hárbir model ushın PL/1 arqalı programmalastırıwdó rejelestirdi&lt;ref name=&quot;cpl_3rd-ch2-27&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilson|first=Leslie B.|title=Comparative Programming Languages, Third Edition|publisher=Addison-Wesley|year=2001|page=27|isbn=0-201-71012-9}}&lt;/ref&gt;. COBOL, [[Fortran]] hám [[ALGOL]] baǵdarlamashılarınan ibarat komitet dúzildi. Maqseti hár tárepleme, qollanıwǵa ańsat, keńeytilgen hám Kobol menen [[Fortran|Fortrandı]] almastıratuǵın tildi islep shıǵıw edi&lt;ref name=&quot;cpl_3rd-ch2-27&quot; /&gt; Nátiyjesinde kompilyaciyalawǵa kóp waqıt ketetuǵın úlken hám quramalı til payda boldı.&lt;ref name=&quot;cpl_3rd-ch2-29&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilson|first=Leslie B.|title=Comparative Programming Languages, Third Edition|publisher=Addison-Wesley|year=2001|page=29|isbn=0-201-71012-9}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Dg-nova3.jpg|nobaý|1970-jıllardıń ortasında islep shıǵarılǵan Data General Nova 3 qurılmasına qol menen kirgiziwge arnalǵan jalǵaǵıshlar]]
1970-jıllarǵa shekem shıǵarılǵan kompyuterlerde qol menen programmalastırıwǵa arnalǵan aldınǵı panelli jalǵaǵıshlar bar edi&lt;ref name=&quot;osc-ch1-p6&quot;&gt;{{Cite book|last=Silberschatz|first=Abraham|title=Operating System Concepts, Fourth Edition|publisher=Addison-Wesley|year=1994|page=6|isbn=978-0-201-50480-4}}&lt;/ref&gt;. Maǵlıwmat ushın kompyuter programması qaǵazǵa jazılǵan. Kórsetpede jaǵıw/óshiriw parametrleriniń konfiguraciyası arqalı usınıldı. Konfiguraciyanı ornatqannan keyin orınlaw túymesi basıldı. Sonnan keyin bul process qaytalandı. Kompyuter programmalarına qaǵaz lenta, perfokarta yamasa magnitli lenta arqalı avtomat túrde engizildi. Jetkerip beriwshi júklengennen keyin jalǵaǵıshlar arqalı baslaw adresi ornatılıp, orınlaw túymesi basıldı.&lt;ref name=&quot;osc-ch1-p6&quot; /&gt;

=== Júdá keń kólemli integraciya ===
[[Fayl:Diopsis.jpg|oñğa|nobaý|VLSI integram sxeması]]
Programmalıq támiynattı islep shıǵıwdaǵı zárúr basqısh júdá úlken kólemli integraciya (VLSI) ''(ingl. Very Large Scale Integration)'' sxemasınıń jańalıǵı boldı (1964)&lt;ref name=&quot;digibarn_bp&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.digibarn.com/stories/bill-pentz-story/index.html#story| bet = Bill Pentz — A bit of Background: the Post-War March to VLSI| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220321183527/https://www.digibarn.com/stories/bill-pentz-story/index.html#story| arxivsáne = 2022-jıl 21-mart | sáne = August 2008 | baspaxana = Digibarn Computer Museum| qaralǵan sáne = 2022-jıl 31-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Ekinshi dúnyajúzlik urıstan keyin trubkaǵa tiykarlanǵan texnologiya sxemalıq plataǵa ornatılǵan noqatlı kontaktli tranzistorlar menen (1947 j.) hám bipolyarlı tranzistorlar menen (1950-jıllardıń ayaǵında) almastırıldı.&lt;ref name=&quot;digibarn_bp&quot; /&gt; 1960-jılları aerokosmik sanaatı sxemalıq platanı, integral mikrosxema chipi menen almastırdı.&lt;ref name=&quot;digibarn_bp&quot; /&gt;

Robert Noys, Fairchild Semiconductor (1957) hám Intel (1968) tiykarın salıwshı, dala tranzistorlar óndirisin jaqsılaw ushın texnologiyalıq jetilistiriwge eristi (1963). Maqseti − yarım ótkizgishli birikpeniń qarsılıǵı menen ótkiziwsheńligin ózgertiw.  Birinshiden, tábiyiy silikat minerallar Siemens procesiniń járdemi menen polisillikon tayaqshalarına aylanadı&lt;ref name=&quot;osti&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.osti.gov/servlets/purl/1497235| bet = Manufacturing of Silicon Materials for Microelectronics and Solar PV| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230323163602/https://www.osti.gov/biblio/1497235| arxivsáne = 2023-jıl 23-mart | avtor = Chalamala| at = Babu| jıl = 2017| baspaxana = Sandia National Laboratories| qaralǵan sáne = 2022-jıl 8-fevral }}&lt;/ref&gt;. Sonnan keyin Choxralski procesi tayaqlardı monokristal kremniyge, bul kristalına aylandıradı&lt;ref name=&quot;britannica_wafer&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.britannica.com/technology/integrated-circuit/Fabricating-ICs#ref837156| bet = Fabricating ICs Making a base wafer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220208103132/https://www.britannica.com/technology/integrated-circuit/Fabricating-ICs#ref837156| arxivsáne = 2022-jıl 8-fevral | baspaxana = Britannica| qaralǵan sáne = 2022-jıl 8-fevral }}&lt;/ref&gt;. Soń kristaldı vafel substrattı qáliplestiriw ushın juqalap kesedi. Fotolitografiyanıń planar procesi bir polyarlı tranzistorlardı, kondensatorlardı, diodlardı hám rezistorlardı metal-oksid-yarım ótkizgish (MOS) tranzistorlarınıń matricasın dúziw ushın plastinaǵa biriktiredi&lt;ref name=&quot;anysilicon&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://anysilicon.com/introduction-to-nmos-and-pmos-transistors/| bet = Introduction to NMOS and PMOS Transistors| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220206051146/https://anysilicon.com/introduction-to-nmos-and-pmos-transistors/| arxivsáne = 2022-jıl 6-fevral | sáne = 2021-jıl 4-noyabr | baspaxana = Anysilicon| qaralǵan sáne = 2022-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;britannica_micropressor&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.britannica.com/technology/microprocessor#ref36149| bet = microprocessor definition| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220401085141/https://www.britannica.com/technology/microprocessor#ref36149| arxivsáne = 2022-jıl 1-aprel | baspaxana = Britannica| qaralǵan sáne = 2022-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. MOS tranzistorı integral mikrosxemalardaǵı tiykarǵı komponent bolıp tabıladı.&lt;ref name=&quot;digital_age&quot; /&gt;

Dáslebinde integral mikrosxemalar islep shıǵarıw procesinde óz funkciyaların ornatqan. 1960-jılları elektr aǵımın basqarıw tek oqıwǵa arnalǵan yadtıń (ROM) matricasın programmalastırıwǵa ótti. Matrica saqlawshılar eki ólshemli massivke uqsadı&lt;ref name=&quot;digibarn_bp&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.digibarn.com/stories/bill-pentz-story/index.html#story| bet = Bill Pentz — A bit of Background: the Post-War March to VLSI| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220321183527/https://www.digibarn.com/stories/bill-pentz-story/index.html#story| arxivsáne = 2022-jıl 21-mart | sáne = August 2008 | baspaxana = Digibarn Computer Museum| qaralǵan sáne = 2022-jıl 31-yanvar }}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://www.digibarn.com/stories/bill-pentz-story/index.html#story &quot;Bill Pentz — A bit of Background: the Post-War March to VLSI&quot;]. Digibarn Computer Museum. August 2008. [https://web.archive.org/web/20220321183527/https://www.digibarn.com/stories/bill-pentz-story/index.html#story Archived] from the original on March 21, 2022&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;January 31,&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;. Kórsetpelerdi matricaǵa jaylastırıw procesi kereksiz jalǵaǵıshlardı óshiriw boldı. &lt;ref name=&quot;digibarn_bp&quot; /&gt; Kóplegen jalǵanıwlar boldı, mikroprogramma jaratıwshıları janıwdı baqlaw ushın basqa chipke kompyuter programmasın jazdı&lt;ref name=&quot;digibarn_bp&quot; /&gt; Texnologiya programmalastırılatuǵın ROM retinde belgili boldı. 1971-jılı Intel kompyuter programmasın chipke ornatıp, onı Intel 4004 [[Mikroprocessor|mikroprocessorı]] dep atadı.&lt;ref name=&quot;intel_4004&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://spectrum.ieee.org/chip-hall-of-fame-intel-4004-microprocessor| bet = Chip Hall of Fame: Intel 4004 Microprocessor| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220207101915/https://spectrum.ieee.org/chip-hall-of-fame-intel-4004-microprocessor| arxivsáne = 2022-jıl 7-fevral | sáne = 2018-jıl 2-iyul | baspaxana = Institute of Electrical and Electronics Engineers| qaralǵan sáne = 2022-jıl 31-yanvar }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Slt1.jpg|oñğa|nobaý|IBM System/360 (1964) processorı mikroprocessor emes edi.]]
[[Mikroprocessor]] hám oraylıq processor (CPU) terminleri endi bir-biriniń ornına qollanıladı. Degen menen, processorlar mikroprocessorlardan burın payda boldı. Mısalı, IBM System/360 (1964) qurılmasında keramikalıq tiykarlarda diskret komponentlerdi óz ishine alǵan platalardan tayarlanǵan processor boldı&lt;ref name=&quot;ibm_360&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.computer-museum.ru/books/archiv/ibm36040.pdf| bet = 360 Revolution| arxivurl = https://ghostarchive.org/archive/20221010/https://www.computer-museum.ru/books/archiv/ibm36040.pdf| arxivsáne = 2022-jıl 10-oktyabr | jıl = 1990| baspaxana = Father, Son &amp; Co.| qaralǵan sáne = 2022-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;.

=== x86 seriyası ===
[[Fayl:IBM_PC-IMG_7271_(transparent).png|oñğa|nobaý|Original IBM jeke kompyuteri (1981) Intel 8088 mikroprocessorın paydalandı.]]
1978-jılı Intel 8080-di Intel 8086-ǵa jańalaǵannan soń zamanagóy programmalıq támiynat islep shıǵıw ortalıǵı baslandı&lt;ref name=&quot;infoworld_8-23-82&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://books.google.com/books?id=VDAEAAAAMBAJ&amp;pg=PA22| bet = Bill Gates, Microsoft and the IBM Personal Computer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230218183644/https://books.google.com/books?id=VDAEAAAAMBAJ&amp;pg=PA22| arxivsáne = 2023-jıl 18-fevral | sáne = 1982-jıl 23-avgust | baspaxana = InfoWorld| qaralǵan sáne = 2022-jıl 1-fevral }}&lt;/ref&gt;. Intel arzanıraq Intel 8088-di islep shıǵarıw ushın Intel 8086-nı ápiwayılastırdı. IBM jeke kompyuterler bazarına kirgende Intel 8088-di qabılladı (1981). Tutınıwshınıń jeke kompyuterlerge degen talabı artqan sayın Intel mikroprocessorınıń rawajlanıwı da ósti. Rawajlanıwdıń izbe-izligi x86 seriyası retinde belgili. x86 assembler tili keri úylesimli mashina kórsetpeleriniń toparı bolıp tabıladı. Burınǵı [[Mikroprocessor|mikroprocessorlarda]] jaratılǵan mashina kórsetpeleri mikroprocessorlardı jańalaw gezinde saqlandı. Bul tutınıwshılarǵa jańa ámeliy programmalıq támiynattı satıp almay-aq jańa kompyuterlerdi satıp alıwǵa imkaniyat berdi. Kórsetpelerdiń tiykarǵı kategoriyaları:

* Tosınnan kiriw yadındaǵı sanlar menen qatarlardı ornatıwǵa hám olarǵa kiriwge arnalǵan yad kórsetpeleri.
* Pútin sanlar menen dáslepki arifmetikalıq ámellerdi orınlawǵa arnalǵan pútin arifmetikalıq logikalıq birlik (ALU) kórsetpeleri.
* Haqıyqıy sanlarǵa dáslepki arifmetikalıq ámellerdi orınlaw ushın ózgermeli noqat ALU kórsetpeleri.
* Yadtı hám funkciyalar menen interfeysti ajıratıw ushın kerekli sózlerdi ısırıw hám shıǵarıw ushın qońırawlar stek kórsetpeleri. 
* Maǵlıwmatlar massivinde birdey algoritmdi orınlaw ushın bir neshe processorlar bar bolǵanda tezlikti arttırıw ushın bir kórsetpe, bir neshe maǵlıwmatlar (SIMD) kórsetpeleri.

=== Programmalastırıw ortalıǵın ózgertiw ===
[[Fayl:DEC_VT100_terminal_transparent.png|oñğa|nobaý|DEC VT100 (1978) keń tarqalǵan kompyuter terminalı edi.]]
VLSI sxemaları programmalastırıw ortalıǵına kompyuter terminalınan (1990-jıllarǵa shekem) [[grafikalıq paydalanıwshı interfeysi]] (GUI) kompyuterine ótiwge imkaniyat berdi. Kompyuter terminalları baǵdarlamashılardı buyrıq qatarı ortalıǵında jumıs isleytuǵın qabıq penen shekleydi. 1970-jılları tekstke tiykarlanǵan [[paydalanıwshı interfeysi]] arqalı tolıq ekranlı [[Derek kodı|derek kodın]] redaktorlaw múmkin boldı. Bar texnologiyaǵa qaramastan, maqset programmalastırıw tilinde programmalastırıw bolıp tabıladı. 

== Derekler ==
{{Derekler|2}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]
[[Kategoriya:Programmalıq támiynat arxitekturası]]</text>
      <sha1>j2p5lgca2pvn7hqvph6ta02cdmv1jm9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265604</id>
      <parentid>265603</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T16:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Programmalıq támiynat arxitekturası|Programmalıq támiynat arxitekturası]]» kategoriyası alıp taslandı; «[[Kategoriya:Programmalıq támiynat|Programmalıq támiynat]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27019" sha1="9rksai5n5hvvtexd4zqo2purofuc876" xml:space="preserve">[[Fayl:JavaScript_code.png|nobaý|[[JavaScript]] tilinde jazılǵan kompyuter programmasınıń [[derek kodı]]]]
'''Kompyuter programması''' ''([[Inglis tili|ingl]]. computer program)'' − [[kompyuter]] orınlawı ushın [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tilindegi]] kórsetpelerdiń izbe-izligi yamasa jıynaǵı. Bul [[programmalıq támiynat]] quramınıń biri bolıp, oǵan hújjetler hám basqa da materiallıq emes komponentler kiredi&lt;ref name=&quot;ISO 2020&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso-iec:2382:ed-1:v1:en| bet = ISO/IEC 2382:2015| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160617031837/https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso-iec:2382:ed-1:v1:en| arxivsáne = 2016-jıl 17-iyun | sáne = 2020-jıl 3-sentyabr | jumıs = ISO| qaralǵan sáne = 2022-jıl 26-may | citata = [Software includes] all or part of the programs, procedures, rules, and associated documentation of an information processing system.}}&lt;/ref&gt;.

Adam oqıy alatuǵın ''kompyuter programması'' [[derek kodı]] dep ataladı. Derek kodın orınlaw ushın basqa kompyuter programmasın talap etedi, óytkeni kompyuterler tek ózleriniń tiykarǵı mashina kórsetpelerin orınlay aladı. Sonlıqtan derek kodı til ushın jazılǵan [[kompilyator]] arqalı mashina kórsetpelerine awdarıwǵa boladı. ([[Assembler tili|Assembler tilindegi]] programmalar assembler járdemi menen awdarıladı.) Alınǵan fayl orınlanıwshı fayl dep ataladı. Yamasa derek kodı til ushın jazılǵan [[Interpretator|interpretator]] ishinde orınlanıwı múmkin&lt;ref name=&quot;cpl_3rd-ch1-7_quoted&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilson|first=Leslie B.|title=Comparative Programming Languages, Third Edition|publisher=Addison-Wesley|year=2001|page=7|quote=An alternative to compiling a source program is to use an interpreter. An interpreter can directly execute a source program[.]|isbn=0-201-71012-9}}&lt;/ref&gt;.

Eger orınlanatuǵın fayl orınlaw ushın soralǵan bolsa, operacion sistema onı yadqa júkleydi hám procesti baslaydı&lt;ref name=&quot;osc-ch4-p98&quot;&gt;{{Cite book|title=Operating System Concepts, Fourth Edition}}&lt;/ref&gt;. Oraylıq processor tez arada bul proceske ótedi, usılayınsha ol hárbir mashina kórsetpesin aladı, dekodlaydı, sonnan keyin orınlaydı&lt;ref name=&quot;sco-ch2-p32&quot;&gt;{{Cite book|title=Structured Computer Organization, Third Edition|url=https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/32}}&lt;/ref&gt;.

Eger [[derek kodı]] orınlaw ushın soralsa, operacion sistema sáykes [[Interpretator|interpretatordı]] yadqa júkleydi hám procesti baslaydı. Sonnan keyin interpretator hárbir [[Operator (programmalastırıw)|operatordı]] awdarıw hám orınlaw ushın derek kodın yadqa júkleydi. Derek kodın iske túsiriw, orınlanıwshı fayldı iske túsiriwge qaraǵanda ástenirek&lt;ref name=&quot;cpl_3rd-ch1-7&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilson|first=Leslie B.|title=Comparative Programming Languages, Third Edition|publisher=Addison-Wesley|year=2001|page=7|isbn=0-201-71012-9}}&lt;/ref&gt;. Sonıń menen qatar, awdarmashı kompyuterde ornatılǵan bolıwı kerek.

== Kompyuter programmasına mısal ==
[[«Sálem, álem!» programması]] tildiń tiykarǵı [[Sintaksis (programmalastırıw tilleri)|sintaksisin]] súwretlew ushın qollanıladı. BASIC tiliniń sintaksisi (1964) tildi úyreniwdi ańsatlastırıw ushın aldınnan sheklengen&lt;ref name=&quot;cpl_3rd-ch2-30_quote1&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilson|first=Leslie B.|title=Comparative Programming Languages, Third Edition|publisher=Addison-Wesley|year=2001|page=30|isbn=0-201-71012-9|quote=Their intention was to produce a language that was very simple for students to learn[.]}}&lt;/ref&gt;. Mısalı, ózgeriwshilerdi paydalanbastan aldın járiyalanbaydı&lt;ref name=&quot;cpl_3rd-ch2-31&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilson|first=Leslie B.|title=Comparative Programming Languages, Third Edition|publisher=Addison-Wesley|year=2001|page=31|isbn=0-201-71012-9}}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq, ózgeriwshiler avtomat túrde nolge shekem inicializaciyalanadı&lt;ref name=&quot;cpl_3rd-ch2-31&quot; /&gt; Bunda sanlar dizimin ortasha esaplaw ushın Basic tilinde kompyuter programmasınıń mısalı berilgen:&lt;ref name=&quot;cpl_3rd-ch2-30&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilson|first=Leslie B.|title=Comparative Programming Languages, Third Edition|publisher=Addison-Wesley|year=2001|page=30|isbn=0-201-71012-9}}&lt;/ref&gt;.&lt;syntaxhighlight lang=&quot;basic&quot;&gt;
10 INPUT &quot;Ortasha esap penen qansha san kerek?&quot;, A
20 FOR I = 1 TO A
30 INPUT &quot;Sandı kirgiziń:&quot;, B
40 LET C = C + B
50 NEXT I
60 LET D = C/A
70 PRINT &quot;Ortasha&quot;, D
80 END
&lt;/syntaxhighlight&gt;Tiykarǵı kompyuter programmalastırıw mexanikasın úyrengennen keyin, úlken kompyuter sistemaların jaratıw ushın jáne de quramalı hám kúshli tiller bar&lt;ref name=&quot;cpl_3rd-ch2-30_quote2&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilson|first=Leslie B.|title=Comparative Programming Languages, Third Edition|publisher=Addison-Wesley|year=2001|page=30|isbn=0-201-71012-9|quote=The idea was that students could be merely casual users or go on from Basic to more sophisticated and powerful languages[.]}}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
Programmalıq támiynattı islep shıǵıwdaǵı jaqsılawlar kompyuter texnikasın jetilistiriwdiń nátiyjesi bolıp tabıladı. Apparatlıq támiynatlar tariyxınıń hárbir basqıshında kompyuter programmalastırıw wazıypası ádewir ózgerdi. 

=== Analitikalıq mashina ===
[[Fayl:Diagram_for_the_computation_of_Bernoulli_numbers.jpg|oñğa|nobaý|Lavleystiń anıqlaması, G jazbasınan]]
1838-jılı Jakkardıń toqıma stanogı Charlz Bebbidj-di analitikalıq mashinanı jaratıwǵa ilhamlandırdı&lt;ref name=&quot;eniac-ch1-p16&quot;&gt;{{Cite book|last=McCartney|first=Scott|title=ENIAC – The Triumphs and Tragedies of the World's First Computer|publisher=Walker and Company|year=1999|page=[https://archive.org/details/eniac00scot/page/16 16]|isbn=978-0-8027-1348-3|url=https://archive.org/details/eniac00scot/page/16}}&lt;/ref&gt;.
Esaplaw qurılmasınıń quramlı bólekleriniń atları toqıma sanaatınan alınǵan. Toqıma sanaatında iyirilgen jip dúkannan digirman ushın keltirildi. Qurılmanıń hárqaysısında 50 onlıq cifrdan ibarat 1000 sandı saqlaytuǵın yadtan ibarat «dúkan» bar edi&lt;ref name=&quot;sco-ch1-p14&quot;&gt;{{Cite book|last=Tanenbaum|first=Andrew S.|title=Structured Computer Organization, Third Edition|publisher=Prentice Hall|year=1990|page=[https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/14 14]|isbn=978-0-13-854662-5|url=https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/14}}&lt;/ref&gt;. Dúkandaǵı nomerler qayta islew ushın «digirmanǵa» berildi. Ol perforaciyalanǵan kartalardıń eki toplamı arqalı programmalastırılǵan. Bir toplam operaciyanı basqardı, al ekinshisi ózgeriwshilerdi kirgizdi&lt;ref name=&quot;eniac-ch1-p16&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|first=Allan G.|last=Bromley|year=1998|url=http://profs.scienze.univr.it/~manca/storia-informatica/babbage.pdf|title=Charles Babbage's Analytical Engine, 1838}}&lt;/ref&gt;. Biraq mıńlaǵan tisli dóńgelekler menen vitesler heshqashan tolıq birge jumıs islemedi&lt;ref name=&quot;sco-ch1-p15&quot;&gt;{{Cite book|last=Tanenbaum|first=Andrew S.|title=Structured Computer Organization, Third Edition|publisher=Prentice Hall|year=1990|page=[https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/15 15]|isbn=978-0-13-854662-5|url=https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/15}}&lt;/ref&gt;.

Ada Lavleys Bebbidj ushın analitikalıq mashinanıń anıqlamasın jaratıw ushın jumıs isledi (1843)&lt;ref&gt;{{Citation |last=J. Fuegi |title=Lovelace &amp; Babbage and the creation of the 1843 'notes' | sáne =October–December 2003 |work=Annals of the History of Computing |volume=25 |issue=4 |pages=16, 19, 25 |doi=10.1109/MAHC.2003.1253887 |last2=J. Francis}}&lt;/ref&gt;. Anıqlamada analitikalıq mashinanı paydalanıp Bernulli sanların esaplaw metodın tolıq sáwlelendiretuǵın G esletpesi bar. Bul jazbanı ayırım tariyxshılar dúnyadaǵı ''birinshi kompyuter programması'' retinde tán alǵan&lt;ref name=&quot;sco-ch1-p15&quot;&gt;{{Cite book|last=Tanenbaum|first=Andrew S.|title=Structured Computer Organization, Third Edition|publisher=Prentice Hall|year=1990|page=[https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/15 15]|isbn=978-0-13-854662-5|url=https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/15}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;Tanenbaum, Andrew S. (1990). [[iarchive:structuredcomput00tane/page/15|''Structured Computer Organization, Third Edition'']]. Prentice Hall. p.&amp;nbsp;[[iarchive:structuredcomput00tane/page/15|15]]. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-13-854662-5|&lt;bdi&gt;978-0-13-854662-5&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Universal Tyuring mashinası ===
[[Fayl:Universal_Turing_machine.svg|oñğa|350x350 nükte]]
1936-jılı Alan Tyuring universal Tyuring mashinasın usındı, ol hárbir esaplawdı modellestiretuǵın teoriyalıq qurılma&lt;ref name=&quot;discrete-ch10-p654&quot;&gt;{{Cite book|last=Rosen|first=Kenneth H.|title=Discrete Mathematics and Its Applications|publisher=McGraw-Hill, Inc.|year=1991|page=[https://archive.org/details/discretemathemat00rose/page/654 654]|isbn=978-0-07-053744-6|url=https://archive.org/details/discretemathemat00rose/page/654|quote=Turing machines can model all the computations that can be performed on a computing machine.}}&lt;/ref&gt;.
Bul sheksiz uzın oqıw/jazıw lentası bar sońǵı jaǵdaylı mashina. Qurılma algoritmdi orınlaw waqtında onıń quramın ózgertip, lentanı aldına hám artqa jıljıta aladı. Qurılma dáslepki jaǵdayda iske qosıladı, izbe-iz adımlardan ótedi hám toqtaw jaǵdayına ushıraǵanda toqtaydı&lt;ref name=&quot;formal_languages-ch9-p234&quot;&gt;{{Cite book|last=Linz|first=Peter|title=An Introduction to Formal Languages and Automata|publisher=D. C. Heath and Company|year=1990|page=234|isbn=978-0-669-17342-0}}&lt;/ref&gt;. Házirgi kompyuterlerdiń barlıǵı Tyuring bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;formal_languages-ch9-p243&quot;&gt;{{Cite book|last=Linz|first=Peter|title=An Introduction to Formal Languages and Automata|publisher=D. C. Heath and Company|year=1990|page=243|isbn=978-0-669-17342-0|quote=[A]ll the common mathematical functions, no matter how complicated, are Turing-computable.}}&lt;/ref&gt;.

=== ENIAC ===
[[Fayl:ENIAC-changing_a_tube.jpg|oñğa|nobaý|Glenn A. Bek ENIAC-ta trubkanı almastırıw]]
Elektron sanlı integrator hám kompyuter (ENIAC) ''(ingl. Electronic Numerical Integrator And Computer)'' 1943-jıl iyuldan 1945-jıldıń gúzi aralıǵında jaratılǵan. Bul sxemalardı jaratıw ushın 17 468 vakuumlıq trubkalardı paydalanǵan Tyuring-niń tolıq, ulıwma maqsetli kompyuteri edi. Tiykarında bul biriktirilgen Paskalinler seriyası edi&lt;ref name=&quot;eniac-ch5-p102&quot;&gt;{{Cite book|last=McCartney|first=Scott|title=ENIAC – The Triumphs and Tragedies of the World's First Computer|publisher=Walker and Company|year=1999|page=[https://archive.org/details/eniac00scot/page/102 102]|isbn=978-0-8027-1348-3|url=https://archive.org/details/eniac00scot/page/102}}&lt;/ref&gt;. Onıń 40 birliginiń salmaǵı 30 tonna boldı, 1800 kvadrat fut (167 m2) maydandı iyeledi hám jumıs islemey turǵanda saatına 650 dollar (1940-jıllardıń valyutası menen) elektr quwatın tutınadı&lt;ref name=&quot;eniac-ch5-p102&quot; /&gt; Onıń 20 bazalıq-10 akkumulyatorı boldı. ENIAC programmasın programmalastırıw eki ayǵa shekem sozıldı.&lt;ref name=&quot;eniac-ch5-p102&quot; /&gt; Úsh funkcional kesteler dóńgeleklerde edi hám olardı belgilengen funkcional panellerge aylandırıw kerek edi. Funkcional kesteler platalarǵa awır qara kabellerdi qosıw arqalı funkcional panellerge qosıldı. Hárbir funkcional kestede 728 aylanatuǵın túyme bar edi. ENIAC programmasın programmalastırıw sonı menen qatar 3000 jalǵaǵıshtıń ayırımların ornatıwdı qamtıdı. Programmanı ońlawǵa bir hápte kerek edi.&lt;ref name=&quot;eniac-ch5-p94&quot;&gt;{{Cite book|last=McCartney|first=Scott|title=ENIAC – The Triumphs and Tragedies of the World's First Computer|publisher=Walker and Company|year=1999|page=[https://archive.org/details/eniac00scot/page/94 94]|isbn=978-0-8027-1348-3|url=https://archive.org/details/eniac00scot/page/94}}&lt;/ref&gt;. Ol 1947-jıldan 1955-jılǵa shekem Aberdin sınaq maydanında jumıs isledi, vodorod bombasınıń parametrlerin esaplap, hawa rayın boljadı hám artilleriyalıq quraldı kózlew ushın atıs kestelerin dúzgen&lt;ref name=&quot;eniac-ch5-p107&quot;&gt;{{Cite book|last=McCartney|first=Scott|title=ENIAC – The Triumphs and Tragedies of the World's First Computer|publisher=Walker and Company|year=1999|page=[https://archive.org/details/eniac00scot/page/107 107]|isbn=978-0-8027-1348-3|url=https://archive.org/details/eniac00scot/page/107}}&lt;/ref&gt;.

=== Saqlanǵan programmalıq kompyuterler ===
Sımlardı qosıwdıń hám jalǵaǵıshlardı aylandırıwdıń ornına, saqlanǵan programma kompyuteri óz maǵlıwmatların yadqa júklegendey, óz kórsetpelerin de yadqa júkleydi&lt;ref name=&quot;eniac-ch6-p120&quot;&gt;{{Cite book|last=McCartney|first=Scott|title=ENIAC – The Triumphs and Tragedies of the World's First Computer|publisher=Walker and Company|year=1999|page=[https://archive.org/details/eniac00scot/page/120 120]|isbn=978-0-8027-1348-3|url=https://archive.org/details/eniac00scot/page/120}}&lt;/ref&gt;. Nátiyjesinde kompyuterdi tez programmalastırıwǵa hám júdá joqarı tezlikte esaplawlardı orınlawǵa boladı&lt;ref name=&quot;eniac-ch6-p118&quot;&gt;{{Cite book|last=McCartney|first=Scott|title=ENIAC – The Triumphs and Tragedies of the World's First Computer|publisher=Walker and Company|year=1999|page=[https://archive.org/details/eniac00scot/page/118 118]|isbn=978-0-8027-1348-3|url=https://archive.org/details/eniac00scot/page/118}}&lt;/ref&gt;. Presper Ekkert penen Djon Mauchli ENIAC-tı qurastırdı. Eki injener 1944-jıl fevralda jazılǵan úsh betlik jazbada saqlanǵan programma koncepciyasın engizdi&lt;ref name=&quot;eniac-ch6-p119&quot;&gt;{{Cite book|last=McCartney|first=Scott|title=ENIAC – The Triumphs and Tragedies of the World's First Computer|publisher=Walker and Company|year=1999|page=[https://archive.org/details/eniac00scot/page/119 119]|isbn=978-0-8027-1348-3|url=https://archive.org/details/eniac00scot/page/119}}&lt;/ref&gt;. Keyinirek, 1944-jıl sentyabrde Djon fon Neyman ENIAC proektinde jumıs islep basladı. 1945-jılı 30-iyunda fon Neyman kompyuter strukturaların adam miyiniń strukturaları menen teńlestiretuǵın EDVAC tuwralı esabatınıń birinshi jobasın járiyaladı. Dizayn fon Neyman arxitekturası retinde belgili boldı&lt;ref name=&quot;eniac-ch6-p118&quot; /&gt; Arxitektura 1949-jılı EDVAC hám EDSAC kompyuterleriniń konstrukciyalarında bir waqıtta qollanıldı.&lt;ref name=&quot;eniac-ch6-p123&quot;&gt;{{Cite book|last=McCartney|first=Scott|title=ENIAC – The Triumphs and Tragedies of the World's First Computer|publisher=Walker and Company|year=1999|page=[https://archive.org/details/eniac00scot/page/123 123]|isbn=978-0-8027-1348-3|url=https://archive.org/details/eniac00scot/page/123}}&lt;/ref&gt;.

IBM System/360 (1964) kompyuterler shańaraǵı bolıp, olardıń hárbiri birdey kórsetpeler toplamı arxitekturasına iye. Model 20 eń kishi hám eń arzan edi. Tutınıwshılar birdey ámeliy programmalıq támiynattı jańalap, saqlaw imkaniyatına iye boldı&lt;ref name=&quot;sco-ch1-p21&quot;&gt;{{Cite book|last=Tanenbaum|first=Andrew S.|title=Structured Computer Organization, Third Edition|publisher=Prentice Hall|year=1990|page=[https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/n42 21]|isbn=978-0-13-854662-5|url=https://archive.org/details/structuredcomput00tane}}&lt;/ref&gt;. Model 195 eń premium boldı. Hárbir System/360 modelinde multiprogrammalastırıw imkaniyatı bar edi&lt;ref name=&quot;sco-ch1-p21&quot; /&gt;− yadta birden bir neshe procesti ámelge asırdı. Bir process kirgiziw/shıǵarıwdı kútip turǵanda, ekinshisi esaplay aladı.

IBM hárbir model ushın PL/1 arqalı programmalastırıwdó rejelestirdi&lt;ref name=&quot;cpl_3rd-ch2-27&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilson|first=Leslie B.|title=Comparative Programming Languages, Third Edition|publisher=Addison-Wesley|year=2001|page=27|isbn=0-201-71012-9}}&lt;/ref&gt;. COBOL, [[Fortran]] hám [[ALGOL]] baǵdarlamashılarınan ibarat komitet dúzildi. Maqseti hár tárepleme, qollanıwǵa ańsat, keńeytilgen hám Kobol menen [[Fortran|Fortrandı]] almastıratuǵın tildi islep shıǵıw edi&lt;ref name=&quot;cpl_3rd-ch2-27&quot; /&gt; Nátiyjesinde kompilyaciyalawǵa kóp waqıt ketetuǵın úlken hám quramalı til payda boldı.&lt;ref name=&quot;cpl_3rd-ch2-29&quot;&gt;{{Cite book|last=Wilson|first=Leslie B.|title=Comparative Programming Languages, Third Edition|publisher=Addison-Wesley|year=2001|page=29|isbn=0-201-71012-9}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Dg-nova3.jpg|nobaý|1970-jıllardıń ortasında islep shıǵarılǵan Data General Nova 3 qurılmasına qol menen kirgiziwge arnalǵan jalǵaǵıshlar]]
1970-jıllarǵa shekem shıǵarılǵan kompyuterlerde qol menen programmalastırıwǵa arnalǵan aldınǵı panelli jalǵaǵıshlar bar edi&lt;ref name=&quot;osc-ch1-p6&quot;&gt;{{Cite book|last=Silberschatz|first=Abraham|title=Operating System Concepts, Fourth Edition|publisher=Addison-Wesley|year=1994|page=6|isbn=978-0-201-50480-4}}&lt;/ref&gt;. Maǵlıwmat ushın kompyuter programması qaǵazǵa jazılǵan. Kórsetpede jaǵıw/óshiriw parametrleriniń konfiguraciyası arqalı usınıldı. Konfiguraciyanı ornatqannan keyin orınlaw túymesi basıldı. Sonnan keyin bul process qaytalandı. Kompyuter programmalarına qaǵaz lenta, perfokarta yamasa magnitli lenta arqalı avtomat túrde engizildi. Jetkerip beriwshi júklengennen keyin jalǵaǵıshlar arqalı baslaw adresi ornatılıp, orınlaw túymesi basıldı.&lt;ref name=&quot;osc-ch1-p6&quot; /&gt;

=== Júdá keń kólemli integraciya ===
[[Fayl:Diopsis.jpg|oñğa|nobaý|VLSI integram sxeması]]
Programmalıq támiynattı islep shıǵıwdaǵı zárúr basqısh júdá úlken kólemli integraciya (VLSI) ''(ingl. Very Large Scale Integration)'' sxemasınıń jańalıǵı boldı (1964)&lt;ref name=&quot;digibarn_bp&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.digibarn.com/stories/bill-pentz-story/index.html#story| bet = Bill Pentz — A bit of Background: the Post-War March to VLSI| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220321183527/https://www.digibarn.com/stories/bill-pentz-story/index.html#story| arxivsáne = 2022-jıl 21-mart | sáne = August 2008 | baspaxana = Digibarn Computer Museum| qaralǵan sáne = 2022-jıl 31-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Ekinshi dúnyajúzlik urıstan keyin trubkaǵa tiykarlanǵan texnologiya sxemalıq plataǵa ornatılǵan noqatlı kontaktli tranzistorlar menen (1947 j.) hám bipolyarlı tranzistorlar menen (1950-jıllardıń ayaǵında) almastırıldı.&lt;ref name=&quot;digibarn_bp&quot; /&gt; 1960-jılları aerokosmik sanaatı sxemalıq platanı, integral mikrosxema chipi menen almastırdı.&lt;ref name=&quot;digibarn_bp&quot; /&gt;

Robert Noys, Fairchild Semiconductor (1957) hám Intel (1968) tiykarın salıwshı, dala tranzistorlar óndirisin jaqsılaw ushın texnologiyalıq jetilistiriwge eristi (1963). Maqseti − yarım ótkizgishli birikpeniń qarsılıǵı menen ótkiziwsheńligin ózgertiw.  Birinshiden, tábiyiy silikat minerallar Siemens procesiniń járdemi menen polisillikon tayaqshalarına aylanadı&lt;ref name=&quot;osti&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.osti.gov/servlets/purl/1497235| bet = Manufacturing of Silicon Materials for Microelectronics and Solar PV| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230323163602/https://www.osti.gov/biblio/1497235| arxivsáne = 2023-jıl 23-mart | avtor = Chalamala| at = Babu| jıl = 2017| baspaxana = Sandia National Laboratories| qaralǵan sáne = 2022-jıl 8-fevral }}&lt;/ref&gt;. Sonnan keyin Choxralski procesi tayaqlardı monokristal kremniyge, bul kristalına aylandıradı&lt;ref name=&quot;britannica_wafer&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.britannica.com/technology/integrated-circuit/Fabricating-ICs#ref837156| bet = Fabricating ICs Making a base wafer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220208103132/https://www.britannica.com/technology/integrated-circuit/Fabricating-ICs#ref837156| arxivsáne = 2022-jıl 8-fevral | baspaxana = Britannica| qaralǵan sáne = 2022-jıl 8-fevral }}&lt;/ref&gt;. Soń kristaldı vafel substrattı qáliplestiriw ushın juqalap kesedi. Fotolitografiyanıń planar procesi bir polyarlı tranzistorlardı, kondensatorlardı, diodlardı hám rezistorlardı metal-oksid-yarım ótkizgish (MOS) tranzistorlarınıń matricasın dúziw ushın plastinaǵa biriktiredi&lt;ref name=&quot;anysilicon&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://anysilicon.com/introduction-to-nmos-and-pmos-transistors/| bet = Introduction to NMOS and PMOS Transistors| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220206051146/https://anysilicon.com/introduction-to-nmos-and-pmos-transistors/| arxivsáne = 2022-jıl 6-fevral | sáne = 2021-jıl 4-noyabr | baspaxana = Anysilicon| qaralǵan sáne = 2022-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;britannica_micropressor&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.britannica.com/technology/microprocessor#ref36149| bet = microprocessor definition| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220401085141/https://www.britannica.com/technology/microprocessor#ref36149| arxivsáne = 2022-jıl 1-aprel | baspaxana = Britannica| qaralǵan sáne = 2022-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. MOS tranzistorı integral mikrosxemalardaǵı tiykarǵı komponent bolıp tabıladı.&lt;ref name=&quot;digital_age&quot; /&gt;

Dáslebinde integral mikrosxemalar islep shıǵarıw procesinde óz funkciyaların ornatqan. 1960-jılları elektr aǵımın basqarıw tek oqıwǵa arnalǵan yadtıń (ROM) matricasın programmalastırıwǵa ótti. Matrica saqlawshılar eki ólshemli massivke uqsadı&lt;ref name=&quot;digibarn_bp&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.digibarn.com/stories/bill-pentz-story/index.html#story| bet = Bill Pentz — A bit of Background: the Post-War March to VLSI| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220321183527/https://www.digibarn.com/stories/bill-pentz-story/index.html#story| arxivsáne = 2022-jıl 21-mart | sáne = August 2008 | baspaxana = Digibarn Computer Museum| qaralǵan sáne = 2022-jıl 31-yanvar }}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://www.digibarn.com/stories/bill-pentz-story/index.html#story &quot;Bill Pentz — A bit of Background: the Post-War March to VLSI&quot;]. Digibarn Computer Museum. August 2008. [https://web.archive.org/web/20220321183527/https://www.digibarn.com/stories/bill-pentz-story/index.html#story Archived] from the original on March 21, 2022&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;January 31,&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;. Kórsetpelerdi matricaǵa jaylastırıw procesi kereksiz jalǵaǵıshlardı óshiriw boldı. &lt;ref name=&quot;digibarn_bp&quot; /&gt; Kóplegen jalǵanıwlar boldı, mikroprogramma jaratıwshıları janıwdı baqlaw ushın basqa chipke kompyuter programmasın jazdı&lt;ref name=&quot;digibarn_bp&quot; /&gt; Texnologiya programmalastırılatuǵın ROM retinde belgili boldı. 1971-jılı Intel kompyuter programmasın chipke ornatıp, onı Intel 4004 [[Mikroprocessor|mikroprocessorı]] dep atadı.&lt;ref name=&quot;intel_4004&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://spectrum.ieee.org/chip-hall-of-fame-intel-4004-microprocessor| bet = Chip Hall of Fame: Intel 4004 Microprocessor| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220207101915/https://spectrum.ieee.org/chip-hall-of-fame-intel-4004-microprocessor| arxivsáne = 2022-jıl 7-fevral | sáne = 2018-jıl 2-iyul | baspaxana = Institute of Electrical and Electronics Engineers| qaralǵan sáne = 2022-jıl 31-yanvar }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Slt1.jpg|oñğa|nobaý|IBM System/360 (1964) processorı mikroprocessor emes edi.]]
[[Mikroprocessor]] hám oraylıq processor (CPU) terminleri endi bir-biriniń ornına qollanıladı. Degen menen, processorlar mikroprocessorlardan burın payda boldı. Mısalı, IBM System/360 (1964) qurılmasında keramikalıq tiykarlarda diskret komponentlerdi óz ishine alǵan platalardan tayarlanǵan processor boldı&lt;ref name=&quot;ibm_360&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.computer-museum.ru/books/archiv/ibm36040.pdf| bet = 360 Revolution| arxivurl = https://ghostarchive.org/archive/20221010/https://www.computer-museum.ru/books/archiv/ibm36040.pdf| arxivsáne = 2022-jıl 10-oktyabr | jıl = 1990| baspaxana = Father, Son &amp; Co.| qaralǵan sáne = 2022-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;.

=== x86 seriyası ===
[[Fayl:IBM_PC-IMG_7271_(transparent).png|oñğa|nobaý|Original IBM jeke kompyuteri (1981) Intel 8088 mikroprocessorın paydalandı.]]
1978-jılı Intel 8080-di Intel 8086-ǵa jańalaǵannan soń zamanagóy programmalıq támiynat islep shıǵıw ortalıǵı baslandı&lt;ref name=&quot;infoworld_8-23-82&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://books.google.com/books?id=VDAEAAAAMBAJ&amp;pg=PA22| bet = Bill Gates, Microsoft and the IBM Personal Computer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230218183644/https://books.google.com/books?id=VDAEAAAAMBAJ&amp;pg=PA22| arxivsáne = 2023-jıl 18-fevral | sáne = 1982-jıl 23-avgust | baspaxana = InfoWorld| qaralǵan sáne = 2022-jıl 1-fevral }}&lt;/ref&gt;. Intel arzanıraq Intel 8088-di islep shıǵarıw ushın Intel 8086-nı ápiwayılastırdı. IBM jeke kompyuterler bazarına kirgende Intel 8088-di qabılladı (1981). Tutınıwshınıń jeke kompyuterlerge degen talabı artqan sayın Intel mikroprocessorınıń rawajlanıwı da ósti. Rawajlanıwdıń izbe-izligi x86 seriyası retinde belgili. x86 assembler tili keri úylesimli mashina kórsetpeleriniń toparı bolıp tabıladı. Burınǵı [[Mikroprocessor|mikroprocessorlarda]] jaratılǵan mashina kórsetpeleri mikroprocessorlardı jańalaw gezinde saqlandı. Bul tutınıwshılarǵa jańa ámeliy programmalıq támiynattı satıp almay-aq jańa kompyuterlerdi satıp alıwǵa imkaniyat berdi. Kórsetpelerdiń tiykarǵı kategoriyaları:

* Tosınnan kiriw yadındaǵı sanlar menen qatarlardı ornatıwǵa hám olarǵa kiriwge arnalǵan yad kórsetpeleri.
* Pútin sanlar menen dáslepki arifmetikalıq ámellerdi orınlawǵa arnalǵan pútin arifmetikalıq logikalıq birlik (ALU) kórsetpeleri.
* Haqıyqıy sanlarǵa dáslepki arifmetikalıq ámellerdi orınlaw ushın ózgermeli noqat ALU kórsetpeleri.
* Yadtı hám funkciyalar menen interfeysti ajıratıw ushın kerekli sózlerdi ısırıw hám shıǵarıw ushın qońırawlar stek kórsetpeleri. 
* Maǵlıwmatlar massivinde birdey algoritmdi orınlaw ushın bir neshe processorlar bar bolǵanda tezlikti arttırıw ushın bir kórsetpe, bir neshe maǵlıwmatlar (SIMD) kórsetpeleri.

=== Programmalastırıw ortalıǵın ózgertiw ===
[[Fayl:DEC_VT100_terminal_transparent.png|oñğa|nobaý|DEC VT100 (1978) keń tarqalǵan kompyuter terminalı edi.]]
VLSI sxemaları programmalastırıw ortalıǵına kompyuter terminalınan (1990-jıllarǵa shekem) [[grafikalıq paydalanıwshı interfeysi]] (GUI) kompyuterine ótiwge imkaniyat berdi. Kompyuter terminalları baǵdarlamashılardı buyrıq qatarı ortalıǵında jumıs isleytuǵın qabıq penen shekleydi. 1970-jılları tekstke tiykarlanǵan [[paydalanıwshı interfeysi]] arqalı tolıq ekranlı [[Derek kodı|derek kodın]] redaktorlaw múmkin boldı. Bar texnologiyaǵa qaramastan, maqset programmalastırıw tilinde programmalastırıw bolıp tabıladı. 

== Derekler ==
{{Derekler|2}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]
[[Kategoriya:Programmalıq támiynat]]</text>
      <sha1>9rksai5n5hvvtexd4zqo2purofuc876</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IOS</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21002</id>
    <revision>
      <id>265634</id>
      <parentid>213223</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:33:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı|Apple Inc. programmalıq támiynatı]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154192" sha1="0auocd60n20632kgtm3ataiym4ywjru" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:iOS}}
'''iOS''' (burınǵı atı '''iPhone OS''')&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2011/12/13/2612736/ios-history-iphone-ipad| bet = iOS: A visual history| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170412015548/http://www.theverge.com/2011/12/13/2612736/ios-history-iphone-ipad| arxivsáne = 2017-jıl 12-aprel | sáne = 2011-jıl 13-dekabr | til = en-US| jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2022-jıl 24-iyul }}&lt;/ref&gt; - [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyası tárepinen tek ǵana óz qurılmaları ushın islep shıǵarılǵan [[mobil operaciyalıq sistema]]&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/newsroom/2007/01/09Apple-Reinvents-the-Phone-with-iPhone/| bet = Apple Reinvents the Phone with iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190419173016/https://www.apple.com/newsroom/2007/01/09Apple-Reinvents-the-Phone-with-iPhone/| arxivsáne = 2019-jıl 19-aprel | til = en-US| jumıs = Apple Newsroom| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Ol 2007-jılı yanvarda birinshi áwlad [[IPhone|iPhone]] ushın járiyalandı hám 2007-jılı iyunda satıwǵa shıǵarıldı. iOS tıń úlken versiyaları hár jılı shıǵarıladı; házirgi turaqlı versiyası iOS 18, 2024-jılı 16-sentyabrda járiyalandı.

Bul [[Operatsion sistema|operaciyalıq sistema]] kompaniyanıń kóp mobil qurılmaların, sonıń ishinde iPhone hám Apple tárepinen islep shıǵarılǵan basqa úsh [[operaciyalıq sistema]]: iPadOS, tvOS hám watchOS tıń tiykarın quraydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2020/04/13/homepod-now-runs-on-tvos-heres-what-that-could-mean/| bet = HomePod now runs on tvOS, here's what that could mean| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200414143735/https://9to5mac.com/2020/04/13/homepod-now-runs-on-tvos-heres-what-that-could-mean/| arxivsáne = 2020-jıl 14-aprel | avtor = Espósito| at = Filipe| sáne = 2020-jıl 13-aprel | til = en-US| jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2022-jıl 12-dekabr }}&lt;/ref&gt;. iOS burın iPad qurılmalarında da isletilgen, biraq 2019-jılı iPadOS engiziligenge shekem, sonday-aq [[iPod Touch]] qurılmaları toqtatılǵanǵa shekem qollanılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/newsroom/2022/05/the-music-lives-on/| bet = The music lives on| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220511000703/https://www.apple.com/newsroom/2022/05/the-music-lives-on/| arxivsáne = 2022-jıl 11-may | til = en-US| jumıs = Apple Newsroom| qaralǵan sáne = 2022-jıl 28-iyun }}&lt;/ref&gt;. iOS [[Android]] ten keyin dúnyada ekinshi eń kóp ornatılǵan [[mobil operaciyalıq sistema]] bolıp esaplanadı. 2023-jılı dekabrǵa kelip, Apple [[App Store]] da 3.8 millionnan aslam iOS mobil qollanbaları bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.statista.com/statistics/268251/number-of-apps-in-the-itunes-app-store-since-2008/| bet = Number of apps from the Apple App Store 2022| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220207220642/https://www.statista.com/statistics/268251/number-of-apps-in-the-itunes-app-store-since-2008/| arxivsáne = 2022-jıl 7-fevral | til = en| jumıs = Statista| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS macOS tiykarında islep shıǵarılǵan. macOS sıyaqlı, ol Mach mikrokerneli hám FreeBSD komponentlerin óz ishine aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://lemp.io/is-mac-os-x-microkernel/| bet = Is Mac Os X Microkernel? – LEMP| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216134006/https://lemp.io/is-mac-os-x-microkernel/| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | til = en-US| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://github.com/writeups/iOS/blob/master/About%20iOS/Mach_and_BSD.md| bet = iOS/About iOS/Mach_and_BSD.md at master · writeups/iOS| til = en| jumıs = GitHub| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Bul Unix tárizli operaciyalıq sistema. iOS tıń ayırım bólimleri Apple Public Source License&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://opensource.apple.com/apsl/| bet = License - APSL| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171211105253/https://opensource.apple.com/apsl| arxivsáne = 2017-jıl 11-dekabr | jumıs = opensource.apple.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt; hám basqa licenziyalar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://opensource.apple.com/source/cups/cups-327/cups/doc/help/license.html| bet = Software License Agreement| jumıs = opensource.apple.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;, tiykarında ashıq kodlı bolsa da, iOS [[Menshikli programmalıq támiynat|menshikli baǵdarlamalıq támiynat]] bolıp esaplanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://opensource.apple.com/| bet = Apple Open Source| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200924194724/https://opensource.apple.com/| arxivsáne = 2020-jıl 24-sentyabr | qaralǵan sáne = 2020-jıl 25-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://ts2.space/en/why-is-ios-not-open-source/| bet = Why is iOS not open source?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216134007/https://ts2.space/en/why-is-ios-not-open-source/| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | avtor = Rogucki| at = Michał| sáne = 2023-jıl 28-oktyabr | til = en-US| jumıs = TS2 SPACE| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
2005-jılı [[Stiv Jobs]] [[IPhone|iPhone]] dı jobalastırıwdı baslaǵanda, ol &quot;Macintosh tı kishireytiwge, bul injenerlik tarawdaǵı áhmiyetli miynet bolatuǵın edi, yamasa [[iPod]] tı úlkeytiwge&quot; baylanıslı tańlaw aldında turdı. Jobs birinshi usınıstı qollap-quwatladı, biraq ol Skott Forstal hám Tony Fadel basshılıǵındaǵı Macintosh hám [[iPod]] toparların ishki básekige salıp qoydı. Nátiyjede Forstall iPhone OS ti jaratıw arqalı jeńiske eristi. Bul sheskim iPhone nıń úshinshi tárepten [[Programmalıq támiynat|baǵdarlama]] islep shıǵarıwshılar ushın platformaǵa aylanıwına jol ashtı: belgili desktop operaciyalıq sistemanı tiykar etip alıw, kóplegen úshinshi tárep Mac [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashılarına]] minimum qayta oqıwdan ótip, iPhone ushın baǵdarlama jazıwǵa múmkinshilik berdi. Sonday-aq, Forstal baǵdarlamashılar ushın iPhone qollanbaların islep shıǵarıwǵa arnalǵan baǵdarlamalıq rawajlanıw jıynaǵın (SDK) hám [[iTunes]] ishinde [[App Store]] nı jaratıwǵa juwapker boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-10-12/scott-forstall-the-sorcerers-apprentice-at-apple| bet = Scott Forstall, the Sorcerer's Apprentice at Apple| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170407032342/https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-10-12/scott-forstall-the-sorcerers-apprentice-at-apple| arxivsáne = 2017-jıl 7-aprel | avtor = Satariano| at = Adam| sáne = 2011-jıl 14-oktyabr | jumıs = [[Bloomberg Businessweek]]| baspaxana = [[Bloomberg L.P.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2011/10/13/scott-forstalls-personality-origins-of-ios-and-lost-iphone-4-prototype/| bet = Scott Forstall's Personality, Origins of iOS, and Lost iPhone 4 Prototype| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081118/https://www.macrumors.com/2011/10/13/scott-forstalls-personality-origins-of-ios-and-lost-iphone-4-prototype/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Kim| at = Arnold| sáne = 2011-jıl 12-oktyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;.

[[Operaciyalıq sistema]] iPhone menen birge 2007-jılı 9-yanvarda Macorld Conference &amp; Expo da járiyalandı hám sol jıldıń iyun ayında satıwǵa shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://money.cnn.com/2007/01/09/technology/apple_jobs/| bet = Apple: Hello, iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081508/http://money.cnn.com/2007/01/09/technology/apple_jobs/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Thomas| at = Owen| sáne = 2007-jıl 9-yanvar | jumıs = CNN Money| baspaxana = [[CNN]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1054769/smartphones/iphone.html| bet = Apple unveils iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170126161949/http://www.macworld.com/article/1054769/smartphones/iphone.html| arxivsáne = 2017-jıl 26-yanvar | avtor = Honan| at = Mathew| sáne = 2007-jıl 9-yanvar | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Yanvar ayındaǵı járiyalaw waqtında, [[Stiv Jobs]]: &quot;iPhone OS X ti qollanadı&quot; hám &quot;desktop dárejesindegi qollanbalardı&quot; islete aladı dep málimlegen edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2007/01/09/live-from-macworld-2007-steve-jobs-keynote/| bet = Live from Macworld 2007: Steve Jobs keynote| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170324084725/https://www.engadget.com/2007/01/09/live-from-macworld-2007-steve-jobs-keynote/| arxivsáne = 2017-jıl 24-mart | avtor = Block| avtorsilteme = Ryan Block| at = Ryan| sáne = 2007-jıl 9-yanvar | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/apple/2015/09/09/genius-annotated-with-genius/| bet = The original iPhone announcement annotated: Steve Jobs' genius meets Genius| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401232647/https://thenextweb.com/apple/2015/09/09/genius-annotated-with-genius/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Wright| at = Mic| sáne = 2015-jıl 9-sentyabr | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Biraq iPhone satıwǵa shıqqan waqıtta, operaciyalıq sistemanıń atı &quot;iPhone OS&quot; dep ózgertildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2011/12/13/2612736/ios-history-iphone-ipad| bet = iOS: A visual history| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170412015548/http://www.theverge.com/2011/12/13/2612736/ios-history-iphone-ipad| arxivsáne = 2017-jıl 12-aprel | sáne = 2013-jıl 16-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Dáslepki waqıtları, úshinshi tárepten tiykarǵı qollanbalardı qollap-quwatlamadı. Jobs tıń túsindiriwi boyınsha, baǵdarlamashılar Safari veb-brauzeri arqalı &quot;iPhone da tiykarǵı qollanbalarday isleytuǵın&quot; veb-qollanbalardı dúze aladı degen edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.informationweek.com/apple-launches-iphone-web-apps-directory/d/d-id/1060220| bet = Apple Launches iPhone Web Apps Directory| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170220092434/http://www.informationweek.com/apple-launches-iphone-web-apps-directory/d/d-id/1060220| arxivsáne = 2017-jıl 20-fevral | avtor = Gonsalves| at = Antone| sáne = 2007-jıl 11-oktyabr | jumıs = [[InformationWeek]]| baspaxana = [[UBM plc]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2011/10/21/jobs-original-vision-for-the-iphone-no-third-party-native-apps/| bet = Jobs' original vision for the iPhone: No third-party native apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401233112/https://9to5mac.com/2011/10/21/jobs-original-vision-for-the-iphone-no-third-party-native-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | sáne = 2011-jıl 21-oktyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. 2007-jılı oktyabrde, Apple tiykarǵı baǵdarlamalıq rawajlanıw jıynaǵınıń (SDK) islep shıǵarılıp atırǵanın hám onı &quot;fevral ayında baǵdarlamashılarǵa beriw&quot; rejesin járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2007/10/17/apple-we-plan-to-have-an-iphone-sdk-in-developers-hands-in-fe/| bet = Apple: &quot;we plan to have an iPhone SDK in developers' hands in February&quot;| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402080846/https://www.engadget.com/2007/10/17/apple-we-plan-to-have-an-iphone-sdk-in-developers-hands-in-fe/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Fletcher| at = Nik| sáne = 2007-jıl 17-oktyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/17/03/07/nine-years-of-apples-ios-sdk-generated-60-billion-14-million-jobs| bet = Nine Years of Apple's iOS SDK generated $60 billion, 1.4 million jobs| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081011/http://appleinsider.com/articles/17/03/07/nine-years-of-apples-ios-sdk-generated-60-billion-14-million-jobs| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Eran Dilger| at = Daniel| sáne = 2017-jıl 7-mart | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://fortune.com/2007/10/17/steve-jobs-apple-will-open-iphone-to-3rd-party-apps-in-february/| bet = Steve Jobs: Apple Will Open iPhone to 3rd Party Apps in February| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402080842/http://fortune.com/2007/10/17/steve-jobs-apple-will-open-iphone-to-3rd-party-apps-in-february/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Elmer-DeWitt| at = Philip| sáne = 2007-jıl 17-oktyabr | jumıs = [[Fortune (magazine)|Fortune]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. 2008-jılı 6-martta, Apple baspasóz konferenciyasın ótkizip, iPhone SDK sın járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2008/03/06/live-from-apples-iphone-press-conference/| bet = Live from Apple's iPhone SDK press conference| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170127165446/https://www.engadget.com/2008/03/06/live-from-apples-iphone-press-conference/| arxivsáne = 2017-jıl 27-yanvar | avtor = Block| avtorsilteme = Ryan Block| at = Ryan| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1132275/sdk.html| bet = Apple: iPhone SDK, enterprise announcement next week| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081039/http://www.macworld.com/article/1132275/sdk.html| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Dalrymple| at = Jim| sáne = 2008-jıl 27-fevral | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Apple_iPhone_2G_8GB_(16).jpg|nobaý|[[IPhone (1-áwlad)|Birinshi áwlad iPhone]], iOS ti (sol waqıtta iPhone OS dep atalǵan) qollanǵan birinshi kommerciyalıq qurılma (2007)]]
iOS [[App Store]] 2008-jılı 10-iyulda dáslepki 500 qollanbası menen ashıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2008/07/10/jobs-app-store-launching-with-500-iphone-applications-25-free/| bet = Jobs: App Store launching with 500 iPhone applications, 25% free| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330012936/https://www.engadget.com/2008/07/10/jobs-app-store-launching-with-500-iphone-applications-25-free/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Ricker| at = Thomas| sáne = 2008-jıl 10-iyul | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Bul tez pát penen ósip, 2008-jıldıń sentyabrinde 3,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2008/09/09App-Store-Downloads-Top-100-Million-Worldwide.html| bet = App Store Downloads Top 100 Million Worldwide| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401111744/http://www.apple.com/pr/library/2008/09/09App-Store-Downloads-Top-100-Million-Worldwide.html| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | sáne = 2008-jıl 9-sentyabr | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;, 2009-jıldıń yanvarında 15,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theregister.co.uk/2009/01/16/half_billion_iphone_apps/| bet = iPhone App Store breezes past 500 million downloads| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170505165333/http://www.theregister.co.uk/2009/01/16/half_billion_iphone_apps/| arxivsáne = 2017-jıl 5-may | avtor = Myslewski| at = Rik| sáne = 2009-jıl 16-yanvar | jumıs = [[The Register]]| baspaxana = Situation Publishing| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;, 2009-jıldıń iyunında 50,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2009/06/08/40-million-iphones-and-ipod-touches-and-50000-apps/| bet = State Of The iPhone Ecosystem: 40 Million Devices and 50,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090610235745/http://www.techcrunch.com/2009/06/08/40-million-iphones-and-ipod-touches-and-50000-apps/| arxivsáne = 2009-jıl 10-iyun | avtor = Siegler| at = MG| sáne = 2009-jıl 8-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;, 2009-jıldıń noyabrinde 100,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1143641/appstore_100000.html| bet = App Store officially passes 100,000 app mark| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330013112/http://www.macworld.com/article/1143641/appstore_100000.html| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Moren| at = Dan| sáne = 2009-jıl 4-noyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.businessinsider.com/iphone-app-store-passes-100000-apps-2009-11| bet = iPhone App Store Passes 100,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330000058/http://www.businessinsider.com/iphone-app-store-passes-100000-apps-2009-11| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Frommer| at = Dan| sáne = 2009-jıl 4-noyabr | jumıs = [[Business Insider]]| baspaxana = [[Axel Springer SE]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 2010-jıldıń avgustında 250,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/mobile/2010/08/28/apples-app-store-now-features-250000-apps/| bet = Apple's App Store Now Features 250,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170329233606/https://thenextweb.com/mobile/2010/08/28/apples-app-store-now-features-250000-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 29-mart | avtor = Brian| at = Matt| sáne = 2010-jıl 28-avgust | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://fortune.com/2010/08/28/apple-app-store-250000-and-counting/| bet = Apple App Store: 250,000 and counting| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330000653/http://fortune.com/2010/08/28/apple-app-store-250000-and-counting/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Elmer-DeWitt| at = Philip| sáne = 2010-jıl 28-avgust | jumıs = [[Fortune (magazine)|Fortune]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 2012-jıldıń iyulında 650,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2012/07/24/apple-app-store-hits-650000-apps-250000-designed-for-ipad-5-5b-paid-out-to-devs/| bet = Apple App Store Hits 650,000 Apps: 250,000 Designed For iPad, $5.5B Paid Out To Devs| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330014047/https://techcrunch.com/2012/07/24/apple-app-store-hits-650000-apps-250000-designed-for-ipad-5-5b-paid-out-to-devs/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Crook| at = Jordan| sáne = 2012-jıl 24-iyul | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 2013-jıldıń oktyabrinde 1 millionǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/10/22/4866302/apple-announces-1-million-apps-in-the-app-store| bet = Apple announces 1 million apps in the App Store, more than 1 billion songs played on iTunes radio| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170512171633/https://www.theverge.com/2013/10/22/4866302/apple-announces-1-million-apps-in-the-app-store| arxivsáne = 2017-jıl 12-may | avtor = Ingraham| at = Nathan| sáne = 2013-jıl 22-oktyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2013/10/22/apple-app-store-1-million/| bet = Apple's App Store Tops 1 Million Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330012049/http://mashable.com/2013/10/22/apple-app-store-1-million/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Fiegerman| at = Seth| sáne = 2013-jıl 22-oktyabr | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 2016-jıldıń iyunında 2 millionǵa&lt;ref name=&quot;The Verge 2 million&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/6/13/11922926/apple-apps-2-million-wwdc-2016| bet = Apple's App Store now has over 2 million apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170210135527/http://www.theverge.com/2016/6/13/11922926/apple-apps-2-million-wwdc-2016| arxivsáne = 2017-jıl 10-fevral | avtor = Golson| at = Jordan| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2016/06/13/apple-wwdc-apps/| bet = Apple's App Store now has over 2 million apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330012051/http://mashable.com/2016/06/13/apple-wwdc-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Beck| at = Kellen| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/uk/news/apple-by-the-numbers-2-million-apps15-million-apple-music-subscribers10-billion-icloud-documents/| bet = Apple by the numbers: 2 million apps, 15 million Apple Music subscribers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330014530/https://www.cnet.com/uk/news/apple-by-the-numbers-2-million-apps15-million-apple-music-subscribers10-billion-icloud-documents/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Carson| at = Erin| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, hám 2017-jıldıń yanvarında 2.2 millionǵa jetti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/1/5/14173328/apple-december-2016-app-store-record-phil-schiller| bet = Apple's App Store just had the most successful month of sales ever| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170128232821/http://www.theverge.com/2017/1/5/14173328/apple-december-2016-app-store-record-phil-schiller| arxivsáne = 2017-jıl 28-yanvar | avtor = Goode| at = Lauren| sáne = 2017-jıl 5-yanvar | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/apples-app-store-2016-revenue-tops-28-billion-mark-developers-net-20-billion/| bet = Apple's App Store 2016 revenue tops $28 billion mark, developers net $20 billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330055612/http://www.zdnet.com/article/apples-app-store-2016-revenue-tops-28-billion-mark-developers-net-20-billion/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Dignan| at = Larry| sáne = 2017-jıl 5-yanvar | jumıs = [[ZDNet]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;. 2016-jıldıń mart ayındaǵı maǵlıwmatlarǵa qaraǵanda, 1 million qollanbalar iPad plansheti menen tiykarınan sáykes keledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/3/21/11277804/1-million-ipad-apps| bet = There are now 1 million iPad apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330011925/http://www.theverge.com/2016/3/21/11277804/1-million-ipad-apps| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Kastrenakes| at = Jacob| sáne = 2016-jıl 21-mart | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Bul qollanbalardı jámi 130 milliardtan kóp ret júklep alınǵan&lt;ref name=&quot;The Verge 2 million&quot; /&gt; Qollanbalardı izertleytuǵın Sensor Tower kompaniyasınıń boljawı boyınsha, App Store 2020-jılǵa kelip 5 million qollanbaǵa jetedi dep kútilgen.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/08/10/app-store-to-reach-5-million-apps-by-2020-with-games-leading-the-way/| bet = App Store to reach 5 million apps by 2020, with games leading the way| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330003410/https://techcrunch.com/2016/08/10/app-store-to-reach-5-million-apps-by-2020-with-games-leading-the-way/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2016-jıl 10-avgust | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;.

2007-jılı sentyabrde Apple iPhone formasına tiykarlanǵan qaytadan dizaynlanǵan [[iPod]] - [[iPod Touch]] tı járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2007/09/the-ipod-meets-the-iphone-a-review-of-the-ipod-touch/| bet = The iPod meets the iPhone: a review of the iPod Touch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160618215925/http://arstechnica.com/apple/2007/09/the-ipod-meets-the-iphone-a-review-of-the-ipod-touch/| arxivsáne = 2016-jıl 18-iyun | avtor = Bangeman| at = Eric| sáne = 2007-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2010-jılı 27-yanvarda Apple kópshilik tárepinen asıǵıslıq penen kútilgen media planshetin - iPad tı járiyaladı. Bul qurılma iPhone hám [[iPod Touch]] qa qaraǵanda úlken ekranǵa iye bolıp, veb-betlerdi kóriw, media kontentlerdi paydalanıw hám oqıw ushın dizaynlanǵan edi. Ol 9.7-dyuym (25 sm) ekranı arqalı gazeta, elektron kitaplar, súwretler, videolar, muzıka, tekst processorı hújjetleri, video oyınlar hám bar iPhone qollanbaların óz ishine alǵan multimedia formatları menen kóp sensorlı tásir etisiw múmkinshiligin berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013/01/27/january-27-2010-apple-announces-the-ipad/| bet = January 27, 2010: Apple announces the iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180716024921/https://www.engadget.com/2013/01/27/january-27-2010-apple-announces-the-ipad/| arxivsáne = 2018-jıl 16-iyul | avtor = Rose| at = Michael| sáne = 2013-jıl 27-yanvar | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2010/01/apple-announces-ipad-attempts-to-change-the-world/| bet = Apple announces the iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170419103354/https://arstechnica.com/apple/2010/01/apple-announces-ipad-attempts-to-change-the-world/| arxivsáne = 2017-jıl 19-aprel | avtor = Foresman| at = Chris| sáne = 2010-jıl 27-yanvar | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2010/01/27Apple-Launches-iPad.html| bet = Apple Launches iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110703062209/http://www.apple.com/pr/library/2010/01/27Apple-Launches-iPad.html| arxivsáne = 2011-jıl 3-iyul | sáne = 2010-jıl 27-yanvar | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = Apple Inc.| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-aprel }}&lt;/ref&gt;. Ol sonday-aq veb-betlerdi kóriw ushın Safari diń mobil versiyası menen bir qatarda, [[App Store]], [[iTunes]] Library, iBookstore, Contacts hám Notes larǵa kiriwdi támiyinleydi. Kontent Wi-Fi hám qosımsha 3G xızmeti arqalı júklep alınadı yamasa paydalanıwshınıń kompyuteri menen sinxronlastırıladı&lt;ref name=&quot;MacRumors-iPad-event&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2010/01/27/apple-tablet-media-event-today-come-see-our-latest-creation/| bet = Apple Tablet Media Event Today: &quot;Come See Our Latest Creation&quot;| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200920032548/https://www.macrumors.com/2010/01/27/apple-tablet-media-event-today-come-see-our-latest-creation/| arxivsáne = 2020-jıl 20-sentyabr | sáne = 2010-jıl 27-yanvar | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 4-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. AT&amp;T dáslep iPad ushın 3G sımsız baylanıs xızmetin kórsetken AQSHtaǵı jalǵız provayderge aylandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.pcworld.com/article/188149/atandt_beefing_up_network_for_ipad_and_iphone.html| bet = AT&amp;T Beefing Up Network for iPad and iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100201014134/https://www.pcworld.com/article/188149/atandt_beefing_up_network_for_ipad_and_iphone.html| arxivsáne = 2010-jıl 1-fevral | avtor = Tony Bradley| sáne = 2010-jıl 29-yanvar | jumıs = [[PC World]]| qaralǵan sáne = 2010-jıl 29-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

2010-jılı iyunda Apple iPhone OS ti &quot;iOS&quot; dep qayta atadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2010-06-07-iphone-os-4-renamed-ios-gets-1500-new-features.html| bet = iPhone OS 4 renamed iOS 4, launching June 21 with 1500 new features| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220523171310/https://www.engadget.com/2010-06-07-iphone-os-4-renamed-ios-gets-1500-new-features.html| arxivsáne = 2022-jıl 23-may | avtor = Patel| at = N.| sáne = 2010-jıl 7-iyun | jumıs = [[Engadget]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 25-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/205857/iphone_os_4_wwdc.html| bet = iPhone OS gets new name, video calling| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220622234009/https://www.macworld.com/article/205857/iphone_os_4_wwdc.html| arxivsáne = 2022-jıl 22-iyun | avtor = Chartier| at = David| sáne = 2010-jıl 7-iyun | jumıs = [[Macworld]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 25-iyun }}&lt;/ref&gt;. &quot;IOS&quot; sawda belgisi Cisco tárepinen óz marshrutizatorlarında qollanılatuǵın IOS operaciyalıq sisteması ushın on jıldan artıq waqıt dawamında qollanılǵan edi. Hárbir potencial sudlasıwdıń aldın alıw ushın, Apple &quot;IOS&quot; sawda belgisin Cisco dan licenziyaladı&lt;ref name=&quot;ciscosuit&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://paidcontent.org/article/419-deja-vu-apples-new-ios-brand-is-already-used-by-cisco/| bet = Apple Avoids iPhone-Like Trademark Battle Thanks To Cisco, FaceTime Deals| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110511200002/http://paidcontent.org/article/419-deja-vu-apples-new-ios-brand-is-already-used-by-cisco/| arxivsáne = 2011-jıl 11-may | avtor = Tartakoff| at = Joseph| sáne = 2010-jıl 7-iyun | baspaxana = [[paidContent]]| qaralǵan sáne = 2011-jıl 2-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Apple Watch aqıllı saatı Tim Kuk tárepinen 2014-jılı 9-sentyabrde den sawlıq hám fitnes baǵdarın qadaǵalaw imkaniyatına iye ónim sıpatında járiyalandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/apple/2014/09/09/everything-apple-announced-september-2014-keynote/| bet = Everything Apple announced at its September 2014 keynote| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210403193928/https://thenextweb.com/apple/2014/09/09/everything-apple-announced-september-2014-keynote/| arxivsáne = 2021-jıl 3-aprel | avtor = Garun| at = Natt| sáne = 2014-jıl 9-sentyabr | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2014/9/9/6125873/apple-watch-smartwatch-announced| bet = Apple Watch announced: available for $349 early next year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140909183047/http://www.theverge.com/2014/9/9/6125873/apple-watch-smartwatch-announced| arxivsáne = 2014-jıl 9-sentyabr | avtor = Savov| at = Vlad| sáne = 2014-jıl 9-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-mart }}&lt;/ref&gt;. Ol 2015-jılı 24-aprelde satıwǵa shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2015/03/apple-watch-launching-on-april-24-starting-at-349/| bet = Apple Watch starts at $349, launching April 24| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170324090414/https://arstechnica.com/apple/2015/03/apple-watch-launching-on-april-24-starting-at-349/| arxivsáne = 2017-jıl 24-mart | avtor = Machkovech| at = Sam| sáne = 2015-jıl 9-mart | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/technology/2015/mar/09/apple-watch-available-april-24-for-between-349-and-10000| bet = Apple Watch: available 24 April for between $349 and $17,000| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170416162230/https://www.theguardian.com/technology/2015/mar/09/apple-watch-available-april-24-for-between-349-and-10000| arxivsáne = 2017-jıl 16-aprel | avtor = Gibbs| at = Samuel| sáne = 2015-jıl 9-mart | jumıs = [[The Guardian]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2015/3/9/8162455/apple-watch-price-release-date-2015| bet = Apple Watch release date is April 24th, with pricing from $349 to over $10,000| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171011181924/https://www.theverge.com/2015/3/9/8162455/apple-watch-price-release-date-2015| arxivsáne = 2017-jıl 11-oktyabr | avtor = Kastrenakes| at = Jacob| sáne = 2015-jıl 9-mart | jumıs = [[The Verge]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-mart }}&lt;/ref&gt;. Ol operaciyalıq sistema retinde watchOS ti qollanadı; watchOS iOS qa tiykarlanǵan bolıp, aktiv xızmetlerdi qadaǵalaw qollanbaları sıyaqlı Apple Watch ushın arnawlı jaratılǵan jańa funkciyalarǵa iye&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Hamburger|first=Ellis|title=Activity and Workout apps for Apple Watch track your moves 24/7|url=https://www.theverge.com/2014/9/9/6127523/fitness-and-workout-apps-apple-watch|access-date=13 April 2023| sáne =9 September 2014}}&lt;/ref&gt;.

2016-jılı oktyabrde Apple Neapol qalasındaǵı Federico II Neapol universitetiniń jańa kampusında óziniń birinshi iOS Developer Academy-sin ashtı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2016/10/05/apple-developer-academy-university-of-naples/| bet = Apple's First iOS Developer Academy Opens October 6 at University of Naples| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161223132037/http://www.macrumors.com/2016/10/05/apple-developer-academy-university-of-naples/| arxivsáne = 2016-jıl 23-dekabr | avtor = Juli Clover| sáne = 2016-jıl 5-oktyabr | baspaxana = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/16/10/05/apples-first-european-ios-developer-academy-opening-on-thursday-in-naples-italy| bet = Apple's first European iOS Developer Academy opening on Thursday in Naples, Italy| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221205057/http://appleinsider.com/articles/16/10/05/apples-first-european-ios-developer-academy-opening-on-thursday-in-naples-italy| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Mike Wuerthele| sáne = 2016-jıl 5-oktyabr | baspaxana = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Kurs tolıǵı menen biypul bolıp, Apple ekosistema platformaları ushın qollanbalardı jaratıw hám basqarıw boyınsha arnawlı texnikalıq kónlikpelerdi úyreniwge baǵdarlanǵan. Akademiyada sonday-aq biznes administraciyası máseleleleri (cifrlı múmkinshiliklerge dıqqat awdarıp, biznes jobalastırıw hám biznes basqarıw) hám grafikalıq interfeyslerin dizaynlaw baǵdarı da bar. Studentler &quot;Enterprise Track&quot; te qatnasıw múmkinshiligine iye, bul qollanbanıń pútkil ómiri cikli boyınsha - dizaynnan baslap, ámelge asırıw, qáwipsizlik, qátelerdi saplastırıw, maǵlıwmatlardı saqlawǵa hám bultlı esaplaw xızmetlerin qollanıwǵa shekem terеń oqıtıw tájiriybesi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.ilsole24ore.com/art/dopo-apple-arrivo-napoli-altri-big-dell-hi-tech-ACXIJns| bet = Dopo Apple in arrivo a Napoli altri big dell'hi-tech| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200815123931/https://www.ilsole24ore.com/art/dopo-apple-arrivo-napoli-altri-big-dell-hi-tech-ACXIJns| arxivsáne = 2020-jıl 15-avgust | sáne = 2019-jıl 18-oktyabr | til = it| jumıs = Il Sole 24 ORE| qaralǵan sáne = 2020-jıl 12-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.unina.it/-/12744301-ios-developer-academy-aprira-a-napoli| bet = iOS Developer Academy aprirà a Napoli {{!}} In Ateneo| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210421023213/http://www.unina.it/-/12744301-ios-developer-academy-aprira-a-napoli| arxivsáne = 2021-jıl 21-aprel | jumıs = [[University of Naples Federico II]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 12-avgust }}&lt;/ref&gt;. 2020-jılǵa kelip, akademiya dúnyanıń hár túrli mámleketlerinen kelgen mıńǵa jaqın studentti pitkerdi, olar 400 qollanbalar ideyası ústinde isledi hám 50 ge jaqın qollanbanı iOS [[App Store]] da járiyaladı. 2018-2019-oqıw jılında 30 dan artıq mámleketten studentler keldi. Olardıń 35 si hár jılı iyun ayınıń basında Kaliforniyada ótkiziletuǵın jıllıq Apple Developer Conference - Orldwide Developer Conference ke qatnasıw ushın tańlap alındı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.unina.it/ateneo/developer-academy| bet = Developer Academy {{!}} Università Federico II| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200810122720/http://www.unina.it/ateneo/developer-academy| arxivsáne = 2020-jıl 10-avgust | jumıs = [[University of Naples Federico II]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 12-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.lastampa.it/tecnologia/news/2019/05/15/news/apple-developer-academy-di-napoli-al-via-le-nuove-iscrizioni-1.33702119| bet = Apple Developer Academy di Napoli, al via le nuove iscrizioni| arxivurl = https://web.archive.org/web/20191219031831/https://www.lastampa.it/tecnologia/news/2019/05/15/news/apple-developer-academy-di-napoli-al-via-le-nuove-iscrizioni-1.33702119| arxivsáne = 2019-jıl 19-dekabr | sáne = 2019-jıl 15-may | til = it-IT| jumıs = lastampa.it| qaralǵan sáne = 2020-jıl 12-avgust }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Steve_Jobs_with_the_Apple_iPad_no_logo_(cropped).jpg|nobaý|Apple CEO-da [[Stiv Jobs]] iPad tı tanıstırıp atır (2010)]]
2019-jılı 3-iyunda iPad ushın iOS tıń brendli versiyası - iPadOS 2019-[[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|WWDC]] de járiyalandı; ol 2019-jılı 25-sentyabrde iske túsirildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://appleinsider.com/articles/19/06/03/apple-supplements-ios-13-with-new-tablet-specific-ipad-os-branch| bet = Apple unveils iPadOS, adding features specifically to iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190713124824/https://appleinsider.com/articles/19/06/03/apple-supplements-ios-13-with-new-tablet-specific-ipad-os-branch| arxivsáne = 2019-jıl 13-iyul | sáne = 2019-jıl 3-iyun | jumıs = [[AppleInsider]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

== Ózgeshelikler ==

=== Interfeys ===
iOS paydalanıwshı interfeysi tikkeley manipulyaciyaǵa tiykarlanǵan bolıp, sıypaw, basıw, qısıw hám keri qısıw sıyaqlı kóp sensorlı xareketlerdi qollanadı. Interfeysti basqarıw elementlerine slaydеrler, almastırǵıshlar hám túymeler kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/overview/interface-essentials/| bet = Interface Essentials – iOS – Human Interface Guidelines| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220210042116/https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/overview/interface-essentials/| arxivsáne = 2022-jıl 10-fevral | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;. Ishki akselerometrler bazı qollanbalarda qurılmanı silkiw (buǵan artqa qaytıw buyrıǵı ulıwmalıq nátiyjelerdiń biri) yamasa onı úsh ólshemde burıw (portret hám landscape rejimleri arasında almastırıw ulıwmalıq nátiyjelerdiń biri) háreketlerine juwap beriw ushın qollanıladı. § Accessibility bóliminde túsindirilgen hár qıylı qolaylıqlar kóriw hám esitiwinde máselesi bar paydalanıwshılarǵa iOS ti durıs qollanıw imkaniyatın beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/visual-design/adaptivity-and-layout/| bet = Adaptivity and Layout – Visual Design – iOS – Human Interface Guidelines| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220210042116/https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/visual-design/adaptivity-and-layout/| arxivsáne = 2022-jıl 10-fevral | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

iOS qurılmaları qulplı ekrannan júklеnеdi. Qulplı ekranda waqıt hám paydalanıwshınıń qulplı ekran vidjetleri kórsetiledi, olar qollanbalardaǵı ózgeriwshi maǵlıwmatlardı sáwlelendiredi. &lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT207122| bet = How to add and edit widgets on your iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231017071708/https://support.apple.com/en-us/HT207122| arxivsáne = 2023-jıl 17-oktyabr | sáne = 2023-jıl 23-fevral | til = en| jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2023-jıl 17-oktyabr }}&lt;/ref&gt; Qulptan sheshilgennen keyin, paydalanıwshı bas ekranǵa baǵdarlanadı, bul iOS qurılmalarındaǵı tiykarǵı navigaciya hám maǵlıwmat &quot;orayı&quot; bolıp, jeke kompyuterlerdegi jumıs stolına uqsas. iOS bas ekranları kóbinese qollanbalar belgishelerinen hám vidjetlerden quralǵan; qollanbalar belgisheleri tiyisli qollanbanı iske túsiredi, al vidjetler tikkeley bas ekranda hawa rayı boljawın, paydalanıwshınıń email poshtasın yamasa jańalıqlar lentasın avtomatik túrde jańalanıp turatuǵın tiri kontentlerdi kórsetedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/system-capabilities/widgets| bet = Widgets – System Capabilities – iOS – Human Interface Guidelines – Apple Developer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200809063632/https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/system-capabilities/widgets| arxivsáne = 2020-jıl 9-avgust | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

Ekrannıń joqarı bóliminde qurılma hám onıń baylanısları haqqında maǵlıwmat beriwshi status qatarı jaylasqan. Basqarıw orayın (Control Center) notch yamasa Dynamic Island tıń (Face ID li iPhone larda) oń joqarı tárеpinen &quot;tartıp&quot; túsiriw yamasa ekrannıń tómeninen joqarıǵa qaray &quot;tartıp&quot; shıǵarıw (Touch ID li iPhone larda) múmkin, bul Sazlawlardı ashpay-aq qurılmanı tezirek basqarıw ushın hár qıylı almastırǵıshlardı paydalanıw imkaniyatın beredi. Bul arqalı jaqtılıqtı, sestiń qattılıǵın, sımsız baylanıslardı, muzıka pleerin hám basqalardı basqarıw múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT202769| bet = Access and customize Control Center on your iPhone and iPod Touch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171002011705/https://support.apple.com/en-us/HT202769| arxivsáne = 2017-jıl 2-oktyabr | jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

Ekrannıń shep joqarı tárepinen tómenge qaray (yamasa Touch ID li iPhone larda joqarıdan tómenge) sıypaw Bildiriwler orayın (Notification Center) ashadı, ol iOS tıń sońǵı versiyalarında qulplı ekranǵa júdá uqsas. Ol bildiriwlerdi xronologiyalıq tártipte kórsetedi hám olardı qollanba boyınsha toparlaydı. Bazı qollanbalardıń bildiriw betlerinen tikkeley tásir etisiw múmkin, mısalı, xabardı tikkeley sol jerden turıp juwap beriw múmkin. Bildiriwler eki rejimde jiberiledi: qulplı ekranda kórsetiletuǵın hám ózgeshe ses hám vibraciya menen signallanıwshı áhmiyetli eskertiw xabarları (mısalı, ayrıqsha jaǵday yamasa awır hawa rayı haqqındaǵı eskertiw xabarları), eskertiw banneri hám qollanbalarǵa bildiriw belgisi menen birge keledi, al standart eskertiw xabarları defolt túrindegi ses hám vibraciyadan paydalananadı. Ekewi de Bildiriwler orayınan tabıla aladı hám qulplı ekranda belgilengen waqıt dawamında kórsetiledi (eger paydalanıwshı qulplı waqıtta Bildiriwler orayın ruqsat etpegen bolsa). &lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT201925| bet = Use notifications on your iPhone, iPad, and iPod Touch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140819154745/http://support.apple.com/kb/HT3576| arxivsáne = 2014-jıl 19-avgust | jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/how-use-notification-center-iphone-and-ipad| bet = How to find your notifications and respond when you're ready| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210122094407/https://www.imore.com/how-use-notification-center-iphone-and-ipad| arxivsáne = 2021-jıl 22-yanvar | sáne = 2018-jıl 2-dekabr | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2021-jıl 3-mart }}&lt;/ref&gt;

Touch ID li iPhone larda ekran kórinislerin bas túyme hám quwat túymesin bir waqıtta basıw arqalı súwretke túsiriw múmkin. [[Android]] penen salıstırǵanda, onda túymelerdi basıp turıw talap etilse, iOS ta qısqa waqıt basıw jetkilikli&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://ansonalex.com/tutorials/how-to-take-a-screenshot-on-the-iphone-5-and-ios-6/| bet = How to Take a Screenshot on the iPhone 5 and iOS 6 [Video]| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201204003206/https://ansonalex.com/tutorials/how-to-take-a-screenshot-on-the-iphone-5-and-ios-6/| arxivsáne = 2020-jıl 4-dekabr | avtor = Alex| at = Anson| sáne = 2012-jıl 4-oktyabr | jumıs = AnsonAlex.com| qaralǵan sáne = 2020-jıl 31-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Face ID li iPhone larda ekran kórinislerin súwretke túsiriw ushın ses qattılıǵın kóbeytiw túymesi hám quwat túymesi qollanıladıd&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.digitaltrends.com/mobile/how-to-take-a-screenshot-on-an-iphone-x/| bet = How to Take a Screenshot on an iPhone X and Newer Models| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201204003933/https://www.digitaltrends.com/mobile/how-to-take-a-screenshot-on-an-iphone-x/| arxivsáne = 2020-jıl 4-dekabr | sáne = 2020-jıl 1-dekabr | til = en| jumıs = Digital Trends| qaralǵan sáne = 2020-jıl 31-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Kamera qollanbasında iOS 7 ge shekem skeuomorf jaqtırılatuǵın kamera shutter animaciyası qollanılǵan. Sol waqıttan baslap, ol ápiwayı qısqa qarańǵılanıw effektin qollanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.smashingmagazine.com/2017/01/how-functional-animation-helps-improve-user-experience/| bet = How Functional Animation Helps Improve User Experience| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210819215153/https://www.smashingmagazine.com/2017/01/how-functional-animation-helps-improve-user-experience/| arxivsáne = 2021-jıl 19-avgust | sáne = 2017-jıl 11-yanvar | til = en| jumıs = Smashing Magazine| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-avgust | citata = [Image: shutter-animation-in-apple-ios-6-camera-app.png] Shutter image in the iOS 6 camera app}}&lt;/ref&gt;. Waqıt ótiwi menen qosılǵan áhmiyetli qosımshalarǵa HDR fotografiya hám qozǵalıwshı obyektlerden keletuǵın kóleńke effektleriniń aldın alıwshı normal hám joqarı dinamikalıq diapazonlı súwretlerdi bir waqıtta saqlap qalıw opciyası (iPhone 5, iOS 6 dan baslap), avtomatik HDR sazlaw (iOS 7.1 den baslap), qosılǵan jaǵdayda hárbir foto menen birge qısqa video biriktirilgen &quot;live photo&quot; (iPhone 6s, iOS 9), hám cifrlı zoom tez túymesi (iPhone 7 Plus, iOS 10) kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.dpreview.com/reviews/apple-iphone-5-review/2| bet = Apple iPhone 5 Camera Review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210819220754/https://www.dpreview.com/reviews/apple-iphone-5-review/2| arxivsáne = 2021-jıl 19-avgust | sáne = 2012-jıl 9-oktyabr | jumıs = DPReview| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/tech/services-and-software/how-to-enable-auto-hdr-in-ios-7-1/| bet = How to enable auto-HDR in iOS 7.1| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210819220753/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/how-to-enable-auto-hdr-in-ios-7-1/| arxivsáne = 2021-jıl 19-avgust | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2014-jıl 10-mart | til = en| jumıs = CNET| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/camera-tests-zoom-iphone-7-vs-iphone-7-plus| bet = Camera tests: Zoom on the iPhone 7 vs iPhone 7 Plus| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210506230737/https://www.imore.com/camera-tests-zoom-iphone-7-vs-iphone-7-plus| arxivsáne = 2021-jıl 6-may | sáne = 2016-jıl 21-sentyabr | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-avgust }}&lt;/ref&gt;. Video ólshemi hám kadr tezligi sıyaqlı bazı kamera sazlawları kameranıń óz interfeysi arqalı sazlanbaydı, al sistema sazlawlarına jiberiledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT209431| bet = Record HD or 4K video with your iPhone or iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210819220754/https://support.apple.com/en-us/HT209431| arxivsáne = 2021-jıl 19-avgust | sáne = 2020-jıl 14-dekabr | til = en| jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-avgust }}&lt;/ref&gt;.

iOS 13 tegi &quot;kontekst menyuları&quot; dep atalatuǵın jańa funkciya elementti basıp turǵanıńızda baylanıslı háreketlerdi kórsetedi. Kontekst menyusı kórsetilgende, fon buzılǵan kóriniste boladı&lt;ref name=&quot;developer.apple.com&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/controls/context-menus/| bet = Context Menus – Controls – iOS – Human Interface Guidelines – Apple Developer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200803085459/https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/controls/context-menus/| arxivsáne = 2020-jıl 3-avgust | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

Bir neshe varianttan tańlaw ushın, tańlaw basqarıw elementi qollanıladı. Selektorlar tómende bekitilgen yamasa kontent penen bir qatarda (sáne selektorları dep ataladı) payda bolıwı múmkin. Sáne selektorları basqa tańlaw basqarıw elementleri sıyaqlı kóriniske iye, biraq kún, ay hám qálegen jaǵdayda jıl ushın baǵanalarǵa iye.

Eskertiw xabarları ekrannıń ortasında payda boladı, biraq ekrannıń tómeninen joqarıǵa qaray jılısıp shıǵatuǵın eskertiw xabarları da bar (&quot;háreketler paneli&quot; dep ataladı). Joq etiw háreketleri (qanday da bir elementti joq etiw sıyaqlı) qızıl reńde kórsetiledi.

iOS tıń rásmiy shrifti - San Francisco. Ol kishi tekstlerdi oqıw ushın arnawlı dizayn etilgen hám pútkil operaciyalıq sistemada, sonday-aq úshinshi tárep qosımshalarında da qollanıladı&lt;ref name=&quot;developer.apple.com&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/controls/context-menus/| bet = Context Menus – Controls – iOS – Human Interface Guidelines – Apple Developer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200803085459/https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/controls/context-menus/| arxivsáne = 2020-jıl 3-avgust | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/controls/context-menus/ &quot;Context Menus – Controls – iOS – Human Interface Guidelines – Apple Developer&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;.

Ikonkalardıń ólshemi úlken ekranlı iPhonelar ushın 180x180 piksel, ádette 6 dyuymnan úlken modeller, sonıń ishinde iPhone 11 Pro hám iPhone 8 Plus ushın, al kishi displeyli iPhonelarda 120x120 piksel boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/library/archive/qa/qa1686/_index.html| bet = Technical Q&amp;A QA1686: App Icons on iPhone, iPad and Apple Watch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200730234505/https://developer.apple.com/library/archive/qa/qa1686/_index.html| arxivsáne = 2020-jıl 30-iyul | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

==== Bas ekran ====
SpringBoard tárepinen islengen bas ekran qosımsha belgilerin hám tómengi bólimde paydalanıwshılar eń kóp qollanılatuǵın qosımshaların bekitip qoya alatuǵın dok panelin kórsetedi. iOS bas ekranları ádette qosımsha belgileri hám vidjetlerden quralǵan; qosımsha belgileri baylanıslı qosımshanı iske túsiredi, al vidjetler bolsa hawa rayı boljawın, paydalanıwshınıń elektron pochta qutısın yamasa jańalıqlar lentasın bas ekranda tikkeley kórsetiw sıyaqlı tiri, avtomatik jańalanatuǵın maǵlıwmatlardı kórsetedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/guide/iphone/add-edit-and-remove-widgets-iphb8f1bf206/ios| bet = Add, edit, and remove widgets on iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216134006/https://support.apple.com/guide/iphone/add-edit-and-remove-widgets-iphb8f1bf206/ios| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | til = en| jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Bas ekran qollanıwshı qurılma qulpın ashqanda, qosımshada bolǵan waqıtta fizikalıq &quot;Bas&quot; túymesin basqanda yamasa ekrannıń tómengi bólimindegi úy panelin joqarı qaray sıypap ótkeninde payda boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://help.apple.com/iphone/8/#/iph3bd00bbb| bet = Home button – Apple| arxivurl = https://web.archive.org/web/20181118200222/https://help.apple.com/iphone/8/#/iph3bd00bbb| arxivsáne = 2018-jıl 18-noyabr | jumıs = help.apple.com| qaralǵan sáne = 2015-jıl 24-may }}&lt;/ref&gt;. Ekrannıń joqarı bóliminde waqıt, batareya quwatı hám signal kúshi sıyaqlı maǵlıwmatlardı kórsetiw ushın status qatarı bar. Ekrannıń qalǵan bólimi házirgі qosımsha ushın ajıratılǵan. Qupıya sóz ornatılǵan bolsa hám qollanıwshı qurılmanı qosqanda, bas ekranǵa kiriwge ruqsat beriliwden aldın qulıplaw ekranında qupıya sóz kiritiliw kerek&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT204060| bet = About iOS passcodes – Apple Support| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150428092931/https://support.apple.com/en-us/HT204060| arxivsáne = 2015-jıl 28-aprel | jumıs = support.apple.com| qaralǵan sáne = 2015-jıl 24-may }}&lt;/ref&gt;.

iPhone OS 3-de Spotlight tanıstırıldı, bul paydalanıwshılarǵa media, qosımshalar, elektron pochtalar, baylanıslar, xabarlar, esletpeler, kalendar waqıyaları hám usıǵan uqsas mazmundı izlew imkaniyatın berdi. [[iOS 7]] hám keyingi versiyalarda Spotlight bas ekrannıń qálegen jerine tómen qaray tartıw arqalı ashıladı (Xabarlandırıw Orayı hám Basqarıw Orayın ashatuǵın joqarı hám tómengi shetlerden basqa)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/13/06/10/apples-ios-7-embeds-search-bar-into-every-app-screen| bet = Apple's iOS 7 brings quick Spotlight search access to every app page| arxivurl = https://web.archive.org/web/20131007171934/http://appleinsider.com/articles/13/06/10/apples-ios-7-embeds-search-bar-into-every-app-screen| arxivsáne = 2013-jıl 7-oktyabr | sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = [[AppleInsider]]| qaralǵan sáne = 2013-jıl 18-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.smartipadguide.com/search-on-ipad-with-spotlight-on-ios-7| bet = Search on iPad with iOS 7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150113004543/http://www.smartipadguide.com/search-on-ipad-with-spotlight-on-ios-7| arxivsáne = 2015-jıl 13-yanvar | sáne = 2013-jıl 21-oktyabr | qaralǵan sáne = 2014-jıl 1-mart }}&lt;/ref&gt;. iOS 9-da Spotlight-qa kiriw ushın eki usıl bar. iOS 7 hám 8-degi sıyaqlı, qálegen bas ekrandı tómen qaray tartıw Spotlight-tı kórsetedi. Biraq, oǵan iOS 3-ten 6-ǵa shekem bolǵan versiyalardaǵıday kiriwge de boladı. Bul Spotlight-qa Siri usınısların beredi, olar qosımsha usınısların, baylanıs usınısların hám jańalıqlardı óz ishine aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/2984323/hands-on-with-the-new-proactive-spotlight-in-ios-9.html| bet = Hands-on with the new, proactive Spotlight in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200923040843/https://www.macworld.com/article/2984323/hands-on-with-the-new-proactive-spotlight-in-ios-9.html| arxivsáne = 2020-jıl 23-sentyabr | sáne = 2015-jıl 16-sentyabr | qaralǵan sáne = 2020-jıl 25-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 10-da Spotlight endi arnawlı &quot;Búgin&quot; paneliniń joqarı bóliminde jaylasqan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/7/8/12128150/ios-10-hands-on-preview-lockscreen| bet = iOS 10 will make you love your lock screen| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170210155903/http://www.theverge.com/2016/7/8/12128150/ios-10-hands-on-preview-lockscreen| arxivsáne = 2017-jıl 10-fevral | avtor = Seifert| at = Dan| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;.

iPhone OS 3.2 shıǵarılǵannan keyin, paydalanıwshılar Bas ekran ushın fon súwretin ornatıw múmkinshiligin aldı. Dáslep bul funkciya tek iPad (1-áwlad) ushın ǵana qoljetimli boldı, iPhone OS 3.2 shıqqannan bir neshe ay keyin shıqqan iOS 4-ke shekem, bul funkciya operaciyalıq sistemanı júrgize alatuǵın barlıq iPhone hám [[iPod Touch]] modelleri ushın qoljetimli boldı, tek [[iPhone 3G]] hám iPod touch (2-áwlad) belgi animaciyalarındaǵı iskerlik máselelerine baylanıslı bul imkaniyattan tıs qaldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2010/06/22/steve-jobs-on-lack-of-custom-wallpapers-in-ios-4-for-iphone-3g/| bet = Steve Jobs on Lack of Custom Wallpapers in iOS 4 for iPhone 3G| avtor = Slivka| at = Eric| sáne = 2010-jıl 22-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 19-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS 7 Bas ekranda parallaks effektin tanıstırdı, bul qurılmanıń qozǵalısına juwap retinde qurılmanıń fon súwreti hám belgilerin jıljıtadı, 3D effektin hám qalqıp júrgen belgiler illyuziyasın jaratadı. Bul effekt sonday-aq Mail hám Safari qosımshalarınıń vkladka kórinisinde de kórinedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.idownloadblog.com/2013/06/28/ios-7-parallax-effect-explained/| bet = A closer look at iOS 7 parallax effect| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220519000418/https://www.idownloadblog.com/2013/06/28/ios-7-parallax-effect-explained/| arxivsáne = 2022-jıl 19-may | avtor = Zibreg| at = Christian| sáne = 2016-jıl 26-sentyabr | baspaxana = iDownloadBlog.com| qaralǵan sáne = 2022-jıl 5-may }}&lt;/ref&gt;.

Izertlewshiler paydalanıwshılardıń óz bas ekranlarındaǵı belgilerin qollanıw jiyiligi hám qosımshalardıń bir-birine baylanıslılıǵına, sonday-aq qolaylılıq hám estetika sebepleri boyınsha shólkemlestiretuǵının anıqladı.

==== Sistema shrifti ====
iOS dáslep sistema shrifti retinde Helvetica-nı qollandı. Apple iPhone 4 hám onıń Retina displeyi ushın Helvetica Neue-ge ótip, iOS 4-te eski iPhone qurılmaları ushın Helvetica-nı sistema shrifti retinde saqlap qaldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://daringfireball.net/2010/06/4| bet = 4| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171009111438/https://daringfireball.net/2010/06/4| arxivsáne = 2017-jıl 9-oktyabr | avtor = Gruber| at = John| sáne = 2010-jıl 29-iyun | jumıs = [[John Gruber|Daring Fireball]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 7 menen birge Apple sistema shriftin Helvetica Neue Light-qa ózgertetuǵının járiyaladı, bul sheshim tómen ajıratatuǵın mobil ekranlar ushın jeńil, juqa shrifttiń durıs qollanılmawı sebepli sınǵa ushıradı. Apple aqırında Helvetica Neue-ni tańladı&lt;ref&gt;{{Cite journal|first=Elizabeth|last=Stinson|title=Why Apple abandoned the world's most beloved typeface|url=https://www.wired.com/2015/06/apple-abandoned-worlds-beloved-typeface/| sáne =June 9, 2015|access-date=October 15, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://venturebeat.com/2013/07/09/apple-fontgate-ends-with-thicker-helvetica-neue-in-ios-7-beta-3/| bet = Apple 'fontgate' ends with thicker Helvetica Neue in iOS 7 beta 3| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171015203655/https://venturebeat.com/2013/07/09/apple-fontgate-ends-with-thicker-helvetica-neue-in-ios-7-beta-3/| arxivsáne = 2017-jıl 15-oktyabr | avtor = Koetsier| at = John| sáne = 2013-jıl 9-iyul | jumıs = [[VentureBeat]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 7 shıǵarılıwı sonday-aq Sazlawlar arqalı tekstti masshtablaw yamasa basqa tekst qoljetimlilik ózgerisler qollanıw múmkinshiligin berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2013/09/21/ios-7-how-to-make-text-more-readablelarger-on-your-ipad-and-iphone/| bet = iOS 7 How-to: Make text more readable/larger on your iPad and iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160731183723/http://9to5mac.com/2013/09/21/ios-7-how-to-make-text-more-readablelarger-on-your-ipad-and-iphone/| arxivsáne = 2016-jıl 31-iyul | avtor = Guarino| at = Sarah| sáne = 2013-jıl 21-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/how-increase-or-decrease-font-sizes-iphone-and-ipad-ios-7-dynamic-type| bet = How to increase or decrease font sizes on iPhone and iPad in iOS 7 with Dynamic Type| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170508115332/http://www.imore.com/how-increase-or-decrease-font-sizes-iphone-and-ipad-ios-7-dynamic-type| arxivsáne = 2017-jıl 8-may | avtor = Kazmucha| at = Allyson| sáne = 2013-jıl 20-noyabr | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 9 benen birge Apple shriftti San Francisco-ǵa ózgertti, bul Apple tárepinen islep shıǵılǵan, maksimal oqıwǵa qolaylı hám ónimler qatarı boyınsha shrift birdeyligi ushın arnalǵan shrift edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2015/09/16/apple-ios-9-font/| bet = All hail Apple's new iOS 9 font, San Francisco| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171221035219/http://mashable.com/2015/09/16/apple-ios-9-font/| arxivsáne = 2017-jıl 21-dekabr | avtor = Strange| at = Adario| sáne = 2015-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/15/09/16/first-look-apple-drops-helvetica-for-san-francisco-in-ios-9| bet = Apple drops Helvetica for San Francisco in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170306092414/http://appleinsider.com/articles/15/09/16/first-look-apple-drops-helvetica-for-san-francisco-in-ios-9| arxivsáne = 2017-jıl 6-mart | sáne = 2015-jıl 16-sentyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

==== Papkalar ====
iOS 4 papkalardı tanıstırdı, olardı bir qosımshanı ekinshisiniń ústine súyrew arqalı jaratıwǵa boladı, hám sonnan keyin, usı procedura járdeminde papkaǵa kóbirek elementler qosıwǵa boladı. Papka ushın atama ishindegi qosımshalar kategoriyası boyınsha avtomatik túrde tańlanadı, biraq atın paydalanıwshı da ózgerte aladı&lt;ref name=&quot;Folders&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/1152168/ios4folders.html| bet = Hands on with iOS 4 folders| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171101033003/https://www.macworld.com/article/1152168/ios4folders.html| arxivsáne = 2017-jıl 1-noyabr | avtor = Frakes| at = Dan| sáne = 2010-jıl 21-iyun | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Papkalar ishindegi qosımshalar xabarlandırıw belgishelerin alǵanda, ayırım xabarlandırıwlar sanı qosıladı hám ulıwma san papkanıń ózinde xabarlandırıw belgisi retinde kórsetiledi&lt;ref name=&quot;Folders&quot; /&gt; Dáslepki waqıtta, iPhone-daǵı papkalar 12-ge shekem qosımshanı, al iPad-taǵı papkalar 20 qosımshanı óz ishine ala alatuǵın edi.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/1160291/tablets/create-organize-ios-folders.html| bet = How to create and organize iOS folders| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171015202624/https://www.macworld.com/article/1160291/tablets/create-organize-ios-folders.html| arxivsáne = 2017-jıl 15-oktyabr | avtor = Friedman| at = Lex| sáne = 2011-jıl 20-iyun | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Jańa iPhone apparatlıq qurılmalarında displeylerdıń ólshemleri úlkeyiwi menen, iOS 7 papkalardı bas ekran dúzilisine uqsas betler menen jańaladı, bul papka funkcionallıǵın áhmiyetli keńeytiwge múmkinshilik berdi. Papkanıń hárbir beti 9-ǵa shekem qosımshanı óz ishine ala aladı, hám ulıwma 15 bet bolıwı múmkin, bul bir papkada barlıǵı 135 qosımshaǵa jol qoyadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.lifewire.com/how-many-apps-allowed-iphone-2000752| bet = How Many Apps and Folders Can an iPhone Have?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170806182301/https://www.lifewire.com/how-many-apps-allowed-iphone-2000752| arxivsáne = 2017-jıl 6-avgust | avtor = Costello| at = Sam| sáne = 2017-jıl 20-mart | jumıs = [[Lifewire]]| baspaxana = [[Dotdash]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 9-da Apple iPad apparatlıq qurılmaları ushın papka ólshemlerin jańaladı, hár bette 16 qosımshaǵa ruqsat etip, ele de maksimal 15 bet penen, ulıwma sandı 240 qosımshaǵa shekem kóbeytip&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2015/07/08/new-folders-ios-9/| bet = iOS 9 lets you store 105 more apps per folder on the iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171015150809/https://9to5mac.com/2015/07/08/new-folders-ios-9/| arxivsáne = 2017-jıl 15-oktyabr | avtor = Miller| at = Chance| sáne = 2015-jıl 8-iyul | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

==== Xabarlandırıw Orayı ====
iOS 5-ke shekem, xabarlandırıwlar modal aynada jetkiziletuǵın hám qabıl etilgennen keyin kóriw múmkin emes edi. iOS 5-te Apple Xabarlandırıw Orayın tanıstırdı, ol paydalanıwshılarǵa xabarlandırıwlar tariyxın kóriwge múmkinshilik beredi. Paydalanıwshı xabarlandırıwdı basıp, oǵan sáykes qosımshanı asha aladı yamasa onı óshire aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/au/iphone/features/notification-center.html| bet = iPhone 4S – Always know what's up in Notification Center| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120214123941/http://www.apple.com/au/iphone/features/notification-center.html| arxivsáne = 2012-jıl 14-fevral | baspaxana = Apple Inc.}}&lt;/ref&gt;. Endi xabarlandırıwlar ekrannıń joqarı bóliminde qısqa waqıt payda bolatuǵın bannerlerde jetkiziledi. Eger paydalanıwshı alınǵan xabarlandırıwdı bassa, xabarlandırıwdı jibergen qosımsha ashıladı. Paydalanıwshılar sonday-aq qosımshanıń xabarlandırıw sazlawların ózgertiw arqalı xabarlandırıwlardı modal dóretiw aynalarında kóriwdi tańlay aladı. iOS 8 penen birge tanıstırılǵan vidjetler endi Xabarlandırıw Orayı arqalı qoljetimli bolıp, 3-táreplerden belgilenedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/tech/mobile/how-to-use-widgets-on-ios-8/| bet = How to use widgets on iOS 8| til = en| jumıs = CNET| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Qosımsha jabıq waqtında xabarlandırıw jibergende, onıń belgisinde qızıl belgi payda boladı. Bul belgi paydalanıwshıǵa bir qarawda qosımshanıń qansha xabarlandırıw jibergenin bildiredi. Qosımshanı ashıw belgini óshiredi.

==== Qosımshalar ====
iOS qurılmaları Apple tárepinen islep shıǵarılǵan aldınnan ornatılǵan qosımshalar menen keledi, olarǵa Pochta (Mail), Kartalar (Maps), TV, Muzıka, FaceTime, Shıjlan (Wallet), Densawlıq hám basqa kóplegen qosımshalar kiredi.

Qosımshalar (&quot;apps&quot;) - bul iOS-ke ornatıwǵa bolatuǵın qollanba [[Programmalıq támiynat|baǵdarlamanıń]] eń ulıwma forması. Olar [[App Store]] cifrlı dúkanınıń rásmiy katalogınan júklep alınadı, bul jerde qosımshalar paydalanıwshılarǵa usınılmastan aldın qáwipsizlik tekseriwinen ótedi. 2017-jılı iyunda Apple óz kórsetpelerin jańalap, qosımsha rawajlandırıwshılardıń paydalanıwshılardı óz qosımshaları ushın pikir qaldırıwǵa shaqırıw ushın arnawlı sorawlardı qollanıw múmkinshiligin joq etetuǵının belgiledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/6/9/15768196/apple-ending-annoying-app-store-review-prompts| bet = Apple won't let apps annoy you with their own review prompts anymore| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170609200122/https://www.theverge.com/2017/6/9/15768196/apple-ending-annoying-app-store-review-prompts| arxivsáne = 2017-jıl 9-iyun | avtor = Kastrenakes| at = Jacob| sáne = 2017-jıl 9-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/06/09/app-rating-custom-prompts-app-store-banned/| bet = App Store now requires developers to use official API to request app ratings, disallows custom prompts| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170612140318/https://9to5mac.com/2017/06/09/app-rating-custom-prompts-app-store-banned/| arxivsáne = 2017-jıl 12-iyun | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2017-jıl 9-iyun | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;. iOS qosımshaların sonday-aq baǵdarlama tarqatıwshı usınǵan IPA faylınan tikkeley, rásmiy emes jollar menen de ornatıwǵa boladı. Olar iOS Software Development Kit (SDK) járdeminde jazıladı hám kóbinese Xcode penen birge qollanıladı, bunda rásmiy qollap-quwatlanatuǵın [[Swift (programmalastırıw tili)|Swift]] hám Objective-C sıyaqlı programmalastırıw tilleri paydalanıladı. Basqa kompaniyalar da óz programmalastırıw tillerin qollanıp, tiykarǵı iOS qosımshaların rawajlandırıwǵa múmkinshilik beretuǵın qurallar jaratqan

iOS ushın qosımshalar kóbinese UIKit [[programmalastırıw]] [[Freymvork|freymvorkı]] komponentlerin qollanıp qurıladı. Bul qosımshalardıń operacion sistema menen bir qálipte kóriniwine múmkinshilik beredi, biraq sonıń menen birge olardı arnawlı túrde sazlawǵa da jol qoyadı.

Elementler iOS jańalanıwları menen birge avtomatik túrde jańalanıp turadı, sonıń ishinde jańa interfeys qaǵıydaların da óz ishine aladı. UIKit elementleri júdá beyimli, bul [[Programmist (Baǵdarlamashı)|programma rawajlandırıwshılarǵa]] barlıq iOS qurılmalarında birdey kórinetugın bir qosımsha jaratıwǵa múmkinshilik beredi. iOS interfeysin anıqlawdan tısqarı, UIKit qosımshanıń funkcionallıǵın da belgileydi.

Dáslepki waqıtta [[Apple Inc.|Apple]] programma rawajlandırıwshılarǵa SDK shıǵarıwdı kózlemegen edi, sebebi olar úshinshi tárep qosımshalarınıń iOS ushın rawajlandırılıwın qálemey, onıń ornına veb-qosımshalar qurılıwın qálegen edi. Biraq, bul texnologiya keń qollanıwǵa iye bolmadı, bul Applediń pikirin ózgertiwine alıp keldi, sonlıqtan 2007-jılı oktyabrde programma rawajlandırıwshılar ushın SDK járiyalandı hám aqırında 2008-jılı 6-martta shıǵarıldı.

SDK rawajlandırıw qurallarınıń tolıq jıynaǵın óz ishine aladı&lt;ref name=&quot;MacRumors SDK2&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2008/03/06/apple-releases-iphone-sdk-demos-spore-instant-messaging/| bet = Apple Releases iPhone SDK, Demos Spore, Instant Messaging| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160311195044/http://www.macrumors.com/2008/03/06/apple-releases-iphone-sdk-demos-spore-instant-messaging/| arxivsáne = 2016-jıl 11-mart | avtor = Kim| at = Arnold| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 11-iyun }}&lt;/ref&gt;, sonıń ishinde audio mikser hám iPhone emulyatorı bar. Bul Mac paydalanıwshıları ushın biypul júklep alınadı. [[Microsoft Windows]] kompyuterleri ushın jetkilikli emes. Qosımshanı sınap kóriw, texnikalıq járdem alıw hám qosımshalardı App Store arqalı tarqatıw ushın, rawajlandırıwshılar Apple Developer Programmasına jazılıwı kerek.

Jıllar dawamında Apple Store qosımshaları bir neshe áhmiyetli belgilerde asıp ketti, sonıń ishinde 50,000&lt;ref name=&quot;50,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2009/06/08/40-million-iphones-and-ipod-touches-and-50000-apps/| bet = State Of The iPhone Ecosystem: 40 Million Devices and 50,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090610235745/http://www.techcrunch.com/2009/06/08/40-million-iphones-and-ipod-touches-and-50000-apps/| arxivsáne = 2009-jıl 10-iyun | avtor = Siegler| at = MG| sáne = 2009-jıl 8-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 100,000&lt;ref name=&quot;100,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2009/11/04/apple-announces-over-100000-apps-available-on-the-app-store/| bet = Apple Announces Over 100,000 Apps Available on the App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190330120948/https://www.macrumors.com/2009/11/04/apple-announces-over-100000-apps-available-on-the-app-store/| arxivsáne = 2019-jıl 30-mart | sáne = 2009-jıl 4-noyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 250,000&lt;ref name=&quot;250,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/mobile/2010/08/28/apples-app-store-now-features-250000-apps/| bet = Apple's App Store Now Features 250,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170329233606/https://thenextweb.com/mobile/2010/08/28/apples-app-store-now-features-250000-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 29-mart | avtor = Brian| at = Matt| sáne = 2010-jıl 28-avgust | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 500,000&lt;ref name=&quot;500,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2011/10/04/more-than-18-billion-apps-downloaded-from-app-store/| bet = More than 18 billion apps downloaded from App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170421125437/https://www.engadget.com/2011/10/04/more-than-18-billion-apps-downloaded-from-app-store/| arxivsáne = 2017-jıl 21-aprel | avtor = Grothaus| at = Michael| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;, 1&amp;nbsp;million&lt;ref name=&quot;1 million&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/10/22/4866302/apple-announces-1-million-apps-in-the-app-store| bet = Apple announces 1 million apps in the App Store, more than 1 billion songs played on iTunes radio| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170512171633/https://www.theverge.com/2013/10/22/4866302/apple-announces-1-million-apps-in-the-app-store| arxivsáne = 2017-jıl 12-may | avtor = Ingraham| at = Nathan| sáne = 2013-jıl 22-oktyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;, hám 2 million qosımsha&lt;ref name=&quot;The Verge 2 million2&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/6/13/11922926/apple-apps-2-million-wwdc-2016| bet = Apple's App Store now has over 2 million apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170210135527/http://www.theverge.com/2016/6/13/11922926/apple-apps-2-million-wwdc-2016| arxivsáne = 2017-jıl 10-fevral | avtor = Golson| at = Jordan| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. Bir milliardınshı qosımsha 2009-jılı 24-aprelde ornatıldı&lt;ref name=&quot;Billion&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2009/04/24Apples-Revolutionary-App-Store-Downloads-Top-One-Billion-in-Just-Nine-Months.html| bet = Apple's Revolutionary App Store Downloads Top One Billion in Just Nine Months| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170315100024/http://www.apple.com/pr/library/2009/04/24Apples-Revolutionary-App-Store-Downloads-Top-One-Billion-in-Just-Nine-Months.html| arxivsáne = 2017-jıl 15-mart | sáne = 2009-jıl 24-aprel | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;.

==== Qosımshalar kitapxanası ====
Qosımshalar kitapxanası qosımshalardı olardıń funkciyası yamasa túrine qarap avtomatik túrde papkalarǵa jaylastıradı hám barlıq ornatılǵan qosımshalardıń álipbe tártibindegi dizimin óz ishine aladı. Mısalı, ol barlıq sociallıq media qosımshaların bir papkaǵa, al ónimdarlıq qosımshaların basqa papkaǵa jaylastırıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.pcmag.com/how-to/how-to-organize-your-home-screen-with-ios-14s-app-library| bet = How to Use the App Library to Organize Your iPhone or iPad Home Screen| til = en| jumıs = PCMAG| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Paydalanıwshılar Qosımshalar kitapxanasınıń joqarı bólimindegi izlew qatarın qollanıp, qosımshalardı tez tabıwı hám olardı ashıwı múmkin. Paydalanıwshılar bas ekrannıń arnawlı qosımsha betlerin jasırıwdı tańlap alıwı múmkin, bul eń kóp qollanatuǵın qosımshalarga itibar qaratıwdı ańsatlastıradı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT211345| bet = Organize the Home Screen and App Library on your iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216134005/https://support.apple.com/en-us/HT211345| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | sáne = 2023-jıl 16-noyabr | til = en| jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Saqlaw ===
iOS qáwipsizlik hám jeke maǵlıwmatlardı qorǵaw ushın qatań qumsalǵıshtı qollanadı. Qosımshalar ulıwma ózleriniń konteynerlerine hám sistemanıń arnawlı papkalarına, mısalı Súwretler kitapxanasına kiriwge sheklengen. Óz sandboxınan tısqarı fayllardı ashıw ushın, iOS hújjet tańlaǵıshlar, fayl provayderler hám qosımsha keńeytiwler sıyaqlı mexanizmlerdi paydalanadı.

iOS 8 hújjet interakciya kontrolleriniń bir bólegi sıpatında Hújjet Tańlaǵısh hám Hújjet Provayder keńeytiwlerin engizdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/library/archive/documentation/General/Conceptual/ExtensibilityPG/FileProvider.html| bet = App Extension Programming Guide: Document Provider| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216142528/https://developer.apple.com/library/archive/documentation/General/Conceptual/ExtensibilityPG/FileProvider.html| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://docs.developer.apple.com/documentation/uikit/uidocumentpickerextensionviewcontroller| bet = UIDocumentPickerExtensionViewController| til = en-US| jumıs = Apple Developer Documentation| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/ios-8-document-provider-extensions-explained| bet = Document provider extensions in iOS 8: Explained| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216142528/https://www.imore.com/ios-8-document-provider-extensions-explained| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | avtor = updated| at = Rene Ritchie last| sáne = 2014-jıl 22-iyul | til = en| jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Bul qosımshalardıń oraylıq jaylasqan yamasa bult saqlaw xızmetlerinde saqlanǵan hújjetlerdi ashıwına, saqlawına hám olar menen birge islesiwine múmkinshilik beredi.

iOS 11 menen birge, Apple Fayllar qosımshasın&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/how-to/files-app-ios-11/| bet = How to Use the New Files App in iOS 11| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216142528/https://www.macrumors.com/how-to/files-app-ios-11/| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | sáne = 2017-jıl 19-sentyabr | jumıs = macrumors.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt; hám Fayl Provayder keńeytiwin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://docs.developer.apple.com/documentation/fileprovider/| bet = File Provider| til = en-US| jumıs = Apple Developer Documentation| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;, engizdi, paydalanıwshılarǵa ózleriniń faylların basqarıw hám shólkemlestiriw ushın oraylıq orın berdi. Qosımshalar Fayllar qosımshasına biriktirilip, olardıń hújjetlerin Fayllar qosımshasınan tikkeley ashıw hám redaktorlaw múmkinshiligin beredi.

iOS qurılmalarınıń saqlaw orını [[ICloud|iCloud]] arqalı keńeytiliwi múmkin, bul Apple kompaniyasınıń bult tiykarındaǵı saqlaw sheshimi bolıp, barlıq paydalanıwshılarǵa 5GB saqlaw ornın biypul beredi, al basqa jobalardı paydalanıw ushın pullı jazılıw talap etiledi. iCloud Drive paydalanıwshılarǵa hár túrli fayllardı, mısalı hújjetler, prezentaciyalar hám kestelerdi bultta saqlawǵa múmkinshilik beredi. Bul fayllar bir neshe qurılmadan ashılıwı múmkin, tek paydalanıwshı birdey Apple ID menen kiriw shárti menen.

=== Qolaylıq ===
iOS kóriw hám esitiwde qıyınshılıqları bar paydalanıwshılarǵa járdem beriw ushın hár túrli qolaylılıq funkciyaların usınıs etedi. Tiykarǵı funkciyalardıń biri, VoiceOver, ekrandaǵı maǵlıwmatlardı dawıslı oqıydı, sonıń ishinde kontekstlik túymeler, belgisheler, siltemeler hám basqa paydalanıwshı interfeysi elementlerin qamtıydı hám paydalanıwshıǵa operaciyalıq sistemada jest arqalı navigaciya islewge múmkinshilik beredi. Ádepki basqarıw elementleri bar hám UIKit [[Freymvork|freymvorkı]] menen islep shıǵılǵan barlıq qosımshalar VoiceOver funkcionallıǵın ózinde jaylastırǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/how-use-voiceover-iphone-and-ipad| bet = How to use VoiceOver on iPhone and iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220131037/http://www.imore.com/how-use-voiceover-iphone-and-ipad| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | avtor = Tanasychuk| at = Mike| sáne = 2016-jıl 15-sentyabr | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. Mısallardan biri - súwretke túsiriw ushın iPhone-dı kótergende, VoiceOver súwret kórinisiniń táriypin beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-iphone-voiceover-technology-for-the-blind/| bet = Seeing eye phone: Giving independence to the blind| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401060628/https://www.cnet.com/news/apple-iphone-voiceover-technology-for-the-blind/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Tibken| at = Shara| sáne = 2016-jıl 25-mart | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. 2013-jılı iOS 7 shıǵarılıwı menen birge tanıstırılǵan &quot;iPhone ushın islep shıǵılǵan&quot; baǵdarlaması sheńberinde, Apple Bluetooth hám arnawlı texnologiyalıq protokoldı qollanıp, úylesimli úshinshi tárep úskenelerin iPhone hám iPad penen baylanıstırıw ushın texnologiya islep shıqtı, bul ses signalın tikkeley paydalanıwshınıń qulaǵına uzatıwǵa múmkinshilik beredi. iPhone ushın islep shıǵılǵan ónimler ushın qosımsha sazlawlarǵa batareya monitoring hám hár qıylı ortalıqlar ushın ses sazlawların ózgertiw kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-iphone-hearing-aid-tech-deaf-ios-accessibility-cochlear-starkey-bluetooth-watch/| bet = Apple iPhone tech helps reinvent the hearing aid| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401063911/https://www.cnet.com/news/apple-iphone-hearing-aid-tech-deaf-ios-accessibility-cochlear-starkey-bluetooth-watch/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Tibken| at = Shara| sáne = 2016-jıl 3-noyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/anthonykosner/2014/08/16/made-for-iphone-hearing-aids-hands-on-with-halo-a-mission-critical-wearable/| bet = Made For iPhone Hearing Aids: Hands On With Halo, A Mission-Critical Wearable| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401062155/https://www.forbes.com/sites/anthonykosner/2014/08/16/made-for-iphone-hearing-aids-hands-on-with-halo-a-mission-critical-wearable/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Wing Kosner| at = Anthony| sáne = 2014-jıl 16-avgust | jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. Apple 2016-jılı iOS 10 shıǵarılıwı menen qolaylılıq ushın qosımsha háreketler isledi. Bularǵa VoiceOver-ge jańa aytılıw redaktorın qosıw, qurılmanıń kamerası arqalı obyektlerdi úlkeytiwge múmkinshilik beretuǵın Magnifier sazlawın qosıw, gereń adamlarǵa iPhone-nan telefon qońırawların ámelge asırıw ushın programmalıq TTY qollap-quwatlawı, sonday-aq úshinshi tárep baǵdarlamashılarına óz qosımshalarına durıs qolaylılıq funkciyaların kiritiwge arnalǵan oqıw qollanbalar hám kórsetpeler kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/06/26/accessibility-was-all-around-this-years-wwdc/| bet = Accessibility was all around this year's WWDC| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401055914/https://techcrunch.com/2016/06/26/accessibility-was-all-around-this-years-wwdc/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Aquino| at = Steven| sáne = 2016-jıl 26-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;.

2012-jılı Liat Kornowski &quot;The Atlantic&quot; basılımında &quot;iPhone Braille oylap tabılǵannan beri eń revolyucion rawajlanıwlardıń biri bolıp shıqtı&quot; dep jazǵan edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/05/how-the-blind-are-reinventing-the-iphone/256589/| bet = How the Blind Are Reinventing the iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401055505/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/05/how-the-blind-are-reinventing-the-iphone/256589/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Kornowski| at = Liat| sáne = 2012-jıl 2-may | jumıs = [[The Atlantic]]| baspaxana = [[Atlantic Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;, al 2016-jılı TechCrunch basılımınan Steven Aquino Apple kompaniyasın &quot;járdemshi texnologiyalar tarawında basshılıq etip atır&quot; dep táriyipledi. Apple kompaniyasınıń Global qolaylılıq siyasatı hám baslamaları boyınsha joqarı menedjeri Sara Herlinger: &quot;Biz qolaylılıqtı tiykarǵı adam huqıqı dep esaplaymız. Biziń ónimlerimizdiń negizine qurıw - bul maǵlıwmatqa kiriw hám múmkinshilikler tosqınlıqsız bolatuǵın, imkaniyatı sheklengen adamlarǵa óz maqsetlerine erisiw ushın jol ashatuǵın inklyuziv dúnya kóz-qarasın qollap-quwatlawdı bildiredi&quot; dep málimledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/05/19/when-it-comes-to-accessibility-apple-continues-to-lead-in-awareness-and-innovation/| bet = When it comes to accessibility, Apple continues to lead in awareness and innovation| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401144536/https://techcrunch.com/2016/05/19/when-it-comes-to-accessibility-apple-continues-to-lead-in-awareness-and-innovation/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Aquino| at = Steven| sáne = 2016-jıl 19-may | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;.

iOS-ke qarata sın-pikir birinshi márte iske túsirgende internette baylanıs (WiFi yamasa [[iTunes]] arqalı) hám jumıs isleytuǵın SIM-karta talap etiliwine baylanıslı bolǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.co.uk/how-to/activate-iphone-without-sim-3643294/| bet = How to activate an iPhone without a SIM card (or Wi-Fi)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201213221343/https://www.macworld.co.uk/how-to/activate-iphone-without-sim-3643294/| arxivsáne = 2020-jıl 13-dekabr | qaralǵan sáne = 2020-jıl 31-dekabr | last1 = Haslam| first1 = Karen| jumıs = Macworld UK| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Bul sheklew iOS 12-de bosatılǵan bolıp, endi keyingisi (SIM-karta) talap etilmeydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.wootechy.com/activation-bypass/how-to-activate-an-iphone-without-sim/| bet = How to Activate iPhone without SIM?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201231222422/https://www.wootechy.com/activation-bypass/how-to-activate-an-iphone-without-sim/| arxivsáne = 2020-jıl 31-dekabr | til = en| qaralǵan sáne = 2020-jıl 31-dekabr | jumıs = www.wootechy.com| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

=== Kóp tapsırma ===
iOS ushın kóp tapsırmalardı islew (multitasking) birinshi ret 2010-jılı iyun ayında iOS 4 versiyası menen birge shıǵarıldı&lt;ref name=&quot;Ars Technica iOS 4 review&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2010/06/ars-reviews-ios-4-whats-new-and-notable/| bet = Ars reviews iOS 4: what's new, notable, and what needs work| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081218/https://arstechnica.com/apple/2010/06/ars-reviews-ios-4-whats-new-and-notable/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Cheng| at = Jacqui| sáne = 2010-jıl 21-iyun | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Tek ǵana belgili qurılmalar - [[iPhone 4]], [[iPhone 3GS]] hám [[iPod Touch]] 3-áwladı - kóp tapsırmalı islew múmkinshiligine iye boldı.[3] iPad bolsa kóp tapsırmalı islewdi sol jılı noyabr ayında iOS 4.2.1 versiyasında ǵana aldı.

iOS-te kóp tapsırmalı islew ámelge asırılıwı onıń usılı ushın sınǵa alınǵan, sebebi ol fonda isleytuǵın baǵdarlamalardıń jumısın sheklengen funkciyalar toplamı menen shegaralandıradı hám baǵdarlama islep shıǵarıwshılardan onı anıq qollap-quwatlawdı talap etedi&lt;ref name=&quot;PCWorld2&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.pcworld.com/article/199528/Multitasking_With_iOS_4_is_Horrible_Apple_Blew_It.html| bet = Multitasking With iOS 4 is Horrible: Apple Blew It| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130629185931/http://www.pcworld.com/article/199528/Multitasking_With_iOS_4_is_Horrible_Apple_Blew_It.html| arxivsáne = 2013-jıl 29-iyun | avtor = Newman| at = Jared| sáne = 2010-jıl 22-iyun | baspaxana = PC World| qaralǵan sáne = 2013-jıl 14-aprel }}&lt;/ref&gt;.

iOS 4-ke shekem kóp tapsırmalı islaw tek Apple qurılmada ornatılǵan baǵdarlamalardıń bir bólegi menen sheklengen edi. Biraq, paydalanıwshılar óz qurılmasın &quot;jailbreak&quot; qılıw arqalı rásmiy emes túrde kóp tapsırmalı islew múmkinshiligin ala alatuǵın edi&lt;ref name=&quot;iOS 4 walkthrough&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/ios-4-review| bet = iOS 4 review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180615111736/https://www.imore.com/ios-4-review| arxivsáne = 2018-jıl 15-iyun | avtor = Ritchie| at = Rene| sáne = 2010-jıl 14-iyun | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2020-jıl 25-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 4-ten baslap, úshinshi áwlad hám onnan keyingi iOS qurılmalarında kóp tapsırmalı islew jeti fon API-ları arqalı qollap-quwatlanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/apple-announces-multitasking-iphone-40| bet = Apple announces multitasking for iPhone OS 4 (iPhone 3GS/iPod Touch G3 only)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200924015005/https://www.imore.com/apple-announces-multitasking-iphone-40| arxivsáne = 2020-jıl 24-sentyabr | avtor = Ritchie| at = Rene| sáne = 2010-jıl 8-aprel | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2020-jıl 25-sentyabr }}&lt;/ref&gt;:

# Fon sesi - baǵdarlama ses yamasa video mazmundı oynatıp turǵan waqıtqa shekem fonda islewdi dawam etedi
# Internet arqalı dawıslı baylanıs (VoIP) - telefon qońırawı bolmaǵan waqıtta baǵdarlama toqtatıp qoyıladı
# Fon ornı - baǵdarlamaǵa orın ózgerisleri haqqında xabar beriledi&lt;ref name=&quot;Executing Code in the Background&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/library/ios/documentation/iPhone/Conceptual/iPhoneOSProgrammingGuide/BackgroundExecution/BackgroundExecution.html| bet = App Programming Guide for iOS – Background Execution| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150727054318/https://developer.apple.com/library/ios/documentation/iPhone/Conceptual/iPhoneOSProgrammingGuide/BackgroundExecution/BackgroundExecution.html| arxivsáne = 2015-jıl 27-iyul | sáne = 2014-jıl 17-sentyabr | baspaxana = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2015-jıl 4-sentyabr }}&lt;/ref&gt;
# Push bildiriwleri
# Jergilikli bildiriwler - baǵdarlama aldın-ala belgilengen waqıtta jetkiziliwi kerek bolǵan jergilikli bildiriwlerdi jobalastıradı
# Tapsırmanı tamamlaw - baǵdarlama berilgen tapsırmanı tamamlaw ushın sistemadan qosımsha waqıt soraydı
# Tez baǵdarlama almastırıw - baǵdarlama hesh qanday kodtı orınlamaydı hám qálegen waqıtta yadtan óshirilip taslanıwı múmkin

iOS 5-te úsh jańa fon API-ları tanıstırıldı:

# Gazeta dúkanı - baǵdarlama paydalanıwshıǵa tayar bolıw ushın fonda mazmundı júklep aladı
# Sırtqı qosımsha qurılma - baǵdarlama sırtqı qosımsha qurılma menen baylanısadı hám belgili aralıqlarda maǵlıwmat almasadı
# Bluetooth qosımsha qurılması - baǵdarlama Bluetooth qosımsha qurılması menen baylanısadı hám belgili aralıqlarda maǵlıwmat almasadı

iOS 7-de Apple barlıq baǵdarlamalardı fonda jańalaw múmkinshiligin beriwshi jańa kóp tapsırmalı funkciyanı tanıstırdı. Bul funkciya paydalanıwshı eń kóp qollanǵan baǵdarlamaların jańalawǵa artıqmashlıq beredi hám qurılmanıń batareya xızmet múddetin ádewir qısqartpastan, uyalı tarmaǵına qaraǵanda Wi-Fi tarmaǵın paydalanıwdı qáleydi.

==== Baǵdarlamalar arasında almastırıw ====
iOS 4.0 den iOS 6.x ke shekem, úy túymesin eki ret basıw baǵdarlama almastırıwshını iske túsiredi. Tómennen jıljımalı dok tárizli interfeys payda boladı, ekran mazmunın joqarı jıljıtadı. Belgileshe tańlaw baǵdarlamanı almastıradı. Eń shep tárepte muzıka basqarıw elementleri, burılıstı qulıplaw hám iOS 4.2 hám onnan joqarı versiyalarda ses kúshin basqarıw túymeleri jaylasqan.

iOS 7 niń kirgiziliwi menen, úy túymesin eki ret basıw da baǵdarlama almastırıwshını iske túsiredi. Biraq, aldıńǵı versiyalardan parqlı túrde, ol belgileshe ústinde ashıq baǵdarlamalardıń ekran súwretlerin kórsetedi hám gorizontal jıljıtıw arqalı aldıńǵı baǵdarlamalar arasında geziwge boladı, sonday-aq baǵdarlamalardı joqarı súyrew arqalı jabıwǵa boladı, bul WebOS tıń bir neshe kartalardı basqarıw usılına uqsas&lt;ref name=&quot;Jon Rubinstein: OS X and iOS 7 borrow features from webOS&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.tuaw.com/2013/06/12/jon-rubinstein-os-x-and-ios-7-borrow-features-from-webos/| bet = Jon Rubinstein: OS X and iOS 7 borrow features from webOS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130928040445/http://www.tuaw.com/2013/06/12/jon-rubinstein-os-x-and-ios-7-borrow-features-from-webos/| arxivsáne = 2013-jıl 28-sentyabr | avtor = Yoni Heisler| sáne = 2013-jıl 12-iyun | jumıs = TUAW| qaralǵan sáne = 2013-jıl 23-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS 9 dıń kirgiziliwi menen, baǵdarlama almastırıwshı áhmiyetli vizual ózgerislerge iye boldı; iOS 7 de kirgiziligen karta metaforasın saqlap qalıp, baǵdarlama belgishesi kishirek boldı hám ekran súwretiniń ústinde payda boladı (ol endi úlkenirek, sebebi &quot;Jaqında hám Tańlamalı Baylanıslar&quot; alıp taslanǵan), hám hárbir baǵdarlama &quot;kartası&quot; bir-birin jawıp, paydalanıwshı jıljıtqanda rolodeks effektin payda etedi. Endi, úy ekranı baǵdarlama almastırıwshınıń eń shep tárepinde emes, al eń oń tárepte payda boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.iphonehacks.com/2015/06/ios-9-vs-ios-8-a-look-at-the-ui-changes-in-ios-9.html| bet = iOS 9 vs. iOS 8: A look at the UI changes in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20151107041632/http://www.iphonehacks.com/2015/06/ios-9-vs-ios-8-a-look-at-the-ui-changes-in-ios-9.html| arxivsáne = 2015-jıl 7-noyabr | avtor = Prabhu| at = Gautam| sáne = 2015-jıl 17-iyun | jumıs = iPhone Hacks| qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 11 de baǵdarlama almastırıwshı úlken qayta dizaynǵa iye boldı. Planshetlerde Basqarıw Orayı hám baǵdarlama almastırıwshı birlestiriligen. Planshetlerde baǵdarlama almastırıwshını tómenge qaray jıljıtıw arqalı da ashıwǵa boladı. Telefonlarda, eger operativ yadta baǵdarlamalar bolmasa, baǵdarlama almastırıwshını ashıw múmkin emes.

==== Tapsırmalardı tamamlaw ====
iOS 4.0 den iOS 6.x ke shekem, baǵdarlama almastırıwshıdaǵı belgishelerdi qısqa waqıt basıp turıw olardı &quot;silkiniwge&quot; májbúrleydi (úy ekranındaǵı sıyaqlı) hám paydalanıwshıǵa baǵdarlamanıń belgishesiniń múyeshinde payda bolatugın qızıl minus sheńberin basıw arqalı baǵdarlamanı májbúriy jabıwǵa ruqsat beredi&lt;ref name=&quot;iOS: Force an app to close&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://support.apple.com/kb/HT5137| bet = iOS: Force an app to close| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120930234318/http://support.apple.com/kb/HT5137| arxivsáne = 2012-jıl 30-sentyabr | baspaxana = Apple Inc.| qaralǵan sáne = 2012-jıl 9-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Kóp tapsırmalı rejimnen baǵdarlamalardı tazalaw iOS 4.0 den 6.1.6 ǵa shekem, yaǵnıy iOS 6 nıń aqırǵı versiyasına shekem ózgerissiz qaldı.

iOS 7 den baslap, bul process tezlesken hám ańsatlasqan. iOS 7 de, belgishelerdi jabıw ushın olardı basıp turıwdıń ornına, olar ápiwayı túrde joqarı qaray jıljıtıw arqalı jabıladı. iOS 6.1.6 ǵa shekem bir waqıtta tek bir baǵdarlama jabılsa, endi úsh baǵdarlamanı bir waqıtta jabıwǵa boladı&lt;ref name=&quot;tuaw&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.tuaw.com/2013/09/18/ios-7-multitasking-has-a-brand-new-look/| bet = iOS 7 multitasking| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140221045014/http://www.tuaw.com/2013/09/18/ios-7-multitasking-has-a-brand-new-look/| arxivsáne = 2014-jıl 21-fevral | sáne = 2013-jıl 18-sentyabr | baspaxana = Tuaw| qaralǵan sáne = 2014-jıl 21-mart }}&lt;/ref&gt;.

==== Tapsırmanı juwmaqlaw ====
Tapsırmanı juwmaqlaw baǵdarlamalarǵa toqtatılgannan keyin de belgili bir tapsırmanı dawam etiwge ruqsat beredi&lt;ref name=&quot;MacWorld1&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1150496/multitasking_iphone.html| bet = Inside iPhone 4.0's multitasking| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130530231748/http://www.macworld.com/article/1150496/multitasking_iphone.html| arxivsáne = 2013-jıl 30-may | avtor = Snell| at = Jason| sáne = 2010-jıl 8-aprel | baspaxana = Macworld| qaralǵan sáne = 2013-jıl 14-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/products/apple-iphone-4-at-t/review/| bet = Apple iPhone 4 AT&amp;T review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402080855/https://www.cnet.com/products/apple-iphone-4-at-t/review/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = German| at = Kent| sáne = 2010-jıl 23-iyun | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. iOS 4.0 den baslap, baǵdarlamalar fonda tapsırmanı orınlaw ushın on minutqa shekem waqıt soray aladı&lt;ref name=&quot;iLounge1&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/instant-expert-secrets-features-of-ios-4/| bet = Instant Expert: Secrets &amp; Features of iOS 4| arxivurl = https://web.archive.org/web/20121221165136/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/instant-expert-secrets-features-of-ios-4/| arxivsáne = 2012-jıl 21-dekabr | avtor = Hollington| at = Jesse| sáne = 2010-jıl 21-iyun | baspaxana = iLounge| qaralǵan sáne = 2013-jıl 14-aprel }}&lt;/ref&gt;. Biraq, bul fonda júklep alıw hám júklep beriwlerge tiyisli emes (mısalı, eger paydalanıwshı bir baǵdarlamada júklep alıwdı baslasa, ol baǵdarlamadan shıqqannan keyin júklep alıw juwmaqlanbaydı).

=== Siri ===
Siri (/ˈsɪri/) - iOS qa biriktirilgen virtual járdemshi. Bul járdemshi dawıslı sorawlar hám tábiyiy til paydalanıwshı interfeysin qollanıp, sorawlarǵa juwap beredi, usınıslar isleydi hám sorawlardı bir qatar Internet xızmetlerine jiberiw arqalı háreketlerdi orınlaydı. Baǵdarlama paydalanıwshılardıń jeke til qollanıwlarına, izlewlerine hám qálewlerine beyimlesedi, dáwamlı qollanıw menen birge. Qaytarılǵan nátiyjeleri jekelestirilgen.

Dáslep 2010-jılı fevral ayında iOS ushın baǵdarlama sıpatında shıǵarılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2010/02/04/siri-iphone-personal-assistant/| bet = Siri's IPhone App Puts A Personal Assistant In Your Pocket| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170728114439/https://techcrunch.com/2010/02/04/siri-iphone-personal-assistant/| arxivsáne = 2017-jıl 28-iyul | avtor = Schonfeld| at = Erick| sáne = 2010-jıl 4-fevral | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;, ol eki aydan soń Apple tárepinen satıp alındı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.nytimes.com/2010/04/29/technology/29apple.html| bet = Apple Buys a Start-Up for Its Voice Technology| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170728084120/http://www.nytimes.com/2010/04/29/technology/29apple.html| arxivsáne = 2017-jıl 28-iyul | avtor = Wortham| at = Jenna| sáne = 2010-jıl 29-aprel | jumıs = [[The New York Times]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/10/04/28/apple_acquires_siri_developer_of_personal_assistant_app_for_iphone| bet = Apple acquires Siri, developer of personal assistant app for iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170527081510/http://appleinsider.com/articles/10/04/28/apple_acquires_siri_developer_of_personal_assistant_app_for_iphone| arxivsáne = 2017-jıl 27-may | avtor = Marsal| at = Katie| sáne = 2010-jıl 28-aprel | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2010/04/28/apple-buys-virtual-personal-assistant-startup-siri/| bet = Confirmed: Apple Buys Virtual Personal Assistant Startup Siri| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170623060933/https://techcrunch.com/2010/04/28/apple-buys-virtual-personal-assistant-startup-siri/| arxivsáne = 2017-jıl 23-iyun | avtor = Rao| at = Leena| sáne = 2010-jıl 28-aprel | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;, keyin bolsa 2011-jılı oktyabr ayında iPhone 4S penen birge shıǵarılǵanda oǵan biriktirildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2011/10/04/siri-voice-recognition-arrives-on-the-iphone-4s/| bet = Siri Voice Recognition Arrives On the iPhone 4S| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170728082408/https://www.macrumors.com/2011/10/04/siri-voice-recognition-arrives-on-the-iphone-4s/| arxivsáne = 2017-jıl 28-iyul | avtor = Golson| at = Jordan| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2011/10/04/apple-reveals-siri-voice-interface-the-intelligent-assistant/| bet = Apple Reveals Siri Voice Interface: The &quot;Intelligent Assistant&quot; Only For iPhone 4S| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170728115128/https://techcrunch.com/2011/10/04/apple-reveals-siri-voice-interface-the-intelligent-assistant/| arxivsáne = 2017-jıl 28-iyul | avtor = Velazco| at = Chris| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Sol waqıtta, bólek baǵdarlama iOS App Store dan alıp taslandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2011/10/04/the-original-siri-app-gets-pulled-from-the-app-store-servers-killed/| bet = The Original Siri App Gets Pulled From The App Store, Servers To Be Killed| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120821141157/http://techcrunch.com/2011/10/04/the-original-siri-app-gets-pulled-from-the-app-store-servers-killed/| arxivsáne = 2012-jıl 21-avgust | avtor = Kumparak| at = Greg| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

Siri paydalanıwshılardıń kóp túrli buyrıqların qollaydı, sonıń ishinde telefon háreketlerin orınlaw, tiykarǵı maǵlıwmatlardı tekseriw, waqıyalardı hám esletpelerdi jobalastırıw, qurılma sazlawların basqarıw, Internette izlew, aymaqlar boyınsha baǵdar beriw, kewil kóteriw haqqında maǵlıwmat tabıw hám iOS qa biriktirilgen baǵdarlamalar menen birge islewge qábiletli&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/the-complete-list-of-siri-commands/| bet = The complete list of Siri commands| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170624114306/https://www.cnet.com/how-to/the-complete-list-of-siri-commands/| arxivsáne = 2017-jıl 24-iyun | avtor = Purewal| at = Sarah Jacobsson| sáne = 2017-jıl 16-fevral | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2016-jılı iOS 10 nıń shıǵarılıwı menen, Apple Siri ge sheklengen úshinshi tárep kiriwine ruqsat berdi, sonıń ishinde úshinshi tárep xabar almasıw baǵdarlamaları, sonday-aq tólemler, mashinada júriw xızmetleri hám Internet arqalı qońıraw etiw baǵdarlamaları bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2016/06/13/apple-siri-api-third-party-developers/| bet = Apple Opens Siri to Third-Party Developers With iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170728080623/https://www.macrumors.com/2016/06/13/apple-siri-api-third-party-developers/| arxivsáne = 2017-jıl 28-iyul | avtor = Sumra| at = Husain| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. iOS 11 diń shıǵarılıwı menen, Apple Siri diń dawısların anıǵıraq, adamǵa uqsas dawıslarǵa jańaladı, endi ol qosımsha sorawlardı hám tillerdi awdarıwdı qollaydı, sonday-aq qosımsha úshinshi tárep háreketlerin de qollaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2017/06/05/siri-gets-voice-translation-and-a-more-human-voice/| bet = Siri gets language translation and a more human voice| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170615141047/https://techcrunch.com/2017/06/05/siri-gets-voice-translation-and-a-more-human-voice/| arxivsáne = 2017-jıl 15-iyun | avtor = Matney| at = Lucas| sáne = 2017-jıl 5-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/6/5/15732136/apple-siri-update-announced-new-features-wwdc-2017| bet = Siri on iOS 11 gets improved speech and can suggest actions based on how you use it| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170619081752/https://www.theverge.com/2017/6/5/15732136/apple-siri-update-announced-new-features-wwdc-2017| arxivsáne = 2017-jıl 19-iyun | avtor = Gartenberg| at = Chaim| sáne = 2017-jıl 5-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. iOS 17 paydalanıwshılarǵa Siri di tek &quot;Siri&quot; dep aytıw arqalı iske qosıw múmkinshiligin berdi, al aldıńǵı buyırıq &quot;Hey Siri&quot; ele de qollanıladı.

=== Game Center ===
[[Game Center (Apple)|Game Center]] - Apple tárepinen shıǵarılǵan onlayn kóp oyınshılı &quot;sociallıq oyın tarmaǵı&quot;&lt;ref name=&quot;appleDEV&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/technologies/iphone/whats-new.html#gamecenter| bet = What's New in iOS 4| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100617053052/http://developer.apple.com/technologies/iphone/whats-new.html#gamecenter| arxivsáne = 2010-jıl 17-iyun | baspaxana = Apple| qaralǵan sáne = 2010-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://content.usatoday.com/communities/gamehunters/post/2010/09/apples-game-center-debuts-next-week/1|title=Apple's Game Center debuts next week – Game Hunters: In search of video games and interactive awesomeness| sáne =January 9, 2010|access-date=September 1, 2010}}&lt;/ref&gt;. Ol paydalanıwshılarǵa &quot;dosların oyınǵa shaqırıw, sáykes keliw arqalı kóp oyınshılı oyındı baslaw, ózleriniń jetiskenlikleriniń esabın júrgiziw hám joqarı kórsetkishlerin basqalar menen salıstırıw&quot; imkaniyatın beredi. iOS 5 hám onnan joqarı versiyalar profil súwretlerin qollawdı qosadı.&lt;ref name=&quot;appleDEV&quot; /&gt;

Game Center 2010-jıl 8-aprelde Apple shólkemlestirgen iOS 4 aldın ala kórsetiw waqıyasında járiyalandı. Avgust ayında dizimnen ótken Apple baǵdarlamashılarına aldın ala kóriw versiyası berildi&lt;ref name=&quot;appleDEV&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/technologies/iphone/whats-new.html#gamecenter| bet = What's New in iOS 4| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100617053052/http://developer.apple.com/technologies/iphone/whats-new.html#gamecenter| arxivsáne = 2010-jıl 17-iyun | baspaxana = Apple| qaralǵan sáne = 2010-jıl 14-iyun }}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://developer.apple.com/technologies/iphone/whats-new.html#gamecenter &quot;What's New in iOS 4&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;. Ol 2010-jıl 8-sentyabrde iOS 4.1 menen birge iPhone 4, iPhone 3GS hám 2-áwladtan 4-áwladqa shekem [[iPod Touch]] qurılmalarında shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/207470/ios-gamecenter.html| bet = iOS 4.1's GameCenter to Hit iPhone Next Week| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220222020825/https://www.macworld.com/article/207470/ios-gamecenter.html| arxivsáne = 2022-jıl 22-fevral | avtor = Holt| at = Chris| sáne = 2010-jıl 1-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 21-fevral }}&lt;/ref&gt;. Game Center iPad ta iOS 4.2.1 menen birinshi ret járiyalandı.[3] iPhone 3G, dáslepki iPhone hám birinshi áwlad iPod Touch ushın qollaw kórsetilmeydi (sońǵı eki qurılma iOS 4 ti almaǵanlıǵı sebepli, olarda Game Center bolmadı&lt;ref name=&quot;iOS 4.2 for iPad&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/kb/DL1060| bet = iOS 4.2 Software Update for iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130306014058/http://support.apple.com/kb/dl1060| arxivsáne = 2013-jıl 6-mart | baspaxana = Apple Inc.| qaralǵan sáne = 2012-jıl 9-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Biraq, Game Center xak arqalı iPhone 3G da rásmiy emes túrde bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.shoutpedia.com/how-to-enable-game-centre-iphone-3g/| bet = How to Install Game Center on iPhone 3G [Guide]| arxivurl = https://web.archive.org/web/20181215222557/https://www.shoutpedia.com/how-to-enable-game-centre-iphone-3g/| arxivsáne = 2018-jıl 15-dekabr | avtor = A. Usman| sáne = 2012-jıl 31-oktyabr | jumıs = Shoutpedia| qaralǵan sáne = 2018-jıl 12-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

== Apparatlıq támiynat ==
iOS tıń tiykarǵı apparatlıq platforması - ARM arxitekturası (ARMv7, ARMv8-A, ARMv8.2-A, ARMv8.3-A). iOS 7 den aldıńǵı iOS versiyaları tek 32-bitli ARM processorları (ARMv6 hám ARMv7-A arxitekturaları) bar iOS qurılmalarında ǵana iske túse aladı. 2013-jılı, Apple A7 chipiniń kirgiziliwi menen 64-bitli ARMv8-A processorlarına ótiwdi járiyalaǵannan keyin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013/09/10/ios-7-64-bit/| bet = iOS 7 will be 64-bit, just like the iPhone 5s' new A7 chip| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150924141559/http://www.engadget.com/2013/09/10/ios-7-64-bit/| arxivsáne = 2015-jıl 24-sentyabr | avtor = Wollman| at = Dana| sáne = 2013-jıl 10-sentyabr | baspaxana = [[Engadget]]}}&lt;/ref&gt;, iOS 7 tolıq 64-bitli qollaw menen shıǵarıldı (bul ózine tán 64-bitli yadro, kitapxanalar, drayverler hám barlıq ornatılǵan baǵdarlamalardı óz ishine aladı)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/9/12/4722470/iphone-5s-64-bit-processor-is-a-bigger-deal-than-you-think| bet = Why Apple's 64-bit iPhone chip is a bigger deal than you think| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170428174943/http://www.theverge.com/2013/9/12/4722470/iphone-5s-64-bit-processor-is-a-bigger-deal-than-you-think| arxivsáne = 2017-jıl 28-aprel | avtor = Souppouris| at = Aaron| sáne = 2013-jıl 12-sentyabr | baspaxana = [[The Verge]]}}&lt;/ref&gt;. 64-bitli qollaw [[App Store]] daǵı barlıq baǵdarlamalar ushın da májbúriy etildi; 2015-jıl fevral ayınan baslap App Store ǵa jiberilgen barlıq jańa baǵdarlamalar hám 2015-jıl 1-iyunnan baslap App Store ǵa jiberilgen barlıq baǵdarlama jańalanıwları ushın&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2015/07/the-state-of-the-64-bit-transition-in-ios-and-whats-left-to-be-done/| bet = The state of the 64-bit transition in iOS, and what's left to be done| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170131202530/https://arstechnica.com/apple/2015/07/the-state-of-the-64-bit-transition-in-ios-and-whats-left-to-be-done/| arxivsáne = 2017-jıl 31-yanvar | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2015-jıl 2-iyul | baspaxana = [[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt;. iOS 11, 32-bitli ARM processorları bar barlıq iOS qurılmalarına, sonday-aq 32-bitli baǵdarlamalarǵa qollawdı toqtattı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2017/06/goodbye-32-bit-ios-11-ends-support-for-the-iphone-5-and-the-ipad-4/| bet = iOS 11 drops the iPhone 5 and 5C and the fourth-gen iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170605192202/https://arstechnica.com/apple/2017/06/goodbye-32-bit-ios-11-ends-support-for-the-iphone-5-and-the-ipad-4/| arxivsáne = 2017-jıl 5-iyun | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2017-jıl 5-iyun | baspaxana = [[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/06/06/ios-11-32-bit-mac-app-store-64-bit/| bet = 32-bit apps will not launch on iOS 11, Mac App Store transition to 64-bit from 2018| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170620040920/https://9to5mac.com/2017/06/06/ios-11-32-bit-mac-app-store-64-bit/| arxivsáne = 2017-jıl 20-iyun | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2017-jıl 6-iyun | baspaxana = [[Apple community#9to5Mac|9to5Mac]]}}&lt;/ref&gt;, sol arqalı iOS tı tek 64-bitli etip qoydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2017/04/what-the-death-of-32-bit-ios-could-mean-for-apples-hardware-and-software/| bet = What the death of 32-bit iOS could mean for Apple's hardware and software| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170429003555/https://arstechnica.com/apple/2017/04/what-the-death-of-32-bit-ios-could-mean-for-apples-hardware-and-software/| arxivsáne = 2017-jıl 29-aprel | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2017-jıl 13-aprel | baspaxana = [[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt;.

== Rawajlandırıw ==
iOS baǵdarlamalıq rawajlandırıw jıynaǵı (SDK) iOS ta jumıs isleytuǵın mobil baǵdarlamalardı rawajlandırıwǵa múmkinshilik beredi.

2007-jılı iPhone dı ashıq járiyalawdan aldın rawajlandırıw waqtında, [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyasınıń sol waqıttaǵı bas direktori [[Stiv Jobs|Stiv Djobs]] úshinshi tárep rawajlandırıwshılarına iOS ushın tuwma [[Programmalıq támiynat|baǵdarlamalar]] jaratıwǵa ruqsat beriwdi niyetlemegen edi, onıń ornına olardı Safari veb-brauzeri ushın veb-baǵdarlamalar jaratıwǵa baǵdarlaǵan&lt;ref name=&quot;No native apps&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2011/10/21/jobs-original-vision-for-the-iphone-no-third-party-native-apps/| bet = Jobs' original vision for the iPhone: No third-party native apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170611063324/https://9to5mac.com/2011/10/21/jobs-original-vision-for-the-iphone-no-third-party-native-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 11-iyun | sáne = 2011-jıl 21-oktyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Biraq, [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashılardan]] kelgen qarsılıq kompaniyanı qayta oylanıwǵa májbúr etti&lt;ref name=&quot;No native apps&quot; /&gt; hám Djobs 2007-jıldıń oktyabr ayında Apple kompaniyasınıń 2008-jıldıń fevral ayına shekem baǵdarlamashılar ushın baǵdarlamalıq rawajlandırıw jıynaǵın usınıwın járiyaladı.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.digitaltrends.com/apple/apple-confirms-iphone-sdk-coming-next-year/| bet = Apple confirms iPhone SDK coming next year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170828010954/https://www.digitaltrends.com/apple/apple-confirms-iphone-sdk-coming-next-year/| arxivsáne = 2017-jıl 28-avgust | avtor = Duncan| at = Geoff| sáne = 2007-jıl 17-oktyabr | jumıs = [[Digital Trends]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/07/10/17/steve_jobs_confirms_native_iphone_sdk_by_february| bet = Steve Jobs confirms native iPhone SDK by February| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170828020104/http://appleinsider.com/articles/07/10/17/steve_jobs_confirms_native_iphone_sdk_by_february| arxivsáne = 2017-jıl 28-avgust | sáne = 2007-jıl 17-oktyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;, SDK 2008-jıl 6-martta shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1132400/iphonesdk.html| bet = Apple unveils iPhone SDK| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170828015010/http://www.macworld.com/article/1132400/iphonesdk.html| arxivsáne = 2017-jıl 28-avgust | avtor = Dalrymple| at = Jim| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2008/03/06/live-from-apples-iphone-press-conference/| bet = Live from Apple's iPhone SDK press conference| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170614212140/https://www.engadget.com/2008/03/06/live-from-apples-iphone-press-conference/| arxivsáne = 2017-jıl 14-iyun | avtor = Block| avtorsilteme = Ryan Block| at = Ryan| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

SDK Mac jeke kompyuterleri paydalanıwshıları ushın biypul júklep alınadı&lt;ref name=&quot;SDK FAQ&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/faq-what-does-the-iphone-sdk-mean/| bet = FAQ: What does the iPhone SDK mean?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160913135508/http://www.cnet.com/news/faq-what-does-the-iphone-sdk-mean/| arxivsáne = 2016-jıl 13-sentyabr | avtor = Guevin| at = Jennifer| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Ol [[Microsoft Windows]] kompyuterleri ushın jetkilikli emes&lt;ref name=&quot;SDK FAQ&quot; /&gt; SDK iOS qurılmalarınıń hár túrli funkciyaları men xızmetlerine, mısalı, apparat hám baǵdarlama atributlarına baǵdarlamashılardıń kiriwine múmkinshilik beretuǵın jıynaqlardı óz ishine aladı.&lt;ref name=&quot;MacRumors SDK&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2008/03/06/apple-releases-iphone-sdk-demos-spore-instant-messaging/| bet = Apple Releases iPhone SDK, Demos Spore, Instant Messaging| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160311195044/http://www.macrumors.com/2008/03/06/apple-releases-iphone-sdk-demos-spore-instant-messaging/| arxivsáne = 2016-jıl 11-mart | avtor = Kim| at = Arnold| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq, onda rawajlandırıw waqtında qurılmanıń kórinisi menen islewi kompyuterde tákirarlaw ushın iPhone simulyatorı bar&lt;ref name=&quot;MacRumors SDK&quot; /&gt; SDK nıń jańa versiyaları iOS tıń jańa versiyaları menen birge shıǵarıladı.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2015/09/11/apple-developers-os-9-apps/| bet = Apple now allowing developers to submit iOS 9, OS X El Capitan and native Watch apps to the App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160822090552/https://9to5mac.com/2015/09/11/apple-developers-os-9-apps/| arxivsáne = 2016-jıl 22-avgust | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2015-jıl 11-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013/06/10/new-ios-sdk-features-for-developers/| bet = New iOS SDK features for developers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180115215751/https://www.engadget.com/2013/06/10/new-ios-sdk-features-for-developers/| arxivsáne = 2018-jıl 15-yanvar | avtor = Sande| at = Steven| sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Baǵdarlamalardı sınap kóriw, texnikalıq járdem alıw hám App Store arqalı baǵdarlamalardı tarqatıw ushın baǵdarlamashılar Apple Developer Baǵdarlamasına jazılıwı kerek.&lt;ref name=&quot;SDK FAQ&quot; /&gt;

Xcode penen birge, iOS SDK baǵdarlamashılarǵa [[Swift (programmalastırıw tili)|Swift]] hám Objective-C sıyaqlı rásmiy qollanılatuǵın [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tillerinen]] paydalanıp, iOS [[Programmalıq támiynat|baǵdarlamaların]] jazıwǵa járdem beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.androidauthority.com/developing-for-android-vs-ios-697304/| bet = Developing for Android vs developing for iOS – in 5 rounds| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170626191841/http://www.androidauthority.com/developing-for-android-vs-ios-697304/| arxivsáne = 2017-jıl 26-iyun | avtor = Sinicki| at = Adam| sáne = 2016-jıl 9-iyun | jumıs = Android Authority| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Basqa kompaniyalar da óz [[programmalastırıw]] tillerin qollanıp, tuwma iOS baǵdarlamaların rawajlandırıwǵa múmkinshilik beretuǵın qurallardı jaratqan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/information-technology/2009/09/monotouch-drops-net-into-apples-walled-app-garden/| bet = MonoTouch drops .NET into Apple's walled app garden| arxivurl = https://web.archive.org/web/20151122123311/http://arstechnica.com/information-technology/2009/09/monotouch-drops-net-into-apples-walled-app-garden/| arxivsáne = 2015-jıl 22-noyabr | avtor = Paul| at = Ryan| sáne = 2009-jıl 15-sentyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1150522/cs5launch.html| bet = Adobe unleashes Creative Suite 5| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140924005201/http://www.macworld.com/article/1150522/cs5launch.html| arxivsáne = 2014-jıl 24-sentyabr | avtor = Dove| at = Jackie| sáne = 2010-jıl 11-aprel | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== Jańalaw tariyxı hám kestesi ===
[[Apple Inc.|Apple]] hár jılı [[iTunes]] arqalı, al iOS 5-ten baslap hawa arqalı da iOS operaciyalıq sistemasına úlken jańalawlar beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1163060/up_close_with_ios_5_wireless_syncing_and_updating.html| bet = Up close with iOS 5: Wireless syncing and updating| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170808112956/http://www.macworld.com/article/1163060/up_close_with_ios_5_wireless_syncing_and_updating.html| arxivsáne = 2017-jıl 8-avgust | avtor = Caldwell| at = Serenity| sáne = 2011-jıl 15-oktyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;. Qurılma jańalawlar ushın mesu.apple.com saytındaǵı XML tiykarlanǵan PLIST faylın tekseredi. Jańalawlar shifrlanbaǵan ZIP faylları túrinde jetkeriledi. Jańalawlar belgili aralıqlarda tekseriledi hám eger qosılǵan bolsa, avtomatik túrde júklep alınadı hám ornatıladı. Bolmasa, paydalanıwshı olardı qolda ornatıwı múmkin yamasa eger qurılma zaryadqa qosılǵan hám Wi-Fi ǵa jalǵanǵan bolsa, túnde avtomatik ornatıwǵa ruqsat beriw soraladı.

[[iPod Touch]] paydalanıwshıları dáslebinde esap qaǵıydalarına kóre, onı iPhone yamasa [[Apple TV]] sıyaqlı &quot;jazılıw qurılması&quot; dep belgilemegenligi sebepli, sistema baǵdarlaması jańalawları ushın tólem tólew kerek edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/about-that-20-upgrade/| bet = About that $20 upgrade...| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171031215628/https://www.cnet.com/news/about-that-20-upgrade/| arxivsáne = 2017-jıl 31-oktyabr | sáne = 2008-jıl 15-yanvar | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/189247/ipodtouch-3.html| bet = Accounting rules behind iPod Touch update charge| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220216222015/https://www.macworld.com/article/189247/ipodtouch-3.html| arxivsáne = 2022-jıl 16-fevral | avtor = Dalrymple| at = Jim| sáne = 2008-jıl 7-fevral | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 16-fevral }}&lt;/ref&gt;, bul kóp iPod Touch iyeleriniń jańalanbawına alıp keldi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/09/06/25/upgrade_fee_sees_few_ipod_touch_users_updating_to_3_0_software| bet = Upgrade fee sees few iPod Touch users updating to 3.0 software| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170305192021/http://appleinsider.com/articles/09/06/25/upgrade_fee_sees_few_ipod_touch_users_updating_to_3_0_software| arxivsáne = 2017-jıl 5-mart | avtor = Oliver| at = Sam| sáne = 2009-jıl 25-iyun | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2009-jılı sentyabr ayında esap qaǵıydalarındaǵı ózgeris waqtınsha maqullandı, bul Apple kompaniyasınıń tabısına hám akciya bahasına tásir etip, iPod Touch jańalawların biypul jetkeriwge múmkinshilik berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2009/09/accounting-rules-change-could-end-ipod-touch-update-fee/| bet = Accounting rules change could end iPod Touch update fee| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170708034000/https://arstechnica.com/apple/2009/09/accounting-rules-change-could-end-ipod-touch-update-fee/| arxivsáne = 2017-jıl 8-iyul | avtor = Foresman| at = Chris| sáne = 2009-jıl 14-sentyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://fortune.com/2009/09/14/accounting-rule-change-in-apples-favor/| bet = Accounting rule change in Apple's favor| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170711122406/http://fortune.com/2009/09/14/accounting-rule-change-in-apples-favor/| arxivsáne = 2017-jıl 11-iyul | avtor = Elmer-DeWitt| at = Philip| sáne = 2009-jıl 14-sentyabr | jumıs = [[Fortune (magazine)|Fortune]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;.

Apple jıllar dawamında iOS qollaytuǵın qurılmalar ushın jańalaw dáwirin áhmiyetli dárejede uzayttı. iPhone (1-áwlad) hám iPhone 3G tek eki iOS jańalawın aldı, al keyingi modeller bes, altı hám jeti jıl dawamında qollawǵa iye boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.statista.com/chart/5824/ios-iphone-compatibility/| bet = Infographic: How Long Does Apple Support Older iPhone Models?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200807035858/https://www.statista.com/chart/5824/ios-iphone-compatibility/| arxivsáne = 2020-jıl 7-avgust | jumıs = Statista Infographics| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/apples-continual-software-support-iphones-major-reason-theyre-popular| bet = Here's how long Apple supports older iPhone models| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200818214108/https://www.imore.com/apples-continual-software-support-iphones-major-reason-theyre-popular| arxivsáne = 2020-jıl 18-avgust | sáne = 2019-jıl 3-iyul | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

=== XNU yadrosı ===
iOS yadrosı Darwin sistemasınıń XNU yadrosı bolıp tabıladı. Dáslepki iPhone OS (1.0) tan iPhone OS 3.1.3 ke shekem Darwin 9.0.0d1 qollanılǵan. iOS 4 Darwin 10 ǵa tiykarlanǵan. iOS 5 Darwin 11 ge tiykarlanǵan. iOS 6 Darwin 13 ke tiykarlanǵan. iOS 7 hám iOS 8 Darwin 14 ke tiykarlanǵan. iOS 9 Darwin 15 ke tiykarlanǵan. iOS 10 Darwin 16 ǵa tiykarlanǵan. iOS 11 Darwin 17 ge tiykarlanǵan. iOS 12 Darwin 18 ge tiykarlanǵan. iOS 13 Darwin 19 ǵa tiykarlanǵan. iOS 14 Darwin 20 ǵa tiykarlanǵan. iOS 15 Darwin 21 ge tiykarlanǵan. iOS 16 Darwin 22 ge tiykarlanǵan.

iOS 6 da yadro OS X Mountain Lion ǵa uqsas ASLR ǵa tiykar etilgen. Bul yadro kodınıń ornalasıwın biliw múmkin bolmaǵanlıqtan, eksploit múmkinshiliklerin quramalırastıradı.

Apple XNU yadrosın [[ashıq kodlı]] etken&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://opensource.apple.com/source/xnu/| bet = Source Browser| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180218095814/https://opensource.apple.com/source/xnu/| arxivsáne = 2018-jıl 18-fevral | jumıs = Apple Open Source| qaralǵan sáne = 2021-jıl 3-mart }}&lt;/ref&gt;. Derekler dáslepki BSD bólimleri ushın 3-punktli&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://opensource.org/licenses/BSD-3-Clause| bet = The 3-Clause BSD License| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210303132019/https://opensource.org/licenses/BSD-3-Clause| arxivsáne = 2021-jıl 3-mart | sáne = 2011-jıl 22-may | jumıs = Open Source Initiative| qaralǵan sáne = 2021-jıl 3-mart }}&lt;/ref&gt; BSD lisenziyası astında, al Apple qosqan bólimler Apple Ashıq Derek Lisenziyası astında&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://images.apple.com/publicsource/pdf/apple-public-source-license.pdf| bet = Apple Public Source License, Version 1.0| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210814035339/https://images.apple.com/publicsource/pdf/apple-public-source-license.pdf| arxivsáne = 2021-jıl 14-avgust | sáne = 1999-jıl 16-mart | qaralǵan sáne = 2021-jıl 3-mart }}&lt;/ref&gt;. iOS te qollanılǵan versiyalar jetkilikli emes; tek ǵana macOS te qollanılǵan versiyalar jetkilikli

iOS fayl sistemasında yadro keńeytiwleri (kextler) joq, haqıyqatında bar bolsa da. Yadro [[Kesh (esaplaw texnikası)|keshi]] durıs yadronı, kextler menen birge (barlıǵı __PRELINK_TEXT bóliminde jıynalǵan) hám olardıń plist faylların (__PRELINK_INFO bóliminde) kórsetiw ushın dekompressiya etiliw múmkin.

Yadro keshi úshinshi táreptiń quralları járdeminde tikkeley dekompressiya etiliwi múmkin (eger shifrı sheshilgen bolsa). iOS 10 beta versiyaları hám ápiwayi tekst yadro keshleri payda bolǵannan keyin, bul qurallar tek ǵana yadro keshin tolıq ólshemine shekem ashıw ushın lzssdec qollanılǵannan soń ǵana qollanıla aladı.

Cydia alternativ baǵdarlaması tárepinen berilgen kextstat iOS te islemeydi, sebebi kextstat &lt;code&gt;kmod_get_info(...)&lt;/code&gt; funktsiyasına tiykarlanǵan, al bul funktsiya iOS 4 hám Mac OS X Snow Leopard te eskirgen API bolıp esaplanadı. Shiyki XML maǵlıwmatların shıǵara alatuǵın basqa da alternativ baǵdarlamalar bar.

Rawajlanıw qurılmalarında, yadro bárqulla  /System/Library/Caches/com.apple.kernelcaches/kernelcache jaylasıwında saqlanǵan statikalıq baylanısqan [[Kesh (esaplaw texnikası)|kesh]] túrinde saqlanadı, ol júkleniw waqtında ashıladı hám iske túsiriledi.

Basında, iOS tıń yadro versiyası ádette sáykes keliwshi macOS versiyasınan joqarı bolatuǵın edi. Waqıt ótip, iOS hám macOS yadroları bir-birine jaqınlasıp keldi. Bul tańqalarlıq emes, sebebi iOS jańa funkciyalardı (mısalı, ASLR Yadrosı, ádepki muzlatqısh hám hár túrli qáwipsizlikti kúsheytiwshi funkciyalar) engizip, olar dáslep qosılıp, keyin ala macOS qa kelgen edi. Kórip turǵanıńızday, Apple kompaniyası waqıttıń ótiwi menen iOS hám macOS yadroların áste-aqırın birlestirip atır. Hárbir versiya ushın qurılıs sánesi processorlar arasında azǵana parıq qıladı. Bunıń sebebi, qurılıslar izbe-iz ámelge asırıladı.

=== Jailbreaking (Qulıplı ashıw) ===
Dáslepki shıǵarılǵan waqtınan baslap, iOS Apple tárepinen ruqsat etilmegen funkciyalardı qosıwǵa baǵdarlanǵan hár túrli hacking usıllarına duwshar bolıp kelgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2007/07/10/iphone-hackers-we-have-owned-the-filesystem/| bet = iPhone Hackers: &quot;we have owned the filesystem&quot;| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401233052/https://www.engadget.com/2007/07/10/iphone-hackers-we-have-owned-the-filesystem/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Ricker| at = Thomas| sáne = 2007-jıl 10-iyul | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Apple kompaniyasınıń tiykarǵı iOS App Store xızmetiniń 2008-jılǵı debiyutına deyin, jailbreaking nıń tiykarǵı maqseti App Store nıń tiykarǵı baǵdarlamaların ornatıw ushın Apple dıń tólem mexanizmin aylanıp ótiw bolǵan&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Healey|first=Jon|title=Hacking the iPhone| sáne =August 6, 2007|url=http://www.latimes.com/news/opinion/la-oew-healey6aug06,0,3456267.story|access-date=August 6, 2007}}&lt;/ref&gt;. Apple kompaniyası bul qurallardı buzıw ushın arnawlı islep shıǵılǵan iOS baǵdarlama jańalanıwların shıǵarmaytuǵınlıǵın bildirgen (SIM qulpın ashıw ámelge asıratuǵın baǵdarlamalardan basqa); biraq, hárbir keyingi iOS jańalanıwı menen, aldın dúzetilmegen jailbreak eksploytları kóbinese dúzetiledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.geek.com/apple/apples-joswiak-we-dont-hate-iphone-coders-1374199/| bet = Apple's Joswiak: We Don't Hate iPhone Coders| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170220092613/https://www.geek.com/apple/apples-joswiak-we-dont-hate-iphone-coders-1374199/| arxivsáne = 2017-jıl 20-fevral | sáne = 2007-jıl 11-sentyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Qurılma júklengende, ol dáslep Apple dıń óz yadrosın júkleydi, sonlıqtan jailbreak islengen qurılma hár júklengende eksploytlanıwı hám yadrosı dúzetiliwi kerek.

Jailbreak tıń hár qıylı túrleri bar. Baylanıssız (untethered) jailbreak paydalanıwshıǵa qurılmanı qálegen waqıtta óshirip, qayta qosıwǵa múmkinshilik beretuǵın jetkilikli kúshli eksploytlardı paydalanatuǵın bolıp, qurılma tolıq júklenedi hám yadro kompyuterdiń járdemisiz dúzetiledi – basqasha aytqanda, ol hár qayta júklengennen keyin de jailbreak islegende qaladı.

Biraq, ayırım jailbreakler baylanıslı (tethered) boladı. Baylanıslı jailbreak tek bir ret júkleniw dawamında ǵana qurılmanı waqtınsha jailbreak qıla aladı. Eger paydalanıwshı qurılmanı óshirip, keyin jailbreak quralınıń járdemisiz qayta qossa, qurılma endi dúzetilgen yadro menen jumıs islemeydi hám ol quramalı júklengen halatta, mısalı, Qayta tiklew rejiminde (Recovery Mode) qısılıp qalıwı múmkin. Qurılmanıń tolıq hám dúzetilgen yadro menen júkleniwi ushın, ol hár qosılǵanda [[kompyuter]] járdeminde (&quot;quraldıń &quot;baylanıslı júklew&quot; funkciyasın qollanıp) &quot;qayta jailbreak&quot; qılınıwı kerek. Qurılmadaǵı fayllarǵa kirgizilgen barlıq ózgerisler (mısalı, ornatılǵan paket faylları yamasa ózgertilgen sistema faylları) qayta júkleniwler arasında saqlanadı, sonıń ishinde tek qurılma jailbreak qılınǵanda ǵana isley alatuǵın ózgerisler de (mısalı, ornatılǵan paket faylları)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.idownloadblog.com/2019/11/21/types-of-jailbreaks/| bet = Understanding untethered, semi-untethered, semi-tethered, and tethered jailbreaks| arxivurl = https://web.archive.org/web/20191122153719/https://www.idownloadblog.com/2019/11/21/types-of-jailbreaks/| arxivsáne = 2019-jıl 22-noyabr | avtor = Bouchard| at = Anthony| sáne = 2019-jıl 22-noyabr | til = en-US| jumıs = iDownloadBlog.com| qaralǵan sáne = 2024-jıl 31-may }}&lt;/ref&gt;.

Sońǵı jıllarda eki basqa sheshim payda boldı – yarım-baylanıslı (semi-tethered) hám yarım-baylanıssız (semi-untethered)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://promon.co/security-news/what-you-need-to-know-about-ios-jailbreaks| bet = What you need to know about iOS jailbreaks - Promon| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240825065819/https://promon.co/security-news/what-you-need-to-know-about-ios-jailbreaks| arxivsáne = 2024-jıl 25-avgust | til = en| jumıs = promon.co| qaralǵan sáne = 2024-jıl 31-may }}&lt;/ref&gt;.

Yarım-baylanıslı sheshim - bul qurılmanıń óz betinshe júklene alıwı, biraq onda endi dúzetilgen yadro bolmaydı, sonlıqtan ózgertilgen kodtı orınlay almaydı. Degen menen, ol ádepki iOS sıyaqlı, normal funkciyalar ushın ele de qollanılıwı múmkin. Dúzetilgen yadro menen baslaw ushın, paydalanıwshı qurılmanı jailbreak quralınıń járdeminde qosıwı kerek&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://ios.cfw.guide/types-of-jailbreak/| bet = Types of Jailbreak {{!}} iOS Guide| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240531184251/https://ios.cfw.guide/types-of-jailbreak/| arxivsáne = 2024-jıl 31-may | jumıs = ios.cfw.guide| qaralǵan sáne = 2024-jıl 31-may }}&lt;/ref&gt;.

Yarım-baylanıssız jailbreak qurılmanı óz betinshe qosıw múmkinshiligin beredi. Birinshi júkleniwde qurılma dúzetilgen yadro menen jumıs islemeydi. Biraq, yadro dúzetiwlerin qollanıw ushın kompyuterden quraldı qollanıw ornına, paydalanıwshı óz qurılmasında isleytuǵın qosımsha (ádettegidey Cydia Impactor járdeminde sırttan júklengen) járdeminde qurılmasın qayta jailbreak qıla aladı. iOS 9.2-9.3.3 hám 64-bitli 10.x jailbreakleri jaǵdayında, Safari-ge tiykarlanǵan eksploytlar bar edi, sonlıqtan qayta jailbreak qılıw ushın veb-saytlar paydalanılıwı múmkin edi.

Tolıǵıraq: Hárbir iOS qurılmasında tek isenimli/qol qoyılǵan kodtıń júkleniwine háreket etetuǵın júklew dizbegi (bootchain) bar. Baylanıslı jailbreak qılınǵan qurılma jailbreak qılıw quralınıń járdeminde júklene aladı, sebebi qural USB arqalı eksploytlardı orınlaydı, bul &quot;isenim dizbegin&quot; aylanıp ótedi, pwned (qol qoyıwdı tekseriwsiz) iBEC yamasa iBoot-qa júklep, júklew processin juwmaqlaydı.

Apple-dıń tiykarǵı iOS qosımshalar dúkanı hám onıń menen birge úshinshi tárep qosımshaları payda bolǵannan beri, jailbreak qılıwdıń ulıwma sebepleri ózgerdi&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/tech/columnist/edwardbaig/2007-06-26-iphone-review_N.htm|title=Apple's iPhone isn't perfect, but it's worthy of the hype|last=Baig, Edward C.| sáne =June 26, 2007|access-date=June 28, 2007}}&lt;/ref&gt;. Adamlar hár qıylı sebeplerge kóre jailbreak qıladı, sonıń ishinde fayl sistemasına kiriwdi alıw, arnawlı qurılma temaların ornatıw hám SpringBoard-tı ózgertiw bar. Qosımsha sebep - bul pirat qosımshaların ornatıw múmkinshiligin beriw boladı. Ayırım qurılmalarda jailbreak basqa operaciyalıq sistemalardı, mısalı [[Android]] hám [[Linux]] yadrosın ornatıwǵa múmkinshilik beredi. Tiykarınan, paydalanıwshılar iOS-tıń sheklewleri sebepli óz qurılmaların jailbreak qıladı. Qollanılǵan usılǵa baylanıslı, jailbreak nátiyjesi turaqlı yamasa waqtınsha bolıwı múmkin&lt;ref name=&quot;WhatIsJB&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.ipadforums.net/ipad-hacking/2838-jailbreaking-explained.html| bet = Jailbreaking Explained| arxivurl = https://web.archive.org/web/20121102053916/http://www.ipadforums.net/ipad-hacking/2838-jailbreaking-explained.html| arxivsáne = 2012-jıl 2-noyabr | avtor = IPad| at = MAX| sáne = 2010-jıl 6-may | baspaxana = IPad Forums| qaralǵan sáne = 2012-jıl 4-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

2010-jılı, Elektronlıq Shegaralar Fondı (EFF) [[Amerika Qurama Shtatları|AQSH]] Avtorlıq huqıq basqarmasın Cifrlı Mıńjıllıq Avtorlıq huqıq nızamı (DMCA) boyınsha avtorlıq huqıqtı qorǵaw sistemalarınan ótiwge qoyılǵan ulıwma tıyımǵa qarsı biykarlaw beriwge kóndirdi. Bul biykarlaw iPhone telefonların tek nızamlı alınǵan qosımshalardı qosıw maqsetinde jailbreak qılıwǵa ruqsat beredi. Biykarlaw Apple hám iPhone iyesi arasındaǵı kelisim qatnaslarına tásir etpeydi, mısalı, jailbreak qılıw iPhone kepilligin joq etedi; biraq, bul tek Apple-dıń jailbreak qılınǵan qurılmalardı remont qılıw kerek bolǵan jaǵdayda dúzetiwi yamasa dúzetpewi boyınsha óz qálewine tiykarlanǵan. Sonıń menen birge, Avtorlıq huqıq basqarması iPhone-dı qulplawdan shıǵarıwdı DMCA-nıń aylanıp ótiw tıyımlarınan azat etti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.copyright.gov/fedreg/2010/75fr43825.pdf| bet = U.S. Copyright Office Final 2010 Anti-Circumvention Rulemaking| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120501085441/http://www.copyright.gov/fedreg/2010/75fr43825.pdf| arxivsáne = 2012-jıl 1-may | sáne = 2010-jıl 27-iyul | baspaxana = U.S. Copyright Office| qaralǵan sáne = 2012-jıl 21-avgust }}&lt;/ref&gt;. iPhone-dı qulplawdan shıǵarıw onı sol telefon modeli islewge arnalǵan GSM yamasa CDMA texnologiyasın qollanıwshı hár qanday sımsız baylanıs operatorı menen paydalanıwǵa múmkinshilik beredi&lt;ref name=&quot;WhatisUnlock&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.knowyourmobile.com/glossary/l/488285/locked_unlocked.html| bet = Locked / Unlocked – a definition of the terms Locked and Unlocked from the Know Your Mobile mobile phone glossary| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120831061738/http://www.knowyourmobile.com/glossary/l/488285/locked_unlocked.html| arxivsáne = 2012-jıl 31-avgust | avtor = Mobile| at = Know Your| sáne = 2010-jıl 19-may | baspaxana = Know Your Mobile| qaralǵan sáne = 2012-jıl 4-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Qulplawdan shıǵarıw ===
Dáslepki waqıtları AQSHtaǵı kópshilik sımsız baylanıs operatorları iPhone iyelerin onı basqa operatorlar menen paydalanıw ushın qulplawdan shıǵarıwǵa ruqsat bermedi. Biraq, AT&amp;T kelisim shártlerin orınlaǵan iPhone iyelerin qurılmanı qulplawdan shıǵarıwǵa ruqsat berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.att.com/esupport/article.jsp?sid=KB414532| bet = AT&amp;T – What are the eligibility requirements for unlocking iPhone?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120803185724/https://www.att.com/esupport/article.jsp?sid=KB414532| arxivsáne = 2012-jıl 3-avgust | baspaxana = AT&amp;T}}&lt;/ref&gt;. Qurılmanı qulplawdan shıǵarıw boyınsha kórsetpeler Apple tárepinen berilgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://support.apple.com/kb/HT5014| bet = iPhone: About unlocking| arxivurl = https://web.archive.org/web/20121017021001/http://support.apple.com/kb/HT5014| arxivsáne = 2012-jıl 17-oktyabr | sáne = 2021-jıl 4-mart | baspaxana = [[Apple Inc.]] Website}}&lt;/ref&gt;, biraq aqırında qurılmanı qulplawdan shıǵarıwǵa ruqsat beriw tek operatordıń qálewine baylanıslı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://support.apple.com/kb/ht1937| bet = iPhone: Wireless Carrier Support and Features| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130424042251/http://support.apple.com/kb/HT1937| arxivsáne = 2013-jıl 24-aprel | sáne = 2013-jıl 12-aprel | baspaxana = [[Apple Inc.]] Website| qaralǵan sáne = 2013-jıl 13-may }}&lt;/ref&gt;. Bul operator tárepinen berilgen iPhone-dı basqa tarmaqlar menen paydalanıwǵa múmkinshilik beredi. iOS hám iPhone-nıń házirgi versiyaları qurılma qay jerde satıp alınǵanına qaramastan, bir neshe operatorlar boyınsha LTE-ni tolıq qollap-quwatlaydı. SIM qulplaw sheklewlerin alıp taslaw ushın baǵdarlamalar bar, biraq olar Apple tárepinen qollap-quwatlanbaydı hám kóbinese turaqlı qulplawdan shıǵarıw bolıp esaplanbaydı – bul jumsaq qulplawdan shıǵarıw&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://support.apple.com/kb/HT3743| bet = Unauthorized modification of iOS can cause security vulnerabilities, instability, shortened battery life, and other issues| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130510123825/http://support.apple.com/kb/HT3743| arxivsáne = 2013-jıl 10-may | sáne = 2018-jıl 15-iyun | baspaxana = [[Apple Inc.]]}}&lt;/ref&gt;, ol iPhone-dı ózgertip, bazalıq diapazon hár qanday GSM operatorınıń SIM kartasın qabıl etiwine alıp keledi. SIM qulplawdan shıǵarıw jailbreak emes, biraq bul rásmiy emes baǵdarlamalıq qulplawdan shıǵarıw ushın jailbreak te talap etiledi.

Baǵdarlamalıq qulplawdan shıǵarıwdıń nızamlılıǵı hárbir elde hár qıylı; mısalı, AQSHta 2013-jıl 26-yanvardan aldın satıp alınǵan qurılmalardı rásmiy emes baǵdarlamalıq qulplawdan shıǵarıw ushın DMCA boyınsha biykarlaw bar.

== Cifrlı huqıqlardı basqarıw ==
iOS-tıń jabıq hám menshik tábiyatı sın pikirlerdi payda etti, ásirese Elektronlıq shegaralar fondı sıyaqlı cifrlı huqıqlar jaqławshıları, kompyuter injeneri hám belsendi Brewster Kahle, internet nızamı boyınsha qánige Djonatan Cittreyn hám Erkin baǵdarlama támiynatı fondı tárepinen. Olar iPad-tıń tanıstırıw waqıyasına qarsı narazılıq bildirdi hám iPad-tı ózleriniń &quot;Dizayn boyınsha kemshilikli&quot; atlı kampaniyasınıń baǵdarı etip aldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.defectivebydesign.org/ipad| bet = Tell Tim Cook: No more DRM for Apple| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200920090650/https://www.defectivebydesign.org/ipad| arxivsáne = 2020-jıl 20-sentyabr | jumıs = [[Defective by Design]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 4-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/tech-policy/2010/01/protestors-ipad-is-nothing-more-than-a-golden-calf-of-drm/| bet = Protestors: iPad is nothing more than a golden calf of DRM| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081221/https://arstechnica.com/tech-policy/2010/01/protestors-ipad-is-nothing-more-than-a-golden-calf-of-drm/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Anderson| at = Nate| sáne = 2010-jıl 27-yanvar | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://thedianerehmshow.org/shows/2010-02-03/mobile-devices-and-next-computing-revolution-0| bet = Mobile Devices and the Next Computing Revolution| arxivurl = https://web.archive.org/web/20101201053215/http://thedianerehmshow.org/shows/2010-02-03/mobile-devices-and-next-computing-revolution-0| arxivsáne = 2010-jıl 1-dekabr | sáne = 2010-jıl 3-fevral | qaralǵan sáne = 2010-jıl 9-iyun }}&lt;/ref&gt;. Básekiles [[Microsoft]] kompaniyası PR wákili arqalı Apple-dıń óz platforması ústinen baqlaw alıp barıwına sın pikir bildirdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://technologizer.com/2010/01/28/microsoft-ipads-closed-platfor-is-humorous/| bet = Microsoft PR spokesman condemns iPad for being &quot;locked down&quot;| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120305021357/http://technologizer.com/2010/01/28/microsoft-ipads-closed-platfor-is-humorous/| arxivsáne = 2012-jıl 5-mart | sáne = 2010-jıl 29-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

Máseleniń tiykarı iOS dizaynı tárepinen júklengen sheklewler bolıp tabıladı, atap aytqanda, satıp alınǵan medianı Apple platformasına baylaw ushın arnalǵan [[cifrlı]] huqıqlardı basqarıw (DRM), rawajlanıw modeli (iOS ushın islep shıǵılǵan qosımshalardan paydalanıw ushın jıllıq jazılıw talap etiledi), qosımshalar ushın oraylastırılǵan maqullaw procesi, sonday-aq Appledıń platformanıń ózi ústinen ulıwma baqlaw hám qulplaw. Ásirese, Appledıń qálegeninde qosımshalardan uzaqtan óshiriw yamasa joq qılıw múmkinshiligi máselesi bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.eff.org/deeplinks/2014/12/sorry-iphone-users-apples-dev-agreement-means-no-eff-mobile-app-iphone| bet = Sorry iPhone Users: Apple's Dev Agreement Means No EFF Mobile App for iOS| avtor = McSherry| at = Corynne| sáne = 2015-jıl 7-yanvar | til = en| jumıs = Electronic Frontier Foundation| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

Texnologiya jámiyetindegi ayırım adamlar qulplawlı iOS-tıń Apple-dıń esaplaw texnikasına degen kózqarasındaǵı ósip atırǵan tendenciyanı kórsetiwinen qáweterleniwdi bildirdi, ásirese Appledıń háweskerler &quot;oynay alatuǵın&quot; mashinalardan bas tartıwı hám bunday sheklewlerdiń baǵdarlamalıq innovaciyalardı toqtatıp qoyıw potencialı bar ekenligin atap ótti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://apple.slashdot.org/story/10/01/31/1657233/Apples-Trend-Away-From-Tinkering| bet = Apple's Trend Away From Tinkering| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100208164828/http://apple.slashdot.org/story/10/01/31/1657233/Apples-Trend-Away-From-Tinkering| arxivsáne = 2010-jıl 8-fevral | sáne = 2010-jıl 31-yanvar | baspaxana = Slashdot| qaralǵan sáne = 2010-jıl 9-iyun }}&lt;/ref&gt;.
Burınǵı [[Facebook]] baǵdarlamashısı Djo Xyuitt Appledıń óz apparatlıq támiynatı ústinen baqlaw alıp barıwına &quot;jawız precedent&quot; dep qarsı shıqtı, biraq iOS-tıń qosımshalarınıń sandboxlanıwın maqtadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.cultofmac.com/pundits-on-the-ipads-closed-system-its-doom-for-pcs-no-its-great/28440| bet = Pundits On The iPad's Closed System: It's Doom For PCs, No It's Great| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100515124959/http://www.cultofmac.com/pundits-on-the-ipads-closed-system-its-doom-for-pcs-no-its-great/28440| arxivsáne = 2010-jıl 15-may | avtor = Leander Kahney| sáne = 2010-jıl 30-yanvar | qaralǵan sáne = 2010-jıl 9-iyun }}&lt;/ref&gt;.

== Qáwipsizlik hám jeke qupıyalıq ==
iOS [[Apparatlıq támiynat|apparatlıq]] hám [[Programmalıq támiynat|baǵdarlamalıq támiynattıń]] ekewinde de kóplegen qáwipsizlik ózgesheliklerinen paydalanadı.

== Qabıl etiw ==

=== Bazar úlesi ===
iOS dúnyadaǵı eń kóp tarqalǵan [[mobil operaciyalıq sistema]] bolıp, [[Android]]-tan keyingi orında turadı. Sońǵı jıllarda iPad-lardıń satılıwı da Android-tan artta qalıp atır, al veb qollanıw boyınsha (barlıq qollanıwdıń wákili sıpatında) iPad-lar (iOS qollanılatuǵın) ele eń kóp tarqalǵan bolıp qalmaqta&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://gs.statcounter.com/#tablet-os-ww-monthly-201612-201612-map| bet = StatCounter Global Stats – Browser, OS, Search Engine including Mobile Usage Share| arxivurl = https://archive.today/20120526/http://gs.statcounter.com/%23mobile_browser-ww-monthly-201012-201111-bar#tablet-os-ww-monthly-201612-201612-map| arxivsáne = 2012-jıl 26-may | jumıs = [[StatCounter]] GlobalStats| qaralǵan sáne = 2020-jıl 4-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

2014-jılǵı [[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|WWDC]]-de Tim Kuk 2014-jıldıń iyun ayına kelip 800 million qurılma satılǵanın ayttı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2014/6/2/5772344/apple-wwdc-2014-stats-update| bet = Apple has sold more than 800 million iOS devices, 130 million new iOS users in the last year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170210135711/http://www.theverge.com/2014/6/2/5772344/apple-wwdc-2014-stats-update| arxivsáne = 2017-jıl 10-fevral | avtor = Ingraham| at = Nathan| sáne = 2014-jıl 2-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. 2015-jıldıń yanvar ayında Appledıń kvartal boyınsha tabıs haqqındaǵı konferenciyasında kompaniya 2007-jıldan beri bir milliardtan aslam iOS qurılmasın satqanın járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2015/01/27/apple-one-billion-ios-devices/| bet = Tim Cook: Apple Has Sold More Than 1 Billion iOS Devices| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160623144503/http://www.macrumors.com/2015/01/27/apple-one-billion-ios-devices/| arxivsáne = 2016-jıl 23-iyun | avtor = Rossignol| at = Joe| sáne = 2015-jıl 27-yanvar | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2015/01/27/apple-announces-1-billion-ios-devices-sold/| bet = Apple announces 1 billion iOS devices sold| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170704104006/https://9to5mac.com/2015/01/27/apple-announces-1-billion-ios-devices-sold/| arxivsáne = 2017-jıl 4-iyul | avtor = Kahn| at = Jordan| sáne = 2015-jıl 27-yanvar | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

2023-jıldıń fevral ayına kelip, 2 milliard qurılma iske túsirilgen,[1] al 2007-jıldan beri 1.5 milliard iPhone satılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.statista.com/statistics/263402/apples-iphone-revenue-since-3rd-quarter-2007/| bet = Apple iPhone revenue by quarter 2023| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216142528/https://www.statista.com/statistics/263402/apples-iphone-revenue-since-3rd-quarter-2007/| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | til = en| jumıs = Statista| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

2011-jıldıń aqırına kelip, iOS [[Smartfon|smartfonlar]] hám planshetler bazarınıń 60% úlesin iyeledi&lt;ref name=&quot;Saylor33&quot;&gt;{{Cite book|last=Saylor|first=Michael|title=The Mobile Wave: How Mobile Intelligence Will Change Everything|publisher=Vanguard Press}}&lt;/ref&gt;. 2014-jıldıń aqırına kelip, iOS smartfon bazarınıń 14.8% in hám planshet hám eki-birde qurılmalar bazarınıń 27.6% in quradı. 2023-jıldıń may ayında StatCounter satıw kórsetkishleri emes, al internet qollanıwı tiykarında ólshengende, iOS dúnya boyınsha smartfonlardıń 31.44% inde hám planshetlerdiń 55.75% inde qollanılǵanın xabarladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://gs.statcounter.com/#tablet-os-ww-monthly-201502-201503-bar| bet = StatCounter Global Stats: Top 7 Mobile Operating Systems on Feb 2015| arxivurl = https://archive.today/20120526/http://gs.statcounter.com/%23mobile_browser-ww-monthly-201012-201111-bar#tablet-os-ww-monthly-201502-201503-bar| arxivsáne = 2012-jıl 26-may | jumıs = [[StatCounter]] GlobalStats| qaralǵan sáne = 2020-jıl 4-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

2015-jıldıń úshinshi kvartalında Strategy Analytics izertlewi boyınsha, iOS-tıń dúnya júzilik [[smartfon]] bazarındaǵı úlesi rekord tómen 12.1% ke jetkenin kórsetti, bul [[Qıtay]] hám [[Afrika|Afrikadaǵı]] tómen kórsetkishler menen baylanıslı boldı. Android bazardıń 87.5% in iyeledi, al qalǵan bólimin Windows Phone hám BlackBerry quradı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.strategyanalytics.com/strategy-analytics/news/strategy-analytics-press-releases/strategy-analytics-press-release/2016/11/02/strategy-analytics-android-captures-record-88-percent-share-of-global-smartphone-shipments-in-q3-2016#.WDqfU-YrKUl| bet = Strategy Analytics: Android Captures Record 88 Percent Share of Global Smartphone Shipments in Q3 2016| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161127153018/https://www.strategyanalytics.com/strategy-analytics/news/strategy-analytics-press-releases/strategy-analytics-press-release/2016/11/02/strategy-analytics-android-captures-record-88-percent-share-of-global-smartphone-shipments-in-q3-2016#.WDqfU-YrKUl| arxivsáne = 2016-jıl 27-noyabr | avtor = Sui| at = Linda| sáne = 2016-jıl 2-noyabr | baspaxana = Strategy Analytics| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-noyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2016/11/02/ios-vs-android-market-share-3q16/| bet = iOS Adoption Remains at Lowest Levels Since 2014 as Android Captures Record 87.5% Market Share| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161127215126/http://www.macrumors.com/2016/11/02/ios-vs-android-market-share-3q16/| arxivsáne = 2016-jıl 27-noyabr | avtor = Rossignol| at = Joe| sáne = 2016-jıl 2-noyabr | baspaxana = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
__BÖLİDİMÖNDEMEW__
[[Kategoriya:IOS]]
[[Kategoriya:Apple Inc.]]
[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı]]</text>
      <sha1>0auocd60n20632kgtm3ataiym4ywjru</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265648</id>
      <parentid>265634</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:42:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>kategoriya</comment>
      <origin>265648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154213" sha1="k97o3t2zlnio4r028zmz73pvcjt7841" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:iOS}}
'''iOS''' (burınǵı atı '''iPhone OS''')&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2011/12/13/2612736/ios-history-iphone-ipad| bet = iOS: A visual history| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170412015548/http://www.theverge.com/2011/12/13/2612736/ios-history-iphone-ipad| arxivsáne = 2017-jıl 12-aprel | sáne = 2011-jıl 13-dekabr | til = en-US| jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2022-jıl 24-iyul }}&lt;/ref&gt; - [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyası tárepinen tek ǵana óz qurılmaları ushın islep shıǵarılǵan [[mobil operaciyalıq sistema]]&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/newsroom/2007/01/09Apple-Reinvents-the-Phone-with-iPhone/| bet = Apple Reinvents the Phone with iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190419173016/https://www.apple.com/newsroom/2007/01/09Apple-Reinvents-the-Phone-with-iPhone/| arxivsáne = 2019-jıl 19-aprel | til = en-US| jumıs = Apple Newsroom| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Ol 2007-jılı yanvarda birinshi áwlad [[IPhone|iPhone]] ushın járiyalandı hám 2007-jılı iyunda satıwǵa shıǵarıldı. iOS tıń úlken versiyaları hár jılı shıǵarıladı; házirgi turaqlı versiyası iOS 18, 2024-jılı 16-sentyabrda járiyalandı.

Bul [[Operatsion sistema|operaciyalıq sistema]] kompaniyanıń kóp mobil qurılmaların, sonıń ishinde iPhone hám Apple tárepinen islep shıǵarılǵan basqa úsh [[operaciyalıq sistema]]: iPadOS, tvOS hám watchOS tıń tiykarın quraydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2020/04/13/homepod-now-runs-on-tvos-heres-what-that-could-mean/| bet = HomePod now runs on tvOS, here's what that could mean| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200414143735/https://9to5mac.com/2020/04/13/homepod-now-runs-on-tvos-heres-what-that-could-mean/| arxivsáne = 2020-jıl 14-aprel | avtor = Espósito| at = Filipe| sáne = 2020-jıl 13-aprel | til = en-US| jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2022-jıl 12-dekabr }}&lt;/ref&gt;. iOS burın iPad qurılmalarında da isletilgen, biraq 2019-jılı iPadOS engiziligenge shekem, sonday-aq [[iPod Touch]] qurılmaları toqtatılǵanǵa shekem qollanılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/newsroom/2022/05/the-music-lives-on/| bet = The music lives on| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220511000703/https://www.apple.com/newsroom/2022/05/the-music-lives-on/| arxivsáne = 2022-jıl 11-may | til = en-US| jumıs = Apple Newsroom| qaralǵan sáne = 2022-jıl 28-iyun }}&lt;/ref&gt;. iOS [[Android]] ten keyin dúnyada ekinshi eń kóp ornatılǵan [[mobil operaciyalıq sistema]] bolıp esaplanadı. 2023-jılı dekabrǵa kelip, Apple [[App Store]] da 3.8 millionnan aslam iOS mobil qollanbaları bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.statista.com/statistics/268251/number-of-apps-in-the-itunes-app-store-since-2008/| bet = Number of apps from the Apple App Store 2022| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220207220642/https://www.statista.com/statistics/268251/number-of-apps-in-the-itunes-app-store-since-2008/| arxivsáne = 2022-jıl 7-fevral | til = en| jumıs = Statista| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS macOS tiykarında islep shıǵarılǵan. macOS sıyaqlı, ol Mach mikrokerneli hám FreeBSD komponentlerin óz ishine aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://lemp.io/is-mac-os-x-microkernel/| bet = Is Mac Os X Microkernel? – LEMP| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216134006/https://lemp.io/is-mac-os-x-microkernel/| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | til = en-US| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://github.com/writeups/iOS/blob/master/About%20iOS/Mach_and_BSD.md| bet = iOS/About iOS/Mach_and_BSD.md at master · writeups/iOS| til = en| jumıs = GitHub| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Bul Unix tárizli operaciyalıq sistema. iOS tıń ayırım bólimleri Apple Public Source License&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://opensource.apple.com/apsl/| bet = License - APSL| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171211105253/https://opensource.apple.com/apsl| arxivsáne = 2017-jıl 11-dekabr | jumıs = opensource.apple.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt; hám basqa licenziyalar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://opensource.apple.com/source/cups/cups-327/cups/doc/help/license.html| bet = Software License Agreement| jumıs = opensource.apple.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;, tiykarında ashıq kodlı bolsa da, iOS [[Menshikli programmalıq támiynat|menshikli baǵdarlamalıq támiynat]] bolıp esaplanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://opensource.apple.com/| bet = Apple Open Source| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200924194724/https://opensource.apple.com/| arxivsáne = 2020-jıl 24-sentyabr | qaralǵan sáne = 2020-jıl 25-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://ts2.space/en/why-is-ios-not-open-source/| bet = Why is iOS not open source?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216134007/https://ts2.space/en/why-is-ios-not-open-source/| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | avtor = Rogucki| at = Michał| sáne = 2023-jıl 28-oktyabr | til = en-US| jumıs = TS2 SPACE| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
2005-jılı [[Stiv Jobs]] [[IPhone|iPhone]] dı jobalastırıwdı baslaǵanda, ol &quot;Macintosh tı kishireytiwge, bul injenerlik tarawdaǵı áhmiyetli miynet bolatuǵın edi, yamasa [[iPod]] tı úlkeytiwge&quot; baylanıslı tańlaw aldında turdı. Jobs birinshi usınıstı qollap-quwatladı, biraq ol Skott Forstal hám Tony Fadel basshılıǵındaǵı Macintosh hám [[iPod]] toparların ishki básekige salıp qoydı. Nátiyjede Forstall iPhone OS ti jaratıw arqalı jeńiske eristi. Bul sheskim iPhone nıń úshinshi tárepten [[Programmalıq támiynat|baǵdarlama]] islep shıǵarıwshılar ushın platformaǵa aylanıwına jol ashtı: belgili desktop operaciyalıq sistemanı tiykar etip alıw, kóplegen úshinshi tárep Mac [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashılarına]] minimum qayta oqıwdan ótip, iPhone ushın baǵdarlama jazıwǵa múmkinshilik berdi. Sonday-aq, Forstal baǵdarlamashılar ushın iPhone qollanbaların islep shıǵarıwǵa arnalǵan baǵdarlamalıq rawajlanıw jıynaǵın (SDK) hám [[iTunes]] ishinde [[App Store]] nı jaratıwǵa juwapker boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-10-12/scott-forstall-the-sorcerers-apprentice-at-apple| bet = Scott Forstall, the Sorcerer's Apprentice at Apple| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170407032342/https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-10-12/scott-forstall-the-sorcerers-apprentice-at-apple| arxivsáne = 2017-jıl 7-aprel | avtor = Satariano| at = Adam| sáne = 2011-jıl 14-oktyabr | jumıs = [[Bloomberg Businessweek]]| baspaxana = [[Bloomberg L.P.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2011/10/13/scott-forstalls-personality-origins-of-ios-and-lost-iphone-4-prototype/| bet = Scott Forstall's Personality, Origins of iOS, and Lost iPhone 4 Prototype| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081118/https://www.macrumors.com/2011/10/13/scott-forstalls-personality-origins-of-ios-and-lost-iphone-4-prototype/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Kim| at = Arnold| sáne = 2011-jıl 12-oktyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;.

[[Operaciyalıq sistema]] iPhone menen birge 2007-jılı 9-yanvarda Macorld Conference &amp; Expo da járiyalandı hám sol jıldıń iyun ayında satıwǵa shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://money.cnn.com/2007/01/09/technology/apple_jobs/| bet = Apple: Hello, iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081508/http://money.cnn.com/2007/01/09/technology/apple_jobs/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Thomas| at = Owen| sáne = 2007-jıl 9-yanvar | jumıs = CNN Money| baspaxana = [[CNN]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1054769/smartphones/iphone.html| bet = Apple unveils iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170126161949/http://www.macworld.com/article/1054769/smartphones/iphone.html| arxivsáne = 2017-jıl 26-yanvar | avtor = Honan| at = Mathew| sáne = 2007-jıl 9-yanvar | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Yanvar ayındaǵı járiyalaw waqtında, [[Stiv Jobs]]: &quot;iPhone OS X ti qollanadı&quot; hám &quot;desktop dárejesindegi qollanbalardı&quot; islete aladı dep málimlegen edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2007/01/09/live-from-macworld-2007-steve-jobs-keynote/| bet = Live from Macworld 2007: Steve Jobs keynote| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170324084725/https://www.engadget.com/2007/01/09/live-from-macworld-2007-steve-jobs-keynote/| arxivsáne = 2017-jıl 24-mart | avtor = Block| avtorsilteme = Ryan Block| at = Ryan| sáne = 2007-jıl 9-yanvar | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/apple/2015/09/09/genius-annotated-with-genius/| bet = The original iPhone announcement annotated: Steve Jobs' genius meets Genius| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401232647/https://thenextweb.com/apple/2015/09/09/genius-annotated-with-genius/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Wright| at = Mic| sáne = 2015-jıl 9-sentyabr | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Biraq iPhone satıwǵa shıqqan waqıtta, operaciyalıq sistemanıń atı &quot;iPhone OS&quot; dep ózgertildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2011/12/13/2612736/ios-history-iphone-ipad| bet = iOS: A visual history| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170412015548/http://www.theverge.com/2011/12/13/2612736/ios-history-iphone-ipad| arxivsáne = 2017-jıl 12-aprel | sáne = 2013-jıl 16-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Dáslepki waqıtları, úshinshi tárepten tiykarǵı qollanbalardı qollap-quwatlamadı. Jobs tıń túsindiriwi boyınsha, baǵdarlamashılar Safari veb-brauzeri arqalı &quot;iPhone da tiykarǵı qollanbalarday isleytuǵın&quot; veb-qollanbalardı dúze aladı degen edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.informationweek.com/apple-launches-iphone-web-apps-directory/d/d-id/1060220| bet = Apple Launches iPhone Web Apps Directory| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170220092434/http://www.informationweek.com/apple-launches-iphone-web-apps-directory/d/d-id/1060220| arxivsáne = 2017-jıl 20-fevral | avtor = Gonsalves| at = Antone| sáne = 2007-jıl 11-oktyabr | jumıs = [[InformationWeek]]| baspaxana = [[UBM plc]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2011/10/21/jobs-original-vision-for-the-iphone-no-third-party-native-apps/| bet = Jobs' original vision for the iPhone: No third-party native apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401233112/https://9to5mac.com/2011/10/21/jobs-original-vision-for-the-iphone-no-third-party-native-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | sáne = 2011-jıl 21-oktyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. 2007-jılı oktyabrde, Apple tiykarǵı baǵdarlamalıq rawajlanıw jıynaǵınıń (SDK) islep shıǵarılıp atırǵanın hám onı &quot;fevral ayında baǵdarlamashılarǵa beriw&quot; rejesin járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2007/10/17/apple-we-plan-to-have-an-iphone-sdk-in-developers-hands-in-fe/| bet = Apple: &quot;we plan to have an iPhone SDK in developers' hands in February&quot;| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402080846/https://www.engadget.com/2007/10/17/apple-we-plan-to-have-an-iphone-sdk-in-developers-hands-in-fe/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Fletcher| at = Nik| sáne = 2007-jıl 17-oktyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/17/03/07/nine-years-of-apples-ios-sdk-generated-60-billion-14-million-jobs| bet = Nine Years of Apple's iOS SDK generated $60 billion, 1.4 million jobs| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081011/http://appleinsider.com/articles/17/03/07/nine-years-of-apples-ios-sdk-generated-60-billion-14-million-jobs| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Eran Dilger| at = Daniel| sáne = 2017-jıl 7-mart | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://fortune.com/2007/10/17/steve-jobs-apple-will-open-iphone-to-3rd-party-apps-in-february/| bet = Steve Jobs: Apple Will Open iPhone to 3rd Party Apps in February| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402080842/http://fortune.com/2007/10/17/steve-jobs-apple-will-open-iphone-to-3rd-party-apps-in-february/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Elmer-DeWitt| at = Philip| sáne = 2007-jıl 17-oktyabr | jumıs = [[Fortune (magazine)|Fortune]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. 2008-jılı 6-martta, Apple baspasóz konferenciyasın ótkizip, iPhone SDK sın járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2008/03/06/live-from-apples-iphone-press-conference/| bet = Live from Apple's iPhone SDK press conference| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170127165446/https://www.engadget.com/2008/03/06/live-from-apples-iphone-press-conference/| arxivsáne = 2017-jıl 27-yanvar | avtor = Block| avtorsilteme = Ryan Block| at = Ryan| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1132275/sdk.html| bet = Apple: iPhone SDK, enterprise announcement next week| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081039/http://www.macworld.com/article/1132275/sdk.html| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Dalrymple| at = Jim| sáne = 2008-jıl 27-fevral | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Apple_iPhone_2G_8GB_(16).jpg|nobaý|[[IPhone (1-áwlad)|Birinshi áwlad iPhone]], iOS ti (sol waqıtta iPhone OS dep atalǵan) qollanǵan birinshi kommerciyalıq qurılma (2007)]]
iOS [[App Store]] 2008-jılı 10-iyulda dáslepki 500 qollanbası menen ashıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2008/07/10/jobs-app-store-launching-with-500-iphone-applications-25-free/| bet = Jobs: App Store launching with 500 iPhone applications, 25% free| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330012936/https://www.engadget.com/2008/07/10/jobs-app-store-launching-with-500-iphone-applications-25-free/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Ricker| at = Thomas| sáne = 2008-jıl 10-iyul | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Bul tez pát penen ósip, 2008-jıldıń sentyabrinde 3,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2008/09/09App-Store-Downloads-Top-100-Million-Worldwide.html| bet = App Store Downloads Top 100 Million Worldwide| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401111744/http://www.apple.com/pr/library/2008/09/09App-Store-Downloads-Top-100-Million-Worldwide.html| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | sáne = 2008-jıl 9-sentyabr | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;, 2009-jıldıń yanvarında 15,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theregister.co.uk/2009/01/16/half_billion_iphone_apps/| bet = iPhone App Store breezes past 500 million downloads| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170505165333/http://www.theregister.co.uk/2009/01/16/half_billion_iphone_apps/| arxivsáne = 2017-jıl 5-may | avtor = Myslewski| at = Rik| sáne = 2009-jıl 16-yanvar | jumıs = [[The Register]]| baspaxana = Situation Publishing| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;, 2009-jıldıń iyunında 50,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2009/06/08/40-million-iphones-and-ipod-touches-and-50000-apps/| bet = State Of The iPhone Ecosystem: 40 Million Devices and 50,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090610235745/http://www.techcrunch.com/2009/06/08/40-million-iphones-and-ipod-touches-and-50000-apps/| arxivsáne = 2009-jıl 10-iyun | avtor = Siegler| at = MG| sáne = 2009-jıl 8-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;, 2009-jıldıń noyabrinde 100,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1143641/appstore_100000.html| bet = App Store officially passes 100,000 app mark| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330013112/http://www.macworld.com/article/1143641/appstore_100000.html| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Moren| at = Dan| sáne = 2009-jıl 4-noyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.businessinsider.com/iphone-app-store-passes-100000-apps-2009-11| bet = iPhone App Store Passes 100,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330000058/http://www.businessinsider.com/iphone-app-store-passes-100000-apps-2009-11| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Frommer| at = Dan| sáne = 2009-jıl 4-noyabr | jumıs = [[Business Insider]]| baspaxana = [[Axel Springer SE]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 2010-jıldıń avgustında 250,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/mobile/2010/08/28/apples-app-store-now-features-250000-apps/| bet = Apple's App Store Now Features 250,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170329233606/https://thenextweb.com/mobile/2010/08/28/apples-app-store-now-features-250000-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 29-mart | avtor = Brian| at = Matt| sáne = 2010-jıl 28-avgust | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://fortune.com/2010/08/28/apple-app-store-250000-and-counting/| bet = Apple App Store: 250,000 and counting| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330000653/http://fortune.com/2010/08/28/apple-app-store-250000-and-counting/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Elmer-DeWitt| at = Philip| sáne = 2010-jıl 28-avgust | jumıs = [[Fortune (magazine)|Fortune]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 2012-jıldıń iyulında 650,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2012/07/24/apple-app-store-hits-650000-apps-250000-designed-for-ipad-5-5b-paid-out-to-devs/| bet = Apple App Store Hits 650,000 Apps: 250,000 Designed For iPad, $5.5B Paid Out To Devs| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330014047/https://techcrunch.com/2012/07/24/apple-app-store-hits-650000-apps-250000-designed-for-ipad-5-5b-paid-out-to-devs/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Crook| at = Jordan| sáne = 2012-jıl 24-iyul | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 2013-jıldıń oktyabrinde 1 millionǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/10/22/4866302/apple-announces-1-million-apps-in-the-app-store| bet = Apple announces 1 million apps in the App Store, more than 1 billion songs played on iTunes radio| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170512171633/https://www.theverge.com/2013/10/22/4866302/apple-announces-1-million-apps-in-the-app-store| arxivsáne = 2017-jıl 12-may | avtor = Ingraham| at = Nathan| sáne = 2013-jıl 22-oktyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2013/10/22/apple-app-store-1-million/| bet = Apple's App Store Tops 1 Million Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330012049/http://mashable.com/2013/10/22/apple-app-store-1-million/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Fiegerman| at = Seth| sáne = 2013-jıl 22-oktyabr | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 2016-jıldıń iyunında 2 millionǵa&lt;ref name=&quot;The Verge 2 million&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/6/13/11922926/apple-apps-2-million-wwdc-2016| bet = Apple's App Store now has over 2 million apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170210135527/http://www.theverge.com/2016/6/13/11922926/apple-apps-2-million-wwdc-2016| arxivsáne = 2017-jıl 10-fevral | avtor = Golson| at = Jordan| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2016/06/13/apple-wwdc-apps/| bet = Apple's App Store now has over 2 million apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330012051/http://mashable.com/2016/06/13/apple-wwdc-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Beck| at = Kellen| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/uk/news/apple-by-the-numbers-2-million-apps15-million-apple-music-subscribers10-billion-icloud-documents/| bet = Apple by the numbers: 2 million apps, 15 million Apple Music subscribers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330014530/https://www.cnet.com/uk/news/apple-by-the-numbers-2-million-apps15-million-apple-music-subscribers10-billion-icloud-documents/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Carson| at = Erin| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, hám 2017-jıldıń yanvarında 2.2 millionǵa jetti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/1/5/14173328/apple-december-2016-app-store-record-phil-schiller| bet = Apple's App Store just had the most successful month of sales ever| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170128232821/http://www.theverge.com/2017/1/5/14173328/apple-december-2016-app-store-record-phil-schiller| arxivsáne = 2017-jıl 28-yanvar | avtor = Goode| at = Lauren| sáne = 2017-jıl 5-yanvar | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/apples-app-store-2016-revenue-tops-28-billion-mark-developers-net-20-billion/| bet = Apple's App Store 2016 revenue tops $28 billion mark, developers net $20 billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330055612/http://www.zdnet.com/article/apples-app-store-2016-revenue-tops-28-billion-mark-developers-net-20-billion/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Dignan| at = Larry| sáne = 2017-jıl 5-yanvar | jumıs = [[ZDNet]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;. 2016-jıldıń mart ayındaǵı maǵlıwmatlarǵa qaraǵanda, 1 million qollanbalar iPad plansheti menen tiykarınan sáykes keledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/3/21/11277804/1-million-ipad-apps| bet = There are now 1 million iPad apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330011925/http://www.theverge.com/2016/3/21/11277804/1-million-ipad-apps| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Kastrenakes| at = Jacob| sáne = 2016-jıl 21-mart | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Bul qollanbalardı jámi 130 milliardtan kóp ret júklep alınǵan&lt;ref name=&quot;The Verge 2 million&quot; /&gt; Qollanbalardı izertleytuǵın Sensor Tower kompaniyasınıń boljawı boyınsha, App Store 2020-jılǵa kelip 5 million qollanbaǵa jetedi dep kútilgen.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/08/10/app-store-to-reach-5-million-apps-by-2020-with-games-leading-the-way/| bet = App Store to reach 5 million apps by 2020, with games leading the way| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330003410/https://techcrunch.com/2016/08/10/app-store-to-reach-5-million-apps-by-2020-with-games-leading-the-way/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2016-jıl 10-avgust | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;.

2007-jılı sentyabrde Apple iPhone formasına tiykarlanǵan qaytadan dizaynlanǵan [[iPod]] - [[iPod Touch]] tı járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2007/09/the-ipod-meets-the-iphone-a-review-of-the-ipod-touch/| bet = The iPod meets the iPhone: a review of the iPod Touch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160618215925/http://arstechnica.com/apple/2007/09/the-ipod-meets-the-iphone-a-review-of-the-ipod-touch/| arxivsáne = 2016-jıl 18-iyun | avtor = Bangeman| at = Eric| sáne = 2007-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2010-jılı 27-yanvarda Apple kópshilik tárepinen asıǵıslıq penen kútilgen media planshetin - iPad tı járiyaladı. Bul qurılma iPhone hám [[iPod Touch]] qa qaraǵanda úlken ekranǵa iye bolıp, veb-betlerdi kóriw, media kontentlerdi paydalanıw hám oqıw ushın dizaynlanǵan edi. Ol 9.7-dyuym (25 sm) ekranı arqalı gazeta, elektron kitaplar, súwretler, videolar, muzıka, tekst processorı hújjetleri, video oyınlar hám bar iPhone qollanbaların óz ishine alǵan multimedia formatları menen kóp sensorlı tásir etisiw múmkinshiligin berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013/01/27/january-27-2010-apple-announces-the-ipad/| bet = January 27, 2010: Apple announces the iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180716024921/https://www.engadget.com/2013/01/27/january-27-2010-apple-announces-the-ipad/| arxivsáne = 2018-jıl 16-iyul | avtor = Rose| at = Michael| sáne = 2013-jıl 27-yanvar | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2010/01/apple-announces-ipad-attempts-to-change-the-world/| bet = Apple announces the iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170419103354/https://arstechnica.com/apple/2010/01/apple-announces-ipad-attempts-to-change-the-world/| arxivsáne = 2017-jıl 19-aprel | avtor = Foresman| at = Chris| sáne = 2010-jıl 27-yanvar | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2010/01/27Apple-Launches-iPad.html| bet = Apple Launches iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110703062209/http://www.apple.com/pr/library/2010/01/27Apple-Launches-iPad.html| arxivsáne = 2011-jıl 3-iyul | sáne = 2010-jıl 27-yanvar | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = Apple Inc.| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-aprel }}&lt;/ref&gt;. Ol sonday-aq veb-betlerdi kóriw ushın Safari diń mobil versiyası menen bir qatarda, [[App Store]], [[iTunes]] Library, iBookstore, Contacts hám Notes larǵa kiriwdi támiyinleydi. Kontent Wi-Fi hám qosımsha 3G xızmeti arqalı júklep alınadı yamasa paydalanıwshınıń kompyuteri menen sinxronlastırıladı&lt;ref name=&quot;MacRumors-iPad-event&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2010/01/27/apple-tablet-media-event-today-come-see-our-latest-creation/| bet = Apple Tablet Media Event Today: &quot;Come See Our Latest Creation&quot;| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200920032548/https://www.macrumors.com/2010/01/27/apple-tablet-media-event-today-come-see-our-latest-creation/| arxivsáne = 2020-jıl 20-sentyabr | sáne = 2010-jıl 27-yanvar | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 4-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. AT&amp;T dáslep iPad ushın 3G sımsız baylanıs xızmetin kórsetken AQSHtaǵı jalǵız provayderge aylandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.pcworld.com/article/188149/atandt_beefing_up_network_for_ipad_and_iphone.html| bet = AT&amp;T Beefing Up Network for iPad and iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100201014134/https://www.pcworld.com/article/188149/atandt_beefing_up_network_for_ipad_and_iphone.html| arxivsáne = 2010-jıl 1-fevral | avtor = Tony Bradley| sáne = 2010-jıl 29-yanvar | jumıs = [[PC World]]| qaralǵan sáne = 2010-jıl 29-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

2010-jılı iyunda Apple iPhone OS ti &quot;iOS&quot; dep qayta atadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2010-06-07-iphone-os-4-renamed-ios-gets-1500-new-features.html| bet = iPhone OS 4 renamed iOS 4, launching June 21 with 1500 new features| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220523171310/https://www.engadget.com/2010-06-07-iphone-os-4-renamed-ios-gets-1500-new-features.html| arxivsáne = 2022-jıl 23-may | avtor = Patel| at = N.| sáne = 2010-jıl 7-iyun | jumıs = [[Engadget]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 25-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/205857/iphone_os_4_wwdc.html| bet = iPhone OS gets new name, video calling| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220622234009/https://www.macworld.com/article/205857/iphone_os_4_wwdc.html| arxivsáne = 2022-jıl 22-iyun | avtor = Chartier| at = David| sáne = 2010-jıl 7-iyun | jumıs = [[Macworld]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 25-iyun }}&lt;/ref&gt;. &quot;IOS&quot; sawda belgisi Cisco tárepinen óz marshrutizatorlarında qollanılatuǵın IOS operaciyalıq sisteması ushın on jıldan artıq waqıt dawamında qollanılǵan edi. Hárbir potencial sudlasıwdıń aldın alıw ushın, Apple &quot;IOS&quot; sawda belgisin Cisco dan licenziyaladı&lt;ref name=&quot;ciscosuit&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://paidcontent.org/article/419-deja-vu-apples-new-ios-brand-is-already-used-by-cisco/| bet = Apple Avoids iPhone-Like Trademark Battle Thanks To Cisco, FaceTime Deals| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110511200002/http://paidcontent.org/article/419-deja-vu-apples-new-ios-brand-is-already-used-by-cisco/| arxivsáne = 2011-jıl 11-may | avtor = Tartakoff| at = Joseph| sáne = 2010-jıl 7-iyun | baspaxana = [[paidContent]]| qaralǵan sáne = 2011-jıl 2-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Apple Watch aqıllı saatı Tim Kuk tárepinen 2014-jılı 9-sentyabrde den sawlıq hám fitnes baǵdarın qadaǵalaw imkaniyatına iye ónim sıpatında járiyalandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/apple/2014/09/09/everything-apple-announced-september-2014-keynote/| bet = Everything Apple announced at its September 2014 keynote| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210403193928/https://thenextweb.com/apple/2014/09/09/everything-apple-announced-september-2014-keynote/| arxivsáne = 2021-jıl 3-aprel | avtor = Garun| at = Natt| sáne = 2014-jıl 9-sentyabr | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2014/9/9/6125873/apple-watch-smartwatch-announced| bet = Apple Watch announced: available for $349 early next year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140909183047/http://www.theverge.com/2014/9/9/6125873/apple-watch-smartwatch-announced| arxivsáne = 2014-jıl 9-sentyabr | avtor = Savov| at = Vlad| sáne = 2014-jıl 9-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-mart }}&lt;/ref&gt;. Ol 2015-jılı 24-aprelde satıwǵa shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2015/03/apple-watch-launching-on-april-24-starting-at-349/| bet = Apple Watch starts at $349, launching April 24| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170324090414/https://arstechnica.com/apple/2015/03/apple-watch-launching-on-april-24-starting-at-349/| arxivsáne = 2017-jıl 24-mart | avtor = Machkovech| at = Sam| sáne = 2015-jıl 9-mart | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/technology/2015/mar/09/apple-watch-available-april-24-for-between-349-and-10000| bet = Apple Watch: available 24 April for between $349 and $17,000| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170416162230/https://www.theguardian.com/technology/2015/mar/09/apple-watch-available-april-24-for-between-349-and-10000| arxivsáne = 2017-jıl 16-aprel | avtor = Gibbs| at = Samuel| sáne = 2015-jıl 9-mart | jumıs = [[The Guardian]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2015/3/9/8162455/apple-watch-price-release-date-2015| bet = Apple Watch release date is April 24th, with pricing from $349 to over $10,000| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171011181924/https://www.theverge.com/2015/3/9/8162455/apple-watch-price-release-date-2015| arxivsáne = 2017-jıl 11-oktyabr | avtor = Kastrenakes| at = Jacob| sáne = 2015-jıl 9-mart | jumıs = [[The Verge]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-mart }}&lt;/ref&gt;. Ol operaciyalıq sistema retinde watchOS ti qollanadı; watchOS iOS qa tiykarlanǵan bolıp, aktiv xızmetlerdi qadaǵalaw qollanbaları sıyaqlı Apple Watch ushın arnawlı jaratılǵan jańa funkciyalarǵa iye&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Hamburger|first=Ellis|title=Activity and Workout apps for Apple Watch track your moves 24/7|url=https://www.theverge.com/2014/9/9/6127523/fitness-and-workout-apps-apple-watch|access-date=13 April 2023| sáne =9 September 2014}}&lt;/ref&gt;.

2016-jılı oktyabrde Apple Neapol qalasındaǵı Federico II Neapol universitetiniń jańa kampusında óziniń birinshi iOS Developer Academy-sin ashtı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2016/10/05/apple-developer-academy-university-of-naples/| bet = Apple's First iOS Developer Academy Opens October 6 at University of Naples| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161223132037/http://www.macrumors.com/2016/10/05/apple-developer-academy-university-of-naples/| arxivsáne = 2016-jıl 23-dekabr | avtor = Juli Clover| sáne = 2016-jıl 5-oktyabr | baspaxana = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/16/10/05/apples-first-european-ios-developer-academy-opening-on-thursday-in-naples-italy| bet = Apple's first European iOS Developer Academy opening on Thursday in Naples, Italy| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221205057/http://appleinsider.com/articles/16/10/05/apples-first-european-ios-developer-academy-opening-on-thursday-in-naples-italy| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Mike Wuerthele| sáne = 2016-jıl 5-oktyabr | baspaxana = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Kurs tolıǵı menen biypul bolıp, Apple ekosistema platformaları ushın qollanbalardı jaratıw hám basqarıw boyınsha arnawlı texnikalıq kónlikpelerdi úyreniwge baǵdarlanǵan. Akademiyada sonday-aq biznes administraciyası máseleleleri (cifrlı múmkinshiliklerge dıqqat awdarıp, biznes jobalastırıw hám biznes basqarıw) hám grafikalıq interfeyslerin dizaynlaw baǵdarı da bar. Studentler &quot;Enterprise Track&quot; te qatnasıw múmkinshiligine iye, bul qollanbanıń pútkil ómiri cikli boyınsha - dizaynnan baslap, ámelge asırıw, qáwipsizlik, qátelerdi saplastırıw, maǵlıwmatlardı saqlawǵa hám bultlı esaplaw xızmetlerin qollanıwǵa shekem terеń oqıtıw tájiriybesi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.ilsole24ore.com/art/dopo-apple-arrivo-napoli-altri-big-dell-hi-tech-ACXIJns| bet = Dopo Apple in arrivo a Napoli altri big dell'hi-tech| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200815123931/https://www.ilsole24ore.com/art/dopo-apple-arrivo-napoli-altri-big-dell-hi-tech-ACXIJns| arxivsáne = 2020-jıl 15-avgust | sáne = 2019-jıl 18-oktyabr | til = it| jumıs = Il Sole 24 ORE| qaralǵan sáne = 2020-jıl 12-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.unina.it/-/12744301-ios-developer-academy-aprira-a-napoli| bet = iOS Developer Academy aprirà a Napoli {{!}} In Ateneo| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210421023213/http://www.unina.it/-/12744301-ios-developer-academy-aprira-a-napoli| arxivsáne = 2021-jıl 21-aprel | jumıs = [[University of Naples Federico II]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 12-avgust }}&lt;/ref&gt;. 2020-jılǵa kelip, akademiya dúnyanıń hár túrli mámleketlerinen kelgen mıńǵa jaqın studentti pitkerdi, olar 400 qollanbalar ideyası ústinde isledi hám 50 ge jaqın qollanbanı iOS [[App Store]] da járiyaladı. 2018-2019-oqıw jılında 30 dan artıq mámleketten studentler keldi. Olardıń 35 si hár jılı iyun ayınıń basında Kaliforniyada ótkiziletuǵın jıllıq Apple Developer Conference - Orldwide Developer Conference ke qatnasıw ushın tańlap alındı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.unina.it/ateneo/developer-academy| bet = Developer Academy {{!}} Università Federico II| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200810122720/http://www.unina.it/ateneo/developer-academy| arxivsáne = 2020-jıl 10-avgust | jumıs = [[University of Naples Federico II]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 12-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.lastampa.it/tecnologia/news/2019/05/15/news/apple-developer-academy-di-napoli-al-via-le-nuove-iscrizioni-1.33702119| bet = Apple Developer Academy di Napoli, al via le nuove iscrizioni| arxivurl = https://web.archive.org/web/20191219031831/https://www.lastampa.it/tecnologia/news/2019/05/15/news/apple-developer-academy-di-napoli-al-via-le-nuove-iscrizioni-1.33702119| arxivsáne = 2019-jıl 19-dekabr | sáne = 2019-jıl 15-may | til = it-IT| jumıs = lastampa.it| qaralǵan sáne = 2020-jıl 12-avgust }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Steve_Jobs_with_the_Apple_iPad_no_logo_(cropped).jpg|nobaý|Apple CEO-da [[Stiv Jobs]] iPad tı tanıstırıp atır (2010)]]
2019-jılı 3-iyunda iPad ushın iOS tıń brendli versiyası - iPadOS 2019-[[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|WWDC]] de járiyalandı; ol 2019-jılı 25-sentyabrde iske túsirildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://appleinsider.com/articles/19/06/03/apple-supplements-ios-13-with-new-tablet-specific-ipad-os-branch| bet = Apple unveils iPadOS, adding features specifically to iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190713124824/https://appleinsider.com/articles/19/06/03/apple-supplements-ios-13-with-new-tablet-specific-ipad-os-branch| arxivsáne = 2019-jıl 13-iyul | sáne = 2019-jıl 3-iyun | jumıs = [[AppleInsider]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

== Ózgeshelikler ==

=== Interfeys ===
iOS paydalanıwshı interfeysi tikkeley manipulyaciyaǵa tiykarlanǵan bolıp, sıypaw, basıw, qısıw hám keri qısıw sıyaqlı kóp sensorlı xareketlerdi qollanadı. Interfeysti basqarıw elementlerine slaydеrler, almastırǵıshlar hám túymeler kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/overview/interface-essentials/| bet = Interface Essentials – iOS – Human Interface Guidelines| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220210042116/https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/overview/interface-essentials/| arxivsáne = 2022-jıl 10-fevral | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;. Ishki akselerometrler bazı qollanbalarda qurılmanı silkiw (buǵan artqa qaytıw buyrıǵı ulıwmalıq nátiyjelerdiń biri) yamasa onı úsh ólshemde burıw (portret hám landscape rejimleri arasında almastırıw ulıwmalıq nátiyjelerdiń biri) háreketlerine juwap beriw ushın qollanıladı. § Accessibility bóliminde túsindirilgen hár qıylı qolaylıqlar kóriw hám esitiwinde máselesi bar paydalanıwshılarǵa iOS ti durıs qollanıw imkaniyatın beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/visual-design/adaptivity-and-layout/| bet = Adaptivity and Layout – Visual Design – iOS – Human Interface Guidelines| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220210042116/https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/visual-design/adaptivity-and-layout/| arxivsáne = 2022-jıl 10-fevral | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

iOS qurılmaları qulplı ekrannan júklеnеdi. Qulplı ekranda waqıt hám paydalanıwshınıń qulplı ekran vidjetleri kórsetiledi, olar qollanbalardaǵı ózgeriwshi maǵlıwmatlardı sáwlelendiredi. &lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT207122| bet = How to add and edit widgets on your iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231017071708/https://support.apple.com/en-us/HT207122| arxivsáne = 2023-jıl 17-oktyabr | sáne = 2023-jıl 23-fevral | til = en| jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2023-jıl 17-oktyabr }}&lt;/ref&gt; Qulptan sheshilgennen keyin, paydalanıwshı bas ekranǵa baǵdarlanadı, bul iOS qurılmalarındaǵı tiykarǵı navigaciya hám maǵlıwmat &quot;orayı&quot; bolıp, jeke kompyuterlerdegi jumıs stolına uqsas. iOS bas ekranları kóbinese qollanbalar belgishelerinen hám vidjetlerden quralǵan; qollanbalar belgisheleri tiyisli qollanbanı iske túsiredi, al vidjetler tikkeley bas ekranda hawa rayı boljawın, paydalanıwshınıń email poshtasın yamasa jańalıqlar lentasın avtomatik túrde jańalanıp turatuǵın tiri kontentlerdi kórsetedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/system-capabilities/widgets| bet = Widgets – System Capabilities – iOS – Human Interface Guidelines – Apple Developer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200809063632/https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/system-capabilities/widgets| arxivsáne = 2020-jıl 9-avgust | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

Ekrannıń joqarı bóliminde qurılma hám onıń baylanısları haqqında maǵlıwmat beriwshi status qatarı jaylasqan. Basqarıw orayın (Control Center) notch yamasa Dynamic Island tıń (Face ID li iPhone larda) oń joqarı tárеpinen &quot;tartıp&quot; túsiriw yamasa ekrannıń tómeninen joqarıǵa qaray &quot;tartıp&quot; shıǵarıw (Touch ID li iPhone larda) múmkin, bul Sazlawlardı ashpay-aq qurılmanı tezirek basqarıw ushın hár qıylı almastırǵıshlardı paydalanıw imkaniyatın beredi. Bul arqalı jaqtılıqtı, sestiń qattılıǵın, sımsız baylanıslardı, muzıka pleerin hám basqalardı basqarıw múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT202769| bet = Access and customize Control Center on your iPhone and iPod Touch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171002011705/https://support.apple.com/en-us/HT202769| arxivsáne = 2017-jıl 2-oktyabr | jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

Ekrannıń shep joqarı tárepinen tómenge qaray (yamasa Touch ID li iPhone larda joqarıdan tómenge) sıypaw Bildiriwler orayın (Notification Center) ashadı, ol iOS tıń sońǵı versiyalarında qulplı ekranǵa júdá uqsas. Ol bildiriwlerdi xronologiyalıq tártipte kórsetedi hám olardı qollanba boyınsha toparlaydı. Bazı qollanbalardıń bildiriw betlerinen tikkeley tásir etisiw múmkin, mısalı, xabardı tikkeley sol jerden turıp juwap beriw múmkin. Bildiriwler eki rejimde jiberiledi: qulplı ekranda kórsetiletuǵın hám ózgeshe ses hám vibraciya menen signallanıwshı áhmiyetli eskertiw xabarları (mısalı, ayrıqsha jaǵday yamasa awır hawa rayı haqqındaǵı eskertiw xabarları), eskertiw banneri hám qollanbalarǵa bildiriw belgisi menen birge keledi, al standart eskertiw xabarları defolt túrindegi ses hám vibraciyadan paydalananadı. Ekewi de Bildiriwler orayınan tabıla aladı hám qulplı ekranda belgilengen waqıt dawamında kórsetiledi (eger paydalanıwshı qulplı waqıtta Bildiriwler orayın ruqsat etpegen bolsa). &lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT201925| bet = Use notifications on your iPhone, iPad, and iPod Touch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140819154745/http://support.apple.com/kb/HT3576| arxivsáne = 2014-jıl 19-avgust | jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/how-use-notification-center-iphone-and-ipad| bet = How to find your notifications and respond when you're ready| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210122094407/https://www.imore.com/how-use-notification-center-iphone-and-ipad| arxivsáne = 2021-jıl 22-yanvar | sáne = 2018-jıl 2-dekabr | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2021-jıl 3-mart }}&lt;/ref&gt;

Touch ID li iPhone larda ekran kórinislerin bas túyme hám quwat túymesin bir waqıtta basıw arqalı súwretke túsiriw múmkin. [[Android]] penen salıstırǵanda, onda túymelerdi basıp turıw talap etilse, iOS ta qısqa waqıt basıw jetkilikli&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://ansonalex.com/tutorials/how-to-take-a-screenshot-on-the-iphone-5-and-ios-6/| bet = How to Take a Screenshot on the iPhone 5 and iOS 6 [Video]| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201204003206/https://ansonalex.com/tutorials/how-to-take-a-screenshot-on-the-iphone-5-and-ios-6/| arxivsáne = 2020-jıl 4-dekabr | avtor = Alex| at = Anson| sáne = 2012-jıl 4-oktyabr | jumıs = AnsonAlex.com| qaralǵan sáne = 2020-jıl 31-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Face ID li iPhone larda ekran kórinislerin súwretke túsiriw ushın ses qattılıǵın kóbeytiw túymesi hám quwat túymesi qollanıladıd&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.digitaltrends.com/mobile/how-to-take-a-screenshot-on-an-iphone-x/| bet = How to Take a Screenshot on an iPhone X and Newer Models| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201204003933/https://www.digitaltrends.com/mobile/how-to-take-a-screenshot-on-an-iphone-x/| arxivsáne = 2020-jıl 4-dekabr | sáne = 2020-jıl 1-dekabr | til = en| jumıs = Digital Trends| qaralǵan sáne = 2020-jıl 31-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Kamera qollanbasında iOS 7 ge shekem skeuomorf jaqtırılatuǵın kamera shutter animaciyası qollanılǵan. Sol waqıttan baslap, ol ápiwayı qısqa qarańǵılanıw effektin qollanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.smashingmagazine.com/2017/01/how-functional-animation-helps-improve-user-experience/| bet = How Functional Animation Helps Improve User Experience| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210819215153/https://www.smashingmagazine.com/2017/01/how-functional-animation-helps-improve-user-experience/| arxivsáne = 2021-jıl 19-avgust | sáne = 2017-jıl 11-yanvar | til = en| jumıs = Smashing Magazine| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-avgust | citata = [Image: shutter-animation-in-apple-ios-6-camera-app.png] Shutter image in the iOS 6 camera app}}&lt;/ref&gt;. Waqıt ótiwi menen qosılǵan áhmiyetli qosımshalarǵa HDR fotografiya hám qozǵalıwshı obyektlerden keletuǵın kóleńke effektleriniń aldın alıwshı normal hám joqarı dinamikalıq diapazonlı súwretlerdi bir waqıtta saqlap qalıw opciyası (iPhone 5, iOS 6 dan baslap), avtomatik HDR sazlaw (iOS 7.1 den baslap), qosılǵan jaǵdayda hárbir foto menen birge qısqa video biriktirilgen &quot;live photo&quot; (iPhone 6s, iOS 9), hám cifrlı zoom tez túymesi (iPhone 7 Plus, iOS 10) kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.dpreview.com/reviews/apple-iphone-5-review/2| bet = Apple iPhone 5 Camera Review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210819220754/https://www.dpreview.com/reviews/apple-iphone-5-review/2| arxivsáne = 2021-jıl 19-avgust | sáne = 2012-jıl 9-oktyabr | jumıs = DPReview| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/tech/services-and-software/how-to-enable-auto-hdr-in-ios-7-1/| bet = How to enable auto-HDR in iOS 7.1| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210819220753/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/how-to-enable-auto-hdr-in-ios-7-1/| arxivsáne = 2021-jıl 19-avgust | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2014-jıl 10-mart | til = en| jumıs = CNET| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/camera-tests-zoom-iphone-7-vs-iphone-7-plus| bet = Camera tests: Zoom on the iPhone 7 vs iPhone 7 Plus| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210506230737/https://www.imore.com/camera-tests-zoom-iphone-7-vs-iphone-7-plus| arxivsáne = 2021-jıl 6-may | sáne = 2016-jıl 21-sentyabr | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-avgust }}&lt;/ref&gt;. Video ólshemi hám kadr tezligi sıyaqlı bazı kamera sazlawları kameranıń óz interfeysi arqalı sazlanbaydı, al sistema sazlawlarına jiberiledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT209431| bet = Record HD or 4K video with your iPhone or iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210819220754/https://support.apple.com/en-us/HT209431| arxivsáne = 2021-jıl 19-avgust | sáne = 2020-jıl 14-dekabr | til = en| jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-avgust }}&lt;/ref&gt;.

iOS 13 tegi &quot;kontekst menyuları&quot; dep atalatuǵın jańa funkciya elementti basıp turǵanıńızda baylanıslı háreketlerdi kórsetedi. Kontekst menyusı kórsetilgende, fon buzılǵan kóriniste boladı&lt;ref name=&quot;developer.apple.com&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/controls/context-menus/| bet = Context Menus – Controls – iOS – Human Interface Guidelines – Apple Developer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200803085459/https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/controls/context-menus/| arxivsáne = 2020-jıl 3-avgust | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

Bir neshe varianttan tańlaw ushın, tańlaw basqarıw elementi qollanıladı. Selektorlar tómende bekitilgen yamasa kontent penen bir qatarda (sáne selektorları dep ataladı) payda bolıwı múmkin. Sáne selektorları basqa tańlaw basqarıw elementleri sıyaqlı kóriniske iye, biraq kún, ay hám qálegen jaǵdayda jıl ushın baǵanalarǵa iye.

Eskertiw xabarları ekrannıń ortasında payda boladı, biraq ekrannıń tómeninen joqarıǵa qaray jılısıp shıǵatuǵın eskertiw xabarları da bar (&quot;háreketler paneli&quot; dep ataladı). Joq etiw háreketleri (qanday da bir elementti joq etiw sıyaqlı) qızıl reńde kórsetiledi.

iOS tıń rásmiy shrifti - San Francisco. Ol kishi tekstlerdi oqıw ushın arnawlı dizayn etilgen hám pútkil operaciyalıq sistemada, sonday-aq úshinshi tárep qosımshalarında da qollanıladı&lt;ref name=&quot;developer.apple.com&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/controls/context-menus/| bet = Context Menus – Controls – iOS – Human Interface Guidelines – Apple Developer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200803085459/https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/controls/context-menus/| arxivsáne = 2020-jıl 3-avgust | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/controls/context-menus/ &quot;Context Menus – Controls – iOS – Human Interface Guidelines – Apple Developer&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;.

Ikonkalardıń ólshemi úlken ekranlı iPhonelar ushın 180x180 piksel, ádette 6 dyuymnan úlken modeller, sonıń ishinde iPhone 11 Pro hám iPhone 8 Plus ushın, al kishi displeyli iPhonelarda 120x120 piksel boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/library/archive/qa/qa1686/_index.html| bet = Technical Q&amp;A QA1686: App Icons on iPhone, iPad and Apple Watch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200730234505/https://developer.apple.com/library/archive/qa/qa1686/_index.html| arxivsáne = 2020-jıl 30-iyul | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

==== Bas ekran ====
SpringBoard tárepinen islengen bas ekran qosımsha belgilerin hám tómengi bólimde paydalanıwshılar eń kóp qollanılatuǵın qosımshaların bekitip qoya alatuǵın dok panelin kórsetedi. iOS bas ekranları ádette qosımsha belgileri hám vidjetlerden quralǵan; qosımsha belgileri baylanıslı qosımshanı iske túsiredi, al vidjetler bolsa hawa rayı boljawın, paydalanıwshınıń elektron pochta qutısın yamasa jańalıqlar lentasın bas ekranda tikkeley kórsetiw sıyaqlı tiri, avtomatik jańalanatuǵın maǵlıwmatlardı kórsetedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/guide/iphone/add-edit-and-remove-widgets-iphb8f1bf206/ios| bet = Add, edit, and remove widgets on iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216134006/https://support.apple.com/guide/iphone/add-edit-and-remove-widgets-iphb8f1bf206/ios| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | til = en| jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Bas ekran qollanıwshı qurılma qulpın ashqanda, qosımshada bolǵan waqıtta fizikalıq &quot;Bas&quot; túymesin basqanda yamasa ekrannıń tómengi bólimindegi úy panelin joqarı qaray sıypap ótkeninde payda boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://help.apple.com/iphone/8/#/iph3bd00bbb| bet = Home button – Apple| arxivurl = https://web.archive.org/web/20181118200222/https://help.apple.com/iphone/8/#/iph3bd00bbb| arxivsáne = 2018-jıl 18-noyabr | jumıs = help.apple.com| qaralǵan sáne = 2015-jıl 24-may }}&lt;/ref&gt;. Ekrannıń joqarı bóliminde waqıt, batareya quwatı hám signal kúshi sıyaqlı maǵlıwmatlardı kórsetiw ushın status qatarı bar. Ekrannıń qalǵan bólimi házirgі qosımsha ushın ajıratılǵan. Qupıya sóz ornatılǵan bolsa hám qollanıwshı qurılmanı qosqanda, bas ekranǵa kiriwge ruqsat beriliwden aldın qulıplaw ekranında qupıya sóz kiritiliw kerek&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT204060| bet = About iOS passcodes – Apple Support| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150428092931/https://support.apple.com/en-us/HT204060| arxivsáne = 2015-jıl 28-aprel | jumıs = support.apple.com| qaralǵan sáne = 2015-jıl 24-may }}&lt;/ref&gt;.

iPhone OS 3-de Spotlight tanıstırıldı, bul paydalanıwshılarǵa media, qosımshalar, elektron pochtalar, baylanıslar, xabarlar, esletpeler, kalendar waqıyaları hám usıǵan uqsas mazmundı izlew imkaniyatın berdi. [[iOS 7]] hám keyingi versiyalarda Spotlight bas ekrannıń qálegen jerine tómen qaray tartıw arqalı ashıladı (Xabarlandırıw Orayı hám Basqarıw Orayın ashatuǵın joqarı hám tómengi shetlerden basqa)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/13/06/10/apples-ios-7-embeds-search-bar-into-every-app-screen| bet = Apple's iOS 7 brings quick Spotlight search access to every app page| arxivurl = https://web.archive.org/web/20131007171934/http://appleinsider.com/articles/13/06/10/apples-ios-7-embeds-search-bar-into-every-app-screen| arxivsáne = 2013-jıl 7-oktyabr | sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = [[AppleInsider]]| qaralǵan sáne = 2013-jıl 18-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.smartipadguide.com/search-on-ipad-with-spotlight-on-ios-7| bet = Search on iPad with iOS 7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150113004543/http://www.smartipadguide.com/search-on-ipad-with-spotlight-on-ios-7| arxivsáne = 2015-jıl 13-yanvar | sáne = 2013-jıl 21-oktyabr | qaralǵan sáne = 2014-jıl 1-mart }}&lt;/ref&gt;. iOS 9-da Spotlight-qa kiriw ushın eki usıl bar. iOS 7 hám 8-degi sıyaqlı, qálegen bas ekrandı tómen qaray tartıw Spotlight-tı kórsetedi. Biraq, oǵan iOS 3-ten 6-ǵa shekem bolǵan versiyalardaǵıday kiriwge de boladı. Bul Spotlight-qa Siri usınısların beredi, olar qosımsha usınısların, baylanıs usınısların hám jańalıqlardı óz ishine aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/2984323/hands-on-with-the-new-proactive-spotlight-in-ios-9.html| bet = Hands-on with the new, proactive Spotlight in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200923040843/https://www.macworld.com/article/2984323/hands-on-with-the-new-proactive-spotlight-in-ios-9.html| arxivsáne = 2020-jıl 23-sentyabr | sáne = 2015-jıl 16-sentyabr | qaralǵan sáne = 2020-jıl 25-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 10-da Spotlight endi arnawlı &quot;Búgin&quot; paneliniń joqarı bóliminde jaylasqan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/7/8/12128150/ios-10-hands-on-preview-lockscreen| bet = iOS 10 will make you love your lock screen| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170210155903/http://www.theverge.com/2016/7/8/12128150/ios-10-hands-on-preview-lockscreen| arxivsáne = 2017-jıl 10-fevral | avtor = Seifert| at = Dan| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;.

iPhone OS 3.2 shıǵarılǵannan keyin, paydalanıwshılar Bas ekran ushın fon súwretin ornatıw múmkinshiligin aldı. Dáslep bul funkciya tek iPad (1-áwlad) ushın ǵana qoljetimli boldı, iPhone OS 3.2 shıqqannan bir neshe ay keyin shıqqan iOS 4-ke shekem, bul funkciya operaciyalıq sistemanı júrgize alatuǵın barlıq iPhone hám [[iPod Touch]] modelleri ushın qoljetimli boldı, tek [[iPhone 3G]] hám iPod touch (2-áwlad) belgi animaciyalarındaǵı iskerlik máselelerine baylanıslı bul imkaniyattan tıs qaldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2010/06/22/steve-jobs-on-lack-of-custom-wallpapers-in-ios-4-for-iphone-3g/| bet = Steve Jobs on Lack of Custom Wallpapers in iOS 4 for iPhone 3G| avtor = Slivka| at = Eric| sáne = 2010-jıl 22-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 19-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS 7 Bas ekranda parallaks effektin tanıstırdı, bul qurılmanıń qozǵalısına juwap retinde qurılmanıń fon súwreti hám belgilerin jıljıtadı, 3D effektin hám qalqıp júrgen belgiler illyuziyasın jaratadı. Bul effekt sonday-aq Mail hám Safari qosımshalarınıń vkladka kórinisinde de kórinedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.idownloadblog.com/2013/06/28/ios-7-parallax-effect-explained/| bet = A closer look at iOS 7 parallax effect| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220519000418/https://www.idownloadblog.com/2013/06/28/ios-7-parallax-effect-explained/| arxivsáne = 2022-jıl 19-may | avtor = Zibreg| at = Christian| sáne = 2016-jıl 26-sentyabr | baspaxana = iDownloadBlog.com| qaralǵan sáne = 2022-jıl 5-may }}&lt;/ref&gt;.

Izertlewshiler paydalanıwshılardıń óz bas ekranlarındaǵı belgilerin qollanıw jiyiligi hám qosımshalardıń bir-birine baylanıslılıǵına, sonday-aq qolaylılıq hám estetika sebepleri boyınsha shólkemlestiretuǵının anıqladı.

==== Sistema shrifti ====
iOS dáslep sistema shrifti retinde Helvetica-nı qollandı. Apple iPhone 4 hám onıń Retina displeyi ushın Helvetica Neue-ge ótip, iOS 4-te eski iPhone qurılmaları ushın Helvetica-nı sistema shrifti retinde saqlap qaldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://daringfireball.net/2010/06/4| bet = 4| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171009111438/https://daringfireball.net/2010/06/4| arxivsáne = 2017-jıl 9-oktyabr | avtor = Gruber| at = John| sáne = 2010-jıl 29-iyun | jumıs = [[John Gruber|Daring Fireball]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 7 menen birge Apple sistema shriftin Helvetica Neue Light-qa ózgertetuǵının járiyaladı, bul sheshim tómen ajıratatuǵın mobil ekranlar ushın jeńil, juqa shrifttiń durıs qollanılmawı sebepli sınǵa ushıradı. Apple aqırında Helvetica Neue-ni tańladı&lt;ref&gt;{{Cite journal|first=Elizabeth|last=Stinson|title=Why Apple abandoned the world's most beloved typeface|url=https://www.wired.com/2015/06/apple-abandoned-worlds-beloved-typeface/| sáne =June 9, 2015|access-date=October 15, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://venturebeat.com/2013/07/09/apple-fontgate-ends-with-thicker-helvetica-neue-in-ios-7-beta-3/| bet = Apple 'fontgate' ends with thicker Helvetica Neue in iOS 7 beta 3| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171015203655/https://venturebeat.com/2013/07/09/apple-fontgate-ends-with-thicker-helvetica-neue-in-ios-7-beta-3/| arxivsáne = 2017-jıl 15-oktyabr | avtor = Koetsier| at = John| sáne = 2013-jıl 9-iyul | jumıs = [[VentureBeat]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 7 shıǵarılıwı sonday-aq Sazlawlar arqalı tekstti masshtablaw yamasa basqa tekst qoljetimlilik ózgerisler qollanıw múmkinshiligin berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2013/09/21/ios-7-how-to-make-text-more-readablelarger-on-your-ipad-and-iphone/| bet = iOS 7 How-to: Make text more readable/larger on your iPad and iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160731183723/http://9to5mac.com/2013/09/21/ios-7-how-to-make-text-more-readablelarger-on-your-ipad-and-iphone/| arxivsáne = 2016-jıl 31-iyul | avtor = Guarino| at = Sarah| sáne = 2013-jıl 21-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/how-increase-or-decrease-font-sizes-iphone-and-ipad-ios-7-dynamic-type| bet = How to increase or decrease font sizes on iPhone and iPad in iOS 7 with Dynamic Type| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170508115332/http://www.imore.com/how-increase-or-decrease-font-sizes-iphone-and-ipad-ios-7-dynamic-type| arxivsáne = 2017-jıl 8-may | avtor = Kazmucha| at = Allyson| sáne = 2013-jıl 20-noyabr | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 9 benen birge Apple shriftti San Francisco-ǵa ózgertti, bul Apple tárepinen islep shıǵılǵan, maksimal oqıwǵa qolaylı hám ónimler qatarı boyınsha shrift birdeyligi ushın arnalǵan shrift edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2015/09/16/apple-ios-9-font/| bet = All hail Apple's new iOS 9 font, San Francisco| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171221035219/http://mashable.com/2015/09/16/apple-ios-9-font/| arxivsáne = 2017-jıl 21-dekabr | avtor = Strange| at = Adario| sáne = 2015-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/15/09/16/first-look-apple-drops-helvetica-for-san-francisco-in-ios-9| bet = Apple drops Helvetica for San Francisco in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170306092414/http://appleinsider.com/articles/15/09/16/first-look-apple-drops-helvetica-for-san-francisco-in-ios-9| arxivsáne = 2017-jıl 6-mart | sáne = 2015-jıl 16-sentyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

==== Papkalar ====
iOS 4 papkalardı tanıstırdı, olardı bir qosımshanı ekinshisiniń ústine súyrew arqalı jaratıwǵa boladı, hám sonnan keyin, usı procedura járdeminde papkaǵa kóbirek elementler qosıwǵa boladı. Papka ushın atama ishindegi qosımshalar kategoriyası boyınsha avtomatik túrde tańlanadı, biraq atın paydalanıwshı da ózgerte aladı&lt;ref name=&quot;Folders&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/1152168/ios4folders.html| bet = Hands on with iOS 4 folders| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171101033003/https://www.macworld.com/article/1152168/ios4folders.html| arxivsáne = 2017-jıl 1-noyabr | avtor = Frakes| at = Dan| sáne = 2010-jıl 21-iyun | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Papkalar ishindegi qosımshalar xabarlandırıw belgishelerin alǵanda, ayırım xabarlandırıwlar sanı qosıladı hám ulıwma san papkanıń ózinde xabarlandırıw belgisi retinde kórsetiledi&lt;ref name=&quot;Folders&quot; /&gt; Dáslepki waqıtta, iPhone-daǵı papkalar 12-ge shekem qosımshanı, al iPad-taǵı papkalar 20 qosımshanı óz ishine ala alatuǵın edi.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/1160291/tablets/create-organize-ios-folders.html| bet = How to create and organize iOS folders| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171015202624/https://www.macworld.com/article/1160291/tablets/create-organize-ios-folders.html| arxivsáne = 2017-jıl 15-oktyabr | avtor = Friedman| at = Lex| sáne = 2011-jıl 20-iyun | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Jańa iPhone apparatlıq qurılmalarında displeylerdıń ólshemleri úlkeyiwi menen, iOS 7 papkalardı bas ekran dúzilisine uqsas betler menen jańaladı, bul papka funkcionallıǵın áhmiyetli keńeytiwge múmkinshilik berdi. Papkanıń hárbir beti 9-ǵa shekem qosımshanı óz ishine ala aladı, hám ulıwma 15 bet bolıwı múmkin, bul bir papkada barlıǵı 135 qosımshaǵa jol qoyadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.lifewire.com/how-many-apps-allowed-iphone-2000752| bet = How Many Apps and Folders Can an iPhone Have?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170806182301/https://www.lifewire.com/how-many-apps-allowed-iphone-2000752| arxivsáne = 2017-jıl 6-avgust | avtor = Costello| at = Sam| sáne = 2017-jıl 20-mart | jumıs = [[Lifewire]]| baspaxana = [[Dotdash]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 9-da Apple iPad apparatlıq qurılmaları ushın papka ólshemlerin jańaladı, hár bette 16 qosımshaǵa ruqsat etip, ele de maksimal 15 bet penen, ulıwma sandı 240 qosımshaǵa shekem kóbeytip&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2015/07/08/new-folders-ios-9/| bet = iOS 9 lets you store 105 more apps per folder on the iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171015150809/https://9to5mac.com/2015/07/08/new-folders-ios-9/| arxivsáne = 2017-jıl 15-oktyabr | avtor = Miller| at = Chance| sáne = 2015-jıl 8-iyul | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

==== Xabarlandırıw Orayı ====
iOS 5-ke shekem, xabarlandırıwlar modal aynada jetkiziletuǵın hám qabıl etilgennen keyin kóriw múmkin emes edi. iOS 5-te Apple Xabarlandırıw Orayın tanıstırdı, ol paydalanıwshılarǵa xabarlandırıwlar tariyxın kóriwge múmkinshilik beredi. Paydalanıwshı xabarlandırıwdı basıp, oǵan sáykes qosımshanı asha aladı yamasa onı óshire aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/au/iphone/features/notification-center.html| bet = iPhone 4S – Always know what's up in Notification Center| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120214123941/http://www.apple.com/au/iphone/features/notification-center.html| arxivsáne = 2012-jıl 14-fevral | baspaxana = Apple Inc.}}&lt;/ref&gt;. Endi xabarlandırıwlar ekrannıń joqarı bóliminde qısqa waqıt payda bolatuǵın bannerlerde jetkiziledi. Eger paydalanıwshı alınǵan xabarlandırıwdı bassa, xabarlandırıwdı jibergen qosımsha ashıladı. Paydalanıwshılar sonday-aq qosımshanıń xabarlandırıw sazlawların ózgertiw arqalı xabarlandırıwlardı modal dóretiw aynalarında kóriwdi tańlay aladı. iOS 8 penen birge tanıstırılǵan vidjetler endi Xabarlandırıw Orayı arqalı qoljetimli bolıp, 3-táreplerden belgilenedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/tech/mobile/how-to-use-widgets-on-ios-8/| bet = How to use widgets on iOS 8| til = en| jumıs = CNET| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Qosımsha jabıq waqtında xabarlandırıw jibergende, onıń belgisinde qızıl belgi payda boladı. Bul belgi paydalanıwshıǵa bir qarawda qosımshanıń qansha xabarlandırıw jibergenin bildiredi. Qosımshanı ashıw belgini óshiredi.

==== Qosımshalar ====
iOS qurılmaları Apple tárepinen islep shıǵarılǵan aldınnan ornatılǵan qosımshalar menen keledi, olarǵa Pochta (Mail), Kartalar (Maps), TV, Muzıka, FaceTime, Shıjlan (Wallet), Densawlıq hám basqa kóplegen qosımshalar kiredi.

Qosımshalar (&quot;apps&quot;) - bul iOS-ke ornatıwǵa bolatuǵın qollanba [[Programmalıq támiynat|baǵdarlamanıń]] eń ulıwma forması. Olar [[App Store]] cifrlı dúkanınıń rásmiy katalogınan júklep alınadı, bul jerde qosımshalar paydalanıwshılarǵa usınılmastan aldın qáwipsizlik tekseriwinen ótedi. 2017-jılı iyunda Apple óz kórsetpelerin jańalap, qosımsha rawajlandırıwshılardıń paydalanıwshılardı óz qosımshaları ushın pikir qaldırıwǵa shaqırıw ushın arnawlı sorawlardı qollanıw múmkinshiligin joq etetuǵının belgiledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/6/9/15768196/apple-ending-annoying-app-store-review-prompts| bet = Apple won't let apps annoy you with their own review prompts anymore| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170609200122/https://www.theverge.com/2017/6/9/15768196/apple-ending-annoying-app-store-review-prompts| arxivsáne = 2017-jıl 9-iyun | avtor = Kastrenakes| at = Jacob| sáne = 2017-jıl 9-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/06/09/app-rating-custom-prompts-app-store-banned/| bet = App Store now requires developers to use official API to request app ratings, disallows custom prompts| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170612140318/https://9to5mac.com/2017/06/09/app-rating-custom-prompts-app-store-banned/| arxivsáne = 2017-jıl 12-iyun | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2017-jıl 9-iyun | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;. iOS qosımshaların sonday-aq baǵdarlama tarqatıwshı usınǵan IPA faylınan tikkeley, rásmiy emes jollar menen de ornatıwǵa boladı. Olar iOS Software Development Kit (SDK) járdeminde jazıladı hám kóbinese Xcode penen birge qollanıladı, bunda rásmiy qollap-quwatlanatuǵın [[Swift (programmalastırıw tili)|Swift]] hám Objective-C sıyaqlı programmalastırıw tilleri paydalanıladı. Basqa kompaniyalar da óz programmalastırıw tillerin qollanıp, tiykarǵı iOS qosımshaların rawajlandırıwǵa múmkinshilik beretuǵın qurallar jaratqan

iOS ushın qosımshalar kóbinese UIKit [[programmalastırıw]] [[Freymvork|freymvorkı]] komponentlerin qollanıp qurıladı. Bul qosımshalardıń operacion sistema menen bir qálipte kóriniwine múmkinshilik beredi, biraq sonıń menen birge olardı arnawlı túrde sazlawǵa da jol qoyadı.

Elementler iOS jańalanıwları menen birge avtomatik túrde jańalanıp turadı, sonıń ishinde jańa interfeys qaǵıydaların da óz ishine aladı. UIKit elementleri júdá beyimli, bul [[Programmist (Baǵdarlamashı)|programma rawajlandırıwshılarǵa]] barlıq iOS qurılmalarında birdey kórinetugın bir qosımsha jaratıwǵa múmkinshilik beredi. iOS interfeysin anıqlawdan tısqarı, UIKit qosımshanıń funkcionallıǵın da belgileydi.

Dáslepki waqıtta [[Apple Inc.|Apple]] programma rawajlandırıwshılarǵa SDK shıǵarıwdı kózlemegen edi, sebebi olar úshinshi tárep qosımshalarınıń iOS ushın rawajlandırılıwın qálemey, onıń ornına veb-qosımshalar qurılıwın qálegen edi. Biraq, bul texnologiya keń qollanıwǵa iye bolmadı, bul Applediń pikirin ózgertiwine alıp keldi, sonlıqtan 2007-jılı oktyabrde programma rawajlandırıwshılar ushın SDK járiyalandı hám aqırında 2008-jılı 6-martta shıǵarıldı.

SDK rawajlandırıw qurallarınıń tolıq jıynaǵın óz ishine aladı&lt;ref name=&quot;MacRumors SDK2&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2008/03/06/apple-releases-iphone-sdk-demos-spore-instant-messaging/| bet = Apple Releases iPhone SDK, Demos Spore, Instant Messaging| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160311195044/http://www.macrumors.com/2008/03/06/apple-releases-iphone-sdk-demos-spore-instant-messaging/| arxivsáne = 2016-jıl 11-mart | avtor = Kim| at = Arnold| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 11-iyun }}&lt;/ref&gt;, sonıń ishinde audio mikser hám iPhone emulyatorı bar. Bul Mac paydalanıwshıları ushın biypul júklep alınadı. [[Microsoft Windows]] kompyuterleri ushın jetkilikli emes. Qosımshanı sınap kóriw, texnikalıq járdem alıw hám qosımshalardı App Store arqalı tarqatıw ushın, rawajlandırıwshılar Apple Developer Programmasına jazılıwı kerek.

Jıllar dawamında Apple Store qosımshaları bir neshe áhmiyetli belgilerde asıp ketti, sonıń ishinde 50,000&lt;ref name=&quot;50,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2009/06/08/40-million-iphones-and-ipod-touches-and-50000-apps/| bet = State Of The iPhone Ecosystem: 40 Million Devices and 50,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090610235745/http://www.techcrunch.com/2009/06/08/40-million-iphones-and-ipod-touches-and-50000-apps/| arxivsáne = 2009-jıl 10-iyun | avtor = Siegler| at = MG| sáne = 2009-jıl 8-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 100,000&lt;ref name=&quot;100,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2009/11/04/apple-announces-over-100000-apps-available-on-the-app-store/| bet = Apple Announces Over 100,000 Apps Available on the App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190330120948/https://www.macrumors.com/2009/11/04/apple-announces-over-100000-apps-available-on-the-app-store/| arxivsáne = 2019-jıl 30-mart | sáne = 2009-jıl 4-noyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 250,000&lt;ref name=&quot;250,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/mobile/2010/08/28/apples-app-store-now-features-250000-apps/| bet = Apple's App Store Now Features 250,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170329233606/https://thenextweb.com/mobile/2010/08/28/apples-app-store-now-features-250000-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 29-mart | avtor = Brian| at = Matt| sáne = 2010-jıl 28-avgust | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 500,000&lt;ref name=&quot;500,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2011/10/04/more-than-18-billion-apps-downloaded-from-app-store/| bet = More than 18 billion apps downloaded from App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170421125437/https://www.engadget.com/2011/10/04/more-than-18-billion-apps-downloaded-from-app-store/| arxivsáne = 2017-jıl 21-aprel | avtor = Grothaus| at = Michael| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;, 1&amp;nbsp;million&lt;ref name=&quot;1 million&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/10/22/4866302/apple-announces-1-million-apps-in-the-app-store| bet = Apple announces 1 million apps in the App Store, more than 1 billion songs played on iTunes radio| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170512171633/https://www.theverge.com/2013/10/22/4866302/apple-announces-1-million-apps-in-the-app-store| arxivsáne = 2017-jıl 12-may | avtor = Ingraham| at = Nathan| sáne = 2013-jıl 22-oktyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;, hám 2 million qosımsha&lt;ref name=&quot;The Verge 2 million2&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/6/13/11922926/apple-apps-2-million-wwdc-2016| bet = Apple's App Store now has over 2 million apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170210135527/http://www.theverge.com/2016/6/13/11922926/apple-apps-2-million-wwdc-2016| arxivsáne = 2017-jıl 10-fevral | avtor = Golson| at = Jordan| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. Bir milliardınshı qosımsha 2009-jılı 24-aprelde ornatıldı&lt;ref name=&quot;Billion&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2009/04/24Apples-Revolutionary-App-Store-Downloads-Top-One-Billion-in-Just-Nine-Months.html| bet = Apple's Revolutionary App Store Downloads Top One Billion in Just Nine Months| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170315100024/http://www.apple.com/pr/library/2009/04/24Apples-Revolutionary-App-Store-Downloads-Top-One-Billion-in-Just-Nine-Months.html| arxivsáne = 2017-jıl 15-mart | sáne = 2009-jıl 24-aprel | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;.

==== Qosımshalar kitapxanası ====
Qosımshalar kitapxanası qosımshalardı olardıń funkciyası yamasa túrine qarap avtomatik túrde papkalarǵa jaylastıradı hám barlıq ornatılǵan qosımshalardıń álipbe tártibindegi dizimin óz ishine aladı. Mısalı, ol barlıq sociallıq media qosımshaların bir papkaǵa, al ónimdarlıq qosımshaların basqa papkaǵa jaylastırıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.pcmag.com/how-to/how-to-organize-your-home-screen-with-ios-14s-app-library| bet = How to Use the App Library to Organize Your iPhone or iPad Home Screen| til = en| jumıs = PCMAG| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Paydalanıwshılar Qosımshalar kitapxanasınıń joqarı bólimindegi izlew qatarın qollanıp, qosımshalardı tez tabıwı hám olardı ashıwı múmkin. Paydalanıwshılar bas ekrannıń arnawlı qosımsha betlerin jasırıwdı tańlap alıwı múmkin, bul eń kóp qollanatuǵın qosımshalarga itibar qaratıwdı ańsatlastıradı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT211345| bet = Organize the Home Screen and App Library on your iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216134005/https://support.apple.com/en-us/HT211345| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | sáne = 2023-jıl 16-noyabr | til = en| jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Saqlaw ===
iOS qáwipsizlik hám jeke maǵlıwmatlardı qorǵaw ushın qatań qumsalǵıshtı qollanadı. Qosımshalar ulıwma ózleriniń konteynerlerine hám sistemanıń arnawlı papkalarına, mısalı Súwretler kitapxanasına kiriwge sheklengen. Óz sandboxınan tısqarı fayllardı ashıw ushın, iOS hújjet tańlaǵıshlar, fayl provayderler hám qosımsha keńeytiwler sıyaqlı mexanizmlerdi paydalanadı.

iOS 8 hújjet interakciya kontrolleriniń bir bólegi sıpatında Hújjet Tańlaǵısh hám Hújjet Provayder keńeytiwlerin engizdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/library/archive/documentation/General/Conceptual/ExtensibilityPG/FileProvider.html| bet = App Extension Programming Guide: Document Provider| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216142528/https://developer.apple.com/library/archive/documentation/General/Conceptual/ExtensibilityPG/FileProvider.html| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://docs.developer.apple.com/documentation/uikit/uidocumentpickerextensionviewcontroller| bet = UIDocumentPickerExtensionViewController| til = en-US| jumıs = Apple Developer Documentation| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/ios-8-document-provider-extensions-explained| bet = Document provider extensions in iOS 8: Explained| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216142528/https://www.imore.com/ios-8-document-provider-extensions-explained| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | avtor = updated| at = Rene Ritchie last| sáne = 2014-jıl 22-iyul | til = en| jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Bul qosımshalardıń oraylıq jaylasqan yamasa bult saqlaw xızmetlerinde saqlanǵan hújjetlerdi ashıwına, saqlawına hám olar menen birge islesiwine múmkinshilik beredi.

iOS 11 menen birge, Apple Fayllar qosımshasın&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/how-to/files-app-ios-11/| bet = How to Use the New Files App in iOS 11| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216142528/https://www.macrumors.com/how-to/files-app-ios-11/| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | sáne = 2017-jıl 19-sentyabr | jumıs = macrumors.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt; hám Fayl Provayder keńeytiwin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://docs.developer.apple.com/documentation/fileprovider/| bet = File Provider| til = en-US| jumıs = Apple Developer Documentation| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;, engizdi, paydalanıwshılarǵa ózleriniń faylların basqarıw hám shólkemlestiriw ushın oraylıq orın berdi. Qosımshalar Fayllar qosımshasına biriktirilip, olardıń hújjetlerin Fayllar qosımshasınan tikkeley ashıw hám redaktorlaw múmkinshiligin beredi.

iOS qurılmalarınıń saqlaw orını [[ICloud|iCloud]] arqalı keńeytiliwi múmkin, bul Apple kompaniyasınıń bult tiykarındaǵı saqlaw sheshimi bolıp, barlıq paydalanıwshılarǵa 5GB saqlaw ornın biypul beredi, al basqa jobalardı paydalanıw ushın pullı jazılıw talap etiledi. iCloud Drive paydalanıwshılarǵa hár túrli fayllardı, mısalı hújjetler, prezentaciyalar hám kestelerdi bultta saqlawǵa múmkinshilik beredi. Bul fayllar bir neshe qurılmadan ashılıwı múmkin, tek paydalanıwshı birdey Apple ID menen kiriw shárti menen.

=== Qolaylıq ===
iOS kóriw hám esitiwde qıyınshılıqları bar paydalanıwshılarǵa járdem beriw ushın hár túrli qolaylılıq funkciyaların usınıs etedi. Tiykarǵı funkciyalardıń biri, VoiceOver, ekrandaǵı maǵlıwmatlardı dawıslı oqıydı, sonıń ishinde kontekstlik túymeler, belgisheler, siltemeler hám basqa paydalanıwshı interfeysi elementlerin qamtıydı hám paydalanıwshıǵa operaciyalıq sistemada jest arqalı navigaciya islewge múmkinshilik beredi. Ádepki basqarıw elementleri bar hám UIKit [[Freymvork|freymvorkı]] menen islep shıǵılǵan barlıq qosımshalar VoiceOver funkcionallıǵın ózinde jaylastırǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/how-use-voiceover-iphone-and-ipad| bet = How to use VoiceOver on iPhone and iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220131037/http://www.imore.com/how-use-voiceover-iphone-and-ipad| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | avtor = Tanasychuk| at = Mike| sáne = 2016-jıl 15-sentyabr | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. Mısallardan biri - súwretke túsiriw ushın iPhone-dı kótergende, VoiceOver súwret kórinisiniń táriypin beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-iphone-voiceover-technology-for-the-blind/| bet = Seeing eye phone: Giving independence to the blind| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401060628/https://www.cnet.com/news/apple-iphone-voiceover-technology-for-the-blind/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Tibken| at = Shara| sáne = 2016-jıl 25-mart | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. 2013-jılı iOS 7 shıǵarılıwı menen birge tanıstırılǵan &quot;iPhone ushın islep shıǵılǵan&quot; baǵdarlaması sheńberinde, Apple Bluetooth hám arnawlı texnologiyalıq protokoldı qollanıp, úylesimli úshinshi tárep úskenelerin iPhone hám iPad penen baylanıstırıw ushın texnologiya islep shıqtı, bul ses signalın tikkeley paydalanıwshınıń qulaǵına uzatıwǵa múmkinshilik beredi. iPhone ushın islep shıǵılǵan ónimler ushın qosımsha sazlawlarǵa batareya monitoring hám hár qıylı ortalıqlar ushın ses sazlawların ózgertiw kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-iphone-hearing-aid-tech-deaf-ios-accessibility-cochlear-starkey-bluetooth-watch/| bet = Apple iPhone tech helps reinvent the hearing aid| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401063911/https://www.cnet.com/news/apple-iphone-hearing-aid-tech-deaf-ios-accessibility-cochlear-starkey-bluetooth-watch/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Tibken| at = Shara| sáne = 2016-jıl 3-noyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/anthonykosner/2014/08/16/made-for-iphone-hearing-aids-hands-on-with-halo-a-mission-critical-wearable/| bet = Made For iPhone Hearing Aids: Hands On With Halo, A Mission-Critical Wearable| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401062155/https://www.forbes.com/sites/anthonykosner/2014/08/16/made-for-iphone-hearing-aids-hands-on-with-halo-a-mission-critical-wearable/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Wing Kosner| at = Anthony| sáne = 2014-jıl 16-avgust | jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. Apple 2016-jılı iOS 10 shıǵarılıwı menen qolaylılıq ushın qosımsha háreketler isledi. Bularǵa VoiceOver-ge jańa aytılıw redaktorın qosıw, qurılmanıń kamerası arqalı obyektlerdi úlkeytiwge múmkinshilik beretuǵın Magnifier sazlawın qosıw, gereń adamlarǵa iPhone-nan telefon qońırawların ámelge asırıw ushın programmalıq TTY qollap-quwatlawı, sonday-aq úshinshi tárep baǵdarlamashılarına óz qosımshalarına durıs qolaylılıq funkciyaların kiritiwge arnalǵan oqıw qollanbalar hám kórsetpeler kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/06/26/accessibility-was-all-around-this-years-wwdc/| bet = Accessibility was all around this year's WWDC| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401055914/https://techcrunch.com/2016/06/26/accessibility-was-all-around-this-years-wwdc/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Aquino| at = Steven| sáne = 2016-jıl 26-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;.

2012-jılı Liat Kornowski &quot;The Atlantic&quot; basılımında &quot;iPhone Braille oylap tabılǵannan beri eń revolyucion rawajlanıwlardıń biri bolıp shıqtı&quot; dep jazǵan edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/05/how-the-blind-are-reinventing-the-iphone/256589/| bet = How the Blind Are Reinventing the iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401055505/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/05/how-the-blind-are-reinventing-the-iphone/256589/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Kornowski| at = Liat| sáne = 2012-jıl 2-may | jumıs = [[The Atlantic]]| baspaxana = [[Atlantic Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;, al 2016-jılı TechCrunch basılımınan Steven Aquino Apple kompaniyasın &quot;járdemshi texnologiyalar tarawında basshılıq etip atır&quot; dep táriyipledi. Apple kompaniyasınıń Global qolaylılıq siyasatı hám baslamaları boyınsha joqarı menedjeri Sara Herlinger: &quot;Biz qolaylılıqtı tiykarǵı adam huqıqı dep esaplaymız. Biziń ónimlerimizdiń negizine qurıw - bul maǵlıwmatqa kiriw hám múmkinshilikler tosqınlıqsız bolatuǵın, imkaniyatı sheklengen adamlarǵa óz maqsetlerine erisiw ushın jol ashatuǵın inklyuziv dúnya kóz-qarasın qollap-quwatlawdı bildiredi&quot; dep málimledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/05/19/when-it-comes-to-accessibility-apple-continues-to-lead-in-awareness-and-innovation/| bet = When it comes to accessibility, Apple continues to lead in awareness and innovation| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401144536/https://techcrunch.com/2016/05/19/when-it-comes-to-accessibility-apple-continues-to-lead-in-awareness-and-innovation/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Aquino| at = Steven| sáne = 2016-jıl 19-may | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;.

iOS-ke qarata sın-pikir birinshi márte iske túsirgende internette baylanıs (WiFi yamasa [[iTunes]] arqalı) hám jumıs isleytuǵın SIM-karta talap etiliwine baylanıslı bolǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.co.uk/how-to/activate-iphone-without-sim-3643294/| bet = How to activate an iPhone without a SIM card (or Wi-Fi)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201213221343/https://www.macworld.co.uk/how-to/activate-iphone-without-sim-3643294/| arxivsáne = 2020-jıl 13-dekabr | qaralǵan sáne = 2020-jıl 31-dekabr | last1 = Haslam| first1 = Karen| jumıs = Macworld UK| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Bul sheklew iOS 12-de bosatılǵan bolıp, endi keyingisi (SIM-karta) talap etilmeydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.wootechy.com/activation-bypass/how-to-activate-an-iphone-without-sim/| bet = How to Activate iPhone without SIM?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201231222422/https://www.wootechy.com/activation-bypass/how-to-activate-an-iphone-without-sim/| arxivsáne = 2020-jıl 31-dekabr | til = en| qaralǵan sáne = 2020-jıl 31-dekabr | jumıs = www.wootechy.com| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

=== Kóp tapsırma ===
iOS ushın kóp tapsırmalardı islew (multitasking) birinshi ret 2010-jılı iyun ayında iOS 4 versiyası menen birge shıǵarıldı&lt;ref name=&quot;Ars Technica iOS 4 review&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2010/06/ars-reviews-ios-4-whats-new-and-notable/| bet = Ars reviews iOS 4: what's new, notable, and what needs work| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081218/https://arstechnica.com/apple/2010/06/ars-reviews-ios-4-whats-new-and-notable/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Cheng| at = Jacqui| sáne = 2010-jıl 21-iyun | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Tek ǵana belgili qurılmalar - [[iPhone 4]], [[iPhone 3GS]] hám [[iPod Touch]] 3-áwladı - kóp tapsırmalı islew múmkinshiligine iye boldı.[3] iPad bolsa kóp tapsırmalı islewdi sol jılı noyabr ayında iOS 4.2.1 versiyasında ǵana aldı.

iOS-te kóp tapsırmalı islew ámelge asırılıwı onıń usılı ushın sınǵa alınǵan, sebebi ol fonda isleytuǵın baǵdarlamalardıń jumısın sheklengen funkciyalar toplamı menen shegaralandıradı hám baǵdarlama islep shıǵarıwshılardan onı anıq qollap-quwatlawdı talap etedi&lt;ref name=&quot;PCWorld2&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.pcworld.com/article/199528/Multitasking_With_iOS_4_is_Horrible_Apple_Blew_It.html| bet = Multitasking With iOS 4 is Horrible: Apple Blew It| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130629185931/http://www.pcworld.com/article/199528/Multitasking_With_iOS_4_is_Horrible_Apple_Blew_It.html| arxivsáne = 2013-jıl 29-iyun | avtor = Newman| at = Jared| sáne = 2010-jıl 22-iyun | baspaxana = PC World| qaralǵan sáne = 2013-jıl 14-aprel }}&lt;/ref&gt;.

iOS 4-ke shekem kóp tapsırmalı islaw tek Apple qurılmada ornatılǵan baǵdarlamalardıń bir bólegi menen sheklengen edi. Biraq, paydalanıwshılar óz qurılmasın &quot;jailbreak&quot; qılıw arqalı rásmiy emes túrde kóp tapsırmalı islew múmkinshiligin ala alatuǵın edi&lt;ref name=&quot;iOS 4 walkthrough&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/ios-4-review| bet = iOS 4 review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180615111736/https://www.imore.com/ios-4-review| arxivsáne = 2018-jıl 15-iyun | avtor = Ritchie| at = Rene| sáne = 2010-jıl 14-iyun | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2020-jıl 25-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 4-ten baslap, úshinshi áwlad hám onnan keyingi iOS qurılmalarında kóp tapsırmalı islew jeti fon API-ları arqalı qollap-quwatlanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/apple-announces-multitasking-iphone-40| bet = Apple announces multitasking for iPhone OS 4 (iPhone 3GS/iPod Touch G3 only)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200924015005/https://www.imore.com/apple-announces-multitasking-iphone-40| arxivsáne = 2020-jıl 24-sentyabr | avtor = Ritchie| at = Rene| sáne = 2010-jıl 8-aprel | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2020-jıl 25-sentyabr }}&lt;/ref&gt;:

# Fon sesi - baǵdarlama ses yamasa video mazmundı oynatıp turǵan waqıtqa shekem fonda islewdi dawam etedi
# Internet arqalı dawıslı baylanıs (VoIP) - telefon qońırawı bolmaǵan waqıtta baǵdarlama toqtatıp qoyıladı
# Fon ornı - baǵdarlamaǵa orın ózgerisleri haqqında xabar beriledi&lt;ref name=&quot;Executing Code in the Background&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/library/ios/documentation/iPhone/Conceptual/iPhoneOSProgrammingGuide/BackgroundExecution/BackgroundExecution.html| bet = App Programming Guide for iOS – Background Execution| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150727054318/https://developer.apple.com/library/ios/documentation/iPhone/Conceptual/iPhoneOSProgrammingGuide/BackgroundExecution/BackgroundExecution.html| arxivsáne = 2015-jıl 27-iyul | sáne = 2014-jıl 17-sentyabr | baspaxana = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2015-jıl 4-sentyabr }}&lt;/ref&gt;
# Push bildiriwleri
# Jergilikli bildiriwler - baǵdarlama aldın-ala belgilengen waqıtta jetkiziliwi kerek bolǵan jergilikli bildiriwlerdi jobalastıradı
# Tapsırmanı tamamlaw - baǵdarlama berilgen tapsırmanı tamamlaw ushın sistemadan qosımsha waqıt soraydı
# Tez baǵdarlama almastırıw - baǵdarlama hesh qanday kodtı orınlamaydı hám qálegen waqıtta yadtan óshirilip taslanıwı múmkin

iOS 5-te úsh jańa fon API-ları tanıstırıldı:

# Gazeta dúkanı - baǵdarlama paydalanıwshıǵa tayar bolıw ushın fonda mazmundı júklep aladı
# Sırtqı qosımsha qurılma - baǵdarlama sırtqı qosımsha qurılma menen baylanısadı hám belgili aralıqlarda maǵlıwmat almasadı
# Bluetooth qosımsha qurılması - baǵdarlama Bluetooth qosımsha qurılması menen baylanısadı hám belgili aralıqlarda maǵlıwmat almasadı

iOS 7-de Apple barlıq baǵdarlamalardı fonda jańalaw múmkinshiligin beriwshi jańa kóp tapsırmalı funkciyanı tanıstırdı. Bul funkciya paydalanıwshı eń kóp qollanǵan baǵdarlamaların jańalawǵa artıqmashlıq beredi hám qurılmanıń batareya xızmet múddetin ádewir qısqartpastan, uyalı tarmaǵına qaraǵanda Wi-Fi tarmaǵın paydalanıwdı qáleydi.

==== Baǵdarlamalar arasında almastırıw ====
iOS 4.0 den iOS 6.x ke shekem, úy túymesin eki ret basıw baǵdarlama almastırıwshını iske túsiredi. Tómennen jıljımalı dok tárizli interfeys payda boladı, ekran mazmunın joqarı jıljıtadı. Belgileshe tańlaw baǵdarlamanı almastıradı. Eń shep tárepte muzıka basqarıw elementleri, burılıstı qulıplaw hám iOS 4.2 hám onnan joqarı versiyalarda ses kúshin basqarıw túymeleri jaylasqan.

iOS 7 niń kirgiziliwi menen, úy túymesin eki ret basıw da baǵdarlama almastırıwshını iske túsiredi. Biraq, aldıńǵı versiyalardan parqlı túrde, ol belgileshe ústinde ashıq baǵdarlamalardıń ekran súwretlerin kórsetedi hám gorizontal jıljıtıw arqalı aldıńǵı baǵdarlamalar arasında geziwge boladı, sonday-aq baǵdarlamalardı joqarı súyrew arqalı jabıwǵa boladı, bul WebOS tıń bir neshe kartalardı basqarıw usılına uqsas&lt;ref name=&quot;Jon Rubinstein: OS X and iOS 7 borrow features from webOS&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.tuaw.com/2013/06/12/jon-rubinstein-os-x-and-ios-7-borrow-features-from-webos/| bet = Jon Rubinstein: OS X and iOS 7 borrow features from webOS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130928040445/http://www.tuaw.com/2013/06/12/jon-rubinstein-os-x-and-ios-7-borrow-features-from-webos/| arxivsáne = 2013-jıl 28-sentyabr | avtor = Yoni Heisler| sáne = 2013-jıl 12-iyun | jumıs = TUAW| qaralǵan sáne = 2013-jıl 23-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS 9 dıń kirgiziliwi menen, baǵdarlama almastırıwshı áhmiyetli vizual ózgerislerge iye boldı; iOS 7 de kirgiziligen karta metaforasın saqlap qalıp, baǵdarlama belgishesi kishirek boldı hám ekran súwretiniń ústinde payda boladı (ol endi úlkenirek, sebebi &quot;Jaqında hám Tańlamalı Baylanıslar&quot; alıp taslanǵan), hám hárbir baǵdarlama &quot;kartası&quot; bir-birin jawıp, paydalanıwshı jıljıtqanda rolodeks effektin payda etedi. Endi, úy ekranı baǵdarlama almastırıwshınıń eń shep tárepinde emes, al eń oń tárepte payda boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.iphonehacks.com/2015/06/ios-9-vs-ios-8-a-look-at-the-ui-changes-in-ios-9.html| bet = iOS 9 vs. iOS 8: A look at the UI changes in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20151107041632/http://www.iphonehacks.com/2015/06/ios-9-vs-ios-8-a-look-at-the-ui-changes-in-ios-9.html| arxivsáne = 2015-jıl 7-noyabr | avtor = Prabhu| at = Gautam| sáne = 2015-jıl 17-iyun | jumıs = iPhone Hacks| qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 11 de baǵdarlama almastırıwshı úlken qayta dizaynǵa iye boldı. Planshetlerde Basqarıw Orayı hám baǵdarlama almastırıwshı birlestiriligen. Planshetlerde baǵdarlama almastırıwshını tómenge qaray jıljıtıw arqalı da ashıwǵa boladı. Telefonlarda, eger operativ yadta baǵdarlamalar bolmasa, baǵdarlama almastırıwshını ashıw múmkin emes.

==== Tapsırmalardı tamamlaw ====
iOS 4.0 den iOS 6.x ke shekem, baǵdarlama almastırıwshıdaǵı belgishelerdi qısqa waqıt basıp turıw olardı &quot;silkiniwge&quot; májbúrleydi (úy ekranındaǵı sıyaqlı) hám paydalanıwshıǵa baǵdarlamanıń belgishesiniń múyeshinde payda bolatugın qızıl minus sheńberin basıw arqalı baǵdarlamanı májbúriy jabıwǵa ruqsat beredi&lt;ref name=&quot;iOS: Force an app to close&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://support.apple.com/kb/HT5137| bet = iOS: Force an app to close| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120930234318/http://support.apple.com/kb/HT5137| arxivsáne = 2012-jıl 30-sentyabr | baspaxana = Apple Inc.| qaralǵan sáne = 2012-jıl 9-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Kóp tapsırmalı rejimnen baǵdarlamalardı tazalaw iOS 4.0 den 6.1.6 ǵa shekem, yaǵnıy iOS 6 nıń aqırǵı versiyasına shekem ózgerissiz qaldı.

iOS 7 den baslap, bul process tezlesken hám ańsatlasqan. iOS 7 de, belgishelerdi jabıw ushın olardı basıp turıwdıń ornına, olar ápiwayı túrde joqarı qaray jıljıtıw arqalı jabıladı. iOS 6.1.6 ǵa shekem bir waqıtta tek bir baǵdarlama jabılsa, endi úsh baǵdarlamanı bir waqıtta jabıwǵa boladı&lt;ref name=&quot;tuaw&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.tuaw.com/2013/09/18/ios-7-multitasking-has-a-brand-new-look/| bet = iOS 7 multitasking| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140221045014/http://www.tuaw.com/2013/09/18/ios-7-multitasking-has-a-brand-new-look/| arxivsáne = 2014-jıl 21-fevral | sáne = 2013-jıl 18-sentyabr | baspaxana = Tuaw| qaralǵan sáne = 2014-jıl 21-mart }}&lt;/ref&gt;.

==== Tapsırmanı juwmaqlaw ====
Tapsırmanı juwmaqlaw baǵdarlamalarǵa toqtatılgannan keyin de belgili bir tapsırmanı dawam etiwge ruqsat beredi&lt;ref name=&quot;MacWorld1&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1150496/multitasking_iphone.html| bet = Inside iPhone 4.0's multitasking| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130530231748/http://www.macworld.com/article/1150496/multitasking_iphone.html| arxivsáne = 2013-jıl 30-may | avtor = Snell| at = Jason| sáne = 2010-jıl 8-aprel | baspaxana = Macworld| qaralǵan sáne = 2013-jıl 14-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/products/apple-iphone-4-at-t/review/| bet = Apple iPhone 4 AT&amp;T review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402080855/https://www.cnet.com/products/apple-iphone-4-at-t/review/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = German| at = Kent| sáne = 2010-jıl 23-iyun | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. iOS 4.0 den baslap, baǵdarlamalar fonda tapsırmanı orınlaw ushın on minutqa shekem waqıt soray aladı&lt;ref name=&quot;iLounge1&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/instant-expert-secrets-features-of-ios-4/| bet = Instant Expert: Secrets &amp; Features of iOS 4| arxivurl = https://web.archive.org/web/20121221165136/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/instant-expert-secrets-features-of-ios-4/| arxivsáne = 2012-jıl 21-dekabr | avtor = Hollington| at = Jesse| sáne = 2010-jıl 21-iyun | baspaxana = iLounge| qaralǵan sáne = 2013-jıl 14-aprel }}&lt;/ref&gt;. Biraq, bul fonda júklep alıw hám júklep beriwlerge tiyisli emes (mısalı, eger paydalanıwshı bir baǵdarlamada júklep alıwdı baslasa, ol baǵdarlamadan shıqqannan keyin júklep alıw juwmaqlanbaydı).

=== Siri ===
Siri (/ˈsɪri/) - iOS qa biriktirilgen virtual járdemshi. Bul járdemshi dawıslı sorawlar hám tábiyiy til paydalanıwshı interfeysin qollanıp, sorawlarǵa juwap beredi, usınıslar isleydi hám sorawlardı bir qatar Internet xızmetlerine jiberiw arqalı háreketlerdi orınlaydı. Baǵdarlama paydalanıwshılardıń jeke til qollanıwlarına, izlewlerine hám qálewlerine beyimlesedi, dáwamlı qollanıw menen birge. Qaytarılǵan nátiyjeleri jekelestirilgen.

Dáslep 2010-jılı fevral ayında iOS ushın baǵdarlama sıpatında shıǵarılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2010/02/04/siri-iphone-personal-assistant/| bet = Siri's IPhone App Puts A Personal Assistant In Your Pocket| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170728114439/https://techcrunch.com/2010/02/04/siri-iphone-personal-assistant/| arxivsáne = 2017-jıl 28-iyul | avtor = Schonfeld| at = Erick| sáne = 2010-jıl 4-fevral | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;, ol eki aydan soń Apple tárepinen satıp alındı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.nytimes.com/2010/04/29/technology/29apple.html| bet = Apple Buys a Start-Up for Its Voice Technology| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170728084120/http://www.nytimes.com/2010/04/29/technology/29apple.html| arxivsáne = 2017-jıl 28-iyul | avtor = Wortham| at = Jenna| sáne = 2010-jıl 29-aprel | jumıs = [[The New York Times]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/10/04/28/apple_acquires_siri_developer_of_personal_assistant_app_for_iphone| bet = Apple acquires Siri, developer of personal assistant app for iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170527081510/http://appleinsider.com/articles/10/04/28/apple_acquires_siri_developer_of_personal_assistant_app_for_iphone| arxivsáne = 2017-jıl 27-may | avtor = Marsal| at = Katie| sáne = 2010-jıl 28-aprel | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2010/04/28/apple-buys-virtual-personal-assistant-startup-siri/| bet = Confirmed: Apple Buys Virtual Personal Assistant Startup Siri| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170623060933/https://techcrunch.com/2010/04/28/apple-buys-virtual-personal-assistant-startup-siri/| arxivsáne = 2017-jıl 23-iyun | avtor = Rao| at = Leena| sáne = 2010-jıl 28-aprel | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;, keyin bolsa 2011-jılı oktyabr ayında iPhone 4S penen birge shıǵarılǵanda oǵan biriktirildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2011/10/04/siri-voice-recognition-arrives-on-the-iphone-4s/| bet = Siri Voice Recognition Arrives On the iPhone 4S| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170728082408/https://www.macrumors.com/2011/10/04/siri-voice-recognition-arrives-on-the-iphone-4s/| arxivsáne = 2017-jıl 28-iyul | avtor = Golson| at = Jordan| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2011/10/04/apple-reveals-siri-voice-interface-the-intelligent-assistant/| bet = Apple Reveals Siri Voice Interface: The &quot;Intelligent Assistant&quot; Only For iPhone 4S| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170728115128/https://techcrunch.com/2011/10/04/apple-reveals-siri-voice-interface-the-intelligent-assistant/| arxivsáne = 2017-jıl 28-iyul | avtor = Velazco| at = Chris| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Sol waqıtta, bólek baǵdarlama iOS App Store dan alıp taslandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2011/10/04/the-original-siri-app-gets-pulled-from-the-app-store-servers-killed/| bet = The Original Siri App Gets Pulled From The App Store, Servers To Be Killed| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120821141157/http://techcrunch.com/2011/10/04/the-original-siri-app-gets-pulled-from-the-app-store-servers-killed/| arxivsáne = 2012-jıl 21-avgust | avtor = Kumparak| at = Greg| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

Siri paydalanıwshılardıń kóp túrli buyrıqların qollaydı, sonıń ishinde telefon háreketlerin orınlaw, tiykarǵı maǵlıwmatlardı tekseriw, waqıyalardı hám esletpelerdi jobalastırıw, qurılma sazlawların basqarıw, Internette izlew, aymaqlar boyınsha baǵdar beriw, kewil kóteriw haqqında maǵlıwmat tabıw hám iOS qa biriktirilgen baǵdarlamalar menen birge islewge qábiletli&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/the-complete-list-of-siri-commands/| bet = The complete list of Siri commands| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170624114306/https://www.cnet.com/how-to/the-complete-list-of-siri-commands/| arxivsáne = 2017-jıl 24-iyun | avtor = Purewal| at = Sarah Jacobsson| sáne = 2017-jıl 16-fevral | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2016-jılı iOS 10 nıń shıǵarılıwı menen, Apple Siri ge sheklengen úshinshi tárep kiriwine ruqsat berdi, sonıń ishinde úshinshi tárep xabar almasıw baǵdarlamaları, sonday-aq tólemler, mashinada júriw xızmetleri hám Internet arqalı qońıraw etiw baǵdarlamaları bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2016/06/13/apple-siri-api-third-party-developers/| bet = Apple Opens Siri to Third-Party Developers With iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170728080623/https://www.macrumors.com/2016/06/13/apple-siri-api-third-party-developers/| arxivsáne = 2017-jıl 28-iyul | avtor = Sumra| at = Husain| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. iOS 11 diń shıǵarılıwı menen, Apple Siri diń dawısların anıǵıraq, adamǵa uqsas dawıslarǵa jańaladı, endi ol qosımsha sorawlardı hám tillerdi awdarıwdı qollaydı, sonday-aq qosımsha úshinshi tárep háreketlerin de qollaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2017/06/05/siri-gets-voice-translation-and-a-more-human-voice/| bet = Siri gets language translation and a more human voice| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170615141047/https://techcrunch.com/2017/06/05/siri-gets-voice-translation-and-a-more-human-voice/| arxivsáne = 2017-jıl 15-iyun | avtor = Matney| at = Lucas| sáne = 2017-jıl 5-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/6/5/15732136/apple-siri-update-announced-new-features-wwdc-2017| bet = Siri on iOS 11 gets improved speech and can suggest actions based on how you use it| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170619081752/https://www.theverge.com/2017/6/5/15732136/apple-siri-update-announced-new-features-wwdc-2017| arxivsáne = 2017-jıl 19-iyun | avtor = Gartenberg| at = Chaim| sáne = 2017-jıl 5-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. iOS 17 paydalanıwshılarǵa Siri di tek &quot;Siri&quot; dep aytıw arqalı iske qosıw múmkinshiligin berdi, al aldıńǵı buyırıq &quot;Hey Siri&quot; ele de qollanıladı.

=== Game Center ===
[[Game Center (Apple)|Game Center]] - Apple tárepinen shıǵarılǵan onlayn kóp oyınshılı &quot;sociallıq oyın tarmaǵı&quot;&lt;ref name=&quot;appleDEV&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/technologies/iphone/whats-new.html#gamecenter| bet = What's New in iOS 4| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100617053052/http://developer.apple.com/technologies/iphone/whats-new.html#gamecenter| arxivsáne = 2010-jıl 17-iyun | baspaxana = Apple| qaralǵan sáne = 2010-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://content.usatoday.com/communities/gamehunters/post/2010/09/apples-game-center-debuts-next-week/1|title=Apple's Game Center debuts next week – Game Hunters: In search of video games and interactive awesomeness| sáne =January 9, 2010|access-date=September 1, 2010}}&lt;/ref&gt;. Ol paydalanıwshılarǵa &quot;dosların oyınǵa shaqırıw, sáykes keliw arqalı kóp oyınshılı oyındı baslaw, ózleriniń jetiskenlikleriniń esabın júrgiziw hám joqarı kórsetkishlerin basqalar menen salıstırıw&quot; imkaniyatın beredi. iOS 5 hám onnan joqarı versiyalar profil súwretlerin qollawdı qosadı.&lt;ref name=&quot;appleDEV&quot; /&gt;

Game Center 2010-jıl 8-aprelde Apple shólkemlestirgen iOS 4 aldın ala kórsetiw waqıyasında járiyalandı. Avgust ayında dizimnen ótken Apple baǵdarlamashılarına aldın ala kóriw versiyası berildi&lt;ref name=&quot;appleDEV&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/technologies/iphone/whats-new.html#gamecenter| bet = What's New in iOS 4| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100617053052/http://developer.apple.com/technologies/iphone/whats-new.html#gamecenter| arxivsáne = 2010-jıl 17-iyun | baspaxana = Apple| qaralǵan sáne = 2010-jıl 14-iyun }}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://developer.apple.com/technologies/iphone/whats-new.html#gamecenter &quot;What's New in iOS 4&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;. Ol 2010-jıl 8-sentyabrde iOS 4.1 menen birge iPhone 4, iPhone 3GS hám 2-áwladtan 4-áwladqa shekem [[iPod Touch]] qurılmalarında shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/207470/ios-gamecenter.html| bet = iOS 4.1's GameCenter to Hit iPhone Next Week| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220222020825/https://www.macworld.com/article/207470/ios-gamecenter.html| arxivsáne = 2022-jıl 22-fevral | avtor = Holt| at = Chris| sáne = 2010-jıl 1-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 21-fevral }}&lt;/ref&gt;. Game Center iPad ta iOS 4.2.1 menen birinshi ret járiyalandı.[3] iPhone 3G, dáslepki iPhone hám birinshi áwlad iPod Touch ushın qollaw kórsetilmeydi (sońǵı eki qurılma iOS 4 ti almaǵanlıǵı sebepli, olarda Game Center bolmadı&lt;ref name=&quot;iOS 4.2 for iPad&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/kb/DL1060| bet = iOS 4.2 Software Update for iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130306014058/http://support.apple.com/kb/dl1060| arxivsáne = 2013-jıl 6-mart | baspaxana = Apple Inc.| qaralǵan sáne = 2012-jıl 9-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Biraq, Game Center xak arqalı iPhone 3G da rásmiy emes túrde bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.shoutpedia.com/how-to-enable-game-centre-iphone-3g/| bet = How to Install Game Center on iPhone 3G [Guide]| arxivurl = https://web.archive.org/web/20181215222557/https://www.shoutpedia.com/how-to-enable-game-centre-iphone-3g/| arxivsáne = 2018-jıl 15-dekabr | avtor = A. Usman| sáne = 2012-jıl 31-oktyabr | jumıs = Shoutpedia| qaralǵan sáne = 2018-jıl 12-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

== Apparatlıq támiynat ==
iOS tıń tiykarǵı apparatlıq platforması - ARM arxitekturası (ARMv7, ARMv8-A, ARMv8.2-A, ARMv8.3-A). iOS 7 den aldıńǵı iOS versiyaları tek 32-bitli ARM processorları (ARMv6 hám ARMv7-A arxitekturaları) bar iOS qurılmalarında ǵana iske túse aladı. 2013-jılı, Apple A7 chipiniń kirgiziliwi menen 64-bitli ARMv8-A processorlarına ótiwdi járiyalaǵannan keyin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013/09/10/ios-7-64-bit/| bet = iOS 7 will be 64-bit, just like the iPhone 5s' new A7 chip| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150924141559/http://www.engadget.com/2013/09/10/ios-7-64-bit/| arxivsáne = 2015-jıl 24-sentyabr | avtor = Wollman| at = Dana| sáne = 2013-jıl 10-sentyabr | baspaxana = [[Engadget]]}}&lt;/ref&gt;, iOS 7 tolıq 64-bitli qollaw menen shıǵarıldı (bul ózine tán 64-bitli yadro, kitapxanalar, drayverler hám barlıq ornatılǵan baǵdarlamalardı óz ishine aladı)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/9/12/4722470/iphone-5s-64-bit-processor-is-a-bigger-deal-than-you-think| bet = Why Apple's 64-bit iPhone chip is a bigger deal than you think| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170428174943/http://www.theverge.com/2013/9/12/4722470/iphone-5s-64-bit-processor-is-a-bigger-deal-than-you-think| arxivsáne = 2017-jıl 28-aprel | avtor = Souppouris| at = Aaron| sáne = 2013-jıl 12-sentyabr | baspaxana = [[The Verge]]}}&lt;/ref&gt;. 64-bitli qollaw [[App Store]] daǵı barlıq baǵdarlamalar ushın da májbúriy etildi; 2015-jıl fevral ayınan baslap App Store ǵa jiberilgen barlıq jańa baǵdarlamalar hám 2015-jıl 1-iyunnan baslap App Store ǵa jiberilgen barlıq baǵdarlama jańalanıwları ushın&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2015/07/the-state-of-the-64-bit-transition-in-ios-and-whats-left-to-be-done/| bet = The state of the 64-bit transition in iOS, and what's left to be done| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170131202530/https://arstechnica.com/apple/2015/07/the-state-of-the-64-bit-transition-in-ios-and-whats-left-to-be-done/| arxivsáne = 2017-jıl 31-yanvar | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2015-jıl 2-iyul | baspaxana = [[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt;. iOS 11, 32-bitli ARM processorları bar barlıq iOS qurılmalarına, sonday-aq 32-bitli baǵdarlamalarǵa qollawdı toqtattı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2017/06/goodbye-32-bit-ios-11-ends-support-for-the-iphone-5-and-the-ipad-4/| bet = iOS 11 drops the iPhone 5 and 5C and the fourth-gen iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170605192202/https://arstechnica.com/apple/2017/06/goodbye-32-bit-ios-11-ends-support-for-the-iphone-5-and-the-ipad-4/| arxivsáne = 2017-jıl 5-iyun | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2017-jıl 5-iyun | baspaxana = [[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/06/06/ios-11-32-bit-mac-app-store-64-bit/| bet = 32-bit apps will not launch on iOS 11, Mac App Store transition to 64-bit from 2018| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170620040920/https://9to5mac.com/2017/06/06/ios-11-32-bit-mac-app-store-64-bit/| arxivsáne = 2017-jıl 20-iyun | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2017-jıl 6-iyun | baspaxana = [[Apple community#9to5Mac|9to5Mac]]}}&lt;/ref&gt;, sol arqalı iOS tı tek 64-bitli etip qoydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2017/04/what-the-death-of-32-bit-ios-could-mean-for-apples-hardware-and-software/| bet = What the death of 32-bit iOS could mean for Apple's hardware and software| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170429003555/https://arstechnica.com/apple/2017/04/what-the-death-of-32-bit-ios-could-mean-for-apples-hardware-and-software/| arxivsáne = 2017-jıl 29-aprel | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2017-jıl 13-aprel | baspaxana = [[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt;.

== Rawajlandırıw ==
iOS baǵdarlamalıq rawajlandırıw jıynaǵı (SDK) iOS ta jumıs isleytuǵın mobil baǵdarlamalardı rawajlandırıwǵa múmkinshilik beredi.

2007-jılı iPhone dı ashıq járiyalawdan aldın rawajlandırıw waqtında, [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyasınıń sol waqıttaǵı bas direktori [[Stiv Jobs|Stiv Djobs]] úshinshi tárep rawajlandırıwshılarına iOS ushın tuwma [[Programmalıq támiynat|baǵdarlamalar]] jaratıwǵa ruqsat beriwdi niyetlemegen edi, onıń ornına olardı Safari veb-brauzeri ushın veb-baǵdarlamalar jaratıwǵa baǵdarlaǵan&lt;ref name=&quot;No native apps&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2011/10/21/jobs-original-vision-for-the-iphone-no-third-party-native-apps/| bet = Jobs' original vision for the iPhone: No third-party native apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170611063324/https://9to5mac.com/2011/10/21/jobs-original-vision-for-the-iphone-no-third-party-native-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 11-iyun | sáne = 2011-jıl 21-oktyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Biraq, [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashılardan]] kelgen qarsılıq kompaniyanı qayta oylanıwǵa májbúr etti&lt;ref name=&quot;No native apps&quot; /&gt; hám Djobs 2007-jıldıń oktyabr ayında Apple kompaniyasınıń 2008-jıldıń fevral ayına shekem baǵdarlamashılar ushın baǵdarlamalıq rawajlandırıw jıynaǵın usınıwın járiyaladı.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.digitaltrends.com/apple/apple-confirms-iphone-sdk-coming-next-year/| bet = Apple confirms iPhone SDK coming next year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170828010954/https://www.digitaltrends.com/apple/apple-confirms-iphone-sdk-coming-next-year/| arxivsáne = 2017-jıl 28-avgust | avtor = Duncan| at = Geoff| sáne = 2007-jıl 17-oktyabr | jumıs = [[Digital Trends]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/07/10/17/steve_jobs_confirms_native_iphone_sdk_by_february| bet = Steve Jobs confirms native iPhone SDK by February| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170828020104/http://appleinsider.com/articles/07/10/17/steve_jobs_confirms_native_iphone_sdk_by_february| arxivsáne = 2017-jıl 28-avgust | sáne = 2007-jıl 17-oktyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;, SDK 2008-jıl 6-martta shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1132400/iphonesdk.html| bet = Apple unveils iPhone SDK| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170828015010/http://www.macworld.com/article/1132400/iphonesdk.html| arxivsáne = 2017-jıl 28-avgust | avtor = Dalrymple| at = Jim| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2008/03/06/live-from-apples-iphone-press-conference/| bet = Live from Apple's iPhone SDK press conference| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170614212140/https://www.engadget.com/2008/03/06/live-from-apples-iphone-press-conference/| arxivsáne = 2017-jıl 14-iyun | avtor = Block| avtorsilteme = Ryan Block| at = Ryan| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

SDK Mac jeke kompyuterleri paydalanıwshıları ushın biypul júklep alınadı&lt;ref name=&quot;SDK FAQ&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/faq-what-does-the-iphone-sdk-mean/| bet = FAQ: What does the iPhone SDK mean?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160913135508/http://www.cnet.com/news/faq-what-does-the-iphone-sdk-mean/| arxivsáne = 2016-jıl 13-sentyabr | avtor = Guevin| at = Jennifer| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Ol [[Microsoft Windows]] kompyuterleri ushın jetkilikli emes&lt;ref name=&quot;SDK FAQ&quot; /&gt; SDK iOS qurılmalarınıń hár túrli funkciyaları men xızmetlerine, mısalı, apparat hám baǵdarlama atributlarına baǵdarlamashılardıń kiriwine múmkinshilik beretuǵın jıynaqlardı óz ishine aladı.&lt;ref name=&quot;MacRumors SDK&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2008/03/06/apple-releases-iphone-sdk-demos-spore-instant-messaging/| bet = Apple Releases iPhone SDK, Demos Spore, Instant Messaging| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160311195044/http://www.macrumors.com/2008/03/06/apple-releases-iphone-sdk-demos-spore-instant-messaging/| arxivsáne = 2016-jıl 11-mart | avtor = Kim| at = Arnold| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq, onda rawajlandırıw waqtında qurılmanıń kórinisi menen islewi kompyuterde tákirarlaw ushın iPhone simulyatorı bar&lt;ref name=&quot;MacRumors SDK&quot; /&gt; SDK nıń jańa versiyaları iOS tıń jańa versiyaları menen birge shıǵarıladı.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2015/09/11/apple-developers-os-9-apps/| bet = Apple now allowing developers to submit iOS 9, OS X El Capitan and native Watch apps to the App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160822090552/https://9to5mac.com/2015/09/11/apple-developers-os-9-apps/| arxivsáne = 2016-jıl 22-avgust | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2015-jıl 11-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013/06/10/new-ios-sdk-features-for-developers/| bet = New iOS SDK features for developers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180115215751/https://www.engadget.com/2013/06/10/new-ios-sdk-features-for-developers/| arxivsáne = 2018-jıl 15-yanvar | avtor = Sande| at = Steven| sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Baǵdarlamalardı sınap kóriw, texnikalıq járdem alıw hám App Store arqalı baǵdarlamalardı tarqatıw ushın baǵdarlamashılar Apple Developer Baǵdarlamasına jazılıwı kerek.&lt;ref name=&quot;SDK FAQ&quot; /&gt;

Xcode penen birge, iOS SDK baǵdarlamashılarǵa [[Swift (programmalastırıw tili)|Swift]] hám Objective-C sıyaqlı rásmiy qollanılatuǵın [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tillerinen]] paydalanıp, iOS [[Programmalıq támiynat|baǵdarlamaların]] jazıwǵa járdem beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.androidauthority.com/developing-for-android-vs-ios-697304/| bet = Developing for Android vs developing for iOS – in 5 rounds| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170626191841/http://www.androidauthority.com/developing-for-android-vs-ios-697304/| arxivsáne = 2017-jıl 26-iyun | avtor = Sinicki| at = Adam| sáne = 2016-jıl 9-iyun | jumıs = Android Authority| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Basqa kompaniyalar da óz [[programmalastırıw]] tillerin qollanıp, tuwma iOS baǵdarlamaların rawajlandırıwǵa múmkinshilik beretuǵın qurallardı jaratqan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/information-technology/2009/09/monotouch-drops-net-into-apples-walled-app-garden/| bet = MonoTouch drops .NET into Apple's walled app garden| arxivurl = https://web.archive.org/web/20151122123311/http://arstechnica.com/information-technology/2009/09/monotouch-drops-net-into-apples-walled-app-garden/| arxivsáne = 2015-jıl 22-noyabr | avtor = Paul| at = Ryan| sáne = 2009-jıl 15-sentyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1150522/cs5launch.html| bet = Adobe unleashes Creative Suite 5| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140924005201/http://www.macworld.com/article/1150522/cs5launch.html| arxivsáne = 2014-jıl 24-sentyabr | avtor = Dove| at = Jackie| sáne = 2010-jıl 11-aprel | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== Jańalaw tariyxı hám kestesi ===
[[Apple Inc.|Apple]] hár jılı [[iTunes]] arqalı, al iOS 5-ten baslap hawa arqalı da iOS operaciyalıq sistemasına úlken jańalawlar beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1163060/up_close_with_ios_5_wireless_syncing_and_updating.html| bet = Up close with iOS 5: Wireless syncing and updating| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170808112956/http://www.macworld.com/article/1163060/up_close_with_ios_5_wireless_syncing_and_updating.html| arxivsáne = 2017-jıl 8-avgust | avtor = Caldwell| at = Serenity| sáne = 2011-jıl 15-oktyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;. Qurılma jańalawlar ushın mesu.apple.com saytındaǵı XML tiykarlanǵan PLIST faylın tekseredi. Jańalawlar shifrlanbaǵan ZIP faylları túrinde jetkeriledi. Jańalawlar belgili aralıqlarda tekseriledi hám eger qosılǵan bolsa, avtomatik túrde júklep alınadı hám ornatıladı. Bolmasa, paydalanıwshı olardı qolda ornatıwı múmkin yamasa eger qurılma zaryadqa qosılǵan hám Wi-Fi ǵa jalǵanǵan bolsa, túnde avtomatik ornatıwǵa ruqsat beriw soraladı.

[[iPod Touch]] paydalanıwshıları dáslebinde esap qaǵıydalarına kóre, onı iPhone yamasa [[Apple TV]] sıyaqlı &quot;jazılıw qurılması&quot; dep belgilemegenligi sebepli, sistema baǵdarlaması jańalawları ushın tólem tólew kerek edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/about-that-20-upgrade/| bet = About that $20 upgrade...| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171031215628/https://www.cnet.com/news/about-that-20-upgrade/| arxivsáne = 2017-jıl 31-oktyabr | sáne = 2008-jıl 15-yanvar | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/189247/ipodtouch-3.html| bet = Accounting rules behind iPod Touch update charge| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220216222015/https://www.macworld.com/article/189247/ipodtouch-3.html| arxivsáne = 2022-jıl 16-fevral | avtor = Dalrymple| at = Jim| sáne = 2008-jıl 7-fevral | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 16-fevral }}&lt;/ref&gt;, bul kóp iPod Touch iyeleriniń jańalanbawına alıp keldi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/09/06/25/upgrade_fee_sees_few_ipod_touch_users_updating_to_3_0_software| bet = Upgrade fee sees few iPod Touch users updating to 3.0 software| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170305192021/http://appleinsider.com/articles/09/06/25/upgrade_fee_sees_few_ipod_touch_users_updating_to_3_0_software| arxivsáne = 2017-jıl 5-mart | avtor = Oliver| at = Sam| sáne = 2009-jıl 25-iyun | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2009-jılı sentyabr ayında esap qaǵıydalarındaǵı ózgeris waqtınsha maqullandı, bul Apple kompaniyasınıń tabısına hám akciya bahasına tásir etip, iPod Touch jańalawların biypul jetkeriwge múmkinshilik berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2009/09/accounting-rules-change-could-end-ipod-touch-update-fee/| bet = Accounting rules change could end iPod Touch update fee| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170708034000/https://arstechnica.com/apple/2009/09/accounting-rules-change-could-end-ipod-touch-update-fee/| arxivsáne = 2017-jıl 8-iyul | avtor = Foresman| at = Chris| sáne = 2009-jıl 14-sentyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://fortune.com/2009/09/14/accounting-rule-change-in-apples-favor/| bet = Accounting rule change in Apple's favor| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170711122406/http://fortune.com/2009/09/14/accounting-rule-change-in-apples-favor/| arxivsáne = 2017-jıl 11-iyul | avtor = Elmer-DeWitt| at = Philip| sáne = 2009-jıl 14-sentyabr | jumıs = [[Fortune (magazine)|Fortune]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;.

Apple jıllar dawamında iOS qollaytuǵın qurılmalar ushın jańalaw dáwirin áhmiyetli dárejede uzayttı. iPhone (1-áwlad) hám iPhone 3G tek eki iOS jańalawın aldı, al keyingi modeller bes, altı hám jeti jıl dawamında qollawǵa iye boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.statista.com/chart/5824/ios-iphone-compatibility/| bet = Infographic: How Long Does Apple Support Older iPhone Models?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200807035858/https://www.statista.com/chart/5824/ios-iphone-compatibility/| arxivsáne = 2020-jıl 7-avgust | jumıs = Statista Infographics| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/apples-continual-software-support-iphones-major-reason-theyre-popular| bet = Here's how long Apple supports older iPhone models| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200818214108/https://www.imore.com/apples-continual-software-support-iphones-major-reason-theyre-popular| arxivsáne = 2020-jıl 18-avgust | sáne = 2019-jıl 3-iyul | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

=== XNU yadrosı ===
iOS yadrosı Darwin sistemasınıń XNU yadrosı bolıp tabıladı. Dáslepki iPhone OS (1.0) tan iPhone OS 3.1.3 ke shekem Darwin 9.0.0d1 qollanılǵan. iOS 4 Darwin 10 ǵa tiykarlanǵan. iOS 5 Darwin 11 ge tiykarlanǵan. iOS 6 Darwin 13 ke tiykarlanǵan. iOS 7 hám iOS 8 Darwin 14 ke tiykarlanǵan. iOS 9 Darwin 15 ke tiykarlanǵan. iOS 10 Darwin 16 ǵa tiykarlanǵan. iOS 11 Darwin 17 ge tiykarlanǵan. iOS 12 Darwin 18 ge tiykarlanǵan. iOS 13 Darwin 19 ǵa tiykarlanǵan. iOS 14 Darwin 20 ǵa tiykarlanǵan. iOS 15 Darwin 21 ge tiykarlanǵan. iOS 16 Darwin 22 ge tiykarlanǵan.

iOS 6 da yadro OS X Mountain Lion ǵa uqsas ASLR ǵa tiykar etilgen. Bul yadro kodınıń ornalasıwın biliw múmkin bolmaǵanlıqtan, eksploit múmkinshiliklerin quramalırastıradı.

Apple XNU yadrosın [[ashıq kodlı]] etken&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://opensource.apple.com/source/xnu/| bet = Source Browser| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180218095814/https://opensource.apple.com/source/xnu/| arxivsáne = 2018-jıl 18-fevral | jumıs = Apple Open Source| qaralǵan sáne = 2021-jıl 3-mart }}&lt;/ref&gt;. Derekler dáslepki BSD bólimleri ushın 3-punktli&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://opensource.org/licenses/BSD-3-Clause| bet = The 3-Clause BSD License| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210303132019/https://opensource.org/licenses/BSD-3-Clause| arxivsáne = 2021-jıl 3-mart | sáne = 2011-jıl 22-may | jumıs = Open Source Initiative| qaralǵan sáne = 2021-jıl 3-mart }}&lt;/ref&gt; BSD lisenziyası astında, al Apple qosqan bólimler Apple Ashıq Derek Lisenziyası astında&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://images.apple.com/publicsource/pdf/apple-public-source-license.pdf| bet = Apple Public Source License, Version 1.0| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210814035339/https://images.apple.com/publicsource/pdf/apple-public-source-license.pdf| arxivsáne = 2021-jıl 14-avgust | sáne = 1999-jıl 16-mart | qaralǵan sáne = 2021-jıl 3-mart }}&lt;/ref&gt;. iOS te qollanılǵan versiyalar jetkilikli emes; tek ǵana macOS te qollanılǵan versiyalar jetkilikli

iOS fayl sistemasında yadro keńeytiwleri (kextler) joq, haqıyqatında bar bolsa da. Yadro [[Kesh (esaplaw texnikası)|keshi]] durıs yadronı, kextler menen birge (barlıǵı __PRELINK_TEXT bóliminde jıynalǵan) hám olardıń plist faylların (__PRELINK_INFO bóliminde) kórsetiw ushın dekompressiya etiliw múmkin.

Yadro keshi úshinshi táreptiń quralları járdeminde tikkeley dekompressiya etiliwi múmkin (eger shifrı sheshilgen bolsa). iOS 10 beta versiyaları hám ápiwayi tekst yadro keshleri payda bolǵannan keyin, bul qurallar tek ǵana yadro keshin tolıq ólshemine shekem ashıw ushın lzssdec qollanılǵannan soń ǵana qollanıla aladı.

Cydia alternativ baǵdarlaması tárepinen berilgen kextstat iOS te islemeydi, sebebi kextstat &lt;code&gt;kmod_get_info(...)&lt;/code&gt; funktsiyasına tiykarlanǵan, al bul funktsiya iOS 4 hám Mac OS X Snow Leopard te eskirgen API bolıp esaplanadı. Shiyki XML maǵlıwmatların shıǵara alatuǵın basqa da alternativ baǵdarlamalar bar.

Rawajlanıw qurılmalarında, yadro bárqulla  /System/Library/Caches/com.apple.kernelcaches/kernelcache jaylasıwında saqlanǵan statikalıq baylanısqan [[Kesh (esaplaw texnikası)|kesh]] túrinde saqlanadı, ol júkleniw waqtında ashıladı hám iske túsiriledi.

Basında, iOS tıń yadro versiyası ádette sáykes keliwshi macOS versiyasınan joqarı bolatuǵın edi. Waqıt ótip, iOS hám macOS yadroları bir-birine jaqınlasıp keldi. Bul tańqalarlıq emes, sebebi iOS jańa funkciyalardı (mısalı, ASLR Yadrosı, ádepki muzlatqısh hám hár túrli qáwipsizlikti kúsheytiwshi funkciyalar) engizip, olar dáslep qosılıp, keyin ala macOS qa kelgen edi. Kórip turǵanıńızday, Apple kompaniyası waqıttıń ótiwi menen iOS hám macOS yadroların áste-aqırın birlestirip atır. Hárbir versiya ushın qurılıs sánesi processorlar arasında azǵana parıq qıladı. Bunıń sebebi, qurılıslar izbe-iz ámelge asırıladı.

=== Jailbreaking (Qulıplı ashıw) ===
Dáslepki shıǵarılǵan waqtınan baslap, iOS Apple tárepinen ruqsat etilmegen funkciyalardı qosıwǵa baǵdarlanǵan hár túrli hacking usıllarına duwshar bolıp kelgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2007/07/10/iphone-hackers-we-have-owned-the-filesystem/| bet = iPhone Hackers: &quot;we have owned the filesystem&quot;| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401233052/https://www.engadget.com/2007/07/10/iphone-hackers-we-have-owned-the-filesystem/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Ricker| at = Thomas| sáne = 2007-jıl 10-iyul | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Apple kompaniyasınıń tiykarǵı iOS App Store xızmetiniń 2008-jılǵı debiyutına deyin, jailbreaking nıń tiykarǵı maqseti App Store nıń tiykarǵı baǵdarlamaların ornatıw ushın Apple dıń tólem mexanizmin aylanıp ótiw bolǵan&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Healey|first=Jon|title=Hacking the iPhone| sáne =August 6, 2007|url=http://www.latimes.com/news/opinion/la-oew-healey6aug06,0,3456267.story|access-date=August 6, 2007}}&lt;/ref&gt;. Apple kompaniyası bul qurallardı buzıw ushın arnawlı islep shıǵılǵan iOS baǵdarlama jańalanıwların shıǵarmaytuǵınlıǵın bildirgen (SIM qulpın ashıw ámelge asıratuǵın baǵdarlamalardan basqa); biraq, hárbir keyingi iOS jańalanıwı menen, aldın dúzetilmegen jailbreak eksploytları kóbinese dúzetiledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.geek.com/apple/apples-joswiak-we-dont-hate-iphone-coders-1374199/| bet = Apple's Joswiak: We Don't Hate iPhone Coders| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170220092613/https://www.geek.com/apple/apples-joswiak-we-dont-hate-iphone-coders-1374199/| arxivsáne = 2017-jıl 20-fevral | sáne = 2007-jıl 11-sentyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Qurılma júklengende, ol dáslep Apple dıń óz yadrosın júkleydi, sonlıqtan jailbreak islengen qurılma hár júklengende eksploytlanıwı hám yadrosı dúzetiliwi kerek.

Jailbreak tıń hár qıylı túrleri bar. Baylanıssız (untethered) jailbreak paydalanıwshıǵa qurılmanı qálegen waqıtta óshirip, qayta qosıwǵa múmkinshilik beretuǵın jetkilikli kúshli eksploytlardı paydalanatuǵın bolıp, qurılma tolıq júklenedi hám yadro kompyuterdiń járdemisiz dúzetiledi – basqasha aytqanda, ol hár qayta júklengennen keyin de jailbreak islegende qaladı.

Biraq, ayırım jailbreakler baylanıslı (tethered) boladı. Baylanıslı jailbreak tek bir ret júkleniw dawamında ǵana qurılmanı waqtınsha jailbreak qıla aladı. Eger paydalanıwshı qurılmanı óshirip, keyin jailbreak quralınıń járdemisiz qayta qossa, qurılma endi dúzetilgen yadro menen jumıs islemeydi hám ol quramalı júklengen halatta, mısalı, Qayta tiklew rejiminde (Recovery Mode) qısılıp qalıwı múmkin. Qurılmanıń tolıq hám dúzetilgen yadro menen júkleniwi ushın, ol hár qosılǵanda [[kompyuter]] járdeminde (&quot;quraldıń &quot;baylanıslı júklew&quot; funkciyasın qollanıp) &quot;qayta jailbreak&quot; qılınıwı kerek. Qurılmadaǵı fayllarǵa kirgizilgen barlıq ózgerisler (mısalı, ornatılǵan paket faylları yamasa ózgertilgen sistema faylları) qayta júkleniwler arasında saqlanadı, sonıń ishinde tek qurılma jailbreak qılınǵanda ǵana isley alatuǵın ózgerisler de (mısalı, ornatılǵan paket faylları)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.idownloadblog.com/2019/11/21/types-of-jailbreaks/| bet = Understanding untethered, semi-untethered, semi-tethered, and tethered jailbreaks| arxivurl = https://web.archive.org/web/20191122153719/https://www.idownloadblog.com/2019/11/21/types-of-jailbreaks/| arxivsáne = 2019-jıl 22-noyabr | avtor = Bouchard| at = Anthony| sáne = 2019-jıl 22-noyabr | til = en-US| jumıs = iDownloadBlog.com| qaralǵan sáne = 2024-jıl 31-may }}&lt;/ref&gt;.

Sońǵı jıllarda eki basqa sheshim payda boldı – yarım-baylanıslı (semi-tethered) hám yarım-baylanıssız (semi-untethered)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://promon.co/security-news/what-you-need-to-know-about-ios-jailbreaks| bet = What you need to know about iOS jailbreaks - Promon| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240825065819/https://promon.co/security-news/what-you-need-to-know-about-ios-jailbreaks| arxivsáne = 2024-jıl 25-avgust | til = en| jumıs = promon.co| qaralǵan sáne = 2024-jıl 31-may }}&lt;/ref&gt;.

Yarım-baylanıslı sheshim - bul qurılmanıń óz betinshe júklene alıwı, biraq onda endi dúzetilgen yadro bolmaydı, sonlıqtan ózgertilgen kodtı orınlay almaydı. Degen menen, ol ádepki iOS sıyaqlı, normal funkciyalar ushın ele de qollanılıwı múmkin. Dúzetilgen yadro menen baslaw ushın, paydalanıwshı qurılmanı jailbreak quralınıń járdeminde qosıwı kerek&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://ios.cfw.guide/types-of-jailbreak/| bet = Types of Jailbreak {{!}} iOS Guide| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240531184251/https://ios.cfw.guide/types-of-jailbreak/| arxivsáne = 2024-jıl 31-may | jumıs = ios.cfw.guide| qaralǵan sáne = 2024-jıl 31-may }}&lt;/ref&gt;.

Yarım-baylanıssız jailbreak qurılmanı óz betinshe qosıw múmkinshiligin beredi. Birinshi júkleniwde qurılma dúzetilgen yadro menen jumıs islemeydi. Biraq, yadro dúzetiwlerin qollanıw ushın kompyuterden quraldı qollanıw ornına, paydalanıwshı óz qurılmasında isleytuǵın qosımsha (ádettegidey Cydia Impactor járdeminde sırttan júklengen) járdeminde qurılmasın qayta jailbreak qıla aladı. iOS 9.2-9.3.3 hám 64-bitli 10.x jailbreakleri jaǵdayında, Safari-ge tiykarlanǵan eksploytlar bar edi, sonlıqtan qayta jailbreak qılıw ushın veb-saytlar paydalanılıwı múmkin edi.

Tolıǵıraq: Hárbir iOS qurılmasında tek isenimli/qol qoyılǵan kodtıń júkleniwine háreket etetuǵın júklew dizbegi (bootchain) bar. Baylanıslı jailbreak qılınǵan qurılma jailbreak qılıw quralınıń járdeminde júklene aladı, sebebi qural USB arqalı eksploytlardı orınlaydı, bul &quot;isenim dizbegin&quot; aylanıp ótedi, pwned (qol qoyıwdı tekseriwsiz) iBEC yamasa iBoot-qa júklep, júklew processin juwmaqlaydı.

Apple-dıń tiykarǵı iOS qosımshalar dúkanı hám onıń menen birge úshinshi tárep qosımshaları payda bolǵannan beri, jailbreak qılıwdıń ulıwma sebepleri ózgerdi&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/tech/columnist/edwardbaig/2007-06-26-iphone-review_N.htm|title=Apple's iPhone isn't perfect, but it's worthy of the hype|last=Baig, Edward C.| sáne =June 26, 2007|access-date=June 28, 2007}}&lt;/ref&gt;. Adamlar hár qıylı sebeplerge kóre jailbreak qıladı, sonıń ishinde fayl sistemasına kiriwdi alıw, arnawlı qurılma temaların ornatıw hám SpringBoard-tı ózgertiw bar. Qosımsha sebep - bul pirat qosımshaların ornatıw múmkinshiligin beriw boladı. Ayırım qurılmalarda jailbreak basqa operaciyalıq sistemalardı, mısalı [[Android]] hám [[Linux]] yadrosın ornatıwǵa múmkinshilik beredi. Tiykarınan, paydalanıwshılar iOS-tıń sheklewleri sebepli óz qurılmaların jailbreak qıladı. Qollanılǵan usılǵa baylanıslı, jailbreak nátiyjesi turaqlı yamasa waqtınsha bolıwı múmkin&lt;ref name=&quot;WhatIsJB&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.ipadforums.net/ipad-hacking/2838-jailbreaking-explained.html| bet = Jailbreaking Explained| arxivurl = https://web.archive.org/web/20121102053916/http://www.ipadforums.net/ipad-hacking/2838-jailbreaking-explained.html| arxivsáne = 2012-jıl 2-noyabr | avtor = IPad| at = MAX| sáne = 2010-jıl 6-may | baspaxana = IPad Forums| qaralǵan sáne = 2012-jıl 4-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

2010-jılı, Elektronlıq Shegaralar Fondı (EFF) [[Amerika Qurama Shtatları|AQSH]] Avtorlıq huqıq basqarmasın Cifrlı Mıńjıllıq Avtorlıq huqıq nızamı (DMCA) boyınsha avtorlıq huqıqtı qorǵaw sistemalarınan ótiwge qoyılǵan ulıwma tıyımǵa qarsı biykarlaw beriwge kóndirdi. Bul biykarlaw iPhone telefonların tek nızamlı alınǵan qosımshalardı qosıw maqsetinde jailbreak qılıwǵa ruqsat beredi. Biykarlaw Apple hám iPhone iyesi arasındaǵı kelisim qatnaslarına tásir etpeydi, mısalı, jailbreak qılıw iPhone kepilligin joq etedi; biraq, bul tek Apple-dıń jailbreak qılınǵan qurılmalardı remont qılıw kerek bolǵan jaǵdayda dúzetiwi yamasa dúzetpewi boyınsha óz qálewine tiykarlanǵan. Sonıń menen birge, Avtorlıq huqıq basqarması iPhone-dı qulplawdan shıǵarıwdı DMCA-nıń aylanıp ótiw tıyımlarınan azat etti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.copyright.gov/fedreg/2010/75fr43825.pdf| bet = U.S. Copyright Office Final 2010 Anti-Circumvention Rulemaking| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120501085441/http://www.copyright.gov/fedreg/2010/75fr43825.pdf| arxivsáne = 2012-jıl 1-may | sáne = 2010-jıl 27-iyul | baspaxana = U.S. Copyright Office| qaralǵan sáne = 2012-jıl 21-avgust }}&lt;/ref&gt;. iPhone-dı qulplawdan shıǵarıw onı sol telefon modeli islewge arnalǵan GSM yamasa CDMA texnologiyasın qollanıwshı hár qanday sımsız baylanıs operatorı menen paydalanıwǵa múmkinshilik beredi&lt;ref name=&quot;WhatisUnlock&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.knowyourmobile.com/glossary/l/488285/locked_unlocked.html| bet = Locked / Unlocked – a definition of the terms Locked and Unlocked from the Know Your Mobile mobile phone glossary| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120831061738/http://www.knowyourmobile.com/glossary/l/488285/locked_unlocked.html| arxivsáne = 2012-jıl 31-avgust | avtor = Mobile| at = Know Your| sáne = 2010-jıl 19-may | baspaxana = Know Your Mobile| qaralǵan sáne = 2012-jıl 4-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Qulplawdan shıǵarıw ===
Dáslepki waqıtları AQSHtaǵı kópshilik sımsız baylanıs operatorları iPhone iyelerin onı basqa operatorlar menen paydalanıw ushın qulplawdan shıǵarıwǵa ruqsat bermedi. Biraq, AT&amp;T kelisim shártlerin orınlaǵan iPhone iyelerin qurılmanı qulplawdan shıǵarıwǵa ruqsat berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.att.com/esupport/article.jsp?sid=KB414532| bet = AT&amp;T – What are the eligibility requirements for unlocking iPhone?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120803185724/https://www.att.com/esupport/article.jsp?sid=KB414532| arxivsáne = 2012-jıl 3-avgust | baspaxana = AT&amp;T}}&lt;/ref&gt;. Qurılmanı qulplawdan shıǵarıw boyınsha kórsetpeler Apple tárepinen berilgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://support.apple.com/kb/HT5014| bet = iPhone: About unlocking| arxivurl = https://web.archive.org/web/20121017021001/http://support.apple.com/kb/HT5014| arxivsáne = 2012-jıl 17-oktyabr | sáne = 2021-jıl 4-mart | baspaxana = [[Apple Inc.]] Website}}&lt;/ref&gt;, biraq aqırında qurılmanı qulplawdan shıǵarıwǵa ruqsat beriw tek operatordıń qálewine baylanıslı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://support.apple.com/kb/ht1937| bet = iPhone: Wireless Carrier Support and Features| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130424042251/http://support.apple.com/kb/HT1937| arxivsáne = 2013-jıl 24-aprel | sáne = 2013-jıl 12-aprel | baspaxana = [[Apple Inc.]] Website| qaralǵan sáne = 2013-jıl 13-may }}&lt;/ref&gt;. Bul operator tárepinen berilgen iPhone-dı basqa tarmaqlar menen paydalanıwǵa múmkinshilik beredi. iOS hám iPhone-nıń házirgi versiyaları qurılma qay jerde satıp alınǵanına qaramastan, bir neshe operatorlar boyınsha LTE-ni tolıq qollap-quwatlaydı. SIM qulplaw sheklewlerin alıp taslaw ushın baǵdarlamalar bar, biraq olar Apple tárepinen qollap-quwatlanbaydı hám kóbinese turaqlı qulplawdan shıǵarıw bolıp esaplanbaydı – bul jumsaq qulplawdan shıǵarıw&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://support.apple.com/kb/HT3743| bet = Unauthorized modification of iOS can cause security vulnerabilities, instability, shortened battery life, and other issues| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130510123825/http://support.apple.com/kb/HT3743| arxivsáne = 2013-jıl 10-may | sáne = 2018-jıl 15-iyun | baspaxana = [[Apple Inc.]]}}&lt;/ref&gt;, ol iPhone-dı ózgertip, bazalıq diapazon hár qanday GSM operatorınıń SIM kartasın qabıl etiwine alıp keledi. SIM qulplawdan shıǵarıw jailbreak emes, biraq bul rásmiy emes baǵdarlamalıq qulplawdan shıǵarıw ushın jailbreak te talap etiledi.

Baǵdarlamalıq qulplawdan shıǵarıwdıń nızamlılıǵı hárbir elde hár qıylı; mısalı, AQSHta 2013-jıl 26-yanvardan aldın satıp alınǵan qurılmalardı rásmiy emes baǵdarlamalıq qulplawdan shıǵarıw ushın DMCA boyınsha biykarlaw bar.

== Cifrlı huqıqlardı basqarıw ==
iOS-tıń jabıq hám menshik tábiyatı sın pikirlerdi payda etti, ásirese Elektronlıq shegaralar fondı sıyaqlı cifrlı huqıqlar jaqławshıları, kompyuter injeneri hám belsendi Brewster Kahle, internet nızamı boyınsha qánige Djonatan Cittreyn hám Erkin baǵdarlama támiynatı fondı tárepinen. Olar iPad-tıń tanıstırıw waqıyasına qarsı narazılıq bildirdi hám iPad-tı ózleriniń &quot;Dizayn boyınsha kemshilikli&quot; atlı kampaniyasınıń baǵdarı etip aldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.defectivebydesign.org/ipad| bet = Tell Tim Cook: No more DRM for Apple| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200920090650/https://www.defectivebydesign.org/ipad| arxivsáne = 2020-jıl 20-sentyabr | jumıs = [[Defective by Design]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 4-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/tech-policy/2010/01/protestors-ipad-is-nothing-more-than-a-golden-calf-of-drm/| bet = Protestors: iPad is nothing more than a golden calf of DRM| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081221/https://arstechnica.com/tech-policy/2010/01/protestors-ipad-is-nothing-more-than-a-golden-calf-of-drm/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Anderson| at = Nate| sáne = 2010-jıl 27-yanvar | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://thedianerehmshow.org/shows/2010-02-03/mobile-devices-and-next-computing-revolution-0| bet = Mobile Devices and the Next Computing Revolution| arxivurl = https://web.archive.org/web/20101201053215/http://thedianerehmshow.org/shows/2010-02-03/mobile-devices-and-next-computing-revolution-0| arxivsáne = 2010-jıl 1-dekabr | sáne = 2010-jıl 3-fevral | qaralǵan sáne = 2010-jıl 9-iyun }}&lt;/ref&gt;. Básekiles [[Microsoft]] kompaniyası PR wákili arqalı Apple-dıń óz platforması ústinen baqlaw alıp barıwına sın pikir bildirdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://technologizer.com/2010/01/28/microsoft-ipads-closed-platfor-is-humorous/| bet = Microsoft PR spokesman condemns iPad for being &quot;locked down&quot;| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120305021357/http://technologizer.com/2010/01/28/microsoft-ipads-closed-platfor-is-humorous/| arxivsáne = 2012-jıl 5-mart | sáne = 2010-jıl 29-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

Máseleniń tiykarı iOS dizaynı tárepinen júklengen sheklewler bolıp tabıladı, atap aytqanda, satıp alınǵan medianı Apple platformasına baylaw ushın arnalǵan [[cifrlı]] huqıqlardı basqarıw (DRM), rawajlanıw modeli (iOS ushın islep shıǵılǵan qosımshalardan paydalanıw ushın jıllıq jazılıw talap etiledi), qosımshalar ushın oraylastırılǵan maqullaw procesi, sonday-aq Appledıń platformanıń ózi ústinen ulıwma baqlaw hám qulplaw. Ásirese, Appledıń qálegeninde qosımshalardan uzaqtan óshiriw yamasa joq qılıw múmkinshiligi máselesi bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.eff.org/deeplinks/2014/12/sorry-iphone-users-apples-dev-agreement-means-no-eff-mobile-app-iphone| bet = Sorry iPhone Users: Apple's Dev Agreement Means No EFF Mobile App for iOS| avtor = McSherry| at = Corynne| sáne = 2015-jıl 7-yanvar | til = en| jumıs = Electronic Frontier Foundation| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

Texnologiya jámiyetindegi ayırım adamlar qulplawlı iOS-tıń Apple-dıń esaplaw texnikasına degen kózqarasındaǵı ósip atırǵan tendenciyanı kórsetiwinen qáweterleniwdi bildirdi, ásirese Appledıń háweskerler &quot;oynay alatuǵın&quot; mashinalardan bas tartıwı hám bunday sheklewlerdiń baǵdarlamalıq innovaciyalardı toqtatıp qoyıw potencialı bar ekenligin atap ótti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://apple.slashdot.org/story/10/01/31/1657233/Apples-Trend-Away-From-Tinkering| bet = Apple's Trend Away From Tinkering| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100208164828/http://apple.slashdot.org/story/10/01/31/1657233/Apples-Trend-Away-From-Tinkering| arxivsáne = 2010-jıl 8-fevral | sáne = 2010-jıl 31-yanvar | baspaxana = Slashdot| qaralǵan sáne = 2010-jıl 9-iyun }}&lt;/ref&gt;.
Burınǵı [[Facebook]] baǵdarlamashısı Djo Xyuitt Appledıń óz apparatlıq támiynatı ústinen baqlaw alıp barıwına &quot;jawız precedent&quot; dep qarsı shıqtı, biraq iOS-tıń qosımshalarınıń sandboxlanıwın maqtadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.cultofmac.com/pundits-on-the-ipads-closed-system-its-doom-for-pcs-no-its-great/28440| bet = Pundits On The iPad's Closed System: It's Doom For PCs, No It's Great| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100515124959/http://www.cultofmac.com/pundits-on-the-ipads-closed-system-its-doom-for-pcs-no-its-great/28440| arxivsáne = 2010-jıl 15-may | avtor = Leander Kahney| sáne = 2010-jıl 30-yanvar | qaralǵan sáne = 2010-jıl 9-iyun }}&lt;/ref&gt;.

== Qáwipsizlik hám jeke qupıyalıq ==
iOS [[Apparatlıq támiynat|apparatlıq]] hám [[Programmalıq támiynat|baǵdarlamalıq támiynattıń]] ekewinde de kóplegen qáwipsizlik ózgesheliklerinen paydalanadı.

== Qabıl etiw ==

=== Bazar úlesi ===
iOS dúnyadaǵı eń kóp tarqalǵan [[mobil operaciyalıq sistema]] bolıp, [[Android]]-tan keyingi orında turadı. Sońǵı jıllarda iPad-lardıń satılıwı da Android-tan artta qalıp atır, al veb qollanıw boyınsha (barlıq qollanıwdıń wákili sıpatında) iPad-lar (iOS qollanılatuǵın) ele eń kóp tarqalǵan bolıp qalmaqta&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://gs.statcounter.com/#tablet-os-ww-monthly-201612-201612-map| bet = StatCounter Global Stats – Browser, OS, Search Engine including Mobile Usage Share| arxivurl = https://archive.today/20120526/http://gs.statcounter.com/%23mobile_browser-ww-monthly-201012-201111-bar#tablet-os-ww-monthly-201612-201612-map| arxivsáne = 2012-jıl 26-may | jumıs = [[StatCounter]] GlobalStats| qaralǵan sáne = 2020-jıl 4-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

2014-jılǵı [[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|WWDC]]-de Tim Kuk 2014-jıldıń iyun ayına kelip 800 million qurılma satılǵanın ayttı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2014/6/2/5772344/apple-wwdc-2014-stats-update| bet = Apple has sold more than 800 million iOS devices, 130 million new iOS users in the last year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170210135711/http://www.theverge.com/2014/6/2/5772344/apple-wwdc-2014-stats-update| arxivsáne = 2017-jıl 10-fevral | avtor = Ingraham| at = Nathan| sáne = 2014-jıl 2-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. 2015-jıldıń yanvar ayında Appledıń kvartal boyınsha tabıs haqqındaǵı konferenciyasında kompaniya 2007-jıldan beri bir milliardtan aslam iOS qurılmasın satqanın járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2015/01/27/apple-one-billion-ios-devices/| bet = Tim Cook: Apple Has Sold More Than 1 Billion iOS Devices| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160623144503/http://www.macrumors.com/2015/01/27/apple-one-billion-ios-devices/| arxivsáne = 2016-jıl 23-iyun | avtor = Rossignol| at = Joe| sáne = 2015-jıl 27-yanvar | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2015/01/27/apple-announces-1-billion-ios-devices-sold/| bet = Apple announces 1 billion iOS devices sold| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170704104006/https://9to5mac.com/2015/01/27/apple-announces-1-billion-ios-devices-sold/| arxivsáne = 2017-jıl 4-iyul | avtor = Kahn| at = Jordan| sáne = 2015-jıl 27-yanvar | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

2023-jıldıń fevral ayına kelip, 2 milliard qurılma iske túsirilgen,[1] al 2007-jıldan beri 1.5 milliard iPhone satılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.statista.com/statistics/263402/apples-iphone-revenue-since-3rd-quarter-2007/| bet = Apple iPhone revenue by quarter 2023| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216142528/https://www.statista.com/statistics/263402/apples-iphone-revenue-since-3rd-quarter-2007/| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | til = en| jumıs = Statista| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

2011-jıldıń aqırına kelip, iOS [[Smartfon|smartfonlar]] hám planshetler bazarınıń 60% úlesin iyeledi&lt;ref name=&quot;Saylor33&quot;&gt;{{Cite book|last=Saylor|first=Michael|title=The Mobile Wave: How Mobile Intelligence Will Change Everything|publisher=Vanguard Press}}&lt;/ref&gt;. 2014-jıldıń aqırına kelip, iOS smartfon bazarınıń 14.8% in hám planshet hám eki-birde qurılmalar bazarınıń 27.6% in quradı. 2023-jıldıń may ayında StatCounter satıw kórsetkishleri emes, al internet qollanıwı tiykarında ólshengende, iOS dúnya boyınsha smartfonlardıń 31.44% inde hám planshetlerdiń 55.75% inde qollanılǵanın xabarladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://gs.statcounter.com/#tablet-os-ww-monthly-201502-201503-bar| bet = StatCounter Global Stats: Top 7 Mobile Operating Systems on Feb 2015| arxivurl = https://archive.today/20120526/http://gs.statcounter.com/%23mobile_browser-ww-monthly-201012-201111-bar#tablet-os-ww-monthly-201502-201503-bar| arxivsáne = 2012-jıl 26-may | jumıs = [[StatCounter]] GlobalStats| qaralǵan sáne = 2020-jıl 4-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

2015-jıldıń úshinshi kvartalında Strategy Analytics izertlewi boyınsha, iOS-tıń dúnya júzilik [[smartfon]] bazarındaǵı úlesi rekord tómen 12.1% ke jetkenin kórsetti, bul [[Qıtay]] hám [[Afrika|Afrikadaǵı]] tómen kórsetkishler menen baylanıslı boldı. Android bazardıń 87.5% in iyeledi, al qalǵan bólimin Windows Phone hám BlackBerry quradı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.strategyanalytics.com/strategy-analytics/news/strategy-analytics-press-releases/strategy-analytics-press-release/2016/11/02/strategy-analytics-android-captures-record-88-percent-share-of-global-smartphone-shipments-in-q3-2016#.WDqfU-YrKUl| bet = Strategy Analytics: Android Captures Record 88 Percent Share of Global Smartphone Shipments in Q3 2016| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161127153018/https://www.strategyanalytics.com/strategy-analytics/news/strategy-analytics-press-releases/strategy-analytics-press-release/2016/11/02/strategy-analytics-android-captures-record-88-percent-share-of-global-smartphone-shipments-in-q3-2016#.WDqfU-YrKUl| arxivsáne = 2016-jıl 27-noyabr | avtor = Sui| at = Linda| sáne = 2016-jıl 2-noyabr | baspaxana = Strategy Analytics| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-noyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2016/11/02/ios-vs-android-market-share-3q16/| bet = iOS Adoption Remains at Lowest Levels Since 2014 as Android Captures Record 87.5% Market Share| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161127215126/http://www.macrumors.com/2016/11/02/ios-vs-android-market-share-3q16/| arxivsáne = 2016-jıl 27-noyabr | avtor = Rossignol| at = Joe| sáne = 2016-jıl 2-noyabr | baspaxana = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
__BÖLİDİMÖNDEMEW__
[[Kategoriya:IOS]]
[[Kategoriya:Apple Inc.]]
[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı]]
[[Kategoriya:macOS]]</text>
      <sha1>k97o3t2zlnio4r028zmz73pvcjt7841</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265651</id>
      <parentid>265648</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:47:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:MacOS|MacOS]]» kategoriyası alıp taslandı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154192" sha1="0auocd60n20632kgtm3ataiym4ywjru" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:iOS}}
'''iOS''' (burınǵı atı '''iPhone OS''')&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2011/12/13/2612736/ios-history-iphone-ipad| bet = iOS: A visual history| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170412015548/http://www.theverge.com/2011/12/13/2612736/ios-history-iphone-ipad| arxivsáne = 2017-jıl 12-aprel | sáne = 2011-jıl 13-dekabr | til = en-US| jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2022-jıl 24-iyul }}&lt;/ref&gt; - [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyası tárepinen tek ǵana óz qurılmaları ushın islep shıǵarılǵan [[mobil operaciyalıq sistema]]&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/newsroom/2007/01/09Apple-Reinvents-the-Phone-with-iPhone/| bet = Apple Reinvents the Phone with iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190419173016/https://www.apple.com/newsroom/2007/01/09Apple-Reinvents-the-Phone-with-iPhone/| arxivsáne = 2019-jıl 19-aprel | til = en-US| jumıs = Apple Newsroom| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Ol 2007-jılı yanvarda birinshi áwlad [[IPhone|iPhone]] ushın járiyalandı hám 2007-jılı iyunda satıwǵa shıǵarıldı. iOS tıń úlken versiyaları hár jılı shıǵarıladı; házirgi turaqlı versiyası iOS 18, 2024-jılı 16-sentyabrda járiyalandı.

Bul [[Operatsion sistema|operaciyalıq sistema]] kompaniyanıń kóp mobil qurılmaların, sonıń ishinde iPhone hám Apple tárepinen islep shıǵarılǵan basqa úsh [[operaciyalıq sistema]]: iPadOS, tvOS hám watchOS tıń tiykarın quraydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2020/04/13/homepod-now-runs-on-tvos-heres-what-that-could-mean/| bet = HomePod now runs on tvOS, here's what that could mean| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200414143735/https://9to5mac.com/2020/04/13/homepod-now-runs-on-tvos-heres-what-that-could-mean/| arxivsáne = 2020-jıl 14-aprel | avtor = Espósito| at = Filipe| sáne = 2020-jıl 13-aprel | til = en-US| jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2022-jıl 12-dekabr }}&lt;/ref&gt;. iOS burın iPad qurılmalarında da isletilgen, biraq 2019-jılı iPadOS engiziligenge shekem, sonday-aq [[iPod Touch]] qurılmaları toqtatılǵanǵa shekem qollanılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/newsroom/2022/05/the-music-lives-on/| bet = The music lives on| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220511000703/https://www.apple.com/newsroom/2022/05/the-music-lives-on/| arxivsáne = 2022-jıl 11-may | til = en-US| jumıs = Apple Newsroom| qaralǵan sáne = 2022-jıl 28-iyun }}&lt;/ref&gt;. iOS [[Android]] ten keyin dúnyada ekinshi eń kóp ornatılǵan [[mobil operaciyalıq sistema]] bolıp esaplanadı. 2023-jılı dekabrǵa kelip, Apple [[App Store]] da 3.8 millionnan aslam iOS mobil qollanbaları bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.statista.com/statistics/268251/number-of-apps-in-the-itunes-app-store-since-2008/| bet = Number of apps from the Apple App Store 2022| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220207220642/https://www.statista.com/statistics/268251/number-of-apps-in-the-itunes-app-store-since-2008/| arxivsáne = 2022-jıl 7-fevral | til = en| jumıs = Statista| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS macOS tiykarında islep shıǵarılǵan. macOS sıyaqlı, ol Mach mikrokerneli hám FreeBSD komponentlerin óz ishine aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://lemp.io/is-mac-os-x-microkernel/| bet = Is Mac Os X Microkernel? – LEMP| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216134006/https://lemp.io/is-mac-os-x-microkernel/| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | til = en-US| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://github.com/writeups/iOS/blob/master/About%20iOS/Mach_and_BSD.md| bet = iOS/About iOS/Mach_and_BSD.md at master · writeups/iOS| til = en| jumıs = GitHub| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Bul Unix tárizli operaciyalıq sistema. iOS tıń ayırım bólimleri Apple Public Source License&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://opensource.apple.com/apsl/| bet = License - APSL| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171211105253/https://opensource.apple.com/apsl| arxivsáne = 2017-jıl 11-dekabr | jumıs = opensource.apple.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt; hám basqa licenziyalar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://opensource.apple.com/source/cups/cups-327/cups/doc/help/license.html| bet = Software License Agreement| jumıs = opensource.apple.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;, tiykarında ashıq kodlı bolsa da, iOS [[Menshikli programmalıq támiynat|menshikli baǵdarlamalıq támiynat]] bolıp esaplanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://opensource.apple.com/| bet = Apple Open Source| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200924194724/https://opensource.apple.com/| arxivsáne = 2020-jıl 24-sentyabr | qaralǵan sáne = 2020-jıl 25-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://ts2.space/en/why-is-ios-not-open-source/| bet = Why is iOS not open source?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216134007/https://ts2.space/en/why-is-ios-not-open-source/| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | avtor = Rogucki| at = Michał| sáne = 2023-jıl 28-oktyabr | til = en-US| jumıs = TS2 SPACE| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
2005-jılı [[Stiv Jobs]] [[IPhone|iPhone]] dı jobalastırıwdı baslaǵanda, ol &quot;Macintosh tı kishireytiwge, bul injenerlik tarawdaǵı áhmiyetli miynet bolatuǵın edi, yamasa [[iPod]] tı úlkeytiwge&quot; baylanıslı tańlaw aldında turdı. Jobs birinshi usınıstı qollap-quwatladı, biraq ol Skott Forstal hám Tony Fadel basshılıǵındaǵı Macintosh hám [[iPod]] toparların ishki básekige salıp qoydı. Nátiyjede Forstall iPhone OS ti jaratıw arqalı jeńiske eristi. Bul sheskim iPhone nıń úshinshi tárepten [[Programmalıq támiynat|baǵdarlama]] islep shıǵarıwshılar ushın platformaǵa aylanıwına jol ashtı: belgili desktop operaciyalıq sistemanı tiykar etip alıw, kóplegen úshinshi tárep Mac [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashılarına]] minimum qayta oqıwdan ótip, iPhone ushın baǵdarlama jazıwǵa múmkinshilik berdi. Sonday-aq, Forstal baǵdarlamashılar ushın iPhone qollanbaların islep shıǵarıwǵa arnalǵan baǵdarlamalıq rawajlanıw jıynaǵın (SDK) hám [[iTunes]] ishinde [[App Store]] nı jaratıwǵa juwapker boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-10-12/scott-forstall-the-sorcerers-apprentice-at-apple| bet = Scott Forstall, the Sorcerer's Apprentice at Apple| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170407032342/https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-10-12/scott-forstall-the-sorcerers-apprentice-at-apple| arxivsáne = 2017-jıl 7-aprel | avtor = Satariano| at = Adam| sáne = 2011-jıl 14-oktyabr | jumıs = [[Bloomberg Businessweek]]| baspaxana = [[Bloomberg L.P.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2011/10/13/scott-forstalls-personality-origins-of-ios-and-lost-iphone-4-prototype/| bet = Scott Forstall's Personality, Origins of iOS, and Lost iPhone 4 Prototype| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081118/https://www.macrumors.com/2011/10/13/scott-forstalls-personality-origins-of-ios-and-lost-iphone-4-prototype/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Kim| at = Arnold| sáne = 2011-jıl 12-oktyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;.

[[Operaciyalıq sistema]] iPhone menen birge 2007-jılı 9-yanvarda Macorld Conference &amp; Expo da járiyalandı hám sol jıldıń iyun ayında satıwǵa shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://money.cnn.com/2007/01/09/technology/apple_jobs/| bet = Apple: Hello, iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081508/http://money.cnn.com/2007/01/09/technology/apple_jobs/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Thomas| at = Owen| sáne = 2007-jıl 9-yanvar | jumıs = CNN Money| baspaxana = [[CNN]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1054769/smartphones/iphone.html| bet = Apple unveils iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170126161949/http://www.macworld.com/article/1054769/smartphones/iphone.html| arxivsáne = 2017-jıl 26-yanvar | avtor = Honan| at = Mathew| sáne = 2007-jıl 9-yanvar | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Yanvar ayındaǵı járiyalaw waqtında, [[Stiv Jobs]]: &quot;iPhone OS X ti qollanadı&quot; hám &quot;desktop dárejesindegi qollanbalardı&quot; islete aladı dep málimlegen edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2007/01/09/live-from-macworld-2007-steve-jobs-keynote/| bet = Live from Macworld 2007: Steve Jobs keynote| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170324084725/https://www.engadget.com/2007/01/09/live-from-macworld-2007-steve-jobs-keynote/| arxivsáne = 2017-jıl 24-mart | avtor = Block| avtorsilteme = Ryan Block| at = Ryan| sáne = 2007-jıl 9-yanvar | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/apple/2015/09/09/genius-annotated-with-genius/| bet = The original iPhone announcement annotated: Steve Jobs' genius meets Genius| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401232647/https://thenextweb.com/apple/2015/09/09/genius-annotated-with-genius/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Wright| at = Mic| sáne = 2015-jıl 9-sentyabr | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Biraq iPhone satıwǵa shıqqan waqıtta, operaciyalıq sistemanıń atı &quot;iPhone OS&quot; dep ózgertildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2011/12/13/2612736/ios-history-iphone-ipad| bet = iOS: A visual history| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170412015548/http://www.theverge.com/2011/12/13/2612736/ios-history-iphone-ipad| arxivsáne = 2017-jıl 12-aprel | sáne = 2013-jıl 16-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Dáslepki waqıtları, úshinshi tárepten tiykarǵı qollanbalardı qollap-quwatlamadı. Jobs tıń túsindiriwi boyınsha, baǵdarlamashılar Safari veb-brauzeri arqalı &quot;iPhone da tiykarǵı qollanbalarday isleytuǵın&quot; veb-qollanbalardı dúze aladı degen edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.informationweek.com/apple-launches-iphone-web-apps-directory/d/d-id/1060220| bet = Apple Launches iPhone Web Apps Directory| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170220092434/http://www.informationweek.com/apple-launches-iphone-web-apps-directory/d/d-id/1060220| arxivsáne = 2017-jıl 20-fevral | avtor = Gonsalves| at = Antone| sáne = 2007-jıl 11-oktyabr | jumıs = [[InformationWeek]]| baspaxana = [[UBM plc]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2011/10/21/jobs-original-vision-for-the-iphone-no-third-party-native-apps/| bet = Jobs' original vision for the iPhone: No third-party native apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401233112/https://9to5mac.com/2011/10/21/jobs-original-vision-for-the-iphone-no-third-party-native-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | sáne = 2011-jıl 21-oktyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. 2007-jılı oktyabrde, Apple tiykarǵı baǵdarlamalıq rawajlanıw jıynaǵınıń (SDK) islep shıǵarılıp atırǵanın hám onı &quot;fevral ayında baǵdarlamashılarǵa beriw&quot; rejesin járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2007/10/17/apple-we-plan-to-have-an-iphone-sdk-in-developers-hands-in-fe/| bet = Apple: &quot;we plan to have an iPhone SDK in developers' hands in February&quot;| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402080846/https://www.engadget.com/2007/10/17/apple-we-plan-to-have-an-iphone-sdk-in-developers-hands-in-fe/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Fletcher| at = Nik| sáne = 2007-jıl 17-oktyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/17/03/07/nine-years-of-apples-ios-sdk-generated-60-billion-14-million-jobs| bet = Nine Years of Apple's iOS SDK generated $60 billion, 1.4 million jobs| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081011/http://appleinsider.com/articles/17/03/07/nine-years-of-apples-ios-sdk-generated-60-billion-14-million-jobs| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Eran Dilger| at = Daniel| sáne = 2017-jıl 7-mart | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://fortune.com/2007/10/17/steve-jobs-apple-will-open-iphone-to-3rd-party-apps-in-february/| bet = Steve Jobs: Apple Will Open iPhone to 3rd Party Apps in February| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402080842/http://fortune.com/2007/10/17/steve-jobs-apple-will-open-iphone-to-3rd-party-apps-in-february/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Elmer-DeWitt| at = Philip| sáne = 2007-jıl 17-oktyabr | jumıs = [[Fortune (magazine)|Fortune]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. 2008-jılı 6-martta, Apple baspasóz konferenciyasın ótkizip, iPhone SDK sın járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2008/03/06/live-from-apples-iphone-press-conference/| bet = Live from Apple's iPhone SDK press conference| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170127165446/https://www.engadget.com/2008/03/06/live-from-apples-iphone-press-conference/| arxivsáne = 2017-jıl 27-yanvar | avtor = Block| avtorsilteme = Ryan Block| at = Ryan| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1132275/sdk.html| bet = Apple: iPhone SDK, enterprise announcement next week| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081039/http://www.macworld.com/article/1132275/sdk.html| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Dalrymple| at = Jim| sáne = 2008-jıl 27-fevral | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Apple_iPhone_2G_8GB_(16).jpg|nobaý|[[IPhone (1-áwlad)|Birinshi áwlad iPhone]], iOS ti (sol waqıtta iPhone OS dep atalǵan) qollanǵan birinshi kommerciyalıq qurılma (2007)]]
iOS [[App Store]] 2008-jılı 10-iyulda dáslepki 500 qollanbası menen ashıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2008/07/10/jobs-app-store-launching-with-500-iphone-applications-25-free/| bet = Jobs: App Store launching with 500 iPhone applications, 25% free| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330012936/https://www.engadget.com/2008/07/10/jobs-app-store-launching-with-500-iphone-applications-25-free/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Ricker| at = Thomas| sáne = 2008-jıl 10-iyul | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Bul tez pát penen ósip, 2008-jıldıń sentyabrinde 3,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2008/09/09App-Store-Downloads-Top-100-Million-Worldwide.html| bet = App Store Downloads Top 100 Million Worldwide| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401111744/http://www.apple.com/pr/library/2008/09/09App-Store-Downloads-Top-100-Million-Worldwide.html| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | sáne = 2008-jıl 9-sentyabr | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;, 2009-jıldıń yanvarında 15,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theregister.co.uk/2009/01/16/half_billion_iphone_apps/| bet = iPhone App Store breezes past 500 million downloads| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170505165333/http://www.theregister.co.uk/2009/01/16/half_billion_iphone_apps/| arxivsáne = 2017-jıl 5-may | avtor = Myslewski| at = Rik| sáne = 2009-jıl 16-yanvar | jumıs = [[The Register]]| baspaxana = Situation Publishing| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;, 2009-jıldıń iyunında 50,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2009/06/08/40-million-iphones-and-ipod-touches-and-50000-apps/| bet = State Of The iPhone Ecosystem: 40 Million Devices and 50,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090610235745/http://www.techcrunch.com/2009/06/08/40-million-iphones-and-ipod-touches-and-50000-apps/| arxivsáne = 2009-jıl 10-iyun | avtor = Siegler| at = MG| sáne = 2009-jıl 8-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;, 2009-jıldıń noyabrinde 100,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1143641/appstore_100000.html| bet = App Store officially passes 100,000 app mark| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330013112/http://www.macworld.com/article/1143641/appstore_100000.html| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Moren| at = Dan| sáne = 2009-jıl 4-noyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.businessinsider.com/iphone-app-store-passes-100000-apps-2009-11| bet = iPhone App Store Passes 100,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330000058/http://www.businessinsider.com/iphone-app-store-passes-100000-apps-2009-11| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Frommer| at = Dan| sáne = 2009-jıl 4-noyabr | jumıs = [[Business Insider]]| baspaxana = [[Axel Springer SE]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 2010-jıldıń avgustında 250,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/mobile/2010/08/28/apples-app-store-now-features-250000-apps/| bet = Apple's App Store Now Features 250,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170329233606/https://thenextweb.com/mobile/2010/08/28/apples-app-store-now-features-250000-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 29-mart | avtor = Brian| at = Matt| sáne = 2010-jıl 28-avgust | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://fortune.com/2010/08/28/apple-app-store-250000-and-counting/| bet = Apple App Store: 250,000 and counting| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330000653/http://fortune.com/2010/08/28/apple-app-store-250000-and-counting/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Elmer-DeWitt| at = Philip| sáne = 2010-jıl 28-avgust | jumıs = [[Fortune (magazine)|Fortune]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 2012-jıldıń iyulında 650,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2012/07/24/apple-app-store-hits-650000-apps-250000-designed-for-ipad-5-5b-paid-out-to-devs/| bet = Apple App Store Hits 650,000 Apps: 250,000 Designed For iPad, $5.5B Paid Out To Devs| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330014047/https://techcrunch.com/2012/07/24/apple-app-store-hits-650000-apps-250000-designed-for-ipad-5-5b-paid-out-to-devs/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Crook| at = Jordan| sáne = 2012-jıl 24-iyul | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 2013-jıldıń oktyabrinde 1 millionǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/10/22/4866302/apple-announces-1-million-apps-in-the-app-store| bet = Apple announces 1 million apps in the App Store, more than 1 billion songs played on iTunes radio| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170512171633/https://www.theverge.com/2013/10/22/4866302/apple-announces-1-million-apps-in-the-app-store| arxivsáne = 2017-jıl 12-may | avtor = Ingraham| at = Nathan| sáne = 2013-jıl 22-oktyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2013/10/22/apple-app-store-1-million/| bet = Apple's App Store Tops 1 Million Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330012049/http://mashable.com/2013/10/22/apple-app-store-1-million/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Fiegerman| at = Seth| sáne = 2013-jıl 22-oktyabr | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 2016-jıldıń iyunında 2 millionǵa&lt;ref name=&quot;The Verge 2 million&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/6/13/11922926/apple-apps-2-million-wwdc-2016| bet = Apple's App Store now has over 2 million apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170210135527/http://www.theverge.com/2016/6/13/11922926/apple-apps-2-million-wwdc-2016| arxivsáne = 2017-jıl 10-fevral | avtor = Golson| at = Jordan| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2016/06/13/apple-wwdc-apps/| bet = Apple's App Store now has over 2 million apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330012051/http://mashable.com/2016/06/13/apple-wwdc-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Beck| at = Kellen| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/uk/news/apple-by-the-numbers-2-million-apps15-million-apple-music-subscribers10-billion-icloud-documents/| bet = Apple by the numbers: 2 million apps, 15 million Apple Music subscribers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330014530/https://www.cnet.com/uk/news/apple-by-the-numbers-2-million-apps15-million-apple-music-subscribers10-billion-icloud-documents/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Carson| at = Erin| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, hám 2017-jıldıń yanvarında 2.2 millionǵa jetti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/1/5/14173328/apple-december-2016-app-store-record-phil-schiller| bet = Apple's App Store just had the most successful month of sales ever| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170128232821/http://www.theverge.com/2017/1/5/14173328/apple-december-2016-app-store-record-phil-schiller| arxivsáne = 2017-jıl 28-yanvar | avtor = Goode| at = Lauren| sáne = 2017-jıl 5-yanvar | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/apples-app-store-2016-revenue-tops-28-billion-mark-developers-net-20-billion/| bet = Apple's App Store 2016 revenue tops $28 billion mark, developers net $20 billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330055612/http://www.zdnet.com/article/apples-app-store-2016-revenue-tops-28-billion-mark-developers-net-20-billion/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Dignan| at = Larry| sáne = 2017-jıl 5-yanvar | jumıs = [[ZDNet]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;. 2016-jıldıń mart ayındaǵı maǵlıwmatlarǵa qaraǵanda, 1 million qollanbalar iPad plansheti menen tiykarınan sáykes keledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/3/21/11277804/1-million-ipad-apps| bet = There are now 1 million iPad apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330011925/http://www.theverge.com/2016/3/21/11277804/1-million-ipad-apps| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Kastrenakes| at = Jacob| sáne = 2016-jıl 21-mart | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Bul qollanbalardı jámi 130 milliardtan kóp ret júklep alınǵan&lt;ref name=&quot;The Verge 2 million&quot; /&gt; Qollanbalardı izertleytuǵın Sensor Tower kompaniyasınıń boljawı boyınsha, App Store 2020-jılǵa kelip 5 million qollanbaǵa jetedi dep kútilgen.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/08/10/app-store-to-reach-5-million-apps-by-2020-with-games-leading-the-way/| bet = App Store to reach 5 million apps by 2020, with games leading the way| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330003410/https://techcrunch.com/2016/08/10/app-store-to-reach-5-million-apps-by-2020-with-games-leading-the-way/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2016-jıl 10-avgust | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;.

2007-jılı sentyabrde Apple iPhone formasına tiykarlanǵan qaytadan dizaynlanǵan [[iPod]] - [[iPod Touch]] tı járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2007/09/the-ipod-meets-the-iphone-a-review-of-the-ipod-touch/| bet = The iPod meets the iPhone: a review of the iPod Touch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160618215925/http://arstechnica.com/apple/2007/09/the-ipod-meets-the-iphone-a-review-of-the-ipod-touch/| arxivsáne = 2016-jıl 18-iyun | avtor = Bangeman| at = Eric| sáne = 2007-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2010-jılı 27-yanvarda Apple kópshilik tárepinen asıǵıslıq penen kútilgen media planshetin - iPad tı járiyaladı. Bul qurılma iPhone hám [[iPod Touch]] qa qaraǵanda úlken ekranǵa iye bolıp, veb-betlerdi kóriw, media kontentlerdi paydalanıw hám oqıw ushın dizaynlanǵan edi. Ol 9.7-dyuym (25 sm) ekranı arqalı gazeta, elektron kitaplar, súwretler, videolar, muzıka, tekst processorı hújjetleri, video oyınlar hám bar iPhone qollanbaların óz ishine alǵan multimedia formatları menen kóp sensorlı tásir etisiw múmkinshiligin berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013/01/27/january-27-2010-apple-announces-the-ipad/| bet = January 27, 2010: Apple announces the iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180716024921/https://www.engadget.com/2013/01/27/january-27-2010-apple-announces-the-ipad/| arxivsáne = 2018-jıl 16-iyul | avtor = Rose| at = Michael| sáne = 2013-jıl 27-yanvar | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2010/01/apple-announces-ipad-attempts-to-change-the-world/| bet = Apple announces the iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170419103354/https://arstechnica.com/apple/2010/01/apple-announces-ipad-attempts-to-change-the-world/| arxivsáne = 2017-jıl 19-aprel | avtor = Foresman| at = Chris| sáne = 2010-jıl 27-yanvar | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2010/01/27Apple-Launches-iPad.html| bet = Apple Launches iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110703062209/http://www.apple.com/pr/library/2010/01/27Apple-Launches-iPad.html| arxivsáne = 2011-jıl 3-iyul | sáne = 2010-jıl 27-yanvar | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = Apple Inc.| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-aprel }}&lt;/ref&gt;. Ol sonday-aq veb-betlerdi kóriw ushın Safari diń mobil versiyası menen bir qatarda, [[App Store]], [[iTunes]] Library, iBookstore, Contacts hám Notes larǵa kiriwdi támiyinleydi. Kontent Wi-Fi hám qosımsha 3G xızmeti arqalı júklep alınadı yamasa paydalanıwshınıń kompyuteri menen sinxronlastırıladı&lt;ref name=&quot;MacRumors-iPad-event&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2010/01/27/apple-tablet-media-event-today-come-see-our-latest-creation/| bet = Apple Tablet Media Event Today: &quot;Come See Our Latest Creation&quot;| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200920032548/https://www.macrumors.com/2010/01/27/apple-tablet-media-event-today-come-see-our-latest-creation/| arxivsáne = 2020-jıl 20-sentyabr | sáne = 2010-jıl 27-yanvar | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 4-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. AT&amp;T dáslep iPad ushın 3G sımsız baylanıs xızmetin kórsetken AQSHtaǵı jalǵız provayderge aylandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.pcworld.com/article/188149/atandt_beefing_up_network_for_ipad_and_iphone.html| bet = AT&amp;T Beefing Up Network for iPad and iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100201014134/https://www.pcworld.com/article/188149/atandt_beefing_up_network_for_ipad_and_iphone.html| arxivsáne = 2010-jıl 1-fevral | avtor = Tony Bradley| sáne = 2010-jıl 29-yanvar | jumıs = [[PC World]]| qaralǵan sáne = 2010-jıl 29-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

2010-jılı iyunda Apple iPhone OS ti &quot;iOS&quot; dep qayta atadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2010-06-07-iphone-os-4-renamed-ios-gets-1500-new-features.html| bet = iPhone OS 4 renamed iOS 4, launching June 21 with 1500 new features| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220523171310/https://www.engadget.com/2010-06-07-iphone-os-4-renamed-ios-gets-1500-new-features.html| arxivsáne = 2022-jıl 23-may | avtor = Patel| at = N.| sáne = 2010-jıl 7-iyun | jumıs = [[Engadget]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 25-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/205857/iphone_os_4_wwdc.html| bet = iPhone OS gets new name, video calling| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220622234009/https://www.macworld.com/article/205857/iphone_os_4_wwdc.html| arxivsáne = 2022-jıl 22-iyun | avtor = Chartier| at = David| sáne = 2010-jıl 7-iyun | jumıs = [[Macworld]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 25-iyun }}&lt;/ref&gt;. &quot;IOS&quot; sawda belgisi Cisco tárepinen óz marshrutizatorlarında qollanılatuǵın IOS operaciyalıq sisteması ushın on jıldan artıq waqıt dawamında qollanılǵan edi. Hárbir potencial sudlasıwdıń aldın alıw ushın, Apple &quot;IOS&quot; sawda belgisin Cisco dan licenziyaladı&lt;ref name=&quot;ciscosuit&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://paidcontent.org/article/419-deja-vu-apples-new-ios-brand-is-already-used-by-cisco/| bet = Apple Avoids iPhone-Like Trademark Battle Thanks To Cisco, FaceTime Deals| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110511200002/http://paidcontent.org/article/419-deja-vu-apples-new-ios-brand-is-already-used-by-cisco/| arxivsáne = 2011-jıl 11-may | avtor = Tartakoff| at = Joseph| sáne = 2010-jıl 7-iyun | baspaxana = [[paidContent]]| qaralǵan sáne = 2011-jıl 2-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Apple Watch aqıllı saatı Tim Kuk tárepinen 2014-jılı 9-sentyabrde den sawlıq hám fitnes baǵdarın qadaǵalaw imkaniyatına iye ónim sıpatında járiyalandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/apple/2014/09/09/everything-apple-announced-september-2014-keynote/| bet = Everything Apple announced at its September 2014 keynote| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210403193928/https://thenextweb.com/apple/2014/09/09/everything-apple-announced-september-2014-keynote/| arxivsáne = 2021-jıl 3-aprel | avtor = Garun| at = Natt| sáne = 2014-jıl 9-sentyabr | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2014/9/9/6125873/apple-watch-smartwatch-announced| bet = Apple Watch announced: available for $349 early next year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140909183047/http://www.theverge.com/2014/9/9/6125873/apple-watch-smartwatch-announced| arxivsáne = 2014-jıl 9-sentyabr | avtor = Savov| at = Vlad| sáne = 2014-jıl 9-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-mart }}&lt;/ref&gt;. Ol 2015-jılı 24-aprelde satıwǵa shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2015/03/apple-watch-launching-on-april-24-starting-at-349/| bet = Apple Watch starts at $349, launching April 24| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170324090414/https://arstechnica.com/apple/2015/03/apple-watch-launching-on-april-24-starting-at-349/| arxivsáne = 2017-jıl 24-mart | avtor = Machkovech| at = Sam| sáne = 2015-jıl 9-mart | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/technology/2015/mar/09/apple-watch-available-april-24-for-between-349-and-10000| bet = Apple Watch: available 24 April for between $349 and $17,000| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170416162230/https://www.theguardian.com/technology/2015/mar/09/apple-watch-available-april-24-for-between-349-and-10000| arxivsáne = 2017-jıl 16-aprel | avtor = Gibbs| at = Samuel| sáne = 2015-jıl 9-mart | jumıs = [[The Guardian]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2015/3/9/8162455/apple-watch-price-release-date-2015| bet = Apple Watch release date is April 24th, with pricing from $349 to over $10,000| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171011181924/https://www.theverge.com/2015/3/9/8162455/apple-watch-price-release-date-2015| arxivsáne = 2017-jıl 11-oktyabr | avtor = Kastrenakes| at = Jacob| sáne = 2015-jıl 9-mart | jumıs = [[The Verge]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-mart }}&lt;/ref&gt;. Ol operaciyalıq sistema retinde watchOS ti qollanadı; watchOS iOS qa tiykarlanǵan bolıp, aktiv xızmetlerdi qadaǵalaw qollanbaları sıyaqlı Apple Watch ushın arnawlı jaratılǵan jańa funkciyalarǵa iye&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Hamburger|first=Ellis|title=Activity and Workout apps for Apple Watch track your moves 24/7|url=https://www.theverge.com/2014/9/9/6127523/fitness-and-workout-apps-apple-watch|access-date=13 April 2023| sáne =9 September 2014}}&lt;/ref&gt;.

2016-jılı oktyabrde Apple Neapol qalasındaǵı Federico II Neapol universitetiniń jańa kampusında óziniń birinshi iOS Developer Academy-sin ashtı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2016/10/05/apple-developer-academy-university-of-naples/| bet = Apple's First iOS Developer Academy Opens October 6 at University of Naples| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161223132037/http://www.macrumors.com/2016/10/05/apple-developer-academy-university-of-naples/| arxivsáne = 2016-jıl 23-dekabr | avtor = Juli Clover| sáne = 2016-jıl 5-oktyabr | baspaxana = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/16/10/05/apples-first-european-ios-developer-academy-opening-on-thursday-in-naples-italy| bet = Apple's first European iOS Developer Academy opening on Thursday in Naples, Italy| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221205057/http://appleinsider.com/articles/16/10/05/apples-first-european-ios-developer-academy-opening-on-thursday-in-naples-italy| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Mike Wuerthele| sáne = 2016-jıl 5-oktyabr | baspaxana = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Kurs tolıǵı menen biypul bolıp, Apple ekosistema platformaları ushın qollanbalardı jaratıw hám basqarıw boyınsha arnawlı texnikalıq kónlikpelerdi úyreniwge baǵdarlanǵan. Akademiyada sonday-aq biznes administraciyası máseleleleri (cifrlı múmkinshiliklerge dıqqat awdarıp, biznes jobalastırıw hám biznes basqarıw) hám grafikalıq interfeyslerin dizaynlaw baǵdarı da bar. Studentler &quot;Enterprise Track&quot; te qatnasıw múmkinshiligine iye, bul qollanbanıń pútkil ómiri cikli boyınsha - dizaynnan baslap, ámelge asırıw, qáwipsizlik, qátelerdi saplastırıw, maǵlıwmatlardı saqlawǵa hám bultlı esaplaw xızmetlerin qollanıwǵa shekem terеń oqıtıw tájiriybesi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.ilsole24ore.com/art/dopo-apple-arrivo-napoli-altri-big-dell-hi-tech-ACXIJns| bet = Dopo Apple in arrivo a Napoli altri big dell'hi-tech| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200815123931/https://www.ilsole24ore.com/art/dopo-apple-arrivo-napoli-altri-big-dell-hi-tech-ACXIJns| arxivsáne = 2020-jıl 15-avgust | sáne = 2019-jıl 18-oktyabr | til = it| jumıs = Il Sole 24 ORE| qaralǵan sáne = 2020-jıl 12-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.unina.it/-/12744301-ios-developer-academy-aprira-a-napoli| bet = iOS Developer Academy aprirà a Napoli {{!}} In Ateneo| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210421023213/http://www.unina.it/-/12744301-ios-developer-academy-aprira-a-napoli| arxivsáne = 2021-jıl 21-aprel | jumıs = [[University of Naples Federico II]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 12-avgust }}&lt;/ref&gt;. 2020-jılǵa kelip, akademiya dúnyanıń hár túrli mámleketlerinen kelgen mıńǵa jaqın studentti pitkerdi, olar 400 qollanbalar ideyası ústinde isledi hám 50 ge jaqın qollanbanı iOS [[App Store]] da járiyaladı. 2018-2019-oqıw jılında 30 dan artıq mámleketten studentler keldi. Olardıń 35 si hár jılı iyun ayınıń basında Kaliforniyada ótkiziletuǵın jıllıq Apple Developer Conference - Orldwide Developer Conference ke qatnasıw ushın tańlap alındı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.unina.it/ateneo/developer-academy| bet = Developer Academy {{!}} Università Federico II| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200810122720/http://www.unina.it/ateneo/developer-academy| arxivsáne = 2020-jıl 10-avgust | jumıs = [[University of Naples Federico II]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 12-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.lastampa.it/tecnologia/news/2019/05/15/news/apple-developer-academy-di-napoli-al-via-le-nuove-iscrizioni-1.33702119| bet = Apple Developer Academy di Napoli, al via le nuove iscrizioni| arxivurl = https://web.archive.org/web/20191219031831/https://www.lastampa.it/tecnologia/news/2019/05/15/news/apple-developer-academy-di-napoli-al-via-le-nuove-iscrizioni-1.33702119| arxivsáne = 2019-jıl 19-dekabr | sáne = 2019-jıl 15-may | til = it-IT| jumıs = lastampa.it| qaralǵan sáne = 2020-jıl 12-avgust }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Steve_Jobs_with_the_Apple_iPad_no_logo_(cropped).jpg|nobaý|Apple CEO-da [[Stiv Jobs]] iPad tı tanıstırıp atır (2010)]]
2019-jılı 3-iyunda iPad ushın iOS tıń brendli versiyası - iPadOS 2019-[[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|WWDC]] de járiyalandı; ol 2019-jılı 25-sentyabrde iske túsirildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://appleinsider.com/articles/19/06/03/apple-supplements-ios-13-with-new-tablet-specific-ipad-os-branch| bet = Apple unveils iPadOS, adding features specifically to iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190713124824/https://appleinsider.com/articles/19/06/03/apple-supplements-ios-13-with-new-tablet-specific-ipad-os-branch| arxivsáne = 2019-jıl 13-iyul | sáne = 2019-jıl 3-iyun | jumıs = [[AppleInsider]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

== Ózgeshelikler ==

=== Interfeys ===
iOS paydalanıwshı interfeysi tikkeley manipulyaciyaǵa tiykarlanǵan bolıp, sıypaw, basıw, qısıw hám keri qısıw sıyaqlı kóp sensorlı xareketlerdi qollanadı. Interfeysti basqarıw elementlerine slaydеrler, almastırǵıshlar hám túymeler kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/overview/interface-essentials/| bet = Interface Essentials – iOS – Human Interface Guidelines| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220210042116/https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/overview/interface-essentials/| arxivsáne = 2022-jıl 10-fevral | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;. Ishki akselerometrler bazı qollanbalarda qurılmanı silkiw (buǵan artqa qaytıw buyrıǵı ulıwmalıq nátiyjelerdiń biri) yamasa onı úsh ólshemde burıw (portret hám landscape rejimleri arasında almastırıw ulıwmalıq nátiyjelerdiń biri) háreketlerine juwap beriw ushın qollanıladı. § Accessibility bóliminde túsindirilgen hár qıylı qolaylıqlar kóriw hám esitiwinde máselesi bar paydalanıwshılarǵa iOS ti durıs qollanıw imkaniyatın beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/visual-design/adaptivity-and-layout/| bet = Adaptivity and Layout – Visual Design – iOS – Human Interface Guidelines| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220210042116/https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/visual-design/adaptivity-and-layout/| arxivsáne = 2022-jıl 10-fevral | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

iOS qurılmaları qulplı ekrannan júklеnеdi. Qulplı ekranda waqıt hám paydalanıwshınıń qulplı ekran vidjetleri kórsetiledi, olar qollanbalardaǵı ózgeriwshi maǵlıwmatlardı sáwlelendiredi. &lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT207122| bet = How to add and edit widgets on your iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231017071708/https://support.apple.com/en-us/HT207122| arxivsáne = 2023-jıl 17-oktyabr | sáne = 2023-jıl 23-fevral | til = en| jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2023-jıl 17-oktyabr }}&lt;/ref&gt; Qulptan sheshilgennen keyin, paydalanıwshı bas ekranǵa baǵdarlanadı, bul iOS qurılmalarındaǵı tiykarǵı navigaciya hám maǵlıwmat &quot;orayı&quot; bolıp, jeke kompyuterlerdegi jumıs stolına uqsas. iOS bas ekranları kóbinese qollanbalar belgishelerinen hám vidjetlerden quralǵan; qollanbalar belgisheleri tiyisli qollanbanı iske túsiredi, al vidjetler tikkeley bas ekranda hawa rayı boljawın, paydalanıwshınıń email poshtasın yamasa jańalıqlar lentasın avtomatik túrde jańalanıp turatuǵın tiri kontentlerdi kórsetedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/system-capabilities/widgets| bet = Widgets – System Capabilities – iOS – Human Interface Guidelines – Apple Developer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200809063632/https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/system-capabilities/widgets| arxivsáne = 2020-jıl 9-avgust | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

Ekrannıń joqarı bóliminde qurılma hám onıń baylanısları haqqında maǵlıwmat beriwshi status qatarı jaylasqan. Basqarıw orayın (Control Center) notch yamasa Dynamic Island tıń (Face ID li iPhone larda) oń joqarı tárеpinen &quot;tartıp&quot; túsiriw yamasa ekrannıń tómeninen joqarıǵa qaray &quot;tartıp&quot; shıǵarıw (Touch ID li iPhone larda) múmkin, bul Sazlawlardı ashpay-aq qurılmanı tezirek basqarıw ushın hár qıylı almastırǵıshlardı paydalanıw imkaniyatın beredi. Bul arqalı jaqtılıqtı, sestiń qattılıǵın, sımsız baylanıslardı, muzıka pleerin hám basqalardı basqarıw múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT202769| bet = Access and customize Control Center on your iPhone and iPod Touch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171002011705/https://support.apple.com/en-us/HT202769| arxivsáne = 2017-jıl 2-oktyabr | jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

Ekrannıń shep joqarı tárepinen tómenge qaray (yamasa Touch ID li iPhone larda joqarıdan tómenge) sıypaw Bildiriwler orayın (Notification Center) ashadı, ol iOS tıń sońǵı versiyalarında qulplı ekranǵa júdá uqsas. Ol bildiriwlerdi xronologiyalıq tártipte kórsetedi hám olardı qollanba boyınsha toparlaydı. Bazı qollanbalardıń bildiriw betlerinen tikkeley tásir etisiw múmkin, mısalı, xabardı tikkeley sol jerden turıp juwap beriw múmkin. Bildiriwler eki rejimde jiberiledi: qulplı ekranda kórsetiletuǵın hám ózgeshe ses hám vibraciya menen signallanıwshı áhmiyetli eskertiw xabarları (mısalı, ayrıqsha jaǵday yamasa awır hawa rayı haqqındaǵı eskertiw xabarları), eskertiw banneri hám qollanbalarǵa bildiriw belgisi menen birge keledi, al standart eskertiw xabarları defolt túrindegi ses hám vibraciyadan paydalananadı. Ekewi de Bildiriwler orayınan tabıla aladı hám qulplı ekranda belgilengen waqıt dawamında kórsetiledi (eger paydalanıwshı qulplı waqıtta Bildiriwler orayın ruqsat etpegen bolsa). &lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT201925| bet = Use notifications on your iPhone, iPad, and iPod Touch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140819154745/http://support.apple.com/kb/HT3576| arxivsáne = 2014-jıl 19-avgust | jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/how-use-notification-center-iphone-and-ipad| bet = How to find your notifications and respond when you're ready| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210122094407/https://www.imore.com/how-use-notification-center-iphone-and-ipad| arxivsáne = 2021-jıl 22-yanvar | sáne = 2018-jıl 2-dekabr | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2021-jıl 3-mart }}&lt;/ref&gt;

Touch ID li iPhone larda ekran kórinislerin bas túyme hám quwat túymesin bir waqıtta basıw arqalı súwretke túsiriw múmkin. [[Android]] penen salıstırǵanda, onda túymelerdi basıp turıw talap etilse, iOS ta qısqa waqıt basıw jetkilikli&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://ansonalex.com/tutorials/how-to-take-a-screenshot-on-the-iphone-5-and-ios-6/| bet = How to Take a Screenshot on the iPhone 5 and iOS 6 [Video]| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201204003206/https://ansonalex.com/tutorials/how-to-take-a-screenshot-on-the-iphone-5-and-ios-6/| arxivsáne = 2020-jıl 4-dekabr | avtor = Alex| at = Anson| sáne = 2012-jıl 4-oktyabr | jumıs = AnsonAlex.com| qaralǵan sáne = 2020-jıl 31-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Face ID li iPhone larda ekran kórinislerin súwretke túsiriw ushın ses qattılıǵın kóbeytiw túymesi hám quwat túymesi qollanıladıd&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.digitaltrends.com/mobile/how-to-take-a-screenshot-on-an-iphone-x/| bet = How to Take a Screenshot on an iPhone X and Newer Models| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201204003933/https://www.digitaltrends.com/mobile/how-to-take-a-screenshot-on-an-iphone-x/| arxivsáne = 2020-jıl 4-dekabr | sáne = 2020-jıl 1-dekabr | til = en| jumıs = Digital Trends| qaralǵan sáne = 2020-jıl 31-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Kamera qollanbasında iOS 7 ge shekem skeuomorf jaqtırılatuǵın kamera shutter animaciyası qollanılǵan. Sol waqıttan baslap, ol ápiwayı qısqa qarańǵılanıw effektin qollanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.smashingmagazine.com/2017/01/how-functional-animation-helps-improve-user-experience/| bet = How Functional Animation Helps Improve User Experience| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210819215153/https://www.smashingmagazine.com/2017/01/how-functional-animation-helps-improve-user-experience/| arxivsáne = 2021-jıl 19-avgust | sáne = 2017-jıl 11-yanvar | til = en| jumıs = Smashing Magazine| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-avgust | citata = [Image: shutter-animation-in-apple-ios-6-camera-app.png] Shutter image in the iOS 6 camera app}}&lt;/ref&gt;. Waqıt ótiwi menen qosılǵan áhmiyetli qosımshalarǵa HDR fotografiya hám qozǵalıwshı obyektlerden keletuǵın kóleńke effektleriniń aldın alıwshı normal hám joqarı dinamikalıq diapazonlı súwretlerdi bir waqıtta saqlap qalıw opciyası (iPhone 5, iOS 6 dan baslap), avtomatik HDR sazlaw (iOS 7.1 den baslap), qosılǵan jaǵdayda hárbir foto menen birge qısqa video biriktirilgen &quot;live photo&quot; (iPhone 6s, iOS 9), hám cifrlı zoom tez túymesi (iPhone 7 Plus, iOS 10) kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.dpreview.com/reviews/apple-iphone-5-review/2| bet = Apple iPhone 5 Camera Review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210819220754/https://www.dpreview.com/reviews/apple-iphone-5-review/2| arxivsáne = 2021-jıl 19-avgust | sáne = 2012-jıl 9-oktyabr | jumıs = DPReview| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/tech/services-and-software/how-to-enable-auto-hdr-in-ios-7-1/| bet = How to enable auto-HDR in iOS 7.1| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210819220753/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/how-to-enable-auto-hdr-in-ios-7-1/| arxivsáne = 2021-jıl 19-avgust | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2014-jıl 10-mart | til = en| jumıs = CNET| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/camera-tests-zoom-iphone-7-vs-iphone-7-plus| bet = Camera tests: Zoom on the iPhone 7 vs iPhone 7 Plus| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210506230737/https://www.imore.com/camera-tests-zoom-iphone-7-vs-iphone-7-plus| arxivsáne = 2021-jıl 6-may | sáne = 2016-jıl 21-sentyabr | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-avgust }}&lt;/ref&gt;. Video ólshemi hám kadr tezligi sıyaqlı bazı kamera sazlawları kameranıń óz interfeysi arqalı sazlanbaydı, al sistema sazlawlarına jiberiledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT209431| bet = Record HD or 4K video with your iPhone or iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210819220754/https://support.apple.com/en-us/HT209431| arxivsáne = 2021-jıl 19-avgust | sáne = 2020-jıl 14-dekabr | til = en| jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-avgust }}&lt;/ref&gt;.

iOS 13 tegi &quot;kontekst menyuları&quot; dep atalatuǵın jańa funkciya elementti basıp turǵanıńızda baylanıslı háreketlerdi kórsetedi. Kontekst menyusı kórsetilgende, fon buzılǵan kóriniste boladı&lt;ref name=&quot;developer.apple.com&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/controls/context-menus/| bet = Context Menus – Controls – iOS – Human Interface Guidelines – Apple Developer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200803085459/https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/controls/context-menus/| arxivsáne = 2020-jıl 3-avgust | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

Bir neshe varianttan tańlaw ushın, tańlaw basqarıw elementi qollanıladı. Selektorlar tómende bekitilgen yamasa kontent penen bir qatarda (sáne selektorları dep ataladı) payda bolıwı múmkin. Sáne selektorları basqa tańlaw basqarıw elementleri sıyaqlı kóriniske iye, biraq kún, ay hám qálegen jaǵdayda jıl ushın baǵanalarǵa iye.

Eskertiw xabarları ekrannıń ortasında payda boladı, biraq ekrannıń tómeninen joqarıǵa qaray jılısıp shıǵatuǵın eskertiw xabarları da bar (&quot;háreketler paneli&quot; dep ataladı). Joq etiw háreketleri (qanday da bir elementti joq etiw sıyaqlı) qızıl reńde kórsetiledi.

iOS tıń rásmiy shrifti - San Francisco. Ol kishi tekstlerdi oqıw ushın arnawlı dizayn etilgen hám pútkil operaciyalıq sistemada, sonday-aq úshinshi tárep qosımshalarında da qollanıladı&lt;ref name=&quot;developer.apple.com&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/controls/context-menus/| bet = Context Menus – Controls – iOS – Human Interface Guidelines – Apple Developer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200803085459/https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/controls/context-menus/| arxivsáne = 2020-jıl 3-avgust | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/controls/context-menus/ &quot;Context Menus – Controls – iOS – Human Interface Guidelines – Apple Developer&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;.

Ikonkalardıń ólshemi úlken ekranlı iPhonelar ushın 180x180 piksel, ádette 6 dyuymnan úlken modeller, sonıń ishinde iPhone 11 Pro hám iPhone 8 Plus ushın, al kishi displeyli iPhonelarda 120x120 piksel boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/library/archive/qa/qa1686/_index.html| bet = Technical Q&amp;A QA1686: App Icons on iPhone, iPad and Apple Watch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200730234505/https://developer.apple.com/library/archive/qa/qa1686/_index.html| arxivsáne = 2020-jıl 30-iyul | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

==== Bas ekran ====
SpringBoard tárepinen islengen bas ekran qosımsha belgilerin hám tómengi bólimde paydalanıwshılar eń kóp qollanılatuǵın qosımshaların bekitip qoya alatuǵın dok panelin kórsetedi. iOS bas ekranları ádette qosımsha belgileri hám vidjetlerden quralǵan; qosımsha belgileri baylanıslı qosımshanı iske túsiredi, al vidjetler bolsa hawa rayı boljawın, paydalanıwshınıń elektron pochta qutısın yamasa jańalıqlar lentasın bas ekranda tikkeley kórsetiw sıyaqlı tiri, avtomatik jańalanatuǵın maǵlıwmatlardı kórsetedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/guide/iphone/add-edit-and-remove-widgets-iphb8f1bf206/ios| bet = Add, edit, and remove widgets on iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216134006/https://support.apple.com/guide/iphone/add-edit-and-remove-widgets-iphb8f1bf206/ios| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | til = en| jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Bas ekran qollanıwshı qurılma qulpın ashqanda, qosımshada bolǵan waqıtta fizikalıq &quot;Bas&quot; túymesin basqanda yamasa ekrannıń tómengi bólimindegi úy panelin joqarı qaray sıypap ótkeninde payda boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://help.apple.com/iphone/8/#/iph3bd00bbb| bet = Home button – Apple| arxivurl = https://web.archive.org/web/20181118200222/https://help.apple.com/iphone/8/#/iph3bd00bbb| arxivsáne = 2018-jıl 18-noyabr | jumıs = help.apple.com| qaralǵan sáne = 2015-jıl 24-may }}&lt;/ref&gt;. Ekrannıń joqarı bóliminde waqıt, batareya quwatı hám signal kúshi sıyaqlı maǵlıwmatlardı kórsetiw ushın status qatarı bar. Ekrannıń qalǵan bólimi házirgі qosımsha ushın ajıratılǵan. Qupıya sóz ornatılǵan bolsa hám qollanıwshı qurılmanı qosqanda, bas ekranǵa kiriwge ruqsat beriliwden aldın qulıplaw ekranında qupıya sóz kiritiliw kerek&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT204060| bet = About iOS passcodes – Apple Support| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150428092931/https://support.apple.com/en-us/HT204060| arxivsáne = 2015-jıl 28-aprel | jumıs = support.apple.com| qaralǵan sáne = 2015-jıl 24-may }}&lt;/ref&gt;.

iPhone OS 3-de Spotlight tanıstırıldı, bul paydalanıwshılarǵa media, qosımshalar, elektron pochtalar, baylanıslar, xabarlar, esletpeler, kalendar waqıyaları hám usıǵan uqsas mazmundı izlew imkaniyatın berdi. [[iOS 7]] hám keyingi versiyalarda Spotlight bas ekrannıń qálegen jerine tómen qaray tartıw arqalı ashıladı (Xabarlandırıw Orayı hám Basqarıw Orayın ashatuǵın joqarı hám tómengi shetlerden basqa)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/13/06/10/apples-ios-7-embeds-search-bar-into-every-app-screen| bet = Apple's iOS 7 brings quick Spotlight search access to every app page| arxivurl = https://web.archive.org/web/20131007171934/http://appleinsider.com/articles/13/06/10/apples-ios-7-embeds-search-bar-into-every-app-screen| arxivsáne = 2013-jıl 7-oktyabr | sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = [[AppleInsider]]| qaralǵan sáne = 2013-jıl 18-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.smartipadguide.com/search-on-ipad-with-spotlight-on-ios-7| bet = Search on iPad with iOS 7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150113004543/http://www.smartipadguide.com/search-on-ipad-with-spotlight-on-ios-7| arxivsáne = 2015-jıl 13-yanvar | sáne = 2013-jıl 21-oktyabr | qaralǵan sáne = 2014-jıl 1-mart }}&lt;/ref&gt;. iOS 9-da Spotlight-qa kiriw ushın eki usıl bar. iOS 7 hám 8-degi sıyaqlı, qálegen bas ekrandı tómen qaray tartıw Spotlight-tı kórsetedi. Biraq, oǵan iOS 3-ten 6-ǵa shekem bolǵan versiyalardaǵıday kiriwge de boladı. Bul Spotlight-qa Siri usınısların beredi, olar qosımsha usınısların, baylanıs usınısların hám jańalıqlardı óz ishine aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/2984323/hands-on-with-the-new-proactive-spotlight-in-ios-9.html| bet = Hands-on with the new, proactive Spotlight in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200923040843/https://www.macworld.com/article/2984323/hands-on-with-the-new-proactive-spotlight-in-ios-9.html| arxivsáne = 2020-jıl 23-sentyabr | sáne = 2015-jıl 16-sentyabr | qaralǵan sáne = 2020-jıl 25-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 10-da Spotlight endi arnawlı &quot;Búgin&quot; paneliniń joqarı bóliminde jaylasqan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/7/8/12128150/ios-10-hands-on-preview-lockscreen| bet = iOS 10 will make you love your lock screen| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170210155903/http://www.theverge.com/2016/7/8/12128150/ios-10-hands-on-preview-lockscreen| arxivsáne = 2017-jıl 10-fevral | avtor = Seifert| at = Dan| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;.

iPhone OS 3.2 shıǵarılǵannan keyin, paydalanıwshılar Bas ekran ushın fon súwretin ornatıw múmkinshiligin aldı. Dáslep bul funkciya tek iPad (1-áwlad) ushın ǵana qoljetimli boldı, iPhone OS 3.2 shıqqannan bir neshe ay keyin shıqqan iOS 4-ke shekem, bul funkciya operaciyalıq sistemanı júrgize alatuǵın barlıq iPhone hám [[iPod Touch]] modelleri ushın qoljetimli boldı, tek [[iPhone 3G]] hám iPod touch (2-áwlad) belgi animaciyalarındaǵı iskerlik máselelerine baylanıslı bul imkaniyattan tıs qaldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2010/06/22/steve-jobs-on-lack-of-custom-wallpapers-in-ios-4-for-iphone-3g/| bet = Steve Jobs on Lack of Custom Wallpapers in iOS 4 for iPhone 3G| avtor = Slivka| at = Eric| sáne = 2010-jıl 22-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 19-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS 7 Bas ekranda parallaks effektin tanıstırdı, bul qurılmanıń qozǵalısına juwap retinde qurılmanıń fon súwreti hám belgilerin jıljıtadı, 3D effektin hám qalqıp júrgen belgiler illyuziyasın jaratadı. Bul effekt sonday-aq Mail hám Safari qosımshalarınıń vkladka kórinisinde de kórinedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.idownloadblog.com/2013/06/28/ios-7-parallax-effect-explained/| bet = A closer look at iOS 7 parallax effect| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220519000418/https://www.idownloadblog.com/2013/06/28/ios-7-parallax-effect-explained/| arxivsáne = 2022-jıl 19-may | avtor = Zibreg| at = Christian| sáne = 2016-jıl 26-sentyabr | baspaxana = iDownloadBlog.com| qaralǵan sáne = 2022-jıl 5-may }}&lt;/ref&gt;.

Izertlewshiler paydalanıwshılardıń óz bas ekranlarındaǵı belgilerin qollanıw jiyiligi hám qosımshalardıń bir-birine baylanıslılıǵına, sonday-aq qolaylılıq hám estetika sebepleri boyınsha shólkemlestiretuǵının anıqladı.

==== Sistema shrifti ====
iOS dáslep sistema shrifti retinde Helvetica-nı qollandı. Apple iPhone 4 hám onıń Retina displeyi ushın Helvetica Neue-ge ótip, iOS 4-te eski iPhone qurılmaları ushın Helvetica-nı sistema shrifti retinde saqlap qaldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://daringfireball.net/2010/06/4| bet = 4| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171009111438/https://daringfireball.net/2010/06/4| arxivsáne = 2017-jıl 9-oktyabr | avtor = Gruber| at = John| sáne = 2010-jıl 29-iyun | jumıs = [[John Gruber|Daring Fireball]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 7 menen birge Apple sistema shriftin Helvetica Neue Light-qa ózgertetuǵının járiyaladı, bul sheshim tómen ajıratatuǵın mobil ekranlar ushın jeńil, juqa shrifttiń durıs qollanılmawı sebepli sınǵa ushıradı. Apple aqırında Helvetica Neue-ni tańladı&lt;ref&gt;{{Cite journal|first=Elizabeth|last=Stinson|title=Why Apple abandoned the world's most beloved typeface|url=https://www.wired.com/2015/06/apple-abandoned-worlds-beloved-typeface/| sáne =June 9, 2015|access-date=October 15, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://venturebeat.com/2013/07/09/apple-fontgate-ends-with-thicker-helvetica-neue-in-ios-7-beta-3/| bet = Apple 'fontgate' ends with thicker Helvetica Neue in iOS 7 beta 3| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171015203655/https://venturebeat.com/2013/07/09/apple-fontgate-ends-with-thicker-helvetica-neue-in-ios-7-beta-3/| arxivsáne = 2017-jıl 15-oktyabr | avtor = Koetsier| at = John| sáne = 2013-jıl 9-iyul | jumıs = [[VentureBeat]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 7 shıǵarılıwı sonday-aq Sazlawlar arqalı tekstti masshtablaw yamasa basqa tekst qoljetimlilik ózgerisler qollanıw múmkinshiligin berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2013/09/21/ios-7-how-to-make-text-more-readablelarger-on-your-ipad-and-iphone/| bet = iOS 7 How-to: Make text more readable/larger on your iPad and iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160731183723/http://9to5mac.com/2013/09/21/ios-7-how-to-make-text-more-readablelarger-on-your-ipad-and-iphone/| arxivsáne = 2016-jıl 31-iyul | avtor = Guarino| at = Sarah| sáne = 2013-jıl 21-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/how-increase-or-decrease-font-sizes-iphone-and-ipad-ios-7-dynamic-type| bet = How to increase or decrease font sizes on iPhone and iPad in iOS 7 with Dynamic Type| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170508115332/http://www.imore.com/how-increase-or-decrease-font-sizes-iphone-and-ipad-ios-7-dynamic-type| arxivsáne = 2017-jıl 8-may | avtor = Kazmucha| at = Allyson| sáne = 2013-jıl 20-noyabr | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 9 benen birge Apple shriftti San Francisco-ǵa ózgertti, bul Apple tárepinen islep shıǵılǵan, maksimal oqıwǵa qolaylı hám ónimler qatarı boyınsha shrift birdeyligi ushın arnalǵan shrift edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2015/09/16/apple-ios-9-font/| bet = All hail Apple's new iOS 9 font, San Francisco| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171221035219/http://mashable.com/2015/09/16/apple-ios-9-font/| arxivsáne = 2017-jıl 21-dekabr | avtor = Strange| at = Adario| sáne = 2015-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/15/09/16/first-look-apple-drops-helvetica-for-san-francisco-in-ios-9| bet = Apple drops Helvetica for San Francisco in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170306092414/http://appleinsider.com/articles/15/09/16/first-look-apple-drops-helvetica-for-san-francisco-in-ios-9| arxivsáne = 2017-jıl 6-mart | sáne = 2015-jıl 16-sentyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

==== Papkalar ====
iOS 4 papkalardı tanıstırdı, olardı bir qosımshanı ekinshisiniń ústine súyrew arqalı jaratıwǵa boladı, hám sonnan keyin, usı procedura járdeminde papkaǵa kóbirek elementler qosıwǵa boladı. Papka ushın atama ishindegi qosımshalar kategoriyası boyınsha avtomatik túrde tańlanadı, biraq atın paydalanıwshı da ózgerte aladı&lt;ref name=&quot;Folders&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/1152168/ios4folders.html| bet = Hands on with iOS 4 folders| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171101033003/https://www.macworld.com/article/1152168/ios4folders.html| arxivsáne = 2017-jıl 1-noyabr | avtor = Frakes| at = Dan| sáne = 2010-jıl 21-iyun | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Papkalar ishindegi qosımshalar xabarlandırıw belgishelerin alǵanda, ayırım xabarlandırıwlar sanı qosıladı hám ulıwma san papkanıń ózinde xabarlandırıw belgisi retinde kórsetiledi&lt;ref name=&quot;Folders&quot; /&gt; Dáslepki waqıtta, iPhone-daǵı papkalar 12-ge shekem qosımshanı, al iPad-taǵı papkalar 20 qosımshanı óz ishine ala alatuǵın edi.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/1160291/tablets/create-organize-ios-folders.html| bet = How to create and organize iOS folders| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171015202624/https://www.macworld.com/article/1160291/tablets/create-organize-ios-folders.html| arxivsáne = 2017-jıl 15-oktyabr | avtor = Friedman| at = Lex| sáne = 2011-jıl 20-iyun | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Jańa iPhone apparatlıq qurılmalarında displeylerdıń ólshemleri úlkeyiwi menen, iOS 7 papkalardı bas ekran dúzilisine uqsas betler menen jańaladı, bul papka funkcionallıǵın áhmiyetli keńeytiwge múmkinshilik berdi. Papkanıń hárbir beti 9-ǵa shekem qosımshanı óz ishine ala aladı, hám ulıwma 15 bet bolıwı múmkin, bul bir papkada barlıǵı 135 qosımshaǵa jol qoyadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.lifewire.com/how-many-apps-allowed-iphone-2000752| bet = How Many Apps and Folders Can an iPhone Have?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170806182301/https://www.lifewire.com/how-many-apps-allowed-iphone-2000752| arxivsáne = 2017-jıl 6-avgust | avtor = Costello| at = Sam| sáne = 2017-jıl 20-mart | jumıs = [[Lifewire]]| baspaxana = [[Dotdash]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 9-da Apple iPad apparatlıq qurılmaları ushın papka ólshemlerin jańaladı, hár bette 16 qosımshaǵa ruqsat etip, ele de maksimal 15 bet penen, ulıwma sandı 240 qosımshaǵa shekem kóbeytip&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2015/07/08/new-folders-ios-9/| bet = iOS 9 lets you store 105 more apps per folder on the iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171015150809/https://9to5mac.com/2015/07/08/new-folders-ios-9/| arxivsáne = 2017-jıl 15-oktyabr | avtor = Miller| at = Chance| sáne = 2015-jıl 8-iyul | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

==== Xabarlandırıw Orayı ====
iOS 5-ke shekem, xabarlandırıwlar modal aynada jetkiziletuǵın hám qabıl etilgennen keyin kóriw múmkin emes edi. iOS 5-te Apple Xabarlandırıw Orayın tanıstırdı, ol paydalanıwshılarǵa xabarlandırıwlar tariyxın kóriwge múmkinshilik beredi. Paydalanıwshı xabarlandırıwdı basıp, oǵan sáykes qosımshanı asha aladı yamasa onı óshire aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/au/iphone/features/notification-center.html| bet = iPhone 4S – Always know what's up in Notification Center| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120214123941/http://www.apple.com/au/iphone/features/notification-center.html| arxivsáne = 2012-jıl 14-fevral | baspaxana = Apple Inc.}}&lt;/ref&gt;. Endi xabarlandırıwlar ekrannıń joqarı bóliminde qısqa waqıt payda bolatuǵın bannerlerde jetkiziledi. Eger paydalanıwshı alınǵan xabarlandırıwdı bassa, xabarlandırıwdı jibergen qosımsha ashıladı. Paydalanıwshılar sonday-aq qosımshanıń xabarlandırıw sazlawların ózgertiw arqalı xabarlandırıwlardı modal dóretiw aynalarında kóriwdi tańlay aladı. iOS 8 penen birge tanıstırılǵan vidjetler endi Xabarlandırıw Orayı arqalı qoljetimli bolıp, 3-táreplerden belgilenedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/tech/mobile/how-to-use-widgets-on-ios-8/| bet = How to use widgets on iOS 8| til = en| jumıs = CNET| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Qosımsha jabıq waqtında xabarlandırıw jibergende, onıń belgisinde qızıl belgi payda boladı. Bul belgi paydalanıwshıǵa bir qarawda qosımshanıń qansha xabarlandırıw jibergenin bildiredi. Qosımshanı ashıw belgini óshiredi.

==== Qosımshalar ====
iOS qurılmaları Apple tárepinen islep shıǵarılǵan aldınnan ornatılǵan qosımshalar menen keledi, olarǵa Pochta (Mail), Kartalar (Maps), TV, Muzıka, FaceTime, Shıjlan (Wallet), Densawlıq hám basqa kóplegen qosımshalar kiredi.

Qosımshalar (&quot;apps&quot;) - bul iOS-ke ornatıwǵa bolatuǵın qollanba [[Programmalıq támiynat|baǵdarlamanıń]] eń ulıwma forması. Olar [[App Store]] cifrlı dúkanınıń rásmiy katalogınan júklep alınadı, bul jerde qosımshalar paydalanıwshılarǵa usınılmastan aldın qáwipsizlik tekseriwinen ótedi. 2017-jılı iyunda Apple óz kórsetpelerin jańalap, qosımsha rawajlandırıwshılardıń paydalanıwshılardı óz qosımshaları ushın pikir qaldırıwǵa shaqırıw ushın arnawlı sorawlardı qollanıw múmkinshiligin joq etetuǵının belgiledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/6/9/15768196/apple-ending-annoying-app-store-review-prompts| bet = Apple won't let apps annoy you with their own review prompts anymore| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170609200122/https://www.theverge.com/2017/6/9/15768196/apple-ending-annoying-app-store-review-prompts| arxivsáne = 2017-jıl 9-iyun | avtor = Kastrenakes| at = Jacob| sáne = 2017-jıl 9-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/06/09/app-rating-custom-prompts-app-store-banned/| bet = App Store now requires developers to use official API to request app ratings, disallows custom prompts| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170612140318/https://9to5mac.com/2017/06/09/app-rating-custom-prompts-app-store-banned/| arxivsáne = 2017-jıl 12-iyun | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2017-jıl 9-iyun | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;. iOS qosımshaların sonday-aq baǵdarlama tarqatıwshı usınǵan IPA faylınan tikkeley, rásmiy emes jollar menen de ornatıwǵa boladı. Olar iOS Software Development Kit (SDK) járdeminde jazıladı hám kóbinese Xcode penen birge qollanıladı, bunda rásmiy qollap-quwatlanatuǵın [[Swift (programmalastırıw tili)|Swift]] hám Objective-C sıyaqlı programmalastırıw tilleri paydalanıladı. Basqa kompaniyalar da óz programmalastırıw tillerin qollanıp, tiykarǵı iOS qosımshaların rawajlandırıwǵa múmkinshilik beretuǵın qurallar jaratqan

iOS ushın qosımshalar kóbinese UIKit [[programmalastırıw]] [[Freymvork|freymvorkı]] komponentlerin qollanıp qurıladı. Bul qosımshalardıń operacion sistema menen bir qálipte kóriniwine múmkinshilik beredi, biraq sonıń menen birge olardı arnawlı túrde sazlawǵa da jol qoyadı.

Elementler iOS jańalanıwları menen birge avtomatik túrde jańalanıp turadı, sonıń ishinde jańa interfeys qaǵıydaların da óz ishine aladı. UIKit elementleri júdá beyimli, bul [[Programmist (Baǵdarlamashı)|programma rawajlandırıwshılarǵa]] barlıq iOS qurılmalarında birdey kórinetugın bir qosımsha jaratıwǵa múmkinshilik beredi. iOS interfeysin anıqlawdan tısqarı, UIKit qosımshanıń funkcionallıǵın da belgileydi.

Dáslepki waqıtta [[Apple Inc.|Apple]] programma rawajlandırıwshılarǵa SDK shıǵarıwdı kózlemegen edi, sebebi olar úshinshi tárep qosımshalarınıń iOS ushın rawajlandırılıwın qálemey, onıń ornına veb-qosımshalar qurılıwın qálegen edi. Biraq, bul texnologiya keń qollanıwǵa iye bolmadı, bul Applediń pikirin ózgertiwine alıp keldi, sonlıqtan 2007-jılı oktyabrde programma rawajlandırıwshılar ushın SDK járiyalandı hám aqırında 2008-jılı 6-martta shıǵarıldı.

SDK rawajlandırıw qurallarınıń tolıq jıynaǵın óz ishine aladı&lt;ref name=&quot;MacRumors SDK2&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2008/03/06/apple-releases-iphone-sdk-demos-spore-instant-messaging/| bet = Apple Releases iPhone SDK, Demos Spore, Instant Messaging| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160311195044/http://www.macrumors.com/2008/03/06/apple-releases-iphone-sdk-demos-spore-instant-messaging/| arxivsáne = 2016-jıl 11-mart | avtor = Kim| at = Arnold| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 11-iyun }}&lt;/ref&gt;, sonıń ishinde audio mikser hám iPhone emulyatorı bar. Bul Mac paydalanıwshıları ushın biypul júklep alınadı. [[Microsoft Windows]] kompyuterleri ushın jetkilikli emes. Qosımshanı sınap kóriw, texnikalıq járdem alıw hám qosımshalardı App Store arqalı tarqatıw ushın, rawajlandırıwshılar Apple Developer Programmasına jazılıwı kerek.

Jıllar dawamında Apple Store qosımshaları bir neshe áhmiyetli belgilerde asıp ketti, sonıń ishinde 50,000&lt;ref name=&quot;50,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2009/06/08/40-million-iphones-and-ipod-touches-and-50000-apps/| bet = State Of The iPhone Ecosystem: 40 Million Devices and 50,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090610235745/http://www.techcrunch.com/2009/06/08/40-million-iphones-and-ipod-touches-and-50000-apps/| arxivsáne = 2009-jıl 10-iyun | avtor = Siegler| at = MG| sáne = 2009-jıl 8-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 100,000&lt;ref name=&quot;100,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2009/11/04/apple-announces-over-100000-apps-available-on-the-app-store/| bet = Apple Announces Over 100,000 Apps Available on the App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190330120948/https://www.macrumors.com/2009/11/04/apple-announces-over-100000-apps-available-on-the-app-store/| arxivsáne = 2019-jıl 30-mart | sáne = 2009-jıl 4-noyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 250,000&lt;ref name=&quot;250,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/mobile/2010/08/28/apples-app-store-now-features-250000-apps/| bet = Apple's App Store Now Features 250,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170329233606/https://thenextweb.com/mobile/2010/08/28/apples-app-store-now-features-250000-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 29-mart | avtor = Brian| at = Matt| sáne = 2010-jıl 28-avgust | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 500,000&lt;ref name=&quot;500,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2011/10/04/more-than-18-billion-apps-downloaded-from-app-store/| bet = More than 18 billion apps downloaded from App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170421125437/https://www.engadget.com/2011/10/04/more-than-18-billion-apps-downloaded-from-app-store/| arxivsáne = 2017-jıl 21-aprel | avtor = Grothaus| at = Michael| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;, 1&amp;nbsp;million&lt;ref name=&quot;1 million&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/10/22/4866302/apple-announces-1-million-apps-in-the-app-store| bet = Apple announces 1 million apps in the App Store, more than 1 billion songs played on iTunes radio| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170512171633/https://www.theverge.com/2013/10/22/4866302/apple-announces-1-million-apps-in-the-app-store| arxivsáne = 2017-jıl 12-may | avtor = Ingraham| at = Nathan| sáne = 2013-jıl 22-oktyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;, hám 2 million qosımsha&lt;ref name=&quot;The Verge 2 million2&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/6/13/11922926/apple-apps-2-million-wwdc-2016| bet = Apple's App Store now has over 2 million apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170210135527/http://www.theverge.com/2016/6/13/11922926/apple-apps-2-million-wwdc-2016| arxivsáne = 2017-jıl 10-fevral | avtor = Golson| at = Jordan| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. Bir milliardınshı qosımsha 2009-jılı 24-aprelde ornatıldı&lt;ref name=&quot;Billion&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2009/04/24Apples-Revolutionary-App-Store-Downloads-Top-One-Billion-in-Just-Nine-Months.html| bet = Apple's Revolutionary App Store Downloads Top One Billion in Just Nine Months| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170315100024/http://www.apple.com/pr/library/2009/04/24Apples-Revolutionary-App-Store-Downloads-Top-One-Billion-in-Just-Nine-Months.html| arxivsáne = 2017-jıl 15-mart | sáne = 2009-jıl 24-aprel | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;.

==== Qosımshalar kitapxanası ====
Qosımshalar kitapxanası qosımshalardı olardıń funkciyası yamasa túrine qarap avtomatik túrde papkalarǵa jaylastıradı hám barlıq ornatılǵan qosımshalardıń álipbe tártibindegi dizimin óz ishine aladı. Mısalı, ol barlıq sociallıq media qosımshaların bir papkaǵa, al ónimdarlıq qosımshaların basqa papkaǵa jaylastırıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.pcmag.com/how-to/how-to-organize-your-home-screen-with-ios-14s-app-library| bet = How to Use the App Library to Organize Your iPhone or iPad Home Screen| til = en| jumıs = PCMAG| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Paydalanıwshılar Qosımshalar kitapxanasınıń joqarı bólimindegi izlew qatarın qollanıp, qosımshalardı tez tabıwı hám olardı ashıwı múmkin. Paydalanıwshılar bas ekrannıń arnawlı qosımsha betlerin jasırıwdı tańlap alıwı múmkin, bul eń kóp qollanatuǵın qosımshalarga itibar qaratıwdı ańsatlastıradı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT211345| bet = Organize the Home Screen and App Library on your iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216134005/https://support.apple.com/en-us/HT211345| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | sáne = 2023-jıl 16-noyabr | til = en| jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Saqlaw ===
iOS qáwipsizlik hám jeke maǵlıwmatlardı qorǵaw ushın qatań qumsalǵıshtı qollanadı. Qosımshalar ulıwma ózleriniń konteynerlerine hám sistemanıń arnawlı papkalarına, mısalı Súwretler kitapxanasına kiriwge sheklengen. Óz sandboxınan tısqarı fayllardı ashıw ushın, iOS hújjet tańlaǵıshlar, fayl provayderler hám qosımsha keńeytiwler sıyaqlı mexanizmlerdi paydalanadı.

iOS 8 hújjet interakciya kontrolleriniń bir bólegi sıpatında Hújjet Tańlaǵısh hám Hújjet Provayder keńeytiwlerin engizdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/library/archive/documentation/General/Conceptual/ExtensibilityPG/FileProvider.html| bet = App Extension Programming Guide: Document Provider| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216142528/https://developer.apple.com/library/archive/documentation/General/Conceptual/ExtensibilityPG/FileProvider.html| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://docs.developer.apple.com/documentation/uikit/uidocumentpickerextensionviewcontroller| bet = UIDocumentPickerExtensionViewController| til = en-US| jumıs = Apple Developer Documentation| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/ios-8-document-provider-extensions-explained| bet = Document provider extensions in iOS 8: Explained| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216142528/https://www.imore.com/ios-8-document-provider-extensions-explained| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | avtor = updated| at = Rene Ritchie last| sáne = 2014-jıl 22-iyul | til = en| jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Bul qosımshalardıń oraylıq jaylasqan yamasa bult saqlaw xızmetlerinde saqlanǵan hújjetlerdi ashıwına, saqlawına hám olar menen birge islesiwine múmkinshilik beredi.

iOS 11 menen birge, Apple Fayllar qosımshasın&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/how-to/files-app-ios-11/| bet = How to Use the New Files App in iOS 11| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216142528/https://www.macrumors.com/how-to/files-app-ios-11/| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | sáne = 2017-jıl 19-sentyabr | jumıs = macrumors.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt; hám Fayl Provayder keńeytiwin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://docs.developer.apple.com/documentation/fileprovider/| bet = File Provider| til = en-US| jumıs = Apple Developer Documentation| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;, engizdi, paydalanıwshılarǵa ózleriniń faylların basqarıw hám shólkemlestiriw ushın oraylıq orın berdi. Qosımshalar Fayllar qosımshasına biriktirilip, olardıń hújjetlerin Fayllar qosımshasınan tikkeley ashıw hám redaktorlaw múmkinshiligin beredi.

iOS qurılmalarınıń saqlaw orını [[ICloud|iCloud]] arqalı keńeytiliwi múmkin, bul Apple kompaniyasınıń bult tiykarındaǵı saqlaw sheshimi bolıp, barlıq paydalanıwshılarǵa 5GB saqlaw ornın biypul beredi, al basqa jobalardı paydalanıw ushın pullı jazılıw talap etiledi. iCloud Drive paydalanıwshılarǵa hár túrli fayllardı, mısalı hújjetler, prezentaciyalar hám kestelerdi bultta saqlawǵa múmkinshilik beredi. Bul fayllar bir neshe qurılmadan ashılıwı múmkin, tek paydalanıwshı birdey Apple ID menen kiriw shárti menen.

=== Qolaylıq ===
iOS kóriw hám esitiwde qıyınshılıqları bar paydalanıwshılarǵa járdem beriw ushın hár túrli qolaylılıq funkciyaların usınıs etedi. Tiykarǵı funkciyalardıń biri, VoiceOver, ekrandaǵı maǵlıwmatlardı dawıslı oqıydı, sonıń ishinde kontekstlik túymeler, belgisheler, siltemeler hám basqa paydalanıwshı interfeysi elementlerin qamtıydı hám paydalanıwshıǵa operaciyalıq sistemada jest arqalı navigaciya islewge múmkinshilik beredi. Ádepki basqarıw elementleri bar hám UIKit [[Freymvork|freymvorkı]] menen islep shıǵılǵan barlıq qosımshalar VoiceOver funkcionallıǵın ózinde jaylastırǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/how-use-voiceover-iphone-and-ipad| bet = How to use VoiceOver on iPhone and iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220131037/http://www.imore.com/how-use-voiceover-iphone-and-ipad| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | avtor = Tanasychuk| at = Mike| sáne = 2016-jıl 15-sentyabr | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. Mısallardan biri - súwretke túsiriw ushın iPhone-dı kótergende, VoiceOver súwret kórinisiniń táriypin beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-iphone-voiceover-technology-for-the-blind/| bet = Seeing eye phone: Giving independence to the blind| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401060628/https://www.cnet.com/news/apple-iphone-voiceover-technology-for-the-blind/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Tibken| at = Shara| sáne = 2016-jıl 25-mart | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. 2013-jılı iOS 7 shıǵarılıwı menen birge tanıstırılǵan &quot;iPhone ushın islep shıǵılǵan&quot; baǵdarlaması sheńberinde, Apple Bluetooth hám arnawlı texnologiyalıq protokoldı qollanıp, úylesimli úshinshi tárep úskenelerin iPhone hám iPad penen baylanıstırıw ushın texnologiya islep shıqtı, bul ses signalın tikkeley paydalanıwshınıń qulaǵına uzatıwǵa múmkinshilik beredi. iPhone ushın islep shıǵılǵan ónimler ushın qosımsha sazlawlarǵa batareya monitoring hám hár qıylı ortalıqlar ushın ses sazlawların ózgertiw kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-iphone-hearing-aid-tech-deaf-ios-accessibility-cochlear-starkey-bluetooth-watch/| bet = Apple iPhone tech helps reinvent the hearing aid| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401063911/https://www.cnet.com/news/apple-iphone-hearing-aid-tech-deaf-ios-accessibility-cochlear-starkey-bluetooth-watch/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Tibken| at = Shara| sáne = 2016-jıl 3-noyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/anthonykosner/2014/08/16/made-for-iphone-hearing-aids-hands-on-with-halo-a-mission-critical-wearable/| bet = Made For iPhone Hearing Aids: Hands On With Halo, A Mission-Critical Wearable| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401062155/https://www.forbes.com/sites/anthonykosner/2014/08/16/made-for-iphone-hearing-aids-hands-on-with-halo-a-mission-critical-wearable/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Wing Kosner| at = Anthony| sáne = 2014-jıl 16-avgust | jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. Apple 2016-jılı iOS 10 shıǵarılıwı menen qolaylılıq ushın qosımsha háreketler isledi. Bularǵa VoiceOver-ge jańa aytılıw redaktorın qosıw, qurılmanıń kamerası arqalı obyektlerdi úlkeytiwge múmkinshilik beretuǵın Magnifier sazlawın qosıw, gereń adamlarǵa iPhone-nan telefon qońırawların ámelge asırıw ushın programmalıq TTY qollap-quwatlawı, sonday-aq úshinshi tárep baǵdarlamashılarına óz qosımshalarına durıs qolaylılıq funkciyaların kiritiwge arnalǵan oqıw qollanbalar hám kórsetpeler kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/06/26/accessibility-was-all-around-this-years-wwdc/| bet = Accessibility was all around this year's WWDC| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401055914/https://techcrunch.com/2016/06/26/accessibility-was-all-around-this-years-wwdc/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Aquino| at = Steven| sáne = 2016-jıl 26-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;.

2012-jılı Liat Kornowski &quot;The Atlantic&quot; basılımında &quot;iPhone Braille oylap tabılǵannan beri eń revolyucion rawajlanıwlardıń biri bolıp shıqtı&quot; dep jazǵan edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/05/how-the-blind-are-reinventing-the-iphone/256589/| bet = How the Blind Are Reinventing the iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401055505/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/05/how-the-blind-are-reinventing-the-iphone/256589/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Kornowski| at = Liat| sáne = 2012-jıl 2-may | jumıs = [[The Atlantic]]| baspaxana = [[Atlantic Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;, al 2016-jılı TechCrunch basılımınan Steven Aquino Apple kompaniyasın &quot;járdemshi texnologiyalar tarawında basshılıq etip atır&quot; dep táriyipledi. Apple kompaniyasınıń Global qolaylılıq siyasatı hám baslamaları boyınsha joqarı menedjeri Sara Herlinger: &quot;Biz qolaylılıqtı tiykarǵı adam huqıqı dep esaplaymız. Biziń ónimlerimizdiń negizine qurıw - bul maǵlıwmatqa kiriw hám múmkinshilikler tosqınlıqsız bolatuǵın, imkaniyatı sheklengen adamlarǵa óz maqsetlerine erisiw ushın jol ashatuǵın inklyuziv dúnya kóz-qarasın qollap-quwatlawdı bildiredi&quot; dep málimledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/05/19/when-it-comes-to-accessibility-apple-continues-to-lead-in-awareness-and-innovation/| bet = When it comes to accessibility, Apple continues to lead in awareness and innovation| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401144536/https://techcrunch.com/2016/05/19/when-it-comes-to-accessibility-apple-continues-to-lead-in-awareness-and-innovation/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Aquino| at = Steven| sáne = 2016-jıl 19-may | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;.

iOS-ke qarata sın-pikir birinshi márte iske túsirgende internette baylanıs (WiFi yamasa [[iTunes]] arqalı) hám jumıs isleytuǵın SIM-karta talap etiliwine baylanıslı bolǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.co.uk/how-to/activate-iphone-without-sim-3643294/| bet = How to activate an iPhone without a SIM card (or Wi-Fi)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201213221343/https://www.macworld.co.uk/how-to/activate-iphone-without-sim-3643294/| arxivsáne = 2020-jıl 13-dekabr | qaralǵan sáne = 2020-jıl 31-dekabr | last1 = Haslam| first1 = Karen| jumıs = Macworld UK| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Bul sheklew iOS 12-de bosatılǵan bolıp, endi keyingisi (SIM-karta) talap etilmeydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.wootechy.com/activation-bypass/how-to-activate-an-iphone-without-sim/| bet = How to Activate iPhone without SIM?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201231222422/https://www.wootechy.com/activation-bypass/how-to-activate-an-iphone-without-sim/| arxivsáne = 2020-jıl 31-dekabr | til = en| qaralǵan sáne = 2020-jıl 31-dekabr | jumıs = www.wootechy.com| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

=== Kóp tapsırma ===
iOS ushın kóp tapsırmalardı islew (multitasking) birinshi ret 2010-jılı iyun ayında iOS 4 versiyası menen birge shıǵarıldı&lt;ref name=&quot;Ars Technica iOS 4 review&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2010/06/ars-reviews-ios-4-whats-new-and-notable/| bet = Ars reviews iOS 4: what's new, notable, and what needs work| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081218/https://arstechnica.com/apple/2010/06/ars-reviews-ios-4-whats-new-and-notable/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Cheng| at = Jacqui| sáne = 2010-jıl 21-iyun | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Tek ǵana belgili qurılmalar - [[iPhone 4]], [[iPhone 3GS]] hám [[iPod Touch]] 3-áwladı - kóp tapsırmalı islew múmkinshiligine iye boldı.[3] iPad bolsa kóp tapsırmalı islewdi sol jılı noyabr ayında iOS 4.2.1 versiyasında ǵana aldı.

iOS-te kóp tapsırmalı islew ámelge asırılıwı onıń usılı ushın sınǵa alınǵan, sebebi ol fonda isleytuǵın baǵdarlamalardıń jumısın sheklengen funkciyalar toplamı menen shegaralandıradı hám baǵdarlama islep shıǵarıwshılardan onı anıq qollap-quwatlawdı talap etedi&lt;ref name=&quot;PCWorld2&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.pcworld.com/article/199528/Multitasking_With_iOS_4_is_Horrible_Apple_Blew_It.html| bet = Multitasking With iOS 4 is Horrible: Apple Blew It| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130629185931/http://www.pcworld.com/article/199528/Multitasking_With_iOS_4_is_Horrible_Apple_Blew_It.html| arxivsáne = 2013-jıl 29-iyun | avtor = Newman| at = Jared| sáne = 2010-jıl 22-iyun | baspaxana = PC World| qaralǵan sáne = 2013-jıl 14-aprel }}&lt;/ref&gt;.

iOS 4-ke shekem kóp tapsırmalı islaw tek Apple qurılmada ornatılǵan baǵdarlamalardıń bir bólegi menen sheklengen edi. Biraq, paydalanıwshılar óz qurılmasın &quot;jailbreak&quot; qılıw arqalı rásmiy emes túrde kóp tapsırmalı islew múmkinshiligin ala alatuǵın edi&lt;ref name=&quot;iOS 4 walkthrough&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/ios-4-review| bet = iOS 4 review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180615111736/https://www.imore.com/ios-4-review| arxivsáne = 2018-jıl 15-iyun | avtor = Ritchie| at = Rene| sáne = 2010-jıl 14-iyun | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2020-jıl 25-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 4-ten baslap, úshinshi áwlad hám onnan keyingi iOS qurılmalarında kóp tapsırmalı islew jeti fon API-ları arqalı qollap-quwatlanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/apple-announces-multitasking-iphone-40| bet = Apple announces multitasking for iPhone OS 4 (iPhone 3GS/iPod Touch G3 only)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200924015005/https://www.imore.com/apple-announces-multitasking-iphone-40| arxivsáne = 2020-jıl 24-sentyabr | avtor = Ritchie| at = Rene| sáne = 2010-jıl 8-aprel | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2020-jıl 25-sentyabr }}&lt;/ref&gt;:

# Fon sesi - baǵdarlama ses yamasa video mazmundı oynatıp turǵan waqıtqa shekem fonda islewdi dawam etedi
# Internet arqalı dawıslı baylanıs (VoIP) - telefon qońırawı bolmaǵan waqıtta baǵdarlama toqtatıp qoyıladı
# Fon ornı - baǵdarlamaǵa orın ózgerisleri haqqında xabar beriledi&lt;ref name=&quot;Executing Code in the Background&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/library/ios/documentation/iPhone/Conceptual/iPhoneOSProgrammingGuide/BackgroundExecution/BackgroundExecution.html| bet = App Programming Guide for iOS – Background Execution| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150727054318/https://developer.apple.com/library/ios/documentation/iPhone/Conceptual/iPhoneOSProgrammingGuide/BackgroundExecution/BackgroundExecution.html| arxivsáne = 2015-jıl 27-iyul | sáne = 2014-jıl 17-sentyabr | baspaxana = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2015-jıl 4-sentyabr }}&lt;/ref&gt;
# Push bildiriwleri
# Jergilikli bildiriwler - baǵdarlama aldın-ala belgilengen waqıtta jetkiziliwi kerek bolǵan jergilikli bildiriwlerdi jobalastıradı
# Tapsırmanı tamamlaw - baǵdarlama berilgen tapsırmanı tamamlaw ushın sistemadan qosımsha waqıt soraydı
# Tez baǵdarlama almastırıw - baǵdarlama hesh qanday kodtı orınlamaydı hám qálegen waqıtta yadtan óshirilip taslanıwı múmkin

iOS 5-te úsh jańa fon API-ları tanıstırıldı:

# Gazeta dúkanı - baǵdarlama paydalanıwshıǵa tayar bolıw ushın fonda mazmundı júklep aladı
# Sırtqı qosımsha qurılma - baǵdarlama sırtqı qosımsha qurılma menen baylanısadı hám belgili aralıqlarda maǵlıwmat almasadı
# Bluetooth qosımsha qurılması - baǵdarlama Bluetooth qosımsha qurılması menen baylanısadı hám belgili aralıqlarda maǵlıwmat almasadı

iOS 7-de Apple barlıq baǵdarlamalardı fonda jańalaw múmkinshiligin beriwshi jańa kóp tapsırmalı funkciyanı tanıstırdı. Bul funkciya paydalanıwshı eń kóp qollanǵan baǵdarlamaların jańalawǵa artıqmashlıq beredi hám qurılmanıń batareya xızmet múddetin ádewir qısqartpastan, uyalı tarmaǵına qaraǵanda Wi-Fi tarmaǵın paydalanıwdı qáleydi.

==== Baǵdarlamalar arasında almastırıw ====
iOS 4.0 den iOS 6.x ke shekem, úy túymesin eki ret basıw baǵdarlama almastırıwshını iske túsiredi. Tómennen jıljımalı dok tárizli interfeys payda boladı, ekran mazmunın joqarı jıljıtadı. Belgileshe tańlaw baǵdarlamanı almastıradı. Eń shep tárepte muzıka basqarıw elementleri, burılıstı qulıplaw hám iOS 4.2 hám onnan joqarı versiyalarda ses kúshin basqarıw túymeleri jaylasqan.

iOS 7 niń kirgiziliwi menen, úy túymesin eki ret basıw da baǵdarlama almastırıwshını iske túsiredi. Biraq, aldıńǵı versiyalardan parqlı túrde, ol belgileshe ústinde ashıq baǵdarlamalardıń ekran súwretlerin kórsetedi hám gorizontal jıljıtıw arqalı aldıńǵı baǵdarlamalar arasında geziwge boladı, sonday-aq baǵdarlamalardı joqarı súyrew arqalı jabıwǵa boladı, bul WebOS tıń bir neshe kartalardı basqarıw usılına uqsas&lt;ref name=&quot;Jon Rubinstein: OS X and iOS 7 borrow features from webOS&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.tuaw.com/2013/06/12/jon-rubinstein-os-x-and-ios-7-borrow-features-from-webos/| bet = Jon Rubinstein: OS X and iOS 7 borrow features from webOS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130928040445/http://www.tuaw.com/2013/06/12/jon-rubinstein-os-x-and-ios-7-borrow-features-from-webos/| arxivsáne = 2013-jıl 28-sentyabr | avtor = Yoni Heisler| sáne = 2013-jıl 12-iyun | jumıs = TUAW| qaralǵan sáne = 2013-jıl 23-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS 9 dıń kirgiziliwi menen, baǵdarlama almastırıwshı áhmiyetli vizual ózgerislerge iye boldı; iOS 7 de kirgiziligen karta metaforasın saqlap qalıp, baǵdarlama belgishesi kishirek boldı hám ekran súwretiniń ústinde payda boladı (ol endi úlkenirek, sebebi &quot;Jaqında hám Tańlamalı Baylanıslar&quot; alıp taslanǵan), hám hárbir baǵdarlama &quot;kartası&quot; bir-birin jawıp, paydalanıwshı jıljıtqanda rolodeks effektin payda etedi. Endi, úy ekranı baǵdarlama almastırıwshınıń eń shep tárepinde emes, al eń oń tárepte payda boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.iphonehacks.com/2015/06/ios-9-vs-ios-8-a-look-at-the-ui-changes-in-ios-9.html| bet = iOS 9 vs. iOS 8: A look at the UI changes in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20151107041632/http://www.iphonehacks.com/2015/06/ios-9-vs-ios-8-a-look-at-the-ui-changes-in-ios-9.html| arxivsáne = 2015-jıl 7-noyabr | avtor = Prabhu| at = Gautam| sáne = 2015-jıl 17-iyun | jumıs = iPhone Hacks| qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 11 de baǵdarlama almastırıwshı úlken qayta dizaynǵa iye boldı. Planshetlerde Basqarıw Orayı hám baǵdarlama almastırıwshı birlestiriligen. Planshetlerde baǵdarlama almastırıwshını tómenge qaray jıljıtıw arqalı da ashıwǵa boladı. Telefonlarda, eger operativ yadta baǵdarlamalar bolmasa, baǵdarlama almastırıwshını ashıw múmkin emes.

==== Tapsırmalardı tamamlaw ====
iOS 4.0 den iOS 6.x ke shekem, baǵdarlama almastırıwshıdaǵı belgishelerdi qısqa waqıt basıp turıw olardı &quot;silkiniwge&quot; májbúrleydi (úy ekranındaǵı sıyaqlı) hám paydalanıwshıǵa baǵdarlamanıń belgishesiniń múyeshinde payda bolatugın qızıl minus sheńberin basıw arqalı baǵdarlamanı májbúriy jabıwǵa ruqsat beredi&lt;ref name=&quot;iOS: Force an app to close&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://support.apple.com/kb/HT5137| bet = iOS: Force an app to close| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120930234318/http://support.apple.com/kb/HT5137| arxivsáne = 2012-jıl 30-sentyabr | baspaxana = Apple Inc.| qaralǵan sáne = 2012-jıl 9-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Kóp tapsırmalı rejimnen baǵdarlamalardı tazalaw iOS 4.0 den 6.1.6 ǵa shekem, yaǵnıy iOS 6 nıń aqırǵı versiyasına shekem ózgerissiz qaldı.

iOS 7 den baslap, bul process tezlesken hám ańsatlasqan. iOS 7 de, belgishelerdi jabıw ushın olardı basıp turıwdıń ornına, olar ápiwayı túrde joqarı qaray jıljıtıw arqalı jabıladı. iOS 6.1.6 ǵa shekem bir waqıtta tek bir baǵdarlama jabılsa, endi úsh baǵdarlamanı bir waqıtta jabıwǵa boladı&lt;ref name=&quot;tuaw&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.tuaw.com/2013/09/18/ios-7-multitasking-has-a-brand-new-look/| bet = iOS 7 multitasking| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140221045014/http://www.tuaw.com/2013/09/18/ios-7-multitasking-has-a-brand-new-look/| arxivsáne = 2014-jıl 21-fevral | sáne = 2013-jıl 18-sentyabr | baspaxana = Tuaw| qaralǵan sáne = 2014-jıl 21-mart }}&lt;/ref&gt;.

==== Tapsırmanı juwmaqlaw ====
Tapsırmanı juwmaqlaw baǵdarlamalarǵa toqtatılgannan keyin de belgili bir tapsırmanı dawam etiwge ruqsat beredi&lt;ref name=&quot;MacWorld1&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1150496/multitasking_iphone.html| bet = Inside iPhone 4.0's multitasking| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130530231748/http://www.macworld.com/article/1150496/multitasking_iphone.html| arxivsáne = 2013-jıl 30-may | avtor = Snell| at = Jason| sáne = 2010-jıl 8-aprel | baspaxana = Macworld| qaralǵan sáne = 2013-jıl 14-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/products/apple-iphone-4-at-t/review/| bet = Apple iPhone 4 AT&amp;T review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402080855/https://www.cnet.com/products/apple-iphone-4-at-t/review/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = German| at = Kent| sáne = 2010-jıl 23-iyun | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. iOS 4.0 den baslap, baǵdarlamalar fonda tapsırmanı orınlaw ushın on minutqa shekem waqıt soray aladı&lt;ref name=&quot;iLounge1&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/instant-expert-secrets-features-of-ios-4/| bet = Instant Expert: Secrets &amp; Features of iOS 4| arxivurl = https://web.archive.org/web/20121221165136/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/instant-expert-secrets-features-of-ios-4/| arxivsáne = 2012-jıl 21-dekabr | avtor = Hollington| at = Jesse| sáne = 2010-jıl 21-iyun | baspaxana = iLounge| qaralǵan sáne = 2013-jıl 14-aprel }}&lt;/ref&gt;. Biraq, bul fonda júklep alıw hám júklep beriwlerge tiyisli emes (mısalı, eger paydalanıwshı bir baǵdarlamada júklep alıwdı baslasa, ol baǵdarlamadan shıqqannan keyin júklep alıw juwmaqlanbaydı).

=== Siri ===
Siri (/ˈsɪri/) - iOS qa biriktirilgen virtual járdemshi. Bul járdemshi dawıslı sorawlar hám tábiyiy til paydalanıwshı interfeysin qollanıp, sorawlarǵa juwap beredi, usınıslar isleydi hám sorawlardı bir qatar Internet xızmetlerine jiberiw arqalı háreketlerdi orınlaydı. Baǵdarlama paydalanıwshılardıń jeke til qollanıwlarına, izlewlerine hám qálewlerine beyimlesedi, dáwamlı qollanıw menen birge. Qaytarılǵan nátiyjeleri jekelestirilgen.

Dáslep 2010-jılı fevral ayında iOS ushın baǵdarlama sıpatında shıǵarılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2010/02/04/siri-iphone-personal-assistant/| bet = Siri's IPhone App Puts A Personal Assistant In Your Pocket| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170728114439/https://techcrunch.com/2010/02/04/siri-iphone-personal-assistant/| arxivsáne = 2017-jıl 28-iyul | avtor = Schonfeld| at = Erick| sáne = 2010-jıl 4-fevral | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;, ol eki aydan soń Apple tárepinen satıp alındı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.nytimes.com/2010/04/29/technology/29apple.html| bet = Apple Buys a Start-Up for Its Voice Technology| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170728084120/http://www.nytimes.com/2010/04/29/technology/29apple.html| arxivsáne = 2017-jıl 28-iyul | avtor = Wortham| at = Jenna| sáne = 2010-jıl 29-aprel | jumıs = [[The New York Times]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/10/04/28/apple_acquires_siri_developer_of_personal_assistant_app_for_iphone| bet = Apple acquires Siri, developer of personal assistant app for iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170527081510/http://appleinsider.com/articles/10/04/28/apple_acquires_siri_developer_of_personal_assistant_app_for_iphone| arxivsáne = 2017-jıl 27-may | avtor = Marsal| at = Katie| sáne = 2010-jıl 28-aprel | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2010/04/28/apple-buys-virtual-personal-assistant-startup-siri/| bet = Confirmed: Apple Buys Virtual Personal Assistant Startup Siri| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170623060933/https://techcrunch.com/2010/04/28/apple-buys-virtual-personal-assistant-startup-siri/| arxivsáne = 2017-jıl 23-iyun | avtor = Rao| at = Leena| sáne = 2010-jıl 28-aprel | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;, keyin bolsa 2011-jılı oktyabr ayında iPhone 4S penen birge shıǵarılǵanda oǵan biriktirildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2011/10/04/siri-voice-recognition-arrives-on-the-iphone-4s/| bet = Siri Voice Recognition Arrives On the iPhone 4S| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170728082408/https://www.macrumors.com/2011/10/04/siri-voice-recognition-arrives-on-the-iphone-4s/| arxivsáne = 2017-jıl 28-iyul | avtor = Golson| at = Jordan| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2011/10/04/apple-reveals-siri-voice-interface-the-intelligent-assistant/| bet = Apple Reveals Siri Voice Interface: The &quot;Intelligent Assistant&quot; Only For iPhone 4S| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170728115128/https://techcrunch.com/2011/10/04/apple-reveals-siri-voice-interface-the-intelligent-assistant/| arxivsáne = 2017-jıl 28-iyul | avtor = Velazco| at = Chris| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Sol waqıtta, bólek baǵdarlama iOS App Store dan alıp taslandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2011/10/04/the-original-siri-app-gets-pulled-from-the-app-store-servers-killed/| bet = The Original Siri App Gets Pulled From The App Store, Servers To Be Killed| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120821141157/http://techcrunch.com/2011/10/04/the-original-siri-app-gets-pulled-from-the-app-store-servers-killed/| arxivsáne = 2012-jıl 21-avgust | avtor = Kumparak| at = Greg| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

Siri paydalanıwshılardıń kóp túrli buyrıqların qollaydı, sonıń ishinde telefon háreketlerin orınlaw, tiykarǵı maǵlıwmatlardı tekseriw, waqıyalardı hám esletpelerdi jobalastırıw, qurılma sazlawların basqarıw, Internette izlew, aymaqlar boyınsha baǵdar beriw, kewil kóteriw haqqında maǵlıwmat tabıw hám iOS qa biriktirilgen baǵdarlamalar menen birge islewge qábiletli&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/the-complete-list-of-siri-commands/| bet = The complete list of Siri commands| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170624114306/https://www.cnet.com/how-to/the-complete-list-of-siri-commands/| arxivsáne = 2017-jıl 24-iyun | avtor = Purewal| at = Sarah Jacobsson| sáne = 2017-jıl 16-fevral | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2016-jılı iOS 10 nıń shıǵarılıwı menen, Apple Siri ge sheklengen úshinshi tárep kiriwine ruqsat berdi, sonıń ishinde úshinshi tárep xabar almasıw baǵdarlamaları, sonday-aq tólemler, mashinada júriw xızmetleri hám Internet arqalı qońıraw etiw baǵdarlamaları bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2016/06/13/apple-siri-api-third-party-developers/| bet = Apple Opens Siri to Third-Party Developers With iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170728080623/https://www.macrumors.com/2016/06/13/apple-siri-api-third-party-developers/| arxivsáne = 2017-jıl 28-iyul | avtor = Sumra| at = Husain| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. iOS 11 diń shıǵarılıwı menen, Apple Siri diń dawısların anıǵıraq, adamǵa uqsas dawıslarǵa jańaladı, endi ol qosımsha sorawlardı hám tillerdi awdarıwdı qollaydı, sonday-aq qosımsha úshinshi tárep háreketlerin de qollaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2017/06/05/siri-gets-voice-translation-and-a-more-human-voice/| bet = Siri gets language translation and a more human voice| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170615141047/https://techcrunch.com/2017/06/05/siri-gets-voice-translation-and-a-more-human-voice/| arxivsáne = 2017-jıl 15-iyun | avtor = Matney| at = Lucas| sáne = 2017-jıl 5-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/6/5/15732136/apple-siri-update-announced-new-features-wwdc-2017| bet = Siri on iOS 11 gets improved speech and can suggest actions based on how you use it| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170619081752/https://www.theverge.com/2017/6/5/15732136/apple-siri-update-announced-new-features-wwdc-2017| arxivsáne = 2017-jıl 19-iyun | avtor = Gartenberg| at = Chaim| sáne = 2017-jıl 5-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. iOS 17 paydalanıwshılarǵa Siri di tek &quot;Siri&quot; dep aytıw arqalı iske qosıw múmkinshiligin berdi, al aldıńǵı buyırıq &quot;Hey Siri&quot; ele de qollanıladı.

=== Game Center ===
[[Game Center (Apple)|Game Center]] - Apple tárepinen shıǵarılǵan onlayn kóp oyınshılı &quot;sociallıq oyın tarmaǵı&quot;&lt;ref name=&quot;appleDEV&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/technologies/iphone/whats-new.html#gamecenter| bet = What's New in iOS 4| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100617053052/http://developer.apple.com/technologies/iphone/whats-new.html#gamecenter| arxivsáne = 2010-jıl 17-iyun | baspaxana = Apple| qaralǵan sáne = 2010-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://content.usatoday.com/communities/gamehunters/post/2010/09/apples-game-center-debuts-next-week/1|title=Apple's Game Center debuts next week – Game Hunters: In search of video games and interactive awesomeness| sáne =January 9, 2010|access-date=September 1, 2010}}&lt;/ref&gt;. Ol paydalanıwshılarǵa &quot;dosların oyınǵa shaqırıw, sáykes keliw arqalı kóp oyınshılı oyındı baslaw, ózleriniń jetiskenlikleriniń esabın júrgiziw hám joqarı kórsetkishlerin basqalar menen salıstırıw&quot; imkaniyatın beredi. iOS 5 hám onnan joqarı versiyalar profil súwretlerin qollawdı qosadı.&lt;ref name=&quot;appleDEV&quot; /&gt;

Game Center 2010-jıl 8-aprelde Apple shólkemlestirgen iOS 4 aldın ala kórsetiw waqıyasında járiyalandı. Avgust ayında dizimnen ótken Apple baǵdarlamashılarına aldın ala kóriw versiyası berildi&lt;ref name=&quot;appleDEV&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/technologies/iphone/whats-new.html#gamecenter| bet = What's New in iOS 4| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100617053052/http://developer.apple.com/technologies/iphone/whats-new.html#gamecenter| arxivsáne = 2010-jıl 17-iyun | baspaxana = Apple| qaralǵan sáne = 2010-jıl 14-iyun }}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://developer.apple.com/technologies/iphone/whats-new.html#gamecenter &quot;What's New in iOS 4&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;. Ol 2010-jıl 8-sentyabrde iOS 4.1 menen birge iPhone 4, iPhone 3GS hám 2-áwladtan 4-áwladqa shekem [[iPod Touch]] qurılmalarında shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/207470/ios-gamecenter.html| bet = iOS 4.1's GameCenter to Hit iPhone Next Week| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220222020825/https://www.macworld.com/article/207470/ios-gamecenter.html| arxivsáne = 2022-jıl 22-fevral | avtor = Holt| at = Chris| sáne = 2010-jıl 1-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 21-fevral }}&lt;/ref&gt;. Game Center iPad ta iOS 4.2.1 menen birinshi ret járiyalandı.[3] iPhone 3G, dáslepki iPhone hám birinshi áwlad iPod Touch ushın qollaw kórsetilmeydi (sońǵı eki qurılma iOS 4 ti almaǵanlıǵı sebepli, olarda Game Center bolmadı&lt;ref name=&quot;iOS 4.2 for iPad&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/kb/DL1060| bet = iOS 4.2 Software Update for iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130306014058/http://support.apple.com/kb/dl1060| arxivsáne = 2013-jıl 6-mart | baspaxana = Apple Inc.| qaralǵan sáne = 2012-jıl 9-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Biraq, Game Center xak arqalı iPhone 3G da rásmiy emes túrde bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.shoutpedia.com/how-to-enable-game-centre-iphone-3g/| bet = How to Install Game Center on iPhone 3G [Guide]| arxivurl = https://web.archive.org/web/20181215222557/https://www.shoutpedia.com/how-to-enable-game-centre-iphone-3g/| arxivsáne = 2018-jıl 15-dekabr | avtor = A. Usman| sáne = 2012-jıl 31-oktyabr | jumıs = Shoutpedia| qaralǵan sáne = 2018-jıl 12-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

== Apparatlıq támiynat ==
iOS tıń tiykarǵı apparatlıq platforması - ARM arxitekturası (ARMv7, ARMv8-A, ARMv8.2-A, ARMv8.3-A). iOS 7 den aldıńǵı iOS versiyaları tek 32-bitli ARM processorları (ARMv6 hám ARMv7-A arxitekturaları) bar iOS qurılmalarında ǵana iske túse aladı. 2013-jılı, Apple A7 chipiniń kirgiziliwi menen 64-bitli ARMv8-A processorlarına ótiwdi járiyalaǵannan keyin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013/09/10/ios-7-64-bit/| bet = iOS 7 will be 64-bit, just like the iPhone 5s' new A7 chip| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150924141559/http://www.engadget.com/2013/09/10/ios-7-64-bit/| arxivsáne = 2015-jıl 24-sentyabr | avtor = Wollman| at = Dana| sáne = 2013-jıl 10-sentyabr | baspaxana = [[Engadget]]}}&lt;/ref&gt;, iOS 7 tolıq 64-bitli qollaw menen shıǵarıldı (bul ózine tán 64-bitli yadro, kitapxanalar, drayverler hám barlıq ornatılǵan baǵdarlamalardı óz ishine aladı)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/9/12/4722470/iphone-5s-64-bit-processor-is-a-bigger-deal-than-you-think| bet = Why Apple's 64-bit iPhone chip is a bigger deal than you think| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170428174943/http://www.theverge.com/2013/9/12/4722470/iphone-5s-64-bit-processor-is-a-bigger-deal-than-you-think| arxivsáne = 2017-jıl 28-aprel | avtor = Souppouris| at = Aaron| sáne = 2013-jıl 12-sentyabr | baspaxana = [[The Verge]]}}&lt;/ref&gt;. 64-bitli qollaw [[App Store]] daǵı barlıq baǵdarlamalar ushın da májbúriy etildi; 2015-jıl fevral ayınan baslap App Store ǵa jiberilgen barlıq jańa baǵdarlamalar hám 2015-jıl 1-iyunnan baslap App Store ǵa jiberilgen barlıq baǵdarlama jańalanıwları ushın&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2015/07/the-state-of-the-64-bit-transition-in-ios-and-whats-left-to-be-done/| bet = The state of the 64-bit transition in iOS, and what's left to be done| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170131202530/https://arstechnica.com/apple/2015/07/the-state-of-the-64-bit-transition-in-ios-and-whats-left-to-be-done/| arxivsáne = 2017-jıl 31-yanvar | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2015-jıl 2-iyul | baspaxana = [[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt;. iOS 11, 32-bitli ARM processorları bar barlıq iOS qurılmalarına, sonday-aq 32-bitli baǵdarlamalarǵa qollawdı toqtattı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2017/06/goodbye-32-bit-ios-11-ends-support-for-the-iphone-5-and-the-ipad-4/| bet = iOS 11 drops the iPhone 5 and 5C and the fourth-gen iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170605192202/https://arstechnica.com/apple/2017/06/goodbye-32-bit-ios-11-ends-support-for-the-iphone-5-and-the-ipad-4/| arxivsáne = 2017-jıl 5-iyun | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2017-jıl 5-iyun | baspaxana = [[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/06/06/ios-11-32-bit-mac-app-store-64-bit/| bet = 32-bit apps will not launch on iOS 11, Mac App Store transition to 64-bit from 2018| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170620040920/https://9to5mac.com/2017/06/06/ios-11-32-bit-mac-app-store-64-bit/| arxivsáne = 2017-jıl 20-iyun | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2017-jıl 6-iyun | baspaxana = [[Apple community#9to5Mac|9to5Mac]]}}&lt;/ref&gt;, sol arqalı iOS tı tek 64-bitli etip qoydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2017/04/what-the-death-of-32-bit-ios-could-mean-for-apples-hardware-and-software/| bet = What the death of 32-bit iOS could mean for Apple's hardware and software| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170429003555/https://arstechnica.com/apple/2017/04/what-the-death-of-32-bit-ios-could-mean-for-apples-hardware-and-software/| arxivsáne = 2017-jıl 29-aprel | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2017-jıl 13-aprel | baspaxana = [[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt;.

== Rawajlandırıw ==
iOS baǵdarlamalıq rawajlandırıw jıynaǵı (SDK) iOS ta jumıs isleytuǵın mobil baǵdarlamalardı rawajlandırıwǵa múmkinshilik beredi.

2007-jılı iPhone dı ashıq járiyalawdan aldın rawajlandırıw waqtında, [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyasınıń sol waqıttaǵı bas direktori [[Stiv Jobs|Stiv Djobs]] úshinshi tárep rawajlandırıwshılarına iOS ushın tuwma [[Programmalıq támiynat|baǵdarlamalar]] jaratıwǵa ruqsat beriwdi niyetlemegen edi, onıń ornına olardı Safari veb-brauzeri ushın veb-baǵdarlamalar jaratıwǵa baǵdarlaǵan&lt;ref name=&quot;No native apps&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2011/10/21/jobs-original-vision-for-the-iphone-no-third-party-native-apps/| bet = Jobs' original vision for the iPhone: No third-party native apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170611063324/https://9to5mac.com/2011/10/21/jobs-original-vision-for-the-iphone-no-third-party-native-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 11-iyun | sáne = 2011-jıl 21-oktyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Biraq, [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashılardan]] kelgen qarsılıq kompaniyanı qayta oylanıwǵa májbúr etti&lt;ref name=&quot;No native apps&quot; /&gt; hám Djobs 2007-jıldıń oktyabr ayında Apple kompaniyasınıń 2008-jıldıń fevral ayına shekem baǵdarlamashılar ushın baǵdarlamalıq rawajlandırıw jıynaǵın usınıwın járiyaladı.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.digitaltrends.com/apple/apple-confirms-iphone-sdk-coming-next-year/| bet = Apple confirms iPhone SDK coming next year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170828010954/https://www.digitaltrends.com/apple/apple-confirms-iphone-sdk-coming-next-year/| arxivsáne = 2017-jıl 28-avgust | avtor = Duncan| at = Geoff| sáne = 2007-jıl 17-oktyabr | jumıs = [[Digital Trends]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/07/10/17/steve_jobs_confirms_native_iphone_sdk_by_february| bet = Steve Jobs confirms native iPhone SDK by February| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170828020104/http://appleinsider.com/articles/07/10/17/steve_jobs_confirms_native_iphone_sdk_by_february| arxivsáne = 2017-jıl 28-avgust | sáne = 2007-jıl 17-oktyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;, SDK 2008-jıl 6-martta shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1132400/iphonesdk.html| bet = Apple unveils iPhone SDK| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170828015010/http://www.macworld.com/article/1132400/iphonesdk.html| arxivsáne = 2017-jıl 28-avgust | avtor = Dalrymple| at = Jim| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2008/03/06/live-from-apples-iphone-press-conference/| bet = Live from Apple's iPhone SDK press conference| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170614212140/https://www.engadget.com/2008/03/06/live-from-apples-iphone-press-conference/| arxivsáne = 2017-jıl 14-iyun | avtor = Block| avtorsilteme = Ryan Block| at = Ryan| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

SDK Mac jeke kompyuterleri paydalanıwshıları ushın biypul júklep alınadı&lt;ref name=&quot;SDK FAQ&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/faq-what-does-the-iphone-sdk-mean/| bet = FAQ: What does the iPhone SDK mean?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160913135508/http://www.cnet.com/news/faq-what-does-the-iphone-sdk-mean/| arxivsáne = 2016-jıl 13-sentyabr | avtor = Guevin| at = Jennifer| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Ol [[Microsoft Windows]] kompyuterleri ushın jetkilikli emes&lt;ref name=&quot;SDK FAQ&quot; /&gt; SDK iOS qurılmalarınıń hár túrli funkciyaları men xızmetlerine, mısalı, apparat hám baǵdarlama atributlarına baǵdarlamashılardıń kiriwine múmkinshilik beretuǵın jıynaqlardı óz ishine aladı.&lt;ref name=&quot;MacRumors SDK&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2008/03/06/apple-releases-iphone-sdk-demos-spore-instant-messaging/| bet = Apple Releases iPhone SDK, Demos Spore, Instant Messaging| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160311195044/http://www.macrumors.com/2008/03/06/apple-releases-iphone-sdk-demos-spore-instant-messaging/| arxivsáne = 2016-jıl 11-mart | avtor = Kim| at = Arnold| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq, onda rawajlandırıw waqtında qurılmanıń kórinisi menen islewi kompyuterde tákirarlaw ushın iPhone simulyatorı bar&lt;ref name=&quot;MacRumors SDK&quot; /&gt; SDK nıń jańa versiyaları iOS tıń jańa versiyaları menen birge shıǵarıladı.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2015/09/11/apple-developers-os-9-apps/| bet = Apple now allowing developers to submit iOS 9, OS X El Capitan and native Watch apps to the App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160822090552/https://9to5mac.com/2015/09/11/apple-developers-os-9-apps/| arxivsáne = 2016-jıl 22-avgust | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2015-jıl 11-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013/06/10/new-ios-sdk-features-for-developers/| bet = New iOS SDK features for developers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180115215751/https://www.engadget.com/2013/06/10/new-ios-sdk-features-for-developers/| arxivsáne = 2018-jıl 15-yanvar | avtor = Sande| at = Steven| sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Baǵdarlamalardı sınap kóriw, texnikalıq járdem alıw hám App Store arqalı baǵdarlamalardı tarqatıw ushın baǵdarlamashılar Apple Developer Baǵdarlamasına jazılıwı kerek.&lt;ref name=&quot;SDK FAQ&quot; /&gt;

Xcode penen birge, iOS SDK baǵdarlamashılarǵa [[Swift (programmalastırıw tili)|Swift]] hám Objective-C sıyaqlı rásmiy qollanılatuǵın [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tillerinen]] paydalanıp, iOS [[Programmalıq támiynat|baǵdarlamaların]] jazıwǵa járdem beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.androidauthority.com/developing-for-android-vs-ios-697304/| bet = Developing for Android vs developing for iOS – in 5 rounds| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170626191841/http://www.androidauthority.com/developing-for-android-vs-ios-697304/| arxivsáne = 2017-jıl 26-iyun | avtor = Sinicki| at = Adam| sáne = 2016-jıl 9-iyun | jumıs = Android Authority| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Basqa kompaniyalar da óz [[programmalastırıw]] tillerin qollanıp, tuwma iOS baǵdarlamaların rawajlandırıwǵa múmkinshilik beretuǵın qurallardı jaratqan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/information-technology/2009/09/monotouch-drops-net-into-apples-walled-app-garden/| bet = MonoTouch drops .NET into Apple's walled app garden| arxivurl = https://web.archive.org/web/20151122123311/http://arstechnica.com/information-technology/2009/09/monotouch-drops-net-into-apples-walled-app-garden/| arxivsáne = 2015-jıl 22-noyabr | avtor = Paul| at = Ryan| sáne = 2009-jıl 15-sentyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1150522/cs5launch.html| bet = Adobe unleashes Creative Suite 5| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140924005201/http://www.macworld.com/article/1150522/cs5launch.html| arxivsáne = 2014-jıl 24-sentyabr | avtor = Dove| at = Jackie| sáne = 2010-jıl 11-aprel | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== Jańalaw tariyxı hám kestesi ===
[[Apple Inc.|Apple]] hár jılı [[iTunes]] arqalı, al iOS 5-ten baslap hawa arqalı da iOS operaciyalıq sistemasına úlken jańalawlar beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1163060/up_close_with_ios_5_wireless_syncing_and_updating.html| bet = Up close with iOS 5: Wireless syncing and updating| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170808112956/http://www.macworld.com/article/1163060/up_close_with_ios_5_wireless_syncing_and_updating.html| arxivsáne = 2017-jıl 8-avgust | avtor = Caldwell| at = Serenity| sáne = 2011-jıl 15-oktyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;. Qurılma jańalawlar ushın mesu.apple.com saytındaǵı XML tiykarlanǵan PLIST faylın tekseredi. Jańalawlar shifrlanbaǵan ZIP faylları túrinde jetkeriledi. Jańalawlar belgili aralıqlarda tekseriledi hám eger qosılǵan bolsa, avtomatik túrde júklep alınadı hám ornatıladı. Bolmasa, paydalanıwshı olardı qolda ornatıwı múmkin yamasa eger qurılma zaryadqa qosılǵan hám Wi-Fi ǵa jalǵanǵan bolsa, túnde avtomatik ornatıwǵa ruqsat beriw soraladı.

[[iPod Touch]] paydalanıwshıları dáslebinde esap qaǵıydalarına kóre, onı iPhone yamasa [[Apple TV]] sıyaqlı &quot;jazılıw qurılması&quot; dep belgilemegenligi sebepli, sistema baǵdarlaması jańalawları ushın tólem tólew kerek edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/about-that-20-upgrade/| bet = About that $20 upgrade...| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171031215628/https://www.cnet.com/news/about-that-20-upgrade/| arxivsáne = 2017-jıl 31-oktyabr | sáne = 2008-jıl 15-yanvar | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/189247/ipodtouch-3.html| bet = Accounting rules behind iPod Touch update charge| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220216222015/https://www.macworld.com/article/189247/ipodtouch-3.html| arxivsáne = 2022-jıl 16-fevral | avtor = Dalrymple| at = Jim| sáne = 2008-jıl 7-fevral | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 16-fevral }}&lt;/ref&gt;, bul kóp iPod Touch iyeleriniń jańalanbawına alıp keldi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/09/06/25/upgrade_fee_sees_few_ipod_touch_users_updating_to_3_0_software| bet = Upgrade fee sees few iPod Touch users updating to 3.0 software| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170305192021/http://appleinsider.com/articles/09/06/25/upgrade_fee_sees_few_ipod_touch_users_updating_to_3_0_software| arxivsáne = 2017-jıl 5-mart | avtor = Oliver| at = Sam| sáne = 2009-jıl 25-iyun | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2009-jılı sentyabr ayında esap qaǵıydalarındaǵı ózgeris waqtınsha maqullandı, bul Apple kompaniyasınıń tabısına hám akciya bahasına tásir etip, iPod Touch jańalawların biypul jetkeriwge múmkinshilik berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2009/09/accounting-rules-change-could-end-ipod-touch-update-fee/| bet = Accounting rules change could end iPod Touch update fee| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170708034000/https://arstechnica.com/apple/2009/09/accounting-rules-change-could-end-ipod-touch-update-fee/| arxivsáne = 2017-jıl 8-iyul | avtor = Foresman| at = Chris| sáne = 2009-jıl 14-sentyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://fortune.com/2009/09/14/accounting-rule-change-in-apples-favor/| bet = Accounting rule change in Apple's favor| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170711122406/http://fortune.com/2009/09/14/accounting-rule-change-in-apples-favor/| arxivsáne = 2017-jıl 11-iyul | avtor = Elmer-DeWitt| at = Philip| sáne = 2009-jıl 14-sentyabr | jumıs = [[Fortune (magazine)|Fortune]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;.

Apple jıllar dawamında iOS qollaytuǵın qurılmalar ushın jańalaw dáwirin áhmiyetli dárejede uzayttı. iPhone (1-áwlad) hám iPhone 3G tek eki iOS jańalawın aldı, al keyingi modeller bes, altı hám jeti jıl dawamında qollawǵa iye boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.statista.com/chart/5824/ios-iphone-compatibility/| bet = Infographic: How Long Does Apple Support Older iPhone Models?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200807035858/https://www.statista.com/chart/5824/ios-iphone-compatibility/| arxivsáne = 2020-jıl 7-avgust | jumıs = Statista Infographics| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/apples-continual-software-support-iphones-major-reason-theyre-popular| bet = Here's how long Apple supports older iPhone models| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200818214108/https://www.imore.com/apples-continual-software-support-iphones-major-reason-theyre-popular| arxivsáne = 2020-jıl 18-avgust | sáne = 2019-jıl 3-iyul | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

=== XNU yadrosı ===
iOS yadrosı Darwin sistemasınıń XNU yadrosı bolıp tabıladı. Dáslepki iPhone OS (1.0) tan iPhone OS 3.1.3 ke shekem Darwin 9.0.0d1 qollanılǵan. iOS 4 Darwin 10 ǵa tiykarlanǵan. iOS 5 Darwin 11 ge tiykarlanǵan. iOS 6 Darwin 13 ke tiykarlanǵan. iOS 7 hám iOS 8 Darwin 14 ke tiykarlanǵan. iOS 9 Darwin 15 ke tiykarlanǵan. iOS 10 Darwin 16 ǵa tiykarlanǵan. iOS 11 Darwin 17 ge tiykarlanǵan. iOS 12 Darwin 18 ge tiykarlanǵan. iOS 13 Darwin 19 ǵa tiykarlanǵan. iOS 14 Darwin 20 ǵa tiykarlanǵan. iOS 15 Darwin 21 ge tiykarlanǵan. iOS 16 Darwin 22 ge tiykarlanǵan.

iOS 6 da yadro OS X Mountain Lion ǵa uqsas ASLR ǵa tiykar etilgen. Bul yadro kodınıń ornalasıwın biliw múmkin bolmaǵanlıqtan, eksploit múmkinshiliklerin quramalırastıradı.

Apple XNU yadrosın [[ashıq kodlı]] etken&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://opensource.apple.com/source/xnu/| bet = Source Browser| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180218095814/https://opensource.apple.com/source/xnu/| arxivsáne = 2018-jıl 18-fevral | jumıs = Apple Open Source| qaralǵan sáne = 2021-jıl 3-mart }}&lt;/ref&gt;. Derekler dáslepki BSD bólimleri ushın 3-punktli&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://opensource.org/licenses/BSD-3-Clause| bet = The 3-Clause BSD License| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210303132019/https://opensource.org/licenses/BSD-3-Clause| arxivsáne = 2021-jıl 3-mart | sáne = 2011-jıl 22-may | jumıs = Open Source Initiative| qaralǵan sáne = 2021-jıl 3-mart }}&lt;/ref&gt; BSD lisenziyası astında, al Apple qosqan bólimler Apple Ashıq Derek Lisenziyası astında&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://images.apple.com/publicsource/pdf/apple-public-source-license.pdf| bet = Apple Public Source License, Version 1.0| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210814035339/https://images.apple.com/publicsource/pdf/apple-public-source-license.pdf| arxivsáne = 2021-jıl 14-avgust | sáne = 1999-jıl 16-mart | qaralǵan sáne = 2021-jıl 3-mart }}&lt;/ref&gt;. iOS te qollanılǵan versiyalar jetkilikli emes; tek ǵana macOS te qollanılǵan versiyalar jetkilikli

iOS fayl sistemasında yadro keńeytiwleri (kextler) joq, haqıyqatında bar bolsa da. Yadro [[Kesh (esaplaw texnikası)|keshi]] durıs yadronı, kextler menen birge (barlıǵı __PRELINK_TEXT bóliminde jıynalǵan) hám olardıń plist faylların (__PRELINK_INFO bóliminde) kórsetiw ushın dekompressiya etiliw múmkin.

Yadro keshi úshinshi táreptiń quralları járdeminde tikkeley dekompressiya etiliwi múmkin (eger shifrı sheshilgen bolsa). iOS 10 beta versiyaları hám ápiwayi tekst yadro keshleri payda bolǵannan keyin, bul qurallar tek ǵana yadro keshin tolıq ólshemine shekem ashıw ushın lzssdec qollanılǵannan soń ǵana qollanıla aladı.

Cydia alternativ baǵdarlaması tárepinen berilgen kextstat iOS te islemeydi, sebebi kextstat &lt;code&gt;kmod_get_info(...)&lt;/code&gt; funktsiyasına tiykarlanǵan, al bul funktsiya iOS 4 hám Mac OS X Snow Leopard te eskirgen API bolıp esaplanadı. Shiyki XML maǵlıwmatların shıǵara alatuǵın basqa da alternativ baǵdarlamalar bar.

Rawajlanıw qurılmalarında, yadro bárqulla  /System/Library/Caches/com.apple.kernelcaches/kernelcache jaylasıwında saqlanǵan statikalıq baylanısqan [[Kesh (esaplaw texnikası)|kesh]] túrinde saqlanadı, ol júkleniw waqtında ashıladı hám iske túsiriledi.

Basında, iOS tıń yadro versiyası ádette sáykes keliwshi macOS versiyasınan joqarı bolatuǵın edi. Waqıt ótip, iOS hám macOS yadroları bir-birine jaqınlasıp keldi. Bul tańqalarlıq emes, sebebi iOS jańa funkciyalardı (mısalı, ASLR Yadrosı, ádepki muzlatqısh hám hár túrli qáwipsizlikti kúsheytiwshi funkciyalar) engizip, olar dáslep qosılıp, keyin ala macOS qa kelgen edi. Kórip turǵanıńızday, Apple kompaniyası waqıttıń ótiwi menen iOS hám macOS yadroların áste-aqırın birlestirip atır. Hárbir versiya ushın qurılıs sánesi processorlar arasında azǵana parıq qıladı. Bunıń sebebi, qurılıslar izbe-iz ámelge asırıladı.

=== Jailbreaking (Qulıplı ashıw) ===
Dáslepki shıǵarılǵan waqtınan baslap, iOS Apple tárepinen ruqsat etilmegen funkciyalardı qosıwǵa baǵdarlanǵan hár túrli hacking usıllarına duwshar bolıp kelgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2007/07/10/iphone-hackers-we-have-owned-the-filesystem/| bet = iPhone Hackers: &quot;we have owned the filesystem&quot;| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401233052/https://www.engadget.com/2007/07/10/iphone-hackers-we-have-owned-the-filesystem/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Ricker| at = Thomas| sáne = 2007-jıl 10-iyul | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Apple kompaniyasınıń tiykarǵı iOS App Store xızmetiniń 2008-jılǵı debiyutına deyin, jailbreaking nıń tiykarǵı maqseti App Store nıń tiykarǵı baǵdarlamaların ornatıw ushın Apple dıń tólem mexanizmin aylanıp ótiw bolǵan&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Healey|first=Jon|title=Hacking the iPhone| sáne =August 6, 2007|url=http://www.latimes.com/news/opinion/la-oew-healey6aug06,0,3456267.story|access-date=August 6, 2007}}&lt;/ref&gt;. Apple kompaniyası bul qurallardı buzıw ushın arnawlı islep shıǵılǵan iOS baǵdarlama jańalanıwların shıǵarmaytuǵınlıǵın bildirgen (SIM qulpın ashıw ámelge asıratuǵın baǵdarlamalardan basqa); biraq, hárbir keyingi iOS jańalanıwı menen, aldın dúzetilmegen jailbreak eksploytları kóbinese dúzetiledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.geek.com/apple/apples-joswiak-we-dont-hate-iphone-coders-1374199/| bet = Apple's Joswiak: We Don't Hate iPhone Coders| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170220092613/https://www.geek.com/apple/apples-joswiak-we-dont-hate-iphone-coders-1374199/| arxivsáne = 2017-jıl 20-fevral | sáne = 2007-jıl 11-sentyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Qurılma júklengende, ol dáslep Apple dıń óz yadrosın júkleydi, sonlıqtan jailbreak islengen qurılma hár júklengende eksploytlanıwı hám yadrosı dúzetiliwi kerek.

Jailbreak tıń hár qıylı túrleri bar. Baylanıssız (untethered) jailbreak paydalanıwshıǵa qurılmanı qálegen waqıtta óshirip, qayta qosıwǵa múmkinshilik beretuǵın jetkilikli kúshli eksploytlardı paydalanatuǵın bolıp, qurılma tolıq júklenedi hám yadro kompyuterdiń járdemisiz dúzetiledi – basqasha aytqanda, ol hár qayta júklengennen keyin de jailbreak islegende qaladı.

Biraq, ayırım jailbreakler baylanıslı (tethered) boladı. Baylanıslı jailbreak tek bir ret júkleniw dawamında ǵana qurılmanı waqtınsha jailbreak qıla aladı. Eger paydalanıwshı qurılmanı óshirip, keyin jailbreak quralınıń járdemisiz qayta qossa, qurılma endi dúzetilgen yadro menen jumıs islemeydi hám ol quramalı júklengen halatta, mısalı, Qayta tiklew rejiminde (Recovery Mode) qısılıp qalıwı múmkin. Qurılmanıń tolıq hám dúzetilgen yadro menen júkleniwi ushın, ol hár qosılǵanda [[kompyuter]] járdeminde (&quot;quraldıń &quot;baylanıslı júklew&quot; funkciyasın qollanıp) &quot;qayta jailbreak&quot; qılınıwı kerek. Qurılmadaǵı fayllarǵa kirgizilgen barlıq ózgerisler (mısalı, ornatılǵan paket faylları yamasa ózgertilgen sistema faylları) qayta júkleniwler arasında saqlanadı, sonıń ishinde tek qurılma jailbreak qılınǵanda ǵana isley alatuǵın ózgerisler de (mısalı, ornatılǵan paket faylları)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.idownloadblog.com/2019/11/21/types-of-jailbreaks/| bet = Understanding untethered, semi-untethered, semi-tethered, and tethered jailbreaks| arxivurl = https://web.archive.org/web/20191122153719/https://www.idownloadblog.com/2019/11/21/types-of-jailbreaks/| arxivsáne = 2019-jıl 22-noyabr | avtor = Bouchard| at = Anthony| sáne = 2019-jıl 22-noyabr | til = en-US| jumıs = iDownloadBlog.com| qaralǵan sáne = 2024-jıl 31-may }}&lt;/ref&gt;.

Sońǵı jıllarda eki basqa sheshim payda boldı – yarım-baylanıslı (semi-tethered) hám yarım-baylanıssız (semi-untethered)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://promon.co/security-news/what-you-need-to-know-about-ios-jailbreaks| bet = What you need to know about iOS jailbreaks - Promon| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240825065819/https://promon.co/security-news/what-you-need-to-know-about-ios-jailbreaks| arxivsáne = 2024-jıl 25-avgust | til = en| jumıs = promon.co| qaralǵan sáne = 2024-jıl 31-may }}&lt;/ref&gt;.

Yarım-baylanıslı sheshim - bul qurılmanıń óz betinshe júklene alıwı, biraq onda endi dúzetilgen yadro bolmaydı, sonlıqtan ózgertilgen kodtı orınlay almaydı. Degen menen, ol ádepki iOS sıyaqlı, normal funkciyalar ushın ele de qollanılıwı múmkin. Dúzetilgen yadro menen baslaw ushın, paydalanıwshı qurılmanı jailbreak quralınıń járdeminde qosıwı kerek&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://ios.cfw.guide/types-of-jailbreak/| bet = Types of Jailbreak {{!}} iOS Guide| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240531184251/https://ios.cfw.guide/types-of-jailbreak/| arxivsáne = 2024-jıl 31-may | jumıs = ios.cfw.guide| qaralǵan sáne = 2024-jıl 31-may }}&lt;/ref&gt;.

Yarım-baylanıssız jailbreak qurılmanı óz betinshe qosıw múmkinshiligin beredi. Birinshi júkleniwde qurılma dúzetilgen yadro menen jumıs islemeydi. Biraq, yadro dúzetiwlerin qollanıw ushın kompyuterden quraldı qollanıw ornına, paydalanıwshı óz qurılmasında isleytuǵın qosımsha (ádettegidey Cydia Impactor járdeminde sırttan júklengen) járdeminde qurılmasın qayta jailbreak qıla aladı. iOS 9.2-9.3.3 hám 64-bitli 10.x jailbreakleri jaǵdayında, Safari-ge tiykarlanǵan eksploytlar bar edi, sonlıqtan qayta jailbreak qılıw ushın veb-saytlar paydalanılıwı múmkin edi.

Tolıǵıraq: Hárbir iOS qurılmasında tek isenimli/qol qoyılǵan kodtıń júkleniwine háreket etetuǵın júklew dizbegi (bootchain) bar. Baylanıslı jailbreak qılınǵan qurılma jailbreak qılıw quralınıń járdeminde júklene aladı, sebebi qural USB arqalı eksploytlardı orınlaydı, bul &quot;isenim dizbegin&quot; aylanıp ótedi, pwned (qol qoyıwdı tekseriwsiz) iBEC yamasa iBoot-qa júklep, júklew processin juwmaqlaydı.

Apple-dıń tiykarǵı iOS qosımshalar dúkanı hám onıń menen birge úshinshi tárep qosımshaları payda bolǵannan beri, jailbreak qılıwdıń ulıwma sebepleri ózgerdi&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/tech/columnist/edwardbaig/2007-06-26-iphone-review_N.htm|title=Apple's iPhone isn't perfect, but it's worthy of the hype|last=Baig, Edward C.| sáne =June 26, 2007|access-date=June 28, 2007}}&lt;/ref&gt;. Adamlar hár qıylı sebeplerge kóre jailbreak qıladı, sonıń ishinde fayl sistemasına kiriwdi alıw, arnawlı qurılma temaların ornatıw hám SpringBoard-tı ózgertiw bar. Qosımsha sebep - bul pirat qosımshaların ornatıw múmkinshiligin beriw boladı. Ayırım qurılmalarda jailbreak basqa operaciyalıq sistemalardı, mısalı [[Android]] hám [[Linux]] yadrosın ornatıwǵa múmkinshilik beredi. Tiykarınan, paydalanıwshılar iOS-tıń sheklewleri sebepli óz qurılmaların jailbreak qıladı. Qollanılǵan usılǵa baylanıslı, jailbreak nátiyjesi turaqlı yamasa waqtınsha bolıwı múmkin&lt;ref name=&quot;WhatIsJB&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.ipadforums.net/ipad-hacking/2838-jailbreaking-explained.html| bet = Jailbreaking Explained| arxivurl = https://web.archive.org/web/20121102053916/http://www.ipadforums.net/ipad-hacking/2838-jailbreaking-explained.html| arxivsáne = 2012-jıl 2-noyabr | avtor = IPad| at = MAX| sáne = 2010-jıl 6-may | baspaxana = IPad Forums| qaralǵan sáne = 2012-jıl 4-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

2010-jılı, Elektronlıq Shegaralar Fondı (EFF) [[Amerika Qurama Shtatları|AQSH]] Avtorlıq huqıq basqarmasın Cifrlı Mıńjıllıq Avtorlıq huqıq nızamı (DMCA) boyınsha avtorlıq huqıqtı qorǵaw sistemalarınan ótiwge qoyılǵan ulıwma tıyımǵa qarsı biykarlaw beriwge kóndirdi. Bul biykarlaw iPhone telefonların tek nızamlı alınǵan qosımshalardı qosıw maqsetinde jailbreak qılıwǵa ruqsat beredi. Biykarlaw Apple hám iPhone iyesi arasındaǵı kelisim qatnaslarına tásir etpeydi, mısalı, jailbreak qılıw iPhone kepilligin joq etedi; biraq, bul tek Apple-dıń jailbreak qılınǵan qurılmalardı remont qılıw kerek bolǵan jaǵdayda dúzetiwi yamasa dúzetpewi boyınsha óz qálewine tiykarlanǵan. Sonıń menen birge, Avtorlıq huqıq basqarması iPhone-dı qulplawdan shıǵarıwdı DMCA-nıń aylanıp ótiw tıyımlarınan azat etti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.copyright.gov/fedreg/2010/75fr43825.pdf| bet = U.S. Copyright Office Final 2010 Anti-Circumvention Rulemaking| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120501085441/http://www.copyright.gov/fedreg/2010/75fr43825.pdf| arxivsáne = 2012-jıl 1-may | sáne = 2010-jıl 27-iyul | baspaxana = U.S. Copyright Office| qaralǵan sáne = 2012-jıl 21-avgust }}&lt;/ref&gt;. iPhone-dı qulplawdan shıǵarıw onı sol telefon modeli islewge arnalǵan GSM yamasa CDMA texnologiyasın qollanıwshı hár qanday sımsız baylanıs operatorı menen paydalanıwǵa múmkinshilik beredi&lt;ref name=&quot;WhatisUnlock&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.knowyourmobile.com/glossary/l/488285/locked_unlocked.html| bet = Locked / Unlocked – a definition of the terms Locked and Unlocked from the Know Your Mobile mobile phone glossary| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120831061738/http://www.knowyourmobile.com/glossary/l/488285/locked_unlocked.html| arxivsáne = 2012-jıl 31-avgust | avtor = Mobile| at = Know Your| sáne = 2010-jıl 19-may | baspaxana = Know Your Mobile| qaralǵan sáne = 2012-jıl 4-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Qulplawdan shıǵarıw ===
Dáslepki waqıtları AQSHtaǵı kópshilik sımsız baylanıs operatorları iPhone iyelerin onı basqa operatorlar menen paydalanıw ushın qulplawdan shıǵarıwǵa ruqsat bermedi. Biraq, AT&amp;T kelisim shártlerin orınlaǵan iPhone iyelerin qurılmanı qulplawdan shıǵarıwǵa ruqsat berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.att.com/esupport/article.jsp?sid=KB414532| bet = AT&amp;T – What are the eligibility requirements for unlocking iPhone?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120803185724/https://www.att.com/esupport/article.jsp?sid=KB414532| arxivsáne = 2012-jıl 3-avgust | baspaxana = AT&amp;T}}&lt;/ref&gt;. Qurılmanı qulplawdan shıǵarıw boyınsha kórsetpeler Apple tárepinen berilgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://support.apple.com/kb/HT5014| bet = iPhone: About unlocking| arxivurl = https://web.archive.org/web/20121017021001/http://support.apple.com/kb/HT5014| arxivsáne = 2012-jıl 17-oktyabr | sáne = 2021-jıl 4-mart | baspaxana = [[Apple Inc.]] Website}}&lt;/ref&gt;, biraq aqırında qurılmanı qulplawdan shıǵarıwǵa ruqsat beriw tek operatordıń qálewine baylanıslı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://support.apple.com/kb/ht1937| bet = iPhone: Wireless Carrier Support and Features| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130424042251/http://support.apple.com/kb/HT1937| arxivsáne = 2013-jıl 24-aprel | sáne = 2013-jıl 12-aprel | baspaxana = [[Apple Inc.]] Website| qaralǵan sáne = 2013-jıl 13-may }}&lt;/ref&gt;. Bul operator tárepinen berilgen iPhone-dı basqa tarmaqlar menen paydalanıwǵa múmkinshilik beredi. iOS hám iPhone-nıń házirgi versiyaları qurılma qay jerde satıp alınǵanına qaramastan, bir neshe operatorlar boyınsha LTE-ni tolıq qollap-quwatlaydı. SIM qulplaw sheklewlerin alıp taslaw ushın baǵdarlamalar bar, biraq olar Apple tárepinen qollap-quwatlanbaydı hám kóbinese turaqlı qulplawdan shıǵarıw bolıp esaplanbaydı – bul jumsaq qulplawdan shıǵarıw&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://support.apple.com/kb/HT3743| bet = Unauthorized modification of iOS can cause security vulnerabilities, instability, shortened battery life, and other issues| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130510123825/http://support.apple.com/kb/HT3743| arxivsáne = 2013-jıl 10-may | sáne = 2018-jıl 15-iyun | baspaxana = [[Apple Inc.]]}}&lt;/ref&gt;, ol iPhone-dı ózgertip, bazalıq diapazon hár qanday GSM operatorınıń SIM kartasın qabıl etiwine alıp keledi. SIM qulplawdan shıǵarıw jailbreak emes, biraq bul rásmiy emes baǵdarlamalıq qulplawdan shıǵarıw ushın jailbreak te talap etiledi.

Baǵdarlamalıq qulplawdan shıǵarıwdıń nızamlılıǵı hárbir elde hár qıylı; mısalı, AQSHta 2013-jıl 26-yanvardan aldın satıp alınǵan qurılmalardı rásmiy emes baǵdarlamalıq qulplawdan shıǵarıw ushın DMCA boyınsha biykarlaw bar.

== Cifrlı huqıqlardı basqarıw ==
iOS-tıń jabıq hám menshik tábiyatı sın pikirlerdi payda etti, ásirese Elektronlıq shegaralar fondı sıyaqlı cifrlı huqıqlar jaqławshıları, kompyuter injeneri hám belsendi Brewster Kahle, internet nızamı boyınsha qánige Djonatan Cittreyn hám Erkin baǵdarlama támiynatı fondı tárepinen. Olar iPad-tıń tanıstırıw waqıyasına qarsı narazılıq bildirdi hám iPad-tı ózleriniń &quot;Dizayn boyınsha kemshilikli&quot; atlı kampaniyasınıń baǵdarı etip aldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.defectivebydesign.org/ipad| bet = Tell Tim Cook: No more DRM for Apple| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200920090650/https://www.defectivebydesign.org/ipad| arxivsáne = 2020-jıl 20-sentyabr | jumıs = [[Defective by Design]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 4-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/tech-policy/2010/01/protestors-ipad-is-nothing-more-than-a-golden-calf-of-drm/| bet = Protestors: iPad is nothing more than a golden calf of DRM| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081221/https://arstechnica.com/tech-policy/2010/01/protestors-ipad-is-nothing-more-than-a-golden-calf-of-drm/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Anderson| at = Nate| sáne = 2010-jıl 27-yanvar | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://thedianerehmshow.org/shows/2010-02-03/mobile-devices-and-next-computing-revolution-0| bet = Mobile Devices and the Next Computing Revolution| arxivurl = https://web.archive.org/web/20101201053215/http://thedianerehmshow.org/shows/2010-02-03/mobile-devices-and-next-computing-revolution-0| arxivsáne = 2010-jıl 1-dekabr | sáne = 2010-jıl 3-fevral | qaralǵan sáne = 2010-jıl 9-iyun }}&lt;/ref&gt;. Básekiles [[Microsoft]] kompaniyası PR wákili arqalı Apple-dıń óz platforması ústinen baqlaw alıp barıwına sın pikir bildirdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://technologizer.com/2010/01/28/microsoft-ipads-closed-platfor-is-humorous/| bet = Microsoft PR spokesman condemns iPad for being &quot;locked down&quot;| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120305021357/http://technologizer.com/2010/01/28/microsoft-ipads-closed-platfor-is-humorous/| arxivsáne = 2012-jıl 5-mart | sáne = 2010-jıl 29-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

Máseleniń tiykarı iOS dizaynı tárepinen júklengen sheklewler bolıp tabıladı, atap aytqanda, satıp alınǵan medianı Apple platformasına baylaw ushın arnalǵan [[cifrlı]] huqıqlardı basqarıw (DRM), rawajlanıw modeli (iOS ushın islep shıǵılǵan qosımshalardan paydalanıw ushın jıllıq jazılıw talap etiledi), qosımshalar ushın oraylastırılǵan maqullaw procesi, sonday-aq Appledıń platformanıń ózi ústinen ulıwma baqlaw hám qulplaw. Ásirese, Appledıń qálegeninde qosımshalardan uzaqtan óshiriw yamasa joq qılıw múmkinshiligi máselesi bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.eff.org/deeplinks/2014/12/sorry-iphone-users-apples-dev-agreement-means-no-eff-mobile-app-iphone| bet = Sorry iPhone Users: Apple's Dev Agreement Means No EFF Mobile App for iOS| avtor = McSherry| at = Corynne| sáne = 2015-jıl 7-yanvar | til = en| jumıs = Electronic Frontier Foundation| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

Texnologiya jámiyetindegi ayırım adamlar qulplawlı iOS-tıń Apple-dıń esaplaw texnikasına degen kózqarasındaǵı ósip atırǵan tendenciyanı kórsetiwinen qáweterleniwdi bildirdi, ásirese Appledıń háweskerler &quot;oynay alatuǵın&quot; mashinalardan bas tartıwı hám bunday sheklewlerdiń baǵdarlamalıq innovaciyalardı toqtatıp qoyıw potencialı bar ekenligin atap ótti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://apple.slashdot.org/story/10/01/31/1657233/Apples-Trend-Away-From-Tinkering| bet = Apple's Trend Away From Tinkering| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100208164828/http://apple.slashdot.org/story/10/01/31/1657233/Apples-Trend-Away-From-Tinkering| arxivsáne = 2010-jıl 8-fevral | sáne = 2010-jıl 31-yanvar | baspaxana = Slashdot| qaralǵan sáne = 2010-jıl 9-iyun }}&lt;/ref&gt;.
Burınǵı [[Facebook]] baǵdarlamashısı Djo Xyuitt Appledıń óz apparatlıq támiynatı ústinen baqlaw alıp barıwına &quot;jawız precedent&quot; dep qarsı shıqtı, biraq iOS-tıń qosımshalarınıń sandboxlanıwın maqtadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.cultofmac.com/pundits-on-the-ipads-closed-system-its-doom-for-pcs-no-its-great/28440| bet = Pundits On The iPad's Closed System: It's Doom For PCs, No It's Great| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100515124959/http://www.cultofmac.com/pundits-on-the-ipads-closed-system-its-doom-for-pcs-no-its-great/28440| arxivsáne = 2010-jıl 15-may | avtor = Leander Kahney| sáne = 2010-jıl 30-yanvar | qaralǵan sáne = 2010-jıl 9-iyun }}&lt;/ref&gt;.

== Qáwipsizlik hám jeke qupıyalıq ==
iOS [[Apparatlıq támiynat|apparatlıq]] hám [[Programmalıq támiynat|baǵdarlamalıq támiynattıń]] ekewinde de kóplegen qáwipsizlik ózgesheliklerinen paydalanadı.

== Qabıl etiw ==

=== Bazar úlesi ===
iOS dúnyadaǵı eń kóp tarqalǵan [[mobil operaciyalıq sistema]] bolıp, [[Android]]-tan keyingi orında turadı. Sońǵı jıllarda iPad-lardıń satılıwı da Android-tan artta qalıp atır, al veb qollanıw boyınsha (barlıq qollanıwdıń wákili sıpatında) iPad-lar (iOS qollanılatuǵın) ele eń kóp tarqalǵan bolıp qalmaqta&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://gs.statcounter.com/#tablet-os-ww-monthly-201612-201612-map| bet = StatCounter Global Stats – Browser, OS, Search Engine including Mobile Usage Share| arxivurl = https://archive.today/20120526/http://gs.statcounter.com/%23mobile_browser-ww-monthly-201012-201111-bar#tablet-os-ww-monthly-201612-201612-map| arxivsáne = 2012-jıl 26-may | jumıs = [[StatCounter]] GlobalStats| qaralǵan sáne = 2020-jıl 4-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

2014-jılǵı [[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|WWDC]]-de Tim Kuk 2014-jıldıń iyun ayına kelip 800 million qurılma satılǵanın ayttı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2014/6/2/5772344/apple-wwdc-2014-stats-update| bet = Apple has sold more than 800 million iOS devices, 130 million new iOS users in the last year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170210135711/http://www.theverge.com/2014/6/2/5772344/apple-wwdc-2014-stats-update| arxivsáne = 2017-jıl 10-fevral | avtor = Ingraham| at = Nathan| sáne = 2014-jıl 2-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. 2015-jıldıń yanvar ayında Appledıń kvartal boyınsha tabıs haqqındaǵı konferenciyasında kompaniya 2007-jıldan beri bir milliardtan aslam iOS qurılmasın satqanın járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2015/01/27/apple-one-billion-ios-devices/| bet = Tim Cook: Apple Has Sold More Than 1 Billion iOS Devices| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160623144503/http://www.macrumors.com/2015/01/27/apple-one-billion-ios-devices/| arxivsáne = 2016-jıl 23-iyun | avtor = Rossignol| at = Joe| sáne = 2015-jıl 27-yanvar | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2015/01/27/apple-announces-1-billion-ios-devices-sold/| bet = Apple announces 1 billion iOS devices sold| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170704104006/https://9to5mac.com/2015/01/27/apple-announces-1-billion-ios-devices-sold/| arxivsáne = 2017-jıl 4-iyul | avtor = Kahn| at = Jordan| sáne = 2015-jıl 27-yanvar | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

2023-jıldıń fevral ayına kelip, 2 milliard qurılma iske túsirilgen,[1] al 2007-jıldan beri 1.5 milliard iPhone satılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.statista.com/statistics/263402/apples-iphone-revenue-since-3rd-quarter-2007/| bet = Apple iPhone revenue by quarter 2023| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216142528/https://www.statista.com/statistics/263402/apples-iphone-revenue-since-3rd-quarter-2007/| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | til = en| jumıs = Statista| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

2011-jıldıń aqırına kelip, iOS [[Smartfon|smartfonlar]] hám planshetler bazarınıń 60% úlesin iyeledi&lt;ref name=&quot;Saylor33&quot;&gt;{{Cite book|last=Saylor|first=Michael|title=The Mobile Wave: How Mobile Intelligence Will Change Everything|publisher=Vanguard Press}}&lt;/ref&gt;. 2014-jıldıń aqırına kelip, iOS smartfon bazarınıń 14.8% in hám planshet hám eki-birde qurılmalar bazarınıń 27.6% in quradı. 2023-jıldıń may ayında StatCounter satıw kórsetkishleri emes, al internet qollanıwı tiykarında ólshengende, iOS dúnya boyınsha smartfonlardıń 31.44% inde hám planshetlerdiń 55.75% inde qollanılǵanın xabarladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://gs.statcounter.com/#tablet-os-ww-monthly-201502-201503-bar| bet = StatCounter Global Stats: Top 7 Mobile Operating Systems on Feb 2015| arxivurl = https://archive.today/20120526/http://gs.statcounter.com/%23mobile_browser-ww-monthly-201012-201111-bar#tablet-os-ww-monthly-201502-201503-bar| arxivsáne = 2012-jıl 26-may | jumıs = [[StatCounter]] GlobalStats| qaralǵan sáne = 2020-jıl 4-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

2015-jıldıń úshinshi kvartalında Strategy Analytics izertlewi boyınsha, iOS-tıń dúnya júzilik [[smartfon]] bazarındaǵı úlesi rekord tómen 12.1% ke jetkenin kórsetti, bul [[Qıtay]] hám [[Afrika|Afrikadaǵı]] tómen kórsetkishler menen baylanıslı boldı. Android bazardıń 87.5% in iyeledi, al qalǵan bólimin Windows Phone hám BlackBerry quradı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.strategyanalytics.com/strategy-analytics/news/strategy-analytics-press-releases/strategy-analytics-press-release/2016/11/02/strategy-analytics-android-captures-record-88-percent-share-of-global-smartphone-shipments-in-q3-2016#.WDqfU-YrKUl| bet = Strategy Analytics: Android Captures Record 88 Percent Share of Global Smartphone Shipments in Q3 2016| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161127153018/https://www.strategyanalytics.com/strategy-analytics/news/strategy-analytics-press-releases/strategy-analytics-press-release/2016/11/02/strategy-analytics-android-captures-record-88-percent-share-of-global-smartphone-shipments-in-q3-2016#.WDqfU-YrKUl| arxivsáne = 2016-jıl 27-noyabr | avtor = Sui| at = Linda| sáne = 2016-jıl 2-noyabr | baspaxana = Strategy Analytics| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-noyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2016/11/02/ios-vs-android-market-share-3q16/| bet = iOS Adoption Remains at Lowest Levels Since 2014 as Android Captures Record 87.5% Market Share| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161127215126/http://www.macrumors.com/2016/11/02/ios-vs-android-market-share-3q16/| arxivsáne = 2016-jıl 27-noyabr | avtor = Rossignol| at = Joe| sáne = 2016-jıl 2-noyabr | baspaxana = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
__BÖLİDİMÖNDEMEW__
[[Kategoriya:IOS]]
[[Kategoriya:Apple Inc.]]
[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı]]</text>
      <sha1>0auocd60n20632kgtm3ataiym4ywjru</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265659</id>
      <parentid>265651</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Apple Inc. operaciyalıq sistemaları|Apple Inc. operaciyalıq sistemaları]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154245" sha1="orf44giwjtglrbq2lqf7zsnc1nguzbq" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:iOS}}
'''iOS''' (burınǵı atı '''iPhone OS''')&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2011/12/13/2612736/ios-history-iphone-ipad| bet = iOS: A visual history| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170412015548/http://www.theverge.com/2011/12/13/2612736/ios-history-iphone-ipad| arxivsáne = 2017-jıl 12-aprel | sáne = 2011-jıl 13-dekabr | til = en-US| jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2022-jıl 24-iyul }}&lt;/ref&gt; - [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyası tárepinen tek ǵana óz qurılmaları ushın islep shıǵarılǵan [[mobil operaciyalıq sistema]]&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/newsroom/2007/01/09Apple-Reinvents-the-Phone-with-iPhone/| bet = Apple Reinvents the Phone with iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190419173016/https://www.apple.com/newsroom/2007/01/09Apple-Reinvents-the-Phone-with-iPhone/| arxivsáne = 2019-jıl 19-aprel | til = en-US| jumıs = Apple Newsroom| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Ol 2007-jılı yanvarda birinshi áwlad [[IPhone|iPhone]] ushın járiyalandı hám 2007-jılı iyunda satıwǵa shıǵarıldı. iOS tıń úlken versiyaları hár jılı shıǵarıladı; házirgi turaqlı versiyası iOS 18, 2024-jılı 16-sentyabrda járiyalandı.

Bul [[Operatsion sistema|operaciyalıq sistema]] kompaniyanıń kóp mobil qurılmaların, sonıń ishinde iPhone hám Apple tárepinen islep shıǵarılǵan basqa úsh [[operaciyalıq sistema]]: iPadOS, tvOS hám watchOS tıń tiykarın quraydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2020/04/13/homepod-now-runs-on-tvos-heres-what-that-could-mean/| bet = HomePod now runs on tvOS, here's what that could mean| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200414143735/https://9to5mac.com/2020/04/13/homepod-now-runs-on-tvos-heres-what-that-could-mean/| arxivsáne = 2020-jıl 14-aprel | avtor = Espósito| at = Filipe| sáne = 2020-jıl 13-aprel | til = en-US| jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2022-jıl 12-dekabr }}&lt;/ref&gt;. iOS burın iPad qurılmalarında da isletilgen, biraq 2019-jılı iPadOS engiziligenge shekem, sonday-aq [[iPod Touch]] qurılmaları toqtatılǵanǵa shekem qollanılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/newsroom/2022/05/the-music-lives-on/| bet = The music lives on| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220511000703/https://www.apple.com/newsroom/2022/05/the-music-lives-on/| arxivsáne = 2022-jıl 11-may | til = en-US| jumıs = Apple Newsroom| qaralǵan sáne = 2022-jıl 28-iyun }}&lt;/ref&gt;. iOS [[Android]] ten keyin dúnyada ekinshi eń kóp ornatılǵan [[mobil operaciyalıq sistema]] bolıp esaplanadı. 2023-jılı dekabrǵa kelip, Apple [[App Store]] da 3.8 millionnan aslam iOS mobil qollanbaları bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.statista.com/statistics/268251/number-of-apps-in-the-itunes-app-store-since-2008/| bet = Number of apps from the Apple App Store 2022| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220207220642/https://www.statista.com/statistics/268251/number-of-apps-in-the-itunes-app-store-since-2008/| arxivsáne = 2022-jıl 7-fevral | til = en| jumıs = Statista| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS macOS tiykarında islep shıǵarılǵan. macOS sıyaqlı, ol Mach mikrokerneli hám FreeBSD komponentlerin óz ishine aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://lemp.io/is-mac-os-x-microkernel/| bet = Is Mac Os X Microkernel? – LEMP| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216134006/https://lemp.io/is-mac-os-x-microkernel/| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | til = en-US| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://github.com/writeups/iOS/blob/master/About%20iOS/Mach_and_BSD.md| bet = iOS/About iOS/Mach_and_BSD.md at master · writeups/iOS| til = en| jumıs = GitHub| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Bul Unix tárizli operaciyalıq sistema. iOS tıń ayırım bólimleri Apple Public Source License&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://opensource.apple.com/apsl/| bet = License - APSL| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171211105253/https://opensource.apple.com/apsl| arxivsáne = 2017-jıl 11-dekabr | jumıs = opensource.apple.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt; hám basqa licenziyalar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://opensource.apple.com/source/cups/cups-327/cups/doc/help/license.html| bet = Software License Agreement| jumıs = opensource.apple.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;, tiykarında ashıq kodlı bolsa da, iOS [[Menshikli programmalıq támiynat|menshikli baǵdarlamalıq támiynat]] bolıp esaplanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://opensource.apple.com/| bet = Apple Open Source| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200924194724/https://opensource.apple.com/| arxivsáne = 2020-jıl 24-sentyabr | qaralǵan sáne = 2020-jıl 25-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://ts2.space/en/why-is-ios-not-open-source/| bet = Why is iOS not open source?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216134007/https://ts2.space/en/why-is-ios-not-open-source/| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | avtor = Rogucki| at = Michał| sáne = 2023-jıl 28-oktyabr | til = en-US| jumıs = TS2 SPACE| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
2005-jılı [[Stiv Jobs]] [[IPhone|iPhone]] dı jobalastırıwdı baslaǵanda, ol &quot;Macintosh tı kishireytiwge, bul injenerlik tarawdaǵı áhmiyetli miynet bolatuǵın edi, yamasa [[iPod]] tı úlkeytiwge&quot; baylanıslı tańlaw aldında turdı. Jobs birinshi usınıstı qollap-quwatladı, biraq ol Skott Forstal hám Tony Fadel basshılıǵındaǵı Macintosh hám [[iPod]] toparların ishki básekige salıp qoydı. Nátiyjede Forstall iPhone OS ti jaratıw arqalı jeńiske eristi. Bul sheskim iPhone nıń úshinshi tárepten [[Programmalıq támiynat|baǵdarlama]] islep shıǵarıwshılar ushın platformaǵa aylanıwına jol ashtı: belgili desktop operaciyalıq sistemanı tiykar etip alıw, kóplegen úshinshi tárep Mac [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashılarına]] minimum qayta oqıwdan ótip, iPhone ushın baǵdarlama jazıwǵa múmkinshilik berdi. Sonday-aq, Forstal baǵdarlamashılar ushın iPhone qollanbaların islep shıǵarıwǵa arnalǵan baǵdarlamalıq rawajlanıw jıynaǵın (SDK) hám [[iTunes]] ishinde [[App Store]] nı jaratıwǵa juwapker boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-10-12/scott-forstall-the-sorcerers-apprentice-at-apple| bet = Scott Forstall, the Sorcerer's Apprentice at Apple| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170407032342/https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-10-12/scott-forstall-the-sorcerers-apprentice-at-apple| arxivsáne = 2017-jıl 7-aprel | avtor = Satariano| at = Adam| sáne = 2011-jıl 14-oktyabr | jumıs = [[Bloomberg Businessweek]]| baspaxana = [[Bloomberg L.P.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2011/10/13/scott-forstalls-personality-origins-of-ios-and-lost-iphone-4-prototype/| bet = Scott Forstall's Personality, Origins of iOS, and Lost iPhone 4 Prototype| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081118/https://www.macrumors.com/2011/10/13/scott-forstalls-personality-origins-of-ios-and-lost-iphone-4-prototype/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Kim| at = Arnold| sáne = 2011-jıl 12-oktyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;.

[[Operaciyalıq sistema]] iPhone menen birge 2007-jılı 9-yanvarda Macorld Conference &amp; Expo da járiyalandı hám sol jıldıń iyun ayında satıwǵa shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://money.cnn.com/2007/01/09/technology/apple_jobs/| bet = Apple: Hello, iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081508/http://money.cnn.com/2007/01/09/technology/apple_jobs/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Thomas| at = Owen| sáne = 2007-jıl 9-yanvar | jumıs = CNN Money| baspaxana = [[CNN]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1054769/smartphones/iphone.html| bet = Apple unveils iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170126161949/http://www.macworld.com/article/1054769/smartphones/iphone.html| arxivsáne = 2017-jıl 26-yanvar | avtor = Honan| at = Mathew| sáne = 2007-jıl 9-yanvar | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Yanvar ayındaǵı járiyalaw waqtında, [[Stiv Jobs]]: &quot;iPhone OS X ti qollanadı&quot; hám &quot;desktop dárejesindegi qollanbalardı&quot; islete aladı dep málimlegen edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2007/01/09/live-from-macworld-2007-steve-jobs-keynote/| bet = Live from Macworld 2007: Steve Jobs keynote| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170324084725/https://www.engadget.com/2007/01/09/live-from-macworld-2007-steve-jobs-keynote/| arxivsáne = 2017-jıl 24-mart | avtor = Block| avtorsilteme = Ryan Block| at = Ryan| sáne = 2007-jıl 9-yanvar | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/apple/2015/09/09/genius-annotated-with-genius/| bet = The original iPhone announcement annotated: Steve Jobs' genius meets Genius| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401232647/https://thenextweb.com/apple/2015/09/09/genius-annotated-with-genius/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Wright| at = Mic| sáne = 2015-jıl 9-sentyabr | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Biraq iPhone satıwǵa shıqqan waqıtta, operaciyalıq sistemanıń atı &quot;iPhone OS&quot; dep ózgertildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2011/12/13/2612736/ios-history-iphone-ipad| bet = iOS: A visual history| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170412015548/http://www.theverge.com/2011/12/13/2612736/ios-history-iphone-ipad| arxivsáne = 2017-jıl 12-aprel | sáne = 2013-jıl 16-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Dáslepki waqıtları, úshinshi tárepten tiykarǵı qollanbalardı qollap-quwatlamadı. Jobs tıń túsindiriwi boyınsha, baǵdarlamashılar Safari veb-brauzeri arqalı &quot;iPhone da tiykarǵı qollanbalarday isleytuǵın&quot; veb-qollanbalardı dúze aladı degen edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.informationweek.com/apple-launches-iphone-web-apps-directory/d/d-id/1060220| bet = Apple Launches iPhone Web Apps Directory| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170220092434/http://www.informationweek.com/apple-launches-iphone-web-apps-directory/d/d-id/1060220| arxivsáne = 2017-jıl 20-fevral | avtor = Gonsalves| at = Antone| sáne = 2007-jıl 11-oktyabr | jumıs = [[InformationWeek]]| baspaxana = [[UBM plc]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2011/10/21/jobs-original-vision-for-the-iphone-no-third-party-native-apps/| bet = Jobs' original vision for the iPhone: No third-party native apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401233112/https://9to5mac.com/2011/10/21/jobs-original-vision-for-the-iphone-no-third-party-native-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | sáne = 2011-jıl 21-oktyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. 2007-jılı oktyabrde, Apple tiykarǵı baǵdarlamalıq rawajlanıw jıynaǵınıń (SDK) islep shıǵarılıp atırǵanın hám onı &quot;fevral ayında baǵdarlamashılarǵa beriw&quot; rejesin járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2007/10/17/apple-we-plan-to-have-an-iphone-sdk-in-developers-hands-in-fe/| bet = Apple: &quot;we plan to have an iPhone SDK in developers' hands in February&quot;| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402080846/https://www.engadget.com/2007/10/17/apple-we-plan-to-have-an-iphone-sdk-in-developers-hands-in-fe/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Fletcher| at = Nik| sáne = 2007-jıl 17-oktyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/17/03/07/nine-years-of-apples-ios-sdk-generated-60-billion-14-million-jobs| bet = Nine Years of Apple's iOS SDK generated $60 billion, 1.4 million jobs| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081011/http://appleinsider.com/articles/17/03/07/nine-years-of-apples-ios-sdk-generated-60-billion-14-million-jobs| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Eran Dilger| at = Daniel| sáne = 2017-jıl 7-mart | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://fortune.com/2007/10/17/steve-jobs-apple-will-open-iphone-to-3rd-party-apps-in-february/| bet = Steve Jobs: Apple Will Open iPhone to 3rd Party Apps in February| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402080842/http://fortune.com/2007/10/17/steve-jobs-apple-will-open-iphone-to-3rd-party-apps-in-february/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Elmer-DeWitt| at = Philip| sáne = 2007-jıl 17-oktyabr | jumıs = [[Fortune (magazine)|Fortune]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. 2008-jılı 6-martta, Apple baspasóz konferenciyasın ótkizip, iPhone SDK sın járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2008/03/06/live-from-apples-iphone-press-conference/| bet = Live from Apple's iPhone SDK press conference| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170127165446/https://www.engadget.com/2008/03/06/live-from-apples-iphone-press-conference/| arxivsáne = 2017-jıl 27-yanvar | avtor = Block| avtorsilteme = Ryan Block| at = Ryan| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1132275/sdk.html| bet = Apple: iPhone SDK, enterprise announcement next week| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081039/http://www.macworld.com/article/1132275/sdk.html| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Dalrymple| at = Jim| sáne = 2008-jıl 27-fevral | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Apple_iPhone_2G_8GB_(16).jpg|nobaý|[[IPhone (1-áwlad)|Birinshi áwlad iPhone]], iOS ti (sol waqıtta iPhone OS dep atalǵan) qollanǵan birinshi kommerciyalıq qurılma (2007)]]
iOS [[App Store]] 2008-jılı 10-iyulda dáslepki 500 qollanbası menen ashıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2008/07/10/jobs-app-store-launching-with-500-iphone-applications-25-free/| bet = Jobs: App Store launching with 500 iPhone applications, 25% free| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330012936/https://www.engadget.com/2008/07/10/jobs-app-store-launching-with-500-iphone-applications-25-free/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Ricker| at = Thomas| sáne = 2008-jıl 10-iyul | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Bul tez pát penen ósip, 2008-jıldıń sentyabrinde 3,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2008/09/09App-Store-Downloads-Top-100-Million-Worldwide.html| bet = App Store Downloads Top 100 Million Worldwide| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401111744/http://www.apple.com/pr/library/2008/09/09App-Store-Downloads-Top-100-Million-Worldwide.html| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | sáne = 2008-jıl 9-sentyabr | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;, 2009-jıldıń yanvarında 15,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theregister.co.uk/2009/01/16/half_billion_iphone_apps/| bet = iPhone App Store breezes past 500 million downloads| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170505165333/http://www.theregister.co.uk/2009/01/16/half_billion_iphone_apps/| arxivsáne = 2017-jıl 5-may | avtor = Myslewski| at = Rik| sáne = 2009-jıl 16-yanvar | jumıs = [[The Register]]| baspaxana = Situation Publishing| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;, 2009-jıldıń iyunında 50,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2009/06/08/40-million-iphones-and-ipod-touches-and-50000-apps/| bet = State Of The iPhone Ecosystem: 40 Million Devices and 50,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090610235745/http://www.techcrunch.com/2009/06/08/40-million-iphones-and-ipod-touches-and-50000-apps/| arxivsáne = 2009-jıl 10-iyun | avtor = Siegler| at = MG| sáne = 2009-jıl 8-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;, 2009-jıldıń noyabrinde 100,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1143641/appstore_100000.html| bet = App Store officially passes 100,000 app mark| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330013112/http://www.macworld.com/article/1143641/appstore_100000.html| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Moren| at = Dan| sáne = 2009-jıl 4-noyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.businessinsider.com/iphone-app-store-passes-100000-apps-2009-11| bet = iPhone App Store Passes 100,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330000058/http://www.businessinsider.com/iphone-app-store-passes-100000-apps-2009-11| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Frommer| at = Dan| sáne = 2009-jıl 4-noyabr | jumıs = [[Business Insider]]| baspaxana = [[Axel Springer SE]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 2010-jıldıń avgustında 250,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/mobile/2010/08/28/apples-app-store-now-features-250000-apps/| bet = Apple's App Store Now Features 250,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170329233606/https://thenextweb.com/mobile/2010/08/28/apples-app-store-now-features-250000-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 29-mart | avtor = Brian| at = Matt| sáne = 2010-jıl 28-avgust | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://fortune.com/2010/08/28/apple-app-store-250000-and-counting/| bet = Apple App Store: 250,000 and counting| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330000653/http://fortune.com/2010/08/28/apple-app-store-250000-and-counting/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Elmer-DeWitt| at = Philip| sáne = 2010-jıl 28-avgust | jumıs = [[Fortune (magazine)|Fortune]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 2012-jıldıń iyulında 650,000 ǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2012/07/24/apple-app-store-hits-650000-apps-250000-designed-for-ipad-5-5b-paid-out-to-devs/| bet = Apple App Store Hits 650,000 Apps: 250,000 Designed For iPad, $5.5B Paid Out To Devs| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330014047/https://techcrunch.com/2012/07/24/apple-app-store-hits-650000-apps-250000-designed-for-ipad-5-5b-paid-out-to-devs/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Crook| at = Jordan| sáne = 2012-jıl 24-iyul | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 2013-jıldıń oktyabrinde 1 millionǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/10/22/4866302/apple-announces-1-million-apps-in-the-app-store| bet = Apple announces 1 million apps in the App Store, more than 1 billion songs played on iTunes radio| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170512171633/https://www.theverge.com/2013/10/22/4866302/apple-announces-1-million-apps-in-the-app-store| arxivsáne = 2017-jıl 12-may | avtor = Ingraham| at = Nathan| sáne = 2013-jıl 22-oktyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2013/10/22/apple-app-store-1-million/| bet = Apple's App Store Tops 1 Million Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330012049/http://mashable.com/2013/10/22/apple-app-store-1-million/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Fiegerman| at = Seth| sáne = 2013-jıl 22-oktyabr | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 2016-jıldıń iyunında 2 millionǵa&lt;ref name=&quot;The Verge 2 million&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/6/13/11922926/apple-apps-2-million-wwdc-2016| bet = Apple's App Store now has over 2 million apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170210135527/http://www.theverge.com/2016/6/13/11922926/apple-apps-2-million-wwdc-2016| arxivsáne = 2017-jıl 10-fevral | avtor = Golson| at = Jordan| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2016/06/13/apple-wwdc-apps/| bet = Apple's App Store now has over 2 million apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330012051/http://mashable.com/2016/06/13/apple-wwdc-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Beck| at = Kellen| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/uk/news/apple-by-the-numbers-2-million-apps15-million-apple-music-subscribers10-billion-icloud-documents/| bet = Apple by the numbers: 2 million apps, 15 million Apple Music subscribers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330014530/https://www.cnet.com/uk/news/apple-by-the-numbers-2-million-apps15-million-apple-music-subscribers10-billion-icloud-documents/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Carson| at = Erin| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, hám 2017-jıldıń yanvarında 2.2 millionǵa jetti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/1/5/14173328/apple-december-2016-app-store-record-phil-schiller| bet = Apple's App Store just had the most successful month of sales ever| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170128232821/http://www.theverge.com/2017/1/5/14173328/apple-december-2016-app-store-record-phil-schiller| arxivsáne = 2017-jıl 28-yanvar | avtor = Goode| at = Lauren| sáne = 2017-jıl 5-yanvar | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/apples-app-store-2016-revenue-tops-28-billion-mark-developers-net-20-billion/| bet = Apple's App Store 2016 revenue tops $28 billion mark, developers net $20 billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330055612/http://www.zdnet.com/article/apples-app-store-2016-revenue-tops-28-billion-mark-developers-net-20-billion/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Dignan| at = Larry| sáne = 2017-jıl 5-yanvar | jumıs = [[ZDNet]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;. 2016-jıldıń mart ayındaǵı maǵlıwmatlarǵa qaraǵanda, 1 million qollanbalar iPad plansheti menen tiykarınan sáykes keledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/3/21/11277804/1-million-ipad-apps| bet = There are now 1 million iPad apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330011925/http://www.theverge.com/2016/3/21/11277804/1-million-ipad-apps| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Kastrenakes| at = Jacob| sáne = 2016-jıl 21-mart | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Bul qollanbalardı jámi 130 milliardtan kóp ret júklep alınǵan&lt;ref name=&quot;The Verge 2 million&quot; /&gt; Qollanbalardı izertleytuǵın Sensor Tower kompaniyasınıń boljawı boyınsha, App Store 2020-jılǵa kelip 5 million qollanbaǵa jetedi dep kútilgen.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/08/10/app-store-to-reach-5-million-apps-by-2020-with-games-leading-the-way/| bet = App Store to reach 5 million apps by 2020, with games leading the way| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330003410/https://techcrunch.com/2016/08/10/app-store-to-reach-5-million-apps-by-2020-with-games-leading-the-way/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2016-jıl 10-avgust | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;.

2007-jılı sentyabrde Apple iPhone formasına tiykarlanǵan qaytadan dizaynlanǵan [[iPod]] - [[iPod Touch]] tı járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2007/09/the-ipod-meets-the-iphone-a-review-of-the-ipod-touch/| bet = The iPod meets the iPhone: a review of the iPod Touch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160618215925/http://arstechnica.com/apple/2007/09/the-ipod-meets-the-iphone-a-review-of-the-ipod-touch/| arxivsáne = 2016-jıl 18-iyun | avtor = Bangeman| at = Eric| sáne = 2007-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2010-jılı 27-yanvarda Apple kópshilik tárepinen asıǵıslıq penen kútilgen media planshetin - iPad tı járiyaladı. Bul qurılma iPhone hám [[iPod Touch]] qa qaraǵanda úlken ekranǵa iye bolıp, veb-betlerdi kóriw, media kontentlerdi paydalanıw hám oqıw ushın dizaynlanǵan edi. Ol 9.7-dyuym (25 sm) ekranı arqalı gazeta, elektron kitaplar, súwretler, videolar, muzıka, tekst processorı hújjetleri, video oyınlar hám bar iPhone qollanbaların óz ishine alǵan multimedia formatları menen kóp sensorlı tásir etisiw múmkinshiligin berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013/01/27/january-27-2010-apple-announces-the-ipad/| bet = January 27, 2010: Apple announces the iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180716024921/https://www.engadget.com/2013/01/27/january-27-2010-apple-announces-the-ipad/| arxivsáne = 2018-jıl 16-iyul | avtor = Rose| at = Michael| sáne = 2013-jıl 27-yanvar | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2010/01/apple-announces-ipad-attempts-to-change-the-world/| bet = Apple announces the iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170419103354/https://arstechnica.com/apple/2010/01/apple-announces-ipad-attempts-to-change-the-world/| arxivsáne = 2017-jıl 19-aprel | avtor = Foresman| at = Chris| sáne = 2010-jıl 27-yanvar | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2010/01/27Apple-Launches-iPad.html| bet = Apple Launches iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110703062209/http://www.apple.com/pr/library/2010/01/27Apple-Launches-iPad.html| arxivsáne = 2011-jıl 3-iyul | sáne = 2010-jıl 27-yanvar | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = Apple Inc.| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-aprel }}&lt;/ref&gt;. Ol sonday-aq veb-betlerdi kóriw ushın Safari diń mobil versiyası menen bir qatarda, [[App Store]], [[iTunes]] Library, iBookstore, Contacts hám Notes larǵa kiriwdi támiyinleydi. Kontent Wi-Fi hám qosımsha 3G xızmeti arqalı júklep alınadı yamasa paydalanıwshınıń kompyuteri menen sinxronlastırıladı&lt;ref name=&quot;MacRumors-iPad-event&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2010/01/27/apple-tablet-media-event-today-come-see-our-latest-creation/| bet = Apple Tablet Media Event Today: &quot;Come See Our Latest Creation&quot;| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200920032548/https://www.macrumors.com/2010/01/27/apple-tablet-media-event-today-come-see-our-latest-creation/| arxivsáne = 2020-jıl 20-sentyabr | sáne = 2010-jıl 27-yanvar | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 4-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. AT&amp;T dáslep iPad ushın 3G sımsız baylanıs xızmetin kórsetken AQSHtaǵı jalǵız provayderge aylandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.pcworld.com/article/188149/atandt_beefing_up_network_for_ipad_and_iphone.html| bet = AT&amp;T Beefing Up Network for iPad and iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100201014134/https://www.pcworld.com/article/188149/atandt_beefing_up_network_for_ipad_and_iphone.html| arxivsáne = 2010-jıl 1-fevral | avtor = Tony Bradley| sáne = 2010-jıl 29-yanvar | jumıs = [[PC World]]| qaralǵan sáne = 2010-jıl 29-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

2010-jılı iyunda Apple iPhone OS ti &quot;iOS&quot; dep qayta atadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2010-06-07-iphone-os-4-renamed-ios-gets-1500-new-features.html| bet = iPhone OS 4 renamed iOS 4, launching June 21 with 1500 new features| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220523171310/https://www.engadget.com/2010-06-07-iphone-os-4-renamed-ios-gets-1500-new-features.html| arxivsáne = 2022-jıl 23-may | avtor = Patel| at = N.| sáne = 2010-jıl 7-iyun | jumıs = [[Engadget]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 25-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/205857/iphone_os_4_wwdc.html| bet = iPhone OS gets new name, video calling| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220622234009/https://www.macworld.com/article/205857/iphone_os_4_wwdc.html| arxivsáne = 2022-jıl 22-iyun | avtor = Chartier| at = David| sáne = 2010-jıl 7-iyun | jumıs = [[Macworld]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 25-iyun }}&lt;/ref&gt;. &quot;IOS&quot; sawda belgisi Cisco tárepinen óz marshrutizatorlarında qollanılatuǵın IOS operaciyalıq sisteması ushın on jıldan artıq waqıt dawamında qollanılǵan edi. Hárbir potencial sudlasıwdıń aldın alıw ushın, Apple &quot;IOS&quot; sawda belgisin Cisco dan licenziyaladı&lt;ref name=&quot;ciscosuit&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://paidcontent.org/article/419-deja-vu-apples-new-ios-brand-is-already-used-by-cisco/| bet = Apple Avoids iPhone-Like Trademark Battle Thanks To Cisco, FaceTime Deals| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110511200002/http://paidcontent.org/article/419-deja-vu-apples-new-ios-brand-is-already-used-by-cisco/| arxivsáne = 2011-jıl 11-may | avtor = Tartakoff| at = Joseph| sáne = 2010-jıl 7-iyun | baspaxana = [[paidContent]]| qaralǵan sáne = 2011-jıl 2-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Apple Watch aqıllı saatı Tim Kuk tárepinen 2014-jılı 9-sentyabrde den sawlıq hám fitnes baǵdarın qadaǵalaw imkaniyatına iye ónim sıpatında járiyalandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/apple/2014/09/09/everything-apple-announced-september-2014-keynote/| bet = Everything Apple announced at its September 2014 keynote| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210403193928/https://thenextweb.com/apple/2014/09/09/everything-apple-announced-september-2014-keynote/| arxivsáne = 2021-jıl 3-aprel | avtor = Garun| at = Natt| sáne = 2014-jıl 9-sentyabr | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2014/9/9/6125873/apple-watch-smartwatch-announced| bet = Apple Watch announced: available for $349 early next year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140909183047/http://www.theverge.com/2014/9/9/6125873/apple-watch-smartwatch-announced| arxivsáne = 2014-jıl 9-sentyabr | avtor = Savov| at = Vlad| sáne = 2014-jıl 9-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-mart }}&lt;/ref&gt;. Ol 2015-jılı 24-aprelde satıwǵa shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2015/03/apple-watch-launching-on-april-24-starting-at-349/| bet = Apple Watch starts at $349, launching April 24| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170324090414/https://arstechnica.com/apple/2015/03/apple-watch-launching-on-april-24-starting-at-349/| arxivsáne = 2017-jıl 24-mart | avtor = Machkovech| at = Sam| sáne = 2015-jıl 9-mart | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/technology/2015/mar/09/apple-watch-available-april-24-for-between-349-and-10000| bet = Apple Watch: available 24 April for between $349 and $17,000| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170416162230/https://www.theguardian.com/technology/2015/mar/09/apple-watch-available-april-24-for-between-349-and-10000| arxivsáne = 2017-jıl 16-aprel | avtor = Gibbs| at = Samuel| sáne = 2015-jıl 9-mart | jumıs = [[The Guardian]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2015/3/9/8162455/apple-watch-price-release-date-2015| bet = Apple Watch release date is April 24th, with pricing from $349 to over $10,000| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171011181924/https://www.theverge.com/2015/3/9/8162455/apple-watch-price-release-date-2015| arxivsáne = 2017-jıl 11-oktyabr | avtor = Kastrenakes| at = Jacob| sáne = 2015-jıl 9-mart | jumıs = [[The Verge]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-mart }}&lt;/ref&gt;. Ol operaciyalıq sistema retinde watchOS ti qollanadı; watchOS iOS qa tiykarlanǵan bolıp, aktiv xızmetlerdi qadaǵalaw qollanbaları sıyaqlı Apple Watch ushın arnawlı jaratılǵan jańa funkciyalarǵa iye&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Hamburger|first=Ellis|title=Activity and Workout apps for Apple Watch track your moves 24/7|url=https://www.theverge.com/2014/9/9/6127523/fitness-and-workout-apps-apple-watch|access-date=13 April 2023| sáne =9 September 2014}}&lt;/ref&gt;.

2016-jılı oktyabrde Apple Neapol qalasındaǵı Federico II Neapol universitetiniń jańa kampusında óziniń birinshi iOS Developer Academy-sin ashtı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2016/10/05/apple-developer-academy-university-of-naples/| bet = Apple's First iOS Developer Academy Opens October 6 at University of Naples| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161223132037/http://www.macrumors.com/2016/10/05/apple-developer-academy-university-of-naples/| arxivsáne = 2016-jıl 23-dekabr | avtor = Juli Clover| sáne = 2016-jıl 5-oktyabr | baspaxana = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/16/10/05/apples-first-european-ios-developer-academy-opening-on-thursday-in-naples-italy| bet = Apple's first European iOS Developer Academy opening on Thursday in Naples, Italy| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221205057/http://appleinsider.com/articles/16/10/05/apples-first-european-ios-developer-academy-opening-on-thursday-in-naples-italy| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Mike Wuerthele| sáne = 2016-jıl 5-oktyabr | baspaxana = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Kurs tolıǵı menen biypul bolıp, Apple ekosistema platformaları ushın qollanbalardı jaratıw hám basqarıw boyınsha arnawlı texnikalıq kónlikpelerdi úyreniwge baǵdarlanǵan. Akademiyada sonday-aq biznes administraciyası máseleleleri (cifrlı múmkinshiliklerge dıqqat awdarıp, biznes jobalastırıw hám biznes basqarıw) hám grafikalıq interfeyslerin dizaynlaw baǵdarı da bar. Studentler &quot;Enterprise Track&quot; te qatnasıw múmkinshiligine iye, bul qollanbanıń pútkil ómiri cikli boyınsha - dizaynnan baslap, ámelge asırıw, qáwipsizlik, qátelerdi saplastırıw, maǵlıwmatlardı saqlawǵa hám bultlı esaplaw xızmetlerin qollanıwǵa shekem terеń oqıtıw tájiriybesi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.ilsole24ore.com/art/dopo-apple-arrivo-napoli-altri-big-dell-hi-tech-ACXIJns| bet = Dopo Apple in arrivo a Napoli altri big dell'hi-tech| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200815123931/https://www.ilsole24ore.com/art/dopo-apple-arrivo-napoli-altri-big-dell-hi-tech-ACXIJns| arxivsáne = 2020-jıl 15-avgust | sáne = 2019-jıl 18-oktyabr | til = it| jumıs = Il Sole 24 ORE| qaralǵan sáne = 2020-jıl 12-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.unina.it/-/12744301-ios-developer-academy-aprira-a-napoli| bet = iOS Developer Academy aprirà a Napoli {{!}} In Ateneo| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210421023213/http://www.unina.it/-/12744301-ios-developer-academy-aprira-a-napoli| arxivsáne = 2021-jıl 21-aprel | jumıs = [[University of Naples Federico II]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 12-avgust }}&lt;/ref&gt;. 2020-jılǵa kelip, akademiya dúnyanıń hár túrli mámleketlerinen kelgen mıńǵa jaqın studentti pitkerdi, olar 400 qollanbalar ideyası ústinde isledi hám 50 ge jaqın qollanbanı iOS [[App Store]] da járiyaladı. 2018-2019-oqıw jılında 30 dan artıq mámleketten studentler keldi. Olardıń 35 si hár jılı iyun ayınıń basında Kaliforniyada ótkiziletuǵın jıllıq Apple Developer Conference - Orldwide Developer Conference ke qatnasıw ushın tańlap alındı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.unina.it/ateneo/developer-academy| bet = Developer Academy {{!}} Università Federico II| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200810122720/http://www.unina.it/ateneo/developer-academy| arxivsáne = 2020-jıl 10-avgust | jumıs = [[University of Naples Federico II]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 12-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.lastampa.it/tecnologia/news/2019/05/15/news/apple-developer-academy-di-napoli-al-via-le-nuove-iscrizioni-1.33702119| bet = Apple Developer Academy di Napoli, al via le nuove iscrizioni| arxivurl = https://web.archive.org/web/20191219031831/https://www.lastampa.it/tecnologia/news/2019/05/15/news/apple-developer-academy-di-napoli-al-via-le-nuove-iscrizioni-1.33702119| arxivsáne = 2019-jıl 19-dekabr | sáne = 2019-jıl 15-may | til = it-IT| jumıs = lastampa.it| qaralǵan sáne = 2020-jıl 12-avgust }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Steve_Jobs_with_the_Apple_iPad_no_logo_(cropped).jpg|nobaý|Apple CEO-da [[Stiv Jobs]] iPad tı tanıstırıp atır (2010)]]
2019-jılı 3-iyunda iPad ushın iOS tıń brendli versiyası - iPadOS 2019-[[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|WWDC]] de járiyalandı; ol 2019-jılı 25-sentyabrde iske túsirildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://appleinsider.com/articles/19/06/03/apple-supplements-ios-13-with-new-tablet-specific-ipad-os-branch| bet = Apple unveils iPadOS, adding features specifically to iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190713124824/https://appleinsider.com/articles/19/06/03/apple-supplements-ios-13-with-new-tablet-specific-ipad-os-branch| arxivsáne = 2019-jıl 13-iyul | sáne = 2019-jıl 3-iyun | jumıs = [[AppleInsider]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

== Ózgeshelikler ==

=== Interfeys ===
iOS paydalanıwshı interfeysi tikkeley manipulyaciyaǵa tiykarlanǵan bolıp, sıypaw, basıw, qısıw hám keri qısıw sıyaqlı kóp sensorlı xareketlerdi qollanadı. Interfeysti basqarıw elementlerine slaydеrler, almastırǵıshlar hám túymeler kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/overview/interface-essentials/| bet = Interface Essentials – iOS – Human Interface Guidelines| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220210042116/https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/overview/interface-essentials/| arxivsáne = 2022-jıl 10-fevral | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;. Ishki akselerometrler bazı qollanbalarda qurılmanı silkiw (buǵan artqa qaytıw buyrıǵı ulıwmalıq nátiyjelerdiń biri) yamasa onı úsh ólshemde burıw (portret hám landscape rejimleri arasında almastırıw ulıwmalıq nátiyjelerdiń biri) háreketlerine juwap beriw ushın qollanıladı. § Accessibility bóliminde túsindirilgen hár qıylı qolaylıqlar kóriw hám esitiwinde máselesi bar paydalanıwshılarǵa iOS ti durıs qollanıw imkaniyatın beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/visual-design/adaptivity-and-layout/| bet = Adaptivity and Layout – Visual Design – iOS – Human Interface Guidelines| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220210042116/https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/visual-design/adaptivity-and-layout/| arxivsáne = 2022-jıl 10-fevral | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

iOS qurılmaları qulplı ekrannan júklеnеdi. Qulplı ekranda waqıt hám paydalanıwshınıń qulplı ekran vidjetleri kórsetiledi, olar qollanbalardaǵı ózgeriwshi maǵlıwmatlardı sáwlelendiredi. &lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT207122| bet = How to add and edit widgets on your iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231017071708/https://support.apple.com/en-us/HT207122| arxivsáne = 2023-jıl 17-oktyabr | sáne = 2023-jıl 23-fevral | til = en| jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2023-jıl 17-oktyabr }}&lt;/ref&gt; Qulptan sheshilgennen keyin, paydalanıwshı bas ekranǵa baǵdarlanadı, bul iOS qurılmalarındaǵı tiykarǵı navigaciya hám maǵlıwmat &quot;orayı&quot; bolıp, jeke kompyuterlerdegi jumıs stolına uqsas. iOS bas ekranları kóbinese qollanbalar belgishelerinen hám vidjetlerden quralǵan; qollanbalar belgisheleri tiyisli qollanbanı iske túsiredi, al vidjetler tikkeley bas ekranda hawa rayı boljawın, paydalanıwshınıń email poshtasın yamasa jańalıqlar lentasın avtomatik túrde jańalanıp turatuǵın tiri kontentlerdi kórsetedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/system-capabilities/widgets| bet = Widgets – System Capabilities – iOS – Human Interface Guidelines – Apple Developer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200809063632/https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/system-capabilities/widgets| arxivsáne = 2020-jıl 9-avgust | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

Ekrannıń joqarı bóliminde qurılma hám onıń baylanısları haqqında maǵlıwmat beriwshi status qatarı jaylasqan. Basqarıw orayın (Control Center) notch yamasa Dynamic Island tıń (Face ID li iPhone larda) oń joqarı tárеpinen &quot;tartıp&quot; túsiriw yamasa ekrannıń tómeninen joqarıǵa qaray &quot;tartıp&quot; shıǵarıw (Touch ID li iPhone larda) múmkin, bul Sazlawlardı ashpay-aq qurılmanı tezirek basqarıw ushın hár qıylı almastırǵıshlardı paydalanıw imkaniyatın beredi. Bul arqalı jaqtılıqtı, sestiń qattılıǵın, sımsız baylanıslardı, muzıka pleerin hám basqalardı basqarıw múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT202769| bet = Access and customize Control Center on your iPhone and iPod Touch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171002011705/https://support.apple.com/en-us/HT202769| arxivsáne = 2017-jıl 2-oktyabr | jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

Ekrannıń shep joqarı tárepinen tómenge qaray (yamasa Touch ID li iPhone larda joqarıdan tómenge) sıypaw Bildiriwler orayın (Notification Center) ashadı, ol iOS tıń sońǵı versiyalarında qulplı ekranǵa júdá uqsas. Ol bildiriwlerdi xronologiyalıq tártipte kórsetedi hám olardı qollanba boyınsha toparlaydı. Bazı qollanbalardıń bildiriw betlerinen tikkeley tásir etisiw múmkin, mısalı, xabardı tikkeley sol jerden turıp juwap beriw múmkin. Bildiriwler eki rejimde jiberiledi: qulplı ekranda kórsetiletuǵın hám ózgeshe ses hám vibraciya menen signallanıwshı áhmiyetli eskertiw xabarları (mısalı, ayrıqsha jaǵday yamasa awır hawa rayı haqqındaǵı eskertiw xabarları), eskertiw banneri hám qollanbalarǵa bildiriw belgisi menen birge keledi, al standart eskertiw xabarları defolt túrindegi ses hám vibraciyadan paydalananadı. Ekewi de Bildiriwler orayınan tabıla aladı hám qulplı ekranda belgilengen waqıt dawamında kórsetiledi (eger paydalanıwshı qulplı waqıtta Bildiriwler orayın ruqsat etpegen bolsa). &lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT201925| bet = Use notifications on your iPhone, iPad, and iPod Touch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140819154745/http://support.apple.com/kb/HT3576| arxivsáne = 2014-jıl 19-avgust | jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/how-use-notification-center-iphone-and-ipad| bet = How to find your notifications and respond when you're ready| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210122094407/https://www.imore.com/how-use-notification-center-iphone-and-ipad| arxivsáne = 2021-jıl 22-yanvar | sáne = 2018-jıl 2-dekabr | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2021-jıl 3-mart }}&lt;/ref&gt;

Touch ID li iPhone larda ekran kórinislerin bas túyme hám quwat túymesin bir waqıtta basıw arqalı súwretke túsiriw múmkin. [[Android]] penen salıstırǵanda, onda túymelerdi basıp turıw talap etilse, iOS ta qısqa waqıt basıw jetkilikli&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://ansonalex.com/tutorials/how-to-take-a-screenshot-on-the-iphone-5-and-ios-6/| bet = How to Take a Screenshot on the iPhone 5 and iOS 6 [Video]| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201204003206/https://ansonalex.com/tutorials/how-to-take-a-screenshot-on-the-iphone-5-and-ios-6/| arxivsáne = 2020-jıl 4-dekabr | avtor = Alex| at = Anson| sáne = 2012-jıl 4-oktyabr | jumıs = AnsonAlex.com| qaralǵan sáne = 2020-jıl 31-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Face ID li iPhone larda ekran kórinislerin súwretke túsiriw ushın ses qattılıǵın kóbeytiw túymesi hám quwat túymesi qollanıladıd&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.digitaltrends.com/mobile/how-to-take-a-screenshot-on-an-iphone-x/| bet = How to Take a Screenshot on an iPhone X and Newer Models| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201204003933/https://www.digitaltrends.com/mobile/how-to-take-a-screenshot-on-an-iphone-x/| arxivsáne = 2020-jıl 4-dekabr | sáne = 2020-jıl 1-dekabr | til = en| jumıs = Digital Trends| qaralǵan sáne = 2020-jıl 31-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Kamera qollanbasında iOS 7 ge shekem skeuomorf jaqtırılatuǵın kamera shutter animaciyası qollanılǵan. Sol waqıttan baslap, ol ápiwayı qısqa qarańǵılanıw effektin qollanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.smashingmagazine.com/2017/01/how-functional-animation-helps-improve-user-experience/| bet = How Functional Animation Helps Improve User Experience| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210819215153/https://www.smashingmagazine.com/2017/01/how-functional-animation-helps-improve-user-experience/| arxivsáne = 2021-jıl 19-avgust | sáne = 2017-jıl 11-yanvar | til = en| jumıs = Smashing Magazine| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-avgust | citata = [Image: shutter-animation-in-apple-ios-6-camera-app.png] Shutter image in the iOS 6 camera app}}&lt;/ref&gt;. Waqıt ótiwi menen qosılǵan áhmiyetli qosımshalarǵa HDR fotografiya hám qozǵalıwshı obyektlerden keletuǵın kóleńke effektleriniń aldın alıwshı normal hám joqarı dinamikalıq diapazonlı súwretlerdi bir waqıtta saqlap qalıw opciyası (iPhone 5, iOS 6 dan baslap), avtomatik HDR sazlaw (iOS 7.1 den baslap), qosılǵan jaǵdayda hárbir foto menen birge qısqa video biriktirilgen &quot;live photo&quot; (iPhone 6s, iOS 9), hám cifrlı zoom tez túymesi (iPhone 7 Plus, iOS 10) kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.dpreview.com/reviews/apple-iphone-5-review/2| bet = Apple iPhone 5 Camera Review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210819220754/https://www.dpreview.com/reviews/apple-iphone-5-review/2| arxivsáne = 2021-jıl 19-avgust | sáne = 2012-jıl 9-oktyabr | jumıs = DPReview| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/tech/services-and-software/how-to-enable-auto-hdr-in-ios-7-1/| bet = How to enable auto-HDR in iOS 7.1| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210819220753/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/how-to-enable-auto-hdr-in-ios-7-1/| arxivsáne = 2021-jıl 19-avgust | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2014-jıl 10-mart | til = en| jumıs = CNET| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/camera-tests-zoom-iphone-7-vs-iphone-7-plus| bet = Camera tests: Zoom on the iPhone 7 vs iPhone 7 Plus| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210506230737/https://www.imore.com/camera-tests-zoom-iphone-7-vs-iphone-7-plus| arxivsáne = 2021-jıl 6-may | sáne = 2016-jıl 21-sentyabr | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-avgust }}&lt;/ref&gt;. Video ólshemi hám kadr tezligi sıyaqlı bazı kamera sazlawları kameranıń óz interfeysi arqalı sazlanbaydı, al sistema sazlawlarına jiberiledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT209431| bet = Record HD or 4K video with your iPhone or iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210819220754/https://support.apple.com/en-us/HT209431| arxivsáne = 2021-jıl 19-avgust | sáne = 2020-jıl 14-dekabr | til = en| jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-avgust }}&lt;/ref&gt;.

iOS 13 tegi &quot;kontekst menyuları&quot; dep atalatuǵın jańa funkciya elementti basıp turǵanıńızda baylanıslı háreketlerdi kórsetedi. Kontekst menyusı kórsetilgende, fon buzılǵan kóriniste boladı&lt;ref name=&quot;developer.apple.com&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/controls/context-menus/| bet = Context Menus – Controls – iOS – Human Interface Guidelines – Apple Developer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200803085459/https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/controls/context-menus/| arxivsáne = 2020-jıl 3-avgust | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

Bir neshe varianttan tańlaw ushın, tańlaw basqarıw elementi qollanıladı. Selektorlar tómende bekitilgen yamasa kontent penen bir qatarda (sáne selektorları dep ataladı) payda bolıwı múmkin. Sáne selektorları basqa tańlaw basqarıw elementleri sıyaqlı kóriniske iye, biraq kún, ay hám qálegen jaǵdayda jıl ushın baǵanalarǵa iye.

Eskertiw xabarları ekrannıń ortasında payda boladı, biraq ekrannıń tómeninen joqarıǵa qaray jılısıp shıǵatuǵın eskertiw xabarları da bar (&quot;háreketler paneli&quot; dep ataladı). Joq etiw háreketleri (qanday da bir elementti joq etiw sıyaqlı) qızıl reńde kórsetiledi.

iOS tıń rásmiy shrifti - San Francisco. Ol kishi tekstlerdi oqıw ushın arnawlı dizayn etilgen hám pútkil operaciyalıq sistemada, sonday-aq úshinshi tárep qosımshalarında da qollanıladı&lt;ref name=&quot;developer.apple.com&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/controls/context-menus/| bet = Context Menus – Controls – iOS – Human Interface Guidelines – Apple Developer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200803085459/https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/controls/context-menus/| arxivsáne = 2020-jıl 3-avgust | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/controls/context-menus/ &quot;Context Menus – Controls – iOS – Human Interface Guidelines – Apple Developer&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;.

Ikonkalardıń ólshemi úlken ekranlı iPhonelar ushın 180x180 piksel, ádette 6 dyuymnan úlken modeller, sonıń ishinde iPhone 11 Pro hám iPhone 8 Plus ushın, al kishi displeyli iPhonelarda 120x120 piksel boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/library/archive/qa/qa1686/_index.html| bet = Technical Q&amp;A QA1686: App Icons on iPhone, iPad and Apple Watch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200730234505/https://developer.apple.com/library/archive/qa/qa1686/_index.html| arxivsáne = 2020-jıl 30-iyul | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

==== Bas ekran ====
SpringBoard tárepinen islengen bas ekran qosımsha belgilerin hám tómengi bólimde paydalanıwshılar eń kóp qollanılatuǵın qosımshaların bekitip qoya alatuǵın dok panelin kórsetedi. iOS bas ekranları ádette qosımsha belgileri hám vidjetlerden quralǵan; qosımsha belgileri baylanıslı qosımshanı iske túsiredi, al vidjetler bolsa hawa rayı boljawın, paydalanıwshınıń elektron pochta qutısın yamasa jańalıqlar lentasın bas ekranda tikkeley kórsetiw sıyaqlı tiri, avtomatik jańalanatuǵın maǵlıwmatlardı kórsetedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/guide/iphone/add-edit-and-remove-widgets-iphb8f1bf206/ios| bet = Add, edit, and remove widgets on iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216134006/https://support.apple.com/guide/iphone/add-edit-and-remove-widgets-iphb8f1bf206/ios| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | til = en| jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Bas ekran qollanıwshı qurılma qulpın ashqanda, qosımshada bolǵan waqıtta fizikalıq &quot;Bas&quot; túymesin basqanda yamasa ekrannıń tómengi bólimindegi úy panelin joqarı qaray sıypap ótkeninde payda boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://help.apple.com/iphone/8/#/iph3bd00bbb| bet = Home button – Apple| arxivurl = https://web.archive.org/web/20181118200222/https://help.apple.com/iphone/8/#/iph3bd00bbb| arxivsáne = 2018-jıl 18-noyabr | jumıs = help.apple.com| qaralǵan sáne = 2015-jıl 24-may }}&lt;/ref&gt;. Ekrannıń joqarı bóliminde waqıt, batareya quwatı hám signal kúshi sıyaqlı maǵlıwmatlardı kórsetiw ushın status qatarı bar. Ekrannıń qalǵan bólimi házirgі qosımsha ushın ajıratılǵan. Qupıya sóz ornatılǵan bolsa hám qollanıwshı qurılmanı qosqanda, bas ekranǵa kiriwge ruqsat beriliwden aldın qulıplaw ekranında qupıya sóz kiritiliw kerek&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT204060| bet = About iOS passcodes – Apple Support| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150428092931/https://support.apple.com/en-us/HT204060| arxivsáne = 2015-jıl 28-aprel | jumıs = support.apple.com| qaralǵan sáne = 2015-jıl 24-may }}&lt;/ref&gt;.

iPhone OS 3-de Spotlight tanıstırıldı, bul paydalanıwshılarǵa media, qosımshalar, elektron pochtalar, baylanıslar, xabarlar, esletpeler, kalendar waqıyaları hám usıǵan uqsas mazmundı izlew imkaniyatın berdi. [[iOS 7]] hám keyingi versiyalarda Spotlight bas ekrannıń qálegen jerine tómen qaray tartıw arqalı ashıladı (Xabarlandırıw Orayı hám Basqarıw Orayın ashatuǵın joqarı hám tómengi shetlerden basqa)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/13/06/10/apples-ios-7-embeds-search-bar-into-every-app-screen| bet = Apple's iOS 7 brings quick Spotlight search access to every app page| arxivurl = https://web.archive.org/web/20131007171934/http://appleinsider.com/articles/13/06/10/apples-ios-7-embeds-search-bar-into-every-app-screen| arxivsáne = 2013-jıl 7-oktyabr | sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = [[AppleInsider]]| qaralǵan sáne = 2013-jıl 18-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.smartipadguide.com/search-on-ipad-with-spotlight-on-ios-7| bet = Search on iPad with iOS 7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150113004543/http://www.smartipadguide.com/search-on-ipad-with-spotlight-on-ios-7| arxivsáne = 2015-jıl 13-yanvar | sáne = 2013-jıl 21-oktyabr | qaralǵan sáne = 2014-jıl 1-mart }}&lt;/ref&gt;. iOS 9-da Spotlight-qa kiriw ushın eki usıl bar. iOS 7 hám 8-degi sıyaqlı, qálegen bas ekrandı tómen qaray tartıw Spotlight-tı kórsetedi. Biraq, oǵan iOS 3-ten 6-ǵa shekem bolǵan versiyalardaǵıday kiriwge de boladı. Bul Spotlight-qa Siri usınısların beredi, olar qosımsha usınısların, baylanıs usınısların hám jańalıqlardı óz ishine aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/2984323/hands-on-with-the-new-proactive-spotlight-in-ios-9.html| bet = Hands-on with the new, proactive Spotlight in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200923040843/https://www.macworld.com/article/2984323/hands-on-with-the-new-proactive-spotlight-in-ios-9.html| arxivsáne = 2020-jıl 23-sentyabr | sáne = 2015-jıl 16-sentyabr | qaralǵan sáne = 2020-jıl 25-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 10-da Spotlight endi arnawlı &quot;Búgin&quot; paneliniń joqarı bóliminde jaylasqan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/7/8/12128150/ios-10-hands-on-preview-lockscreen| bet = iOS 10 will make you love your lock screen| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170210155903/http://www.theverge.com/2016/7/8/12128150/ios-10-hands-on-preview-lockscreen| arxivsáne = 2017-jıl 10-fevral | avtor = Seifert| at = Dan| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;.

iPhone OS 3.2 shıǵarılǵannan keyin, paydalanıwshılar Bas ekran ushın fon súwretin ornatıw múmkinshiligin aldı. Dáslep bul funkciya tek iPad (1-áwlad) ushın ǵana qoljetimli boldı, iPhone OS 3.2 shıqqannan bir neshe ay keyin shıqqan iOS 4-ke shekem, bul funkciya operaciyalıq sistemanı júrgize alatuǵın barlıq iPhone hám [[iPod Touch]] modelleri ushın qoljetimli boldı, tek [[iPhone 3G]] hám iPod touch (2-áwlad) belgi animaciyalarındaǵı iskerlik máselelerine baylanıslı bul imkaniyattan tıs qaldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2010/06/22/steve-jobs-on-lack-of-custom-wallpapers-in-ios-4-for-iphone-3g/| bet = Steve Jobs on Lack of Custom Wallpapers in iOS 4 for iPhone 3G| avtor = Slivka| at = Eric| sáne = 2010-jıl 22-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 19-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS 7 Bas ekranda parallaks effektin tanıstırdı, bul qurılmanıń qozǵalısına juwap retinde qurılmanıń fon súwreti hám belgilerin jıljıtadı, 3D effektin hám qalqıp júrgen belgiler illyuziyasın jaratadı. Bul effekt sonday-aq Mail hám Safari qosımshalarınıń vkladka kórinisinde de kórinedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.idownloadblog.com/2013/06/28/ios-7-parallax-effect-explained/| bet = A closer look at iOS 7 parallax effect| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220519000418/https://www.idownloadblog.com/2013/06/28/ios-7-parallax-effect-explained/| arxivsáne = 2022-jıl 19-may | avtor = Zibreg| at = Christian| sáne = 2016-jıl 26-sentyabr | baspaxana = iDownloadBlog.com| qaralǵan sáne = 2022-jıl 5-may }}&lt;/ref&gt;.

Izertlewshiler paydalanıwshılardıń óz bas ekranlarındaǵı belgilerin qollanıw jiyiligi hám qosımshalardıń bir-birine baylanıslılıǵına, sonday-aq qolaylılıq hám estetika sebepleri boyınsha shólkemlestiretuǵının anıqladı.

==== Sistema shrifti ====
iOS dáslep sistema shrifti retinde Helvetica-nı qollandı. Apple iPhone 4 hám onıń Retina displeyi ushın Helvetica Neue-ge ótip, iOS 4-te eski iPhone qurılmaları ushın Helvetica-nı sistema shrifti retinde saqlap qaldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://daringfireball.net/2010/06/4| bet = 4| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171009111438/https://daringfireball.net/2010/06/4| arxivsáne = 2017-jıl 9-oktyabr | avtor = Gruber| at = John| sáne = 2010-jıl 29-iyun | jumıs = [[John Gruber|Daring Fireball]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 7 menen birge Apple sistema shriftin Helvetica Neue Light-qa ózgertetuǵının járiyaladı, bul sheshim tómen ajıratatuǵın mobil ekranlar ushın jeńil, juqa shrifttiń durıs qollanılmawı sebepli sınǵa ushıradı. Apple aqırında Helvetica Neue-ni tańladı&lt;ref&gt;{{Cite journal|first=Elizabeth|last=Stinson|title=Why Apple abandoned the world's most beloved typeface|url=https://www.wired.com/2015/06/apple-abandoned-worlds-beloved-typeface/| sáne =June 9, 2015|access-date=October 15, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://venturebeat.com/2013/07/09/apple-fontgate-ends-with-thicker-helvetica-neue-in-ios-7-beta-3/| bet = Apple 'fontgate' ends with thicker Helvetica Neue in iOS 7 beta 3| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171015203655/https://venturebeat.com/2013/07/09/apple-fontgate-ends-with-thicker-helvetica-neue-in-ios-7-beta-3/| arxivsáne = 2017-jıl 15-oktyabr | avtor = Koetsier| at = John| sáne = 2013-jıl 9-iyul | jumıs = [[VentureBeat]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 7 shıǵarılıwı sonday-aq Sazlawlar arqalı tekstti masshtablaw yamasa basqa tekst qoljetimlilik ózgerisler qollanıw múmkinshiligin berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2013/09/21/ios-7-how-to-make-text-more-readablelarger-on-your-ipad-and-iphone/| bet = iOS 7 How-to: Make text more readable/larger on your iPad and iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160731183723/http://9to5mac.com/2013/09/21/ios-7-how-to-make-text-more-readablelarger-on-your-ipad-and-iphone/| arxivsáne = 2016-jıl 31-iyul | avtor = Guarino| at = Sarah| sáne = 2013-jıl 21-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/how-increase-or-decrease-font-sizes-iphone-and-ipad-ios-7-dynamic-type| bet = How to increase or decrease font sizes on iPhone and iPad in iOS 7 with Dynamic Type| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170508115332/http://www.imore.com/how-increase-or-decrease-font-sizes-iphone-and-ipad-ios-7-dynamic-type| arxivsáne = 2017-jıl 8-may | avtor = Kazmucha| at = Allyson| sáne = 2013-jıl 20-noyabr | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 9 benen birge Apple shriftti San Francisco-ǵa ózgertti, bul Apple tárepinen islep shıǵılǵan, maksimal oqıwǵa qolaylı hám ónimler qatarı boyınsha shrift birdeyligi ushın arnalǵan shrift edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2015/09/16/apple-ios-9-font/| bet = All hail Apple's new iOS 9 font, San Francisco| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171221035219/http://mashable.com/2015/09/16/apple-ios-9-font/| arxivsáne = 2017-jıl 21-dekabr | avtor = Strange| at = Adario| sáne = 2015-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/15/09/16/first-look-apple-drops-helvetica-for-san-francisco-in-ios-9| bet = Apple drops Helvetica for San Francisco in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170306092414/http://appleinsider.com/articles/15/09/16/first-look-apple-drops-helvetica-for-san-francisco-in-ios-9| arxivsáne = 2017-jıl 6-mart | sáne = 2015-jıl 16-sentyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

==== Papkalar ====
iOS 4 papkalardı tanıstırdı, olardı bir qosımshanı ekinshisiniń ústine súyrew arqalı jaratıwǵa boladı, hám sonnan keyin, usı procedura járdeminde papkaǵa kóbirek elementler qosıwǵa boladı. Papka ushın atama ishindegi qosımshalar kategoriyası boyınsha avtomatik túrde tańlanadı, biraq atın paydalanıwshı da ózgerte aladı&lt;ref name=&quot;Folders&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/1152168/ios4folders.html| bet = Hands on with iOS 4 folders| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171101033003/https://www.macworld.com/article/1152168/ios4folders.html| arxivsáne = 2017-jıl 1-noyabr | avtor = Frakes| at = Dan| sáne = 2010-jıl 21-iyun | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Papkalar ishindegi qosımshalar xabarlandırıw belgishelerin alǵanda, ayırım xabarlandırıwlar sanı qosıladı hám ulıwma san papkanıń ózinde xabarlandırıw belgisi retinde kórsetiledi&lt;ref name=&quot;Folders&quot; /&gt; Dáslepki waqıtta, iPhone-daǵı papkalar 12-ge shekem qosımshanı, al iPad-taǵı papkalar 20 qosımshanı óz ishine ala alatuǵın edi.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/1160291/tablets/create-organize-ios-folders.html| bet = How to create and organize iOS folders| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171015202624/https://www.macworld.com/article/1160291/tablets/create-organize-ios-folders.html| arxivsáne = 2017-jıl 15-oktyabr | avtor = Friedman| at = Lex| sáne = 2011-jıl 20-iyun | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Jańa iPhone apparatlıq qurılmalarında displeylerdıń ólshemleri úlkeyiwi menen, iOS 7 papkalardı bas ekran dúzilisine uqsas betler menen jańaladı, bul papka funkcionallıǵın áhmiyetli keńeytiwge múmkinshilik berdi. Papkanıń hárbir beti 9-ǵa shekem qosımshanı óz ishine ala aladı, hám ulıwma 15 bet bolıwı múmkin, bul bir papkada barlıǵı 135 qosımshaǵa jol qoyadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.lifewire.com/how-many-apps-allowed-iphone-2000752| bet = How Many Apps and Folders Can an iPhone Have?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170806182301/https://www.lifewire.com/how-many-apps-allowed-iphone-2000752| arxivsáne = 2017-jıl 6-avgust | avtor = Costello| at = Sam| sáne = 2017-jıl 20-mart | jumıs = [[Lifewire]]| baspaxana = [[Dotdash]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 9-da Apple iPad apparatlıq qurılmaları ushın papka ólshemlerin jańaladı, hár bette 16 qosımshaǵa ruqsat etip, ele de maksimal 15 bet penen, ulıwma sandı 240 qosımshaǵa shekem kóbeytip&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2015/07/08/new-folders-ios-9/| bet = iOS 9 lets you store 105 more apps per folder on the iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171015150809/https://9to5mac.com/2015/07/08/new-folders-ios-9/| arxivsáne = 2017-jıl 15-oktyabr | avtor = Miller| at = Chance| sáne = 2015-jıl 8-iyul | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

==== Xabarlandırıw Orayı ====
iOS 5-ke shekem, xabarlandırıwlar modal aynada jetkiziletuǵın hám qabıl etilgennen keyin kóriw múmkin emes edi. iOS 5-te Apple Xabarlandırıw Orayın tanıstırdı, ol paydalanıwshılarǵa xabarlandırıwlar tariyxın kóriwge múmkinshilik beredi. Paydalanıwshı xabarlandırıwdı basıp, oǵan sáykes qosımshanı asha aladı yamasa onı óshire aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/au/iphone/features/notification-center.html| bet = iPhone 4S – Always know what's up in Notification Center| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120214123941/http://www.apple.com/au/iphone/features/notification-center.html| arxivsáne = 2012-jıl 14-fevral | baspaxana = Apple Inc.}}&lt;/ref&gt;. Endi xabarlandırıwlar ekrannıń joqarı bóliminde qısqa waqıt payda bolatuǵın bannerlerde jetkiziledi. Eger paydalanıwshı alınǵan xabarlandırıwdı bassa, xabarlandırıwdı jibergen qosımsha ashıladı. Paydalanıwshılar sonday-aq qosımshanıń xabarlandırıw sazlawların ózgertiw arqalı xabarlandırıwlardı modal dóretiw aynalarında kóriwdi tańlay aladı. iOS 8 penen birge tanıstırılǵan vidjetler endi Xabarlandırıw Orayı arqalı qoljetimli bolıp, 3-táreplerden belgilenedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/tech/mobile/how-to-use-widgets-on-ios-8/| bet = How to use widgets on iOS 8| til = en| jumıs = CNET| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Qosımsha jabıq waqtında xabarlandırıw jibergende, onıń belgisinde qızıl belgi payda boladı. Bul belgi paydalanıwshıǵa bir qarawda qosımshanıń qansha xabarlandırıw jibergenin bildiredi. Qosımshanı ashıw belgini óshiredi.

==== Qosımshalar ====
iOS qurılmaları Apple tárepinen islep shıǵarılǵan aldınnan ornatılǵan qosımshalar menen keledi, olarǵa Pochta (Mail), Kartalar (Maps), TV, Muzıka, FaceTime, Shıjlan (Wallet), Densawlıq hám basqa kóplegen qosımshalar kiredi.

Qosımshalar (&quot;apps&quot;) - bul iOS-ke ornatıwǵa bolatuǵın qollanba [[Programmalıq támiynat|baǵdarlamanıń]] eń ulıwma forması. Olar [[App Store]] cifrlı dúkanınıń rásmiy katalogınan júklep alınadı, bul jerde qosımshalar paydalanıwshılarǵa usınılmastan aldın qáwipsizlik tekseriwinen ótedi. 2017-jılı iyunda Apple óz kórsetpelerin jańalap, qosımsha rawajlandırıwshılardıń paydalanıwshılardı óz qosımshaları ushın pikir qaldırıwǵa shaqırıw ushın arnawlı sorawlardı qollanıw múmkinshiligin joq etetuǵının belgiledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/6/9/15768196/apple-ending-annoying-app-store-review-prompts| bet = Apple won't let apps annoy you with their own review prompts anymore| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170609200122/https://www.theverge.com/2017/6/9/15768196/apple-ending-annoying-app-store-review-prompts| arxivsáne = 2017-jıl 9-iyun | avtor = Kastrenakes| at = Jacob| sáne = 2017-jıl 9-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/06/09/app-rating-custom-prompts-app-store-banned/| bet = App Store now requires developers to use official API to request app ratings, disallows custom prompts| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170612140318/https://9to5mac.com/2017/06/09/app-rating-custom-prompts-app-store-banned/| arxivsáne = 2017-jıl 12-iyun | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2017-jıl 9-iyun | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;. iOS qosımshaların sonday-aq baǵdarlama tarqatıwshı usınǵan IPA faylınan tikkeley, rásmiy emes jollar menen de ornatıwǵa boladı. Olar iOS Software Development Kit (SDK) járdeminde jazıladı hám kóbinese Xcode penen birge qollanıladı, bunda rásmiy qollap-quwatlanatuǵın [[Swift (programmalastırıw tili)|Swift]] hám Objective-C sıyaqlı programmalastırıw tilleri paydalanıladı. Basqa kompaniyalar da óz programmalastırıw tillerin qollanıp, tiykarǵı iOS qosımshaların rawajlandırıwǵa múmkinshilik beretuǵın qurallar jaratqan

iOS ushın qosımshalar kóbinese UIKit [[programmalastırıw]] [[Freymvork|freymvorkı]] komponentlerin qollanıp qurıladı. Bul qosımshalardıń operacion sistema menen bir qálipte kóriniwine múmkinshilik beredi, biraq sonıń menen birge olardı arnawlı túrde sazlawǵa da jol qoyadı.

Elementler iOS jańalanıwları menen birge avtomatik túrde jańalanıp turadı, sonıń ishinde jańa interfeys qaǵıydaların da óz ishine aladı. UIKit elementleri júdá beyimli, bul [[Programmist (Baǵdarlamashı)|programma rawajlandırıwshılarǵa]] barlıq iOS qurılmalarında birdey kórinetugın bir qosımsha jaratıwǵa múmkinshilik beredi. iOS interfeysin anıqlawdan tısqarı, UIKit qosımshanıń funkcionallıǵın da belgileydi.

Dáslepki waqıtta [[Apple Inc.|Apple]] programma rawajlandırıwshılarǵa SDK shıǵarıwdı kózlemegen edi, sebebi olar úshinshi tárep qosımshalarınıń iOS ushın rawajlandırılıwın qálemey, onıń ornına veb-qosımshalar qurılıwın qálegen edi. Biraq, bul texnologiya keń qollanıwǵa iye bolmadı, bul Applediń pikirin ózgertiwine alıp keldi, sonlıqtan 2007-jılı oktyabrde programma rawajlandırıwshılar ushın SDK járiyalandı hám aqırında 2008-jılı 6-martta shıǵarıldı.

SDK rawajlandırıw qurallarınıń tolıq jıynaǵın óz ishine aladı&lt;ref name=&quot;MacRumors SDK2&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2008/03/06/apple-releases-iphone-sdk-demos-spore-instant-messaging/| bet = Apple Releases iPhone SDK, Demos Spore, Instant Messaging| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160311195044/http://www.macrumors.com/2008/03/06/apple-releases-iphone-sdk-demos-spore-instant-messaging/| arxivsáne = 2016-jıl 11-mart | avtor = Kim| at = Arnold| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 11-iyun }}&lt;/ref&gt;, sonıń ishinde audio mikser hám iPhone emulyatorı bar. Bul Mac paydalanıwshıları ushın biypul júklep alınadı. [[Microsoft Windows]] kompyuterleri ushın jetkilikli emes. Qosımshanı sınap kóriw, texnikalıq járdem alıw hám qosımshalardı App Store arqalı tarqatıw ushın, rawajlandırıwshılar Apple Developer Programmasına jazılıwı kerek.

Jıllar dawamında Apple Store qosımshaları bir neshe áhmiyetli belgilerde asıp ketti, sonıń ishinde 50,000&lt;ref name=&quot;50,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2009/06/08/40-million-iphones-and-ipod-touches-and-50000-apps/| bet = State Of The iPhone Ecosystem: 40 Million Devices and 50,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090610235745/http://www.techcrunch.com/2009/06/08/40-million-iphones-and-ipod-touches-and-50000-apps/| arxivsáne = 2009-jıl 10-iyun | avtor = Siegler| at = MG| sáne = 2009-jıl 8-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 100,000&lt;ref name=&quot;100,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2009/11/04/apple-announces-over-100000-apps-available-on-the-app-store/| bet = Apple Announces Over 100,000 Apps Available on the App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190330120948/https://www.macrumors.com/2009/11/04/apple-announces-over-100000-apps-available-on-the-app-store/| arxivsáne = 2019-jıl 30-mart | sáne = 2009-jıl 4-noyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 250,000&lt;ref name=&quot;250,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/mobile/2010/08/28/apples-app-store-now-features-250000-apps/| bet = Apple's App Store Now Features 250,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170329233606/https://thenextweb.com/mobile/2010/08/28/apples-app-store-now-features-250000-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 29-mart | avtor = Brian| at = Matt| sáne = 2010-jıl 28-avgust | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 500,000&lt;ref name=&quot;500,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2011/10/04/more-than-18-billion-apps-downloaded-from-app-store/| bet = More than 18 billion apps downloaded from App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170421125437/https://www.engadget.com/2011/10/04/more-than-18-billion-apps-downloaded-from-app-store/| arxivsáne = 2017-jıl 21-aprel | avtor = Grothaus| at = Michael| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;, 1&amp;nbsp;million&lt;ref name=&quot;1 million&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/10/22/4866302/apple-announces-1-million-apps-in-the-app-store| bet = Apple announces 1 million apps in the App Store, more than 1 billion songs played on iTunes radio| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170512171633/https://www.theverge.com/2013/10/22/4866302/apple-announces-1-million-apps-in-the-app-store| arxivsáne = 2017-jıl 12-may | avtor = Ingraham| at = Nathan| sáne = 2013-jıl 22-oktyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;, hám 2 million qosımsha&lt;ref name=&quot;The Verge 2 million2&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/6/13/11922926/apple-apps-2-million-wwdc-2016| bet = Apple's App Store now has over 2 million apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170210135527/http://www.theverge.com/2016/6/13/11922926/apple-apps-2-million-wwdc-2016| arxivsáne = 2017-jıl 10-fevral | avtor = Golson| at = Jordan| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. Bir milliardınshı qosımsha 2009-jılı 24-aprelde ornatıldı&lt;ref name=&quot;Billion&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2009/04/24Apples-Revolutionary-App-Store-Downloads-Top-One-Billion-in-Just-Nine-Months.html| bet = Apple's Revolutionary App Store Downloads Top One Billion in Just Nine Months| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170315100024/http://www.apple.com/pr/library/2009/04/24Apples-Revolutionary-App-Store-Downloads-Top-One-Billion-in-Just-Nine-Months.html| arxivsáne = 2017-jıl 15-mart | sáne = 2009-jıl 24-aprel | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;.

==== Qosımshalar kitapxanası ====
Qosımshalar kitapxanası qosımshalardı olardıń funkciyası yamasa túrine qarap avtomatik túrde papkalarǵa jaylastıradı hám barlıq ornatılǵan qosımshalardıń álipbe tártibindegi dizimin óz ishine aladı. Mısalı, ol barlıq sociallıq media qosımshaların bir papkaǵa, al ónimdarlıq qosımshaların basqa papkaǵa jaylastırıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.pcmag.com/how-to/how-to-organize-your-home-screen-with-ios-14s-app-library| bet = How to Use the App Library to Organize Your iPhone or iPad Home Screen| til = en| jumıs = PCMAG| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Paydalanıwshılar Qosımshalar kitapxanasınıń joqarı bólimindegi izlew qatarın qollanıp, qosımshalardı tez tabıwı hám olardı ashıwı múmkin. Paydalanıwshılar bas ekrannıń arnawlı qosımsha betlerin jasırıwdı tańlap alıwı múmkin, bul eń kóp qollanatuǵın qosımshalarga itibar qaratıwdı ańsatlastıradı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT211345| bet = Organize the Home Screen and App Library on your iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216134005/https://support.apple.com/en-us/HT211345| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | sáne = 2023-jıl 16-noyabr | til = en| jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Saqlaw ===
iOS qáwipsizlik hám jeke maǵlıwmatlardı qorǵaw ushın qatań qumsalǵıshtı qollanadı. Qosımshalar ulıwma ózleriniń konteynerlerine hám sistemanıń arnawlı papkalarına, mısalı Súwretler kitapxanasına kiriwge sheklengen. Óz sandboxınan tısqarı fayllardı ashıw ushın, iOS hújjet tańlaǵıshlar, fayl provayderler hám qosımsha keńeytiwler sıyaqlı mexanizmlerdi paydalanadı.

iOS 8 hújjet interakciya kontrolleriniń bir bólegi sıpatında Hújjet Tańlaǵısh hám Hújjet Provayder keńeytiwlerin engizdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/library/archive/documentation/General/Conceptual/ExtensibilityPG/FileProvider.html| bet = App Extension Programming Guide: Document Provider| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216142528/https://developer.apple.com/library/archive/documentation/General/Conceptual/ExtensibilityPG/FileProvider.html| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://docs.developer.apple.com/documentation/uikit/uidocumentpickerextensionviewcontroller| bet = UIDocumentPickerExtensionViewController| til = en-US| jumıs = Apple Developer Documentation| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/ios-8-document-provider-extensions-explained| bet = Document provider extensions in iOS 8: Explained| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216142528/https://www.imore.com/ios-8-document-provider-extensions-explained| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | avtor = updated| at = Rene Ritchie last| sáne = 2014-jıl 22-iyul | til = en| jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Bul qosımshalardıń oraylıq jaylasqan yamasa bult saqlaw xızmetlerinde saqlanǵan hújjetlerdi ashıwına, saqlawına hám olar menen birge islesiwine múmkinshilik beredi.

iOS 11 menen birge, Apple Fayllar qosımshasın&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/how-to/files-app-ios-11/| bet = How to Use the New Files App in iOS 11| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216142528/https://www.macrumors.com/how-to/files-app-ios-11/| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | sáne = 2017-jıl 19-sentyabr | jumıs = macrumors.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt; hám Fayl Provayder keńeytiwin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://docs.developer.apple.com/documentation/fileprovider/| bet = File Provider| til = en-US| jumıs = Apple Developer Documentation| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;, engizdi, paydalanıwshılarǵa ózleriniń faylların basqarıw hám shólkemlestiriw ushın oraylıq orın berdi. Qosımshalar Fayllar qosımshasına biriktirilip, olardıń hújjetlerin Fayllar qosımshasınan tikkeley ashıw hám redaktorlaw múmkinshiligin beredi.

iOS qurılmalarınıń saqlaw orını [[ICloud|iCloud]] arqalı keńeytiliwi múmkin, bul Apple kompaniyasınıń bult tiykarındaǵı saqlaw sheshimi bolıp, barlıq paydalanıwshılarǵa 5GB saqlaw ornın biypul beredi, al basqa jobalardı paydalanıw ushın pullı jazılıw talap etiledi. iCloud Drive paydalanıwshılarǵa hár túrli fayllardı, mısalı hújjetler, prezentaciyalar hám kestelerdi bultta saqlawǵa múmkinshilik beredi. Bul fayllar bir neshe qurılmadan ashılıwı múmkin, tek paydalanıwshı birdey Apple ID menen kiriw shárti menen.

=== Qolaylıq ===
iOS kóriw hám esitiwde qıyınshılıqları bar paydalanıwshılarǵa járdem beriw ushın hár túrli qolaylılıq funkciyaların usınıs etedi. Tiykarǵı funkciyalardıń biri, VoiceOver, ekrandaǵı maǵlıwmatlardı dawıslı oqıydı, sonıń ishinde kontekstlik túymeler, belgisheler, siltemeler hám basqa paydalanıwshı interfeysi elementlerin qamtıydı hám paydalanıwshıǵa operaciyalıq sistemada jest arqalı navigaciya islewge múmkinshilik beredi. Ádepki basqarıw elementleri bar hám UIKit [[Freymvork|freymvorkı]] menen islep shıǵılǵan barlıq qosımshalar VoiceOver funkcionallıǵın ózinde jaylastırǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/how-use-voiceover-iphone-and-ipad| bet = How to use VoiceOver on iPhone and iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220131037/http://www.imore.com/how-use-voiceover-iphone-and-ipad| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | avtor = Tanasychuk| at = Mike| sáne = 2016-jıl 15-sentyabr | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. Mısallardan biri - súwretke túsiriw ushın iPhone-dı kótergende, VoiceOver súwret kórinisiniń táriypin beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-iphone-voiceover-technology-for-the-blind/| bet = Seeing eye phone: Giving independence to the blind| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401060628/https://www.cnet.com/news/apple-iphone-voiceover-technology-for-the-blind/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Tibken| at = Shara| sáne = 2016-jıl 25-mart | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. 2013-jılı iOS 7 shıǵarılıwı menen birge tanıstırılǵan &quot;iPhone ushın islep shıǵılǵan&quot; baǵdarlaması sheńberinde, Apple Bluetooth hám arnawlı texnologiyalıq protokoldı qollanıp, úylesimli úshinshi tárep úskenelerin iPhone hám iPad penen baylanıstırıw ushın texnologiya islep shıqtı, bul ses signalın tikkeley paydalanıwshınıń qulaǵına uzatıwǵa múmkinshilik beredi. iPhone ushın islep shıǵılǵan ónimler ushın qosımsha sazlawlarǵa batareya monitoring hám hár qıylı ortalıqlar ushın ses sazlawların ózgertiw kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-iphone-hearing-aid-tech-deaf-ios-accessibility-cochlear-starkey-bluetooth-watch/| bet = Apple iPhone tech helps reinvent the hearing aid| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401063911/https://www.cnet.com/news/apple-iphone-hearing-aid-tech-deaf-ios-accessibility-cochlear-starkey-bluetooth-watch/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Tibken| at = Shara| sáne = 2016-jıl 3-noyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/anthonykosner/2014/08/16/made-for-iphone-hearing-aids-hands-on-with-halo-a-mission-critical-wearable/| bet = Made For iPhone Hearing Aids: Hands On With Halo, A Mission-Critical Wearable| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401062155/https://www.forbes.com/sites/anthonykosner/2014/08/16/made-for-iphone-hearing-aids-hands-on-with-halo-a-mission-critical-wearable/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Wing Kosner| at = Anthony| sáne = 2014-jıl 16-avgust | jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. Apple 2016-jılı iOS 10 shıǵarılıwı menen qolaylılıq ushın qosımsha háreketler isledi. Bularǵa VoiceOver-ge jańa aytılıw redaktorın qosıw, qurılmanıń kamerası arqalı obyektlerdi úlkeytiwge múmkinshilik beretuǵın Magnifier sazlawın qosıw, gereń adamlarǵa iPhone-nan telefon qońırawların ámelge asırıw ushın programmalıq TTY qollap-quwatlawı, sonday-aq úshinshi tárep baǵdarlamashılarına óz qosımshalarına durıs qolaylılıq funkciyaların kiritiwge arnalǵan oqıw qollanbalar hám kórsetpeler kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/06/26/accessibility-was-all-around-this-years-wwdc/| bet = Accessibility was all around this year's WWDC| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401055914/https://techcrunch.com/2016/06/26/accessibility-was-all-around-this-years-wwdc/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Aquino| at = Steven| sáne = 2016-jıl 26-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;.

2012-jılı Liat Kornowski &quot;The Atlantic&quot; basılımında &quot;iPhone Braille oylap tabılǵannan beri eń revolyucion rawajlanıwlardıń biri bolıp shıqtı&quot; dep jazǵan edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/05/how-the-blind-are-reinventing-the-iphone/256589/| bet = How the Blind Are Reinventing the iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401055505/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/05/how-the-blind-are-reinventing-the-iphone/256589/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Kornowski| at = Liat| sáne = 2012-jıl 2-may | jumıs = [[The Atlantic]]| baspaxana = [[Atlantic Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;, al 2016-jılı TechCrunch basılımınan Steven Aquino Apple kompaniyasın &quot;járdemshi texnologiyalar tarawında basshılıq etip atır&quot; dep táriyipledi. Apple kompaniyasınıń Global qolaylılıq siyasatı hám baslamaları boyınsha joqarı menedjeri Sara Herlinger: &quot;Biz qolaylılıqtı tiykarǵı adam huqıqı dep esaplaymız. Biziń ónimlerimizdiń negizine qurıw - bul maǵlıwmatqa kiriw hám múmkinshilikler tosqınlıqsız bolatuǵın, imkaniyatı sheklengen adamlarǵa óz maqsetlerine erisiw ushın jol ashatuǵın inklyuziv dúnya kóz-qarasın qollap-quwatlawdı bildiredi&quot; dep málimledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/05/19/when-it-comes-to-accessibility-apple-continues-to-lead-in-awareness-and-innovation/| bet = When it comes to accessibility, Apple continues to lead in awareness and innovation| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401144536/https://techcrunch.com/2016/05/19/when-it-comes-to-accessibility-apple-continues-to-lead-in-awareness-and-innovation/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Aquino| at = Steven| sáne = 2016-jıl 19-may | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;.

iOS-ke qarata sın-pikir birinshi márte iske túsirgende internette baylanıs (WiFi yamasa [[iTunes]] arqalı) hám jumıs isleytuǵın SIM-karta talap etiliwine baylanıslı bolǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.co.uk/how-to/activate-iphone-without-sim-3643294/| bet = How to activate an iPhone without a SIM card (or Wi-Fi)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201213221343/https://www.macworld.co.uk/how-to/activate-iphone-without-sim-3643294/| arxivsáne = 2020-jıl 13-dekabr | qaralǵan sáne = 2020-jıl 31-dekabr | last1 = Haslam| first1 = Karen| jumıs = Macworld UK| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Bul sheklew iOS 12-de bosatılǵan bolıp, endi keyingisi (SIM-karta) talap etilmeydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.wootechy.com/activation-bypass/how-to-activate-an-iphone-without-sim/| bet = How to Activate iPhone without SIM?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201231222422/https://www.wootechy.com/activation-bypass/how-to-activate-an-iphone-without-sim/| arxivsáne = 2020-jıl 31-dekabr | til = en| qaralǵan sáne = 2020-jıl 31-dekabr | jumıs = www.wootechy.com| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

=== Kóp tapsırma ===
iOS ushın kóp tapsırmalardı islew (multitasking) birinshi ret 2010-jılı iyun ayında iOS 4 versiyası menen birge shıǵarıldı&lt;ref name=&quot;Ars Technica iOS 4 review&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2010/06/ars-reviews-ios-4-whats-new-and-notable/| bet = Ars reviews iOS 4: what's new, notable, and what needs work| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081218/https://arstechnica.com/apple/2010/06/ars-reviews-ios-4-whats-new-and-notable/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Cheng| at = Jacqui| sáne = 2010-jıl 21-iyun | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Tek ǵana belgili qurılmalar - [[iPhone 4]], [[iPhone 3GS]] hám [[iPod Touch]] 3-áwladı - kóp tapsırmalı islew múmkinshiligine iye boldı.[3] iPad bolsa kóp tapsırmalı islewdi sol jılı noyabr ayında iOS 4.2.1 versiyasında ǵana aldı.

iOS-te kóp tapsırmalı islew ámelge asırılıwı onıń usılı ushın sınǵa alınǵan, sebebi ol fonda isleytuǵın baǵdarlamalardıń jumısın sheklengen funkciyalar toplamı menen shegaralandıradı hám baǵdarlama islep shıǵarıwshılardan onı anıq qollap-quwatlawdı talap etedi&lt;ref name=&quot;PCWorld2&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.pcworld.com/article/199528/Multitasking_With_iOS_4_is_Horrible_Apple_Blew_It.html| bet = Multitasking With iOS 4 is Horrible: Apple Blew It| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130629185931/http://www.pcworld.com/article/199528/Multitasking_With_iOS_4_is_Horrible_Apple_Blew_It.html| arxivsáne = 2013-jıl 29-iyun | avtor = Newman| at = Jared| sáne = 2010-jıl 22-iyun | baspaxana = PC World| qaralǵan sáne = 2013-jıl 14-aprel }}&lt;/ref&gt;.

iOS 4-ke shekem kóp tapsırmalı islaw tek Apple qurılmada ornatılǵan baǵdarlamalardıń bir bólegi menen sheklengen edi. Biraq, paydalanıwshılar óz qurılmasın &quot;jailbreak&quot; qılıw arqalı rásmiy emes túrde kóp tapsırmalı islew múmkinshiligin ala alatuǵın edi&lt;ref name=&quot;iOS 4 walkthrough&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/ios-4-review| bet = iOS 4 review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180615111736/https://www.imore.com/ios-4-review| arxivsáne = 2018-jıl 15-iyun | avtor = Ritchie| at = Rene| sáne = 2010-jıl 14-iyun | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2020-jıl 25-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 4-ten baslap, úshinshi áwlad hám onnan keyingi iOS qurılmalarında kóp tapsırmalı islew jeti fon API-ları arqalı qollap-quwatlanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/apple-announces-multitasking-iphone-40| bet = Apple announces multitasking for iPhone OS 4 (iPhone 3GS/iPod Touch G3 only)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200924015005/https://www.imore.com/apple-announces-multitasking-iphone-40| arxivsáne = 2020-jıl 24-sentyabr | avtor = Ritchie| at = Rene| sáne = 2010-jıl 8-aprel | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2020-jıl 25-sentyabr }}&lt;/ref&gt;:

# Fon sesi - baǵdarlama ses yamasa video mazmundı oynatıp turǵan waqıtqa shekem fonda islewdi dawam etedi
# Internet arqalı dawıslı baylanıs (VoIP) - telefon qońırawı bolmaǵan waqıtta baǵdarlama toqtatıp qoyıladı
# Fon ornı - baǵdarlamaǵa orın ózgerisleri haqqında xabar beriledi&lt;ref name=&quot;Executing Code in the Background&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/library/ios/documentation/iPhone/Conceptual/iPhoneOSProgrammingGuide/BackgroundExecution/BackgroundExecution.html| bet = App Programming Guide for iOS – Background Execution| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150727054318/https://developer.apple.com/library/ios/documentation/iPhone/Conceptual/iPhoneOSProgrammingGuide/BackgroundExecution/BackgroundExecution.html| arxivsáne = 2015-jıl 27-iyul | sáne = 2014-jıl 17-sentyabr | baspaxana = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2015-jıl 4-sentyabr }}&lt;/ref&gt;
# Push bildiriwleri
# Jergilikli bildiriwler - baǵdarlama aldın-ala belgilengen waqıtta jetkiziliwi kerek bolǵan jergilikli bildiriwlerdi jobalastıradı
# Tapsırmanı tamamlaw - baǵdarlama berilgen tapsırmanı tamamlaw ushın sistemadan qosımsha waqıt soraydı
# Tez baǵdarlama almastırıw - baǵdarlama hesh qanday kodtı orınlamaydı hám qálegen waqıtta yadtan óshirilip taslanıwı múmkin

iOS 5-te úsh jańa fon API-ları tanıstırıldı:

# Gazeta dúkanı - baǵdarlama paydalanıwshıǵa tayar bolıw ushın fonda mazmundı júklep aladı
# Sırtqı qosımsha qurılma - baǵdarlama sırtqı qosımsha qurılma menen baylanısadı hám belgili aralıqlarda maǵlıwmat almasadı
# Bluetooth qosımsha qurılması - baǵdarlama Bluetooth qosımsha qurılması menen baylanısadı hám belgili aralıqlarda maǵlıwmat almasadı

iOS 7-de Apple barlıq baǵdarlamalardı fonda jańalaw múmkinshiligin beriwshi jańa kóp tapsırmalı funkciyanı tanıstırdı. Bul funkciya paydalanıwshı eń kóp qollanǵan baǵdarlamaların jańalawǵa artıqmashlıq beredi hám qurılmanıń batareya xızmet múddetin ádewir qısqartpastan, uyalı tarmaǵına qaraǵanda Wi-Fi tarmaǵın paydalanıwdı qáleydi.

==== Baǵdarlamalar arasında almastırıw ====
iOS 4.0 den iOS 6.x ke shekem, úy túymesin eki ret basıw baǵdarlama almastırıwshını iske túsiredi. Tómennen jıljımalı dok tárizli interfeys payda boladı, ekran mazmunın joqarı jıljıtadı. Belgileshe tańlaw baǵdarlamanı almastıradı. Eń shep tárepte muzıka basqarıw elementleri, burılıstı qulıplaw hám iOS 4.2 hám onnan joqarı versiyalarda ses kúshin basqarıw túymeleri jaylasqan.

iOS 7 niń kirgiziliwi menen, úy túymesin eki ret basıw da baǵdarlama almastırıwshını iske túsiredi. Biraq, aldıńǵı versiyalardan parqlı túrde, ol belgileshe ústinde ashıq baǵdarlamalardıń ekran súwretlerin kórsetedi hám gorizontal jıljıtıw arqalı aldıńǵı baǵdarlamalar arasında geziwge boladı, sonday-aq baǵdarlamalardı joqarı súyrew arqalı jabıwǵa boladı, bul WebOS tıń bir neshe kartalardı basqarıw usılına uqsas&lt;ref name=&quot;Jon Rubinstein: OS X and iOS 7 borrow features from webOS&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.tuaw.com/2013/06/12/jon-rubinstein-os-x-and-ios-7-borrow-features-from-webos/| bet = Jon Rubinstein: OS X and iOS 7 borrow features from webOS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130928040445/http://www.tuaw.com/2013/06/12/jon-rubinstein-os-x-and-ios-7-borrow-features-from-webos/| arxivsáne = 2013-jıl 28-sentyabr | avtor = Yoni Heisler| sáne = 2013-jıl 12-iyun | jumıs = TUAW| qaralǵan sáne = 2013-jıl 23-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS 9 dıń kirgiziliwi menen, baǵdarlama almastırıwshı áhmiyetli vizual ózgerislerge iye boldı; iOS 7 de kirgiziligen karta metaforasın saqlap qalıp, baǵdarlama belgishesi kishirek boldı hám ekran súwretiniń ústinde payda boladı (ol endi úlkenirek, sebebi &quot;Jaqında hám Tańlamalı Baylanıslar&quot; alıp taslanǵan), hám hárbir baǵdarlama &quot;kartası&quot; bir-birin jawıp, paydalanıwshı jıljıtqanda rolodeks effektin payda etedi. Endi, úy ekranı baǵdarlama almastırıwshınıń eń shep tárepinde emes, al eń oń tárepte payda boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.iphonehacks.com/2015/06/ios-9-vs-ios-8-a-look-at-the-ui-changes-in-ios-9.html| bet = iOS 9 vs. iOS 8: A look at the UI changes in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20151107041632/http://www.iphonehacks.com/2015/06/ios-9-vs-ios-8-a-look-at-the-ui-changes-in-ios-9.html| arxivsáne = 2015-jıl 7-noyabr | avtor = Prabhu| at = Gautam| sáne = 2015-jıl 17-iyun | jumıs = iPhone Hacks| qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 11 de baǵdarlama almastırıwshı úlken qayta dizaynǵa iye boldı. Planshetlerde Basqarıw Orayı hám baǵdarlama almastırıwshı birlestiriligen. Planshetlerde baǵdarlama almastırıwshını tómenge qaray jıljıtıw arqalı da ashıwǵa boladı. Telefonlarda, eger operativ yadta baǵdarlamalar bolmasa, baǵdarlama almastırıwshını ashıw múmkin emes.

==== Tapsırmalardı tamamlaw ====
iOS 4.0 den iOS 6.x ke shekem, baǵdarlama almastırıwshıdaǵı belgishelerdi qısqa waqıt basıp turıw olardı &quot;silkiniwge&quot; májbúrleydi (úy ekranındaǵı sıyaqlı) hám paydalanıwshıǵa baǵdarlamanıń belgishesiniń múyeshinde payda bolatugın qızıl minus sheńberin basıw arqalı baǵdarlamanı májbúriy jabıwǵa ruqsat beredi&lt;ref name=&quot;iOS: Force an app to close&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://support.apple.com/kb/HT5137| bet = iOS: Force an app to close| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120930234318/http://support.apple.com/kb/HT5137| arxivsáne = 2012-jıl 30-sentyabr | baspaxana = Apple Inc.| qaralǵan sáne = 2012-jıl 9-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Kóp tapsırmalı rejimnen baǵdarlamalardı tazalaw iOS 4.0 den 6.1.6 ǵa shekem, yaǵnıy iOS 6 nıń aqırǵı versiyasına shekem ózgerissiz qaldı.

iOS 7 den baslap, bul process tezlesken hám ańsatlasqan. iOS 7 de, belgishelerdi jabıw ushın olardı basıp turıwdıń ornına, olar ápiwayı túrde joqarı qaray jıljıtıw arqalı jabıladı. iOS 6.1.6 ǵa shekem bir waqıtta tek bir baǵdarlama jabılsa, endi úsh baǵdarlamanı bir waqıtta jabıwǵa boladı&lt;ref name=&quot;tuaw&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.tuaw.com/2013/09/18/ios-7-multitasking-has-a-brand-new-look/| bet = iOS 7 multitasking| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140221045014/http://www.tuaw.com/2013/09/18/ios-7-multitasking-has-a-brand-new-look/| arxivsáne = 2014-jıl 21-fevral | sáne = 2013-jıl 18-sentyabr | baspaxana = Tuaw| qaralǵan sáne = 2014-jıl 21-mart }}&lt;/ref&gt;.

==== Tapsırmanı juwmaqlaw ====
Tapsırmanı juwmaqlaw baǵdarlamalarǵa toqtatılgannan keyin de belgili bir tapsırmanı dawam etiwge ruqsat beredi&lt;ref name=&quot;MacWorld1&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1150496/multitasking_iphone.html| bet = Inside iPhone 4.0's multitasking| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130530231748/http://www.macworld.com/article/1150496/multitasking_iphone.html| arxivsáne = 2013-jıl 30-may | avtor = Snell| at = Jason| sáne = 2010-jıl 8-aprel | baspaxana = Macworld| qaralǵan sáne = 2013-jıl 14-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/products/apple-iphone-4-at-t/review/| bet = Apple iPhone 4 AT&amp;T review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402080855/https://www.cnet.com/products/apple-iphone-4-at-t/review/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = German| at = Kent| sáne = 2010-jıl 23-iyun | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. iOS 4.0 den baslap, baǵdarlamalar fonda tapsırmanı orınlaw ushın on minutqa shekem waqıt soray aladı&lt;ref name=&quot;iLounge1&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/instant-expert-secrets-features-of-ios-4/| bet = Instant Expert: Secrets &amp; Features of iOS 4| arxivurl = https://web.archive.org/web/20121221165136/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/instant-expert-secrets-features-of-ios-4/| arxivsáne = 2012-jıl 21-dekabr | avtor = Hollington| at = Jesse| sáne = 2010-jıl 21-iyun | baspaxana = iLounge| qaralǵan sáne = 2013-jıl 14-aprel }}&lt;/ref&gt;. Biraq, bul fonda júklep alıw hám júklep beriwlerge tiyisli emes (mısalı, eger paydalanıwshı bir baǵdarlamada júklep alıwdı baslasa, ol baǵdarlamadan shıqqannan keyin júklep alıw juwmaqlanbaydı).

=== Siri ===
Siri (/ˈsɪri/) - iOS qa biriktirilgen virtual járdemshi. Bul járdemshi dawıslı sorawlar hám tábiyiy til paydalanıwshı interfeysin qollanıp, sorawlarǵa juwap beredi, usınıslar isleydi hám sorawlardı bir qatar Internet xızmetlerine jiberiw arqalı háreketlerdi orınlaydı. Baǵdarlama paydalanıwshılardıń jeke til qollanıwlarına, izlewlerine hám qálewlerine beyimlesedi, dáwamlı qollanıw menen birge. Qaytarılǵan nátiyjeleri jekelestirilgen.

Dáslep 2010-jılı fevral ayında iOS ushın baǵdarlama sıpatında shıǵarılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2010/02/04/siri-iphone-personal-assistant/| bet = Siri's IPhone App Puts A Personal Assistant In Your Pocket| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170728114439/https://techcrunch.com/2010/02/04/siri-iphone-personal-assistant/| arxivsáne = 2017-jıl 28-iyul | avtor = Schonfeld| at = Erick| sáne = 2010-jıl 4-fevral | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;, ol eki aydan soń Apple tárepinen satıp alındı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.nytimes.com/2010/04/29/technology/29apple.html| bet = Apple Buys a Start-Up for Its Voice Technology| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170728084120/http://www.nytimes.com/2010/04/29/technology/29apple.html| arxivsáne = 2017-jıl 28-iyul | avtor = Wortham| at = Jenna| sáne = 2010-jıl 29-aprel | jumıs = [[The New York Times]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/10/04/28/apple_acquires_siri_developer_of_personal_assistant_app_for_iphone| bet = Apple acquires Siri, developer of personal assistant app for iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170527081510/http://appleinsider.com/articles/10/04/28/apple_acquires_siri_developer_of_personal_assistant_app_for_iphone| arxivsáne = 2017-jıl 27-may | avtor = Marsal| at = Katie| sáne = 2010-jıl 28-aprel | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2010/04/28/apple-buys-virtual-personal-assistant-startup-siri/| bet = Confirmed: Apple Buys Virtual Personal Assistant Startup Siri| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170623060933/https://techcrunch.com/2010/04/28/apple-buys-virtual-personal-assistant-startup-siri/| arxivsáne = 2017-jıl 23-iyun | avtor = Rao| at = Leena| sáne = 2010-jıl 28-aprel | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;, keyin bolsa 2011-jılı oktyabr ayında iPhone 4S penen birge shıǵarılǵanda oǵan biriktirildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2011/10/04/siri-voice-recognition-arrives-on-the-iphone-4s/| bet = Siri Voice Recognition Arrives On the iPhone 4S| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170728082408/https://www.macrumors.com/2011/10/04/siri-voice-recognition-arrives-on-the-iphone-4s/| arxivsáne = 2017-jıl 28-iyul | avtor = Golson| at = Jordan| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2011/10/04/apple-reveals-siri-voice-interface-the-intelligent-assistant/| bet = Apple Reveals Siri Voice Interface: The &quot;Intelligent Assistant&quot; Only For iPhone 4S| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170728115128/https://techcrunch.com/2011/10/04/apple-reveals-siri-voice-interface-the-intelligent-assistant/| arxivsáne = 2017-jıl 28-iyul | avtor = Velazco| at = Chris| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Sol waqıtta, bólek baǵdarlama iOS App Store dan alıp taslandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2011/10/04/the-original-siri-app-gets-pulled-from-the-app-store-servers-killed/| bet = The Original Siri App Gets Pulled From The App Store, Servers To Be Killed| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120821141157/http://techcrunch.com/2011/10/04/the-original-siri-app-gets-pulled-from-the-app-store-servers-killed/| arxivsáne = 2012-jıl 21-avgust | avtor = Kumparak| at = Greg| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

Siri paydalanıwshılardıń kóp túrli buyrıqların qollaydı, sonıń ishinde telefon háreketlerin orınlaw, tiykarǵı maǵlıwmatlardı tekseriw, waqıyalardı hám esletpelerdi jobalastırıw, qurılma sazlawların basqarıw, Internette izlew, aymaqlar boyınsha baǵdar beriw, kewil kóteriw haqqında maǵlıwmat tabıw hám iOS qa biriktirilgen baǵdarlamalar menen birge islewge qábiletli&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/the-complete-list-of-siri-commands/| bet = The complete list of Siri commands| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170624114306/https://www.cnet.com/how-to/the-complete-list-of-siri-commands/| arxivsáne = 2017-jıl 24-iyun | avtor = Purewal| at = Sarah Jacobsson| sáne = 2017-jıl 16-fevral | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2016-jılı iOS 10 nıń shıǵarılıwı menen, Apple Siri ge sheklengen úshinshi tárep kiriwine ruqsat berdi, sonıń ishinde úshinshi tárep xabar almasıw baǵdarlamaları, sonday-aq tólemler, mashinada júriw xızmetleri hám Internet arqalı qońıraw etiw baǵdarlamaları bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2016/06/13/apple-siri-api-third-party-developers/| bet = Apple Opens Siri to Third-Party Developers With iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170728080623/https://www.macrumors.com/2016/06/13/apple-siri-api-third-party-developers/| arxivsáne = 2017-jıl 28-iyul | avtor = Sumra| at = Husain| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. iOS 11 diń shıǵarılıwı menen, Apple Siri diń dawısların anıǵıraq, adamǵa uqsas dawıslarǵa jańaladı, endi ol qosımsha sorawlardı hám tillerdi awdarıwdı qollaydı, sonday-aq qosımsha úshinshi tárep háreketlerin de qollaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2017/06/05/siri-gets-voice-translation-and-a-more-human-voice/| bet = Siri gets language translation and a more human voice| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170615141047/https://techcrunch.com/2017/06/05/siri-gets-voice-translation-and-a-more-human-voice/| arxivsáne = 2017-jıl 15-iyun | avtor = Matney| at = Lucas| sáne = 2017-jıl 5-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/6/5/15732136/apple-siri-update-announced-new-features-wwdc-2017| bet = Siri on iOS 11 gets improved speech and can suggest actions based on how you use it| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170619081752/https://www.theverge.com/2017/6/5/15732136/apple-siri-update-announced-new-features-wwdc-2017| arxivsáne = 2017-jıl 19-iyun | avtor = Gartenberg| at = Chaim| sáne = 2017-jıl 5-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. iOS 17 paydalanıwshılarǵa Siri di tek &quot;Siri&quot; dep aytıw arqalı iske qosıw múmkinshiligin berdi, al aldıńǵı buyırıq &quot;Hey Siri&quot; ele de qollanıladı.

=== Game Center ===
[[Game Center (Apple)|Game Center]] - Apple tárepinen shıǵarılǵan onlayn kóp oyınshılı &quot;sociallıq oyın tarmaǵı&quot;&lt;ref name=&quot;appleDEV&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/technologies/iphone/whats-new.html#gamecenter| bet = What's New in iOS 4| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100617053052/http://developer.apple.com/technologies/iphone/whats-new.html#gamecenter| arxivsáne = 2010-jıl 17-iyun | baspaxana = Apple| qaralǵan sáne = 2010-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://content.usatoday.com/communities/gamehunters/post/2010/09/apples-game-center-debuts-next-week/1|title=Apple's Game Center debuts next week – Game Hunters: In search of video games and interactive awesomeness| sáne =January 9, 2010|access-date=September 1, 2010}}&lt;/ref&gt;. Ol paydalanıwshılarǵa &quot;dosların oyınǵa shaqırıw, sáykes keliw arqalı kóp oyınshılı oyındı baslaw, ózleriniń jetiskenlikleriniń esabın júrgiziw hám joqarı kórsetkishlerin basqalar menen salıstırıw&quot; imkaniyatın beredi. iOS 5 hám onnan joqarı versiyalar profil súwretlerin qollawdı qosadı.&lt;ref name=&quot;appleDEV&quot; /&gt;

Game Center 2010-jıl 8-aprelde Apple shólkemlestirgen iOS 4 aldın ala kórsetiw waqıyasında járiyalandı. Avgust ayında dizimnen ótken Apple baǵdarlamashılarına aldın ala kóriw versiyası berildi&lt;ref name=&quot;appleDEV&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/technologies/iphone/whats-new.html#gamecenter| bet = What's New in iOS 4| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100617053052/http://developer.apple.com/technologies/iphone/whats-new.html#gamecenter| arxivsáne = 2010-jıl 17-iyun | baspaxana = Apple| qaralǵan sáne = 2010-jıl 14-iyun }}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://developer.apple.com/technologies/iphone/whats-new.html#gamecenter &quot;What's New in iOS 4&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;. Ol 2010-jıl 8-sentyabrde iOS 4.1 menen birge iPhone 4, iPhone 3GS hám 2-áwladtan 4-áwladqa shekem [[iPod Touch]] qurılmalarında shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/207470/ios-gamecenter.html| bet = iOS 4.1's GameCenter to Hit iPhone Next Week| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220222020825/https://www.macworld.com/article/207470/ios-gamecenter.html| arxivsáne = 2022-jıl 22-fevral | avtor = Holt| at = Chris| sáne = 2010-jıl 1-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 21-fevral }}&lt;/ref&gt;. Game Center iPad ta iOS 4.2.1 menen birinshi ret járiyalandı.[3] iPhone 3G, dáslepki iPhone hám birinshi áwlad iPod Touch ushın qollaw kórsetilmeydi (sońǵı eki qurılma iOS 4 ti almaǵanlıǵı sebepli, olarda Game Center bolmadı&lt;ref name=&quot;iOS 4.2 for iPad&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/kb/DL1060| bet = iOS 4.2 Software Update for iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130306014058/http://support.apple.com/kb/dl1060| arxivsáne = 2013-jıl 6-mart | baspaxana = Apple Inc.| qaralǵan sáne = 2012-jıl 9-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Biraq, Game Center xak arqalı iPhone 3G da rásmiy emes túrde bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.shoutpedia.com/how-to-enable-game-centre-iphone-3g/| bet = How to Install Game Center on iPhone 3G [Guide]| arxivurl = https://web.archive.org/web/20181215222557/https://www.shoutpedia.com/how-to-enable-game-centre-iphone-3g/| arxivsáne = 2018-jıl 15-dekabr | avtor = A. Usman| sáne = 2012-jıl 31-oktyabr | jumıs = Shoutpedia| qaralǵan sáne = 2018-jıl 12-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

== Apparatlıq támiynat ==
iOS tıń tiykarǵı apparatlıq platforması - ARM arxitekturası (ARMv7, ARMv8-A, ARMv8.2-A, ARMv8.3-A). iOS 7 den aldıńǵı iOS versiyaları tek 32-bitli ARM processorları (ARMv6 hám ARMv7-A arxitekturaları) bar iOS qurılmalarında ǵana iske túse aladı. 2013-jılı, Apple A7 chipiniń kirgiziliwi menen 64-bitli ARMv8-A processorlarına ótiwdi járiyalaǵannan keyin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013/09/10/ios-7-64-bit/| bet = iOS 7 will be 64-bit, just like the iPhone 5s' new A7 chip| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150924141559/http://www.engadget.com/2013/09/10/ios-7-64-bit/| arxivsáne = 2015-jıl 24-sentyabr | avtor = Wollman| at = Dana| sáne = 2013-jıl 10-sentyabr | baspaxana = [[Engadget]]}}&lt;/ref&gt;, iOS 7 tolıq 64-bitli qollaw menen shıǵarıldı (bul ózine tán 64-bitli yadro, kitapxanalar, drayverler hám barlıq ornatılǵan baǵdarlamalardı óz ishine aladı)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/9/12/4722470/iphone-5s-64-bit-processor-is-a-bigger-deal-than-you-think| bet = Why Apple's 64-bit iPhone chip is a bigger deal than you think| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170428174943/http://www.theverge.com/2013/9/12/4722470/iphone-5s-64-bit-processor-is-a-bigger-deal-than-you-think| arxivsáne = 2017-jıl 28-aprel | avtor = Souppouris| at = Aaron| sáne = 2013-jıl 12-sentyabr | baspaxana = [[The Verge]]}}&lt;/ref&gt;. 64-bitli qollaw [[App Store]] daǵı barlıq baǵdarlamalar ushın da májbúriy etildi; 2015-jıl fevral ayınan baslap App Store ǵa jiberilgen barlıq jańa baǵdarlamalar hám 2015-jıl 1-iyunnan baslap App Store ǵa jiberilgen barlıq baǵdarlama jańalanıwları ushın&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2015/07/the-state-of-the-64-bit-transition-in-ios-and-whats-left-to-be-done/| bet = The state of the 64-bit transition in iOS, and what's left to be done| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170131202530/https://arstechnica.com/apple/2015/07/the-state-of-the-64-bit-transition-in-ios-and-whats-left-to-be-done/| arxivsáne = 2017-jıl 31-yanvar | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2015-jıl 2-iyul | baspaxana = [[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt;. iOS 11, 32-bitli ARM processorları bar barlıq iOS qurılmalarına, sonday-aq 32-bitli baǵdarlamalarǵa qollawdı toqtattı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2017/06/goodbye-32-bit-ios-11-ends-support-for-the-iphone-5-and-the-ipad-4/| bet = iOS 11 drops the iPhone 5 and 5C and the fourth-gen iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170605192202/https://arstechnica.com/apple/2017/06/goodbye-32-bit-ios-11-ends-support-for-the-iphone-5-and-the-ipad-4/| arxivsáne = 2017-jıl 5-iyun | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2017-jıl 5-iyun | baspaxana = [[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/06/06/ios-11-32-bit-mac-app-store-64-bit/| bet = 32-bit apps will not launch on iOS 11, Mac App Store transition to 64-bit from 2018| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170620040920/https://9to5mac.com/2017/06/06/ios-11-32-bit-mac-app-store-64-bit/| arxivsáne = 2017-jıl 20-iyun | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2017-jıl 6-iyun | baspaxana = [[Apple community#9to5Mac|9to5Mac]]}}&lt;/ref&gt;, sol arqalı iOS tı tek 64-bitli etip qoydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2017/04/what-the-death-of-32-bit-ios-could-mean-for-apples-hardware-and-software/| bet = What the death of 32-bit iOS could mean for Apple's hardware and software| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170429003555/https://arstechnica.com/apple/2017/04/what-the-death-of-32-bit-ios-could-mean-for-apples-hardware-and-software/| arxivsáne = 2017-jıl 29-aprel | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2017-jıl 13-aprel | baspaxana = [[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt;.

== Rawajlandırıw ==
iOS baǵdarlamalıq rawajlandırıw jıynaǵı (SDK) iOS ta jumıs isleytuǵın mobil baǵdarlamalardı rawajlandırıwǵa múmkinshilik beredi.

2007-jılı iPhone dı ashıq járiyalawdan aldın rawajlandırıw waqtında, [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyasınıń sol waqıttaǵı bas direktori [[Stiv Jobs|Stiv Djobs]] úshinshi tárep rawajlandırıwshılarına iOS ushın tuwma [[Programmalıq támiynat|baǵdarlamalar]] jaratıwǵa ruqsat beriwdi niyetlemegen edi, onıń ornına olardı Safari veb-brauzeri ushın veb-baǵdarlamalar jaratıwǵa baǵdarlaǵan&lt;ref name=&quot;No native apps&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2011/10/21/jobs-original-vision-for-the-iphone-no-third-party-native-apps/| bet = Jobs' original vision for the iPhone: No third-party native apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170611063324/https://9to5mac.com/2011/10/21/jobs-original-vision-for-the-iphone-no-third-party-native-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 11-iyun | sáne = 2011-jıl 21-oktyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Biraq, [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashılardan]] kelgen qarsılıq kompaniyanı qayta oylanıwǵa májbúr etti&lt;ref name=&quot;No native apps&quot; /&gt; hám Djobs 2007-jıldıń oktyabr ayında Apple kompaniyasınıń 2008-jıldıń fevral ayına shekem baǵdarlamashılar ushın baǵdarlamalıq rawajlandırıw jıynaǵın usınıwın járiyaladı.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.digitaltrends.com/apple/apple-confirms-iphone-sdk-coming-next-year/| bet = Apple confirms iPhone SDK coming next year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170828010954/https://www.digitaltrends.com/apple/apple-confirms-iphone-sdk-coming-next-year/| arxivsáne = 2017-jıl 28-avgust | avtor = Duncan| at = Geoff| sáne = 2007-jıl 17-oktyabr | jumıs = [[Digital Trends]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/07/10/17/steve_jobs_confirms_native_iphone_sdk_by_february| bet = Steve Jobs confirms native iPhone SDK by February| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170828020104/http://appleinsider.com/articles/07/10/17/steve_jobs_confirms_native_iphone_sdk_by_february| arxivsáne = 2017-jıl 28-avgust | sáne = 2007-jıl 17-oktyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;, SDK 2008-jıl 6-martta shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1132400/iphonesdk.html| bet = Apple unveils iPhone SDK| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170828015010/http://www.macworld.com/article/1132400/iphonesdk.html| arxivsáne = 2017-jıl 28-avgust | avtor = Dalrymple| at = Jim| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2008/03/06/live-from-apples-iphone-press-conference/| bet = Live from Apple's iPhone SDK press conference| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170614212140/https://www.engadget.com/2008/03/06/live-from-apples-iphone-press-conference/| arxivsáne = 2017-jıl 14-iyun | avtor = Block| avtorsilteme = Ryan Block| at = Ryan| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

SDK Mac jeke kompyuterleri paydalanıwshıları ushın biypul júklep alınadı&lt;ref name=&quot;SDK FAQ&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/faq-what-does-the-iphone-sdk-mean/| bet = FAQ: What does the iPhone SDK mean?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160913135508/http://www.cnet.com/news/faq-what-does-the-iphone-sdk-mean/| arxivsáne = 2016-jıl 13-sentyabr | avtor = Guevin| at = Jennifer| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Ol [[Microsoft Windows]] kompyuterleri ushın jetkilikli emes&lt;ref name=&quot;SDK FAQ&quot; /&gt; SDK iOS qurılmalarınıń hár túrli funkciyaları men xızmetlerine, mısalı, apparat hám baǵdarlama atributlarına baǵdarlamashılardıń kiriwine múmkinshilik beretuǵın jıynaqlardı óz ishine aladı.&lt;ref name=&quot;MacRumors SDK&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2008/03/06/apple-releases-iphone-sdk-demos-spore-instant-messaging/| bet = Apple Releases iPhone SDK, Demos Spore, Instant Messaging| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160311195044/http://www.macrumors.com/2008/03/06/apple-releases-iphone-sdk-demos-spore-instant-messaging/| arxivsáne = 2016-jıl 11-mart | avtor = Kim| at = Arnold| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq, onda rawajlandırıw waqtında qurılmanıń kórinisi menen islewi kompyuterde tákirarlaw ushın iPhone simulyatorı bar&lt;ref name=&quot;MacRumors SDK&quot; /&gt; SDK nıń jańa versiyaları iOS tıń jańa versiyaları menen birge shıǵarıladı.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2015/09/11/apple-developers-os-9-apps/| bet = Apple now allowing developers to submit iOS 9, OS X El Capitan and native Watch apps to the App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160822090552/https://9to5mac.com/2015/09/11/apple-developers-os-9-apps/| arxivsáne = 2016-jıl 22-avgust | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2015-jıl 11-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013/06/10/new-ios-sdk-features-for-developers/| bet = New iOS SDK features for developers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180115215751/https://www.engadget.com/2013/06/10/new-ios-sdk-features-for-developers/| arxivsáne = 2018-jıl 15-yanvar | avtor = Sande| at = Steven| sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Baǵdarlamalardı sınap kóriw, texnikalıq járdem alıw hám App Store arqalı baǵdarlamalardı tarqatıw ushın baǵdarlamashılar Apple Developer Baǵdarlamasına jazılıwı kerek.&lt;ref name=&quot;SDK FAQ&quot; /&gt;

Xcode penen birge, iOS SDK baǵdarlamashılarǵa [[Swift (programmalastırıw tili)|Swift]] hám Objective-C sıyaqlı rásmiy qollanılatuǵın [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tillerinen]] paydalanıp, iOS [[Programmalıq támiynat|baǵdarlamaların]] jazıwǵa járdem beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.androidauthority.com/developing-for-android-vs-ios-697304/| bet = Developing for Android vs developing for iOS – in 5 rounds| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170626191841/http://www.androidauthority.com/developing-for-android-vs-ios-697304/| arxivsáne = 2017-jıl 26-iyun | avtor = Sinicki| at = Adam| sáne = 2016-jıl 9-iyun | jumıs = Android Authority| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Basqa kompaniyalar da óz [[programmalastırıw]] tillerin qollanıp, tuwma iOS baǵdarlamaların rawajlandırıwǵa múmkinshilik beretuǵın qurallardı jaratqan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/information-technology/2009/09/monotouch-drops-net-into-apples-walled-app-garden/| bet = MonoTouch drops .NET into Apple's walled app garden| arxivurl = https://web.archive.org/web/20151122123311/http://arstechnica.com/information-technology/2009/09/monotouch-drops-net-into-apples-walled-app-garden/| arxivsáne = 2015-jıl 22-noyabr | avtor = Paul| at = Ryan| sáne = 2009-jıl 15-sentyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1150522/cs5launch.html| bet = Adobe unleashes Creative Suite 5| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140924005201/http://www.macworld.com/article/1150522/cs5launch.html| arxivsáne = 2014-jıl 24-sentyabr | avtor = Dove| at = Jackie| sáne = 2010-jıl 11-aprel | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== Jańalaw tariyxı hám kestesi ===
[[Apple Inc.|Apple]] hár jılı [[iTunes]] arqalı, al iOS 5-ten baslap hawa arqalı da iOS operaciyalıq sistemasına úlken jańalawlar beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1163060/up_close_with_ios_5_wireless_syncing_and_updating.html| bet = Up close with iOS 5: Wireless syncing and updating| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170808112956/http://www.macworld.com/article/1163060/up_close_with_ios_5_wireless_syncing_and_updating.html| arxivsáne = 2017-jıl 8-avgust | avtor = Caldwell| at = Serenity| sáne = 2011-jıl 15-oktyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;. Qurılma jańalawlar ushın mesu.apple.com saytındaǵı XML tiykarlanǵan PLIST faylın tekseredi. Jańalawlar shifrlanbaǵan ZIP faylları túrinde jetkeriledi. Jańalawlar belgili aralıqlarda tekseriledi hám eger qosılǵan bolsa, avtomatik túrde júklep alınadı hám ornatıladı. Bolmasa, paydalanıwshı olardı qolda ornatıwı múmkin yamasa eger qurılma zaryadqa qosılǵan hám Wi-Fi ǵa jalǵanǵan bolsa, túnde avtomatik ornatıwǵa ruqsat beriw soraladı.

[[iPod Touch]] paydalanıwshıları dáslebinde esap qaǵıydalarına kóre, onı iPhone yamasa [[Apple TV]] sıyaqlı &quot;jazılıw qurılması&quot; dep belgilemegenligi sebepli, sistema baǵdarlaması jańalawları ushın tólem tólew kerek edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/about-that-20-upgrade/| bet = About that $20 upgrade...| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171031215628/https://www.cnet.com/news/about-that-20-upgrade/| arxivsáne = 2017-jıl 31-oktyabr | sáne = 2008-jıl 15-yanvar | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/189247/ipodtouch-3.html| bet = Accounting rules behind iPod Touch update charge| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220216222015/https://www.macworld.com/article/189247/ipodtouch-3.html| arxivsáne = 2022-jıl 16-fevral | avtor = Dalrymple| at = Jim| sáne = 2008-jıl 7-fevral | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 16-fevral }}&lt;/ref&gt;, bul kóp iPod Touch iyeleriniń jańalanbawına alıp keldi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/09/06/25/upgrade_fee_sees_few_ipod_touch_users_updating_to_3_0_software| bet = Upgrade fee sees few iPod Touch users updating to 3.0 software| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170305192021/http://appleinsider.com/articles/09/06/25/upgrade_fee_sees_few_ipod_touch_users_updating_to_3_0_software| arxivsáne = 2017-jıl 5-mart | avtor = Oliver| at = Sam| sáne = 2009-jıl 25-iyun | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2009-jılı sentyabr ayında esap qaǵıydalarındaǵı ózgeris waqtınsha maqullandı, bul Apple kompaniyasınıń tabısına hám akciya bahasına tásir etip, iPod Touch jańalawların biypul jetkeriwge múmkinshilik berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2009/09/accounting-rules-change-could-end-ipod-touch-update-fee/| bet = Accounting rules change could end iPod Touch update fee| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170708034000/https://arstechnica.com/apple/2009/09/accounting-rules-change-could-end-ipod-touch-update-fee/| arxivsáne = 2017-jıl 8-iyul | avtor = Foresman| at = Chris| sáne = 2009-jıl 14-sentyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://fortune.com/2009/09/14/accounting-rule-change-in-apples-favor/| bet = Accounting rule change in Apple's favor| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170711122406/http://fortune.com/2009/09/14/accounting-rule-change-in-apples-favor/| arxivsáne = 2017-jıl 11-iyul | avtor = Elmer-DeWitt| at = Philip| sáne = 2009-jıl 14-sentyabr | jumıs = [[Fortune (magazine)|Fortune]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;.

Apple jıllar dawamında iOS qollaytuǵın qurılmalar ushın jańalaw dáwirin áhmiyetli dárejede uzayttı. iPhone (1-áwlad) hám iPhone 3G tek eki iOS jańalawın aldı, al keyingi modeller bes, altı hám jeti jıl dawamında qollawǵa iye boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.statista.com/chart/5824/ios-iphone-compatibility/| bet = Infographic: How Long Does Apple Support Older iPhone Models?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200807035858/https://www.statista.com/chart/5824/ios-iphone-compatibility/| arxivsáne = 2020-jıl 7-avgust | jumıs = Statista Infographics| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/apples-continual-software-support-iphones-major-reason-theyre-popular| bet = Here's how long Apple supports older iPhone models| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200818214108/https://www.imore.com/apples-continual-software-support-iphones-major-reason-theyre-popular| arxivsáne = 2020-jıl 18-avgust | sáne = 2019-jıl 3-iyul | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-avgust }}&lt;/ref&gt;.

=== XNU yadrosı ===
iOS yadrosı Darwin sistemasınıń XNU yadrosı bolıp tabıladı. Dáslepki iPhone OS (1.0) tan iPhone OS 3.1.3 ke shekem Darwin 9.0.0d1 qollanılǵan. iOS 4 Darwin 10 ǵa tiykarlanǵan. iOS 5 Darwin 11 ge tiykarlanǵan. iOS 6 Darwin 13 ke tiykarlanǵan. iOS 7 hám iOS 8 Darwin 14 ke tiykarlanǵan. iOS 9 Darwin 15 ke tiykarlanǵan. iOS 10 Darwin 16 ǵa tiykarlanǵan. iOS 11 Darwin 17 ge tiykarlanǵan. iOS 12 Darwin 18 ge tiykarlanǵan. iOS 13 Darwin 19 ǵa tiykarlanǵan. iOS 14 Darwin 20 ǵa tiykarlanǵan. iOS 15 Darwin 21 ge tiykarlanǵan. iOS 16 Darwin 22 ge tiykarlanǵan.

iOS 6 da yadro OS X Mountain Lion ǵa uqsas ASLR ǵa tiykar etilgen. Bul yadro kodınıń ornalasıwın biliw múmkin bolmaǵanlıqtan, eksploit múmkinshiliklerin quramalırastıradı.

Apple XNU yadrosın [[ashıq kodlı]] etken&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://opensource.apple.com/source/xnu/| bet = Source Browser| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180218095814/https://opensource.apple.com/source/xnu/| arxivsáne = 2018-jıl 18-fevral | jumıs = Apple Open Source| qaralǵan sáne = 2021-jıl 3-mart }}&lt;/ref&gt;. Derekler dáslepki BSD bólimleri ushın 3-punktli&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://opensource.org/licenses/BSD-3-Clause| bet = The 3-Clause BSD License| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210303132019/https://opensource.org/licenses/BSD-3-Clause| arxivsáne = 2021-jıl 3-mart | sáne = 2011-jıl 22-may | jumıs = Open Source Initiative| qaralǵan sáne = 2021-jıl 3-mart }}&lt;/ref&gt; BSD lisenziyası astında, al Apple qosqan bólimler Apple Ashıq Derek Lisenziyası astında&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://images.apple.com/publicsource/pdf/apple-public-source-license.pdf| bet = Apple Public Source License, Version 1.0| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210814035339/https://images.apple.com/publicsource/pdf/apple-public-source-license.pdf| arxivsáne = 2021-jıl 14-avgust | sáne = 1999-jıl 16-mart | qaralǵan sáne = 2021-jıl 3-mart }}&lt;/ref&gt;. iOS te qollanılǵan versiyalar jetkilikli emes; tek ǵana macOS te qollanılǵan versiyalar jetkilikli

iOS fayl sistemasında yadro keńeytiwleri (kextler) joq, haqıyqatında bar bolsa da. Yadro [[Kesh (esaplaw texnikası)|keshi]] durıs yadronı, kextler menen birge (barlıǵı __PRELINK_TEXT bóliminde jıynalǵan) hám olardıń plist faylların (__PRELINK_INFO bóliminde) kórsetiw ushın dekompressiya etiliw múmkin.

Yadro keshi úshinshi táreptiń quralları járdeminde tikkeley dekompressiya etiliwi múmkin (eger shifrı sheshilgen bolsa). iOS 10 beta versiyaları hám ápiwayi tekst yadro keshleri payda bolǵannan keyin, bul qurallar tek ǵana yadro keshin tolıq ólshemine shekem ashıw ushın lzssdec qollanılǵannan soń ǵana qollanıla aladı.

Cydia alternativ baǵdarlaması tárepinen berilgen kextstat iOS te islemeydi, sebebi kextstat &lt;code&gt;kmod_get_info(...)&lt;/code&gt; funktsiyasına tiykarlanǵan, al bul funktsiya iOS 4 hám Mac OS X Snow Leopard te eskirgen API bolıp esaplanadı. Shiyki XML maǵlıwmatların shıǵara alatuǵın basqa da alternativ baǵdarlamalar bar.

Rawajlanıw qurılmalarında, yadro bárqulla  /System/Library/Caches/com.apple.kernelcaches/kernelcache jaylasıwında saqlanǵan statikalıq baylanısqan [[Kesh (esaplaw texnikası)|kesh]] túrinde saqlanadı, ol júkleniw waqtında ashıladı hám iske túsiriledi.

Basında, iOS tıń yadro versiyası ádette sáykes keliwshi macOS versiyasınan joqarı bolatuǵın edi. Waqıt ótip, iOS hám macOS yadroları bir-birine jaqınlasıp keldi. Bul tańqalarlıq emes, sebebi iOS jańa funkciyalardı (mısalı, ASLR Yadrosı, ádepki muzlatqısh hám hár túrli qáwipsizlikti kúsheytiwshi funkciyalar) engizip, olar dáslep qosılıp, keyin ala macOS qa kelgen edi. Kórip turǵanıńızday, Apple kompaniyası waqıttıń ótiwi menen iOS hám macOS yadroların áste-aqırın birlestirip atır. Hárbir versiya ushın qurılıs sánesi processorlar arasında azǵana parıq qıladı. Bunıń sebebi, qurılıslar izbe-iz ámelge asırıladı.

=== Jailbreaking (Qulıplı ashıw) ===
Dáslepki shıǵarılǵan waqtınan baslap, iOS Apple tárepinen ruqsat etilmegen funkciyalardı qosıwǵa baǵdarlanǵan hár túrli hacking usıllarına duwshar bolıp kelgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2007/07/10/iphone-hackers-we-have-owned-the-filesystem/| bet = iPhone Hackers: &quot;we have owned the filesystem&quot;| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401233052/https://www.engadget.com/2007/07/10/iphone-hackers-we-have-owned-the-filesystem/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Ricker| at = Thomas| sáne = 2007-jıl 10-iyul | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Apple kompaniyasınıń tiykarǵı iOS App Store xızmetiniń 2008-jılǵı debiyutına deyin, jailbreaking nıń tiykarǵı maqseti App Store nıń tiykarǵı baǵdarlamaların ornatıw ushın Apple dıń tólem mexanizmin aylanıp ótiw bolǵan&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Healey|first=Jon|title=Hacking the iPhone| sáne =August 6, 2007|url=http://www.latimes.com/news/opinion/la-oew-healey6aug06,0,3456267.story|access-date=August 6, 2007}}&lt;/ref&gt;. Apple kompaniyası bul qurallardı buzıw ushın arnawlı islep shıǵılǵan iOS baǵdarlama jańalanıwların shıǵarmaytuǵınlıǵın bildirgen (SIM qulpın ashıw ámelge asıratuǵın baǵdarlamalardan basqa); biraq, hárbir keyingi iOS jańalanıwı menen, aldın dúzetilmegen jailbreak eksploytları kóbinese dúzetiledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.geek.com/apple/apples-joswiak-we-dont-hate-iphone-coders-1374199/| bet = Apple's Joswiak: We Don't Hate iPhone Coders| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170220092613/https://www.geek.com/apple/apples-joswiak-we-dont-hate-iphone-coders-1374199/| arxivsáne = 2017-jıl 20-fevral | sáne = 2007-jıl 11-sentyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Qurılma júklengende, ol dáslep Apple dıń óz yadrosın júkleydi, sonlıqtan jailbreak islengen qurılma hár júklengende eksploytlanıwı hám yadrosı dúzetiliwi kerek.

Jailbreak tıń hár qıylı túrleri bar. Baylanıssız (untethered) jailbreak paydalanıwshıǵa qurılmanı qálegen waqıtta óshirip, qayta qosıwǵa múmkinshilik beretuǵın jetkilikli kúshli eksploytlardı paydalanatuǵın bolıp, qurılma tolıq júklenedi hám yadro kompyuterdiń járdemisiz dúzetiledi – basqasha aytqanda, ol hár qayta júklengennen keyin de jailbreak islegende qaladı.

Biraq, ayırım jailbreakler baylanıslı (tethered) boladı. Baylanıslı jailbreak tek bir ret júkleniw dawamında ǵana qurılmanı waqtınsha jailbreak qıla aladı. Eger paydalanıwshı qurılmanı óshirip, keyin jailbreak quralınıń járdemisiz qayta qossa, qurılma endi dúzetilgen yadro menen jumıs islemeydi hám ol quramalı júklengen halatta, mısalı, Qayta tiklew rejiminde (Recovery Mode) qısılıp qalıwı múmkin. Qurılmanıń tolıq hám dúzetilgen yadro menen júkleniwi ushın, ol hár qosılǵanda [[kompyuter]] járdeminde (&quot;quraldıń &quot;baylanıslı júklew&quot; funkciyasın qollanıp) &quot;qayta jailbreak&quot; qılınıwı kerek. Qurılmadaǵı fayllarǵa kirgizilgen barlıq ózgerisler (mısalı, ornatılǵan paket faylları yamasa ózgertilgen sistema faylları) qayta júkleniwler arasında saqlanadı, sonıń ishinde tek qurılma jailbreak qılınǵanda ǵana isley alatuǵın ózgerisler de (mısalı, ornatılǵan paket faylları)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.idownloadblog.com/2019/11/21/types-of-jailbreaks/| bet = Understanding untethered, semi-untethered, semi-tethered, and tethered jailbreaks| arxivurl = https://web.archive.org/web/20191122153719/https://www.idownloadblog.com/2019/11/21/types-of-jailbreaks/| arxivsáne = 2019-jıl 22-noyabr | avtor = Bouchard| at = Anthony| sáne = 2019-jıl 22-noyabr | til = en-US| jumıs = iDownloadBlog.com| qaralǵan sáne = 2024-jıl 31-may }}&lt;/ref&gt;.

Sońǵı jıllarda eki basqa sheshim payda boldı – yarım-baylanıslı (semi-tethered) hám yarım-baylanıssız (semi-untethered)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://promon.co/security-news/what-you-need-to-know-about-ios-jailbreaks| bet = What you need to know about iOS jailbreaks - Promon| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240825065819/https://promon.co/security-news/what-you-need-to-know-about-ios-jailbreaks| arxivsáne = 2024-jıl 25-avgust | til = en| jumıs = promon.co| qaralǵan sáne = 2024-jıl 31-may }}&lt;/ref&gt;.

Yarım-baylanıslı sheshim - bul qurılmanıń óz betinshe júklene alıwı, biraq onda endi dúzetilgen yadro bolmaydı, sonlıqtan ózgertilgen kodtı orınlay almaydı. Degen menen, ol ádepki iOS sıyaqlı, normal funkciyalar ushın ele de qollanılıwı múmkin. Dúzetilgen yadro menen baslaw ushın, paydalanıwshı qurılmanı jailbreak quralınıń járdeminde qosıwı kerek&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://ios.cfw.guide/types-of-jailbreak/| bet = Types of Jailbreak {{!}} iOS Guide| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240531184251/https://ios.cfw.guide/types-of-jailbreak/| arxivsáne = 2024-jıl 31-may | jumıs = ios.cfw.guide| qaralǵan sáne = 2024-jıl 31-may }}&lt;/ref&gt;.

Yarım-baylanıssız jailbreak qurılmanı óz betinshe qosıw múmkinshiligin beredi. Birinshi júkleniwde qurılma dúzetilgen yadro menen jumıs islemeydi. Biraq, yadro dúzetiwlerin qollanıw ushın kompyuterden quraldı qollanıw ornına, paydalanıwshı óz qurılmasında isleytuǵın qosımsha (ádettegidey Cydia Impactor járdeminde sırttan júklengen) járdeminde qurılmasın qayta jailbreak qıla aladı. iOS 9.2-9.3.3 hám 64-bitli 10.x jailbreakleri jaǵdayında, Safari-ge tiykarlanǵan eksploytlar bar edi, sonlıqtan qayta jailbreak qılıw ushın veb-saytlar paydalanılıwı múmkin edi.

Tolıǵıraq: Hárbir iOS qurılmasında tek isenimli/qol qoyılǵan kodtıń júkleniwine háreket etetuǵın júklew dizbegi (bootchain) bar. Baylanıslı jailbreak qılınǵan qurılma jailbreak qılıw quralınıń járdeminde júklene aladı, sebebi qural USB arqalı eksploytlardı orınlaydı, bul &quot;isenim dizbegin&quot; aylanıp ótedi, pwned (qol qoyıwdı tekseriwsiz) iBEC yamasa iBoot-qa júklep, júklew processin juwmaqlaydı.

Apple-dıń tiykarǵı iOS qosımshalar dúkanı hám onıń menen birge úshinshi tárep qosımshaları payda bolǵannan beri, jailbreak qılıwdıń ulıwma sebepleri ózgerdi&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/tech/columnist/edwardbaig/2007-06-26-iphone-review_N.htm|title=Apple's iPhone isn't perfect, but it's worthy of the hype|last=Baig, Edward C.| sáne =June 26, 2007|access-date=June 28, 2007}}&lt;/ref&gt;. Adamlar hár qıylı sebeplerge kóre jailbreak qıladı, sonıń ishinde fayl sistemasına kiriwdi alıw, arnawlı qurılma temaların ornatıw hám SpringBoard-tı ózgertiw bar. Qosımsha sebep - bul pirat qosımshaların ornatıw múmkinshiligin beriw boladı. Ayırım qurılmalarda jailbreak basqa operaciyalıq sistemalardı, mısalı [[Android]] hám [[Linux]] yadrosın ornatıwǵa múmkinshilik beredi. Tiykarınan, paydalanıwshılar iOS-tıń sheklewleri sebepli óz qurılmaların jailbreak qıladı. Qollanılǵan usılǵa baylanıslı, jailbreak nátiyjesi turaqlı yamasa waqtınsha bolıwı múmkin&lt;ref name=&quot;WhatIsJB&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.ipadforums.net/ipad-hacking/2838-jailbreaking-explained.html| bet = Jailbreaking Explained| arxivurl = https://web.archive.org/web/20121102053916/http://www.ipadforums.net/ipad-hacking/2838-jailbreaking-explained.html| arxivsáne = 2012-jıl 2-noyabr | avtor = IPad| at = MAX| sáne = 2010-jıl 6-may | baspaxana = IPad Forums| qaralǵan sáne = 2012-jıl 4-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

2010-jılı, Elektronlıq Shegaralar Fondı (EFF) [[Amerika Qurama Shtatları|AQSH]] Avtorlıq huqıq basqarmasın Cifrlı Mıńjıllıq Avtorlıq huqıq nızamı (DMCA) boyınsha avtorlıq huqıqtı qorǵaw sistemalarınan ótiwge qoyılǵan ulıwma tıyımǵa qarsı biykarlaw beriwge kóndirdi. Bul biykarlaw iPhone telefonların tek nızamlı alınǵan qosımshalardı qosıw maqsetinde jailbreak qılıwǵa ruqsat beredi. Biykarlaw Apple hám iPhone iyesi arasındaǵı kelisim qatnaslarına tásir etpeydi, mısalı, jailbreak qılıw iPhone kepilligin joq etedi; biraq, bul tek Apple-dıń jailbreak qılınǵan qurılmalardı remont qılıw kerek bolǵan jaǵdayda dúzetiwi yamasa dúzetpewi boyınsha óz qálewine tiykarlanǵan. Sonıń menen birge, Avtorlıq huqıq basqarması iPhone-dı qulplawdan shıǵarıwdı DMCA-nıń aylanıp ótiw tıyımlarınan azat etti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.copyright.gov/fedreg/2010/75fr43825.pdf| bet = U.S. Copyright Office Final 2010 Anti-Circumvention Rulemaking| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120501085441/http://www.copyright.gov/fedreg/2010/75fr43825.pdf| arxivsáne = 2012-jıl 1-may | sáne = 2010-jıl 27-iyul | baspaxana = U.S. Copyright Office| qaralǵan sáne = 2012-jıl 21-avgust }}&lt;/ref&gt;. iPhone-dı qulplawdan shıǵarıw onı sol telefon modeli islewge arnalǵan GSM yamasa CDMA texnologiyasın qollanıwshı hár qanday sımsız baylanıs operatorı menen paydalanıwǵa múmkinshilik beredi&lt;ref name=&quot;WhatisUnlock&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.knowyourmobile.com/glossary/l/488285/locked_unlocked.html| bet = Locked / Unlocked – a definition of the terms Locked and Unlocked from the Know Your Mobile mobile phone glossary| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120831061738/http://www.knowyourmobile.com/glossary/l/488285/locked_unlocked.html| arxivsáne = 2012-jıl 31-avgust | avtor = Mobile| at = Know Your| sáne = 2010-jıl 19-may | baspaxana = Know Your Mobile| qaralǵan sáne = 2012-jıl 4-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Qulplawdan shıǵarıw ===
Dáslepki waqıtları AQSHtaǵı kópshilik sımsız baylanıs operatorları iPhone iyelerin onı basqa operatorlar menen paydalanıw ushın qulplawdan shıǵarıwǵa ruqsat bermedi. Biraq, AT&amp;T kelisim shártlerin orınlaǵan iPhone iyelerin qurılmanı qulplawdan shıǵarıwǵa ruqsat berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.att.com/esupport/article.jsp?sid=KB414532| bet = AT&amp;T – What are the eligibility requirements for unlocking iPhone?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120803185724/https://www.att.com/esupport/article.jsp?sid=KB414532| arxivsáne = 2012-jıl 3-avgust | baspaxana = AT&amp;T}}&lt;/ref&gt;. Qurılmanı qulplawdan shıǵarıw boyınsha kórsetpeler Apple tárepinen berilgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://support.apple.com/kb/HT5014| bet = iPhone: About unlocking| arxivurl = https://web.archive.org/web/20121017021001/http://support.apple.com/kb/HT5014| arxivsáne = 2012-jıl 17-oktyabr | sáne = 2021-jıl 4-mart | baspaxana = [[Apple Inc.]] Website}}&lt;/ref&gt;, biraq aqırında qurılmanı qulplawdan shıǵarıwǵa ruqsat beriw tek operatordıń qálewine baylanıslı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://support.apple.com/kb/ht1937| bet = iPhone: Wireless Carrier Support and Features| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130424042251/http://support.apple.com/kb/HT1937| arxivsáne = 2013-jıl 24-aprel | sáne = 2013-jıl 12-aprel | baspaxana = [[Apple Inc.]] Website| qaralǵan sáne = 2013-jıl 13-may }}&lt;/ref&gt;. Bul operator tárepinen berilgen iPhone-dı basqa tarmaqlar menen paydalanıwǵa múmkinshilik beredi. iOS hám iPhone-nıń házirgi versiyaları qurılma qay jerde satıp alınǵanına qaramastan, bir neshe operatorlar boyınsha LTE-ni tolıq qollap-quwatlaydı. SIM qulplaw sheklewlerin alıp taslaw ushın baǵdarlamalar bar, biraq olar Apple tárepinen qollap-quwatlanbaydı hám kóbinese turaqlı qulplawdan shıǵarıw bolıp esaplanbaydı – bul jumsaq qulplawdan shıǵarıw&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://support.apple.com/kb/HT3743| bet = Unauthorized modification of iOS can cause security vulnerabilities, instability, shortened battery life, and other issues| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130510123825/http://support.apple.com/kb/HT3743| arxivsáne = 2013-jıl 10-may | sáne = 2018-jıl 15-iyun | baspaxana = [[Apple Inc.]]}}&lt;/ref&gt;, ol iPhone-dı ózgertip, bazalıq diapazon hár qanday GSM operatorınıń SIM kartasın qabıl etiwine alıp keledi. SIM qulplawdan shıǵarıw jailbreak emes, biraq bul rásmiy emes baǵdarlamalıq qulplawdan shıǵarıw ushın jailbreak te talap etiledi.

Baǵdarlamalıq qulplawdan shıǵarıwdıń nızamlılıǵı hárbir elde hár qıylı; mısalı, AQSHta 2013-jıl 26-yanvardan aldın satıp alınǵan qurılmalardı rásmiy emes baǵdarlamalıq qulplawdan shıǵarıw ushın DMCA boyınsha biykarlaw bar.

== Cifrlı huqıqlardı basqarıw ==
iOS-tıń jabıq hám menshik tábiyatı sın pikirlerdi payda etti, ásirese Elektronlıq shegaralar fondı sıyaqlı cifrlı huqıqlar jaqławshıları, kompyuter injeneri hám belsendi Brewster Kahle, internet nızamı boyınsha qánige Djonatan Cittreyn hám Erkin baǵdarlama támiynatı fondı tárepinen. Olar iPad-tıń tanıstırıw waqıyasına qarsı narazılıq bildirdi hám iPad-tı ózleriniń &quot;Dizayn boyınsha kemshilikli&quot; atlı kampaniyasınıń baǵdarı etip aldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.defectivebydesign.org/ipad| bet = Tell Tim Cook: No more DRM for Apple| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200920090650/https://www.defectivebydesign.org/ipad| arxivsáne = 2020-jıl 20-sentyabr | jumıs = [[Defective by Design]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 4-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/tech-policy/2010/01/protestors-ipad-is-nothing-more-than-a-golden-calf-of-drm/| bet = Protestors: iPad is nothing more than a golden calf of DRM| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081221/https://arstechnica.com/tech-policy/2010/01/protestors-ipad-is-nothing-more-than-a-golden-calf-of-drm/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Anderson| at = Nate| sáne = 2010-jıl 27-yanvar | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://thedianerehmshow.org/shows/2010-02-03/mobile-devices-and-next-computing-revolution-0| bet = Mobile Devices and the Next Computing Revolution| arxivurl = https://web.archive.org/web/20101201053215/http://thedianerehmshow.org/shows/2010-02-03/mobile-devices-and-next-computing-revolution-0| arxivsáne = 2010-jıl 1-dekabr | sáne = 2010-jıl 3-fevral | qaralǵan sáne = 2010-jıl 9-iyun }}&lt;/ref&gt;. Básekiles [[Microsoft]] kompaniyası PR wákili arqalı Apple-dıń óz platforması ústinen baqlaw alıp barıwına sın pikir bildirdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://technologizer.com/2010/01/28/microsoft-ipads-closed-platfor-is-humorous/| bet = Microsoft PR spokesman condemns iPad for being &quot;locked down&quot;| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120305021357/http://technologizer.com/2010/01/28/microsoft-ipads-closed-platfor-is-humorous/| arxivsáne = 2012-jıl 5-mart | sáne = 2010-jıl 29-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

Máseleniń tiykarı iOS dizaynı tárepinen júklengen sheklewler bolıp tabıladı, atap aytqanda, satıp alınǵan medianı Apple platformasına baylaw ushın arnalǵan [[cifrlı]] huqıqlardı basqarıw (DRM), rawajlanıw modeli (iOS ushın islep shıǵılǵan qosımshalardan paydalanıw ushın jıllıq jazılıw talap etiledi), qosımshalar ushın oraylastırılǵan maqullaw procesi, sonday-aq Appledıń platformanıń ózi ústinen ulıwma baqlaw hám qulplaw. Ásirese, Appledıń qálegeninde qosımshalardan uzaqtan óshiriw yamasa joq qılıw múmkinshiligi máselesi bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.eff.org/deeplinks/2014/12/sorry-iphone-users-apples-dev-agreement-means-no-eff-mobile-app-iphone| bet = Sorry iPhone Users: Apple's Dev Agreement Means No EFF Mobile App for iOS| avtor = McSherry| at = Corynne| sáne = 2015-jıl 7-yanvar | til = en| jumıs = Electronic Frontier Foundation| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

Texnologiya jámiyetindegi ayırım adamlar qulplawlı iOS-tıń Apple-dıń esaplaw texnikasına degen kózqarasındaǵı ósip atırǵan tendenciyanı kórsetiwinen qáweterleniwdi bildirdi, ásirese Appledıń háweskerler &quot;oynay alatuǵın&quot; mashinalardan bas tartıwı hám bunday sheklewlerdiń baǵdarlamalıq innovaciyalardı toqtatıp qoyıw potencialı bar ekenligin atap ótti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://apple.slashdot.org/story/10/01/31/1657233/Apples-Trend-Away-From-Tinkering| bet = Apple's Trend Away From Tinkering| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100208164828/http://apple.slashdot.org/story/10/01/31/1657233/Apples-Trend-Away-From-Tinkering| arxivsáne = 2010-jıl 8-fevral | sáne = 2010-jıl 31-yanvar | baspaxana = Slashdot| qaralǵan sáne = 2010-jıl 9-iyun }}&lt;/ref&gt;.
Burınǵı [[Facebook]] baǵdarlamashısı Djo Xyuitt Appledıń óz apparatlıq támiynatı ústinen baqlaw alıp barıwına &quot;jawız precedent&quot; dep qarsı shıqtı, biraq iOS-tıń qosımshalarınıń sandboxlanıwın maqtadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.cultofmac.com/pundits-on-the-ipads-closed-system-its-doom-for-pcs-no-its-great/28440| bet = Pundits On The iPad's Closed System: It's Doom For PCs, No It's Great| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100515124959/http://www.cultofmac.com/pundits-on-the-ipads-closed-system-its-doom-for-pcs-no-its-great/28440| arxivsáne = 2010-jıl 15-may | avtor = Leander Kahney| sáne = 2010-jıl 30-yanvar | qaralǵan sáne = 2010-jıl 9-iyun }}&lt;/ref&gt;.

== Qáwipsizlik hám jeke qupıyalıq ==
iOS [[Apparatlıq támiynat|apparatlıq]] hám [[Programmalıq támiynat|baǵdarlamalıq támiynattıń]] ekewinde de kóplegen qáwipsizlik ózgesheliklerinen paydalanadı.

== Qabıl etiw ==

=== Bazar úlesi ===
iOS dúnyadaǵı eń kóp tarqalǵan [[mobil operaciyalıq sistema]] bolıp, [[Android]]-tan keyingi orında turadı. Sońǵı jıllarda iPad-lardıń satılıwı da Android-tan artta qalıp atır, al veb qollanıw boyınsha (barlıq qollanıwdıń wákili sıpatında) iPad-lar (iOS qollanılatuǵın) ele eń kóp tarqalǵan bolıp qalmaqta&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://gs.statcounter.com/#tablet-os-ww-monthly-201612-201612-map| bet = StatCounter Global Stats – Browser, OS, Search Engine including Mobile Usage Share| arxivurl = https://archive.today/20120526/http://gs.statcounter.com/%23mobile_browser-ww-monthly-201012-201111-bar#tablet-os-ww-monthly-201612-201612-map| arxivsáne = 2012-jıl 26-may | jumıs = [[StatCounter]] GlobalStats| qaralǵan sáne = 2020-jıl 4-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

2014-jılǵı [[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|WWDC]]-de Tim Kuk 2014-jıldıń iyun ayına kelip 800 million qurılma satılǵanın ayttı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2014/6/2/5772344/apple-wwdc-2014-stats-update| bet = Apple has sold more than 800 million iOS devices, 130 million new iOS users in the last year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170210135711/http://www.theverge.com/2014/6/2/5772344/apple-wwdc-2014-stats-update| arxivsáne = 2017-jıl 10-fevral | avtor = Ingraham| at = Nathan| sáne = 2014-jıl 2-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. 2015-jıldıń yanvar ayında Appledıń kvartal boyınsha tabıs haqqındaǵı konferenciyasında kompaniya 2007-jıldan beri bir milliardtan aslam iOS qurılmasın satqanın járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2015/01/27/apple-one-billion-ios-devices/| bet = Tim Cook: Apple Has Sold More Than 1 Billion iOS Devices| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160623144503/http://www.macrumors.com/2015/01/27/apple-one-billion-ios-devices/| arxivsáne = 2016-jıl 23-iyun | avtor = Rossignol| at = Joe| sáne = 2015-jıl 27-yanvar | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2015/01/27/apple-announces-1-billion-ios-devices-sold/| bet = Apple announces 1 billion iOS devices sold| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170704104006/https://9to5mac.com/2015/01/27/apple-announces-1-billion-ios-devices-sold/| arxivsáne = 2017-jıl 4-iyul | avtor = Kahn| at = Jordan| sáne = 2015-jıl 27-yanvar | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

2023-jıldıń fevral ayına kelip, 2 milliard qurılma iske túsirilgen,[1] al 2007-jıldan beri 1.5 milliard iPhone satılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.statista.com/statistics/263402/apples-iphone-revenue-since-3rd-quarter-2007/| bet = Apple iPhone revenue by quarter 2023| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231216142528/https://www.statista.com/statistics/263402/apples-iphone-revenue-since-3rd-quarter-2007/| arxivsáne = 2023-jıl 16-dekabr | til = en| jumıs = Statista| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

2011-jıldıń aqırına kelip, iOS [[Smartfon|smartfonlar]] hám planshetler bazarınıń 60% úlesin iyeledi&lt;ref name=&quot;Saylor33&quot;&gt;{{Cite book|last=Saylor|first=Michael|title=The Mobile Wave: How Mobile Intelligence Will Change Everything|publisher=Vanguard Press}}&lt;/ref&gt;. 2014-jıldıń aqırına kelip, iOS smartfon bazarınıń 14.8% in hám planshet hám eki-birde qurılmalar bazarınıń 27.6% in quradı. 2023-jıldıń may ayında StatCounter satıw kórsetkishleri emes, al internet qollanıwı tiykarında ólshengende, iOS dúnya boyınsha smartfonlardıń 31.44% inde hám planshetlerdiń 55.75% inde qollanılǵanın xabarladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://gs.statcounter.com/#tablet-os-ww-monthly-201502-201503-bar| bet = StatCounter Global Stats: Top 7 Mobile Operating Systems on Feb 2015| arxivurl = https://archive.today/20120526/http://gs.statcounter.com/%23mobile_browser-ww-monthly-201012-201111-bar#tablet-os-ww-monthly-201502-201503-bar| arxivsáne = 2012-jıl 26-may | jumıs = [[StatCounter]] GlobalStats| qaralǵan sáne = 2020-jıl 4-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

2015-jıldıń úshinshi kvartalında Strategy Analytics izertlewi boyınsha, iOS-tıń dúnya júzilik [[smartfon]] bazarındaǵı úlesi rekord tómen 12.1% ke jetkenin kórsetti, bul [[Qıtay]] hám [[Afrika|Afrikadaǵı]] tómen kórsetkishler menen baylanıslı boldı. Android bazardıń 87.5% in iyeledi, al qalǵan bólimin Windows Phone hám BlackBerry quradı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.strategyanalytics.com/strategy-analytics/news/strategy-analytics-press-releases/strategy-analytics-press-release/2016/11/02/strategy-analytics-android-captures-record-88-percent-share-of-global-smartphone-shipments-in-q3-2016#.WDqfU-YrKUl| bet = Strategy Analytics: Android Captures Record 88 Percent Share of Global Smartphone Shipments in Q3 2016| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161127153018/https://www.strategyanalytics.com/strategy-analytics/news/strategy-analytics-press-releases/strategy-analytics-press-release/2016/11/02/strategy-analytics-android-captures-record-88-percent-share-of-global-smartphone-shipments-in-q3-2016#.WDqfU-YrKUl| arxivsáne = 2016-jıl 27-noyabr | avtor = Sui| at = Linda| sáne = 2016-jıl 2-noyabr | baspaxana = Strategy Analytics| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-noyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2016/11/02/ios-vs-android-market-share-3q16/| bet = iOS Adoption Remains at Lowest Levels Since 2014 as Android Captures Record 87.5% Market Share| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161127215126/http://www.macrumors.com/2016/11/02/ios-vs-android-market-share-3q16/| arxivsáne = 2016-jıl 27-noyabr | avtor = Rossignol| at = Joe| sáne = 2016-jıl 2-noyabr | baspaxana = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
__BÖLİDİMÖNDEMEW__
[[Kategoriya:IOS]]
[[Kategoriya:Apple Inc.]]
[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı]]
[[Kategoriya:Apple Inc. operaciyalıq sistemaları]]</text>
      <sha1>orf44giwjtglrbq2lqf7zsnc1nguzbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IPhone OS 1</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21141</id>
    <revision>
      <id>265667</id>
      <parentid>213253</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:59:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Derekler */ kategoriya</comment>
      <origin>265667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10816" sha1="bie6n8tzxxxkrsowpxzsw5k4c4y7vqv" xml:space="preserve">'''iPhone OS 1''' — [[Apple Inc.|Apple]] dıń mobil operaciyalıq sisteması [[IOS|iOS]] tiń birinshi úlken shıǵarılımı. Onı [[2008|2008-jılı]] [[11-iyul|11-iyulde]] iPhone OS 2 ge almastırdı.

== Tariyxı ==

=== Rawajlanıw tariyxı ===
iPhone OS 1.0 hám [[IPhone (1-áwlad)|birinshi áwlad]] [[IPhone|iPhone]] quralları rawajlanıwı birlesken háreket boldı. iPhone rawajlanıw komandasına tek [[Apple Inc.|Apple]] ishindegi xızmetkerler ǵana qatnasa alatuǵın edi. Bul tolıǵı menen qupıya proekt bolıp, komanda saylanǵan waqıtta, hátte olarǵa da ne ústinde isleytuǵını aytılmaǵan edi. Apple ishinde iPhone jaratıw boyınsha eki komanda islegen: biri [[iPod]]&lt;nowiki/&gt;tı telefonǵa aylandırıw ústinde islegen bolsa, ekinshisi Mac OS X operaciyalıq sistemasın telefon sıyaqlı kishi qurılmalarda islewi ushın qısıw ústinde islegen&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/1/11/14240918/apple-interview-ipod-iphone-prototype-tony-fadell| bet = Tony Fadell tells us the story of the iPod-based iPhone prototype| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220315045212/https://www.theverge.com/2017/1/11/14240918/apple-interview-ipod-iphone-prototype-tony-fadell| arxivsáne = 2022-jıl 15-mart | avtor = Patel| at = Nilay| sáne = 2017-jıl 11-yanvar | til = en| jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2022-jıl 20-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Jon Rubinstein basqarǵan komanda jeńil [[Linux]]-ke tiykarlanǵan versiyanı, ádette Acorn dep atalatuǵın versiyanı rawajlandırıw ústinde isledi, al Scott Forstall basqarǵan basqa komanda ARM chipsetinde jumıs isleytuǵın Mac OS X tiń qısılǵan hám optimallastırılǵan versiyasın, kod atı purple, rawajlandırıw ústinde isledi. Sol waqıtta iPhone komandasın basqarǵan Tony Fadell bılay dedi: &quot;Bul komandalardıń emes, ideyalardıń básekisi edi, hám hámmemiz onıń ústinde islep atır edik&quot;. 16-17 hár qıylı koncepciya bar edi. Komandanıń kóp aǵzaları ele de hámme qattı klaviaturada, shiyshede emes, jazıwdı qáleydi degen pikirge isenetuǵın edi. Tolıq sensorlı ekrandı engiziw ideyası hámme ushın júdá jańa edi. Kóp [[Paydalanıwshı interfeysi|paydalanıwshı interfeysleri]], sonıń ishinde kóp sensorlı click-wheel prototiplestirildi. Kópler bunı waqıttı bosqa sarıplaw dep oylasa da, Apple bas direktorı [[Stiv Djobs]] operaciyalıq sistemanıń Mac OS X-ke tiykarlanǵan versiyası tańlanbastan aldın barlıq koncepciyalar/ideyalardı prototiplestiriwde turıp aldı.

=== Kirisiw hám shıǵarılıw ===
iPhone OS 2007-jılı 9-yanvarda [[San Francisco|San-Franciskodaǵı]] Moscone Konvenciya Orayında ótkerilgen Macworld Konferenciya &amp; Kórgizbesinde Stiv Djobs tárepinen berilgen tiykarǵı bayanatta dáslepki iPhone penen birge tanıstırıldı. Sol waqıtta [[Stiv Djobs|Djobs]] tek iPhone &quot;OS X de isleydi&quot; dep ayttı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://mashable.com/article/first-iphone-keynote-15-year-anniversary| bet = Revisiting the iPhone launch keynote, 15 years on| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220216141553/https://mashable.com/article/first-iphone-keynote-15-year-anniversary| arxivsáne = 2022-jıl 16-fevral | avtor = Taylor| at = Chris| sáne = 2022-jıl 9-yanvar | til = en| jumıs = Mashable| qaralǵan sáne = 2022-jıl 21-yanvar }}&lt;/ref&gt;, hám Chicago Sun-Times gazetasınıń kolumnisti Andy Ihnatko ǵa kóre, bul rásmiy brifinglerde hám rásmiy emes sáwbetlerde tastıyıqlanǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.suntimes.com/technology/ihnatko/215441%2CCST-FIN-Andy18.article| bet = You could call iPhone perfect| arxivurl = https://web.archive.org/web/20070120225408/http://www.suntimes.com/technology/ihnatko/215441,CST-FIN-Andy18.article| arxivsáne = 2007-jıl 20-yanvar | avtor = Ihnatko| avtorsilteme = Andy Ihnatko| at = Andy| sáne = 2007-jıl 18-yanvar | til = en| jumıs = [[Chicago Sun-Times]]| qaralǵan sáne = 2023-jıl 29-aprel }}&lt;/ref&gt;.

iPhone OS 1.0 [[IPhone (1-áwlad)|dáslepki iPhone]] menen birge 2007-jılı 29-iyunda shıǵarıldı.

iPhone OS 1.1.3 jańalanıwı [[iPod Touch]] paydalanıwshıları ushın 19.95 dollar boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1131584/touchupdate.html| bet = iPod touch owners can add more apps—for a price| avtor = Philip Michaels| baspaxana = [[Macworld]]}}&lt;/ref&gt;.

== Qosımshalar ==
iPhone OS 1 de [[App Store]] yamasa úshinshi tárep baǵdarlamashıları ushın nativlik qosımshalar jaratıwǵa arnalǵan Baǵdarlamalıq Támiyinlew Quralı (SDK) joq edi. Onıń ornına, Apple baǵdarlamashılardı Safari arqalı kiriwge bolatuǵın veb-qosımshalar jaratıwǵa baǵdarladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://developer.apple.com/iphone/| bet = Apple Developer Connection — Web Development for iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20070722172208/http://developer.apple.com/iphone/| arxivsáne = 2007-jıl 22-iyul | sáne = 2007-jıl 22-iyul | qaralǵan sáne = 2021-jıl 18-iyul }}&lt;/ref&gt;.

== Qollap-quwatlanǵan qurılmalar ==

* [[IPhone (1-áwlad)|iPhone (1-áwlad)]]
* [[iPod Touch (1-áwlad)]]

== Versiya tariyxı ==
{| class=&quot;wikitable col4center&quot; style=&quot;font-size:100%&quot;
|+
! scope=&quot;col&quot; |Versiya
! scope=&quot;col&quot; |Shıǵarılǵan sánesi
! scope=&quot;col&quot; |Tiykarǵı ózgerisler
! scope=&quot;col&quot; |Derek
|-
! scope=&quot;row&quot; |1.0
|29-iyun, 2007
|''Dáslepki iPhone ushın birinshi shıǵarılıw..''
* Interfeys: qısıp-úlkeytiw, inerciyalı aylandırıw, kóp tiyiwli háreketler, baǵdarlamalıq klaviatura
* Vizuallıq dawıslı xabar
* [[iTunes]] penen sinxronizaciya
* Tiykarǵı qosımshalar: iPod, Safari, [[Google Kartalar|Google Maps]]
|&lt;ref name=&quot;VergeVisualHistory&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2011/12/13/2612736/ios-history-iphone-ipad| bet = iOS: A visual history| sáne = 2011-jıl 13-dekabr | til = en| jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2023-jıl 29-aprel }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |1.0.1
|31-iyul, 2007
|
* Hár shıǵıwshı elektron xatqa ózin avtomatik túrde jasırın kóshirme (BCC) qosıw múmkinshiligin qosadı
|&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2007-07-31-apple-iphone-update-1-0-1-released.html| bet = Apple iPhone update 1.0.1 released!| avtor = Block| at = Ryan| jumıs = Engadget| qaralǵan sáne = 2023-jıl 2-may }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2007-08-06-walt-mossbergs-got-a-secret.html| bet = Walt Mossberg's Got a Secret| jumıs = Engadget| qaralǵan sáne = 2023-jıl 4-may }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/tech/mobile/iphone-update-1-0-1-undocumented-fixes-improvements-galore-volume-stability-vpn-battery-more/| bet = iPhone Update 1.0.1: Undocumented fixes, improvements galore: volume, stability, VPN, battery, more| til = en| jumıs = CNET| qaralǵan sáne = 2023-jıl 4-may }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mossblog.allthingsd.com/20070803/secret-new-iphone-features/| bet = Secret New iPhone Features| arxivurl = https://web.archive.org/web/20070810142545/http://mossblog.allthingsd.com/20070803/secret-new-iphone-features/| arxivsáne = 2007-jıl 10-avgust | avtor = Mossberg| avtorsilteme = Walt Mossberg| at = Walt| sáne = 2007-jıl 3-avgust | jumıs = AllThingsDigital| qaralǵan sáne = 2023-jıl 2-may }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |1.0.2
|21-avgust, 2007
|''Kishi jańalanıw''
|&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2007/08/21/apple-releases-iphone-1-0-2-update/| bet = Apple Releases iPhone 1.0.2 Update| avtor = Kim| at = Arnold| sáne = 2007-jıl 21-avgust | til = en| jumıs = MacRumors| qaralǵan sáne = 2023-jıl 2-may }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |1.1
|14-sentyabr, 2007
|''[[iPod Touch (1-áwlad)]] ushın dáslepki versiya, [[iPhone (1-áwlad)]] ushın shıǵarılmadı''
* [[iTunes]] Wi-Fi Music Store qosımshasın qosadı, qurılmada muzıka, filmler hám qońıraw seslerin satıp alıwǵa múmkinshilik beredi
|&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://appleinsider.com/articles/07/09/17/an_in_depth_ipod_touch_review| bet = An in-depth iPod Touch review| sáne = 2007-jıl 17-sentyabr | til = en| jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2023-jıl 3-may }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |1.1.1
|27-sentyabr, 2007
|
* Dáslepki iPhone ǵa iTunes Wi-Fi Music Store qosımshasın qosadı
|&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2007/09/27/apple-releases-iphone-1-1-1-update| bet = Apple Releases iPhone 1.1.1 Update [Updated]| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201027185746/https://www.macrumors.com/2007/09/27/apple-releases-iphone-1-1-1-update/| arxivsáne = 2020-jıl 27-oktyabr | avtor = Kim| at = Arnold| sáne = 2007-jıl 27-sentyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 28-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sorrel1.1.1&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |1.1.2
|12-noyabr, 2007
|''Kishi jańalanıw''
* iPod qosımshasın ashqanda bolatuǵın qulawdı dúzetedi
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |1.1.3
|15-yanvar, 2008
|
* Bas bet qayta dúziliwi múmkin
* Veb-saytlar Veb Klipler sıpatında bas betke bekitiliwi múmkin
* Kartaǵa belgiler, sputnik kórinisi, jol qozǵalısı haqqında informaciya qosıladı
* Tekst xabarları endi bir neshe nomerge jiberiledi
* Qosımshalar endi 'root' ornına 'mobile' sıpatında jumıs isleydi
|&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://sg.news.yahoo.com/2008-01-22-the-secret-life-of-firmware-1-1-3.html| bet = The secret life of firmware 1.1.3| avtor = Bohon| at = Cory| sáne = 2016-jıl 15-iyul | til = en-SG| jumıs = Engadget| qaralǵan sáne = 2023-jıl 2-may }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/188919/iphone_update.html| bet = First Look: iPhone 1.1.3| til = en| jumıs = Macworld| qaralǵan sáne = 2023-jıl 4-may }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://tidbits.com/2008/01/25/everything-you-need-to-know-about-iphone-1-1-3/| bet = Everything You Need to Know about iPhone 1.1.3| avtor = Landau| at = Ted| sáne = 2008-jıl 25-yanvar | til = en| jumıs = TidBITS}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |1.1.4
|26-fevral, 2008
|''Kishi jańalanıw''
|&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2008/02/26/apple-releases-firmware-1-1-4-for-iphone-and-ipod-touch/| bet = Apple Releases Firmware 1.1.4 for iPhone and iPod Touch| sáne = 2008-jıl 26-fevral | til = en| jumıs = MacRumors| qaralǵan sáne = 2023-jıl 3-may }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |1.1.5
|15-iyul, 2008
|''Tek [[IPod Touch (1-áwlad)|birinshi áwlad iPod touch]] ushın shıǵarılǵan, 2.0 versiyasına $10 tólep jańalanıwdı qálemegen paydalanıwshılar ushın''
|&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/191522/touch115.html| bet = Apple quietly releases iPod touch 1.1.5 update| til = en| jumıs = Macworld| qaralǵan sáne = 2023-jıl 3-may }}&lt;/ref&gt;
|}

== Derekler ==
{{Derekler}}

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
[[Kategoriya:IOS]]
[[Kategoriya:Jeke operaciyalıq sistemalar]]</text>
      <sha1>bie6n8tzxxxkrsowpxzsw5k4c4y7vqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IPhone OS 3</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21221</id>
    <revision>
      <id>265668</id>
      <parentid>213261</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:59:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Derekler */ kategoriya</comment>
      <origin>265668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8881" sha1="j41xjwmso0neoxdaawnncue64u2m5iz" xml:space="preserve">'''iPhone OS 3''' ''('''iPhone OS 3.0''' dep stillestirilgen)'' ‒ bul [[Apple Inc.]] tárepinen islep shıǵarılǵan [[IOS|iOS]] [[Mobil operaciyalıq sistema|mobil operaciyalıq sistemasınıń]] úshinshi úlken relizi bolıp, [[IPhone OS 2|iPhone OS 2]] niń ornın bastı. Ol 2009-jılı 17-martta járiyalandı hám 2009-jılı 17-iyunda shıǵarıldı. Onıń ornın 2010-jılı 21-iyunda [[IOS 4|iOS 4]] bastı, &quot;iPhone OS&quot; ataması qollanıwdan shıǵıp qaldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2010/06/07/iphone-os-4-renamed-ios-gets-1500-new-features/| bet = iPhone OS 4 renamed iOS 4, launching June 21 with 1500 new features| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170614180843/https://www.engadget.com/2010/06/07/iphone-os-4-renamed-ios-gets-1500-new-features/| arxivsáne = 2017-jıl 14-iyun | avtor = Patel| at = Nilay| sáne = 2010-jıl 7-iyun | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyul }}&lt;/ref&gt;.

iPhone OS 3 pútkil sistema boyınsha &quot;qıyıw, kóshiriw hám qoyıw&quot; funkciyasın qostı, bul paydalanıwshılarǵa kontentti ańsat kóshiriwge múmkinshilik berdi. Ol jáne de Spotlight ti kirgizdi, bul paydalanıwshılarǵa óz qurılmasında baylanıslar, elektron xatlar yamasa qosımshalar sıyaqlı belgili bir informaciyanı tabıwǵa járdem beriwge arnalǵan izlew indekslew funkciyası. Bas ekran keńeytilip, paydalanıwshılarǵa 11 ge shekem bet qosıwǵa múmkinshilik berdi, ulıwma 180 qosımshanı kórsetti. Xabarlar qosımshası MMS qollaw múmkinshiligin aldı, al Kamera qosımshası iPhone 3GS te video jazıw múmkinshiligin aldı, hám jańa &quot;Dawıslı jazba&quot; qosımshası paydalanıwshılarǵa óz dawısın jazıwǵa imkaniyat berdi. Sonday-aq, úshinshi tárep qosımshalarına qosımsha ishinde satıp alıw múmkinshiligi qosıldı.

iPhone OS 3 — bul [[IPhone (1-áwlad)|birinshi áwlad iPhone]] hám birinshi áwlad [[iPod Touch]] tı qollaytuǵın iOS tiń sońǵı versiyası, sebebi onıń izindegi iOS 4 eki model ushın da qollawdı toqtattı.

== Sistema ózgeshelikleri: ==

=== Kesiw, kóshiriw yamasa qoyıw ===
iPhone OS 3 paydalanıwshılar tekstti basıp turǵanda &quot;kesiw, kóshiriw hám qoyıw&quot; kóbik dialogın kirgizdi. &quot;Qoyıw&quot; túymesi qurılmanıń buferinde saqlanǵan hár qanday nárseni belgilengen jerge kirgizedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2009/03/17/iphone-finally-gets-copy-and-paste/| bet = iPhone finally gets copy and paste!| arxivurl = https://web.archive.org/web/20121021090720/http://www.engadget.com/2009/03/17/iphone-finally-gets-copy-and-paste/| arxivsáne = 2012-jıl 21-oktyabr | avtor = Patel| at = Nilay| sáne = 2009-jıl 17-mart | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyul }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/pictures/photos-apple-iphone-os-3-0-copy-and-paste-included/| bet = Photos: Apple iPhone OS 3.0, copy and paste included| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200815205619/https://www.cnet.com/pictures/photos-apple-iphone-os-3-0-copy-and-paste-included/| arxivsáne = 2020-jıl 15-avgust | sáne = 2009-jıl 17-mart | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyul }}&lt;/ref&gt;.

=== Spotlight ===
Spotlight — bul sistema kólemindegi indekslew hám izlew funkciyası bolıp, paydalanıwshılarǵa óz qurılmasında belgili baylanıslardı, elektron xatlardı, kalendar ushırasıwların, multimedia faylların, qosımshalardı hám basqalardı izlewge járdem beriwge baǵdarlanǵan. Oǵan bas ekrannan ońǵa qaray sıypaw arqalı kiriw múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.pcworld.com/article/166855/article.html| bet = Hands on With IPhone 3.0's Spotlight| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161229170621/http://www.pcworld.com/article/166855/article.html| arxivsáne = 2016-jıl 29-dekabr | avtor = Frakes| at = Dan| sáne = 2009-jıl 17-iyun | jumıs = [[PC World]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyul }}&lt;/ref&gt;.

=== Bas ekran ===
iPhone OS 3 bas ekrandaǵı betlerdiń maksimal sanın 11 ge deyin keńeytti, barlıǵı 180 qosımshaǵa múmkinshilik berdi.

=== Meniń iPhone-ımdı tabıw ===
[[MobileMe]] ge jazılǵan paydalanıwshılar ózleriniń iPhone ların joytıp alǵan jaǵdayda olardı aralıqtan baqlaw, qulıplaw hám óshiriw múmkinshiligine iye boldı.

== Qosımsha ózgeshelikleri ==

=== Xabarlar ===
Xabarlar qosımshası Multimediyalıq xabar jiberiw xızmeti (MMS) ushın tuwma qollawdı aldı, bul paydalanıwshılarǵa súwretler, baylanıslar, orınlar, dawıslı jazıwlar hám video xabarlardı da óz ishine alǵan xabarlardı jiberiw hám qabıllawǵa múmkinshilik berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1141187/iphone_3.html?page=2| bet = iPhone 3.0 software update| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230160930/http://www.macworld.com/article/1141187/iphone_3.html?page=2| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Moren| at = Dan| sáne = 2009-jıl 17-iyun | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyul }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Macworld features&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1139438/iphone30user.html| bet = Cut and paste, MMS highlight iPhone 3.0 improvements| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210428105531/https://www.macworld.com/article/1139438/iphone30user.html| arxivsáne = 2021-jıl 28-aprel | avtor = Cohen| at = Peter| sáne = 2009-jıl 17-mart | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyul }}&lt;/ref&gt;.

=== Kamera hám Fotosúwretler ===
Kamera qosımshası iPhone 3GS ushın video jazıw funkciyasın kirgizdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2011/12/13/2612736/ios-history-iphone-ipad| bet = iOS: A visual history| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170412015548/http://www.theverge.com/2011/12/13/2612736/ios-history-iphone-ipad| arxivsáne = 2017-jıl 12-aprel | sáne = 2013-jıl 16-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyul }}&lt;/ref&gt;.

Fotosúwretler qosımshası jańa kóshiriw túymesin hám bir waqıtta bir neshe fotosúwretti óshiriw múmkinshiligin usındı&lt;ref name=&quot;iMore review&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/iphone-os-30-review| bet = iPhone OS 3.0 review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170403014551/http://www.imore.com/iphone-os-30-review| arxivsáne = 2017-jıl 3-aprel | avtor = Ritchie| at = Rene| sáne = 2009-jıl 17-iyun | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyul }}&lt;/ref&gt;.

== Bahası ==
iPhone ushın iPhone OS 3 ge jańalaw biypul boldı. Dáslep [[iPod Touch]] paydalanıwshıları ushın iPhone OS 3 ge jańalaw $9.95 turdı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2009/06/17/apple-releases-iphone-os-3-0/| bet = Apple Releases iPhone OS 3.0 for iPhone and iPod Touch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180730170619/https://www.macrumors.com/2009/06/17/apple-releases-iphone-os-3-0/| arxivsáne = 2018-jıl 30-iyul | avtor = Slivka| at = Eric| sáne = 2009-jıl 17-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyul }}&lt;/ref&gt;; 2.x versiyasınan 3.1.x versiyasına jańalaw tek $4.95 boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://appadvice.com/appnn/2009/09/ipod-touch-received-a-price-drop-today-but-so-did-the-software-update| bet = iPod Touch Received A Price Drop Today, But So Did The Software Update| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220118001341/https://appadvice.com/appnn/2009/09/ipod-touch-received-a-price-drop-today-but-so-did-the-software-update| arxivsáne = 2022-jıl 18-yanvar | avtor = Tschida| at = Tyler| sáne = 2009-jıl 9-sentyabr | jumıs = AppAdvice| qaralǵan sáne = 2022-jıl 18-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/gadgets/2009/09/iphone-os-update-31-now-available/?comments=1&amp;post=665203| bet = iPhone OS Update 3.1 now available| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220119003358/https://arstechnica.com/gadgets/2009/09/iphone-os-update-31-now-available/?comments=1&amp;post=665203| arxivsáne = 2022-jıl 19-yanvar | avtor = Smykil| at = Jeff| sáne = 2009-jıl 9-sentyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 18-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

iPhone OS 3 [[iPod Touch]] paydalanıwshıları ushın jańalaw pullı bolǵan sońǵı úlken versiya boldı. iOS 4 ten baslap, iOS jańalawları barlıq paydalanıwshılar ushın biypul boldı, sonıń ishinde iPod Touch paydalanıwshıları da bar, sebebi Sarbeyns-Oksli nızamı qayta kórip shıǵılıp, abonentlik tiykarda bolmaǵan apparatlıq támiynat ushın baǵdarlamalıq támiynattı biypul jańalawǵa ruqsat berildi.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:IOS]]
[[Kategoriya:Jeke operaciyalıq sistemalar]]</text>
      <sha1>j41xjwmso0neoxdaawnncue64u2m5iz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IPhone OS 2</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21223</id>
    <revision>
      <id>265669</id>
      <parentid>234721</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:59:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Derekler */ kategoriya</comment>
      <origin>265669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9624" sha1="agfg69103fgvd0dzls97dqvx8dlg935" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vevent&quot;
|+Phone OS 2
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image logo&quot; |[[Fayl:IPhone OS 2 logo.svg|64x64 nükte]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image logo&quot; |[[Fayl:IPhone_1st_Gen.svg|328x328px]]&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt;[[IPhone 3G]] aldıńǵı tárepi&lt;/div&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot; |Islep shıǵarıwshı
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Apple Inc.]]
|- style=&quot;display: none;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot; |Derek modeli
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Menshikli programmalıq támiynat|Jabıq]], [[Ashıq kodlı programmalıq támiynat|ashıq kodlı]] komponentler menen
|-
!Dáslepki shıǵarılıwı 
|11-iyul, 2008; 16 jıl burın 
|-
!Eń sońǵı shıǵarılıwı 
|2.2.1 (5H11 / 5H11a) / 27-yanvar, 2009; 15 jıl burın 
|-
!Jańalaw usılı 
|Kompyuter arqalı [[iTunes]]
|-
!'''Paket basqarıwshısı'''
|[[App Store]]
|-
!'''Platformalar'''
|[[IPhone|iPhone]]
[[IPhone (1-áwlad)|iPhone (1-áwlad)]]

[[IPhone 3G|iPhone 3G]]

[[iPod Touch]]

[[iPod Touch (1-áwlad)]]

iPod Touch (2-áwlad) 
|-
!'''Yadro túri''' 
|Gibrid (XNU)
|-
!'''Licenziya'''
|[[Ashıq kodlı programmalıq támiynat|Ashıq kodlı]] komponentlerden basqası menshikli 
|-
!'''Aldınǵısı'''
|[[IPhone OS 1|iPhone OS 1]]
|-
!'''Keyingisi'''
|[[IPhone OS 3|iPhone OS 3]]
|-
!'''Rásmiy veb-saytı''' 
|[https://web.archive.org/web/20080912112138/http://www.apple.com/iphone/softwareupdate/iphone2.html/ Apple - iPhone - Baǵdarlamalıq támiynat jańalawı] - 2.0.0 Wayback Machine'de (12-sentyabr, 2008-jılı arxivlengen)
|- style=&quot;display:none&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |
|}

'''iPhone OS 2''' ‒ [[Apple Inc.]] tárepinen islep shıǵarılǵan [[IOS|iOS]] [[Mobil operaciyalıq sistema|mobil operaciyalıq sistemasınıń]] ekinshi úlken relizi bolıp, [[IPhone OS 1|iPhone OS 1]] diń dawamshısı (miyrasxorı) bolıp esaplanadı. Ol [[App Store]] arqalı úshinshi tárep qosımshaların qollaw imkaniyatın bergen birinshi iOS versiyası edi. iPhone OS 2.2.1 iPhone OS 2 niń aqırǵı versiyası boldı. Ol 2009-jıl 17-iyunda [[IPhone OS 3|iPhone OS 3]] tárepinen almastırıldı.

iPhone OS 2 2008-jıldıń 11-iyulinde [[IPhone 3G|iPhone 3G]] diń shıǵarılıwı menen birge payda boldı. [[IPhone OS 1|iPhone OS 1]] de isleytuǵın [[IPhone (1-áwlad)|birinshi áwlad iPhone]] hám [[iPod Touch]] qurılmaları bul versiyaǵa jańalanıwı múmkin edi. [[IOS|iOS]] tıń bul versiyası [[App Store]] nı kirgizip, úshinshi tárep qosımshaların [[IPhone|iPhone]] hám iPod Touch ushın rásmiy túrde qoljetimli etti. iPhone OS 2 niń jámiyetlik relizine shekem, [[Apple Inc.|Apple]] [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashılar]] ushın iPhone OS Baǵdarlamalıq támiynat Rawajlandırıw Jıynaǵın (&quot;SDK&quot;) járiyalaw ushın tiykarǵı baspasóz konferenciyasın ótkerdi. Dáslep ol 1.2 dep atalǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/first-downloadable-application-for-iphone-os-1-2-aspen/| bet = First downloadable application for iPhone OS 1.2 &quot;Aspen&quot;| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200716022232/https://www.cnet.com/news/first-downloadable-application-for-iphone-os-1-2-aspen/| arxivsáne = 2020-jıl 16-iyul | avtor = Wilson| at = Ben| sáne = 2008-jıl 5-dekabr | til = en| jumıs = CNET| qaralǵan sáne = 2020-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
iPhone OS 2 2008-jıldıń 9-iyuninde Apple Dúnya júzilik Baǵdarlamashılar Konferenciyasınıń tiykarǵı bayanatında tanıstırıldı.
iPhone OS 2 2008-jıldıń 11-iyulinde shıǵarıldı. Ol [[IPhone 3G|iPhone 3G]] menen birge shıǵarıldı hám [[IPhone (1-áwlad)|birinshi áwlad iPhone]] da da jumıs isledi.

== Ózgeshelikleri ==

=== App Store ===
iPhone OS 2 niń eń kózge kóringen ózgesheligi [[App Store]] boldı. Bul ózgeshelik kirgizilgenge shekem, qurılmaǵa arnawlı qosımshalardı ornatıwdıń jalǵız usılı jailbreaking arqalı edi, bul Apple tárepinen qollap-quwatlanbaytuǵın edi. App Store iske túsken waqıtta júklep alıw ushın 500 qosımsha bar edi.

=== Mail (Pochta) ===
Mail qosımshası jańa kóriniske iye boldı, bárhama qosılıp turıw múmkinshiligin beretuǵın push-elektron xatlardı qollap-quwatlaydı. Ol sonday-aq Microsoft Office qosımshaların, sonday-aq iWork qosımshaların qollap-quwatlaydı. Basqa jańa ózgesheliklerge haqıyqıy BCC di qollap-quwatlaw, bir neshe elektron xattı óshiriw hám shıǵıwshı elektron xattı tańlaw múmkinshiligi kiredi.

=== Contacts (Kontaktlar) ===
Contacts qosımshasınıń endi tek [[iPod Touch]] ta jumıs isleytuǵın jańa bas bet belgisi bar. Shıǵarılıw menen birge baylanıslardı birme-bir izlemesten izlew múmkinshiligi, sonday-aq SIM baylanısların importlaw múmkinshiligi payda boldı.

=== Maps (Kartalar) ===
iPhone OS 2.2 [[Programmalıq támiynat|baǵdarlamalıq támiynatın]] jańartıwda [[Google Kartalar|Maps]] qosımshasına jańa ózgeshelikler qosıldı. Qosılǵan ózgeshelikler arasında Google Street View, jámiyetlik transport hám jayaw júriw baǵdarları, sonday-aq túsirilgen belginiń mákan jayın kórsetiw múmkinshiligi bar.

=== Calculator (Kalkulyator) ===
Qurılma landshaft rejiminde bolǵanda, kalkulyator qosımshası ilimiy kalkulyatordı kórsetedi. Qosımsha belgisi de jańalandı.

=== Settings (Sazlawlar) ===
Endi Settings te Samolyot rejiminde Wi-Fi di qayta qosıw múmkinshiligi, sonday-aq Ornalasıw xızmetlerin qosıw yamasa óshirip qoyıw múmkinshiligi bar.

== Qabıllaw ==
iMore daǵı Rene Ritchi bılay dedi: &quot;Ulıwma alǵanda, iPhone Firmware 2.0 zamanagóy texnologiyasındaǵı ullı revolyuciyalardıń biri sıpatında iPhone dı Apple II hám Mac penen bir qatarǵa qoyatuǵın tańqalarlıq jetiskenlik. Ol onı ápiwayı Telefon + [[iPod]] yamasa hátte smartfonnan da joqarı kóterip, esaplaw texnikasındaǵı kelesi úlken ózgeristiń jetekshi talabanı etedi.&quot; Biraq, olar onı turaqlılıq máseleleri hám ulıwma ásteligi ushın sınǵa aldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/iphone-os-2-review| bet = iPhone OS 2.0 review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200629192710/https://www.imore.com/iphone-os-2-review| arxivsáne = 2020-jıl 29-iyun | avtor = Ritchie| avtorsilteme = Rene Ritchie| at = Rene| sáne = 2008-jıl 14-iyul | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

Macworld bılay dedi: &quot;iPhone 2.0 baǵdarlamalıq támiynatı Apple kompaniyasınıń ekinshi áwlad ónimlerinen kútiletuǵın jetilistiriwlerge tolı. iPhone operaciyalıq sisteması ele de quramalı emes, hám bizler Apple kompaniyasınıń ayırım saqlanıp qalǵan kemshiliklerdi saplastırǵanın qáler edik, biraq bul bazarda bar bolǵan eń jaqsı mobil platforma ushın xosh kelgen jaqsılanıw boldı.&quot;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1134503/iphone2update.html?page=2| bet = Review: iPhone 2.0 software update| arxivurl = https://web.archive.org/web/20181215081022/https://www.macworld.com/article/1134503/iphone2update.html?page=2| arxivsáne = 2018-jıl 15-dekabr | avtor = Moren| at = Dan| sáne = 2008-jıl 15-iyul | jumıs = [[Macworld]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-yanvar }}&lt;/ref&gt;

== iPod touch ushın jańalaw bahası ==
[[IPhone OS 1|iPhone OS 1]] den iPhone OS 2 ge jańalaw [[IPhone|iPhone]] paydalanıwshıları ushın biypul boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/gadgets/2008/07/iphone3g-review/| bet = The Second Coming: Ars goes in-depth with the iPhone 3G| avtor = Cheng| at = Jacqui| sáne = 2008-jıl 14-iyul | til = en-us| jumıs = Ars Technica| qaralǵan sáne = 2023-jıl 1-sentyabr | citata = Due to differences in Apple's accounting practices between the iPhone and iPod touch, owners of the latter must pay $9.95 for the update.}}&lt;/ref&gt;, biraq [[IPod Touch|iPod touch]] paydalanıwshıları ushın 9.95 dollar turdı. Bul esap-kitap qaǵıydaları hám Sarbeyns-Oksli nızamına boysınıw zárúrligi sebepli edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/gadgets/2009/09/accounting-rules-change-could-end-ipod-touch-update-fee/| bet = Accounting rules change could end iPod touch update fee| avtor = Foresman| at = Chris| sáne = 2009-jıl 14-sentyabr | til = en-us| jumıs = Ars Technica| qaralǵan sáne = 2023-jıl 1-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://brainstormtech.blogs.fortune.cnn.com/2009/09/14/accounting-rule-change-in-apples-favor/| bet = Accounting rule change in Apple's favor - Apple 2.0 - Fortune Brainstorm Tech| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090916202159/http://brainstormtech.blogs.fortune.cnn.com/2009/09/14/accounting-rule-change-in-apples-favor/| arxivsáne = 2009-jıl 16-sentyabr | avtor = Elmer-DeWitt| at = Philip| sáne = 2009-jıl 16-sentyabr | jumıs = CNN Money| qaralǵan sáne = 2023-jıl 1-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Bul esap-kitap qaǵıydaları keyinirek Apple hám basqa baǵdarlamalıq támiynat kompaniyalarınıń lobbilewinen keyin ózgertildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/tech/home-entertainment/ipod-touch-firmware-leak/| bet = iPod Touch firmware leak| avtor = Bell| at = Donald| sáne = 2008-jıl 14-iyul | til = en| jumıs = CNET| qaralǵan sáne = 2023-jıl 1-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. iPod touch jańalawınıń biypul versiyaları internette tarqaldı. iPhone OS 2 ge kishi jańalawlar iPod touch paydalanıwshıları ushın biypul boldı.

== Derekler ==
{{Derekler}}

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
[[Kategoriya:IOS]]
[[Kategoriya:Jeke operaciyalıq sistemalar]]</text>
      <sha1>agfg69103fgvd0dzls97dqvx8dlg935</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IOS 4</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21224</id>
    <revision>
      <id>265670</id>
      <parentid>213264</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Derekler */ kategoriya</comment>
      <origin>265670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20193" sha1="h1xj73ad6is6meyjmdwc0h8bx94yfp6" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vevent&quot;
|+iOS 4
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image logo&quot; |[[Fayl:IOS4_logo.png|64x64 nükte]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot; |Islep shıǵarıwshı
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Apple Inc.]]
|- style=&quot;display: none;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot; |Derek modeli
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Menshikli programmalıq támiynat|Jabıq]], [[Ashıq kodlı programmalıq támiynat|ashıq kodlı]] komponentler menen
|-
!Dáslepki shıǵarılıwı 
|21-iyun, 2010; 
|-
!Eń sońǵı shıǵarılıwı 
|[[IPhone 3G|iPhone 3G]], [[iPod Touch]] (2-áwlad): 4.2.1 (22-noyabr, 2010)
iPhone 4 (CDMA): 4.2.10 (25-iyul, 2011)

[[IPhone 3GS|iPhone 3GS]], [[IPhone 4|iPhone 4]] (GSM), iPod Touch (3-4-áwlad), iPad (1-áwlad), iPad 2: 4.3.5 (25-iyul, 2011) 
|-
!Jańalaw usılı 
|Kompyuter arqalı [[iTunes]]
|-
!'''Paket basqarıwshısı'''
|[[App Store]]
|-
!'''Platformalar'''
|[[IPhone|iPhone]], [[IPhone 3G|iPhone 3G]], [[IPhone 3GS|iPhone 3GS]], [[IPhone 4|iPhone 4]]
iPod Touch (2-4-áwlad)

iPad, iPad 2 
|-
!'''Yadro túri''' 
|Gibrid (XNU)
|-
!'''Licenziya'''
|Ashıq kodlı komponentlerden basqa menshikli EULA 
|-
!'''Aldınǵısı'''
|[[IPhone OS 3|iPhone OS 3]] 
|-
!'''Keyingisi'''
|[[IOS 5|iOS 5]]
|-
!'''Rásmiy veb-saytı''' 
|[https://web.archive.org/web/20100630155749/http://www.apple.com/iphone/softwareupdate/ Apple — iPhone — iOS 4 jańalanıwındaǵı jańa ózgeshelikler] (arxivlengen)
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Qollap-quwatlaw statusı: Eskirgen, qollap-quwatlanbaydı. [[IPhone (1-áwlad)|iPhone (1-áwlad)]], [[iPod Touch (1-áwlad)]] ushın, hám iOS 4.3 ten baslap [[iPhone 3G]] hám iPod Touch (2-áwlad) ushın qollap-quwatlawdı toqtatadı.
|- style=&quot;display:none&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |
|}
'''iOS 4''' — [[Apple Inc.]] tárepinen jaratılǵan [[IOS|iOS]] [[Mobil operaciyalıq sistema|mobil operaciyalıq sistemasınıń]] tórtinshi úlken shıǵarılıwı bolıp, [[IPhone OS 3|iPhone OS 3]] tiń ornın basıwshı bolıp tabıladı. Ol 2010-jılı 8-aprelde [[Apple Inc.|Apple]] arnawlı is ilajında járiyalandı hám 2010-jılı 21-iyunda shıǵarıldı. iOS 4 iPad shıǵarılıwına baylanıslı &quot;iPhone OS&quot; emes&lt;ref&gt;{{Cite news|title=iPhone OS 4 renamed iOS 4, launching June 21 with 1500 new features|url=https://www.engadget.com/2010-06-07-iphone-os-4-renamed-ios-gets-1500-new-features.html|access-date=18 November 2023|date=7 June 2010}}&lt;/ref&gt;, al &quot;[[IOS|iOS]]&quot; dep atalǵan birinshi versiya boldı. Onıń ornın 2011-jılı 12-oktyabrde [[iOS 5]] bastı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://venturebeat.com/2011/10/12/ios-5-available/| bet = iOS 5 available now, makes the iPhone 4 feel completely new| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170207033452/http://venturebeat.com/2011/10/12/ios-5-available/| arxivsáne = 2017-jıl 7-fevral | avtor = Hardawar| at = Devindra| sáne = 2011-jıl 12-oktyabr | jumıs = [[VentureBeat]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;.

iOS 4 házirgi kúnde keń tarqalǵan kóp funkciyalardı kirgizdi, mısalı, bas ekranda papkalar, bul kórsetiletuǵın qosımshalar sanın ádewir kóbeytti. Sonday-aq, [[IPhone|iPhone]] ushın bas ekran fon súwretlerine qollaw kirgizildi, biraq animaciya ónimdarlıǵı talaplarına baylanıslı jańa qurılmalar menen sheklengen edi. Operaciyalıq sistema sonday-aq kóp tapsırmalılıq funkciyasın qostı, internet qońırawları, jaylasıw hám audio oynatıw menen baylanıslı qosımshalarǵa fonda islewge múmkinshilik berdi, al usıǵan uqsas biraq sheklengen &quot;Tez qosımsha almastırıw&quot; texnologiyası paydalanıwshılar basqa qosımshalarǵa ótkende hár qanday qosımshanı fonda passiv qaldırıwǵa múmkinshilik berdi. iOS 4 sonday-aq sistema boyınsha orfografiyanı tekseriw funkciyasın qostı, iPhone da iBooks ti iske qostı, hár qıylı email provayderleriniń mazmunın biriktiriw ushın Mail pochta qutısın birlestirdi hám sociallıq oyınlar ushın Game Center hám video qońırawlar ushın FaceTime di kirgizdi.

iOS 4 jańalanıwı [[IPhone 3G|iPhone 3G]] qurılmalarında ónimdarlıq hám batareya máselelerin payda etti, Apple bul máseleni izertlep, keleshektegi jańalanıwlarda sheshiwge wáde berdi. Biraq, kompaniya bul máseleler sebepli qanaatlanbaǵan klienttiń shaǵımına ushıradı. Usı waqıtta, iPhone 4 tiń shıǵarılıwı hám onıń keyingi antenna máseleleri Apple kompaniyasın baǵdarlamalıq támiynat jańalanıwları arqalı máselelerdi sátsiz sheshiwge urınıwǵa májbúr etti.

iOS 4 — iPhone larda muzıka hám videolar ushın [[iPod]] qosımshası bar bolǵan iOS tiń aqırǵı versiyası. iOS 5 ten baslap, iPhone larda [[iPod]] qosımshası joq, biraq onıń ornına [[iPod Touch]] hám [[iPad]] sıyaqlı Muzıka hám Video qosımshaları bar. Bul sonday-aq iPhone 3G hám ekinshi áwlad iPod Touch ti qollaytuǵın iOS tiń aqırǵı versiyası bolıp, 4.2.1 versiyasına shekem qollaydı (4.3 eki qurılma ushın da qollawdı toqtattı).

== Qosımshalar ==

* iBooks
* Game Center
* FaceTime

== Tariyxı ==
iPhone OS 4 2010-jılı 8-aprelde Apple Arnawlı Is ilajında tanıstırıldı. 2010-jılı 7-iyunda [[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|WWDC]] bayanatında, [[iPod Touch]] hám iPad ti de qamtıw ushın iOS 4 dep qayta ataldı.

iOS 4 rásmiy túrde 2010-jılı 21-iyunda shıǵarıldı&lt;ref name=&quot;Announced and released&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2010/06/07/iphone-os-4-renamed-ios-gets-1500-new-features/| bet = iPhone OS 4 renamed iOS 4, launching June 21 with 1500 new features| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170614180843/https://www.engadget.com/2010/06/07/iphone-os-4-renamed-ios-gets-1500-new-features/| arxivsáne = 2017-jıl 14-iyun | avtor = Patel| at = Nilay| sáne = 2010-jıl 7-iyun | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;.

== Sistema ózgeshelikleri ==

=== Bas ekran ===
iOS 4 papkalardıń qosılıwı sebepli bas ekrandaǵı qosımshalardıń maksimal sanın 180 nen 2,160 qa kóbeytti. Bul papkalar ishindegi qosımshalardıń [[App Store]] kategoriyasına baylanıslı avtomatik túrde atalatuǵın edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1152168/ios4folders.html| bet = Hands on with iOS 4 folders| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170703204429/http://www.macworld.com/article/1152168/ios4folders.html| arxivsáne = 2017-jıl 3-iyul | avtor = Frakes| at = Dan| sáne = 2010-jıl 21-iyun | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;. iPhone da fon súwretlerin tańlaw hám olardı bas ekranda kóriw múmkinshiligi de qosıldı, biraq bul funkciya belgili ikonka animaciyalarınıń tómen ónimdarlıǵı sebepli iPhone 3G hám ekinshi áwlad [[iPod Touch]] te joq edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2010/06/22/steve-jobs-on-lack-of-custom-wallpapers-in-ios-4-for-iphone-3g/| bet = Steve Jobs on Lack of Custom Wallpapers in iOS 4 for iPhone 3G| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170801125229/https://www.macrumors.com/2010/06/22/steve-jobs-on-lack-of-custom-wallpapers-in-ios-4-for-iphone-3g/| arxivsáne = 2017-jıl 1-avgust | avtor = Slivka| at = Eric| sáne = 2010-jıl 22-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;. Sonıń menen bir qatarda, iPhone nıń dok paneli iPad hám Mac OS X taǵı Dock sıyaqlı skewomorflıq etip jańalandı hám astında kúlreń sızıq joq; ikonkalar usıǵan sáykes qayta dizayn islendi.

=== Kóp tapsırmalılıq ===
iOS 4 kóp tapsırmalılıqtı kirgizdi. Bul funkciya paydalanıwshılarǵa bas túymeni eki ret basıw arqalı qosımshalar arasında tez almasıwǵa múmkinshilik berdi. Ol batareyanıń artıqsha tawsılıwına alıp kelmeytuǵın etip ámelge asırıldı. Kóp tapsırmalılıq internet qońırawları, ornalasıw hám audio oynatıw menen baylanıslı qosımshalar menen sheklengen edi, al usıǵan uqsas &quot;Tez qosımsha almastırıw&quot; texnologiyası paydalanıwshılarǵa bir qosımshadan shıǵıp, ekinshisine kiriwge, al dáslepki qosımsha paydalanıwshı qaytıp kelgenshe fonda qalıwına múmkinshilik berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.pcworld.com/article/199528/Multitasking_With_iOS_4_is_Horrible_Apple_Blew_It.html| bet = Multitasking With iOS 4 is Horrible: Apple Blew It| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130629185931/http://www.pcworld.com/article/199528/Multitasking_With_iOS_4_is_Horrible_Apple_Blew_It.html| arxivsáne = 2013-jıl 29-iyun | avtor = Newman| at = Jared| sáne = 2010-jıl 22-iyun | jumıs = [[PC World]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;. Bul funkciya ónimdarlıq máseleleri sebepli iPhone 3G hám ekinshi áwlad [[iPod Touch]] te joq edi. iOS 4 qáte jazılǵan sózlerdi qızıl sızıq penen belgileytuǵın orfografiya tekseriw funkciyasın kirgizdi. Sózdi basıw arqalı usınılǵan almastırıwdı kórsetetuǵın qalqıma ayna payda boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/ios-4-features-spellcheck-text-replace| bet = iOS 4 features: Spell-check and text replace| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180510185141/https://www.imore.com/ios-4-features-spellcheck-text-replace| arxivsáne = 2018-jıl 10-may | avtor = Ritchie| at = Rene| sáne = 2010-jıl 13-iyul | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;.

=== Kamera ===
Kamera qosımshası endi 5x cifrlı zumdı qollaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.pcworld.com/article/199431/apple_ios4_10_best_features.html#slide10| bet = Apple iOS 4: 10 Best Features| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170510211624/http://www.pcworld.com/article/199431/apple_ios4_10_best_features.html#slide10| arxivsáne = 2017-jıl 10-may | avtor = Ionescu| at = Daniel| sáne = 2010-jıl 21-iyun | jumıs = [[PC World]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;.

=== Utilitalar ===
iOS 4 iPhone hám [[iPod Touch]] ushın iBooks qollawın kirgizdi, bul burınnan iPad te bar edi. Ol standart qosımsha bolmasa da, [[App Store]] arqalı jetkilikli edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cultofmac.com/47634/ios-4-ibooks-for-iphone-now-available-for-download/| bet = iOS 4, iBooks for iPhone Now Available For Download| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180510184500/https://www.cultofmac.com/47634/ios-4-ibooks-for-iphone-now-available-for-download/| arxivsáne = 2018-jıl 10-may | avtor = Brownlee| at = John| sáne = 2010-jıl 21-iyun | jumıs = Cult of Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;.

Mail qosımshası iOS 4 te birlesken kiris qutısın usındı, bul paydalanıwshılarǵa barlıq elektron pochta akkauntlarınan kelgen xabarlardı bir kiris qutısında birge kóriwge múmkinshilik berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/ios-4-review| bet = iOS 4 review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180615111736/https://www.imore.com/ios-4-review| arxivsáne = 2018-jıl 15-iyun | avtor = Ritchie| at = Rene| sáne = 2010-jıl 14-iyun | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;. Ol jáne de [[MobileMe]] elektron pochta laqapları hám biznes paydalanıwshıları ushın bir neshe Exchange akkauntların qollawdı qostı&lt;ref name=&quot;What you need to know&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1152167/ios4_need_to_know.html| bet = iOS 4: What you need to know| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170510170129/http://www.macworld.com/article/1152167/ios4_need_to_know.html| arxivsáne = 2017-jıl 10-may | sáne = 2010-jıl 21-iyun | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;.

iOS 4 Game Center dep atalatuǵın jańa qosımshanı qostı, bul onlayn kóp oyınshılı sociallıq oyın tarmaǵı bolıp, paydalanıwshılarǵa dosların oyın oynawǵa mirát etiwge hám óz nátiyjelerin jetekshiler taxtasında salıstırıwǵa imkaniyat beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1153821/software-games/ios-gamecenter.html| bet = iOS 4.1's Game Center to hit iPhone next week| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180115215752/https://www.macworld.com/article/1153821/software-games/ios-gamecenter.html| arxivsáne = 2018-jıl 15-yanvar | avtor = Holt| at = Chris| sáne = 2010-jıl 1-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Game Center&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2010/09/08/download-ios-4-1-now-get-game-center-on-your-compatible-iprodu/| bet = Download iOS 4.1 now, get Game Center (on your compatible iProduct)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180510185658/https://www.engadget.com/2010/09/08/download-ios-4-1-now-get-game-center-on-your-compatible-iprodu/| arxivsáne = 2018-jıl 10-may | avtor = Grant| at = Christopher| sáne = 2010-jıl 8-sentyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;. Ol iPhone 3G de jetkilikli emes edi.&lt;ref name=&quot;Game Center&quot; /&gt;

=== FaceTime ===
iOS 4 FaceTime di kirgizdi, bul videotelefoniya qosımshası bolıp, qurılmanıń kamerasın paydalanıp paydalanıwshıǵa basqa FaceTime paydalanıwshıları menen video qońırawlardı ámelge asırıwǵa múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cultofmac.com/488032/today-apple-history-ios-4-facetime-multitasking/| bet = Today in Apple history: iOS 4 brings multitasking and FaceTime| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170622130759/https://www.cultofmac.com/488032/today-apple-history-ios-4-facetime-multitasking/| arxivsáne = 2017-jıl 22-iyun | familiya = Dormehl| at = Luke| sáne = 2017-jıl 21-iyun | qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul | jumıs = Cult of Mac| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Bul funkciya iPhone 3G, ekinshi áwlad iPod Touch, iPhone 3GS hám úshinshi áwlad iPod Touch te aldıńǵı kamera sıyaqlı zárúr funkciyalardıń joqlıǵı sebepli joq edi.

=== Safari ===
iOS 4 tegi Safari mobil veb-brauzeri Google hám Yahoo! ǵa qosımsha retinde Bing di izlew opciyası sıpatında qostı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://searchengineland.com/bing-comes-to-the-iphone-43753| bet = Bing Goes The iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170729085702/http://searchengineland.com/bing-comes-to-the-iphone-43753| arxivsáne = 2017-jıl 29-iyul | avtor = Sterling| at = Greg| sáne = 2010-jıl 7-iyun | jumıs = [[Search Engine Land]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;.
iOS 4.2.1 den baslap, bettegi belgili sózler yamasa sóz dizbeklerin izlew múmkin boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/ios-42-features-find-text-safari-web-page| bet = iOS 4.2 features: Find text on Safari web page| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170312124653/http://www.imore.com/ios-42-features-find-text-safari-web-page| arxivsáne = 2017-jıl 12-mart | avtor = Ritchie| at = Rene| sáne = 2010-jıl 16-sentyabr | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;.

== Mashqalalar ==

=== Ónimlilik hám batareya máseleleri ===
iPhone 3G paydalanıwshıları iOS 4 ke jańalanǵannan keyin ónimlilik hám batareya máseleleri haqqında xabar berdi. Apple 2010-jıldıń iyul ayında bul máseleni tekseriwdi basladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-to-investigate-ios-4-problems-on-iphone-3g/| bet = Apple to investigate iOS 4 problems on iPhone 3G| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161022115202/https://www.cnet.com/news/apple-to-investigate-ios-4-problems-on-iphone-3g/| arxivsáne = 2016-jıl 22-oktyabr | avtor = Ogg| at = Erica| sáne = 2010-jıl 28-iyul | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;. Noyabr ayında Apple ǵa bul máseleler boyınsha shaǵım ashıldı, narazı klient &quot;Tutınıwshılar nızamlı huqıqların qorǵaw haqqındaǵı nızamdı buzıw, ádilsiz biznes ámeliyatları hám jalǵan hámde aldamshı reklama&quot; dep ayıpladı, jáne de Apple óziniń baǵdarlamalıq támiynatınıń eski modellerde mashqalalar keltirip shıǵaratuǵının bilgenin ayttı. Apple ayıplawlarǵa hesh qashan juwap bermedi, biraq 2010-jıldıń avgust ayında basqa bir narazı klientke juwabında jańalanıwlar &quot;jaqın arada keledi&quot; dep jazdı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/slow-iphone-3g-ios-update-could-be-on-the-way/| bet = Slow iPhone 3G? iOS update could be on the way| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180510185916/https://www.cnet.com/news/slow-iphone-3g-ios-update-could-be-on-the-way/| arxivsáne = 2018-jıl 10-may | avtor = Ogg| at = Erica| sáne = 2010-jıl 20-avgust | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-sued-for-ios-4-problems-on-iphone-3g-3gs/| bet = Apple sued for iOS 4 problems on iPhone 3G, 3GS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180510185101/https://www.cnet.com/news/apple-sued-for-ios-4-problems-on-iphone-3g-3gs/| arxivsáne = 2018-jıl 10-may | avtor = Ogg| at = Erica| sáne = 2010-jıl 4-noyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;.

=== Oyatqısh ===
iOS 4 tiń barlıq versiyalarında saat qosımshasındaǵı oyatqısh jazǵı waqıt rejiminde mashqalaǵa iye boldı, ol bir saat erte yamasa [[Kesh (esaplaw texnikası)|kesh]] islep ketetuǵın edi&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/apple/8101945/Apple-iPhone-4-alarm-clock-bug-makes-scores-late-for-work.html|title=Apple iPhone 4 alarm clock bug makes scores late for work|first=Claudine|last=Beaumont| sáne =November 1, 2010|newspaper=[[The Daily Telegraph]]}}&lt;/ref&gt;.

=== Antenna mashqalaları ===
Shıǵarılǵannan soń, ayırım iPhone 4 paydalanıwshıları telefonnıń antennaları menen texnikalıq mashqalalar bar ekenin xabarladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.wired.com/2010/07/iphone-4-anandtech| bet = Tests confirm iPhone 4's antenna flaws (Updated)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170510195154/https://www.wired.com/2010/07/iphone-4-anandtech/| arxivsáne = 2017-jıl 10-may | avtor = Chen| at = Brian X.| sáne = 2010-jıl 2-iyul | jumıs = [[Wired (website)|Wired]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;. Apple bul máseleni iOS 4.0.1 baǵdarlamalıq támiynatı menen sheshiwge háreket etti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/10/06/25/death_grip_hysteria_may_end_monday_with_ios_4_01.html| bet = Death Grip hysteria may end Monday with iOS 4.01| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171113031041/http://appleinsider.com/articles/10/06/25/death_grip_hysteria_may_end_monday_with_ios_4_01.html| arxivsáne = 2017-jıl 13-noyabr | avtor = Dilger| at = Daniel Eran| sáne = 2010-jıl 25-iyun | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;, biraq bunı isley almadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.pcworld.com/article/201297/apples_iphone_4_antenna_gate_timeline.html| bet = Apple's iPhone 4 Antennagate Timeline| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170715142545/http://www.pcworld.com/article/201297/apples_iphone_4_antenna_gate_timeline.html| arxivsáne = 2017-jıl 15-iyul | avtor = Ionescu| at = Daniel| sáne = 2010-jıl 17-iyul | jumıs = [[PC World]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;.

== Qollap-quwatlanatuǵın qurılmalar ==
iOS 4 apparatlıq támiynat sheklewleri sebepli [[IPhone (1-áwlad)|birinshi áwlad iPhone]] hám birinshi áwlad [[iPod Touch]] ushın qollap-quwatlawdı toqtattı, degen menen [[IPhone 3G|iPhone 3G]] birinshi áwlad iPhone menen birdey processorǵa iye bolsa da, iOS 4 ti qollap-quwatladı. Biraq, iPhone 3G hám iPod Touch (2-áwlad) sheklengen qollap-quwatlawǵa iye.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:IOS]]
[[Kategoriya:Jeke operaciyalıq sistemalar]]</text>
      <sha1>h1xj73ad6is6meyjmdwc0h8bx94yfp6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IOS 5</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21251</id>
    <revision>
      <id>265671</id>
      <parentid>213270</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:59:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Derekler */ kategoriya</comment>
      <origin>265671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28790" sha1="b2i76askjlp3j1vrh0zcz0uwmglqknx" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vevent&quot;
|+iOS 5
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image logo&quot; |[[IOS|iOS]] [[Mobil operaciyalıq sistema|operaciyalıq sistemasınıń]] versiyası
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot; |Islep shıǵarıwshı
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Apple Inc.]]
|- style=&quot;display: none;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot; |Derek modeli
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Menshikli programmalıq támiynat|Jabıq]], [[Ashıq kodlı programmalıq támiynat|ashıq kodlı]] komponentler menen
|-
!Dáslepki shıǵarılıwı 
|12-oktyabr, 2011-jıl 
|-
!Eń sońǵı shıǵarılıwı 
|5.1.1 / 25-may, 2012-jıl 
|-
!Jańalaw usılı 
|Baǵdarlama Jańalawı
|-
!'''Paket basqarıwshısı'''
|[[App Store]]
|-
!'''Platformalar'''
|[[IPhone|iPhone]]
[[IPhone 3GS|iPhone 3GS]]

[[IPhone 4|iPhone 4]]

[[IPhone 4s|iPhone 4s]]

[[iPod Touch]]

iPod Touch (3-áwlad)

iPod Touch (4-áwlad)

[[iPad]]

iPad (1-áwlad)

iPad 2

iPad (3-áwlad)
|-
!'''Yadro túri''' 
|Gibrid (XNU)
|-
!'''Licenziya'''
|Menshik EULA, ashıq kodlı komponentler oǵan kirmeydi 
|-
!'''Aldınǵısı'''
|[[IOS 4|iOS 4]]
|-
!'''Keyingisi'''
|[[IOS 6|iOS 6]]
|-
!'''Rásmiy veb-saytı''' 
|[https://web.archive.org/web/20120910202035/http://www.apple.com/ios/ Apple — iOS 5 — iPad, iPhone hám iPod Touch ushın 200+ jańa funkciyalar]. Wayback Machine'de (10-sentyabr, 2012-jılı arxivlengen)
|-
!Uranı
|Biz iOS-tı pútkilley jańa dárejege kóterdik.
|- style=&quot;display:none&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |
|}
'''iOS 5''' ‒ [[Apple Inc.]] tárepinen islep shıǵarılǵan [[IOS|iOS]] [[Mobil operaciyalıq sistema|mobil operaciyalıq sistemasınıń]] besinshi tiykarǵı versiyası, [[IOS 4|iOS 4]] tiń miyrasxorı (dawamshısı) bolıp tabıladı. Ol kompaniyanıń [[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|Dúnya júzilik Baǵdarlamashılar Konferenciyasında]] 2011-jılı 6-iyunda járiyalandı hám 2011-jıldıń 12-oktyabrinde shıǵarıldı. Onıń ornın 2012-jıldıń 19-sentyabrinde [[IOS 6|iOS 6]] iyeledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apples-ios-6-release-date-start-your-downloads-on-sept-19/| bet = Apple's iOS 6 release date: Start your downloads on Sept. 19| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165144/https://www.cnet.com/news/apples-ios-6-release-date-start-your-downloads-on-sept-19/| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Tam| at = Donna| sáne = 2012-jıl 12-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;.

iOS 5 xabarlandırıwlar sistemasın qayta islep shıqtı, ekrannıń joqarǵı bóleginde payda bolatuǵın waqıtsha bannerlerdi qostı hám barlıq sońǵı xabarlandırıwlar ushın oraylıq orın Xabarlandırıwlar Orayın kirgizdi. iOS 5 jáne de [[iCloud]], Apple dıń iCloud qollanılatuǵın qurılmalar arasında kontent hám maǵlıwmatlardı sinxronlastırıw ushın bult saqlaw xızmetin hám iMessage, Apple dıń tez xabar almasıw xızmetin qostı. Birinshi ret baǵdarlamalıq támiynat jańalanıwları kompyuter hám [[iTunes]] talap etilmey, sımsız ornatılıwı múmkin boldı. iOS 5 jáne de [[Twitter]] menen tereń integraciyanı ámelge asırdı, iPad larda kóp tapsırmalı háreketlerdi kirgizdi hám qulıplaw ekranınan ańsat jetkilikli kamera belgisin (yarlık-ın) qostı.

iOS 5 [[IPhone 4s|iPhone 4s]] paydalanıwshıları ushın sınǵa ushıradı, sebebi dáslepki shıǵarılıwda batareyanıń tez tawsılıwı, SIM kartalarınıń islemewi hám telefon sóylesiwleri waqtında jańǵırıqlar boldı. Bul mashqalalar keyingi shıǵarılıwlarda dúzetildi.

iOS 5 — úshinshi áwlad [[iPod Touch]] hám birinshi áwlad iPad ti qollaytuǵın iOS tiń sońǵı versiyası.

== Tariyxı ==

=== Tanıstırıw hám dáslepki shıǵarılıw ===
iOS 5 2011-jıl 6-iyunde [[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|Apple Dúnya júzilik Baǵdarlamashılar Konferenciyasında]] tanıstırıldı, sol kúni keyinirek baǵdarlamashılar ushın beta versiyası járiyalandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2011/06/06/apples-ios-5-all-the-details/| bet = Apple's iOS 5: all the details| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165123/https://www.engadget.com/2011-06-06-apples-ios-5-all-the-details.html| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Savov| at = Vlad| sáne = 2011-jıl 6-iyun | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2011/06/06/ios-5-announced| bet = iOS 5 announced: iMessage, Notification Center, and more; comes today for devs, this fall for everyone else| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165150/https://www.theverge.com/mobile/2011/6/6/2515085/ios-5-announced| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Ziegler| at = Chris| sáne = 2011-jıl 6-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;.

iOS 5 rásmiy túrde 2011-jıldıń 12-oktyabrinde shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://venturebeat.com/2011/10/12/ios-5-available/| bet = iOS 5 available now, makes the iPhone 4 feel completely new| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170207033452/http://venturebeat.com/2011/10/12/ios-5-available/| arxivsáne = 2017-jıl 7-fevral | avtor = Hardawar| at = Devindra| sáne = 2011-jıl 12-oktyabr | jumıs = [[VentureBeat]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2011/10/04/ios-5-to-be-released-on-october-12/| bet = iOS 5 To Be Released on October 12| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180312144103/https://www.macrumors.com/2011/10/04/ios-5-to-be-released-on-october-12/| arxivsáne = 2018-jıl 12-mart | avtor = Schultz| at = Marianne| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;.

== Sistema ózgeshelikleri ==

=== Xabarlandırıwlar ===
Aldıńǵı iOS versiyalarında xabarlandırıwlar ekranda dialog qutıları túrinde payda bolıp, aǵımdaǵı iskerlikti bólip taslaytuǵın edi. iOS 5 te xabarlandırıwlar qayta islep shıǵıldı hám ekrannıń joqarǵı bóliminde waqıtsha banner sıpatında kórinedi. Sońǵı xabarlandırıwlarǵa ekrannıń joqarǵı bóliminen &quot;Xabarlandırıwlar Orayı&quot;n tómen tartıw arqalı da kiriwge boladı. Eski xabarlandırıwlar sistemasın qáleytuǵın paydalanıwshılar Sazlawlar menyusınan sáykes opciyanı tańlaw arqalı onı saqlap qala aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1160366/ios5_notifications.html| bet = First Look: iOS 5 notifications| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165455/https://www.macworld.com/article/1160366/ios5_notifications.html| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Friedman| at = Lex| sáne = 2011-jıl 7-iyun | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== iCloud ===
iOS 5 Apple kompaniyasınıń bultlı saqlaw xızmeti [[iCloud]] tı tanıstıradı. Jańa xızmet paydalanıwshılarǵa ózleriniń muzıkaların, súwretlerin, videoların hám qollanba maǵlıwmatların barlıq iCloud qosılǵan qurılmalarında biypul sinxronlastırıwǵa múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1162647/icloud_to_make_official_debut_on_october_12.html| bet = iCloud to make official debut on October 12| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165354/https://www.macworld.com/article/1162647/icloud_to_make_official_debut_on_october_12.html| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Caldwell| at = Serenity| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== Sımsız jańalanıwlar ===
iOS 5 qollap-quwatlanatuǵın qurılmalarda sımsız sistema jańalanıwların ámelge asırıwǵa múmkinshilik beredi, yaǵnıy qurılmalardı jańalaw ushın kompyuter hám [[iTunes]] zárúr emes&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1163060/up_close_with_ios_5_wireless_syncing_and_updating.html| bet = Up close with iOS 5: Wireless syncing and updating| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170808112956/http://www.macworld.com/article/1163060/up_close_with_ios_5_wireless_syncing_and_updating.html| arxivsáne = 2017-jıl 8-avgust | avtor = Caldwell| at = Serenity| sáne = 2011-jıl 15-oktyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;. Jańa qurılmalardı aktivlestiriw hám jańalanıwlar sımsız túrde ámelge asırılıwı múmkin.

=== Twitter integraciyası ===
iOS 5 tereń Twitter integraciyasın usınadı. Paydalanıwshılar Twitter ge tikkeley Sazlawlar menyusınan kire aladı. Súwretlerdi Súwretler yamasa Kamera qollanbalarınan tikkeley &quot;tvitlewge&quot; boladı, sonday-aq qollanıwshılar Safari, [[YouTube]] hám [[Google Kartalar|Google Maps]] qollanbalarınan da tvitley aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1162993/up_close_with_ios_5_twitter_integration.html| bet = Up close with iOS 5: Twitter integration| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165521/https://www.macworld.com/article/1162993/up_close_with_ios_5_twitter_integration.html| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Friedman| at = Lex| sáne = 2011-jıl 13-oktyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2011/06/06/apple-twitter-ios5/| bet = Apple Blesses Twitter, Makes It the Social Network on iOS Devices| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165554/https://mashable.com/2011/06/06/apple-twitter-ios5/| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Van Grove| at = Jennifer| sáne = 2011-jıl 7-iyun | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== Kóp tapsırmalılıq ===
Kóp tapsırmalılıq ımlawları iOS 5 tiń shıǵarılıwı menen iPad ta payda boldı. Kóp tapsırmalılıq qollanıwshılarǵa bas bet túymesin eki ret basıwsız yamasa dáslep bas betke ótpesten qollanbalar arasında ótiwge imkaniyat beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2011/10/12/ios-5-review/| bet = iOS 5 review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201112020009/https://www.engadget.com/2011-10-12-ios-5-review.html| arxivsáne = 2020-jıl 12-noyabr | avtor = Cesa| at = Dante| sáne = 2011-jıl 12-oktyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;. Kóp tapsırmalılıq ımlawları tek iPad 2 de ǵana jetkilikli boldı.

=== Klaviatura ===
iPad klaviaturasın ekrannıń tómengi bóliminen ajıratıw hám onı eki yarım klaviaturaǵa bóliw múmkin edi.

=== Siri ===
Siri, Apple kompaniyasınıń dawıslı járdemshisi, tek iPhone 4s te qollap-quwatlanadı. Keyinirek ol iOS 6 da basqa qurılmalarǵa (mısalı, iPhone 5) keńeytildi hám hárbir jańa úlken baǵdarlamalıq támiynat shıǵarılıwı menen jáne de keńeytildi.

== Qollanba ózgeshelikleri ==

=== Súwretler hám Kamera ===
iOS 5 tiń birinshi shıǵarılıwı Kamera qollanbasına birinshi ret qulıplaw ekranınan ańsat kiriwge múmkinshilik berdi. Eger qollanıwshılar bas bet túymesin eki ret bassa, kamera belgisi &quot;jıljıtıp ashıw&quot; xabarı qasında payda boladı hám qollanıwshılar onı basıp tikkeley kameraǵa kire aladı&lt;ref name=&quot;CNET camera&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/access-the-iphone-camera-from-the-lock-screen-even-quicker-on-ios-5-1/| bet = Access the iPhone camera from the lock screen even quicker on iOS 5.1| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165533/https://www.cnet.com/how-to/access-the-iphone-camera-from-the-lock-screen-even-quicker-on-ios-5-1/| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2012-jıl 8-mart | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MacRumors camera&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2011/10/13/ios-5-camera-volume-shutter-lock-screen-remote-triggering/| bet = iOS 5 Camera: Volume Shutter, Lock Screen, Remote Triggering| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210525054156/https://www.macrumors.com/2011/10/13/ios-5-camera-volume-shutter-lock-screen-remote-triggering/| arxivsáne = 2021-jıl 25-may | avtor = Golson| at = Jordan| sáne = 2011-jıl 13-oktyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-iyun }}&lt;/ref&gt;. iOS 5.1 jańalanıwı bul processti jeńillestirdi, bas bet túymesin eki ret basıw procedurasın alıp taslap, onı qollanıwshılardıń kamera belgisin joqarı jıljıtıwın talap etetuǵın process penen almastırdı.&lt;ref name=&quot;CNET camera&quot; /&gt; Qurılma paroli menen qulıplanǵan waqıtta qáwipsizlik maqsetinde, kameraǵa kiriwdiń bul usılı tek Kamera qollanbasına kiriwge ruqsat beredi hám qurılmanıń basqa funkciyalarına kiriwge ruqsat bermeydi.

Dawıs kóteriw túymesin basıw arqalı paydalanıwshı súwretke túsire aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2011/06/06/apple-adds-camera-shortcut-to-lock-screen-volume-up-shutter-key/| bet = Apple iOS 5 adds instant camera access from lock screen and shutter release to volume-up button| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165527/https://www.engadget.com/2011-06-06-apple-adds-camera-shortcut-to-lock-screen-volume-up-shutter-key.html| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Wollman| at = Dana| sáne = 2011-jıl 6-iyun | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== Xabarlar (Messages) ===
Messages qollanbasına qurılǵan jańa tez xabar almasıw xızmeti iMessage, iOS 5 qurılması bar hár kimge úylesimli iOS 5 qurılması bar basqa adamǵa hám tiykarǵı, hám multimediyalıq xabarlar jiberiwge múmkinshilik berdi. SMS ke qaraǵanda, iMessage arqalı jiberilgen xabarlar ádettegi uyalı baylanıs xabar almasıwı emes, al internetti qollanadı, biraq jáne de ádettegi SMS ke qaraǵanda, [[Android]] hám BlackBerry qurılmaları bul xızmet penen úylesimli emes&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1162984/ios-apps/ios-5-imessage.html| bet = Up close with iOS 5: iMessage| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180728221708/https://www.macworld.com/article/1162984/ios-apps/ios-5-imessage.html| arxivsáne = 2018-jıl 28-iyul | avtor = Caldwell| at = Serenity| sáne = 2011-jıl 12-oktyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2011/06/07/walkthrough-of-apples-imessages-in-ios-5/| bet = Walkthrough of Apple's iMessage in iOS 5| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165539/https://www.macrumors.com/2011/06/07/walkthrough-of-apples-imessages-in-ios-5/| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Kim| at = Arnold| sáne = 2011-jıl 7-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;. iMessages xabarları qollanıwshınıń qurılmaları arasında sinxronlanadı hám kók reńde belgilenedi, al ádettegi SMS ler jasıl reńde&lt;ref name=&quot;PC World 5 features&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.pcworld.com/article/229866/The_5_best_features_in_Apple_iOS_5.html| bet = The 5 best features in Apple's iOS 5| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160810061456/http://www.pcworld.com/article/229866/The_5_best_features_in_Apple_iOS_5.html| arxivsáne = 2016-jıl 10-avgust | avtor = deAgonia| at = Michael| sáne = 2011-jıl 9-iyun | jumıs = [[PC World]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== Pochta (Mail) ===
Pochta qollanbasına bay tekst formatlaw, jaqsıraq sheginiwdi basqarıw, xabarlardı belgilew hám mánzillerdi Kimge, CC hám BCC qatarları arasında súyrep aparıw múmkinshiligi qosıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/how-to-use-the-new-mail-app-in-ios-5/| bet = How to use the new Mail app in iOS 5| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165633/https://www.cnet.com/how-to/how-to-use-the-new-mail-app-in-ios-5/| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Profis| at = Sharon| sáne = 2011-jıl 13-oktyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1163008/up_close_with_ios_5_mails_changes.html| bet = Up close with iOS 5: Mail's changes| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165638/https://www.macworld.com/article/1163008/up_close_with_ios_5_mails_changes.html| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Frakes| at = Dan| sáne = 2011-jıl 13-oktyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== Esletpeler ===
Esletpeler paydalanıwshılarǵa waqıtqa yamasa orınǵa tiykarlanǵan eskertiwleri bar wazıypalar dizimin jaratıwǵa múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/how-to-use-the-ios-5-reminders-app/| bet = How to use the iOS 5 Reminders app| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180220033405/https://www.cnet.com/how-to/how-to-use-the-ios-5-reminders-app/| arxivsáne = 2018-jıl 20-fevral | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2011-jıl 13-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1162991/up_close_with_ios_5_reminders.html| bet = Up close with iOS 5: Reminders| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170610144152/http://www.macworld.com/article/1162991/up_close_with_ios_5_reminders.html| arxivsáne = 2017-jıl 10-iyun | avtor = Friedman| at = Lex| sáne = 2011-jıl 13-oktyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== Gazeta dúkanı ===
Gazeta dúkanı tiykarǵı qollanba sıpatında emes, al arnawlı papka retinde isleydi. Tańlanǵanda, ol paydalanıwshı jazılǵan barlıq máwsimlik basılımlardıń, máselen gazetalar hám jurnallardıń belgishelerin kórsetedi. Jańa shıǵarılımlar avtomat túrde júklep alınadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1163000/up_close_with_ios_5_newsstand.html| bet = Up close with iOS 5: Newsstand| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210427181218/https://www.macworld.com/article/1163000/up_close_with_ios_5_newsstand.html| arxivsáne = 2021-jıl 27-aprel | avtor = Snell| at = Jason| sáne = 2011-jıl 13-oktyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== Muzıka hám Videolar ===
[[iPod]] qollanbası iPhone da, [[iPod Touch]] taǵı sıyaqlı, óz aldına Muzıka hám Videolar qollanbaları menen almastırıldı&lt;ref name=&quot;iMore review&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.imore.com/ios-5-iphone-ipad-walkthrough| bet = iOS 5 review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165431/https://www.imore.com/ios-5-iphone-ipad-walkthrough| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Ritchie| at = Rene| sáne = 2011-jıl 12-oktyabr | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.co.uk/feature/mac-software/macworld-feature-ios-5-what-you-need-know-3483955/| bet = Macworld Feature: iOS 5 — what you need to know| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140129052945/http://www.macworld.co.uk/feature/mac-software/macworld-feature-ios-5-what-you-need-know-3483955/| arxivsáne = 2014-jıl 29-yanvar | sáne = 2011-jıl 21-iyun | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 22-iyun }}&lt;/ref&gt;.

== Mashqalalar ==

=== Dáslepki jańalaw mashqalaları ===
iOS 5 tiń 2011-jıldıń oktyabr ayındaǵı dáslepki shıǵarılıwı áhmiyetli jańalaw mashqalalarına ushıradı, ornatıw waqtında qáteler hám Apple serverleriniń artıq júklenip qalıwı júz berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/apple/2011/10/12/apples-ios-5-upgrade-servers-are-slammed-causing-3200-or-internal-error-update-issues/| bet = iOS 5 Error 3200 or &quot;internal error&quot; update issues? Apple's servers are getting slammed. [Updated]| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165655/https://thenextweb.com/news/apples-ios-5-upgrade-servers-are-slammed-causing-3200-or-internal-error-update-issues| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Panzarino| at = Matthew| sáne = 2011-jıl 12-oktyabr | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.businessinsider.com/updating-to-ios-5-2011-10| bet = Updating To iOS 5 Has Been A Massive Headache| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165646/https://www.businessinsider.com/updating-to-ios-5-2011-10| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Love| at = Dylan| sáne = 2011-jıl 12-oktyabr | jumıs = [[Business Insider]]| baspaxana = [[Axel Springer SE]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theregister.co.uk/2011/10/12/apple_ios_update_woes| bet = iOS update woes prompt gnashing of teeth for Apple fans| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514171238/https://www.theregister.com/2011/10/12/apple_ios_update_woes| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Goodin| at = Dan| sáne = 2011-jıl 12-oktyabr | jumıs = [[The Register]]| baspaxana = Situation Publishing| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== iPhone 4S batareyasınıń jumıs waqtı ===
Paydalanıwshılardıń shaǵımlarınan keyin, Apple rásmiy túrde iOS 5 tiń ayırım iPhone 4s paydalanıwshıları ushın batareya jumıs waqtınıń tómen ekenligin tastıyıqladı hám keleshektegi baǵdarlama jańalanıwı bul mashqalalardı sheshetuǵının bildirdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2011/11/apple-iphone-4s-battery-issues-due-to-ios-5-bugs-update-coming/| bet = Apple: iPhone 4S battery issues due to iOS 5 bugs, update coming| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165718/https://arstechnica.com/gadgets/2011/11/apple-iphone-4s-battery-issues-due-to-ios-5-bugs-update-coming/| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Cheng| at = Jacqui| sáne = 2011-jıl 2-noyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.wired.com/2011/11/iphone-4s-battery-issues/| bet = Apple confirms battery life problems are iOS 5 related| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165835/https://www.wired.com/2011/11/iphone-4s-battery-issues/| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Bonnington| at = Christina| sáne = 2011-jıl 1-noyabr | jumıs = [[Wired (website)|Wired]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-iyun }}&lt;/ref&gt;. iOS 5.0.1 jańalanıwı batareya mashqalalarına baylanıslı qáteliklerdi dúzetti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2011/11/10/apple-fixes-critical-iphone-battery-issues-with-ios-5-0-1/| bet = Apple Fixes Critical iPhone Battery Issues With iOS 5.0.1| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165723/https://mashable.com/2011/11/10/apple-fixes-critical-iphone-battery-issues-with-ios-5-0-1/| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Parr| at = Ben| sáne = 2011-jıl 10-noyabr | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== Wi-Fi baylanısınıń úziliwi ===
2011-jıldıń noyabr ayında Engadget iOS 5 jańalanıwınıń ayırım paydalanıwshılar ushın Wi-Fi baylanısınıń úziliwine sebep bolǵanın xabarladı. Xabarda jáne &quot;Jaqında bolǵan iOS 5.0.1 jańalanıwı da bul máseleni sheshpedi&quot; dep jazılǵan hám bul waqıyalardıń bir-birine baylanıssız yamasa úlkenirek mashqalanıń bir bólegi ekenligi haqqında soraw qoyılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2011/11/21/thanks-to-ios-5-some-users-lose-wifi-connectivity/| bet = Thanks to iOS 5, some users lose WiFi connectivity| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165732/https://www.engadget.com/2011-11-21-thanks-to-ios-5-some-users-lose-wifi-connectivity.html| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Lutz| at = Zachary| sáne = 2011-jıl 21-noyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== SIM kartanıń islemey qalıwı ===
Ayırım iPhone 4s paydalanıwshıları iOS 5 te SIM karta menen baylanıslı mashqalalar haqqında xabar berdi, olarǵa &quot;Qáte SIM&quot; hám &quot;SIM islemey qaldı&quot; degen qáte xabarları kelgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/11/11/17/users_report_sim_card_issues_with_apples_iphone_4s_and_ios_5_0_1.html| bet = Users report SIM card issues with Apple's iPhone 4S and iOS 5.0.1| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165735/https://appleinsider.com/articles/11/11/17/users_report_sim_card_issues_with_apples_iphone_4s_and_ios_5_0_1.html| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Hughes| at = Neil| sáne = 2011-jıl 17-noyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-iyun }}&lt;/ref&gt;. Apple SIM karta mashqalaların sheshiwge baǵdarlanǵan 5.0.1 jańalanıwınıń ekinshi baǵdarlama versiyasın shıǵardı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/11/12/16/new_ios_build_meant_to_fix_iphone_4s_sim_card_issues.html| bet = New iOS build meant to fix iPhone 4S SIM card issues| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165803/https://appleinsider.com/articles/11/12/16/new_ios_build_meant_to_fix_iphone_4s_sim_card_issues.html| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | sáne = 2011-jıl 16-dekabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== Telefon qońırawındaǵı jańǵırıq (exo) ===
Ayırım iPhone 4s qollanıwshıları iOS 5 tiń dáslepki versiyasında qulaqlıq penen telefon qońırawları waqtında tosattan jańǵırıqlardıń payda bolıwı haqqında xabar berdi. Bul mashqala sebepli, geyde qońırawdaǵı ekinshi tárep sóylesiwdi esite almay qalǵan&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Epstein|first=Zach|publisher=BGR| sáne =November 1, 2011|url=http://www.bgr.com/2011/11/01/audio-echo-bug-plagues-iphone-4s-owners-during-voice-calls/|title=Audio echo bug plagues iPhone 4S owners during voice calls|access-date=August 16, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Mack|first=Eric|title=iPhone 4S owners complain of persistent echo|publisher=[[CBS Interactive]]|date=November 17, 2011|url=https://www.cnet.com/news/iphone-4s-owners-complain-of-persistent-echo/|access-date=June 17, 2017}}&lt;/ref&gt;.

== Qabıllaw ==
iOS 5 tiń kóp tárepleri unamlı pikirler aldı, sonıń ishinde jańa xabarlandırıw orayı, sımsız sinxronizaciya hám jańalaw múmkinshiligi, iMessage hám basqalar. Telegraph gazetasınıń jurnalisti Richmond Sheyn bılay dedi: &quot;iOS 5 — álleqashan ájayıp bolǵan operaciyalıq sistemaǵa tańqalarlıq jańalaw. Hár túrli adamlar mobil operaciyalıq sistemada hár qıylı nárselerdi izleydi. Sonlıqtan ayırım adamlar BlackBerry, Android yamasa Windows Mobile dı qáleydi. Men qollanıwdıń ańsatlıǵın hám dizayndaǵı itibardı bahalayman. iOS 5 penen Apple eń jaqsı paydalanıwshı tájiriybesin usınıwdı dawam etpekte.&quot;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.telegraph.co.uk/technology/apple/8820808/Apple-iOS-5-review.html| bet = Apple iOS 5 review — Telegraph| arxivurl = https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/technology/apple/8820808/Apple-iOS-5-review.html| arxivsáne = 2022-jıl 12-yanvar | avtor = Richmond| at = Shane| sáne = 2011-jıl 12-oktyabr | baspaxana = Telegraph Media Group Limited| qaralǵan sáne = 2012-jıl 20-sentyabr }}&lt;/ref&gt;

Know Your Mobile saytınıń jurnalisti Richard Gudvin bılay dedi: &quot;Ulıwma alǵanda, biziń pikirimizshe, iOS 5 kerekli barlıq nársege iye hám onnan da kóbirek. Biz 2011-jıldıń gúzinde shıǵarılıwı menen onı tereń úyreniwdi asıǵıslıq penen kútemiz.&quot;&lt;ref name=&quot;KnowYourMobile&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.knowyourmobile.com/appleiphone/iphone-reviews/931601/apple_ios_5_reviews_round_up.html| bet = Apple iOS 5 review round up — Reviews — Know Your Mobile| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210428033556/https://www.knowyourmobile.com/phones/| arxivsáne = 2021-jıl 28-aprel | avtor = Goodwin| at = Richard| sáne = 2011-jıl 7-iyun | baspaxana = Dennis Publishing| qaralǵan sáne = 2012-jıl 20-sentyabr }}&lt;/ref&gt;

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:IOS]]
[[Kategoriya:Jeke operaciyalıq sistemalar]]</text>
      <sha1>b2i76askjlp3j1vrh0zcz0uwmglqknx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IOS 6</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21256</id>
    <revision>
      <id>265672</id>
      <parentid>213271</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:59:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Derekler */ kategoriya</comment>
      <origin>265672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42456" sha1="d49fd7pf9szrp2zvc0spyhb0aqbar0q" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vevent&quot;
|+iOS 6
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image logo&quot; |[[IOS|iOS]] [[Mobil operaciyalıq sistema|operaciyalıq sistemasınıń]] versiyası
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot; |Islep shıǵarıwshı
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Apple Inc.]]
|- style=&quot;display: none;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot; |Derek modeli
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Menshikli programmalıq támiynat|Jabıq]], [[Ashıq kodlı programmalıq támiynat|ashıq kodlı]] komponentler menen
|-
!Dáslepki shıǵarılıwı 
|[[19-sentyabr]], [[2012]]
|-
!Eń sońǵı shıǵarılıwı 
|6.1.6 (10B500) / 21-fevral, 2014 
|-
!Jańalaw usılı 
|Baǵdarlama Jańalawı
|-
!'''Paket basqarıwshısı'''
|[[App Store]]
|-
!'''Platformalar'''
|[[IPhone|iPhone]]
[[IPhone 3GS|iPhone 3GS]]

[[IPhone 4|iPhone 4]]

[[IPhone 4s|iPhone 4S]]

[[IPhone 5|iPhone 5]]

[[iPod Touch]]

iPod Touch (4-áwlad)

iPod Touch (5- áwlad)

[[iPad]]

iPad 2

iPad (3-áwlad)

iPad (4-áwlad)

iPad Mini (1-áwlad)
|-
!'''Yadro túri''' 
|Gibrid (XNU)
|-
!Ádepki paydalanıwshı interfeysi 
|Springboard
|-
!'''Licenziya'''
|Menshikli EULA, ashıq kodlı komponentler oǵan kirmeydi 
|-
!'''Aldınǵısı'''
|[[IOS 5|iOS 5]]
|-
!'''Keyingisi'''
|[[IOS 7|iOS 7]]
|-
!'''Rásmiy veb-saytı'''
|[[:en:Wayback_Machine|Apple — iOS 6]] Wayback Machine-de (4-sentyabr, 2013-jılı arxivlengen)
|-
!Uranı
|Siziń iPhone, iPad hám iPod touch qurılmalarıńızdı pútkilley jańa baǵdarlarǵa alıp baradı. 
|-
!Qollaw statusı 
|Eski, qollanılmaydı. iPod Touch (3-áwlad) hám iPad (1-áwlad) ushın qollawdı toqtatadı.
|- style=&quot;display:none&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |
|}
'''iOS 6''' — bul [[Apple Inc.]] tárepinen islep shıǵarılǵan [[IOS|iOS]] [[Mobil operaciyalıq sistema|mobil operaciyalıq sistemasınıń]] altınshı úlken relizı bolıp, [[IOS 5|iOS 5]]-tiń dawamshısı (miyrasxorı) esaplanadı. Ol kompaniyanıń 2012-jıl 11-iyun kúni ótkerilgen [[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|dúnya júzilik baǵdarlamashılar konferenciyasında]] járiyalandı hám 2012-jıl 19-sentyabr kúni shıǵarıldı. Onı 2013-jıl 18-sentyabr kúni [[IOS 7|iOS 7]] almastırdı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/9/10/4715240/ios-7-release-date| bet = iOS 7 will come to iPhones and iPads on September 18th| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170827045447/https://www.theverge.com/2013/9/10/4715240/ios-7-release-date| arxivsáne = 2017-jıl 27-avgust | avtor = Souppouris| at = Aaron| sáne = 2013-jıl 10-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS 6 operaciyalıq sistema ushın ádettegi karta xızmeti [[Google Kartalar|Google Maps]]-tı almastırǵan jańa Apple Maps qosımshasın; [[Podkast|podkastlar]] ushın oraylıq orın sıpatında arnalǵan Podcasts qosımshasın; hám hár túrli biletler, otırıw talonları, kuponlar hám sadıqlıq kartaların basqarıw ushın Passbook qosımshasın engizdi. [[App Store]] kartaǵa tiykarlanǵan qosımsha jaylasıwı hám jaqsılanǵan izlew algoritmleri menen vizual jaqtan qayta islenip shıǵıldı. [[Facebook]] integraciyası operaciyalıq sistemaǵa qosıldı, bul statuslar, &quot;layk&quot; túymeleri hám Apple-dıń bir neshe qosımshaları menen baylanıs hám waqıya sinxronizaciyasına imkaniyat berdi. Jańa qupıyalıq qadaǵalawları paydalanıwshılarǵa qosımshalarǵa kóbirek nazik ruqsatlar, sonday-aq, maqsetli reklamanıń aldın alıw ushın opciya múmkinshiligin berdi. Siri kóbirek qurılmalarǵa keńeytildi hám restorannan orın buyırtpa etiw, qosımshalardı iske qosıw, film recenziyaları hám sport statistikasın alıw hám Xabarlandırıw orayınan elementlerdi oqıw sıyaqlı kóbirek funkciyalar menen jańalandı. iOS 6 sonday-aq kóbirek operatorlar ushın LTE qollap-quwatlawın, Siri járdeminde Fandango arqalı kino biletlerin satıp alıw imkaniyatın (tek ǵana [[Amerika Qurama Shtatları|AQSH]]), Reklama identifikatorın qayta ornatıw ushın jańa túymeni hám Yaponiyadaǵı Kartalarǵa jaqsılanıwlar kirgizdi. Sonıń menen bir qatarda, iOS 6 Fotosúwretler hám Kamera qosımshaların jaqsıladı, paydalanıwshılarǵa iCloud Photo Stream menen fotosuretlerdi bólisiwge, kameraǵa túsirgen suwretlerine filtrler qosıwǵa hám panoramalı fotosúwretlerge túsiwge imkaniyat berdi. Telefon qosımshası da qońırawdı qabıl etpegende xabar menen juwap beriw yamasa qayta qońıraw esletpesin ornatıw opciyası hám &quot;Kesent etpew&quot; rejimin qosıw imkaniyatı sıyaqlı birqansha jeńillestiriwlerge iye boldı.

iOS 6 unamlı bahalar aldı. Sınshılar operaciyalıq sistemanıń aytarlıqtay áhmiyetli tezlik jaqsılanıwların yamasa úlken qayta proektlestiriwlerdi usınbaǵanın, biraq onıń ornına jetilistiriwge itibar qaratqanın, Apple-dıń &quot;onıń ushın nárselerdi qayta islemeytuǵını&quot; haqqında ulıwma kelisim bar ekenin atap ótti. iOS 6 &quot;qurılmańızdı paydalanıw usılıńızdı tolıq ózgertip jibermedi&quot;, biraq &quot;hárbir jetilistiriw kóp kúndelikli smartfon háreketlerin ulıwma alǵanda ańsatlastıradı&quot; hám sınshılar &quot;álleqashan júdá jaqsı isleytuǵın nárseni&quot; jetilistiriwdi &quot;basqa kompaniyalardıń úlgi alıwı jaqsı bolar edi&quot; dep maqtadı.

Biraq, Apple Maps-tıń shıǵarılıwı anıq emes yamasa tolıq emes maǵlıwmatlar sebepli úlken sınǵa ushıradı. Bul mashqalalar [[Apple Inc.|Apple]] Bas direktorı Tim Kuktan ashıq keshirim xatın jazıwǵa májbúr etti. iOS islep shıǵarılıwın dáslebinen qadaǵalap kelgen Skott Forstall iOS 6 shıqqannan kóp waqıt ótpey kompaniyadan ketetuǵının járiyaladı. 

iOS 6 — [[IPhone 3GS|iPhone 3GS]] hám tórtinshi áwlad [[iPod Touch]]-tı qollaytuǵın iOS-tıń sońǵı versiyası. iOS 6 sonday-aq skevomorf dizaynǵa iye aqırǵı iOS bolıp esaplanadı.

== Tariyxı ==
iOS 6 2012-jıl 11-iyun kúni Apple-diń [[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|Dúnya júzilik baǵdarlamashılar konferenciyasında]] tanıstırıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://bgr.com/2012/06/11/ios-6-announced-iphone-ipad-ipod-touch-wwdc/| bet = iOS 6 announced for iPhone, iPad, iPod touch at WWDC 2012| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230231439/http://bgr.com/2012/06/11/ios-6-announced-iphone-ipad-ipod-touch-wwdc/| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Geller| at = Jonathan S.| sáne = 2012-jıl 11-iyun | jumıs = [[Boy Genius Report|BGR]]| baspaxana = [[Penske Media Corporation]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;.iOS 6 rásmiy túrde 2012-jıl 19-sentyabrde shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apples-ios-6-release-date-start-your-downloads-on-sept-19/| bet = Apple's iOS 6 release date: Start your downloads on Sept. 19| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514165144/https://www.cnet.com/news/apples-ios-6-release-date-start-your-downloads-on-sept-19/| arxivsáne = 2021-jıl 14-may | avtor = Tam| at = Donna| sáne = 2012-jıl 12-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/kb/DL1578?viewlocale=en_US&amp;locale=en_US| bet = iOS 6 Software Update| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230230529/https://support.apple.com/kb/DL1578?viewlocale=en_US&amp;locale=en_US| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | sáne = 2012-jıl 19-sentyabr | baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

== Sistema ózgeshelikleri ==

=== Siri ===
Apple-diń [[IPhone 4s|iPhone 4s]] shıǵarılıwı menen iOS 5-te tanıstırılǵan Siri aqıllı jeke járdemshisi restorannan orın buyırtpa etiw, qosımshalardı iske qosıw, Xabarlandırıw orayınan elementlerdi oqıw, [[Facebook]] hám [[Twitter]] jańalanıwların diktovka qılıw, film sınların, keńeytilgen sport statistikasın hám basqa da nárselerdi alıw imkaniyatın óz ishine alıw ushın jańalandı.

Siri [[Italyan tili|italyan]], [[Koreys tili|koreys]] hám kanton tilleri ushın til qollap-quwatlawın&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2012/06/11/apple-demos-new-features-of-siri-in-ios-6-launching-apps-sports-scores-yelp-opentable-rottentomatoes/| bet = Apple demos new Siri features in iOS 6: app launching, more languages, and car integration| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170113105309/https://9to5mac.com/2012/06/11/apple-demos-new-features-of-siri-in-ios-6-launching-apps-sports-scores-yelp-opentable-rottentomatoes/| arxivsáne = 2017-jıl 13-yanvar | avtor = Kahn| at = Jordan| sáne = 2012-jıl 11-iyun | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 2-fevral }}&lt;/ref&gt;, hám iPhone 5, besinshi áwlad [[iPod Touch]] hám úshinshi áwlad iPad ushın qurılmalarında islew múmkinshiligine iye boldı.

iOS 6.1-de Siri Fandango menen integraciyalandı, bul paydalanıwshılarǵa dawıs arqalı film biletlerin satıp alıwǵa imkaniyat berdi. Bul funkciya shıǵarılǵan waqıtta tek ǵana Amerika Qurama Shtatlarında bar edi.

=== Facebook integraciyası ===
iOS 6 da [[Facebook]] Apple kompaniyasınıń bir qansha óz qosımshalarına integraciyalandı. Facebook funkciyaları tikkeley óz qosımshaları ishinen paydalanıw múmkin boldı, mısalı, Kalendar qosımshası Facebook waqıyaların sinxronlastıra alatuǵın boldı; Baylanıslar qosımshası Facebook dostıń informaciyasın kórsete alatuǵın boldı, al [[App Store]] hám Game Center da Facebook tıń &quot;unaydı&quot; túymesi payda boldı. Bunnan tısqarı, Xabarlandırıw Orayında vidjet ornatıldı, ol arqalı paydalanıwshılar sociallıq tarmaqqa status jańalanıwların jaylastıra alatuǵın boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/understanding-facebook-integration-on-ios-6/| bet = Understanding Facebook integration on iOS 6| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170202030800/https://www.cnet.com/how-to/understanding-facebook-integration-on-ios-6/| arxivsáne = 2017-jıl 2-fevral | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2012-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 2-fevral }}&lt;/ref&gt;.

=== Sazlamalar ===
iOS 6 da Sazlamalar qosımshası bir qansha ózgerislerge ushıradı. Belgisi OS X te qollanılatuǵın Sistema Sazlamaları belgisine sáykes qayta islep shıǵıldı, hám &quot;Kesent etpew&quot; rejimi qosıldı, ol paydalanıwshılarǵa telefon seslerin óshirip qoyıw múmkinshiligin beredi. &quot;Kesent etpew&quot; rejiminiń qosımsha opciyaları baylanıslardıń belgili bir toparınan qońırawlarǵa ruqsat beriw hám eger birew qayta-qayta qońıraw etse, ekinshi qońırawda sesti qosıw múmkinshiligin óz ishine aladı. &quot;Kesent etpew&quot; rejimi qosılǵan waqıtta status qatarında yarım ay belgisi payda boladı.

Paydalanıwshılar ushın jańa qupıyalıq sazlamaları payda boldı. &quot;Ornalasıw xızmetleri&quot;nen tısqarı, iOS 6 da tómendegi menyular qosıldı: &quot;Baylanıslar&quot;, &quot;Kalendarlar&quot;, &quot;Esletpeler&quot; hám &quot;Fotosúwretler&quot;. Jańalanǵan qupıyalıq menyuları paydalanıwshılarǵa hárbir qosımsha ushın anıǵıraq qupıyalıq ruqsat basqarıwların beriw menen birge, qosımshalar hárbir kategoriyadaǵı informaciyaǵa kiriwdi qálegende jańa xabarlandırıwlar beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.cultofmac.com/173128/new-ios-6-privacy-settings-limit-access-to-photos-contact-calendars-and-more/| bet = New iOS 6 Privacy Settings Limit Access To Photos, Contact, Calendars And More| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170203081918/http://www.cultofmac.com/173128/new-ios-6-privacy-settings-limit-access-to-photos-contact-calendars-and-more/| arxivsáne = 2017-jıl 3-fevral | avtor = Sorrel| at = Charlie| sáne = 2012-jıl 12-iyun | jumıs = Cult of Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 2-fevral }}&lt;/ref&gt;.

iOS 6 sonday-aq paydalanıwshılarǵa maqsetli reklamanıń aldın alıw opciyasın beriw ushın &quot;Reklama izlewin sheklew&quot; paydalanıwshı qadaǵalaw parametri menen keldi. Apple-dıń &quot;Reklama identifikatorı&quot; Apple tárepinen &quot;reklama tarmaqları sizge reklama beriwshilerdiń izlew usılların paydalanıw qábiletı ústinen kóbirek qadaǵalaw beriw ushın paydalanatuǵın turaqlı emes, jeke emes, qurılma identifikatorı&quot; sıpatında súwretlengen. Eger siz reklama baqlawın sheklewdi tańlasańız, Reklama identifikatorın paydalanatuǵın reklama tarmaqları sizge maqsetli reklamalardı beriw ushın endi informaciya jıynamawı múmkin.

iOS 6.1-de paydalanıwshılarǵa reklama kompaniyaları tárepinen paydalanılatuǵın identifikatordı qayta ornatıwǵa imkaniyat beretuǵın &quot;Reklama identifikatorın qayta ornatıw&quot; parametri qosıldı&lt;ref name=&quot;Fandango integration&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/2026542/apple-releases-ios-6-1-update.html| bet = Apple releases iOS 6.1 update| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230231724/http://www.macworld.com/article/2026542/apple-releases-ios-6-1-update.html| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Moren| at = Dan| sáne = 2013-jıl 28-yanvar | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Basqalar ===
iOS 6 Xabarlandırıw orayına [[Twitter]] vidjetin qostı, onda paydalanıwshılar qosımshaǵa kirmey turıp tvit jaza aladı. Bul resurslardı saqladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/what-happened-quick-tweet-and-facebook-post-buttons-control-center-ios-7| bet = What happened to the quick Tweet and Facebook post buttons on Control Center in iOS 7?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170203081206/http://www.imore.com/what-happened-quick-tweet-and-facebook-post-buttons-control-center-ios-7| arxivsáne = 2017-jıl 3-fevral | avtor = Ritchie| at = Rene| sáne = 2013-jıl 18-sentyabr | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 2-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Bólisiw beti interfeysi paydalanıwshılar kontent bólise alatuǵın hár qıylı qosımshalardıń dizimine qarama-qarsı, belgisheler tor kórinisin kórsetiw ushın jańartıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/ios-6-review| bet = iOS 6 review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170102171708/http://www.imore.com/ios-6-review| arxivsáne = 2017-jıl 2-yanvar | avtor = Ritchie| at = Rene| sáne = 2012-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;.

== Qosımsha ózgeshelikleri ==

=== Kartalar ===
Jańa Apple Maps qosımshası operaciyalıq sistemadaǵı standart karta qosımshası sıpatında [[Google Kartalar|Google Maps]]-tı almastırdı. Apple Maps Apple-dıń vektorǵa tiykarlanǵan dvigatelin paydalandı, bul masshtabtı ózgertiwdi jeńillestirdi. Kartalarǵa jańadan qosılǵan ózgeshelikler — ayırım ellerde dawıslı kórsetpeler hám 3D kórinisler menen burılıs boyınsha navigaciya, ayırım úlken qalalarda &quot;Hawadan kórinisi&quot; hám haqıyqıy waqıt rejiminde trafik qosıldı.

Shıǵarılǵan waqıtta, burılıs boyınsha navigaciya tek [[IPhone 4s|iPhone 4s]] hám onnan keyingi modeller, sonday-aq iPad 2 (uyalı baylanıs múmkinshiligi talap etiledi) hám onnan keyingi modeller ushın ǵana jetkilikli boldı, al &quot;Hawadan kórinisi&quot; tek iPhone 4s hám onnan keyingi modeller, besinshi áwlad [[iPod Touch]] hám iPad 2 hám onnan keyingi modeller ushın ǵana bar edi&lt;ref name=&quot;Device availability&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/ios/whats-new/| bet = iOS 6| arxivurl = https://web.archive.org/web/20121001150808/http://www.apple.com/ios/whats-new/| arxivsáne = 2012-jıl 1-oktyabr | baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 2-fevral }}&lt;/ref&gt;.

=== Passbook ===
Otırıw talonları, kiriw biletleri, kuponlar hám sadıqlıq kartaları sıyaqlı hújjetlerdi alıw ushın jańa Passbook qosımshası qosıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-demos-passbook-a-ticket-coupon-organizer-for-ios-6/| bet = Apple demos Passbook, a ticket, coupon organizer for iOS 6| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170203161919/https://www.cnet.com/news/apple-demos-passbook-a-ticket-coupon-organizer-for-ios-6/| arxivsáne = 2017-jıl 3-fevral | avtor = Mills| at = Elinor| sáne = 2012-jıl 11-iyun | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 2-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/getting-started-with-passbook-on-ios-6/| bet = Getting started with Passbook on iOS 6| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170203080306/https://www.cnet.com/how-to/getting-started-with-passbook-on-ios-6/| arxivsáne = 2017-jıl 3-fevral | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2012-jıl 20-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 2-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Passbook qosımshası ornatılǵan iOS qurılması arnawlı orınlarda mobil tólem islew ushın fizikalıq kartanı almastıra aladı. Bul qosımsha kontekstke tiykarlanǵan qásiyetlerge iye, mısalı, belgili bir dúkan átirapında bolǵanda tiyisli kuponlar haqqında xabarlandırıwlar beriw hám paydalanıwshı aeroportta bolǵanda ushıw biletlerin avtomatlıq túrde kórsetiw menen birge, dárwaza ózgerisleri tuwralı xabarlandırıwlardı usınıw múmkinshiligi bar.

=== Fotosúwretler hám Kamera ===
Kamera qosımshası paydalanıwshılarǵa 240 graduslı panoramalı fotosúwretlerge túsiwge imkaniyat beretuǵın jańa Panorama rejimin óz ishine alıw ushın jańartıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/how-to-take-a-panoramic-photo-with-ios-6/| bet = How to take a panoramic photo with iOS 6| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160413170344/http://www.cnet.com/how-to/how-to-take-a-panoramic-photo-with-ios-6/| arxivsáne = 2016-jıl 13-aprel | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2012-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/12/09/17/apples_new_ios_6_camera_app_makes_panorama_capture_easy| bet = Apple's new iOS 6 Camera app makes Panorama capture easy| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170204004407/http://appleinsider.com/articles/12/09/17/apples_new_ios_6_camera_app_makes_panorama_capture_easy| arxivsáne = 2017-jıl 4-fevral | avtor = Dilger| at = Daniel Eran| sáne = 2012-jıl 17-sentyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Fotosúwretler qosımshası Photo Stream funkciyasına jańalanıwlar aldı, bul paydalanıwshılarǵa suwretlerdi óshiriwge, sonday-aq, basqa adamlar yamasa jámiyetshilik penen arnawlı Photo Stream bólisiwge imkan berdi.

=== App Store ===
iOS 6-daǵı [[App Store]] &quot;Kategoriyalar&quot; bólimin alıp taslaǵan hám onıń ornına Apple-diń izlew hám usınıs dvigateli &quot;Genius&quot; penen almastırǵan jańa paydalanıwshı interfeysine iye boldı. Ol sonday-aq qosımshalardı kórsetiw ushın dizimlerdIń ornına kartalardan paydalandı. App Store-nıń izlew algoritmine de jetilistiriwler kirgizildi, nátiyjede &quot;jańa kompaniyalarǵa járdem beriw tendenciyası&quot; payda boldı, bul baǵdarlamashılardıń uwayımlawların da, maqtawın da keltirip shıǵardı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2012/09/29/five-big-changes-in-the-ios-6-app-store-and-what-developers-should-do/| bet = Five Big Changes In The iOS 6 App Store (And What Developers Should Do)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170204003827/https://techcrunch.com/2012/09/29/five-big-changes-in-the-ios-6-app-store-and-what-developers-should-do/| arxivsáne = 2017-jıl 4-fevral | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2012-jıl 29-sentyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2012/09/12/with-new-ios-6-app-store-the-most-important-changes-are-under-the-hood/| bet = With New iOS 6 App Store, The Most Important Changes Are Under The Hood| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170204003944/https://techcrunch.com/2012/09/12/with-new-ios-6-app-store-the-most-important-changes-are-under-the-hood/| arxivsáne = 2017-jıl 4-fevral | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2012-jıl 12-sentyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;.

[[App Store]] sonday-aq [[iTunes]] parolin talap etpey turıp qosımshalardı jańaladı hám qosımsha ornatıw yamasa jańalaǵanda paydalanıwshılar endi avtomatik túrde bas ekranǵa qaytarılmadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2012/09/app-store-gets-an-organizational-boost-in-ios-6/| bet = App Store gets an organizational boost in iOS 6| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170204003937/https://arstechnica.com/apple/2012/09/app-store-gets-an-organizational-boost-in-ios-6/| arxivsáne = 2017-jıl 4-fevral | avtor = Foresman| at = Chris| sáne = 2012-jıl 20-sentyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;.

=== Telefon ===
Qońırawlar kelgende iOS 6 paydalanıwshılarǵa &quot;Xabar menen juwap beriw&quot; yamasa &quot;Keyinirek esletiw&quot;di kórsetiw ushın qulıplaw ekrandı joqarı ısırıwǵa imkaniyat berdi. &quot;Xabar menen juwap beriw&quot; funkciyası arnawlı xabar ushın opciyası bolǵan bir neshe aldın ala belgilengen xabarlardı kórsetedi, al &quot;Keyinirek esletiw&quot; funkciyası esletpeni iske qosıw ushın bir neshe opciyalardı (máselen, bir saattan keyin, paydalanıwshı úyge kelgende yamasa paydalanıwshı házirgi ornın taslap ketkende) usınadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.iphonehacks.com/2012/06/ios-6-brings-useful-call-management-features-to-phone-app.html| bet = iOS 6 Brings Useful Call Management Features to Phone App| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170204004716/http://www.iphonehacks.com/2012/06/ios-6-brings-useful-call-management-features-to-phone-app.html| arxivsáne = 2017-jıl 4-fevral | sáne = 2012-jıl 12-iyun | jumıs = iPhoneHacks.com| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;.

=== Podkastlar ===
Podkast funkciyası [[iTunes]] qosımshasınan ajıratılıp, &quot;paydalanıwshılar ushın podkast tıńlaw hám júklewdi oraylastırıw hám alǵa qoyıw ushın&quot; iOS 6-da óziniń jeke Podcasts qosımshasın aldı.&quot;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/apple/2012/06/26/apple-ships-new-standalone-podcasts-app-for-iphone-and-ipad-to-centralize-downloading-and-listening/| bet = Apple ships new standalone Podcasts app for iOS to centralize downloading and listening| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170204004902/https://thenextweb.com/apple/2012/06/26/apple-ships-new-standalone-podcasts-app-for-iphone-and-ipad-to-centralize-downloading-and-listening/| arxivsáne = 2017-jıl 4-fevral | avtor = Panzarino| at = Matthew| sáne = 2012-jıl 26-iyun | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/12/06/15/apple_planning_to_launch_standalone_podcast_app_in_ios_6| bet = Apple planning to launch standalone podcast app in iOS 6| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170204004151/http://appleinsider.com/articles/12/06/15/apple_planning_to_launch_standalone_podcast_app_in_ios_6| arxivsáne = 2017-jıl 4-fevral | sáne = 2012-jıl 15-iyun | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;

=== Safari ===
Safari veb-brauzeri [[iPhone]] hám [[iPod Touch]] paydalanıwshıları ushın tolıq ekranlı landshaft kórinisi menen jańartıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/how-to-use-safaris-full-screen-mode-on-ios-6/| bet = How to use Safari's full-screen mode on iOS 6| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170202030623/https://www.cnet.com/how-to/how-to-use-safaris-full-screen-mode-on-ios-6/| arxivsáne = 2017-jıl 2-fevral | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2012-jıl 20-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;.

[[IOS 5|iOS 5]]-te tanıstırılǵan funkciyası Oqıw dizimi oflayn qollap-quwatlawın aldı, onda saqlanǵan maqalalardan tekst, súwwretler hám jaylasıw paydalanıwshınıń qurılmasında saqlanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1168499/hands-on-with-ios-6-safari.html| bet = Hands on with iOS 6: Safari| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170318235727/http://www.macworld.com/article/1168499/hands-on-with-ios-6-safari.html| arxivsáne = 2017-jıl 18-mart | avtor = Frakes| at = Dan| sáne = 2012-jıl 20-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-may }}&lt;/ref&gt;.

=== FaceTime ===
FaceTime video qońırawı Wi-Fi-ǵa qosımsha, mobil baylanıs arqalı islew ushın jańalandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2012/09/19/ios-6-facetime-over-cellular/| bet = iOS 6: FaceTime over cellular| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161007115318/https://www.engadget.com/2012/09/19/ios-6-facetime-over-cellular/| arxivsáne = 2016-jıl 7-oktyabr | avtor = Rawson| at = Chris| sáne = 2012-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;.

=== Saat ===
Dáslepki shıǵarılǵanınan berli iPhone hám [[iPod Touch]]-ta bolǵan Saat qosımshası iPad-ta payda boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2012/09/19/ios-6-the-ipad-clock-app/| bet = iOS 6: The iPad Clock app| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170103170445/https://www.engadget.com/2012/09/19/ios-6-the-ipad-clock-app/| arxivsáne = 2017-jıl 3-yanvar | avtor = Rawson| at = Chris| sáne = 2012-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;. Saat dizaynı shveycariya temir jol saatına uqsas edi, hám Apple óziniń paydalanıwı ushın dizayndı licenziyalaw boyınsha Shveycariya Federal Temir jolları menen kelisim dúzdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2012/10/12/apple-licenses-swiss-railway-clock-knows-what-time-it-is/| bet = Apple agrees to license for Swiss railway clock in iOS 6, knows what time it is| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170510104355/https://www.engadget.com/2012/10/12/apple-licenses-swiss-railway-clock-knows-what-time-it-is/| arxivsáne = 2017-jıl 10-may | avtor = Fingas| at = Jon| sáne = 2012-jıl 12-oktyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;.

=== Muzıka ===
Muzıka qosımshası iPhone hám iPod Touch paydalanıwshıları ushın qayta proektlestirildi. Interfeys endi tolıq aq reńde boldı, al Házir oynatılıp atırǵan UI endi 7-áwlad [[iPod Nano]]-ǵa uqsas háreketke sezimtal ısırıw sızıqları menen támiyinlendi.

== Alıp taslanǵan funkcionallıq ==
Apple tárepinen islep shıǵarılǵan iOS-taǵı ádepki qosımsha bolǵan [[YouTube]] qosımshası alıp taslandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2012/08/06/war-youtube-app-disappears-from-ios-6-beta-4/| bet = War? YouTube app disappears from iOS 6 beta 4 as Apple breaks Google ties| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170511111057/https://9to5mac.com/2012/08/06/war-youtube-app-disappears-from-ios-6-beta-4/| arxivsáne = 2017-jıl 11-may | avtor = Gurman| at = Mark| sáne = 2012-jıl 6-avgust | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.businessinsider.com/youtube-iphone-2012-8| bet = Apple Is Taking The YouTube App Off The iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170712062423/http://www.businessinsider.com/youtube-iphone-2012-8| arxivsáne = 2017-jıl 12-iyul | avtor = Yarow| at = Jay| sáne = 2012-jıl 6-avgust | jumıs = [[Business Insider]]| baspaxana = [[Axel Springer SE]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;. Apple The Verge-ge alıp taslawdıń sebebi múddeti ótken licenziyaǵa baylanıslı ekenin, biraq YouTube paydalanıwshılarınıń ele de Safari veb-brauzeri arqalı videolardı kóre alıwın ayttı. Kompaniya sonday-aq YouTube-qa iyelik etiwshi [[Google]]-dıń óziniń qosımshasın islep shıǵarıp atırǵanın, sol waqıtta App Store arqalı jaqın arada shıǵarılatuǵının tastıyıqladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2012/8/6/3223775/apple-youtube-ios6| bet = Apple: YouTube app will not be included in iOS 6, Google working on standalone version| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170615093547/https://www.theverge.com/2012/8/6/3223775/apple-youtube-ios6| arxivsáne = 2017-jıl 15-iyun | avtor = Ingraham| at = Nathan| sáne = 2012-jıl 6-avgust | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;. Apple tárepinen islep shıǵarılǵan YouTube qosımshası iOS 5 hám aldıńǵı iOS versiyalarında qaldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2012/08/06/youtube-app-removed-from-ios-6-ios-5-confirmation-official/| bet = YouTube app removed from iOS 6 but not iOS 5 and older; Google working on a standalone version| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170501080944/https://www.engadget.com/2012/08/06/youtube-app-removed-from-ios-6-ios-5-confirmation-official/| arxivsáne = 2017-jıl 1-may | avtor = Murph| at = Darren| sáne = 2012-jıl 6-avgust | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;. 2017-jıl iyun ayında YouTube-tıń burınǵı xızmetkeri Xanter Volk Apple-dıń video bólisiw xızmeti ushın keń kólemli bazar mobil islep shıǵarılıwın támiyinlew ushın YouTube penen baylanısqa shıǵıp, onı [[IPhone (1-áwlad)|dáslepki iPhone]]-da ádepki qosımsha etiwdi soraǵanın, biraq islep shıǵarıw jumısların ózi basqarıwdı talap etkenin tvitterde jazdı. 2012-jılı YouTube ózi islep shıǵarıw arqalı &quot;qosımshamızdı qaytarıp alıw&quot; maqsetinde licenziyanı toqtatıw boyınsha &quot;batıl qádem&quot; tasladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.businessinsider.com/google-is-why-youtube-isnt-default-app-on-iphone-anymore-2017-6| bet = Google is the reason YouTube isn't a default app on the iPhone anymore| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170712104559/http://www.businessinsider.com/google-is-why-youtube-isnt-default-app-on-iphone-anymore-2017-6| arxivsáne = 2017-jıl 12-iyul | avtor = Leswing| at = Kif| sáne = 2017-jıl 30-iyun | jumıs = [[Business Insider]]| baspaxana = [[Axel Springer SE]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2017/06/30/youtube-app-take-back-control/| bet = Removal of Built-in YouTube App in iOS 6 Was YouTube's Decision to 'Take Back Control of Our App'| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170701134211/https://www.macrumors.com/2017/06/30/youtube-app-take-back-control/| arxivsáne = 2017-jıl 1-iyul | avtor = Broussard| at = Mitchel| sáne = 2017-jıl 30-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul }}&lt;/ref&gt;.

== Qabıllaw ==
iOS 6 nıń qabıllanıwı jaqsı boldı. The Verge niń jurnalisti Dan Seyfert bılay dep jazdı: &quot;iOS 6 sırtqı kórinisi boyınsha iOS 5 ke derlik uqsas. Bir neshe kishi ózgerisler bar. Biraq iOS detallarınıń sırtqı kórinisindegi hárbir kishi ózgeriske on nárse ózgerissiz qalǵan.&quot; iPhone 4s ti &quot;tez isleytuǵın qurılma&quot; dep maqtay otırıp, ol &quot;Tezlik máselesinde iOS 6 iOS 5 ten aytarlıqtay ayırmashılıq sezilmeydi&quot; dep atap ótti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2012/9/21/3363060/ios-6-review| bet = iOS 6 review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170113233733/http://www.theverge.com/2012/9/21/3363060/ios-6-review| arxivsáne = 2017-jıl 13-yanvar | avtor = Seifert| at = Dan| sáne = 2012-jıl 21-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;. TechRadar-dıń jurnalisti Kreyg Grannell bılay dep jazdı: &quot;iOS 6 iPhone 5 yamasa OS X Mountain Lion sıyaqlı — álleqashan jaqsı islep atırǵan nárseniń jetilistirilgen túri. Apple kompaniyası hesh nárseni ózgertiw ushın ózgertip atırǵan joq, al tiykarınan iOS tájiriybesin bara-bara jaqsılap atır. Bul ózi basqa kompaniyalar úlgi alıwǵa turarlıq nárse.&quot;&lt;ref name=&quot;TechRadar review&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.techradar.com/reviews/pc-mac/software/operating-systems/ios-6-1096515/review| bet = iOS 6 review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170210122225/http://www.techradar.com/reviews/pc-mac/software/operating-systems/ios-6-1096515/review| arxivsáne = 2017-jıl 10-fevral | avtor = Grannell| at = Craig| sáne = 2013-jıl 17-may | jumıs = [[TechRadar]]| baspaxana = [[Future plc]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 2-fevral }}&lt;/ref&gt; CNET tıń jurnalisti Djeyson Parker bılay dep jazdı: &quot;iOS 6 hár qanday iOS paydalanıwshısı ushın jaqsı jańalanıw, biraq ol qurılmańızdı paydalanıw usılıńızdı tolıq ózgertpeydi. Onıń ornına, bul jerdegi hárbir kishi ózgeris kúndelikli smartfon háreketlerin ulıwma jeńillestiredi hám belgili bir funkciyalardı (mısalı, elektron xattan súwretler jiberiw hám qońırawlardı basqarıw) kútip atırǵanlarǵa jeńillik beredi.&quot;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/products/apple-ios-6/review/| bet = iOS 6 review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170202034008/https://www.cnet.com/products/apple-ios-6/review/| arxivsáne = 2017-jıl 2-fevral | avtor = Parker| at = Jason| sáne = 2012-jıl 12-noyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;

== Mashqalalar ==

=== Kartalar baǵdarlamasınıń iske túsiriliwi ===
iOS 6 da Apple kompaniyası operaciyalıq sistemanıń standart karta xızmeti sıpatında Google Maps ornına óziniń Apple Maps in qoydı hám dárhal nadurıs yamasa tolıq emes maǵlıwmatlar sebepli sınǵa ushıradı. Buǵan dáryadaǵı muzey, joq qalalar, júdá nadurıs baǵdarlar, bulıtlar menen jabılǵan sputnik súwretleri, jergilikli orınlardıń joqlıǵı hám basqalar kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.bbc.com/news/technology-19659736| bet = New Apple maps app under fire from users| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201111232027/https://www.bbc.com/news/technology-19659736| arxivsáne = 2020-jıl 11-noyabr | sáne = 2012-jıl 20-sentyabr | baspaxana = [[BBC News]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2012/9/20/3363914/wrong-turn-apple-ios-6-maps-phone-5-buggy-complaints| bet = Wrong turn: Apple's buggy iOS 6 maps lead to widespread complaints| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201215085454/https://www.theverge.com/2012/9/20/3363914/wrong-turn-apple-ios-6-maps-phone-5-buggy-complaints| arxivsáne = 2020-jıl 15-dekabr | avtor = Patel| at = Nilay| sáne = 2012-jıl 20-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2012/09/26/the-apple-ios-6-maps-fiasco-clarified-in-3-minutes/| bet = The Apple iOS 6 Maps Fiasco Explained In 3 Minutes| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170204085542/https://techcrunch.com/2012/09/26/the-apple-ios-6-maps-fiasco-clarified-in-3-minutes/| arxivsáne = 2017-jıl 4-fevral | avtor = Crook| at = Jordan| sáne = 2012-jıl 26-sentyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Apple kompaniyasınıń bas direktorı Tim Kuk Apple veb-saytında &quot;Kartalar baǵdarlaması keltirip shıǵarǵan qıyınshılıqlar&quot; ushın keshirim sorap xat járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://lingualeo.com/es/jungle/apple-a-letter-from-tim-cook-on-maps-158069| bet = Apple — A Letter from Tim Cook on Maps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220214235115/https://lingualeo.com/es/jungle/apple-a-letter-from-tim-cook-on-maps-158069| arxivsáne = 2022-jıl 14-fevral | jumıs = lingualeo.com| qaralǵan sáne = 2020-jıl 27-iyul }}&lt;/ref&gt; hám App Store dan alternativ karta baǵdarlamaların júklep alıwdı usınıs etti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2012/9/28/3422492/apple-ceo-tim-cook-maps-open-letter| bet = Tim Cook admits Apple 'fell short' on iOS 6 Maps, suggests third-party alternatives| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161226231209/http://www.theverge.com/2012/9/28/3422492/apple-ceo-tim-cook-maps-open-letter| arxivsáne = 2016-jıl 26-dekabr | avtor = Ingraham| at = Nathan| sáne = 2012-jıl 28-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2012/09/28/tim-cook-apologizes-for-apple-maps-points-to-competitive-alternatives/| bet = Tim Cook Apologizes For Apple Maps, Points To Competitive Alternatives| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170204085433/https://techcrunch.com/2012/09/28/tim-cook-apologizes-for-apple-maps-points-to-competitive-alternatives/| arxivsáne = 2017-jıl 4-fevral | avtor = Crook| at = Jordan| sáne = 2012-jıl 28-sentyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;. iOS baǵdarlamalıq támiynatı boyınsha sol waqıttaǵı vice-prezident Skott Forstall &quot;Apple kompaniyasınıń jańa karta xızmetindegi kemshilikler ushın keshirim soraǵan xatqa qol qoyıwdan bas tartqannan&quot; keyin 2012-jıldıń oktyabr ayında Apple daǵı óz lawazımınan májbúriy bosatıldı.

=== Reklama identifikatorınıń qupıyalıǵına gúman ===
2012-jıldıń sentyabr ayında, Abine [[Programmalıq támiynat|baǵdarlamalıq támiynat]] kompaniyasınıń &quot;qupıyalıq eksperti&quot; Sara Dawni jańa &quot;Reklama identifikatorına&quot; qaramastan, Apple kompaniyasınıń bul identifikatordıń anıq nege tiykarlanǵanı haqqında tolıq maǵlıwmat bermegenine baylanıslı táshwishin bildirdi. Ol bılay dedi: &quot;Olardıń maǵan nege bul identifikaciyalamaytuǵının túsindiriwi kerek, sebebi biz kóp basqa 'identifikaciyalamaytuǵın' maǵlıwmatlardan kórgenimizdey, olar sizdi ańsat anıqlay aladı&quot; hám &quot;Eger siz bas tartıw funkciyasın qollanıp atırǵan bolsańız, [Apple] endi sizge baǵdarlanǵan reklamalardı kórsetiw ushın informaciya jıynamawı múmkin. Menińshe, bul olardıń ele de siziń haqqıńızda maǵlıwmat jıynawı múmkin ekenin, biraq sizge baǵdarlanǵan reklamalar kórsetiwden basqa maqsetler ushın, mısalı, sizge marketing jiberiw yamasa úshinshi táreplerge satıw ushın [[Maǵlıwmatlar bazası|maǵlıwmatlar bazaların]] dúziw ushın ekenin ańlatadı.&quot;&lt;ref name=&quot;CNET ad tracking&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/ad-tracking-blocker-comes-to-ios-6/| bet = Ad tracking 'blocker' comes to iOS 6| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170203080030/https://www.cnet.com/news/ad-tracking-blocker-comes-to-ios-6/| arxivsáne = 2017-jıl 3-fevral | avtor = Rosenblatt| at = Seth| sáne = 2012-jıl 14-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 2-fevral }}&lt;/ref&gt;

=== Normadan tıs maǵlıwmat paydalanıwı ===
Kóp paydalanıwshılar iOS 6-ǵa ótkennen soń ádettegiden joqarı maǵlıwmat paydalanıwın xabarladı, bul geyparalarǵa maǵlıwmat rejesinen ádewir asıp ketkeni ushın úlken esap keliwine sebep boldı. The Huffington Post basılımınıń Stiv Rozenbaum bılay dep jazdı: &quot;Bul qáte iOS 6 mashqalasınıń nátiyjesi bolıp, telefon WiFi signalına qosılǵan waqıtta onı mobil maǵlıwmat tarmaǵına qosadı,&quot; hám de Apple kompaniyasınıń bul mashqalanı saplastırıw ushın patch shıǵarǵanın ayttı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.huffingtonpost.com/steve-rosenbaum/att-iphone-customers-hit_b_1963505.html| bet = ATT iPhone Customers Hit With Massive Data 'Sipping' Bug| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170203080104/http://www.huffingtonpost.com/steve-rosenbaum/att-iphone-customers-hit_b_1963505.html| arxivsáne = 2017-jıl 3-fevral | avtor = Rosenbaum| at = Steve| sáne = 2012-jıl 13-oktyabr | jumıs = [[The Huffington Post]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/technology/2012/oct/17/iphone-5-iphone| bet = iPhone 5 and iOS 6 users claim 'data use and bills rocket'| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170203082547/https://www.theguardian.com/technology/2012/oct/17/iphone-5-iphone| arxivsáne = 2017-jıl 3-fevral | avtor = Arthur| at = Charles| sáne = 2012-jıl 18-oktyabr | jumıs = [[The Guardian]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;.

=== FaceTime sertifikatınıń múddetiniń ótiwi ===
2014-jıldıń aprel ayında iOS 6 versiyasın paydalanıp atırǵan paydalanıwshılar sertifikattıń múddeti pitkenligi sebepli FaceTime xızmetine qosıla almadı. Apple bul mashqalanı túsindirip beriwshi qollaw hújjetin járiyaladı hám iOS 7-ge óte alatuǵın qurılmalar bul mashqalanı sheshiw ushın sózsiz jańalanıwı kerekligin, al iOS 6-da qalǵan qurılmalar iOS 6.1.6 jańalanıwın alatuǵının qosıp ótti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2014/04/24/ios-6-facetime-fix/| bet = iOS 6 Users on Devices Able to Run iOS 7 Must Upgrade to Fix FaceTime| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170204085354/https://www.macrumors.com/2014/04/24/ios-6-facetime-fix/| arxivsáne = 2017-jıl 4-fevral | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2014-jıl 24-aprel | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;.

== Qollap-quwatlanatuǵın qurılmalar ==
Bul versiya menen Apple úshinshi áwlad [[iPod Touch]] hám birinshi áwlad iPad qurılmaların qollap-quwatlawdı toqtattı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/kb/DL1578?locale=en_US| bet = iOS 6 Software Update| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171004140333/https://support.apple.com/kb/DL1578?locale=en_US| arxivsáne = 2017-jıl 4-oktyabr | sáne = 2012-jıl 19-sentyabr | baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-fevral }}&lt;/ref&gt;. iOS 6 — iPad qurılmasın qollap-quwatlawdı toqtatqan iOS-tiń birinshi versiyası bolıp tabıladı.

== Derekler ==
{{Derekler}}

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
[[Kategoriya:IOS]]
[[Kategoriya:Jeke operaciyalıq sistemalar]]</text>
      <sha1>d49fd7pf9szrp2zvc0spyhb0aqbar0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>App Store</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21408</id>
    <revision>
      <id>265646</id>
      <parentid>213301</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:MacOS|MacOS]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112566" sha1="d7ge9obmzk7ry1qbwegsk2ceilbv18h" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; font-size:90%; text-align:center;&quot;
|+ '''App Store'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; | [[Fayl:App_Store_(iOS).svg|frameless|center|alt=App Store логотипи|100px]]
|-
| '''Islep shıǵarıwshı(lar)'''
| [[Apple Inc.|Apple]]
|-
| '''Dáslepki shıǵarılıwı'''
| [[10-iyul]], [[2008]]-jıl
|-
| '''Operaciyalıq sistema'''
| [[IOS|iOS]], iPadOS, watchOS, tvOS hám VisionOS
|-
| '''Túri'''
| Cifrlı tarqatıw hám programmalıq támiynattı jańalaw
|-
| '''Veb-sayt'''
| [https://web.archive.org/web/20130204205146/http://www.appstore.com/ appstore.com]
|}
'''App Store''' ‒ bul [[Apple Inc.|Apple]] tárepinen islep shıǵarılǵan hám qollap-quwatlanatuǵın, [[IOS|iOS]] hám iPadOS [[Mobil operaciyalıq sistema|operaciyalıq sistemaları]] ushın mobil qosımshalarǵa arnalǵan qosımshalar dúkanı. Bul dúkan paydalanıwshılarǵa Apple-dıń iOS SDK-sı járdeminde islep shıǵılıp, tastıyıqlanǵan qosımshalardı kóriw hám júklep alıw imkaniyatın beredi. Qosımshalardı [[IPhone|iPhone]], [[iPod Touch]] yamasa [[iPad]]-qa júklep alıwǵa boladı, al ayırımların iPhone qosımshalarınıń keńeytpesi sıpatında Apple Watch aqıllı saatına yamasa 4-áwlad hám onnan keyingi [[Apple TV]]-lerge ótkeriwge boladı.

App Store 2008-jıl 10-iyulda dáslepki 500 qosımsha menen ashıldı. Qosımshalar sanı 2017-jılı shama menen 2,2 millionǵa jetip, eń joqarı kórsetkishke eristi, biraq Apple eski yamasa 32-bitli qosımshalardı alıp taslaw processin baslaǵannan keyin kelesi bir neshe jıl ishinde azǵana tómenledi. 2021-jılǵı maǵlıwmatlar boyınsha, dúkanda 1,8 millionnan aslam qosımsha bar.

Apple &quot;qosımsha ekonomikasında&quot; jańa jumıs orınların jaratıwdaǵı App Store-nıń áhmiyetin maqtap&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/newsroom/2020/09/ios-app-economy-creates-300000-new-us-jobs-as-developers-adapt-during-pandemic/| bet = iOS app economy creates 300,000 new US jobs as developers adapt during pandemic| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200906132900/https://www.apple.com/newsroom/2020/09/ios-app-economy-creates-300000-new-us-jobs-as-developers-adapt-during-pandemic/| arxivsáne = 2020-jıl 6-sentyabr | til = en-US| jumıs = Apple Newsroom| qaralǵan sáne = 2020-jıl 6-sentyabr }}&lt;/ref&gt;, baǵdarlamashılarǵa 155 milliard dollardan aslam tólegenin aytsa da&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnbc.com/2020/01/07/apple-app-store-had-estimated-gross-sales-of-50-billion-in-2019.html| bet = Apple's App Store had gross sales around $50 billion last year, but growth is slowing| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200910060530/https://www.cnbc.com/2020/01/07/apple-app-store-had-estimated-gross-sales-of-50-billion-in-2019.html| arxivsáne = 2020-jıl 10-sentyabr | avtor = Leswing| at = Kif| sáne = 2020-jıl 8-yanvar | til = en| jumıs = CNBC| qaralǵan sáne = 2020-jıl 6-sentyabr }}&lt;/ref&gt;, App Store baǵdarlamashılar hám húkimet regulyatorları tárepinen sınǵa ushıradı. Olar Apple-dı monopoliya alıp barıwda hám bazardan alınatuǵın 30% úlestiń shennen tıs ekenliginde ayıplaydı&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Tinder and Fortnite criticize Apple for its 'App Store monopoly'|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/technology/2020/06/16/apple-antitrust-european-commission/|access-date=September 6, 2020}}&lt;/ref&gt;. 2021-jıldıń oktyabr ayında Niderlandiya Tutınıwshılar hám bazarlar boyınsha basqarması (ACM) Apple-dıń App Store-daǵı qosımsha ishindegi komissiyalarınıń básekige qarsı ekenligin anıqladı hám Apple-dan qosımsha ishindegi tólem sisteması siyasatın ózgertiwdi talap etti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://dailynewsbrief.com/2021/10/08/dutch-regulator-finds-apple-app-store-payment-system-anti-competitive/| bet = Dutch Regulator Finds Apple App Store Payment System Anti-Competitive — October 8, 2021| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220127135939/https://dailynewsbrief.com/2021/10/08/dutch-regulator-finds-apple-app-store-payment-system-anti-competitive/| arxivsáne = 2022-jıl 27-yanvar | sáne = 2021-jıl 8-oktyabr | til = en-US| jumıs = Daily News Brief| qaralǵan sáne = 2021-jıl 8-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
[[Fayl:Download_on_the_App_Store_RGB_blk.svg|nobaý|2017-jılǵı App Store-dan júklep alıw belgisi]]
2007-jılı [[IPhone|iPhone]]-dı tanıstırmastan aldın rawajlandırıp atırǵan waqıtta, Apple-dıń sol waqıttaǵı bas direktorı [[Stiv Djobs]] úshinshi tárep baǵdarlamashılarına iOS ushın tuwrı qosımshalar islep shıǵıwǵa ruqsat beriwdi jobalastırmaǵan edi, onıń ornına olardı Safari veb-brauzeri ushın veb-qosımshalar islep shıǵıwǵa baǵdarlaǵan&lt;ref name=&quot;No native apps&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2011/10/21/jobs-original-vision-for-the-iphone-no-third-party-native-apps/| bet = Jobs' original vision for the iPhone: No third-party native apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401233112/https://9to5mac.com/2011/10/21/jobs-original-vision-for-the-iphone-no-third-party-native-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | sáne = 2011-jıl 21-oktyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Biraq, baǵdarlamashılardıń narazılıǵı kompaniyanı qayta oylanıwǵa májbúr etti&lt;ref name=&quot;No native apps&quot; /&gt; 2007-jıldıń oktyabr ayında Djobs Apple-dıń 2008-jıl fevral ayına shekem baǵdarlamashılar ushın baǵdarlama islep shıǵıw quralların (SDK) tayarlaytuǵının járiyaladı.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.digitaltrends.com/apple/apple-confirms-iphone-sdk-coming-next-year/| bet = Apple confirms iPhone SDK coming next year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170828010954/https://www.digitaltrends.com/apple/apple-confirms-iphone-sdk-coming-next-year/| arxivsáne = 2017-jıl 28-avgust | avtor = Duncan| at = Geoff| sáne = 2007-jıl 17-oktyabr | jumıs = [[Digital Trends]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/07/10/17/steve_jobs_confirms_native_iphone_sdk_by_february| bet = Steve Jobs confirms native iPhone SDK by February| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170828020104/http://appleinsider.com/articles/07/10/17/steve_jobs_confirms_native_iphone_sdk_by_february| arxivsáne = 2017-jıl 28-avgust | sáne = 2007-jıl 17-oktyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;, SDK 2008-jıldıń 6-mart kúni shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1132400/iphonesdk.html| bet = Apple unveils iPhone SDK| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170828015010/http://www.macworld.com/article/1132400/iphonesdk.html| arxivsáne = 2017-jıl 28-avgust | avtor = Dalrymple| at = Jim| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2008/03/06/live-from-apples-iphone-press-conference/| bet = Live from Apple's iPhone SDK press conference| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170127165446/https://www.engadget.com/2008/03/06/live-from-apples-iphone-press-conference/| arxivsáne = 2017-jıl 27-yanvar | avtor = Block| avtorsilteme = Ryan Block| at = Ryan| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

iPhone App Store 2008-jılı 10-iyulda ashıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/08/07/10/apples_app_store_launches_with_more_than_500_apps| bet = Apple's App Store launches with more than 500 apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401055207/http://appleinsider.com/articles/08/07/10/apples_app_store_launches_with_more_than_500_apps| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | sáne = 2008-jıl 10-iyul | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=5 Years On, the App Store Has Forever Changed the Face of Software|url=https://www.wired.com/2013/07/five-years-of-the-app-store/|access-date=March 31, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Launching with 500&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2008/07/10/jobs-app-store-launching-with-500-iphone-applications-25-free/| bet = Jobs: App Store launching with 500 iPhone applications, 25% free| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330012936/https://www.engadget.com/2008/07/10/jobs-app-store-launching-with-500-iphone-applications-25-free/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Ricker| at = Thomas| sáne = 2008-jıl 10-iyul | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;. 11-iyulda [[IPhone 3G|iPhone 3G]] satıwǵa shıǵarıldı hám oǵan App Store-nı qollaw aldın ala ornatılǵan edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2008/06/09Apple-Introduces-the-New-iPhone-3G.html| bet = Apple Introduces the New iPhone 3G| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170509112741/https://www.apple.com/pr/library/2008/06/09Apple-Introduces-the-New-iPhone-3G.html| arxivsáne = 2017-jıl 9-may | sáne = 2008-jıl 9-iyun | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2008/06/09/iphone-3g-is-finally-official/| bet = iPhone 3G is finally official, starts at $199, available July 11th| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401054649/https://www.engadget.com/2008/06/09/iphone-3g-is-finally-official/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Miller| at = Paul| sáne = 2008-jıl 9-iyun | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. Dáslep qosımshalar biypul yamasa pullı bolıwı múmkin edi, biraq 2009-jılı Apple qosımsha ishinde satıp alıw múmkinshiligin qostı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2009/10/15/apple-announces-in-app-purchases-for-free-iphone-applications/| bet = Apple Announces In-App Purchases For Free iPhone Applications| avtor = Kincaid| at = Jason| sáne = 2009-jıl 15-oktyabr | til = en-US| jumıs = TechCrunch| qaralǵan sáne = 2024-jıl 3-aprel }}&lt;/ref&gt;, bul tez arada qosımshalardan, ásirese oyınlardan payda tabıwdıń tiykarǵı usılına aylandı.

Apple App Store-nıń tabıslı bolıwı hám básekilesiniń uqsas xızmetlerdi baslawınan keyin, &quot;app store&quot; termini mobil qurılmalar ushın uqsas xızmetlerge qarata qollanıla baslandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.reuters.com/article/us-column-pluggedin-idUSTRE53L5DK20090422| bet = In app store war, BlackBerry, Google hold own| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171202052512/https://www.reuters.com/article/us-column-pluggedin-idUSTRE53L5DK20090422| arxivsáne = 2017-jıl 2-dekabr | avtor = Carew| at = Sinead| sáne = 2009-jıl 22-aprel | jumıs = [[Reuters]]| baspaxana = [[Thomson Reuters]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://gadgetwise.blogs.nytimes.com/2009/05/29/nokias-app-store-launches-with-a-hiccup/| bet = Nokia's App Store Launches With a Hiccup| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171201233002/https://gadgetwise.blogs.nytimes.com/2009/05/29/nokias-app-store-launches-with-a-hiccup/| arxivsáne = 2017-jıl 1-dekabr | avtor = Furchgott| at = Roy| sáne = 2009-jıl 29-may | jumıs = [[The New York Times]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. Biraq, Apple 2008-jılı &quot;App Store&quot; termininiń AQSH sawda belgisine arza berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/apples-app-store-and-a-little-trademark-history/| bet = Apple's App Store and a little trademark history| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401055453/http://www.zdnet.com/article/apples-app-store-and-a-little-trademark-history/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Dignan| at = Larry| sáne = 2011-jıl 22-mart | jumıs = [[ZDNet]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;, bul 2011-jıldıń basında waqtınsha tastıyıqlandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2382968,00.asp| bet = How Apple Can Trademark 'App Store'| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160920051330/http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2382968,00.asp| arxivsáne = 2016-jıl 20-sentyabr | avtor = Pachal| at = Peter| sáne = 2011-jıl 1-aprel | jumıs = [[PC Magazine]]| baspaxana = [[Ziff Davis]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. 2011-jıldıń iyun ayında Apple-dıń Amazonǵa qarsı isin qarap atırǵan AQSH okrug sudyası Fillis Gamilton Amazonnıń &quot;App Store&quot; atın qollanıwın toqtatıw haqqındaǵı Appledıń ótinishin &quot;bálkim&quot; qabıl etpeytuǵının ayttı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/judge-likely-to-deny-apples-appstore-complaint/| bet = Judge likely to deny Apple's 'Appstore' complaint| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401060810/https://www.cnet.com/news/judge-likely-to-deny-apples-appstore-complaint/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Lowensohn| at = Josh| sáne = 2011-jıl 22-iyun | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.reuters.com/article/us-apple-amazon-idUSTRE75L79Y20110622| bet = Apple may have tough road in Amazon lawsuit| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160311090836/http://www.reuters.com/article/us-apple-amazon-idUSTRE75L79Y20110622| arxivsáne = 2016-jıl 11-mart | avtor = Levine| at = Dan| sáne = 2011-jıl 22-iyun | jumıs = [[Reuters]]| baspaxana = [[Thomson Reuters]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. Iyul ayında federal sudya Appleǵa Amazonnıń Appstore-ına qarsı dáslepki sudtıń qararın beriwden bas tarttı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2011/07/apples-preliminary-injunction-against-amazons-appstore-denied/| bet = Apple denied preliminary injunction against Amazon's &quot;Appstore&quot;| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401060142/https://arstechnica.com/apple/2011/07/apples-preliminary-injunction-against-amazons-appstore-denied/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Foresman| at = Chris| sáne = 2011-jıl 7-iyul | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;.

&quot;App&quot; sózi keń tarqalǵan úrdis sózge aylandı; 2011-jıldıń yanvar ayında &quot;app&quot; sózi Amerika dialekt jámiyeti tárepinen 2010-jıldıń &quot;Jıl sózi&quot; sıylıǵına ılayıq kórildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.americandialect.org/app-voted-2010-word-of-the-year-by-the-american-dialect-society-updated| bet = &quot;App&quot; voted 2010 word of the year by the American Dialect Society (UPDATED)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150905032056/http://www.americandialect.org/app-voted-2010-word-of-the-year-by-the-american-dialect-society-updated| arxivsáne = 2015-jıl 5-sentyabr | sáne = 2011-jıl 7-yanvar | baspaxana = [[American Dialect Society]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macstories.net/news/app-is-2010s-word-of-the-year/| bet = App Is 2010's Word Of The Year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401145352/https://www.macstories.net/news/app-is-2010s-word-of-the-year/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Fink| at = Cody| sáne = 2011-jıl 13-yanvar | jumıs = MacStories| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. &quot;App&quot; sózi 1970-jıllardıń aqırınan baslap &quot;application&quot; sóziniń qısqartılǵan forması sıpatında qollanılıp kiyatır&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.moneycrashers.com/killer-apps-explained-history-examples-impacts-future/| bet = Killer Apps Explained| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200919211933/https://www.moneycrashers.com/killer-apps-explained-history-examples-impacts-future/| arxivsáne = 2020-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[MoneyCrashers]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-sentyabr }}&lt;/ref&gt;, hám 2006-jıldan baslap ónim atlarında, mısalı, sol waqıtta Google Apps dep atalǵan ónimde qollanılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://googlepress.blogspot.no/2006/08/google-launches-hosted-communications_28.html| bet = Google Launches Hosted Communications Services| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170325005647/http://googlepress.blogspot.no/2006/08/google-launches-hosted-communications_28.html| arxivsáne = 2017-jıl 25-mart | sáne = 2006-jıl 28-avgust | jumıs = News from Google| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;.

Apple 2010-jıldıń oktyabr ayında Mac App Store haqqında járiyaladı, bul onıń macOS jeke kompyuter operaciyalıq sisteması ushın uqsas qosımshalardı tarqatıw platforması edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-unveils-new-macbook-airs-previews-lion/| bet = Apple unveils new MacBook Airs, previews Lion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171201061243/https://www.cnet.com/news/apple-unveils-new-macbook-airs-previews-lion/| arxivsáne = 2017-jıl 1-dekabr | avtor = Fried| at = Ina| sáne = 2010-jıl 20-oktyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2010/10/20/app-store-for-os-x-unveiled/| bet = Mac App Store for OS X 10.6 and 10.7 unveiled, coming 'within 90 days'| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401144537/https://www.engadget.com/2010/10/20/app-store-for-os-x-unveiled/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Miller| at = Ross| sáne = 2010-jıl 20-oktyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Rásmiy iske qosılıwı 2011-jıldıń yanvar ayında 10.6.6 &quot;Snow Leopard&quot; jańalanıwınıń shıǵarılıwı menen birge boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1156962/software/mac-app-store-faq.html| bet = The Mac App Store: What you need to know| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401150128/http://www.macworld.com/article/1156962/software/mac-app-store-faq.html| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | sáne = 2011-jıl 6-yanvar | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2011/01/06Apples-Mac-App-Store-Opens-for-Business.html| bet = Apple's Mac App Store Opens for Business| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170102080357/https://www.apple.com/pr/library/2011/01/06Apples-Mac-App-Store-Opens-for-Business.html| arxivsáne = 2017-jıl 2-yanvar | sáne = 2011-jıl 6-yanvar | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;.

2013-jıldıń fevral ayında Apple baǵdarlamashılarǵa óz qosımshalarına sіlteme ushın appstore.com domenin qollana alatuǵının xabarladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.businessinsider.com/apple-appstore-message-2013-2| bet = Apple Does Not Want You To Visit Appstore.com| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161127022108/http://www.businessinsider.com/apple-appstore-message-2013-2| arxivsáne = 2016-jıl 27-noyabr | avtor = Thomas| at = Owen| sáne = 2013-jıl 4-fevral | jumıs = [[Business Insider]]| baspaxana = [[Axel Springer SE]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2013/02/03/apple-debuts-new-vanity-urls-for-app-store-developers-during-super-bowl-domain-name-land-grab-to-follow/| bet = Apple Debuts New AppStore.com Vanity URLs For Developers During Super Bowl| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401150935/https://techcrunch.com/2013/02/03/apple-debuts-new-vanity-urls-for-app-store-developers-during-super-bowl-domain-name-land-grab-to-follow/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2013-jıl 3-fevral | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2013/02/apple-debuts-new-appstore-com-urls-during-super-bowl-47/| bet = Apple debuts new AppStore.com URLs during Super Bowl 47| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401144253/https://arstechnica.com/apple/2013/02/apple-debuts-new-appstore-com-urls-during-super-bowl-47/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Foresman| at = Chris| sáne = 2013-jıl 4-fevral | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Iyun ayında óziniń [[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|baǵdarlamashılar konferenciyasında]] Apple App Storeda jaqın arada &quot;Balalar&quot; bóliminiń payda bolatuǵının, jas sheklewleri boyınsha kategoriyalarǵa bólingen qosımshalardıń jańa bólimin járiyaladı hám bul bólim 2013-jıldıń sentyabr ayında iOS 7 versiyasınıń shıǵarılıwı menen birge iske qosıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2013/09/22/introducing-apples-new-kids-app-store/| bet = Introducing Apple's New &quot;Kids&quot; App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401150938/https://techcrunch.com/2013/09/22/introducing-apples-new-kids-app-store/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2013-jıl 22-sentyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2013/09/19/app-store-makes-it-easier-for-parents-to-find-apps-for-their-children-with-new-kids-category-in-ios-7/| bet = App Store makes it easier for parents to find apps for their children with new Kids Category in iOS 7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401145118/https://9to5mac.com/2013/09/19/app-store-makes-it-easier-for-parents-to-find-apps-for-their-children-with-new-kids-category-in-ios-7/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Guarino| at = Sarah| sáne = 2013-jıl 19-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;.

2016-jılı bir neshe ǵalaba xabar quralları qosımshalardıń áhmiyetiniń ádewir tómenlegenin xabarladı. Recode &quot;Qosımshalar bumı tamam boldı&quot; dep jazdı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.recode.net/2016/6/8/11883518/app-boom-over-snapchat-uber| bet = The app boom is over| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170623133208/https://www.recode.net/2016/6/8/11883518/app-boom-over-snapchat-uber| arxivsáne = 2017-jıl 23-iyun | avtor = Kafka| at = Peter| sáne = 2016-jıl 8-iyun | jumıs = [[Recode]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-iyun }}&lt;/ref&gt;, TechCrunch basılımındaǵı redakciyalıq maqalada &quot;Mobil qosımshalar ekosistemasın qorshap turǵan úmitsizlik hawası anıq hám ruwxtı túsiredi&quot; delingen&lt;ref name=&quot;tc-monetization&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/06/21/the-apple-app-store-graveyard/| bet = The Apple App Store graveyard| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170625232900/https://techcrunch.com/2016/06/21/the-apple-app-store-graveyard/| arxivsáne = 2017-jıl 25-iyun | avtor = Austin| at = Alex| sáne = 2016-jıl 21-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-iyun }}&lt;/ref&gt;, al The Verge &quot;qosımshalardı bir-eki dollarǵa satıwdıń dáslepki App Store modeli gónergen bolıp kórinedi&quot; dep jazdı&lt;ref name=&quot;verge-monetization&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/3/2/11140928/app-store-economy-apple-android-pixite-bankruptcy| bet = Life and death in the App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170623025812/https://www.theverge.com/2016/3/2/11140928/app-store-economy-apple-android-pixite-bankruptcy| arxivsáne = 2017-jıl 23-iyun | avtor = Newton| at = Casey| sáne = 2016-jıl 2-mart | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-iyun }}&lt;/ref&gt;. Máseleler arasında tutınıwshılardıń &quot;zerigiwi&quot;,[3] qosımshalardı tabıwdıń qıyınlıǵı&lt;ref name=&quot;verge-monetization&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tc-monetization&quot; /&gt; hám 2014-jılǵı esabatta aytılǵanınday, smartfon qollanıwshıları arasında jańa qosımshalardı júklep alıwdıń tómenligi bar edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://qz.com/253618/most-smartphone-users-download-zero-apps-per-month/| bet = Most smartphone users download zero apps per month| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170623204953/https://qz.com/253618/most-smartphone-users-download-zero-apps-per-month/| arxivsáne = 2017-jıl 23-iyun | avtor = Frommer| at = Dan| sáne = 2014-jıl 22-avgust | jumıs = [[Quartz (publication)|Quartz]]| baspaxana = [[Atlantic Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-iyun }}&lt;/ref&gt;.

2016-jıldıń oktyabr ayında, qosımshalardı tabıwdı jaqsılaw maqsetinde, Apple AQSHtaǵı paydalanıwshılar ushın App Storeda baǵdarlamashılarǵa reklama orınların satıp alıw múmkinshiligin iske qostı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2016/10/06/ads-appearing-app-store-search-results/| bet = Ads Now Appearing in App Store Search Results for U.S. Users| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171206152828/https://www.macrumors.com/2016/10/06/ads-appearing-app-store-search-results/| arxivsáne = 2017-jıl 6-dekabr | avtor = Hardwick| at = Tim| sáne = 2016-jıl 6-oktyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Izlew nátiyjeleriniń joqarǵı bóliminde kórsetiletuǵın reklamalar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/10/6/13184346/apple-app-store-ads| bet = Apple starts showing ads in App Store search results| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171206160936/https://www.theverge.com/2016/10/6/13184346/apple-app-store-ads| arxivsáne = 2017-jıl 6-dekabr | avtor = Vincent| at = James| sáne = 2016-jıl 6-oktyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://venturebeat.com/2016/10/05/apple-starts-showing-app-store-search-ads-in-the-u-s/| bet = Apple starts showing App Store search ads in the U.S.| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171206163945/https://venturebeat.com/2016/10/05/apple-starts-showing-app-store-search-ads-in-the-u-s/| arxivsáne = 2017-jıl 6-dekabr | avtor = Novet| at = Jordan| sáne = 2016-jıl 5-oktyabr | jumıs = [[VentureBeat]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-dekabr }}&lt;/ref&gt; tek ǵana tiyisli gilt sózlerge tiykarlanǵan hám paydalanıwshılar haqqında profiller dúziw ushın qollanılmaydı&lt;ref name=&quot;verge changes&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/6/8/11880730/apple-app-store-subscription-update-phil-schiller-interview| bet = App Store 2.0| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170130041023/http://www.theverge.com/2016/6/8/11880730/apple-app-store-subscription-update-phil-schiller-interview| arxivsáne = 2017-jıl 30-yanvar | avtor = Goode| at = Lauren| sáne = 2016-jıl 8-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;. Apple 2017-jıldıń aprel ayında izlew reklamaların Ullıbritaniya, Avstraliya hám Jańa Zelandiyaǵa keńeytti, sonıń menen birge baǵdarlamashılar ushın kóbirek sazlanatuǵın reklama parametrlerin usındı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/04/19/app-store-search-ads-expand-internationally-with-new-campaign-tools/| bet = App Store Search Ads expand internationally with new campaign tools| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170625022708/https://9to5mac.com/2017/04/19/app-store-search-ads-expand-internationally-with-new-campaign-tools/| arxivsáne = 2017-jıl 25-iyun | avtor = Barbosa| at = Greg| sáne = 2017-jıl 19-aprel | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/17/04/19/apple-to-expand-search-ads-to-three-international-markets-debuts-new-management-tools| bet = Apple to expand Search Ads to three international markets, debuts new management tools| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171203061351/http://appleinsider.com/articles/17/04/19/apple-to-expand-search-ads-to-three-international-markets-debuts-new-management-tools| arxivsáne = 2017-jıl 3-dekabr | avtor = Campbell| at = Mikey| sáne = 2017-jıl 19-aprel | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-dekabr }}&lt;/ref&gt;. 2017-jıldıń oktyabr ayında izlew reklamaları Kanada, Meksika hám Shveycariyaǵa keńeytildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/10/10/search-ads-app-store/| bet = App Store Search Ads go live today in Canada, Mexico, and Switzerland| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171206153149/https://9to5mac.com/2017/10/10/search-ads-app-store/| arxivsáne = 2017-jıl 6-dekabr | avtor = Potuck| at = Michael| sáne = 2017-jıl 10-oktyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-dekabr }}&lt;/ref&gt;. 2017-jıldıń dekabr ayında Apple óziniń izlew reklamaları baǵdarlamasın qayta islep shıqtı hám eki túrli versiyasın usındı; &quot;Search Ads Basic&quot; kishi baǵdarlamashılarǵa baǵdarlanǵan, ornatıw ushın tólew baǵdarlaması bolıp, onda olar tek paydalanıwshılar haqıyqatında olardıń qosımshasın ornatqanda ǵana tóleydi. Search Ads Basic jáne de ańsatıraq ornatıw processi hám sheklengen aylıq byudjetke iye. &quot;Search Ads Advanced&quot; burınǵı usılǵa berilgen jańa atama bolıp, onda baǵdarlamashılar paydalanıwshılar izlew nátiyjelerinde olardıń qosımshaların basqan hár saparı tólewi kerek, sonıń menen birge sheksiz aylıq byudjetke iye&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2017/12/05/apple-introduces-a-new-pay-per-install-ad-product-called-search-ads-basic/| bet = Apple introduces a new pay-per-install ad product called Search Ads Basic| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171206003933/https://techcrunch.com/2017/12/05/apple-introduces-a-new-pay-per-install-ad-product-called-search-ads-basic/| arxivsáne = 2017-jıl 6-dekabr | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2017-jıl 5-dekabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[Oath Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2017/12/05/apple-search-ads-basic-option/| bet = Apple Adds New 'Search Ads Basic' Ad Option for Developers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171206123107/https://www.macrumors.com/2017/12/05/apple-search-ads-basic-option/| arxivsáne = 2017-jıl 6-dekabr | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2017-jıl 5-dekabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

2017-jıldıń yanvar ayında, sol waqıttaǵı iOS 10.3 versiyasınıń jańa beta-versiyasınıń hújjetleri haqqında xabarlar payda boldı, onda Apple baǵdarlamashılarǵa App Storedaǵı paydalanıwshılardıń pikirlerine juwap beriw múmkinshiligin beretuǵını aytılǵan, bul baǵdarlamashılardıń paydalanıwshılar menen baylanısıwına jol qoymaytuǵın aldıńǵı sheklewden áhmiyetli ózgeris edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2017/01/24/apple-will-finally-let-developers-respond-to-app-store-reviews/| bet = Apple will finally let developers respond to App Store reviews| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170328105451/https://techcrunch.com/2017/01/24/apple-will-finally-let-developers-respond-to-app-store-reviews/| arxivsáne = 2017-jıl 28-mart | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2017-jıl 24-yanvar | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/01/24/apple-will-let-developers-reply-to-reviews-in-the-app-store-soon-for-ios-and-mac-apps/| bet = Apple will let developers reply to reviews in the App Store soon, for iOS and Mac apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330005224/https://9to5mac.com/2017/01/24/apple-will-let-developers-reply-to-reviews-in-the-app-store-soon-for-ios-and-mac-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2017-jıl 24-yanvar | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;. Bul funkciya 2017-jıldıń 27-martında iOS 10.3 paydalanıwshılarǵa shıǵarılǵanda rásmiy túrde iske qosıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2017/03/27/apple-releases-ios-10-3/| bet = Apple Releases iOS 10.3 With Find My AirPods, APFS, App Store Review Tweaks and More| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170327194444/https://www.macrumors.com/2017/03/27/apple-releases-ios-10-3/| arxivsáne = 2017-jıl 27-mart | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2017-jıl 27-mart | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;.

Apple jáne de iTunes Affiliate baǵdarlamasın usındı, ol adamlarǵa basqalardı qosımshalarǵa hám basqa [[iTunes]] mazmunına, sonıń ishinde qosımsha ishindegi satıp alıwlarǵa, satıwlardıń belgili bir procenti ushın jiberiw múmkinshiligin beredi. Qosımsha ishindegi satıp alıwlar ushın komissiya mólsheri 2017-jıldıń may ayında 7% ten 2.5% ke deyin tómenletildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/17/05/08/apple-confirms-reduced-app-store-affiliate-commission-rates-apply-to-in-app-purchases| bet = Apple confirms reduced App Store affiliate commission rates apply to in-app purchases| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170511211316/http://appleinsider.com/articles/17/05/08/apple-confirms-reduced-app-store-affiliate-commission-rates-apply-to-in-app-purchases| arxivsáne = 2017-jıl 11-may | sáne = 2017-jıl 8-may | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 9-may }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/05/07/apple-clarifies-itunes-affiliate-changes-apps-stay-at-7-in-app-purchases-fall-to-2-5/| bet = Apple clarifies iTunes affiliate changes: apps stay at 7% &amp; in-app purchases fall to 2.5%| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170508154636/https://9to5mac.com/2017/05/07/apple-clarifies-itunes-affiliate-changes-apps-stay-at-7-in-app-purchases-fall-to-2-5/| arxivsáne = 2017-jıl 8-may | avtor = Miller| at = Chance| sáne = 2017-jıl 7-may | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 9-may }}&lt;/ref&gt; hám 2018-jılı tolıǵı menen toqtatıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2018/08/01/apple-is-ending-its-app-store-affiliate-program-in-october/| bet = Apple is ending its App Store Affiliate Program in October| avtor = Kumparak| at = Greg| sáne = 2018-jıl 2-avgust | til = en-US| jumıs = [[TechCrunch]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 3-aprel }}&lt;/ref&gt;.

2017-jıldıń sentyabr ayında iOS 11 shıǵarılıwı menen App Store úlken dizayn ózgerisine ushıradı. Jańa dizayn redakciyalıq mazmunǵa hám kúndelikli jańalıqlarǵa kóbirek itibar qaratadı hám Appledıń bir neshe ornatılǵan iOS qosımshalarına uqsas &quot;taza hám izbe-iz hám ráńbáreń kóriniske&quot; iye&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/6/5/15741096/apple-app-store-games-redesign-announcement-wwdc-2017| bet = Apple unveils redesigned App Store with an all-new way to find apps and games| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170606105212/https://www.theverge.com/2017/6/5/15741096/apple-app-store-games-redesign-announcement-wwdc-2017| arxivsáne = 2017-jıl 6-iyun | avtor = Vincent| at = James| sáne = 2017-jıl 5-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2017/06/05/apple-redesigning-app-store/| bet = Apple Reveals Redesigned App Store for iOS 11 With Design Similar to Apple Music| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170715025920/https://www.macrumors.com/2017/06/05/apple-redesigning-app-store/| arxivsáne = 2017-jıl 15-iyul | avtor = Broussard| at = Mitchel| sáne = 2017-jıl 5-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2017/06/05/apple-introduces-a-completely-redesigned-app-store/| bet = Apple introduces a completely redesigned App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170606012756/https://techcrunch.com/2017/06/05/apple-introduces-a-completely-redesigned-app-store/| arxivsáne = 2017-jıl 6-iyun | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2017-jıl 5-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-iyun }}&lt;/ref&gt;.

2017-jıldıń sentyabr ayına shekem Apple paydalanıwshılarǵa [[iTunes]] kompyuter baǵdarlaması arqalı ózleriniń iOS qosımshaları satıp alıwların basqarıw múmkinshiligin usındı. Sentyabr ayında iTunestıń 12.7-versiyası shıǵarıldı, bul processte App Store bólimi alıp taslandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/9/12/16298988/apple-itunes-desktop-update-removes-app-store| bet = Apple starts cutting the bloat from iTunes by removing iOS App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171213043031/https://www.theverge.com/2017/9/12/16298988/apple-itunes-desktop-update-removes-app-store| arxivsáne = 2017-jıl 13-dekabr | avtor = Welch| at = Chris| sáne = 2017-jıl 12-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/apple-removes-ios-app-store-from-desktop-versions-of-itunes/| bet = Apple's iTunes removes iOS App Store from desktop version| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171214184718/http://www.zdnet.com/article/apple-removes-ios-app-store-from-desktop-versions-of-itunes/| arxivsáne = 2017-jıl 14-dekabr | avtor = Smith| at = Jake| sáne = 2017-jıl 13-sentyabr | jumıs = [[ZDNet]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Biraq, kelesi ayda [[iTunes]] 12.6.3 de shıǵarıldı, onda App Store saqlanıp qaldı, 9to5Mac bul ekinshi shıǵarılıwdı Apple &quot;ishki qosımshalardı jaylastırıwdı ámelge asıratuǵın ayırım biznesler ushın zárúr&quot; dep belgilegenin atap ótti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/10/09/apple-itunes-apps-focused-removed-stopgap/| bet = Apple still offers an iTunes version with App Store, Ringtones and other features removed in 'focused' iTunes 12.7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217013938/https://9to5mac.com/2017/10/09/apple-itunes-apps-focused-removed-stopgap/| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2017-jıl 9-oktyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2017/10/09/apple-itunes-with-app-store-included/| bet = Apple Quietly Releases iTunes 12.6.3 With Built-In App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201402/https://www.macrumors.com/2017/10/09/apple-itunes-with-app-store-included/| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Hardwick| at = Tim| sáne = 2017-jıl 9-oktyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

2017-jıldıń dekabr ayında Apple baǵdarlamashılardıń qosımshalardı aldın ala buyırtpa beriw múmkinshiligin usına alatuǵının járiyaladı, bul qosımshalardı shıǵarılıwdan 2-90 kún aldın dúkanda kórinetuǵın etiwge múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/12/11/app-store-pre-order-support/| bet = App Store now lets any developer make apps available for pre-order| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171212012415/https://9to5mac.com/2017/12/11/app-store-pre-order-support/| arxivsáne = 2017-jıl 12-dekabr | avtor = Miller| at = Chance| sáne = 2017-jıl 11-dekabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 12-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2017/12/11/apple-allowing-app-pre-orders/| bet = Apple Now Allowing Developers to Offer App Pre-Orders| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171212102121/https://www.macrumors.com/2017/12/11/apple-allowing-app-pre-orders/| arxivsáne = 2017-jıl 12-dekabr | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2017-jıl 11-dekabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 12-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

2018-jıldıń 4-yanvarında Apple jańa baspasóz málimlemesine muwapıq App Store rekordlı bayram máwsimin basınan ótkergenin járiyaladı. Rojdestvo keshesinen baslanǵan hápte dawamında rekord sandaǵı tutınıwshılar App Store-dan satıp alıwlar ámelge asırdı, sol jeti kúnlik dáwirde 890 million dollardan kóbirek qarjı jumsadı. Tek 2018-jıldıń Jańa jıl kúniniń ózinde tutınıwshılar 300 million dollarlıq satıp alıwlardı ámelge asırdı&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.apple.com/newsroom/2018/01/app-store-kicks-off-2018-with-record-breaking-holiday-season/|title=App Store kicks off 2018 with record-breaking holiday season|newspaper=Apple Newsroom|access-date=2018-01-05}}&lt;/ref&gt;.

2019-jıldıń sentyabr ayında Apple kompaniyası App Store ishinde video oyınlar ushın jazılıw xızmeti Apple Arcade-ti iske qostı.

2020-jıldıń mart ayında Apple &quot;Apple arqalı kiriw&quot; funkciyasın úshinshi tárep kiriwlerin paydalanatuǵın hár qanday qosımshalar ushın májbúriy etti (mısalı, Google akkauntı arqalı kiriw hám t.b.). Jańa App Store nızamlarınıń bir bólegi sıpatında, baǵdarlamashılar ushın bul funkciyanı ámelge asırıwdıń sońǵı múddeti 30-aprel boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/kateoflahertyuk/2020/03/09/sign-in-with-apple-what-it-is-and-how-to-use-it/| bet = Sign In With Apple: Why This Security Feature Matters, And How To Use It| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200309175340/https://www.forbes.com/sites/kateoflahertyuk/2020/03/09/sign-in-with-apple-what-it-is-and-how-to-use-it/| arxivsáne = 2020-jıl 9-mart | avtor = O'Flaherty| at = Kate| sáne = 2020-jıl 9-mart | jumıs = Forbes| qaralǵan sáne = 2021-jıl 28-avgust }}&lt;/ref&gt;.

2019 hám 2020-jıllarda Apple kompaniyası Spotify&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2019/3/16/18268811/spotify-apple-european-commission-antitrust-statement-war-of-words| bet = Spotify responds to Apple, calling it a 'monopolist'| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200726134510/https://www.theverge.com/2019/3/16/18268811/spotify-apple-european-commission-antitrust-statement-war-of-words| arxivsáne = 2020-jıl 26-iyul | avtor = Liptak| at = Andrew| sáne = 2019-jıl 16-mart | til = en| jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2020-jıl 6-sentyabr }}&lt;/ref&gt;, Airbnb&lt;ref&gt;{{Cite news| sáne =2020-07-28|title=Their Businesses Went Virtual. Then Apple Wanted a Cut.|url=https://www.nytimes.com/2020/07/28/technology/apple-app-store-airbnb-classpass.html|access-date=2020-09-06}}&lt;/ref&gt; hám Hey&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2020/6/22/21298552/apple-hey-email-app-approval-rules-basecamp-launch| bet = Apple approves Hey email app, but the fight's not over| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200906054210/https://www.theverge.com/2020/6/22/21298552/apple-hey-email-app-approval-rules-basecamp-launch| arxivsáne = 2020-jıl 6-sentyabr | avtor = Patel| at = Nilay| sáne = 2020-jıl 22-iyun | til = en| jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2020-jıl 6-sentyabr }}&lt;/ref&gt; sıyaqlı basqa kompaniyalar hám retlestiriwshiler tárepinen App Store-nı monopoliya sıpatında basqarǵanı hám baǵdarlamashılardan artıqsha aqsha alǵanı ushın jiyi sınǵa alındı, sonday-aq Evropa Awqamı hám Qurama Shtatlarda nızamlı tergewler hám sud isleriniń baǵdarına aylandı. Fortnite oyınınıń dóretiwshisi Epic Games penen [[Apple Inc.|Apple]] arasındaǵı qarama-qarsılıq Epic Games v. Apple sud isine alıp keldi. 2020-jıldıń dekabr ayında Apple jıllıq tabısı 1 million AQSH dollarınan kem bolǵan baǵdarlamashılar ushın Apple-dıń tabıs úlesin 30% ten 15% ke tómenletetuǵın &quot;Kishi biznes baǵdarlamasın&quot; engizetuǵının járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnbc.com/2020/11/18/apple-will-cut-app-store-fees-by-half-to-15percent-for-small-developers.html| bet = Apple will cut App Store commissions by half to 15% for small app makers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210911142901/https://www.cnbc.com/2020/11/18/apple-will-cut-app-store-fees-by-half-to-15percent-for-small-developers.html| arxivsáne = 2021-jıl 11-sentyabr | avtor = Leswing| at = Kif| sáne = 2020-jıl 18-noyabr | til = en| jumıs = CNBC| qaralǵan sáne = 2021-jıl 10-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Sonıń menen bir qatarda, Qıtay&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnbc.com/2017/07/31/apple-removes-vpn-apps-in-china-app-store.html| bet = Apple removes VPN apps in China as Beijing doubles down on censorship| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171109023820/https://www.cnbc.com/2017/07/31/apple-removes-vpn-apps-in-china-app-store.html| arxivsáne = 2017-jıl 9-noyabr | avtor = Choudhury| at = Saheli Roy| sáne = 2017-jıl 2-avgust | til = en| jumıs = CNBC| qaralǵan sáne = 2020-jıl 6-sentyabr }}&lt;/ref&gt;, Hindistan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2020/06/29/india-bans-tiktok-dozens-of-other-chinese-apps/| bet = India bans TikTok, dozens of other Chinese apps| avtor = Singh| at = Manish| sáne = 2020-jıl 29-iyun | til = en-US| jumıs = TechCrunch| qaralǵan sáne = 2024-jıl 3-aprel }}&lt;/ref&gt; hám Rossiya&lt;ref&gt;{{Cite news| sáne =2017-01-06|title=Russia Requires Apple and Google to Remove LinkedIn From Local App Stores|url=https://www.nytimes.com/2017/01/06/technology/linkedin-blocked-in-russia.html|access-date=2020-09-06}}&lt;/ref&gt; sıyaqlı mámleketler Apple-dan belgili qosımshalardı alıp taslawdı talap ete basladı, ayırım qosımshalardı alıp taslaw qáwpi kóbinese geosiyasiy jánjellerdiń bir bólegine aylandı&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2020-08-01|title=Trump says he will ban TikTok in the US|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-53619287|access-date=2020-09-06}}&lt;/ref&gt;.
2022-jıldıń yanvar ayında Apple App Store-ǵa jasırın qosımshalardı qollaw múmkinshiligin qostı. Bul qosımshalardı tek tuwrı siltemeler arqalı júklep alıwǵa boladı hám izlew nátiyjelerinde kórinbeydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2022/1/30/22909367/apple-unlisted-apps-app-store| bet = Apple adds unlisted apps to its App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220131110256/https://www.theverge.com/2022/1/30/22909367/apple-unlisted-apps-app-store| arxivsáne = 2022-jıl 31-yanvar | avtor = Roth| at = Emma| sáne = 2022-jıl 30-yanvar | til = en| jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2022-jıl 31-yanvar }}&lt;/ref&gt;.
Keyinirek, 2022-jıldıń dekabr ayında Bloomberg basılımınıń maqalasında kompaniya iOS-ta sırttan ornatıw hám alternativ qosımshalar dúkanların ashıw ushın tayarlıq kóre baslaǵanı, bul sol jıldıń sentyabr ayında qabıl etilgen Evropa Awqamınıń Cifrlı bazarlar haqqındaǵı nızamına muwapıqlıq ushın ekenligi aytıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-12-13/will-apple-allow-users-to-install-third-party-app-stores-sideload-in-europe?leadSource=uverify%20wall| bet = Apple to Allow Outside App Stores in Overhaul Spurred by EU Laws| arxivurl = https://web.archive.org/web/20221222215724/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-12-13/will-apple-allow-users-to-install-third-party-app-stores-sideload-in-europe?leadSource=uverify%20wall| arxivsáne = 2022-jıl 22-dekabr | avtor = Gurman| at = Mark| sáne = 2022-jıl 13-dekabr | jumıs = [[Bloomberg News]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Sol maqalada Apple kompaniyasınıń iOS-taǵı NFC hám kamera sistemaların, sonday-aq Find My tarmaǵın Tile sıyaqlı AirTag básekilesleri ushın ashıwdı jobalastırıp atırǵanı da aytılǵan.

Evropa Komissiyasınıń antimonopoliyalıq tergewinen keyin, 2024-jıldıń 25-yanvarında Apple Xbox Cloud Streaming hám GeForce Now sıyaqlı oyın striming qosımshaları hám xızmetlerine App Store-da ruqsat berdi. Sonday-aq, Apple Evropa Awqamındaǵı iPhone paydalanıwshılarına úshinshi tárep qosımshalar dúkanların hám brauzer tiykarların paydalanıwǵa ruqsat berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2024/1/25/24050430/apple-app-store-game-streaming| bet = Apple opens App Store to game streaming services| avtor = Webster| at = Andrew| sáne = 2024-jıl 25-yanvar | jumıs = [[The Verge]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 4-mart }}&lt;/ref&gt;.

== Rawajlanıw hám monetizaciya ==

=== iOS SDK ===
iOS SDK (Baǵdarlama rawajlandırıw jıynaǵı) iOS-te mobil qosımshalardı rawajlandırıwǵa múmkinshilik beredi. Bul Mac jeke kompyuterleri paydalanıwshıları ushın biypul júklep alıw múmkin&lt;ref name=&quot;SDK FAQ&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/faq-what-does-the-iphone-sdk-mean/| bet = FAQ: What does the iPhone SDK mean?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160913135508/http://www.cnet.com/news/faq-what-does-the-iphone-sdk-mean/| arxivsáne = 2016-jıl 13-sentyabr | avtor = Guevin| at = Jennifer| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. [[Microsoft Windows]] kompyuterleri ushın jetkilikli emes&lt;ref name=&quot;SDK FAQ&quot; /&gt; SDK iOS qurılmalarınıń [[Apparatlıq támiynat|apparatlıq]] hám [[Programmalıq támiynat|baǵdarlamalıq támiynat]] qásiyetleri sıyaqlı hár qıylı funkciyaları hám xızmetlerine kiriwge múmkinshilik beretuǵın toplamlardı óz ishine aladı.&lt;ref name=&quot;MacRumors SDK&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2008/03/06/apple-releases-iphone-sdk-demos-spore-instant-messaging/| bet = Apple Releases iPhone SDK, Demos Spore, Instant Messaging| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160311195044/http://www.macrumors.com/2008/03/06/apple-releases-iphone-sdk-demos-spore-instant-messaging/| arxivsáne = 2016-jıl 11-mart | avtor = Kim| at = Arnold| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq, rawajlandırıw barısında kompyuterde qurılmanıń kórinisi hám sezimin qaytalaytuǵın iPhone simulyatorın da óz ishine aladı&lt;ref name=&quot;MacRumors SDK&quot; /&gt; SDK-nıń jańa versiyaları iOS-tiń jańa versiyaları menen birge keledi.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2015/09/11/apple-developers-os-9-apps/| bet = Apple now allowing developers to submit iOS 9, OS X El Capitan and native Watch apps to the App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160822090552/https://9to5mac.com/2015/09/11/apple-developers-os-9-apps/| arxivsáne = 2016-jıl 22-avgust | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2015-jıl 11-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013/06/10/new-ios-sdk-features-for-developers/| bet = New iOS SDK features for developers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180115215751/https://www.engadget.com/2013/06/10/new-ios-sdk-features-for-developers/| arxivsáne = 2018-jıl 15-yanvar | avtor = Sande| at = Steven| sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Qosımshalardı sınap kóriw, texnikalıq qollaw hám App Store arqalı qosımshalardı tarqatıw ushın baǵdarlamashılar Apple Developer Program-ǵa jazılıwı talap etiledi.&lt;ref name=&quot;SDK FAQ&quot; /&gt;

Xcode penen birge iOS SDK baǵdarlamashılarǵa [[Swift (programmalastırıw tili)|Swift]] hám Objective-C sıyaqlı rásmiy qollanılatuǵın programmalastırıw tillerin qollanıp iOS qosımshaların jazıwǵa járdem beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.androidauthority.com/developing-for-android-vs-ios-697304/| bet = Developing for Android vs developing for iOS — in 5 rounds| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170626191841/http://www.androidauthority.com/developing-for-android-vs-ios-697304/| arxivsáne = 2017-jıl 26-iyun | avtor = Sinicki| at = Adam| sáne = 2016-jıl 9-iyun | jumıs = Android Authority| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Basqa kompaniyalar da ózleriniń tiyisli programmalastırıw tillerin qollanıp, óziniń iOS qosımshaların rawajlandırıwǵa múmkinshilik beretuǵın qurallardı jaratqan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/information-technology/2009/09/monotouch-drops-net-into-apples-walled-app-garden/| bet = MonoTouch drops .NET into Apple's walled app garden| arxivurl = https://web.archive.org/web/20151122123311/http://arstechnica.com/information-technology/2009/09/monotouch-drops-net-into-apples-walled-app-garden/| arxivsáne = 2015-jıl 22-noyabr | avtor = Paul| at = Ryan| sáne = 2009-jıl 15-sentyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1150522/cs5launch.html| bet = Adobe unleashes Creative Suite 5| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140924005201/http://www.macworld.com/article/1150522/cs5launch.html| arxivsáne = 2014-jıl 24-sentyabr | avtor = Dove| at = Jackie| sáne = 2010-jıl 11-aprel | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== Monetizaciya ===
App Store-da qosımshalardı járiyalaw ushın baǵdarlamashılar Apple-dıń Baǵdarlamashılar Programmasına kiriw ushın jılına $99 tólewi kerek&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.techrepublic.com/blog/software-engineer/app-store-fees-percentages-and-payouts-what-developers-need-to-know/| bet = App store fees, percentages, and payouts: What developers need to know| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171222051339/https://www.techrepublic.com/blog/software-engineer/app-store-fees-percentages-and-payouts-what-developers-need-to-know/| arxivsáne = 2017-jıl 22-dekabr | avtor = Mackenzie| at = Tim| sáne = 2012-jıl 7-may | jumıs = [[TechRepublic]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.pcworld.com/article/2933052/apple-frees-casual-ios-developers-of-membership-requirement.html| bet = Apple frees casual iOS developers of membership requirement| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170809181703/http://www.pcworld.com/article/2933052/apple-frees-casual-ios-developers-of-membership-requirement.html| arxivsáne = 2017-jıl 9-avgust | avtor = Frank| at = Blair Henry| sáne = 2015-jıl 8-iyun | jumıs = [[PC World]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Apple 2018-jıldan baslap AQSH-ta kommerciyalıq emes shólkemler hám húkimetler ushın bul tólemnen bas tartatuǵının járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/12/20/16804010/apple-waive-developer-fees-nonprofits-governments-2018| bet = Apple will waive developer fees for nonprofits and governments in 2018| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171222023454/https://www.theverge.com/2017/12/20/16804010/apple-waive-developer-fees-nonprofits-governments-2018| arxivsáne = 2017-jıl 22-dekabr | avtor = Bohn| at = Dieter| sáne = 2017-jıl 20-dekabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tc-templates&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2017/12/20/apple-revises-its-controversial-guidelines-on-template-based-apps/| bet = Apple revises its controversial guidelines on template-based apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171221023126/https://techcrunch.com/2017/12/20/apple-revises-its-controversial-guidelines-on-template-based-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 21-dekabr | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2017-jıl 20-dekabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[Oath Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Sońınan tólemnen bas tartıw basqa ellerdegi kommerciyalıq emes shólkemlerge, bilimlendiriw shólkemlerine hám húkimetlerge de keńeytildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/support/membership-fee-waiver/| bet = Apple Developer Program Membership Fee Waivers — Support — Apple Developer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200916231810/https://developer.apple.com/support/membership-fee-waiver/| arxivsáne = 2020-jıl 16-sentyabr | jumıs = developer.apple.com| qaralǵan sáne = 2020-jıl 6-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

Baǵdarlamashılardıń óz qosımshaların monetizaciyalaw ushın bir neshe variantları bar. &quot;Bypul model&quot; biypul qosımshalarǵa múmkinshilik beredi, bul paydalanıwshılardıń qızıǵıwshılıǵın arttıradı. &quot;Frimium modeli&quot; qosımshanı biypul júklep alıwǵa múmkinshilik beredi, biraq qollanıwshılarǵa qosımsha ishinde qosımsha tólemli funkciyalar usınıladı. &quot;Jazılıw modeli&quot; jańalanıp turatuǵın tranzakciyalar arqalı úziliksiz monetizaciyaǵa múmkinshilik beredi. &quot;Tólemli model&quot; qosımshanıń ózin tólemli júklep alıwǵa aylandıradı hám qosımsha funkciyalardı usınbaydı. Siyrek jaǵdaylarda, &quot;Paymium modeli&quot; hám tólemli qosımsha júklep alıwdı, hám tólemli qosımsha ishindegi kontentti usınadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/app-store/business-models/| bet = Choosing a Business Model| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170616105732/https://developer.apple.com/app-store/business-models/| arxivsáne = 2017-jıl 16-iyun | jumıs = Apple Developer| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-iyun }}&lt;/ref&gt;.

Qosımsha ishindegi jazılıwlar dáslep 2011-jıldıń fevral ayında jurnallar, gazetalar hám muzıka qosımshaları ushın engizilgen bolıp, baǵdarlamashılarǵa tabıstıń 70% in, al Apple ǵa 30% in berdi. Shıǵarıwshılar sonday-aq cifrlı jazılıwlardı óz veb-saytları arqalı sata alatuǵın edi, bul Apple dıń tólemlerinen qutılıwǵa múmkinshilik berdi, biraq olarǵa qosımshalardıń ózi arqalı óz veb-saytlarınıń alternativasın reklama qılıwǵa ruqsat etilmedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/technology/2011/feb/15/apple-subscription-service-app-store| bet = Apple launches subscription service for magazines, newspapers and music| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330011305/https://www.theguardian.com/technology/2011/feb/15/apple-subscription-service-app-store| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Halliday| at = Josh| sáne = 2011-jıl 15-fevral | jumıs = [[The Guardian]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1157927/app_store_subscriptions.html| bet = Apple launches long-awaited subscriptions for App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330003854/http://www.macworld.com/article/1157927/app_store_subscriptions.html| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Chartier| at = David| sáne = 2011-jıl 15-fevral | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;.

2016-jıldıń iyun ayında The Verge ge bergen intervyusında Apple dıń dúnya júzilik marketing boyınsha vice-prezidenti Fil Shiller App Store ǵa &quot;jańalanǵan itibar hám kúsh&quot; bólingenin ayttı hám bir neshe áhmiyetli ózgerislerdi, sonıń ishinde izlew nátiyjelerindegi reklamalar hám qosımshalarǵa jańa jazılıw modelin járiyaladı. Jazılıw modeli baǵdarlamashılar menen Apple arasındaǵı bekkem ornatılǵan 70/30 tabıs bólisiwin, eger qollanıwshı baǵdarlamashınıń qosımshasına bir jıl dawamında jazılıp tursa, jańa 85/15 tabıs bólisiwine ózgertti hám jazılıw imkaniyatın tek ayırım kategoriyalar ushın emes, al barlıq qosımshalar ushın ashtı&lt;ref name=&quot;verge changes&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2016/06/08/apple-major-app-store-changes/| bet = Apple Announces Major App Store Changes Including New Subscription Terms and Search Ads| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330005958/https://www.macrumors.com/2016/06/08/apple-major-app-store-changes/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2016-jıl 8-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;.

Qosımsha maǵlıwmatları hám túsiniklerin analizlewshi kompaniya App Annie 2016-jıldıń oktyabr ayında esabat járiyalap, Qıtaydıń App Store tabısı boyınsha Amerika Qurama Shtatlarınan ozıp ketkenin hám Apple dıń eń úlken bazarına aylanǵanın bildirdi. 2016-jıldıń úshinshi kvartalında qıtaylı paydalanıwshılar 1.7 milliard dollar jumsaǵan, al amerikalı paydalanıwshılar bolsa shama menen 1.5 milliard dollar jumsaǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/10/20/china-overtakes-the-u-s-in-ios-app-store-revenue/| bet = China overtakes the U.S. in iOS App Store revenue| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170711035953/https://techcrunch.com/2016/10/20/china-overtakes-the-u-s-in-ios-app-store-revenue/| arxivsáne = 2017-jıl 11-iyul | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2016-jıl 20-oktyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2016/10/21/china-overtakes-u-s-app-store/| bet = China 'Shatters' Records and Overtakes U.S. in App Store Revenue by 15% Margin| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170520104414/https://www.macrumors.com/2016/10/21/china-overtakes-u-s-app-store/| arxivsáne = 2017-jıl 20-may | avtor = Broussard| at = Mitchel| sáne = 2016-jıl 21-oktyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-iyun }}&lt;/ref&gt;.

2017-jıldıń iyun ayında Apple kompaniyası App Store nıń 2008-jılǵı ashılıwınan baslap baǵdarlamashılar ushın 70 milliard dollardan aslam tabıs jaratqanın járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2017/06/01/app-store-developer-earnings-top-70-billion/| bet = Apple Says Developers Have Earned Over $70 Billion From App Store Since It Launched| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170602020704/https://www.macrumors.com/2017/06/01/app-store-developer-earnings-top-70-billion/| arxivsáne = 2017-jıl 2-iyun | avtor = Rossignol| at = Joe| sáne = 2017-jıl 1-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 2-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2017/06/01/apple-passes-70b-in-app-developer-payouts-led-by-games-and-entertainment/| bet = Apple passes $70B in app developer payouts, led by games and entertainment| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170601135121/https://techcrunch.com/2017/06/01/apple-passes-70b-in-app-developer-payouts-led-by-games-and-entertainment/| arxivsáne = 2017-jıl 1-iyun | avtor = Lunden| at = Ingrid| sáne = 2017-jıl 1-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 2-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2020-jılǵa kelip, bul kórsetkish 155 milliard dollarǵa jetken.&lt;ref name=&quot;:5&quot;/&gt;

=== tvOS qosımshaları ===
App Store&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/app-store/| bet = App Store| til = en-US| jumıs = Apple| qaralǵan sáne = 2024-jıl 18-sentyabr }}&lt;/ref&gt; sonday-aq [[Apple TV]] ushın operaciyalıq sistema tvOS ta&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/tvos/| bet = tvOS| til = en| jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2024-jıl 18-sentyabr }}&lt;/ref&gt; jumıs isleydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/apple-tv-plus/| bet = Apple TV+| til = en-US| jumıs = Apple| qaralǵan sáne = 2024-jıl 18-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Bul 2015-jıldıń 9-sentyabrinde Apple kompaniyasınıń sentyabr ayındaǵı ilajında, 4-áwlad Apple TV menen birge járiyalandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2015/9/9/9276215/new-apple-tv-announced-price-specs-release-date| bet = New Apple TV announced with Siri and App Store, coming in October for $149| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170703180217/https://www.theverge.com/2015/9/9/9276215/new-apple-tv-announced-price-specs-release-date| arxivsáne = 2017-jıl 3-iyul | avtor = Welch| at = Chris| sáne = 2015-jıl 9-sentyabr | jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2018-jıl 26-may }}&lt;/ref&gt;.

tvOS baǵdarlamashılar ushın rawajlandırıw quralların óz ishine aladı. tvOS baǵdarlamashılarǵa Metal sıyaqlı [[IOS|iOS]]&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/ios/| bet = iOS 18| til = en| jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2024-jıl 18-sentyabr }}&lt;/ref&gt; 9 da kirgizilgen barlıq API lerdi óz ishine alıp TV ushın qosımshalar jaratıwǵa múmkinshilik beretuǵın SDK nı qollap-quwatlaydı. Ol jáne paydalanıwshılarǵa hár túrli qosımshalardı kóriw, júklep alıw hám ornatıw imkaniyatın beretuǵın qosımshanı qosadı. Sonıń menen bir qatarda, baǵdarlamashılar endi tek Apple dıń interfeysin paydalanıw ornına óz qosımshalarınıń ishinde ózleriniń interfeysin qollana aladı. tvOS iOS tiykarında dúzilgenlikten, bar bolǵan iOS qosımshaların úlken ekranǵa jaqsıraq sáykeslestiriw ushın az ǵana ózgerisler kirgizip, Xcode&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/xcode/| bet = Xcode| til = en| jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2024-jıl 18-sentyabr }}&lt;/ref&gt; járdeminde [[Apple TV]] ge awdarıw ańsat. [[Apple Inc.|Apple]] barlıq dizimge alınǵan Apple baǵdarlamashılarına Xcode tı biypul usınadı. Jańa [[Apple TV]] ushın rawajlandırıwǵa qosımsha belgisi ushın parallaks súwret islew kerek. Bunı ámelge asırıw ushın Apple kompaniyası Apple TV ushın rawajlandırıw qurallarında Parallaks eksportlawshı hám aldın ala kóriw quralın usınadı.

== iOS qosımshalarınıń sanı ==
2008-jıl 10-iyulda Apple kompaniyasınıń sol waqıttaǵı bas direktorı [[Stiv Djobs]] USA Today gazetasına App Store da [[iPhone]] hám [[iPod Touch]] ushın 500 úshinshi tárep qosımshası bar ekenin, olardıń 125 i biypul ekenin ayttı&lt;ref name=&quot;Launching with 500&quot;/&gt; Dáslepki háptede on million júklep alıw dizimge alındı.&lt;ref name=&quot;First weekend&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2008/07/14iPhone-App-Store-Downloads-Top-10-Million-in-First-Weekend.html| bet = iPhone App Store Downloads Top 10 Million in First Weekend| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170212184147/http://www.apple.com/pr/library/2008/07/14iPhone-App-Store-Downloads-Top-10-Million-in-First-Weekend.html| arxivsáne = 2017-jıl 12-fevral | sáne = 2008-jıl 14-iyul | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;. Sentyabr ayına kelip, bar bolǵan qosımshalar sanı 3,000 ǵa jetti, 100 millionnan aslam júklep alıw ámelge asırıldı&lt;ref name=&quot;September 2008 apps&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2008/09/09App-Store-Downloads-Top-100-Million-Worldwide.html| bet = App Store Downloads Top 100 Million Worldwide| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401111744/http://www.apple.com/pr/library/2008/09/09App-Store-Downloads-Top-100-Million-Worldwide.html| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | sáne = 2008-jıl 9-sentyabr | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:AppleAppStoreStatistics.png|alt=Chart showing App Store downloads and available apps over time.|nobaý|300x300 nükte|App Store daǵı qosımshalardıń qoljetimliligi waqıt ótiwi menen júklep alıwlar sanına baylanıslı túrde artıp bardı.]]
Jıllar dawamında dúkan bir neshe áhmiyetli belgilerden ótti, sonıń ishinde 50,000&lt;ref name=&quot;50,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2009/06/08/40-million-iphones-and-ipod-touches-and-50000-apps/| bet = State Of The iPhone Ecosystem: 40 Million Devices and 50,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090610235745/http://www.techcrunch.com/2009/06/08/40-million-iphones-and-ipod-touches-and-50000-apps/| arxivsáne = 2009-jıl 10-iyun | avtor = Siegler| at = MG| sáne = 2009-jıl 8-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 100,000&lt;ref name=&quot;100,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2009/11/04/apple-announces-over-100000-apps-available-on-the-app-store/| bet = Apple Announces Over 100,000 Apps Available on the App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190330120948/https://www.macrumors.com/2009/11/04/apple-announces-over-100000-apps-available-on-the-app-store/| arxivsáne = 2019-jıl 30-mart | sáne = 2009-jıl 4-noyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 250,000&lt;ref name=&quot;250,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/mobile/2010/08/28/apples-app-store-now-features-250000-apps/| bet = Apple's App Store Now Features 250,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170329233606/https://thenextweb.com/mobile/2010/08/28/apples-app-store-now-features-250000-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 29-mart | avtor = Brian| at = Matt| sáne = 2010-jıl 28-avgust | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 500,000&lt;ref name=&quot;500,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2011/10/04/more-than-18-billion-apps-downloaded-from-app-store/| bet = More than 18 billion apps downloaded from App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170421125437/https://www.engadget.com/2011/10/04/more-than-18-billion-apps-downloaded-from-app-store/| arxivsáne = 2017-jıl 21-aprel | avtor = Grothaus| at = Michael| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;, 1 million&lt;ref name=&quot;1 million&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/10/22/4866302/apple-announces-1-million-apps-in-the-app-store| bet = Apple announces 1 million apps in the App Store, more than 1 billion songs played on iTunes radio| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170512171633/https://www.theverge.com/2013/10/22/4866302/apple-announces-1-million-apps-in-the-app-store| arxivsáne = 2017-jıl 12-may | avtor = Ingraham| at = Nathan| sáne = 2013-jıl 22-oktyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;, hám 2 million qosımsha&lt;ref name=&quot;The Verge 2 million&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/6/13/11922926/apple-apps-2-million-wwdc-2016| bet = Apple's App Store now has over 2 million apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170210135527/http://www.theverge.com/2016/6/13/11922926/apple-apps-2-million-wwdc-2016| arxivsáne = 2017-jıl 10-fevral | avtor = Golson| at = Jordan| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. Bir milliardınshı qosımsha 2009-jıldıń 24-aprelinde júklep alındı&lt;ref name=&quot;Billion&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2009/04/24Apples-Revolutionary-App-Store-Downloads-Top-One-Billion-in-Just-Nine-Months.html| bet = Apple's Revolutionary App Store Downloads Top One Billion in Just Nine Months| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170315100024/http://www.apple.com/pr/library/2009/04/24Apples-Revolutionary-App-Store-Downloads-Top-One-Billion-in-Just-Nine-Months.html| arxivsáne = 2017-jıl 15-mart | sáne = 2009-jıl 24-aprel | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;.

2017-jılı Apple házirgi qosımsha nızamları hám texnologiyalarına sáykes kelmeytuǵın eski qosımshalardı alıp taslay baslaǵannan keyin app store daǵı qosımshalar sanı birinshi márte qısqardı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2018/04/04/app-store-shrank-for-first-time-in-2017-thanks-to-crackdowns-on-spam-clones-and-more/| bet = App Store shrank for first time in 2017 thanks to crackdowns on spam, clones and more| avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2018-jıl 4-aprel | til = en-US| jumıs = TechCrunch| qaralǵan sáne = 2024-jıl 3-aprel }}&lt;/ref&gt;. 2020-jılǵa kelip, onda shama menen 1.8 million qosımsha bar dep bahalandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.statista.com/statistics/276623/number-of-apps-available-in-leading-app-stores/| bet = Number of apps in leading app stores| arxivurl = https://web.archive.org/web/20131026124356/https://www.statista.com/statistics/276623/number-of-apps-available-in-leading-app-stores/| arxivsáne = 2013-jıl 26-oktyabr | til = en| jumıs = Statista| qaralǵan sáne = 2020-jıl 6-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Sáne
!Qoljetimli qosımshalar
!Usı kúnge shekemgi júklep alıwlar
|-
|11-iyul, 2008
|500&lt;ref name=&quot;Launching with 500&quot;/&gt;
|0&lt;ref name=&quot;Launching with 500&quot; /&gt;
|-
|14-iyul, 2008
|800&lt;ref name=&quot;First weekend&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CNET July 2008&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-one-million-iphones-sold-10-million-app-store-downloads-in-first-weekend/| bet = Apple: One million iPhones sold, 10 million App Store downloads in first weekend| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401055447/https://www.cnet.com/news/apple-one-million-iphones-sold-10-million-app-store-downloads-in-first-weekend/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = McCarthy| at = Caroline| sáne = 2008-jıl 15-iyul | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|10,000,000&lt;ref name=&quot;First weekend&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CNET July 2008&quot; /&gt;
|-
|9-sentyabr, 2008
|3,000&lt;ref name=&quot;September 2008 apps&quot;/&gt;
|100,000,000&lt;ref name=&quot;September 2008 apps&quot; /&gt;
|-
|16-yanvar, 2009
|15,000&lt;ref name=&quot;January 2009&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theregister.co.uk/2009/01/16/half_billion_iphone_apps/| bet = iPhone App Store breezes past 500 million downloads| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170505165333/http://www.theregister.co.uk/2009/01/16/half_billion_iphone_apps/| arxivsáne = 2017-jıl 5-may | avtor = Myslewski| at = Rik| sáne = 2009-jıl 16-yanvar | jumıs = [[The Register]]| baspaxana = Situation Publishing| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|500,000,000&lt;ref name=&quot;January 2009&quot; /&gt;
|-
|17-mart, 2009
|25,000&lt;ref name=&quot;March 2009&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2009/03/17/phone-apps-hit-800-million-downloads/| bet = Apple Opens Up More Ways To Get Paid On The iPhone, Adds Key New Features. Apps Hit 800 Million Downloads.| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190330094100/https://techcrunch.com/2009/03/17/phone-apps-hit-800-million-downloads/| arxivsáne = 2019-jıl 30-mart | avtor = Schonfeld| at = Erick| sáne = 2009-jıl 17-mart | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|800,000,000&lt;ref name=&quot;March 2009&quot; /&gt;
|-
|24-aprel, 2009
|35,000&lt;ref name=&quot;Billion&quot;/&gt;
|1,000,000,000&lt;ref name=&quot;Billion&quot; /&gt;
|-
|8-iyun, 2009
|50,000&lt;ref name=&quot;50,000&quot;/&gt;
|1,000,000,000+&lt;ref name=&quot;Billion&quot; /&gt;
|-
|14-iyul, 2009
|50,000&lt;ref name=&quot;50,000&quot; /&gt;
|1,500,000,000&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2009/07/14/apples-app-store-crosses-the-1-5-billion-download-mark/| bet = Apple's App Store crosses the 1.5 billion download mark| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120315112750/http://www.engadget.com/2009/07/14/apples-app-store-crosses-the-1-5-billion-download-mark/| arxivsáne = 2012-jıl 15-mart | avtor = June| at = Laura| sáne = 2009-jıl 14-iyul | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|-
|28-sentyabr, 2009
|85,000&lt;ref name=&quot;September 2009&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2009/09/28Apples-App-Store-Downloads-Top-Two-Billion.html| bet = Apple's App Store Downloads Top Two Billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161231131700/http://www.apple.com/pr/library/2009/09/28Apples-App-Store-Downloads-Top-Two-Billion.html| arxivsáne = 2016-jıl 31-dekabr | sáne = 2009-jıl 28-sentyabr | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/09/09/28/apple_announces_app_store_downloads_top_2_billion.html| bet = Apple announces App Store downloads top 2 billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330083424/http://appleinsider.com/articles/09/09/28/apple_announces_app_store_downloads_top_2_billion.html| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | sáne = 2009-jıl 28-sentyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|2,000,000,000&lt;ref name=&quot;September 2009&quot; /&gt;
|-
|4-noyabr, 2009
|100,000&lt;ref name=&quot;100,000&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2009/11/04Apple-Announces-Over-100-000-Apps-Now-Available-on-the-App-Store.html| bet = Apple Announces Over 100,000 Apps Now Available on the App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160915033455/https://www.apple.com/pr/library/2009/11/04Apple-Announces-Over-100-000-Apps-Now-Available-on-the-App-Store.html| arxivsáne = 2016-jıl 15-sentyabr | sáne = 2009-jıl 4-noyabr | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|2,000,000,000+&lt;ref name=&quot;September 2009&quot; /&gt;
|-
|5-yanvar, 2010
|140,000+&lt;ref name=&quot;TechCrunch Feb 2010&quot; /&gt;
|3,000,000,000+&lt;ref name=&quot;3 billion downloads&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2010/01/05/apple-announces-3-billion-app-store-downloads/| bet = Apple Announces 3 Billion App Store Downloads| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170518234114/https://www.macrumors.com/2010/01/05/apple-announces-3-billion-app-store-downloads/| arxivsáne = 2017-jıl 18-may | avtor = Slivka| at = Eric| sáne = 2010-jıl 5-yanvar | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2010/01/05Apples-App-Store-Downloads-Top-Three-Billion.html| bet = Apple's App Store Downloads Top Three Billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160603030900/https://www.apple.com/pr/library/2010/01/05Apples-App-Store-Downloads-Top-Three-Billion.html| arxivsáne = 2016-jıl 3-iyun | sáne = 2010-jıl 5-yanvar | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|-
|12-fevral, 2010
|150,000+&lt;ref name=&quot;TechCrunch Feb 2010&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2010/02/12/app-store-numbers-books-ipad/| bet = App Store Now Has 150,000 Apps. Great News For The iPad: Paid Books Rule.| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330083628/https://techcrunch.com/2010/02/12/app-store-numbers-books-ipad/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Siegler| at = MG| sáne = 2010-jıl 12-fevral | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|3,000,000,000+&lt;ref name=&quot;3 billion downloads&quot; /&gt;
|-
|7-iyun, 2010
|225,000+&lt;ref name=&quot;June 2010&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/10/06/07/apple_says_app_store_has_made_developers_over_1_billion.html| bet = Apple says App Store has made developers over $1 billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170209174823/http://appleinsider.com/articles/10/06/07/apple_says_app_store_has_made_developers_over_1_billion.html| arxivsáne = 2017-jıl 9-fevral | sáne = 2010-jıl 7-iyun | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|5,000,000,000+&lt;ref name=&quot;June 2010&quot; /&gt;
|-
|28-avgust, 2010
|250,000+&lt;ref name=&quot;250,000&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://fortune.com/2010/08/28/apple-app-store-250000-and-counting/| bet = Apple App Store: 250,000 and counting| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330000653/http://fortune.com/2010/08/28/apple-app-store-250000-and-counting/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Elmer-DeWitt| at = Philip| sáne = 2010-jıl 28-avgust | jumıs = [[Fortune (magazine)|Fortune]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|5,000,000,000+&lt;ref name=&quot;June 2010&quot; /&gt;
|-
|1-sentyabr, 2010
|250,000+&lt;ref name=&quot;250,000&quot; /&gt;
|6,500,000,000&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2010/09/01/jobs-6-5-billion-apps-downloaded-from-app-store/| bet = Jobs: 6.5 Billion Apps Downloaded From The App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330083800/https://techcrunch.com/2010/09/01/jobs-6-5-billion-apps-downloaded-from-app-store/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Rao| at = Leena| sáne = 2010-jıl 1-sentyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|-
|20-oktyabr, 2010
|300,000&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1154980/jobs_transcript.html| bet = Jobs speaks! The complete transcript| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170301123013/http://www.macworld.com/article/1154980/jobs_transcript.html| arxivsáne = 2017-jıl 1-mart | avtor = Snell| at = Jason| sáne = 2010-jıl 18-oktyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|7,000,000,000&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2010/10/20/app-store-hits-7-billion-downloads/| bet = App Store Hits 7 Billion Downloads| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331120125/https://techcrunch.com/2010/10/20/app-store-hits-7-billion-downloads/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Tsotsis| at = Alexia| sáne = 2010-jıl 20-oktyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 30-mart }}&lt;/ref&gt;
|-
|22-yanvar, 2011
|350,000+&lt;ref name=&quot;January 2011&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2011/01/22Apples-App-Store-Downloads-Top-10-Billion.html| bet = Apple's App Store Downloads Top 10 Billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161227172438/http://www.apple.com/pr/library/2011/01/22Apples-App-Store-Downloads-Top-10-Billion.html| arxivsáne = 2016-jıl 27-dekabr | sáne = 2011-jıl 22-yanvar | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 30-mart }}&lt;/ref&gt;
|10,000,000,000+&lt;ref name=&quot;January 2011&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/11/01/22/apple_reaches_10_billion_downloads_on_the_ios_app_store| bet = Apple reaches 10 billion downloads on the iOS App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170419192649/http://appleinsider.com/articles/11/01/22/apple_reaches_10_billion_downloads_on_the_ios_app_store| arxivsáne = 2017-jıl 19-aprel | avtor = Oliver| at = Sam| sáne = 2011-jıl 22-yanvar | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-aprel }}&lt;/ref&gt;
|-
|7-iyul, 2011
|425,000+&lt;ref name=&quot;TechCrunch July 2011&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2011/07/07/apples-app-store-crosses-15b-app-downloads-adds-1b-downloads-in-past-month/| bet = Apple's App Store Crosses 15B App Downloads, Adds 1B Downloads In Past Month| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170707201237/https://techcrunch.com/2011/07/07/apples-app-store-crosses-15b-app-downloads-adds-1b-downloads-in-past-month/| arxivsáne = 2017-jıl 7-iyul | avtor = Rao| at = Leena| sáne = 2011-jıl 7-iyul | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 30-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Apple July 2011&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2011/07/07Apples-App-Store-Downloads-Top-15-Billion.html| bet = Apple's App Store Downloads Top 15 Billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201114002810/http://www.apple.com/newsroom/| arxivsáne = 2020-jıl 14-noyabr | sáne = 2011-jıl 7-iyul | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 30-mart }}&lt;/ref&gt;
|15,000,000,000+&lt;ref name=&quot;TechCrunch July 2011&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Apple July 2011&quot; /&gt;
|-
|4-oktyabr, 2011
|500,000+&lt;ref name=&quot;500,000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VentureBeat October 2011&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://venturebeat.com/2011/10/04/apple-has-sold-over-250k-ios-devices-18-billion-apps/| bet = Apple has sold over 250M iOS devices, 18 billion apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331211742/https://venturebeat.com/2011/10/04/apple-has-sold-over-250k-ios-devices-18-billion-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Hardawar| at = Devindra| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[VentureBeat]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|18,000,000,000+&lt;ref name=&quot;500,000&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;VentureBeat October 2011&quot; /&gt;
|-
|2-mart, 2012
|500,000+&lt;ref name=&quot;500,000&quot; /&gt;
|25,000,000,000&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2012/03/03/apples-app-store-reaches-25-billion-downloads-now-on-pace-for-15-billion-apps-per-year/| bet = Apple's App Store Reaches 25 Billion Downloads, Now on Pace for 15 Billion Apps Per Year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331210210/https://www.macrumors.com/2012/03/03/apples-app-store-reaches-25-billion-downloads-now-on-pace-for-15-billion-apps-per-year/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Slivka| at = Eric| sáne = 2012-jıl 2-mart | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|-
|11-iyun, 2012
|650,000+&lt;ref name=&quot;CNET June 2012&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-30b-apps-downloaded-400m-app-store-accounts-set-up/| bet = Apple: 30B apps downloaded, 400M App Store accounts set up| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220191107/https://www.cnet.com/news/apple-30b-apps-downloaded-400m-app-store-accounts-set-up/| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | avtor = Reisinger| at = Don| sáne = 2012-jıl 11-iyun | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|30,000,000,000+&lt;ref name=&quot;CNET June 2012&quot; /&gt;
|-
|12-sentyabr, 2012
|700,000+&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2012/09/12/ios-app-store-boasts-700k-apps-90-downloaded-every-month/| bet = iOS App Store Boasts 700K Apps, 90% Downloaded Every Month| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170329232556/https://techcrunch.com/2012/09/12/ios-app-store-boasts-700k-apps-90-downloaded-every-month/| arxivsáne = 2017-jıl 29-mart | avtor = Etherington| at = Darrell| sáne = 2012-jıl 12-sentyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|30,000,000,000+&lt;ref name=&quot;CNET June 2012&quot; /&gt;
|-
|7-yanvar, 2013
|775,000+&lt;ref name=&quot;Tom's Guide 40 bill&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.tomsguide.com/us/Apple-App-Store-Downloads-iOS,news-16571.html| bet = Apple App Store Surpasses 40 Billion Downloads| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170419200114/http://www.tomsguide.com/us/Apple-App-Store-Downloads-iOS,news-16571.html| arxivsáne = 2017-jıl 19-aprel | avtor = Islam| at = Zak| sáne = 2013-jıl 8-yanvar | jumıs = [[Tom's Hardware]]| baspaxana = [[Purch Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-aprel }}&lt;/ref&gt;
|40,000,000,000+&lt;ref name=&quot;40bill&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2013/01/07/apple-app-store-40bn-downloads-and-counting-2bn-in-december-20bn-in-2012/| bet = Apple App Store: 40B Downloads And Counting; 2B+ In December, ~20B In 2012| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220091039/https://techcrunch.com/2013/01/07/apple-app-store-40bn-downloads-and-counting-2bn-in-december-20bn-in-2012/| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | avtor = Lomas| at = Natasha| sáne = 2013-jıl 7-yanvar | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tom's Guide 40 bill&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2013/01/07App-Store-Tops-40-Billion-Downloads-with-Almost-Half-in-2012.html| bet = App Store Tops 40 Billion Downloads with Almost Half in 2012| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200922064409/https://www.apple.com/newsroom/| arxivsáne = 2020-jıl 22-sentyabr | sáne = 2013-jıl 7-yanvar | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|-
|28-yanvar, 2013
|800,000+&lt;ref name=&quot;Apple 800,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2013/01/28Apple-Updates-iOS-to-6-1.html| bet = Apple Updates iOS to 6.1| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170316232821/http://www.apple.com/pr/library/2013/01/28Apple-Updates-iOS-to-6-1.html| arxivsáne = 2017-jıl 16-mart | sáne = 2013-jıl 28-yanvar | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|40,000,000,000+&lt;ref name=&quot;40bill&quot; /&gt;
|-
|24-aprel, 2013
|800,000+&lt;ref name=&quot;Apple 800,000&quot; /&gt;
|45,000,000,000+&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013/04/24/apple-has-paid-out-9-billion-to-developers-app-store-downloads/| bet = Apple has paid out $9 billion to developers; App Store downloads reach 45 billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331205813/https://www.engadget.com/2013/04/24/apple-has-paid-out-9-billion-to-developers-app-store-downloads/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Heisler| at = Yoni| sáne = 2013-jıl 24-aprel | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|-
|16-may, 2013
|850,000+&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2013/05/16Apples-App-Store-Marks-Historic-50-Billionth-Download.html| bet = Apple's App Store Marks Historic 50 Billionth Download| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331211613/https://www.apple.com/pr/library/2013/05/16Apples-App-Store-Marks-Historic-50-Billionth-Download.html| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | sáne = 2013-jıl 16-may | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|50,000,000,000+&lt;ref&gt;{{Cite journal|first=Roberto|last=Baldwin|title=Apple Hits 50 Billion Apps Served|url=https://www.wired.com/2013/05/apple-hits-50-billion-served|publisher=[[Condé Nast]]| sáne =May 15, 2013|access-date=March 31, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apples-app-store-downloads-hit-50-billion/| bet = Apple's App Store downloads hit 50 billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331211417/https://www.cnet.com/news/apples-app-store-downloads-hit-50-billion/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Lowensohn| at = Josh| sáne = 2013-jıl 15-may | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|-
|10-iyun, 2013
|900,000+&lt;ref name=&quot;TechCrunch June 2013&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2013/06/10/apples-app-store-hits-50-billion-downloads-paid-out-10-billion-to-developers/| bet = Apple's App Store Hits 50 Billion Downloads, 900K Apps, $10 Billion Paid To Developers; iTunes Now With 575M Accounts| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331211029/https://techcrunch.com/2013/06/10/apples-app-store-hits-50-billion-downloads-paid-out-10-billion-to-developers/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PhoneArena June 2013&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.phonearena.com/news/apple-app-store-reaches-900-000-apps_id43899| bet = Apple App Store reaches 900 000 apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331210032/http://www.phonearena.com/news/apple-app-store-reaches-900-000-apps_id43899| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = H.| at = Victor| sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = PhoneArena| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|50,000,000,000+&lt;ref name=&quot;TechCrunch June 2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PhoneArena June 2013&quot; /&gt;
|-
|22-oktyabr, 2013
|1,000,000+&lt;ref name=&quot;1 million&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Engadget-1mill&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013/10/22/apple-ios-7-downloaded-over-200-million-times-in-5-days/| bet = Apple App Store hits 60 billion cumulative downloads| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190330044546/https://www.engadget.com/2013/10/22/apple-ios-7-downloaded-over-200-million-times-in-5-days/| arxivsáne = 2019-jıl 30-mart | avtor = Perton| at = Marc| sáne = 2013-jıl 22-oktyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-aprel }}&lt;/ref&gt;
|60,000,000,000+&lt;ref name=&quot;1 million&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Engadget-1mill&quot; /&gt;
|-
|2-iyun, 2014
|1,200,000+&lt;ref name=&quot;1.2 million&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2014/06/02/itunes-app-store-now-has-1-2-million-apps-has-seen-75-billion-downloads-to-date/| bet = iTunes App Store Now Has 1.2 Million Apps, Has Seen 75 Billion Downloads To Date| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140603084011/https://techcrunch.com/2014/06/02/itunes-app-store-now-has-1-2-million-apps-has-seen-75-billion-downloads-to-date/| arxivsáne = 2014-jıl 3-iyun | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2014-jıl 2-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|75,000,000,000+&lt;ref name=&quot;1.2 million&quot; /&gt;
|-
|9-sentyabr, 2014
|1,300,000+&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/apple/2014/09/09/now-13million-apps-app-store/| bet = The App Store now boasts 1.3 million iOS apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331210123/https://thenextweb.com/apple/2014/09/09/now-13million-apps-app-store/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Summers| at = Nick| sáne = 2014-jıl 9-sentyabr | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2014/09/09/itunes-app-store-reaches-1-3-million-mobile-applications/| bet = iTunes App Store Reaches 1.3 Million Mobile Applications| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331210603/https://techcrunch.com/2014/09/09/itunes-app-store-reaches-1-3-million-mobile-applications/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2014-jıl 9-sentyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|75,000,000,000+&lt;ref name=&quot;1.2 million&quot; /&gt;
|-
|8-yanvar, 2015
|1,400,000+&lt;ref name=&quot;1.4mil&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/apples-app-store-developer-revenue-hits-25bn-as-apple-touts-job-creation/| bet = Apple's App Store developer revenue hits $25bn as Apple touts job creation| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170623191746/http://www.zdnet.com/article/apples-app-store-developer-revenue-hits-25bn-as-apple-touts-job-creation/| arxivsáne = 2017-jıl 23-iyun | avtor = Ranger| at = Steve| sáne = 2015-jıl 8-yanvar | jumıs = [[ZDNet]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2015/01/08App-Store-Rings-in-2015-with-New-Records.html| bet = App Store Rings in 2015 with New Records| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170318122658/https://www.apple.com/pr/library/2015/01/08App-Store-Rings-in-2015-with-New-Records.html| arxivsáne = 2017-jıl 18-mart | sáne = 2015-jıl 8-yanvar | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|75,000,000,000+&lt;ref name=&quot;1.2 million&quot; /&gt;
|-
|8-iyun, 2015
|1,500,000+&lt;ref name=&quot;TechCrunch June 2015&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2015/06/08/itunes-app-store-passes-1-5m-apps-100b-downloads-30b-paid-to-developers/| bet = iTunes App Store Passes 1.5M Apps, 100B Downloads, $30B Paid To Developers To Date| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331210436/https://techcrunch.com/2015/06/08/itunes-app-store-passes-1-5m-apps-100b-downloads-30b-paid-to-developers/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Lunden| at = Ingrid| sáne = 2015-jıl 8-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|100,000,000,000+&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2015/6/8/8739611/apple-wwdc-2015-stats-update| bet = Apple's App Store has passed 100 billion app downloads| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170115202451/http://www.theverge.com/2015/6/8/8739611/apple-wwdc-2015-stats-update| arxivsáne = 2017-jıl 15-yanvar | avtor = Ingraham| at = Nathan| sáne = 2015-jıl 8-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TechCrunch June 2015&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2015/06/08/app-store-surpasses-100-billion/| bet = App Store Surpasses 100 Billion Lifetime Downloads| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331210945/https://www.macrumors.com/2015/06/08/app-store-surpasses-100-billion/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Broussard| at = Mitchel| sáne = 2015-jıl 8-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|-
|13-iyun, 2016
|2,000,000+&lt;ref name=&quot;The Verge 2 million&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TechCrunch 2 million&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/06/13/apples-app-store-hits-2m-apps-130b-downloads-50b-paid-to-developers/| bet = Apple's App Store hits 2M apps, 130B downloads, $50B paid to developers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331211315/https://techcrunch.com/2016/06/13/apples-app-store-hits-2m-apps-130b-downloads-50b-paid-to-developers/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mashable 2 million&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2016/06/13/apple-wwdc-apps/| bet = Apple's App Store now has over 2 million apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330012051/http://mashable.com/2016/06/13/apple-wwdc-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Beck| at = Kellen| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|130,000,000,000+&lt;ref name=&quot;The Verge 2 million&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TechCrunch 2 million&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Mashable 2 million&quot; /&gt;
|-
|5-yanvar, 2017
|2,200,000&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/1/5/14173328/apple-december-2016-app-store-record-phil-schiller| bet = Apple's App Store just had the most successful month of sales ever| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170128232821/http://www.theverge.com/2017/1/5/14173328/apple-december-2016-app-store-record-phil-schiller| arxivsáne = 2017-jıl 28-yanvar | avtor = Goode| at = Lauren| sáne = 2017-jıl 5-yanvar | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2017/01/05/apple-busiest-day-app-store-imessage/| bet = App Store Sets New Records With $240M in Sales on New Year's Day, $20B Paid to Developers in 2016| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170224212919/https://www.macrumors.com/2017/01/05/apple-busiest-day-app-store-imessage/| arxivsáne = 2017-jıl 24-fevral | avtor = Broussard| at = Mitchel| sáne = 2017-jıl 5-yanvar | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|130,000,000,000+&lt;ref name=&quot;The Verge 2 million&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TechCrunch 2 million&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Mashable 2 million&quot; /&gt;
|-
|2020
|~1,800,000 
|
|}

=== iPad qosımshalarınıń sanı ===
iPad 2010-jıldıń aprel ayında shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://edition.cnn.com/2010/TECH/03/05/ipad.apple.release/| bet = Apple's iPad to be released April 3| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081600/http://edition.cnn.com/2010/TECH/03/05/ipad.apple.release/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Gross| at = Doug| sáne = 2010-jıl 5-mart | jumıs = [[CNN]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-ipad-launch-day/| bet = Apple iPad launch day| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401234446/https://www.cnet.com/news/apple-ipad-launch-day/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | sáne = 2010-jıl 3-aprel | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;, shama menen 3,000 qosımsha qoljetimli edi&lt;ref name=&quot;iPad 3,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2010/04/04/the-ipad-app-store-now-has-over-3000-apps-only-20-percent-are-free/| bet = The App Store Now Has Over 3,000 iPad Apps, Only 20 Percent Are Free| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402080944/https://techcrunch.com/2010/04/04/the-ipad-app-store-now-has-over-3000-apps-only-20-percent-are-free/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Rao| at = Leena| sáne = 2010-jıl 4-aprel | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. 2011-jıldıń iyul ayına kelip, yaǵnıy shıǵarılǵannan 16 ay ótkennen keyin, qurılma ushın arnawlı islengen 100,000 nan aslam qosımsha bar edi&lt;ref name=&quot;Date and number overview&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/ios-versus-android-apple-app-store-versus-google-play-here-comes-the-next-battle-in-the-app-wars/| bet = iOS versus Android. Apple App Store versus Google Play: Here comes the next battle in the app wars| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230180245/http://www.zdnet.com/article/ios-versus-android-apple-app-store-versus-google-play-here-comes-the-next-battle-in-the-app-wars/| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Ranger| at = Steve| sáne = 2015-jıl 16-yanvar | jumıs = [[ZDNet]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Sáne
!Tiykarǵı iPad qosımshalarınıń sanı
|-
|Aprel 2010
|3,000&lt;ref name=&quot;iPad 3,000&quot;/&gt;
|-
|Yanvar 2011
|60,000&lt;ref name=&quot;Date and number overview&quot;/&gt;
|-
|Iyul 2011
|100,000&lt;ref name=&quot;Date and number overview&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/technology/2011/sep/25/50-best-ipad-apps-apple| bet = The top 50 iPad apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401233341/https://www.theguardian.com/technology/2011/sep/25/50-best-ipad-apps-apple| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Dredge| at = Stuart| sáne = 2011-jıl 25-sentyabr | jumıs = [[The Guardian]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2011/07/07Apples-App-Store-Downloads-Top-15-Billion.html| bet = Apple's App Store Downloads Top 15 Billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201114002810/http://www.apple.com/newsroom/| arxivsáne = 2020-jıl 14-noyabr | sáne = 2011-jıl 7-iyul | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;
|-
|Noyabr 2011
|140,000&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/ios-vs-android-lots-of-stats-little-clarity/| bet = iOS vs. Android: Lots of stats, little clarity| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401232937/https://www.cnet.com/news/ios-vs-android-lots-of-stats-little-clarity/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = McCracken| at = Harry| sáne = 2011-jıl 14-noyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;
|-
|7-yanvar, 2013
|300,000+&lt;ref name=&quot;40bill&quot;/&gt;
|-
|22-oktyabr, 2013
|475,000&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2013/10/22/1-million-apps-later-apple-says-developers-have-made-13-billion-on-its-platform/| bet = 1 Million+ Apps Later, Apple Says Developers Have Made $13 Billion On Its Platform| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402080942/https://techcrunch.com/2013/10/22/1-million-apps-later-apple-says-developers-have-made-13-billion-on-its-platform/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2013-jıl 22-oktyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;
|-
|25-fevral, 2015
|725,000+&lt;ref name=&quot;1.4mil&quot;/&gt;
|-
|21-mart, 2016
|1 million&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/3/21/11277804/1-million-ipad-apps| bet = There are now 1 million iPad apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330011925/http://www.theverge.com/2016/3/21/11277804/1-million-ipad-apps| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Kastrenakes| at = Jacob| sáne = 2016-jıl 21-mart | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;
|}

== Qosımshalardı bahalaw ==
Apple dúnya júzi boyınsha qosımshalardı olardıń mazmunına qarap bahalaydı hám hárbiri ushın qolaylı jas toparın anıqlaydı. iPhone OS 3.0 di baslaw waqıyasına muwapıq, iPhone qurılmasınıń sazlamalarında qarsılıq payda etetuǵın qosımshalardı bloklawǵa múmkinshilik beredi. Tómende Apple kompaniyası belgilegen bahalawlar keltirilgen:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Belgi
!Reyting
!Táriyip
|-
|[[Fayl:Apple_rating_4+.svg|200x200 nükte]]
| style=&quot;background:lime; color:black;&quot; |'''4+'''
|Qarsılıq tuwdıratuǵın materiallardı óz ishine almaydı&lt;ref name=&quot;age-ratings-story&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://apps.apple.com/sa/story/id1440847896?l=en| bet = Age Ratings : App Store Story| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200726073652/https://apps.apple.com/sa/story/id1440847896?l=en| arxivsáne = 2020-jıl 26-iyul | til = en-gb| jumıs = App Store| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 29-may }}&lt;/ref&gt;. Bul bahalawdıń úsh kishi klassifikaciyası bar:

* 5 jas hám onnan kishi jastaǵılar ushın islengen — Bul qosımsha 5 jas hám onnan kishi jastaǵı balalar ushın qolaylı, biraq 6 jas hám onnan úlken jastaǵı adamlar da bul qosımshanı qollana aladı.
* 6 dan 8 jasqa shekemgiler ushın islengen — Bul qosımsha 6 dan 8 jasqa shekemgi balalar ushın qolaylı, biraq 9 jas hám onnan úlken hám 5 jas hám onnan kishi jastaǵı adamlar da bul qosımshanı qollana aladı.
* 9 dan 11 jasqa shekemgiler ushın islengen — Bul qosımsha 9 dan 11 jasqa shekemgi balalar ushın qolaylı, biraq 12 jas hám onnan úlken hám 8 jas hám onnan kishi jastaǵı adamlar da bul qosımshanı qollana aladı.
|-
|[[Fayl:Apple_rating_9+.svg|200x200 nükte]]
| style=&quot;background:yellow;&quot; |'''9+'''
|9 jastan kishi balalar ushın qolaylı bolmawı múmkin bolǵan jeńil yamasa siyrek ushırasatuǵın multfilm, fantastika yamasa realistik zorlıq-zombılıq kórinislerin, sonday-aq jeńil yamasa siyrek ushırasatuǵın eresekler ushın, tásirli yamasa qorqınıshlı mazmundaǵı materiallardı óz ishine alıwı múmkin.&lt;ref name=&quot;age-ratings-story&quot; /&gt;
|-
|[[Fayl:Apple_rating_12+.svg|200x200 nükte]]
| style=&quot;background:orange;&quot; |'''12+'''
|12 jastan kishi balalar ushın qolaylı bolmawı múmkin bolǵan jiyi yamasa intensiv multfilm, fantastika yamasa realistik zorlıq-zombılıq kórinislerin, jeńil yamasa siyrek ushırasatuǵın eresekler ushın yamasa tásirli temalardı, jeńil yamasa siyrek ushırasatuǵın ádepsiz sózlerdi hám simulyaciyalanǵan qumar oyınların óz ishine alıwı múmkin.&lt;ref name=&quot;age-ratings-story&quot; /&gt;
|-
|[[Fayl:Apple_rating_17+.svg|200x200 nükte]]
| style=&quot;background:red; color:white;&quot; |'''17+'''
|17 jastan kishi adamlar ushın qolaysız bolǵan jiyi hám intensiv ádepsiz sózlerdi, shekten tıs multfilm, fantastika yamasa realistik zorlıq-zombılıq kórinislerin, jiyi hám intensiv eresekler ushın, qorqınıshlı, tásirli temalardı, seksuallıq mazmundı, jalańashlıqtı, alkogol hám narkotiklerdi, yamasa usılardıń hár qanday kombinaciyasın óz ishine alıwı múmkin. Bul sheklenbegen veb-kirisiwge iye qosımshalardı da óz ishine aladı. 16 jas hám onnan kishi jastaǵı adamlarǵa tiyisli bolǵan hesh qanday Apple ID 17+ reytingine iye qosımshanı satıp ala almaydı'''.'''&lt;ref name=&quot;age-ratings-story&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/help/app-store-connect/reference/age-ratings/| bet = Age ratings — Reference — App Store Connect — Help — Apple Developer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230507073958/https://developer.apple.com/help/app-store-connect/reference/age-ratings/| arxivsáne = 2023-jıl 7-may | til = en| jumıs = developer.apple.com| baspaxana = [[Apple (company)|Apple]]| qaralǵan sáne = 2023-jıl 7-may }}&lt;/ref&gt;
|-
|
| style=&quot;background:blue; color:white;&quot; |'''Reytingsiz'''
|Bul qosımshalardı App Store-dan satıp alıw múmkin emes, óytkeni App Store-daǵı qosımshalar balalardıń qáwipsizligi ushın reytingke iye bolıwı kerek.
|}

== Qosımshalardı tastıyıqlaw processi ==
SDK kelisiminde kórsetilgenindey, qosımshalar tiykarǵı isenimlilik testinen ótkeriw hám basqa da analizler ushın Apple tárepinen maqullanıwı kerek. Eger qosımshalar qabıl etilmese, olar avtor tárepinen Appleǵa ayırım iPhone-larǵa qosımshanı licenziyalaw boyınsha soraw jiberiw arqalı &quot;ad hoc&quot; tárizinde tarqatılıwı múmkin, biraq Apple keyinirek avtorlardıń bul múmkinshiligin toqtatıwı múmkin.

2013-jılǵa kelip, Apple óziniń qosımshalardı kórip shıǵıw processinde tiykarınan statikalıq analizdi qollanǵan, bul dinamikalıq kod qayta jıynaw texnikalarınıń kórip shıǵıw processin jeńiwi múmkin ekenligin ańlatadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.networkworld.com/news/2013/081913-jekyll-test-attack-sneaks-through-272947.html| bet = &quot;Jekyll&quot; test attack sneaks through Apple App Store, wreaks havoc on iOS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140102195850/http://www.networkworld.com/news/2013/081913-jekyll-test-attack-sneaks-through-272947.html| arxivsáne = 2014-jıl 2-yanvar | avtor = Cox| at = John| sáne = 2013-jıl 18-avgust | baspaxana = Network World| qaralǵan sáne = 2014-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.technologyreview.com/news/518096/remotely-assembled-malware-blows-past-apples-screening-process/| bet = Remotely Assembled Malware Blows Past Apple's Screening Process &amp;#124; MIT Technology Review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140102195834/http://www.technologyreview.com/news/518096/remotely-assembled-malware-blows-past-apples-screening-process/| arxivsáne = 2014-jıl 2-yanvar | avtor = Talbot| at = David| sáne = 2013-jıl 15-avgust | baspaxana = Technologyreview.com| qaralǵan sáne = 2014-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;.

2017-jıldıń iyun ayında Apple óziniń App Store kórip shıǵıw nızamların jańaladı, onda qosımsha baǵdarlamashılarınıń paydalanıwshılardı óz qosımshaları ushın pikir qaldırıwǵa shaqıratuǵın ózleriniń arnawlı sorawların paydalanıw múmkinshiligi bolmaytuǵını kórsetilgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/06/09/app-rating-custom-prompts-app-store-banned/| bet = App Store now requires developers to use official API to request app ratings, disallows custom prompts| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170612140318/https://9to5mac.com/2017/06/09/app-rating-custom-prompts-app-store-banned/| arxivsáne = 2017-jıl 12-iyun | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2017-jıl 9-iyun | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/6/9/15768196/apple-ending-annoying-app-store-review-prompts| bet = Apple won't let apps annoy you with their own review prompts anymore| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170609200122/https://www.theverge.com/2017/6/9/15768196/apple-ending-annoying-app-store-review-prompts| arxivsáne = 2017-jıl 9-iyun | avtor = Kastrenakes| at = Jacob| sáne = 2017-jıl 9-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2017-jıldıń aqırında iOS 11 versiyasınıń shıǵarılıwı menen Apple sonday-aq baǵdarlamashılarǵa óz qosımshaların jańalaǵanda házirgi qosımsha pikirlerin saqlap qalıw yamasa qayta baslaw múmkinshiligin berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2017/06/07/ios-app-developers-will-be-able-to-keep-app-store-ratings-when-releasing-an-update/| bet = The new iOS App Store lets devs choose whether or not to reset ratings when updating| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170613105642/https://techcrunch.com/2017/06/07/ios-app-developers-will-be-able-to-keep-app-store-ratings-when-releasing-an-update/| arxivsáne = 2017-jıl 13-iyun | avtor = Dillet| at = Romain| sáne = 2017-jıl 7-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;. Sonıń menen bir qatarda, App Store siyasatına jáne bir jańalıq kirgizilip, paydalanıwshılarǵa kontent jaratıwshılarǵa óz qálewi boyınsha aqsha jiberiw arqalı &quot;sıylıq&quot; beriw múmkinshiligi berildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2017/06/09/in-app-tips/| bet = Apple legalizes and taxes in-app tipping for content creators| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170614132022/https://techcrunch.com/2017/06/09/in-app-tips/| arxivsáne = 2017-jıl 14-iyun | avtor = Constine| at = Josh| sáne = 2017-jıl 9-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2017/06/09/apple-officially-allows-in-app-tipping/| bet = Apple Officially Allows Users to Tip Content Creators With In-App Purchases| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170610115426/https://www.macrumors.com/2017/06/09/apple-officially-allows-in-app-tipping/| arxivsáne = 2017-jıl 10-iyun | avtor = Rossignol| at = Joe| sáne = 2017-jıl 9-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
{{Derekler}}
__BÖLİDİMÖNDEMEW__
[[Kategoriya:Apple Inc. xızmetleri]]
[[Kategoriya:ITunes]]
[[Kategoriya:MacOS]]</text>
      <sha1>d7ge9obmzk7ry1qbwegsk2ceilbv18h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265647</id>
      <parentid>265646</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:42:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>kategoriya</comment>
      <origin>265647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112554" sha1="dqxe5wpcnkmk20iwxclxugv67jy36cz" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; font-size:90%; text-align:center;&quot;
|+ '''App Store'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; | [[Fayl:App_Store_(iOS).svg|frameless|center|alt=App Store логотипи|100px]]
|-
| '''Islep shıǵarıwshı(lar)'''
| [[Apple Inc.|Apple]]
|-
| '''Dáslepki shıǵarılıwı'''
| [[10-iyul]], [[2008]]-jıl
|-
| '''Operaciyalıq sistema'''
| [[IOS|iOS]], iPadOS, watchOS, tvOS hám VisionOS
|-
| '''Túri'''
| Cifrlı tarqatıw hám programmalıq támiynattı jańalaw
|-
| '''Veb-sayt'''
| [https://web.archive.org/web/20130204205146/http://www.appstore.com/ appstore.com]
|}
'''App Store''' ‒ bul [[Apple Inc.|Apple]] tárepinen islep shıǵarılǵan hám qollap-quwatlanatuǵın, [[IOS|iOS]] hám iPadOS [[Mobil operaciyalıq sistema|operaciyalıq sistemaları]] ushın mobil qosımshalarǵa arnalǵan qosımshalar dúkanı. Bul dúkan paydalanıwshılarǵa Apple-dıń iOS SDK-sı járdeminde islep shıǵılıp, tastıyıqlanǵan qosımshalardı kóriw hám júklep alıw imkaniyatın beredi. Qosımshalardı [[IPhone|iPhone]], [[iPod Touch]] yamasa [[iPad]]-qa júklep alıwǵa boladı, al ayırımların iPhone qosımshalarınıń keńeytpesi sıpatında Apple Watch aqıllı saatına yamasa 4-áwlad hám onnan keyingi [[Apple TV]]-lerge ótkeriwge boladı.

App Store 2008-jıl 10-iyulda dáslepki 500 qosımsha menen ashıldı. Qosımshalar sanı 2017-jılı shama menen 2,2 millionǵa jetip, eń joqarı kórsetkishke eristi, biraq Apple eski yamasa 32-bitli qosımshalardı alıp taslaw processin baslaǵannan keyin kelesi bir neshe jıl ishinde azǵana tómenledi. 2021-jılǵı maǵlıwmatlar boyınsha, dúkanda 1,8 millionnan aslam qosımsha bar.

Apple &quot;qosımsha ekonomikasında&quot; jańa jumıs orınların jaratıwdaǵı App Store-nıń áhmiyetin maqtap&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/newsroom/2020/09/ios-app-economy-creates-300000-new-us-jobs-as-developers-adapt-during-pandemic/| bet = iOS app economy creates 300,000 new US jobs as developers adapt during pandemic| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200906132900/https://www.apple.com/newsroom/2020/09/ios-app-economy-creates-300000-new-us-jobs-as-developers-adapt-during-pandemic/| arxivsáne = 2020-jıl 6-sentyabr | til = en-US| jumıs = Apple Newsroom| qaralǵan sáne = 2020-jıl 6-sentyabr }}&lt;/ref&gt;, baǵdarlamashılarǵa 155 milliard dollardan aslam tólegenin aytsa da&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnbc.com/2020/01/07/apple-app-store-had-estimated-gross-sales-of-50-billion-in-2019.html| bet = Apple's App Store had gross sales around $50 billion last year, but growth is slowing| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200910060530/https://www.cnbc.com/2020/01/07/apple-app-store-had-estimated-gross-sales-of-50-billion-in-2019.html| arxivsáne = 2020-jıl 10-sentyabr | avtor = Leswing| at = Kif| sáne = 2020-jıl 8-yanvar | til = en| jumıs = CNBC| qaralǵan sáne = 2020-jıl 6-sentyabr }}&lt;/ref&gt;, App Store baǵdarlamashılar hám húkimet regulyatorları tárepinen sınǵa ushıradı. Olar Apple-dı monopoliya alıp barıwda hám bazardan alınatuǵın 30% úlestiń shennen tıs ekenliginde ayıplaydı&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Tinder and Fortnite criticize Apple for its 'App Store monopoly'|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/technology/2020/06/16/apple-antitrust-european-commission/|access-date=September 6, 2020}}&lt;/ref&gt;. 2021-jıldıń oktyabr ayında Niderlandiya Tutınıwshılar hám bazarlar boyınsha basqarması (ACM) Apple-dıń App Store-daǵı qosımsha ishindegi komissiyalarınıń básekige qarsı ekenligin anıqladı hám Apple-dan qosımsha ishindegi tólem sisteması siyasatın ózgertiwdi talap etti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://dailynewsbrief.com/2021/10/08/dutch-regulator-finds-apple-app-store-payment-system-anti-competitive/| bet = Dutch Regulator Finds Apple App Store Payment System Anti-Competitive — October 8, 2021| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220127135939/https://dailynewsbrief.com/2021/10/08/dutch-regulator-finds-apple-app-store-payment-system-anti-competitive/| arxivsáne = 2022-jıl 27-yanvar | sáne = 2021-jıl 8-oktyabr | til = en-US| jumıs = Daily News Brief| qaralǵan sáne = 2021-jıl 8-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
[[Fayl:Download_on_the_App_Store_RGB_blk.svg|nobaý|2017-jılǵı App Store-dan júklep alıw belgisi]]
2007-jılı [[IPhone|iPhone]]-dı tanıstırmastan aldın rawajlandırıp atırǵan waqıtta, Apple-dıń sol waqıttaǵı bas direktorı [[Stiv Djobs]] úshinshi tárep baǵdarlamashılarına iOS ushın tuwrı qosımshalar islep shıǵıwǵa ruqsat beriwdi jobalastırmaǵan edi, onıń ornına olardı Safari veb-brauzeri ushın veb-qosımshalar islep shıǵıwǵa baǵdarlaǵan&lt;ref name=&quot;No native apps&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2011/10/21/jobs-original-vision-for-the-iphone-no-third-party-native-apps/| bet = Jobs' original vision for the iPhone: No third-party native apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401233112/https://9to5mac.com/2011/10/21/jobs-original-vision-for-the-iphone-no-third-party-native-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | sáne = 2011-jıl 21-oktyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Biraq, baǵdarlamashılardıń narazılıǵı kompaniyanı qayta oylanıwǵa májbúr etti&lt;ref name=&quot;No native apps&quot; /&gt; 2007-jıldıń oktyabr ayında Djobs Apple-dıń 2008-jıl fevral ayına shekem baǵdarlamashılar ushın baǵdarlama islep shıǵıw quralların (SDK) tayarlaytuǵının járiyaladı.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.digitaltrends.com/apple/apple-confirms-iphone-sdk-coming-next-year/| bet = Apple confirms iPhone SDK coming next year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170828010954/https://www.digitaltrends.com/apple/apple-confirms-iphone-sdk-coming-next-year/| arxivsáne = 2017-jıl 28-avgust | avtor = Duncan| at = Geoff| sáne = 2007-jıl 17-oktyabr | jumıs = [[Digital Trends]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/07/10/17/steve_jobs_confirms_native_iphone_sdk_by_february| bet = Steve Jobs confirms native iPhone SDK by February| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170828020104/http://appleinsider.com/articles/07/10/17/steve_jobs_confirms_native_iphone_sdk_by_february| arxivsáne = 2017-jıl 28-avgust | sáne = 2007-jıl 17-oktyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;, SDK 2008-jıldıń 6-mart kúni shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1132400/iphonesdk.html| bet = Apple unveils iPhone SDK| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170828015010/http://www.macworld.com/article/1132400/iphonesdk.html| arxivsáne = 2017-jıl 28-avgust | avtor = Dalrymple| at = Jim| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2008/03/06/live-from-apples-iphone-press-conference/| bet = Live from Apple's iPhone SDK press conference| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170127165446/https://www.engadget.com/2008/03/06/live-from-apples-iphone-press-conference/| arxivsáne = 2017-jıl 27-yanvar | avtor = Block| avtorsilteme = Ryan Block| at = Ryan| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

iPhone App Store 2008-jılı 10-iyulda ashıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/08/07/10/apples_app_store_launches_with_more_than_500_apps| bet = Apple's App Store launches with more than 500 apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401055207/http://appleinsider.com/articles/08/07/10/apples_app_store_launches_with_more_than_500_apps| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | sáne = 2008-jıl 10-iyul | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=5 Years On, the App Store Has Forever Changed the Face of Software|url=https://www.wired.com/2013/07/five-years-of-the-app-store/|access-date=March 31, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Launching with 500&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2008/07/10/jobs-app-store-launching-with-500-iphone-applications-25-free/| bet = Jobs: App Store launching with 500 iPhone applications, 25% free| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330012936/https://www.engadget.com/2008/07/10/jobs-app-store-launching-with-500-iphone-applications-25-free/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Ricker| at = Thomas| sáne = 2008-jıl 10-iyul | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;. 11-iyulda [[IPhone 3G|iPhone 3G]] satıwǵa shıǵarıldı hám oǵan App Store-nı qollaw aldın ala ornatılǵan edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2008/06/09Apple-Introduces-the-New-iPhone-3G.html| bet = Apple Introduces the New iPhone 3G| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170509112741/https://www.apple.com/pr/library/2008/06/09Apple-Introduces-the-New-iPhone-3G.html| arxivsáne = 2017-jıl 9-may | sáne = 2008-jıl 9-iyun | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2008/06/09/iphone-3g-is-finally-official/| bet = iPhone 3G is finally official, starts at $199, available July 11th| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401054649/https://www.engadget.com/2008/06/09/iphone-3g-is-finally-official/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Miller| at = Paul| sáne = 2008-jıl 9-iyun | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. Dáslep qosımshalar biypul yamasa pullı bolıwı múmkin edi, biraq 2009-jılı Apple qosımsha ishinde satıp alıw múmkinshiligin qostı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2009/10/15/apple-announces-in-app-purchases-for-free-iphone-applications/| bet = Apple Announces In-App Purchases For Free iPhone Applications| avtor = Kincaid| at = Jason| sáne = 2009-jıl 15-oktyabr | til = en-US| jumıs = TechCrunch| qaralǵan sáne = 2024-jıl 3-aprel }}&lt;/ref&gt;, bul tez arada qosımshalardan, ásirese oyınlardan payda tabıwdıń tiykarǵı usılına aylandı.

Apple App Store-nıń tabıslı bolıwı hám básekilesiniń uqsas xızmetlerdi baslawınan keyin, &quot;app store&quot; termini mobil qurılmalar ushın uqsas xızmetlerge qarata qollanıla baslandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.reuters.com/article/us-column-pluggedin-idUSTRE53L5DK20090422| bet = In app store war, BlackBerry, Google hold own| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171202052512/https://www.reuters.com/article/us-column-pluggedin-idUSTRE53L5DK20090422| arxivsáne = 2017-jıl 2-dekabr | avtor = Carew| at = Sinead| sáne = 2009-jıl 22-aprel | jumıs = [[Reuters]]| baspaxana = [[Thomson Reuters]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://gadgetwise.blogs.nytimes.com/2009/05/29/nokias-app-store-launches-with-a-hiccup/| bet = Nokia's App Store Launches With a Hiccup| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171201233002/https://gadgetwise.blogs.nytimes.com/2009/05/29/nokias-app-store-launches-with-a-hiccup/| arxivsáne = 2017-jıl 1-dekabr | avtor = Furchgott| at = Roy| sáne = 2009-jıl 29-may | jumıs = [[The New York Times]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. Biraq, Apple 2008-jılı &quot;App Store&quot; termininiń AQSH sawda belgisine arza berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/apples-app-store-and-a-little-trademark-history/| bet = Apple's App Store and a little trademark history| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401055453/http://www.zdnet.com/article/apples-app-store-and-a-little-trademark-history/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Dignan| at = Larry| sáne = 2011-jıl 22-mart | jumıs = [[ZDNet]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;, bul 2011-jıldıń basında waqtınsha tastıyıqlandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2382968,00.asp| bet = How Apple Can Trademark 'App Store'| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160920051330/http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2382968,00.asp| arxivsáne = 2016-jıl 20-sentyabr | avtor = Pachal| at = Peter| sáne = 2011-jıl 1-aprel | jumıs = [[PC Magazine]]| baspaxana = [[Ziff Davis]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. 2011-jıldıń iyun ayında Apple-dıń Amazonǵa qarsı isin qarap atırǵan AQSH okrug sudyası Fillis Gamilton Amazonnıń &quot;App Store&quot; atın qollanıwın toqtatıw haqqındaǵı Appledıń ótinishin &quot;bálkim&quot; qabıl etpeytuǵının ayttı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/judge-likely-to-deny-apples-appstore-complaint/| bet = Judge likely to deny Apple's 'Appstore' complaint| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401060810/https://www.cnet.com/news/judge-likely-to-deny-apples-appstore-complaint/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Lowensohn| at = Josh| sáne = 2011-jıl 22-iyun | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.reuters.com/article/us-apple-amazon-idUSTRE75L79Y20110622| bet = Apple may have tough road in Amazon lawsuit| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160311090836/http://www.reuters.com/article/us-apple-amazon-idUSTRE75L79Y20110622| arxivsáne = 2016-jıl 11-mart | avtor = Levine| at = Dan| sáne = 2011-jıl 22-iyun | jumıs = [[Reuters]]| baspaxana = [[Thomson Reuters]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. Iyul ayında federal sudya Appleǵa Amazonnıń Appstore-ına qarsı dáslepki sudtıń qararın beriwden bas tarttı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2011/07/apples-preliminary-injunction-against-amazons-appstore-denied/| bet = Apple denied preliminary injunction against Amazon's &quot;Appstore&quot;| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401060142/https://arstechnica.com/apple/2011/07/apples-preliminary-injunction-against-amazons-appstore-denied/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Foresman| at = Chris| sáne = 2011-jıl 7-iyul | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;.

&quot;App&quot; sózi keń tarqalǵan úrdis sózge aylandı; 2011-jıldıń yanvar ayında &quot;app&quot; sózi Amerika dialekt jámiyeti tárepinen 2010-jıldıń &quot;Jıl sózi&quot; sıylıǵına ılayıq kórildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.americandialect.org/app-voted-2010-word-of-the-year-by-the-american-dialect-society-updated| bet = &quot;App&quot; voted 2010 word of the year by the American Dialect Society (UPDATED)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150905032056/http://www.americandialect.org/app-voted-2010-word-of-the-year-by-the-american-dialect-society-updated| arxivsáne = 2015-jıl 5-sentyabr | sáne = 2011-jıl 7-yanvar | baspaxana = [[American Dialect Society]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macstories.net/news/app-is-2010s-word-of-the-year/| bet = App Is 2010's Word Of The Year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401145352/https://www.macstories.net/news/app-is-2010s-word-of-the-year/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Fink| at = Cody| sáne = 2011-jıl 13-yanvar | jumıs = MacStories| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. &quot;App&quot; sózi 1970-jıllardıń aqırınan baslap &quot;application&quot; sóziniń qısqartılǵan forması sıpatında qollanılıp kiyatır&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.moneycrashers.com/killer-apps-explained-history-examples-impacts-future/| bet = Killer Apps Explained| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200919211933/https://www.moneycrashers.com/killer-apps-explained-history-examples-impacts-future/| arxivsáne = 2020-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[MoneyCrashers]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-sentyabr }}&lt;/ref&gt;, hám 2006-jıldan baslap ónim atlarında, mısalı, sol waqıtta Google Apps dep atalǵan ónimde qollanılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://googlepress.blogspot.no/2006/08/google-launches-hosted-communications_28.html| bet = Google Launches Hosted Communications Services| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170325005647/http://googlepress.blogspot.no/2006/08/google-launches-hosted-communications_28.html| arxivsáne = 2017-jıl 25-mart | sáne = 2006-jıl 28-avgust | jumıs = News from Google| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;.

Apple 2010-jıldıń oktyabr ayında Mac App Store haqqında járiyaladı, bul onıń macOS jeke kompyuter operaciyalıq sisteması ushın uqsas qosımshalardı tarqatıw platforması edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-unveils-new-macbook-airs-previews-lion/| bet = Apple unveils new MacBook Airs, previews Lion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171201061243/https://www.cnet.com/news/apple-unveils-new-macbook-airs-previews-lion/| arxivsáne = 2017-jıl 1-dekabr | avtor = Fried| at = Ina| sáne = 2010-jıl 20-oktyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2010/10/20/app-store-for-os-x-unveiled/| bet = Mac App Store for OS X 10.6 and 10.7 unveiled, coming 'within 90 days'| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401144537/https://www.engadget.com/2010/10/20/app-store-for-os-x-unveiled/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Miller| at = Ross| sáne = 2010-jıl 20-oktyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Rásmiy iske qosılıwı 2011-jıldıń yanvar ayında 10.6.6 &quot;Snow Leopard&quot; jańalanıwınıń shıǵarılıwı menen birge boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1156962/software/mac-app-store-faq.html| bet = The Mac App Store: What you need to know| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401150128/http://www.macworld.com/article/1156962/software/mac-app-store-faq.html| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | sáne = 2011-jıl 6-yanvar | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2011/01/06Apples-Mac-App-Store-Opens-for-Business.html| bet = Apple's Mac App Store Opens for Business| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170102080357/https://www.apple.com/pr/library/2011/01/06Apples-Mac-App-Store-Opens-for-Business.html| arxivsáne = 2017-jıl 2-yanvar | sáne = 2011-jıl 6-yanvar | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;.

2013-jıldıń fevral ayında Apple baǵdarlamashılarǵa óz qosımshalarına sіlteme ushın appstore.com domenin qollana alatuǵının xabarladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.businessinsider.com/apple-appstore-message-2013-2| bet = Apple Does Not Want You To Visit Appstore.com| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161127022108/http://www.businessinsider.com/apple-appstore-message-2013-2| arxivsáne = 2016-jıl 27-noyabr | avtor = Thomas| at = Owen| sáne = 2013-jıl 4-fevral | jumıs = [[Business Insider]]| baspaxana = [[Axel Springer SE]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2013/02/03/apple-debuts-new-vanity-urls-for-app-store-developers-during-super-bowl-domain-name-land-grab-to-follow/| bet = Apple Debuts New AppStore.com Vanity URLs For Developers During Super Bowl| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401150935/https://techcrunch.com/2013/02/03/apple-debuts-new-vanity-urls-for-app-store-developers-during-super-bowl-domain-name-land-grab-to-follow/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2013-jıl 3-fevral | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2013/02/apple-debuts-new-appstore-com-urls-during-super-bowl-47/| bet = Apple debuts new AppStore.com URLs during Super Bowl 47| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401144253/https://arstechnica.com/apple/2013/02/apple-debuts-new-appstore-com-urls-during-super-bowl-47/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Foresman| at = Chris| sáne = 2013-jıl 4-fevral | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. Iyun ayında óziniń [[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|baǵdarlamashılar konferenciyasında]] Apple App Storeda jaqın arada &quot;Balalar&quot; bóliminiń payda bolatuǵının, jas sheklewleri boyınsha kategoriyalarǵa bólingen qosımshalardıń jańa bólimin járiyaladı hám bul bólim 2013-jıldıń sentyabr ayında iOS 7 versiyasınıń shıǵarılıwı menen birge iske qosıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2013/09/22/introducing-apples-new-kids-app-store/| bet = Introducing Apple's New &quot;Kids&quot; App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401150938/https://techcrunch.com/2013/09/22/introducing-apples-new-kids-app-store/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2013-jıl 22-sentyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2013/09/19/app-store-makes-it-easier-for-parents-to-find-apps-for-their-children-with-new-kids-category-in-ios-7/| bet = App Store makes it easier for parents to find apps for their children with new Kids Category in iOS 7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401145118/https://9to5mac.com/2013/09/19/app-store-makes-it-easier-for-parents-to-find-apps-for-their-children-with-new-kids-category-in-ios-7/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Guarino| at = Sarah| sáne = 2013-jıl 19-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;.

2016-jılı bir neshe ǵalaba xabar quralları qosımshalardıń áhmiyetiniń ádewir tómenlegenin xabarladı. Recode &quot;Qosımshalar bumı tamam boldı&quot; dep jazdı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.recode.net/2016/6/8/11883518/app-boom-over-snapchat-uber| bet = The app boom is over| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170623133208/https://www.recode.net/2016/6/8/11883518/app-boom-over-snapchat-uber| arxivsáne = 2017-jıl 23-iyun | avtor = Kafka| at = Peter| sáne = 2016-jıl 8-iyun | jumıs = [[Recode]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-iyun }}&lt;/ref&gt;, TechCrunch basılımındaǵı redakciyalıq maqalada &quot;Mobil qosımshalar ekosistemasın qorshap turǵan úmitsizlik hawası anıq hám ruwxtı túsiredi&quot; delingen&lt;ref name=&quot;tc-monetization&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/06/21/the-apple-app-store-graveyard/| bet = The Apple App Store graveyard| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170625232900/https://techcrunch.com/2016/06/21/the-apple-app-store-graveyard/| arxivsáne = 2017-jıl 25-iyun | avtor = Austin| at = Alex| sáne = 2016-jıl 21-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-iyun }}&lt;/ref&gt;, al The Verge &quot;qosımshalardı bir-eki dollarǵa satıwdıń dáslepki App Store modeli gónergen bolıp kórinedi&quot; dep jazdı&lt;ref name=&quot;verge-monetization&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/3/2/11140928/app-store-economy-apple-android-pixite-bankruptcy| bet = Life and death in the App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170623025812/https://www.theverge.com/2016/3/2/11140928/app-store-economy-apple-android-pixite-bankruptcy| arxivsáne = 2017-jıl 23-iyun | avtor = Newton| at = Casey| sáne = 2016-jıl 2-mart | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-iyun }}&lt;/ref&gt;. Máseleler arasında tutınıwshılardıń &quot;zerigiwi&quot;,[3] qosımshalardı tabıwdıń qıyınlıǵı&lt;ref name=&quot;verge-monetization&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tc-monetization&quot; /&gt; hám 2014-jılǵı esabatta aytılǵanınday, smartfon qollanıwshıları arasında jańa qosımshalardı júklep alıwdıń tómenligi bar edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://qz.com/253618/most-smartphone-users-download-zero-apps-per-month/| bet = Most smartphone users download zero apps per month| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170623204953/https://qz.com/253618/most-smartphone-users-download-zero-apps-per-month/| arxivsáne = 2017-jıl 23-iyun | avtor = Frommer| at = Dan| sáne = 2014-jıl 22-avgust | jumıs = [[Quartz (publication)|Quartz]]| baspaxana = [[Atlantic Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-iyun }}&lt;/ref&gt;.

2016-jıldıń oktyabr ayında, qosımshalardı tabıwdı jaqsılaw maqsetinde, Apple AQSHtaǵı paydalanıwshılar ushın App Storeda baǵdarlamashılarǵa reklama orınların satıp alıw múmkinshiligin iske qostı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2016/10/06/ads-appearing-app-store-search-results/| bet = Ads Now Appearing in App Store Search Results for U.S. Users| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171206152828/https://www.macrumors.com/2016/10/06/ads-appearing-app-store-search-results/| arxivsáne = 2017-jıl 6-dekabr | avtor = Hardwick| at = Tim| sáne = 2016-jıl 6-oktyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Izlew nátiyjeleriniń joqarǵı bóliminde kórsetiletuǵın reklamalar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/10/6/13184346/apple-app-store-ads| bet = Apple starts showing ads in App Store search results| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171206160936/https://www.theverge.com/2016/10/6/13184346/apple-app-store-ads| arxivsáne = 2017-jıl 6-dekabr | avtor = Vincent| at = James| sáne = 2016-jıl 6-oktyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://venturebeat.com/2016/10/05/apple-starts-showing-app-store-search-ads-in-the-u-s/| bet = Apple starts showing App Store search ads in the U.S.| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171206163945/https://venturebeat.com/2016/10/05/apple-starts-showing-app-store-search-ads-in-the-u-s/| arxivsáne = 2017-jıl 6-dekabr | avtor = Novet| at = Jordan| sáne = 2016-jıl 5-oktyabr | jumıs = [[VentureBeat]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-dekabr }}&lt;/ref&gt; tek ǵana tiyisli gilt sózlerge tiykarlanǵan hám paydalanıwshılar haqqında profiller dúziw ushın qollanılmaydı&lt;ref name=&quot;verge changes&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/6/8/11880730/apple-app-store-subscription-update-phil-schiller-interview| bet = App Store 2.0| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170130041023/http://www.theverge.com/2016/6/8/11880730/apple-app-store-subscription-update-phil-schiller-interview| arxivsáne = 2017-jıl 30-yanvar | avtor = Goode| at = Lauren| sáne = 2016-jıl 8-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;. Apple 2017-jıldıń aprel ayında izlew reklamaların Ullıbritaniya, Avstraliya hám Jańa Zelandiyaǵa keńeytti, sonıń menen birge baǵdarlamashılar ushın kóbirek sazlanatuǵın reklama parametrlerin usındı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/04/19/app-store-search-ads-expand-internationally-with-new-campaign-tools/| bet = App Store Search Ads expand internationally with new campaign tools| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170625022708/https://9to5mac.com/2017/04/19/app-store-search-ads-expand-internationally-with-new-campaign-tools/| arxivsáne = 2017-jıl 25-iyun | avtor = Barbosa| at = Greg| sáne = 2017-jıl 19-aprel | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/17/04/19/apple-to-expand-search-ads-to-three-international-markets-debuts-new-management-tools| bet = Apple to expand Search Ads to three international markets, debuts new management tools| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171203061351/http://appleinsider.com/articles/17/04/19/apple-to-expand-search-ads-to-three-international-markets-debuts-new-management-tools| arxivsáne = 2017-jıl 3-dekabr | avtor = Campbell| at = Mikey| sáne = 2017-jıl 19-aprel | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-dekabr }}&lt;/ref&gt;. 2017-jıldıń oktyabr ayında izlew reklamaları Kanada, Meksika hám Shveycariyaǵa keńeytildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/10/10/search-ads-app-store/| bet = App Store Search Ads go live today in Canada, Mexico, and Switzerland| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171206153149/https://9to5mac.com/2017/10/10/search-ads-app-store/| arxivsáne = 2017-jıl 6-dekabr | avtor = Potuck| at = Michael| sáne = 2017-jıl 10-oktyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-dekabr }}&lt;/ref&gt;. 2017-jıldıń dekabr ayında Apple óziniń izlew reklamaları baǵdarlamasın qayta islep shıqtı hám eki túrli versiyasın usındı; &quot;Search Ads Basic&quot; kishi baǵdarlamashılarǵa baǵdarlanǵan, ornatıw ushın tólew baǵdarlaması bolıp, onda olar tek paydalanıwshılar haqıyqatında olardıń qosımshasın ornatqanda ǵana tóleydi. Search Ads Basic jáne de ańsatıraq ornatıw processi hám sheklengen aylıq byudjetke iye. &quot;Search Ads Advanced&quot; burınǵı usılǵa berilgen jańa atama bolıp, onda baǵdarlamashılar paydalanıwshılar izlew nátiyjelerinde olardıń qosımshaların basqan hár saparı tólewi kerek, sonıń menen birge sheksiz aylıq byudjetke iye&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2017/12/05/apple-introduces-a-new-pay-per-install-ad-product-called-search-ads-basic/| bet = Apple introduces a new pay-per-install ad product called Search Ads Basic| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171206003933/https://techcrunch.com/2017/12/05/apple-introduces-a-new-pay-per-install-ad-product-called-search-ads-basic/| arxivsáne = 2017-jıl 6-dekabr | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2017-jıl 5-dekabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[Oath Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2017/12/05/apple-search-ads-basic-option/| bet = Apple Adds New 'Search Ads Basic' Ad Option for Developers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171206123107/https://www.macrumors.com/2017/12/05/apple-search-ads-basic-option/| arxivsáne = 2017-jıl 6-dekabr | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2017-jıl 5-dekabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

2017-jıldıń yanvar ayında, sol waqıttaǵı iOS 10.3 versiyasınıń jańa beta-versiyasınıń hújjetleri haqqında xabarlar payda boldı, onda Apple baǵdarlamashılarǵa App Storedaǵı paydalanıwshılardıń pikirlerine juwap beriw múmkinshiligin beretuǵını aytılǵan, bul baǵdarlamashılardıń paydalanıwshılar menen baylanısıwına jol qoymaytuǵın aldıńǵı sheklewden áhmiyetli ózgeris edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2017/01/24/apple-will-finally-let-developers-respond-to-app-store-reviews/| bet = Apple will finally let developers respond to App Store reviews| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170328105451/https://techcrunch.com/2017/01/24/apple-will-finally-let-developers-respond-to-app-store-reviews/| arxivsáne = 2017-jıl 28-mart | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2017-jıl 24-yanvar | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/01/24/apple-will-let-developers-reply-to-reviews-in-the-app-store-soon-for-ios-and-mac-apps/| bet = Apple will let developers reply to reviews in the App Store soon, for iOS and Mac apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330005224/https://9to5mac.com/2017/01/24/apple-will-let-developers-reply-to-reviews-in-the-app-store-soon-for-ios-and-mac-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2017-jıl 24-yanvar | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;. Bul funkciya 2017-jıldıń 27-martında iOS 10.3 paydalanıwshılarǵa shıǵarılǵanda rásmiy túrde iske qosıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2017/03/27/apple-releases-ios-10-3/| bet = Apple Releases iOS 10.3 With Find My AirPods, APFS, App Store Review Tweaks and More| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170327194444/https://www.macrumors.com/2017/03/27/apple-releases-ios-10-3/| arxivsáne = 2017-jıl 27-mart | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2017-jıl 27-mart | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;.

Apple jáne de iTunes Affiliate baǵdarlamasın usındı, ol adamlarǵa basqalardı qosımshalarǵa hám basqa [[iTunes]] mazmunına, sonıń ishinde qosımsha ishindegi satıp alıwlarǵa, satıwlardıń belgili bir procenti ushın jiberiw múmkinshiligin beredi. Qosımsha ishindegi satıp alıwlar ushın komissiya mólsheri 2017-jıldıń may ayında 7% ten 2.5% ke deyin tómenletildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/17/05/08/apple-confirms-reduced-app-store-affiliate-commission-rates-apply-to-in-app-purchases| bet = Apple confirms reduced App Store affiliate commission rates apply to in-app purchases| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170511211316/http://appleinsider.com/articles/17/05/08/apple-confirms-reduced-app-store-affiliate-commission-rates-apply-to-in-app-purchases| arxivsáne = 2017-jıl 11-may | sáne = 2017-jıl 8-may | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 9-may }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/05/07/apple-clarifies-itunes-affiliate-changes-apps-stay-at-7-in-app-purchases-fall-to-2-5/| bet = Apple clarifies iTunes affiliate changes: apps stay at 7% &amp; in-app purchases fall to 2.5%| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170508154636/https://9to5mac.com/2017/05/07/apple-clarifies-itunes-affiliate-changes-apps-stay-at-7-in-app-purchases-fall-to-2-5/| arxivsáne = 2017-jıl 8-may | avtor = Miller| at = Chance| sáne = 2017-jıl 7-may | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 9-may }}&lt;/ref&gt; hám 2018-jılı tolıǵı menen toqtatıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2018/08/01/apple-is-ending-its-app-store-affiliate-program-in-october/| bet = Apple is ending its App Store Affiliate Program in October| avtor = Kumparak| at = Greg| sáne = 2018-jıl 2-avgust | til = en-US| jumıs = [[TechCrunch]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 3-aprel }}&lt;/ref&gt;.

2017-jıldıń sentyabr ayında iOS 11 shıǵarılıwı menen App Store úlken dizayn ózgerisine ushıradı. Jańa dizayn redakciyalıq mazmunǵa hám kúndelikli jańalıqlarǵa kóbirek itibar qaratadı hám Appledıń bir neshe ornatılǵan iOS qosımshalarına uqsas &quot;taza hám izbe-iz hám ráńbáreń kóriniske&quot; iye&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/6/5/15741096/apple-app-store-games-redesign-announcement-wwdc-2017| bet = Apple unveils redesigned App Store with an all-new way to find apps and games| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170606105212/https://www.theverge.com/2017/6/5/15741096/apple-app-store-games-redesign-announcement-wwdc-2017| arxivsáne = 2017-jıl 6-iyun | avtor = Vincent| at = James| sáne = 2017-jıl 5-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2017/06/05/apple-redesigning-app-store/| bet = Apple Reveals Redesigned App Store for iOS 11 With Design Similar to Apple Music| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170715025920/https://www.macrumors.com/2017/06/05/apple-redesigning-app-store/| arxivsáne = 2017-jıl 15-iyul | avtor = Broussard| at = Mitchel| sáne = 2017-jıl 5-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2017/06/05/apple-introduces-a-completely-redesigned-app-store/| bet = Apple introduces a completely redesigned App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170606012756/https://techcrunch.com/2017/06/05/apple-introduces-a-completely-redesigned-app-store/| arxivsáne = 2017-jıl 6-iyun | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2017-jıl 5-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-iyun }}&lt;/ref&gt;.

2017-jıldıń sentyabr ayına shekem Apple paydalanıwshılarǵa [[iTunes]] kompyuter baǵdarlaması arqalı ózleriniń iOS qosımshaları satıp alıwların basqarıw múmkinshiligin usındı. Sentyabr ayında iTunestıń 12.7-versiyası shıǵarıldı, bul processte App Store bólimi alıp taslandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/9/12/16298988/apple-itunes-desktop-update-removes-app-store| bet = Apple starts cutting the bloat from iTunes by removing iOS App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171213043031/https://www.theverge.com/2017/9/12/16298988/apple-itunes-desktop-update-removes-app-store| arxivsáne = 2017-jıl 13-dekabr | avtor = Welch| at = Chris| sáne = 2017-jıl 12-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/apple-removes-ios-app-store-from-desktop-versions-of-itunes/| bet = Apple's iTunes removes iOS App Store from desktop version| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171214184718/http://www.zdnet.com/article/apple-removes-ios-app-store-from-desktop-versions-of-itunes/| arxivsáne = 2017-jıl 14-dekabr | avtor = Smith| at = Jake| sáne = 2017-jıl 13-sentyabr | jumıs = [[ZDNet]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Biraq, kelesi ayda [[iTunes]] 12.6.3 de shıǵarıldı, onda App Store saqlanıp qaldı, 9to5Mac bul ekinshi shıǵarılıwdı Apple &quot;ishki qosımshalardı jaylastırıwdı ámelge asıratuǵın ayırım biznesler ushın zárúr&quot; dep belgilegenin atap ótti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/10/09/apple-itunes-apps-focused-removed-stopgap/| bet = Apple still offers an iTunes version with App Store, Ringtones and other features removed in 'focused' iTunes 12.7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217013938/https://9to5mac.com/2017/10/09/apple-itunes-apps-focused-removed-stopgap/| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2017-jıl 9-oktyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2017/10/09/apple-itunes-with-app-store-included/| bet = Apple Quietly Releases iTunes 12.6.3 With Built-In App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201402/https://www.macrumors.com/2017/10/09/apple-itunes-with-app-store-included/| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Hardwick| at = Tim| sáne = 2017-jıl 9-oktyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

2017-jıldıń dekabr ayında Apple baǵdarlamashılardıń qosımshalardı aldın ala buyırtpa beriw múmkinshiligin usına alatuǵının járiyaladı, bul qosımshalardı shıǵarılıwdan 2-90 kún aldın dúkanda kórinetuǵın etiwge múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/12/11/app-store-pre-order-support/| bet = App Store now lets any developer make apps available for pre-order| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171212012415/https://9to5mac.com/2017/12/11/app-store-pre-order-support/| arxivsáne = 2017-jıl 12-dekabr | avtor = Miller| at = Chance| sáne = 2017-jıl 11-dekabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 12-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2017/12/11/apple-allowing-app-pre-orders/| bet = Apple Now Allowing Developers to Offer App Pre-Orders| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171212102121/https://www.macrumors.com/2017/12/11/apple-allowing-app-pre-orders/| arxivsáne = 2017-jıl 12-dekabr | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2017-jıl 11-dekabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 12-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

2018-jıldıń 4-yanvarında Apple jańa baspasóz málimlemesine muwapıq App Store rekordlı bayram máwsimin basınan ótkergenin járiyaladı. Rojdestvo keshesinen baslanǵan hápte dawamında rekord sandaǵı tutınıwshılar App Store-dan satıp alıwlar ámelge asırdı, sol jeti kúnlik dáwirde 890 million dollardan kóbirek qarjı jumsadı. Tek 2018-jıldıń Jańa jıl kúniniń ózinde tutınıwshılar 300 million dollarlıq satıp alıwlardı ámelge asırdı&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.apple.com/newsroom/2018/01/app-store-kicks-off-2018-with-record-breaking-holiday-season/|title=App Store kicks off 2018 with record-breaking holiday season|newspaper=Apple Newsroom|access-date=2018-01-05}}&lt;/ref&gt;.

2019-jıldıń sentyabr ayında Apple kompaniyası App Store ishinde video oyınlar ushın jazılıw xızmeti Apple Arcade-ti iske qostı.

2020-jıldıń mart ayında Apple &quot;Apple arqalı kiriw&quot; funkciyasın úshinshi tárep kiriwlerin paydalanatuǵın hár qanday qosımshalar ushın májbúriy etti (mısalı, Google akkauntı arqalı kiriw hám t.b.). Jańa App Store nızamlarınıń bir bólegi sıpatında, baǵdarlamashılar ushın bul funkciyanı ámelge asırıwdıń sońǵı múddeti 30-aprel boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/kateoflahertyuk/2020/03/09/sign-in-with-apple-what-it-is-and-how-to-use-it/| bet = Sign In With Apple: Why This Security Feature Matters, And How To Use It| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200309175340/https://www.forbes.com/sites/kateoflahertyuk/2020/03/09/sign-in-with-apple-what-it-is-and-how-to-use-it/| arxivsáne = 2020-jıl 9-mart | avtor = O'Flaherty| at = Kate| sáne = 2020-jıl 9-mart | jumıs = Forbes| qaralǵan sáne = 2021-jıl 28-avgust }}&lt;/ref&gt;.

2019 hám 2020-jıllarda Apple kompaniyası Spotify&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2019/3/16/18268811/spotify-apple-european-commission-antitrust-statement-war-of-words| bet = Spotify responds to Apple, calling it a 'monopolist'| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200726134510/https://www.theverge.com/2019/3/16/18268811/spotify-apple-european-commission-antitrust-statement-war-of-words| arxivsáne = 2020-jıl 26-iyul | avtor = Liptak| at = Andrew| sáne = 2019-jıl 16-mart | til = en| jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2020-jıl 6-sentyabr }}&lt;/ref&gt;, Airbnb&lt;ref&gt;{{Cite news| sáne =2020-07-28|title=Their Businesses Went Virtual. Then Apple Wanted a Cut.|url=https://www.nytimes.com/2020/07/28/technology/apple-app-store-airbnb-classpass.html|access-date=2020-09-06}}&lt;/ref&gt; hám Hey&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2020/6/22/21298552/apple-hey-email-app-approval-rules-basecamp-launch| bet = Apple approves Hey email app, but the fight's not over| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200906054210/https://www.theverge.com/2020/6/22/21298552/apple-hey-email-app-approval-rules-basecamp-launch| arxivsáne = 2020-jıl 6-sentyabr | avtor = Patel| at = Nilay| sáne = 2020-jıl 22-iyun | til = en| jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2020-jıl 6-sentyabr }}&lt;/ref&gt; sıyaqlı basqa kompaniyalar hám retlestiriwshiler tárepinen App Store-nı monopoliya sıpatında basqarǵanı hám baǵdarlamashılardan artıqsha aqsha alǵanı ushın jiyi sınǵa alındı, sonday-aq Evropa Awqamı hám Qurama Shtatlarda nızamlı tergewler hám sud isleriniń baǵdarına aylandı. Fortnite oyınınıń dóretiwshisi Epic Games penen [[Apple Inc.|Apple]] arasındaǵı qarama-qarsılıq Epic Games v. Apple sud isine alıp keldi. 2020-jıldıń dekabr ayında Apple jıllıq tabısı 1 million AQSH dollarınan kem bolǵan baǵdarlamashılar ushın Apple-dıń tabıs úlesin 30% ten 15% ke tómenletetuǵın &quot;Kishi biznes baǵdarlamasın&quot; engizetuǵının járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnbc.com/2020/11/18/apple-will-cut-app-store-fees-by-half-to-15percent-for-small-developers.html| bet = Apple will cut App Store commissions by half to 15% for small app makers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210911142901/https://www.cnbc.com/2020/11/18/apple-will-cut-app-store-fees-by-half-to-15percent-for-small-developers.html| arxivsáne = 2021-jıl 11-sentyabr | avtor = Leswing| at = Kif| sáne = 2020-jıl 18-noyabr | til = en| jumıs = CNBC| qaralǵan sáne = 2021-jıl 10-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Sonıń menen bir qatarda, Qıtay&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnbc.com/2017/07/31/apple-removes-vpn-apps-in-china-app-store.html| bet = Apple removes VPN apps in China as Beijing doubles down on censorship| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171109023820/https://www.cnbc.com/2017/07/31/apple-removes-vpn-apps-in-china-app-store.html| arxivsáne = 2017-jıl 9-noyabr | avtor = Choudhury| at = Saheli Roy| sáne = 2017-jıl 2-avgust | til = en| jumıs = CNBC| qaralǵan sáne = 2020-jıl 6-sentyabr }}&lt;/ref&gt;, Hindistan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2020/06/29/india-bans-tiktok-dozens-of-other-chinese-apps/| bet = India bans TikTok, dozens of other Chinese apps| avtor = Singh| at = Manish| sáne = 2020-jıl 29-iyun | til = en-US| jumıs = TechCrunch| qaralǵan sáne = 2024-jıl 3-aprel }}&lt;/ref&gt; hám Rossiya&lt;ref&gt;{{Cite news| sáne =2017-01-06|title=Russia Requires Apple and Google to Remove LinkedIn From Local App Stores|url=https://www.nytimes.com/2017/01/06/technology/linkedin-blocked-in-russia.html|access-date=2020-09-06}}&lt;/ref&gt; sıyaqlı mámleketler Apple-dan belgili qosımshalardı alıp taslawdı talap ete basladı, ayırım qosımshalardı alıp taslaw qáwpi kóbinese geosiyasiy jánjellerdiń bir bólegine aylandı&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2020-08-01|title=Trump says he will ban TikTok in the US|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-53619287|access-date=2020-09-06}}&lt;/ref&gt;.
2022-jıldıń yanvar ayında Apple App Store-ǵa jasırın qosımshalardı qollaw múmkinshiligin qostı. Bul qosımshalardı tek tuwrı siltemeler arqalı júklep alıwǵa boladı hám izlew nátiyjelerinde kórinbeydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2022/1/30/22909367/apple-unlisted-apps-app-store| bet = Apple adds unlisted apps to its App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220131110256/https://www.theverge.com/2022/1/30/22909367/apple-unlisted-apps-app-store| arxivsáne = 2022-jıl 31-yanvar | avtor = Roth| at = Emma| sáne = 2022-jıl 30-yanvar | til = en| jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2022-jıl 31-yanvar }}&lt;/ref&gt;.
Keyinirek, 2022-jıldıń dekabr ayında Bloomberg basılımınıń maqalasında kompaniya iOS-ta sırttan ornatıw hám alternativ qosımshalar dúkanların ashıw ushın tayarlıq kóre baslaǵanı, bul sol jıldıń sentyabr ayında qabıl etilgen Evropa Awqamınıń Cifrlı bazarlar haqqındaǵı nızamına muwapıqlıq ushın ekenligi aytıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-12-13/will-apple-allow-users-to-install-third-party-app-stores-sideload-in-europe?leadSource=uverify%20wall| bet = Apple to Allow Outside App Stores in Overhaul Spurred by EU Laws| arxivurl = https://web.archive.org/web/20221222215724/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-12-13/will-apple-allow-users-to-install-third-party-app-stores-sideload-in-europe?leadSource=uverify%20wall| arxivsáne = 2022-jıl 22-dekabr | avtor = Gurman| at = Mark| sáne = 2022-jıl 13-dekabr | jumıs = [[Bloomberg News]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Sol maqalada Apple kompaniyasınıń iOS-taǵı NFC hám kamera sistemaların, sonday-aq Find My tarmaǵın Tile sıyaqlı AirTag básekilesleri ushın ashıwdı jobalastırıp atırǵanı da aytılǵan.

Evropa Komissiyasınıń antimonopoliyalıq tergewinen keyin, 2024-jıldıń 25-yanvarında Apple Xbox Cloud Streaming hám GeForce Now sıyaqlı oyın striming qosımshaları hám xızmetlerine App Store-da ruqsat berdi. Sonday-aq, Apple Evropa Awqamındaǵı iPhone paydalanıwshılarına úshinshi tárep qosımshalar dúkanların hám brauzer tiykarların paydalanıwǵa ruqsat berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2024/1/25/24050430/apple-app-store-game-streaming| bet = Apple opens App Store to game streaming services| avtor = Webster| at = Andrew| sáne = 2024-jıl 25-yanvar | jumıs = [[The Verge]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 4-mart }}&lt;/ref&gt;.

== Rawajlanıw hám monetizaciya ==

=== iOS SDK ===
iOS SDK (Baǵdarlama rawajlandırıw jıynaǵı) iOS-te mobil qosımshalardı rawajlandırıwǵa múmkinshilik beredi. Bul Mac jeke kompyuterleri paydalanıwshıları ushın biypul júklep alıw múmkin&lt;ref name=&quot;SDK FAQ&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/faq-what-does-the-iphone-sdk-mean/| bet = FAQ: What does the iPhone SDK mean?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160913135508/http://www.cnet.com/news/faq-what-does-the-iphone-sdk-mean/| arxivsáne = 2016-jıl 13-sentyabr | avtor = Guevin| at = Jennifer| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. [[Microsoft Windows]] kompyuterleri ushın jetkilikli emes&lt;ref name=&quot;SDK FAQ&quot; /&gt; SDK iOS qurılmalarınıń [[Apparatlıq támiynat|apparatlıq]] hám [[Programmalıq támiynat|baǵdarlamalıq támiynat]] qásiyetleri sıyaqlı hár qıylı funkciyaları hám xızmetlerine kiriwge múmkinshilik beretuǵın toplamlardı óz ishine aladı.&lt;ref name=&quot;MacRumors SDK&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2008/03/06/apple-releases-iphone-sdk-demos-spore-instant-messaging/| bet = Apple Releases iPhone SDK, Demos Spore, Instant Messaging| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160311195044/http://www.macrumors.com/2008/03/06/apple-releases-iphone-sdk-demos-spore-instant-messaging/| arxivsáne = 2016-jıl 11-mart | avtor = Kim| at = Arnold| sáne = 2008-jıl 6-mart | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq, rawajlandırıw barısında kompyuterde qurılmanıń kórinisi hám sezimin qaytalaytuǵın iPhone simulyatorın da óz ishine aladı&lt;ref name=&quot;MacRumors SDK&quot; /&gt; SDK-nıń jańa versiyaları iOS-tiń jańa versiyaları menen birge keledi.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2015/09/11/apple-developers-os-9-apps/| bet = Apple now allowing developers to submit iOS 9, OS X El Capitan and native Watch apps to the App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160822090552/https://9to5mac.com/2015/09/11/apple-developers-os-9-apps/| arxivsáne = 2016-jıl 22-avgust | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2015-jıl 11-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013/06/10/new-ios-sdk-features-for-developers/| bet = New iOS SDK features for developers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180115215751/https://www.engadget.com/2013/06/10/new-ios-sdk-features-for-developers/| arxivsáne = 2018-jıl 15-yanvar | avtor = Sande| at = Steven| sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Qosımshalardı sınap kóriw, texnikalıq qollaw hám App Store arqalı qosımshalardı tarqatıw ushın baǵdarlamashılar Apple Developer Program-ǵa jazılıwı talap etiledi.&lt;ref name=&quot;SDK FAQ&quot; /&gt;

Xcode penen birge iOS SDK baǵdarlamashılarǵa [[Swift (programmalastırıw tili)|Swift]] hám Objective-C sıyaqlı rásmiy qollanılatuǵın programmalastırıw tillerin qollanıp iOS qosımshaların jazıwǵa járdem beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.androidauthority.com/developing-for-android-vs-ios-697304/| bet = Developing for Android vs developing for iOS — in 5 rounds| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170626191841/http://www.androidauthority.com/developing-for-android-vs-ios-697304/| arxivsáne = 2017-jıl 26-iyun | avtor = Sinicki| at = Adam| sáne = 2016-jıl 9-iyun | jumıs = Android Authority| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;. Basqa kompaniyalar da ózleriniń tiyisli programmalastırıw tillerin qollanıp, óziniń iOS qosımshaların rawajlandırıwǵa múmkinshilik beretuǵın qurallardı jaratqan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/information-technology/2009/09/monotouch-drops-net-into-apples-walled-app-garden/| bet = MonoTouch drops .NET into Apple's walled app garden| arxivurl = https://web.archive.org/web/20151122123311/http://arstechnica.com/information-technology/2009/09/monotouch-drops-net-into-apples-walled-app-garden/| arxivsáne = 2015-jıl 22-noyabr | avtor = Paul| at = Ryan| sáne = 2009-jıl 15-sentyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1150522/cs5launch.html| bet = Adobe unleashes Creative Suite 5| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140924005201/http://www.macworld.com/article/1150522/cs5launch.html| arxivsáne = 2014-jıl 24-sentyabr | avtor = Dove| at = Jackie| sáne = 2010-jıl 11-aprel | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== Monetizaciya ===
App Store-da qosımshalardı járiyalaw ushın baǵdarlamashılar Apple-dıń Baǵdarlamashılar Programmasına kiriw ushın jılına $99 tólewi kerek&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.techrepublic.com/blog/software-engineer/app-store-fees-percentages-and-payouts-what-developers-need-to-know/| bet = App store fees, percentages, and payouts: What developers need to know| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171222051339/https://www.techrepublic.com/blog/software-engineer/app-store-fees-percentages-and-payouts-what-developers-need-to-know/| arxivsáne = 2017-jıl 22-dekabr | avtor = Mackenzie| at = Tim| sáne = 2012-jıl 7-may | jumıs = [[TechRepublic]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.pcworld.com/article/2933052/apple-frees-casual-ios-developers-of-membership-requirement.html| bet = Apple frees casual iOS developers of membership requirement| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170809181703/http://www.pcworld.com/article/2933052/apple-frees-casual-ios-developers-of-membership-requirement.html| arxivsáne = 2017-jıl 9-avgust | avtor = Frank| at = Blair Henry| sáne = 2015-jıl 8-iyun | jumıs = [[PC World]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Apple 2018-jıldan baslap AQSH-ta kommerciyalıq emes shólkemler hám húkimetler ushın bul tólemnen bas tartatuǵının járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/12/20/16804010/apple-waive-developer-fees-nonprofits-governments-2018| bet = Apple will waive developer fees for nonprofits and governments in 2018| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171222023454/https://www.theverge.com/2017/12/20/16804010/apple-waive-developer-fees-nonprofits-governments-2018| arxivsáne = 2017-jıl 22-dekabr | avtor = Bohn| at = Dieter| sáne = 2017-jıl 20-dekabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tc-templates&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2017/12/20/apple-revises-its-controversial-guidelines-on-template-based-apps/| bet = Apple revises its controversial guidelines on template-based apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171221023126/https://techcrunch.com/2017/12/20/apple-revises-its-controversial-guidelines-on-template-based-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 21-dekabr | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2017-jıl 20-dekabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[Oath Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Sońınan tólemnen bas tartıw basqa ellerdegi kommerciyalıq emes shólkemlerge, bilimlendiriw shólkemlerine hám húkimetlerge de keńeytildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/support/membership-fee-waiver/| bet = Apple Developer Program Membership Fee Waivers — Support — Apple Developer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200916231810/https://developer.apple.com/support/membership-fee-waiver/| arxivsáne = 2020-jıl 16-sentyabr | jumıs = developer.apple.com| qaralǵan sáne = 2020-jıl 6-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

Baǵdarlamashılardıń óz qosımshaların monetizaciyalaw ushın bir neshe variantları bar. &quot;Bypul model&quot; biypul qosımshalarǵa múmkinshilik beredi, bul paydalanıwshılardıń qızıǵıwshılıǵın arttıradı. &quot;Frimium modeli&quot; qosımshanı biypul júklep alıwǵa múmkinshilik beredi, biraq qollanıwshılarǵa qosımsha ishinde qosımsha tólemli funkciyalar usınıladı. &quot;Jazılıw modeli&quot; jańalanıp turatuǵın tranzakciyalar arqalı úziliksiz monetizaciyaǵa múmkinshilik beredi. &quot;Tólemli model&quot; qosımshanıń ózin tólemli júklep alıwǵa aylandıradı hám qosımsha funkciyalardı usınbaydı. Siyrek jaǵdaylarda, &quot;Paymium modeli&quot; hám tólemli qosımsha júklep alıwdı, hám tólemli qosımsha ishindegi kontentti usınadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/app-store/business-models/| bet = Choosing a Business Model| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170616105732/https://developer.apple.com/app-store/business-models/| arxivsáne = 2017-jıl 16-iyun | jumıs = Apple Developer| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-iyun }}&lt;/ref&gt;.

Qosımsha ishindegi jazılıwlar dáslep 2011-jıldıń fevral ayında jurnallar, gazetalar hám muzıka qosımshaları ushın engizilgen bolıp, baǵdarlamashılarǵa tabıstıń 70% in, al Apple ǵa 30% in berdi. Shıǵarıwshılar sonday-aq cifrlı jazılıwlardı óz veb-saytları arqalı sata alatuǵın edi, bul Apple dıń tólemlerinen qutılıwǵa múmkinshilik berdi, biraq olarǵa qosımshalardıń ózi arqalı óz veb-saytlarınıń alternativasın reklama qılıwǵa ruqsat etilmedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/technology/2011/feb/15/apple-subscription-service-app-store| bet = Apple launches subscription service for magazines, newspapers and music| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330011305/https://www.theguardian.com/technology/2011/feb/15/apple-subscription-service-app-store| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Halliday| at = Josh| sáne = 2011-jıl 15-fevral | jumıs = [[The Guardian]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1157927/app_store_subscriptions.html| bet = Apple launches long-awaited subscriptions for App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330003854/http://www.macworld.com/article/1157927/app_store_subscriptions.html| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Chartier| at = David| sáne = 2011-jıl 15-fevral | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;.

2016-jıldıń iyun ayında The Verge ge bergen intervyusında Apple dıń dúnya júzilik marketing boyınsha vice-prezidenti Fil Shiller App Store ǵa &quot;jańalanǵan itibar hám kúsh&quot; bólingenin ayttı hám bir neshe áhmiyetli ózgerislerdi, sonıń ishinde izlew nátiyjelerindegi reklamalar hám qosımshalarǵa jańa jazılıw modelin járiyaladı. Jazılıw modeli baǵdarlamashılar menen Apple arasındaǵı bekkem ornatılǵan 70/30 tabıs bólisiwin, eger qollanıwshı baǵdarlamashınıń qosımshasına bir jıl dawamında jazılıp tursa, jańa 85/15 tabıs bólisiwine ózgertti hám jazılıw imkaniyatın tek ayırım kategoriyalar ushın emes, al barlıq qosımshalar ushın ashtı&lt;ref name=&quot;verge changes&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2016/06/08/apple-major-app-store-changes/| bet = Apple Announces Major App Store Changes Including New Subscription Terms and Search Ads| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330005958/https://www.macrumors.com/2016/06/08/apple-major-app-store-changes/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2016-jıl 8-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;.

Qosımsha maǵlıwmatları hám túsiniklerin analizlewshi kompaniya App Annie 2016-jıldıń oktyabr ayında esabat járiyalap, Qıtaydıń App Store tabısı boyınsha Amerika Qurama Shtatlarınan ozıp ketkenin hám Apple dıń eń úlken bazarına aylanǵanın bildirdi. 2016-jıldıń úshinshi kvartalında qıtaylı paydalanıwshılar 1.7 milliard dollar jumsaǵan, al amerikalı paydalanıwshılar bolsa shama menen 1.5 milliard dollar jumsaǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/10/20/china-overtakes-the-u-s-in-ios-app-store-revenue/| bet = China overtakes the U.S. in iOS App Store revenue| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170711035953/https://techcrunch.com/2016/10/20/china-overtakes-the-u-s-in-ios-app-store-revenue/| arxivsáne = 2017-jıl 11-iyul | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2016-jıl 20-oktyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2016/10/21/china-overtakes-u-s-app-store/| bet = China 'Shatters' Records and Overtakes U.S. in App Store Revenue by 15% Margin| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170520104414/https://www.macrumors.com/2016/10/21/china-overtakes-u-s-app-store/| arxivsáne = 2017-jıl 20-may | avtor = Broussard| at = Mitchel| sáne = 2016-jıl 21-oktyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-iyun }}&lt;/ref&gt;.

2017-jıldıń iyun ayında Apple kompaniyası App Store nıń 2008-jılǵı ashılıwınan baslap baǵdarlamashılar ushın 70 milliard dollardan aslam tabıs jaratqanın járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2017/06/01/app-store-developer-earnings-top-70-billion/| bet = Apple Says Developers Have Earned Over $70 Billion From App Store Since It Launched| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170602020704/https://www.macrumors.com/2017/06/01/app-store-developer-earnings-top-70-billion/| arxivsáne = 2017-jıl 2-iyun | avtor = Rossignol| at = Joe| sáne = 2017-jıl 1-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 2-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2017/06/01/apple-passes-70b-in-app-developer-payouts-led-by-games-and-entertainment/| bet = Apple passes $70B in app developer payouts, led by games and entertainment| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170601135121/https://techcrunch.com/2017/06/01/apple-passes-70b-in-app-developer-payouts-led-by-games-and-entertainment/| arxivsáne = 2017-jıl 1-iyun | avtor = Lunden| at = Ingrid| sáne = 2017-jıl 1-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 2-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2020-jılǵa kelip, bul kórsetkish 155 milliard dollarǵa jetken.&lt;ref name=&quot;:5&quot;/&gt;

=== tvOS qosımshaları ===
App Store&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/app-store/| bet = App Store| til = en-US| jumıs = Apple| qaralǵan sáne = 2024-jıl 18-sentyabr }}&lt;/ref&gt; sonday-aq [[Apple TV]] ushın operaciyalıq sistema tvOS ta&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/tvos/| bet = tvOS| til = en| jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2024-jıl 18-sentyabr }}&lt;/ref&gt; jumıs isleydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/apple-tv-plus/| bet = Apple TV+| til = en-US| jumıs = Apple| qaralǵan sáne = 2024-jıl 18-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Bul 2015-jıldıń 9-sentyabrinde Apple kompaniyasınıń sentyabr ayındaǵı ilajında, 4-áwlad Apple TV menen birge járiyalandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2015/9/9/9276215/new-apple-tv-announced-price-specs-release-date| bet = New Apple TV announced with Siri and App Store, coming in October for $149| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170703180217/https://www.theverge.com/2015/9/9/9276215/new-apple-tv-announced-price-specs-release-date| arxivsáne = 2017-jıl 3-iyul | avtor = Welch| at = Chris| sáne = 2015-jıl 9-sentyabr | jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2018-jıl 26-may }}&lt;/ref&gt;.

tvOS baǵdarlamashılar ushın rawajlandırıw quralların óz ishine aladı. tvOS baǵdarlamashılarǵa Metal sıyaqlı [[IOS|iOS]]&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/ios/| bet = iOS 18| til = en| jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2024-jıl 18-sentyabr }}&lt;/ref&gt; 9 da kirgizilgen barlıq API lerdi óz ishine alıp TV ushın qosımshalar jaratıwǵa múmkinshilik beretuǵın SDK nı qollap-quwatlaydı. Ol jáne paydalanıwshılarǵa hár túrli qosımshalardı kóriw, júklep alıw hám ornatıw imkaniyatın beretuǵın qosımshanı qosadı. Sonıń menen bir qatarda, baǵdarlamashılar endi tek Apple dıń interfeysin paydalanıw ornına óz qosımshalarınıń ishinde ózleriniń interfeysin qollana aladı. tvOS iOS tiykarında dúzilgenlikten, bar bolǵan iOS qosımshaların úlken ekranǵa jaqsıraq sáykeslestiriw ushın az ǵana ózgerisler kirgizip, Xcode&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/xcode/| bet = Xcode| til = en| jumıs = Apple Developer| qaralǵan sáne = 2024-jıl 18-sentyabr }}&lt;/ref&gt; járdeminde [[Apple TV]] ge awdarıw ańsat. [[Apple Inc.|Apple]] barlıq dizimge alınǵan Apple baǵdarlamashılarına Xcode tı biypul usınadı. Jańa [[Apple TV]] ushın rawajlandırıwǵa qosımsha belgisi ushın parallaks súwret islew kerek. Bunı ámelge asırıw ushın Apple kompaniyası Apple TV ushın rawajlandırıw qurallarında Parallaks eksportlawshı hám aldın ala kóriw quralın usınadı.

== iOS qosımshalarınıń sanı ==
2008-jıl 10-iyulda Apple kompaniyasınıń sol waqıttaǵı bas direktorı [[Stiv Djobs]] USA Today gazetasına App Store da [[iPhone]] hám [[iPod Touch]] ushın 500 úshinshi tárep qosımshası bar ekenin, olardıń 125 i biypul ekenin ayttı&lt;ref name=&quot;Launching with 500&quot;/&gt; Dáslepki háptede on million júklep alıw dizimge alındı.&lt;ref name=&quot;First weekend&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2008/07/14iPhone-App-Store-Downloads-Top-10-Million-in-First-Weekend.html| bet = iPhone App Store Downloads Top 10 Million in First Weekend| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170212184147/http://www.apple.com/pr/library/2008/07/14iPhone-App-Store-Downloads-Top-10-Million-in-First-Weekend.html| arxivsáne = 2017-jıl 12-fevral | sáne = 2008-jıl 14-iyul | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;. Sentyabr ayına kelip, bar bolǵan qosımshalar sanı 3,000 ǵa jetti, 100 millionnan aslam júklep alıw ámelge asırıldı&lt;ref name=&quot;September 2008 apps&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2008/09/09App-Store-Downloads-Top-100-Million-Worldwide.html| bet = App Store Downloads Top 100 Million Worldwide| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401111744/http://www.apple.com/pr/library/2008/09/09App-Store-Downloads-Top-100-Million-Worldwide.html| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | sáne = 2008-jıl 9-sentyabr | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:AppleAppStoreStatistics.png|alt=Chart showing App Store downloads and available apps over time.|nobaý|300x300 nükte|App Store daǵı qosımshalardıń qoljetimliligi waqıt ótiwi menen júklep alıwlar sanına baylanıslı túrde artıp bardı.]]
Jıllar dawamında dúkan bir neshe áhmiyetli belgilerden ótti, sonıń ishinde 50,000&lt;ref name=&quot;50,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2009/06/08/40-million-iphones-and-ipod-touches-and-50000-apps/| bet = State Of The iPhone Ecosystem: 40 Million Devices and 50,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090610235745/http://www.techcrunch.com/2009/06/08/40-million-iphones-and-ipod-touches-and-50000-apps/| arxivsáne = 2009-jıl 10-iyun | avtor = Siegler| at = MG| sáne = 2009-jıl 8-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 100,000&lt;ref name=&quot;100,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2009/11/04/apple-announces-over-100000-apps-available-on-the-app-store/| bet = Apple Announces Over 100,000 Apps Available on the App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190330120948/https://www.macrumors.com/2009/11/04/apple-announces-over-100000-apps-available-on-the-app-store/| arxivsáne = 2019-jıl 30-mart | sáne = 2009-jıl 4-noyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 250,000&lt;ref name=&quot;250,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/mobile/2010/08/28/apples-app-store-now-features-250000-apps/| bet = Apple's App Store Now Features 250,000 Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170329233606/https://thenextweb.com/mobile/2010/08/28/apples-app-store-now-features-250000-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 29-mart | avtor = Brian| at = Matt| sáne = 2010-jıl 28-avgust | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;, 500,000&lt;ref name=&quot;500,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2011/10/04/more-than-18-billion-apps-downloaded-from-app-store/| bet = More than 18 billion apps downloaded from App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170421125437/https://www.engadget.com/2011/10/04/more-than-18-billion-apps-downloaded-from-app-store/| arxivsáne = 2017-jıl 21-aprel | avtor = Grothaus| at = Michael| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;, 1 million&lt;ref name=&quot;1 million&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/10/22/4866302/apple-announces-1-million-apps-in-the-app-store| bet = Apple announces 1 million apps in the App Store, more than 1 billion songs played on iTunes radio| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170512171633/https://www.theverge.com/2013/10/22/4866302/apple-announces-1-million-apps-in-the-app-store| arxivsáne = 2017-jıl 12-may | avtor = Ingraham| at = Nathan| sáne = 2013-jıl 22-oktyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;, hám 2 million qosımsha&lt;ref name=&quot;The Verge 2 million&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/6/13/11922926/apple-apps-2-million-wwdc-2016| bet = Apple's App Store now has over 2 million apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170210135527/http://www.theverge.com/2016/6/13/11922926/apple-apps-2-million-wwdc-2016| arxivsáne = 2017-jıl 10-fevral | avtor = Golson| at = Jordan| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. Bir milliardınshı qosımsha 2009-jıldıń 24-aprelinde júklep alındı&lt;ref name=&quot;Billion&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2009/04/24Apples-Revolutionary-App-Store-Downloads-Top-One-Billion-in-Just-Nine-Months.html| bet = Apple's Revolutionary App Store Downloads Top One Billion in Just Nine Months| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170315100024/http://www.apple.com/pr/library/2009/04/24Apples-Revolutionary-App-Store-Downloads-Top-One-Billion-in-Just-Nine-Months.html| arxivsáne = 2017-jıl 15-mart | sáne = 2009-jıl 24-aprel | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;.

2017-jılı Apple házirgi qosımsha nızamları hám texnologiyalarına sáykes kelmeytuǵın eski qosımshalardı alıp taslay baslaǵannan keyin app store daǵı qosımshalar sanı birinshi márte qısqardı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2018/04/04/app-store-shrank-for-first-time-in-2017-thanks-to-crackdowns-on-spam-clones-and-more/| bet = App Store shrank for first time in 2017 thanks to crackdowns on spam, clones and more| avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2018-jıl 4-aprel | til = en-US| jumıs = TechCrunch| qaralǵan sáne = 2024-jıl 3-aprel }}&lt;/ref&gt;. 2020-jılǵa kelip, onda shama menen 1.8 million qosımsha bar dep bahalandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.statista.com/statistics/276623/number-of-apps-available-in-leading-app-stores/| bet = Number of apps in leading app stores| arxivurl = https://web.archive.org/web/20131026124356/https://www.statista.com/statistics/276623/number-of-apps-available-in-leading-app-stores/| arxivsáne = 2013-jıl 26-oktyabr | til = en| jumıs = Statista| qaralǵan sáne = 2020-jıl 6-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Sáne
!Qoljetimli qosımshalar
!Usı kúnge shekemgi júklep alıwlar
|-
|11-iyul, 2008
|500&lt;ref name=&quot;Launching with 500&quot;/&gt;
|0&lt;ref name=&quot;Launching with 500&quot; /&gt;
|-
|14-iyul, 2008
|800&lt;ref name=&quot;First weekend&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CNET July 2008&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-one-million-iphones-sold-10-million-app-store-downloads-in-first-weekend/| bet = Apple: One million iPhones sold, 10 million App Store downloads in first weekend| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401055447/https://www.cnet.com/news/apple-one-million-iphones-sold-10-million-app-store-downloads-in-first-weekend/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = McCarthy| at = Caroline| sáne = 2008-jıl 15-iyul | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|10,000,000&lt;ref name=&quot;First weekend&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CNET July 2008&quot; /&gt;
|-
|9-sentyabr, 2008
|3,000&lt;ref name=&quot;September 2008 apps&quot;/&gt;
|100,000,000&lt;ref name=&quot;September 2008 apps&quot; /&gt;
|-
|16-yanvar, 2009
|15,000&lt;ref name=&quot;January 2009&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theregister.co.uk/2009/01/16/half_billion_iphone_apps/| bet = iPhone App Store breezes past 500 million downloads| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170505165333/http://www.theregister.co.uk/2009/01/16/half_billion_iphone_apps/| arxivsáne = 2017-jıl 5-may | avtor = Myslewski| at = Rik| sáne = 2009-jıl 16-yanvar | jumıs = [[The Register]]| baspaxana = Situation Publishing| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|500,000,000&lt;ref name=&quot;January 2009&quot; /&gt;
|-
|17-mart, 2009
|25,000&lt;ref name=&quot;March 2009&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2009/03/17/phone-apps-hit-800-million-downloads/| bet = Apple Opens Up More Ways To Get Paid On The iPhone, Adds Key New Features. Apps Hit 800 Million Downloads.| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190330094100/https://techcrunch.com/2009/03/17/phone-apps-hit-800-million-downloads/| arxivsáne = 2019-jıl 30-mart | avtor = Schonfeld| at = Erick| sáne = 2009-jıl 17-mart | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|800,000,000&lt;ref name=&quot;March 2009&quot; /&gt;
|-
|24-aprel, 2009
|35,000&lt;ref name=&quot;Billion&quot;/&gt;
|1,000,000,000&lt;ref name=&quot;Billion&quot; /&gt;
|-
|8-iyun, 2009
|50,000&lt;ref name=&quot;50,000&quot;/&gt;
|1,000,000,000+&lt;ref name=&quot;Billion&quot; /&gt;
|-
|14-iyul, 2009
|50,000&lt;ref name=&quot;50,000&quot; /&gt;
|1,500,000,000&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2009/07/14/apples-app-store-crosses-the-1-5-billion-download-mark/| bet = Apple's App Store crosses the 1.5 billion download mark| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120315112750/http://www.engadget.com/2009/07/14/apples-app-store-crosses-the-1-5-billion-download-mark/| arxivsáne = 2012-jıl 15-mart | avtor = June| at = Laura| sáne = 2009-jıl 14-iyul | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|-
|28-sentyabr, 2009
|85,000&lt;ref name=&quot;September 2009&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2009/09/28Apples-App-Store-Downloads-Top-Two-Billion.html| bet = Apple's App Store Downloads Top Two Billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161231131700/http://www.apple.com/pr/library/2009/09/28Apples-App-Store-Downloads-Top-Two-Billion.html| arxivsáne = 2016-jıl 31-dekabr | sáne = 2009-jıl 28-sentyabr | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/09/09/28/apple_announces_app_store_downloads_top_2_billion.html| bet = Apple announces App Store downloads top 2 billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330083424/http://appleinsider.com/articles/09/09/28/apple_announces_app_store_downloads_top_2_billion.html| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | sáne = 2009-jıl 28-sentyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|2,000,000,000&lt;ref name=&quot;September 2009&quot; /&gt;
|-
|4-noyabr, 2009
|100,000&lt;ref name=&quot;100,000&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2009/11/04Apple-Announces-Over-100-000-Apps-Now-Available-on-the-App-Store.html| bet = Apple Announces Over 100,000 Apps Now Available on the App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160915033455/https://www.apple.com/pr/library/2009/11/04Apple-Announces-Over-100-000-Apps-Now-Available-on-the-App-Store.html| arxivsáne = 2016-jıl 15-sentyabr | sáne = 2009-jıl 4-noyabr | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|2,000,000,000+&lt;ref name=&quot;September 2009&quot; /&gt;
|-
|5-yanvar, 2010
|140,000+&lt;ref name=&quot;TechCrunch Feb 2010&quot; /&gt;
|3,000,000,000+&lt;ref name=&quot;3 billion downloads&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2010/01/05/apple-announces-3-billion-app-store-downloads/| bet = Apple Announces 3 Billion App Store Downloads| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170518234114/https://www.macrumors.com/2010/01/05/apple-announces-3-billion-app-store-downloads/| arxivsáne = 2017-jıl 18-may | avtor = Slivka| at = Eric| sáne = 2010-jıl 5-yanvar | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2010/01/05Apples-App-Store-Downloads-Top-Three-Billion.html| bet = Apple's App Store Downloads Top Three Billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160603030900/https://www.apple.com/pr/library/2010/01/05Apples-App-Store-Downloads-Top-Three-Billion.html| arxivsáne = 2016-jıl 3-iyun | sáne = 2010-jıl 5-yanvar | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|-
|12-fevral, 2010
|150,000+&lt;ref name=&quot;TechCrunch Feb 2010&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2010/02/12/app-store-numbers-books-ipad/| bet = App Store Now Has 150,000 Apps. Great News For The iPad: Paid Books Rule.| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330083628/https://techcrunch.com/2010/02/12/app-store-numbers-books-ipad/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Siegler| at = MG| sáne = 2010-jıl 12-fevral | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|3,000,000,000+&lt;ref name=&quot;3 billion downloads&quot; /&gt;
|-
|7-iyun, 2010
|225,000+&lt;ref name=&quot;June 2010&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/10/06/07/apple_says_app_store_has_made_developers_over_1_billion.html| bet = Apple says App Store has made developers over $1 billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170209174823/http://appleinsider.com/articles/10/06/07/apple_says_app_store_has_made_developers_over_1_billion.html| arxivsáne = 2017-jıl 9-fevral | sáne = 2010-jıl 7-iyun | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|5,000,000,000+&lt;ref name=&quot;June 2010&quot; /&gt;
|-
|28-avgust, 2010
|250,000+&lt;ref name=&quot;250,000&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://fortune.com/2010/08/28/apple-app-store-250000-and-counting/| bet = Apple App Store: 250,000 and counting| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330000653/http://fortune.com/2010/08/28/apple-app-store-250000-and-counting/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Elmer-DeWitt| at = Philip| sáne = 2010-jıl 28-avgust | jumıs = [[Fortune (magazine)|Fortune]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|5,000,000,000+&lt;ref name=&quot;June 2010&quot; /&gt;
|-
|1-sentyabr, 2010
|250,000+&lt;ref name=&quot;250,000&quot; /&gt;
|6,500,000,000&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2010/09/01/jobs-6-5-billion-apps-downloaded-from-app-store/| bet = Jobs: 6.5 Billion Apps Downloaded From The App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330083800/https://techcrunch.com/2010/09/01/jobs-6-5-billion-apps-downloaded-from-app-store/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Rao| at = Leena| sáne = 2010-jıl 1-sentyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|-
|20-oktyabr, 2010
|300,000&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/1154980/jobs_transcript.html| bet = Jobs speaks! The complete transcript| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170301123013/http://www.macworld.com/article/1154980/jobs_transcript.html| arxivsáne = 2017-jıl 1-mart | avtor = Snell| at = Jason| sáne = 2010-jıl 18-oktyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;
|7,000,000,000&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2010/10/20/app-store-hits-7-billion-downloads/| bet = App Store Hits 7 Billion Downloads| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331120125/https://techcrunch.com/2010/10/20/app-store-hits-7-billion-downloads/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Tsotsis| at = Alexia| sáne = 2010-jıl 20-oktyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 30-mart }}&lt;/ref&gt;
|-
|22-yanvar, 2011
|350,000+&lt;ref name=&quot;January 2011&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2011/01/22Apples-App-Store-Downloads-Top-10-Billion.html| bet = Apple's App Store Downloads Top 10 Billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161227172438/http://www.apple.com/pr/library/2011/01/22Apples-App-Store-Downloads-Top-10-Billion.html| arxivsáne = 2016-jıl 27-dekabr | sáne = 2011-jıl 22-yanvar | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 30-mart }}&lt;/ref&gt;
|10,000,000,000+&lt;ref name=&quot;January 2011&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/11/01/22/apple_reaches_10_billion_downloads_on_the_ios_app_store| bet = Apple reaches 10 billion downloads on the iOS App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170419192649/http://appleinsider.com/articles/11/01/22/apple_reaches_10_billion_downloads_on_the_ios_app_store| arxivsáne = 2017-jıl 19-aprel | avtor = Oliver| at = Sam| sáne = 2011-jıl 22-yanvar | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-aprel }}&lt;/ref&gt;
|-
|7-iyul, 2011
|425,000+&lt;ref name=&quot;TechCrunch July 2011&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2011/07/07/apples-app-store-crosses-15b-app-downloads-adds-1b-downloads-in-past-month/| bet = Apple's App Store Crosses 15B App Downloads, Adds 1B Downloads In Past Month| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170707201237/https://techcrunch.com/2011/07/07/apples-app-store-crosses-15b-app-downloads-adds-1b-downloads-in-past-month/| arxivsáne = 2017-jıl 7-iyul | avtor = Rao| at = Leena| sáne = 2011-jıl 7-iyul | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 30-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Apple July 2011&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2011/07/07Apples-App-Store-Downloads-Top-15-Billion.html| bet = Apple's App Store Downloads Top 15 Billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201114002810/http://www.apple.com/newsroom/| arxivsáne = 2020-jıl 14-noyabr | sáne = 2011-jıl 7-iyul | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 30-mart }}&lt;/ref&gt;
|15,000,000,000+&lt;ref name=&quot;TechCrunch July 2011&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Apple July 2011&quot; /&gt;
|-
|4-oktyabr, 2011
|500,000+&lt;ref name=&quot;500,000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VentureBeat October 2011&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://venturebeat.com/2011/10/04/apple-has-sold-over-250k-ios-devices-18-billion-apps/| bet = Apple has sold over 250M iOS devices, 18 billion apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331211742/https://venturebeat.com/2011/10/04/apple-has-sold-over-250k-ios-devices-18-billion-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Hardawar| at = Devindra| sáne = 2011-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[VentureBeat]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|18,000,000,000+&lt;ref name=&quot;500,000&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;VentureBeat October 2011&quot; /&gt;
|-
|2-mart, 2012
|500,000+&lt;ref name=&quot;500,000&quot; /&gt;
|25,000,000,000&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2012/03/03/apples-app-store-reaches-25-billion-downloads-now-on-pace-for-15-billion-apps-per-year/| bet = Apple's App Store Reaches 25 Billion Downloads, Now on Pace for 15 Billion Apps Per Year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331210210/https://www.macrumors.com/2012/03/03/apples-app-store-reaches-25-billion-downloads-now-on-pace-for-15-billion-apps-per-year/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Slivka| at = Eric| sáne = 2012-jıl 2-mart | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|-
|11-iyun, 2012
|650,000+&lt;ref name=&quot;CNET June 2012&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-30b-apps-downloaded-400m-app-store-accounts-set-up/| bet = Apple: 30B apps downloaded, 400M App Store accounts set up| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220191107/https://www.cnet.com/news/apple-30b-apps-downloaded-400m-app-store-accounts-set-up/| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | avtor = Reisinger| at = Don| sáne = 2012-jıl 11-iyun | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|30,000,000,000+&lt;ref name=&quot;CNET June 2012&quot; /&gt;
|-
|12-sentyabr, 2012
|700,000+&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2012/09/12/ios-app-store-boasts-700k-apps-90-downloaded-every-month/| bet = iOS App Store Boasts 700K Apps, 90% Downloaded Every Month| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170329232556/https://techcrunch.com/2012/09/12/ios-app-store-boasts-700k-apps-90-downloaded-every-month/| arxivsáne = 2017-jıl 29-mart | avtor = Etherington| at = Darrell| sáne = 2012-jıl 12-sentyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|30,000,000,000+&lt;ref name=&quot;CNET June 2012&quot; /&gt;
|-
|7-yanvar, 2013
|775,000+&lt;ref name=&quot;Tom's Guide 40 bill&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.tomsguide.com/us/Apple-App-Store-Downloads-iOS,news-16571.html| bet = Apple App Store Surpasses 40 Billion Downloads| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170419200114/http://www.tomsguide.com/us/Apple-App-Store-Downloads-iOS,news-16571.html| arxivsáne = 2017-jıl 19-aprel | avtor = Islam| at = Zak| sáne = 2013-jıl 8-yanvar | jumıs = [[Tom's Hardware]]| baspaxana = [[Purch Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-aprel }}&lt;/ref&gt;
|40,000,000,000+&lt;ref name=&quot;40bill&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2013/01/07/apple-app-store-40bn-downloads-and-counting-2bn-in-december-20bn-in-2012/| bet = Apple App Store: 40B Downloads And Counting; 2B+ In December, ~20B In 2012| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220091039/https://techcrunch.com/2013/01/07/apple-app-store-40bn-downloads-and-counting-2bn-in-december-20bn-in-2012/| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | avtor = Lomas| at = Natasha| sáne = 2013-jıl 7-yanvar | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tom's Guide 40 bill&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2013/01/07App-Store-Tops-40-Billion-Downloads-with-Almost-Half-in-2012.html| bet = App Store Tops 40 Billion Downloads with Almost Half in 2012| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200922064409/https://www.apple.com/newsroom/| arxivsáne = 2020-jıl 22-sentyabr | sáne = 2013-jıl 7-yanvar | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|-
|28-yanvar, 2013
|800,000+&lt;ref name=&quot;Apple 800,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2013/01/28Apple-Updates-iOS-to-6-1.html| bet = Apple Updates iOS to 6.1| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170316232821/http://www.apple.com/pr/library/2013/01/28Apple-Updates-iOS-to-6-1.html| arxivsáne = 2017-jıl 16-mart | sáne = 2013-jıl 28-yanvar | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|40,000,000,000+&lt;ref name=&quot;40bill&quot; /&gt;
|-
|24-aprel, 2013
|800,000+&lt;ref name=&quot;Apple 800,000&quot; /&gt;
|45,000,000,000+&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013/04/24/apple-has-paid-out-9-billion-to-developers-app-store-downloads/| bet = Apple has paid out $9 billion to developers; App Store downloads reach 45 billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331205813/https://www.engadget.com/2013/04/24/apple-has-paid-out-9-billion-to-developers-app-store-downloads/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Heisler| at = Yoni| sáne = 2013-jıl 24-aprel | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|-
|16-may, 2013
|850,000+&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2013/05/16Apples-App-Store-Marks-Historic-50-Billionth-Download.html| bet = Apple's App Store Marks Historic 50 Billionth Download| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331211613/https://www.apple.com/pr/library/2013/05/16Apples-App-Store-Marks-Historic-50-Billionth-Download.html| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | sáne = 2013-jıl 16-may | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|50,000,000,000+&lt;ref&gt;{{Cite journal|first=Roberto|last=Baldwin|title=Apple Hits 50 Billion Apps Served|url=https://www.wired.com/2013/05/apple-hits-50-billion-served|publisher=[[Condé Nast]]| sáne =May 15, 2013|access-date=March 31, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apples-app-store-downloads-hit-50-billion/| bet = Apple's App Store downloads hit 50 billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331211417/https://www.cnet.com/news/apples-app-store-downloads-hit-50-billion/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Lowensohn| at = Josh| sáne = 2013-jıl 15-may | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|-
|10-iyun, 2013
|900,000+&lt;ref name=&quot;TechCrunch June 2013&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2013/06/10/apples-app-store-hits-50-billion-downloads-paid-out-10-billion-to-developers/| bet = Apple's App Store Hits 50 Billion Downloads, 900K Apps, $10 Billion Paid To Developers; iTunes Now With 575M Accounts| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331211029/https://techcrunch.com/2013/06/10/apples-app-store-hits-50-billion-downloads-paid-out-10-billion-to-developers/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PhoneArena June 2013&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.phonearena.com/news/apple-app-store-reaches-900-000-apps_id43899| bet = Apple App Store reaches 900 000 apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331210032/http://www.phonearena.com/news/apple-app-store-reaches-900-000-apps_id43899| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = H.| at = Victor| sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = PhoneArena| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|50,000,000,000+&lt;ref name=&quot;TechCrunch June 2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PhoneArena June 2013&quot; /&gt;
|-
|22-oktyabr, 2013
|1,000,000+&lt;ref name=&quot;1 million&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Engadget-1mill&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013/10/22/apple-ios-7-downloaded-over-200-million-times-in-5-days/| bet = Apple App Store hits 60 billion cumulative downloads| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190330044546/https://www.engadget.com/2013/10/22/apple-ios-7-downloaded-over-200-million-times-in-5-days/| arxivsáne = 2019-jıl 30-mart | avtor = Perton| at = Marc| sáne = 2013-jıl 22-oktyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-aprel }}&lt;/ref&gt;
|60,000,000,000+&lt;ref name=&quot;1 million&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Engadget-1mill&quot; /&gt;
|-
|2-iyun, 2014
|1,200,000+&lt;ref name=&quot;1.2 million&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2014/06/02/itunes-app-store-now-has-1-2-million-apps-has-seen-75-billion-downloads-to-date/| bet = iTunes App Store Now Has 1.2 Million Apps, Has Seen 75 Billion Downloads To Date| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140603084011/https://techcrunch.com/2014/06/02/itunes-app-store-now-has-1-2-million-apps-has-seen-75-billion-downloads-to-date/| arxivsáne = 2014-jıl 3-iyun | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2014-jıl 2-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|75,000,000,000+&lt;ref name=&quot;1.2 million&quot; /&gt;
|-
|9-sentyabr, 2014
|1,300,000+&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/apple/2014/09/09/now-13million-apps-app-store/| bet = The App Store now boasts 1.3 million iOS apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331210123/https://thenextweb.com/apple/2014/09/09/now-13million-apps-app-store/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Summers| at = Nick| sáne = 2014-jıl 9-sentyabr | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2014/09/09/itunes-app-store-reaches-1-3-million-mobile-applications/| bet = iTunes App Store Reaches 1.3 Million Mobile Applications| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331210603/https://techcrunch.com/2014/09/09/itunes-app-store-reaches-1-3-million-mobile-applications/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2014-jıl 9-sentyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|75,000,000,000+&lt;ref name=&quot;1.2 million&quot; /&gt;
|-
|8-yanvar, 2015
|1,400,000+&lt;ref name=&quot;1.4mil&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/apples-app-store-developer-revenue-hits-25bn-as-apple-touts-job-creation/| bet = Apple's App Store developer revenue hits $25bn as Apple touts job creation| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170623191746/http://www.zdnet.com/article/apples-app-store-developer-revenue-hits-25bn-as-apple-touts-job-creation/| arxivsáne = 2017-jıl 23-iyun | avtor = Ranger| at = Steve| sáne = 2015-jıl 8-yanvar | jumıs = [[ZDNet]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2015/01/08App-Store-Rings-in-2015-with-New-Records.html| bet = App Store Rings in 2015 with New Records| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170318122658/https://www.apple.com/pr/library/2015/01/08App-Store-Rings-in-2015-with-New-Records.html| arxivsáne = 2017-jıl 18-mart | sáne = 2015-jıl 8-yanvar | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|75,000,000,000+&lt;ref name=&quot;1.2 million&quot; /&gt;
|-
|8-iyun, 2015
|1,500,000+&lt;ref name=&quot;TechCrunch June 2015&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2015/06/08/itunes-app-store-passes-1-5m-apps-100b-downloads-30b-paid-to-developers/| bet = iTunes App Store Passes 1.5M Apps, 100B Downloads, $30B Paid To Developers To Date| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331210436/https://techcrunch.com/2015/06/08/itunes-app-store-passes-1-5m-apps-100b-downloads-30b-paid-to-developers/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Lunden| at = Ingrid| sáne = 2015-jıl 8-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|100,000,000,000+&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2015/6/8/8739611/apple-wwdc-2015-stats-update| bet = Apple's App Store has passed 100 billion app downloads| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170115202451/http://www.theverge.com/2015/6/8/8739611/apple-wwdc-2015-stats-update| arxivsáne = 2017-jıl 15-yanvar | avtor = Ingraham| at = Nathan| sáne = 2015-jıl 8-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TechCrunch June 2015&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2015/06/08/app-store-surpasses-100-billion/| bet = App Store Surpasses 100 Billion Lifetime Downloads| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331210945/https://www.macrumors.com/2015/06/08/app-store-surpasses-100-billion/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Broussard| at = Mitchel| sáne = 2015-jıl 8-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|-
|13-iyun, 2016
|2,000,000+&lt;ref name=&quot;The Verge 2 million&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TechCrunch 2 million&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/06/13/apples-app-store-hits-2m-apps-130b-downloads-50b-paid-to-developers/| bet = Apple's App Store hits 2M apps, 130B downloads, $50B paid to developers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331211315/https://techcrunch.com/2016/06/13/apples-app-store-hits-2m-apps-130b-downloads-50b-paid-to-developers/| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mashable 2 million&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2016/06/13/apple-wwdc-apps/| bet = Apple's App Store now has over 2 million apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330012051/http://mashable.com/2016/06/13/apple-wwdc-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Beck| at = Kellen| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|130,000,000,000+&lt;ref name=&quot;The Verge 2 million&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TechCrunch 2 million&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Mashable 2 million&quot; /&gt;
|-
|5-yanvar, 2017
|2,200,000&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/1/5/14173328/apple-december-2016-app-store-record-phil-schiller| bet = Apple's App Store just had the most successful month of sales ever| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170128232821/http://www.theverge.com/2017/1/5/14173328/apple-december-2016-app-store-record-phil-schiller| arxivsáne = 2017-jıl 28-yanvar | avtor = Goode| at = Lauren| sáne = 2017-jıl 5-yanvar | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2017/01/05/apple-busiest-day-app-store-imessage/| bet = App Store Sets New Records With $240M in Sales on New Year's Day, $20B Paid to Developers in 2016| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170224212919/https://www.macrumors.com/2017/01/05/apple-busiest-day-app-store-imessage/| arxivsáne = 2017-jıl 24-fevral | avtor = Broussard| at = Mitchel| sáne = 2017-jıl 5-yanvar | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;
|130,000,000,000+&lt;ref name=&quot;The Verge 2 million&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TechCrunch 2 million&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Mashable 2 million&quot; /&gt;
|-
|2020
|~1,800,000 
|
|}

=== iPad qosımshalarınıń sanı ===
iPad 2010-jıldıń aprel ayında shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://edition.cnn.com/2010/TECH/03/05/ipad.apple.release/| bet = Apple's iPad to be released April 3| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402081600/http://edition.cnn.com/2010/TECH/03/05/ipad.apple.release/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Gross| at = Doug| sáne = 2010-jıl 5-mart | jumıs = [[CNN]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-ipad-launch-day/| bet = Apple iPad launch day| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401234446/https://www.cnet.com/news/apple-ipad-launch-day/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | sáne = 2010-jıl 3-aprel | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;, shama menen 3,000 qosımsha qoljetimli edi&lt;ref name=&quot;iPad 3,000&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2010/04/04/the-ipad-app-store-now-has-over-3000-apps-only-20-percent-are-free/| bet = The App Store Now Has Over 3,000 iPad Apps, Only 20 Percent Are Free| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402080944/https://techcrunch.com/2010/04/04/the-ipad-app-store-now-has-over-3000-apps-only-20-percent-are-free/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Rao| at = Leena| sáne = 2010-jıl 4-aprel | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;. 2011-jıldıń iyul ayına kelip, yaǵnıy shıǵarılǵannan 16 ay ótkennen keyin, qurılma ushın arnawlı islengen 100,000 nan aslam qosımsha bar edi&lt;ref name=&quot;Date and number overview&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/ios-versus-android-apple-app-store-versus-google-play-here-comes-the-next-battle-in-the-app-wars/| bet = iOS versus Android. Apple App Store versus Google Play: Here comes the next battle in the app wars| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230180245/http://www.zdnet.com/article/ios-versus-android-apple-app-store-versus-google-play-here-comes-the-next-battle-in-the-app-wars/| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Ranger| at = Steve| sáne = 2015-jıl 16-yanvar | jumıs = [[ZDNet]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Sáne
!Tiykarǵı iPad qosımshalarınıń sanı
|-
|Aprel 2010
|3,000&lt;ref name=&quot;iPad 3,000&quot;/&gt;
|-
|Yanvar 2011
|60,000&lt;ref name=&quot;Date and number overview&quot;/&gt;
|-
|Iyul 2011
|100,000&lt;ref name=&quot;Date and number overview&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/technology/2011/sep/25/50-best-ipad-apps-apple| bet = The top 50 iPad apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401233341/https://www.theguardian.com/technology/2011/sep/25/50-best-ipad-apps-apple| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = Dredge| at = Stuart| sáne = 2011-jıl 25-sentyabr | jumıs = [[The Guardian]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2011/07/07Apples-App-Store-Downloads-Top-15-Billion.html| bet = Apple's App Store Downloads Top 15 Billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201114002810/http://www.apple.com/newsroom/| arxivsáne = 2020-jıl 14-noyabr | sáne = 2011-jıl 7-iyul | jumıs = Apple Press Info| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;
|-
|Noyabr 2011
|140,000&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/ios-vs-android-lots-of-stats-little-clarity/| bet = iOS vs. Android: Lots of stats, little clarity| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170401232937/https://www.cnet.com/news/ios-vs-android-lots-of-stats-little-clarity/| arxivsáne = 2017-jıl 1-aprel | avtor = McCracken| at = Harry| sáne = 2011-jıl 14-noyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;
|-
|7-yanvar, 2013
|300,000+&lt;ref name=&quot;40bill&quot;/&gt;
|-
|22-oktyabr, 2013
|475,000&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2013/10/22/1-million-apps-later-apple-says-developers-have-made-13-billion-on-its-platform/| bet = 1 Million+ Apps Later, Apple Says Developers Have Made $13 Billion On Its Platform| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170402080942/https://techcrunch.com/2013/10/22/1-million-apps-later-apple-says-developers-have-made-13-billion-on-its-platform/| arxivsáne = 2017-jıl 2-aprel | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2013-jıl 22-oktyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;
|-
|25-fevral, 2015
|725,000+&lt;ref name=&quot;1.4mil&quot;/&gt;
|-
|21-mart, 2016
|1 million&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/3/21/11277804/1-million-ipad-apps| bet = There are now 1 million iPad apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170330011925/http://www.theverge.com/2016/3/21/11277804/1-million-ipad-apps| arxivsáne = 2017-jıl 30-mart | avtor = Kastrenakes| at = Jacob| sáne = 2016-jıl 21-mart | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;
|}

== Qosımshalardı bahalaw ==
Apple dúnya júzi boyınsha qosımshalardı olardıń mazmunına qarap bahalaydı hám hárbiri ushın qolaylı jas toparın anıqlaydı. iPhone OS 3.0 di baslaw waqıyasına muwapıq, iPhone qurılmasınıń sazlamalarında qarsılıq payda etetuǵın qosımshalardı bloklawǵa múmkinshilik beredi. Tómende Apple kompaniyası belgilegen bahalawlar keltirilgen:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Belgi
!Reyting
!Táriyip
|-
|[[Fayl:Apple_rating_4+.svg|200x200 nükte]]
| style=&quot;background:lime; color:black;&quot; |'''4+'''
|Qarsılıq tuwdıratuǵın materiallardı óz ishine almaydı&lt;ref name=&quot;age-ratings-story&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://apps.apple.com/sa/story/id1440847896?l=en| bet = Age Ratings : App Store Story| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200726073652/https://apps.apple.com/sa/story/id1440847896?l=en| arxivsáne = 2020-jıl 26-iyul | til = en-gb| jumıs = App Store| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 29-may }}&lt;/ref&gt;. Bul bahalawdıń úsh kishi klassifikaciyası bar:

* 5 jas hám onnan kishi jastaǵılar ushın islengen — Bul qosımsha 5 jas hám onnan kishi jastaǵı balalar ushın qolaylı, biraq 6 jas hám onnan úlken jastaǵı adamlar da bul qosımshanı qollana aladı.
* 6 dan 8 jasqa shekemgiler ushın islengen — Bul qosımsha 6 dan 8 jasqa shekemgi balalar ushın qolaylı, biraq 9 jas hám onnan úlken hám 5 jas hám onnan kishi jastaǵı adamlar da bul qosımshanı qollana aladı.
* 9 dan 11 jasqa shekemgiler ushın islengen — Bul qosımsha 9 dan 11 jasqa shekemgi balalar ushın qolaylı, biraq 12 jas hám onnan úlken hám 8 jas hám onnan kishi jastaǵı adamlar da bul qosımshanı qollana aladı.
|-
|[[Fayl:Apple_rating_9+.svg|200x200 nükte]]
| style=&quot;background:yellow;&quot; |'''9+'''
|9 jastan kishi balalar ushın qolaylı bolmawı múmkin bolǵan jeńil yamasa siyrek ushırasatuǵın multfilm, fantastika yamasa realistik zorlıq-zombılıq kórinislerin, sonday-aq jeńil yamasa siyrek ushırasatuǵın eresekler ushın, tásirli yamasa qorqınıshlı mazmundaǵı materiallardı óz ishine alıwı múmkin.&lt;ref name=&quot;age-ratings-story&quot; /&gt;
|-
|[[Fayl:Apple_rating_12+.svg|200x200 nükte]]
| style=&quot;background:orange;&quot; |'''12+'''
|12 jastan kishi balalar ushın qolaylı bolmawı múmkin bolǵan jiyi yamasa intensiv multfilm, fantastika yamasa realistik zorlıq-zombılıq kórinislerin, jeńil yamasa siyrek ushırasatuǵın eresekler ushın yamasa tásirli temalardı, jeńil yamasa siyrek ushırasatuǵın ádepsiz sózlerdi hám simulyaciyalanǵan qumar oyınların óz ishine alıwı múmkin.&lt;ref name=&quot;age-ratings-story&quot; /&gt;
|-
|[[Fayl:Apple_rating_17+.svg|200x200 nükte]]
| style=&quot;background:red; color:white;&quot; |'''17+'''
|17 jastan kishi adamlar ushın qolaysız bolǵan jiyi hám intensiv ádepsiz sózlerdi, shekten tıs multfilm, fantastika yamasa realistik zorlıq-zombılıq kórinislerin, jiyi hám intensiv eresekler ushın, qorqınıshlı, tásirli temalardı, seksuallıq mazmundı, jalańashlıqtı, alkogol hám narkotiklerdi, yamasa usılardıń hár qanday kombinaciyasın óz ishine alıwı múmkin. Bul sheklenbegen veb-kirisiwge iye qosımshalardı da óz ishine aladı. 16 jas hám onnan kishi jastaǵı adamlarǵa tiyisli bolǵan hesh qanday Apple ID 17+ reytingine iye qosımshanı satıp ala almaydı'''.'''&lt;ref name=&quot;age-ratings-story&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/help/app-store-connect/reference/age-ratings/| bet = Age ratings — Reference — App Store Connect — Help — Apple Developer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230507073958/https://developer.apple.com/help/app-store-connect/reference/age-ratings/| arxivsáne = 2023-jıl 7-may | til = en| jumıs = developer.apple.com| baspaxana = [[Apple (company)|Apple]]| qaralǵan sáne = 2023-jıl 7-may }}&lt;/ref&gt;
|-
|
| style=&quot;background:blue; color:white;&quot; |'''Reytingsiz'''
|Bul qosımshalardı App Store-dan satıp alıw múmkin emes, óytkeni App Store-daǵı qosımshalar balalardıń qáwipsizligi ushın reytingke iye bolıwı kerek.
|}

== Qosımshalardı tastıyıqlaw processi ==
SDK kelisiminde kórsetilgenindey, qosımshalar tiykarǵı isenimlilik testinen ótkeriw hám basqa da analizler ushın Apple tárepinen maqullanıwı kerek. Eger qosımshalar qabıl etilmese, olar avtor tárepinen Appleǵa ayırım iPhone-larǵa qosımshanı licenziyalaw boyınsha soraw jiberiw arqalı &quot;ad hoc&quot; tárizinde tarqatılıwı múmkin, biraq Apple keyinirek avtorlardıń bul múmkinshiligin toqtatıwı múmkin.

2013-jılǵa kelip, Apple óziniń qosımshalardı kórip shıǵıw processinde tiykarınan statikalıq analizdi qollanǵan, bul dinamikalıq kod qayta jıynaw texnikalarınıń kórip shıǵıw processin jeńiwi múmkin ekenligin ańlatadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.networkworld.com/news/2013/081913-jekyll-test-attack-sneaks-through-272947.html| bet = &quot;Jekyll&quot; test attack sneaks through Apple App Store, wreaks havoc on iOS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140102195850/http://www.networkworld.com/news/2013/081913-jekyll-test-attack-sneaks-through-272947.html| arxivsáne = 2014-jıl 2-yanvar | avtor = Cox| at = John| sáne = 2013-jıl 18-avgust | baspaxana = Network World| qaralǵan sáne = 2014-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.technologyreview.com/news/518096/remotely-assembled-malware-blows-past-apples-screening-process/| bet = Remotely Assembled Malware Blows Past Apple's Screening Process &amp;#124; MIT Technology Review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140102195834/http://www.technologyreview.com/news/518096/remotely-assembled-malware-blows-past-apples-screening-process/| arxivsáne = 2014-jıl 2-yanvar | avtor = Talbot| at = David| sáne = 2013-jıl 15-avgust | baspaxana = Technologyreview.com| qaralǵan sáne = 2014-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;.

2017-jıldıń iyun ayında Apple óziniń App Store kórip shıǵıw nızamların jańaladı, onda qosımsha baǵdarlamashılarınıń paydalanıwshılardı óz qosımshaları ushın pikir qaldırıwǵa shaqıratuǵın ózleriniń arnawlı sorawların paydalanıw múmkinshiligi bolmaytuǵını kórsetilgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/06/09/app-rating-custom-prompts-app-store-banned/| bet = App Store now requires developers to use official API to request app ratings, disallows custom prompts| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170612140318/https://9to5mac.com/2017/06/09/app-rating-custom-prompts-app-store-banned/| arxivsáne = 2017-jıl 12-iyun | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2017-jıl 9-iyun | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/6/9/15768196/apple-ending-annoying-app-store-review-prompts| bet = Apple won't let apps annoy you with their own review prompts anymore| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170609200122/https://www.theverge.com/2017/6/9/15768196/apple-ending-annoying-app-store-review-prompts| arxivsáne = 2017-jıl 9-iyun | avtor = Kastrenakes| at = Jacob| sáne = 2017-jıl 9-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2017-jıldıń aqırında iOS 11 versiyasınıń shıǵarılıwı menen Apple sonday-aq baǵdarlamashılarǵa óz qosımshaların jańalaǵanda házirgi qosımsha pikirlerin saqlap qalıw yamasa qayta baslaw múmkinshiligin berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2017/06/07/ios-app-developers-will-be-able-to-keep-app-store-ratings-when-releasing-an-update/| bet = The new iOS App Store lets devs choose whether or not to reset ratings when updating| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170613105642/https://techcrunch.com/2017/06/07/ios-app-developers-will-be-able-to-keep-app-store-ratings-when-releasing-an-update/| arxivsáne = 2017-jıl 13-iyun | avtor = Dillet| at = Romain| sáne = 2017-jıl 7-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;. Sonıń menen bir qatarda, App Store siyasatına jáne bir jańalıq kirgizilip, paydalanıwshılarǵa kontent jaratıwshılarǵa óz qálewi boyınsha aqsha jiberiw arqalı &quot;sıylıq&quot; beriw múmkinshiligi berildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2017/06/09/in-app-tips/| bet = Apple legalizes and taxes in-app tipping for content creators| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170614132022/https://techcrunch.com/2017/06/09/in-app-tips/| arxivsáne = 2017-jıl 14-iyun | avtor = Constine| at = Josh| sáne = 2017-jıl 9-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2017/06/09/apple-officially-allows-in-app-tipping/| bet = Apple Officially Allows Users to Tip Content Creators With In-App Purchases| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170610115426/https://www.macrumors.com/2017/06/09/apple-officially-allows-in-app-tipping/| arxivsáne = 2017-jıl 10-iyun | avtor = Rossignol| at = Joe| sáne = 2017-jıl 9-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
[[Kategoriya:Apple Inc. xızmetleri]]
[[Kategoriya:ITunes]]
[[Kategoriya:macOS]]</text>
      <sha1>dqxe5wpcnkmk20iwxclxugv67jy36cz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IOS 7</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22514</id>
    <revision>
      <id>265673</id>
      <parentid>213505</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T07:00:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Derekler */ kategoriya</comment>
      <origin>265673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53184" sha1="ct1f8z291qik8h47x47ep99pytp6ok2" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size: 130%; font-weight: bold;&quot;| iOS 7
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-weight: normal;&quot;| [[iOS]] [[Mobil operaciyalıq sistema|operaciyalıq sistemasınıń]] versiyası
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Fayl:IOS_7_number_logo.svg|150px]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size: 88%;&quot;| iOS 7.1 bas ekranı, qayta dizaynlanǵan paydalanıwshı interfeysin kórsetedi
|-
! Islep shıǵarıwshı
| [[Apple Inc.]]
|-
! Derek modeli
| [[Menshikli programmalıq támiynat|Jabıq]], [[Ashıq kodlı programmalıq támiynat|ashıq kodlı]] komponentler menen
|-
! Dáslepki shıǵarılıwı
| [[18-sentyabr]], [[2013]]
|-
! Sońǵı versiyası
| 7.1.2 (11D257) / [[30-iyun]], [[2014]]
|-
! Jańalaw usılı
| Baǵdarlamalıq támiynat jańalanıwı
|-
! Paket basqarıwshısı
| [[App Store]]
|-
! Platformalar
| '''[[iPhone]]'''
* [[iPhone 4]]
* [[iPhone 4s]]
* [[iPhone 5]]
* [[iPhone 5c]]
* [[iPhone 5s]]

'''[[iPod Touch]]'''
* iPod Touch (4-áwlad) (rásmiy emes)
* iPod Touch (5-áwlad)

'''iPad'''
* iPad 2
* iPad (3-áwlad)
* iPad (4-áwlad)
* iPad Air (1-áwlad)
* iPad Mini (1-áwlad)
* iPad Mini (2-áwlad)
|-
! Yadro túri
| Gibrid (XNU)
|-
! Standart paydalanıwshı interfeysi
| [[iOS]]
|-
! Licenziya
| [[Menshikli programmalıq támiynat|Menshikli]] EULA, ashıq kodlı komponentlerden basqa
|-
! Aldıńǵısı
| [[iOS 6]]
|-
! Keyingisi
| [[iOS 8]]
|-
! Rásmiy veb-saytı
| [https://web.archive.org/web/20140908104032/http://www.apple.com/ios/ios7/ Apple — iOS 7] (Wayback Machine arxivinde)
|-
! Slogan
| Pútkilley jańa kózqarastan mobil OS.
|-
! Qollap-quwatlaw statusı
| Eski, qollap-quwatlawdan shıǵarılǵan. [[iPhone 3GS]] hám [[iPod Touch]] (4-áwlad) ushın qollap-quwatlaw toqtatılǵan.
|}
'''iOS 7''' — [[Apple Inc.|Apple Inc]]. tárepinen islep shıǵarılǵan [[iOS]] [[Mobil operaciyalıq sistema|mobil operaciyalıq sistemasınıń]] [[iOS 6]]-dan keyingi jetinshi úlken versiyası bolıp tabıladı. Ol kompaniyanıń [[2013]]-jıl [[10-iyun]] kúni ótkerilgen [[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|Dúnya júzilik baǵdarlamashılar konferenciyasında]] járiyalandı hám sol jıldıń [[18-sentyabr]] kúni shıǵarıldı. Onıń ornın [[2014]]-jıl [[17-sentyabr]] kúni [[iOS 8]] iyeledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2014/09/09/apple-releases-ios-8-gm-ahead-of-sep-17-public-release| bet = Apple releases iOS 8 GM ahead of Sep. 17 public release| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190513193910/https://9to5mac.com/2014/09/09/apple-releases-ios-8-gm-ahead-of-sep-17-public-release| arxivsáne = 2019-jıl 13-may | avtor = Hall| at = Zac| sáne = 2014-jıl 9-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS 7 tolıǵı menen qayta islep shıǵarılǵan [[Paydalanıwshı interfeysi|paydalanıwshı interfeysin]] engizdi, bul dizayn Apple-diń dizayn boyınsha burınǵı aǵa vice-prezidenti Djoni Ayv basqarǵan komandaǵa tiyisli. Jańa kórinis, jalpaq ikonkalar, jańa &quot;slayd-ashıw&quot; funkciyası hám jańa animaciyalar menen Ayv tárepinen &quot;ápiwayılıqtaǵı tereń hám máńgilik gózzalıq&quot; dep táriyplendi. Jańa dizayn operaciyalıq sistemanıń barlıq bólimlerinde, sonıń ishinde informaciyanıń túrli kórinislerin usınatuǵın úsh bólimli bildiriw menen jańalaǵan Xabarlandırıw Orayında, qulıplanǵan ekranda kórinetuǵın xabarlandırıwlarda, vizual indikatorlardı usınatuǵın qayta islep shıǵarılǵan Siri dawıs járdemshisinde hám eń kóp paydalanılatuǵın funkciyalarǵa ańsat kiriwdi usınatuǵın Basqarıw Orayı da bar. iOS 7 sonday-aq, AirDrop, sımsız bólisiw texnologiyasın, CarPlay, telefon hám avtomobil integraciyasın hám [[App Store]]-da avtomatlıq qosımsha jańalanıwların kirgizdi. iOS 7 64-bitli qosımshalar hám processorlardı qollap-quwatlaǵan iOS-tıń birinshi versiyası boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013-09-10-ios-7-64-bit.html| bet = iOS 7 will be 64-bit, just like the iPhone 5s' new A7 chip| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201220042920/https://www.engadget.com/2013-09-10-ios-7-64-bit.html| arxivsáne = 2020-jıl 20-dekabr | avtor = Wollman| at = Dana| sáne = 2013-jıl 10-sentyabr | baspaxana = engadget| qaralǵan sáne = 2023-jıl 3-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

iOS 7-niń qabıllanıwı hár túrli boldı. Jańa dizayn tili sınǵa alındı, sınshılar haqıyqıy ónimdarlıq jaqsılanıwlarınan góre dizayn ózgerisleriniń engiziliwin atap ótti hám animaciyalardıń kiriwdi keshiktiriwi, ikonkalardıń turaqlı emesligi hám túymelerdiń jasırılıwı sıyaqlı paydalanıwshı tájiriybesindegi keri aspektlerdi mısalǵa keltirdi. Basqarıw Orayınıń qosılıwı, sonday-aq Siri hám kóp máselelilikke jańalanıwlar maqtaldı. Shıǵarılǵannan keyin kóp ótpey, jańa dizaynnıń kesellik payda etiwi haqqında xabarlar boldı, bul úrdis mashina keselligine uqsas tásirli animaciyalardan kelip shıqqan dep túsindirildi.

iOS 7-niń paydalanıwshılar tárepinen qabıl etiliwi tez boldı. Onıń iOS bazar úlesi bir kúnnen keyin 35%-ke shekem jetkeni hám 5 kún ishinde 200 million qurılmaǵa ornatılǵanı xabarlandı, bul Apple tárepinen &quot;tarixtaǵı eń tez programmalıq támiynat jańalanıwı&quot; dep málimlendi.

iOS 7 — [[iPhone 4]]-ti qollap-quwatlaytuǵın [[iOS]]-tıń sońǵı versiyası.

== Sistemanıń ózgeshelikleri ==

=== Dizayn ===
iOS 7 paydalanıwshı interfeysiniń tolıq vizuallıq qayta isleniwin engizdi. &quot;Ótkirlew, jalpaq ikonkalar, juqa shriftler, jańa &quot;slayd-ashıw&quot; funkciyası hám ekrannıń tómengi tárepinen joqarıǵa jıljıytuǵın tez-tez kiriletuǵın parametrler ushın jańa basqarıw paneli&quot; menen birge, operaciyalıq sistema Apple-diń standartlı aldın ala ornatılǵan qosımshaların da áhmiyetli dárejede qayta islep shıqtı&lt;ref name=&quot;Announcement&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/6/10/4407630/apple-announces-ios-7| bet = Apple announces iOS 7, 'biggest change' since the introduction of the iPhone, coming this fall| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210605000558/https://www.theverge.com/2013/6/10/4407630/apple-announces-ios-7| arxivsáne = 2021-jıl 5-iyun | avtor = Seifert| at = Dan| sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 29-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Apple-diń dizayn basshısı Djoni Ayv &quot;Ápiwayılıqta, anıqlıqta, nátiyjelilikte tereń hám máńgilik gózzalıq bar. Haqıyqıy ápiwayılıq tek ǵana tártipsizlik hám áshekeylerdiń joqlıǵınan emes, al komplekslikke tártip ornatıwdan kelip shıǵadı. iOS 7 bul maqsetlerdiń anıq kórinisi. Onıń pútkil sistemada úylesimli hám qollanılatuǵın jańa strukturası bar,&quot; dep túsindirdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013/06/10/ios-7-announced| bet = Apple shows off completely redesigned iOS 7 at WWDC, coming this fall| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230001621/https://www.engadget.com/2013/06/10/ios-7-announced| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Heater| at = Brian| sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 29-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Júklew ekranınıń fon reńi qurılmanıń aq yamasa qara aldıńǵı ramka reńine, qarama-qarsı reńli brend logotipi menen sáykes keledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.idownloadblog.com/2016/03/24/invertrespring| bet = This tweak inverts the respring and reboot screen colors on your iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201208132540/https://www.idownloadblog.com/2016/03/24/invertrespring| arxivsáne = 2020-jıl 8-dekabr | avtor = Bouchard| at = Anthony| sáne = 2016-jıl 24-mart | til = en-US| jumıs = iDownloadBlog.com| qaralǵan sáne = 2020-jıl 8-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== AirDrop ===
iOS 7 AirDrop-tı engizdi, bólisiw ikonkasınan kiriwge bolatuǵın sımsız bólisiw texnologiyası, ol paydalanıwshılarǵa óz jergilikli qurılmalarınan basqa, jaqın jerdegi iOS qurılmalarına fayllardı jiberiwge imkaniyat beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/getting-to-know-airdrop-on-ios-7| bet = Getting to know AirDrop on iOS 7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230085749/https://www.cnet.com/how-to/getting-to-know-airdrop-on-ios-7| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2013-jıl 23-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 29-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Onı Basqarıw Orayında qosıwǵa boladı, basqa qurılmalar tárepinen onıń tabılıwın basqarıw ushın parametrler menen, sonıń ishinde Óshirilgen, Tek ǵana kontaktler hám Hámme ushın&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-ph/HT204144| bet = Share content with AirDrop on your iPhone, iPad, or iPod touch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180814170244/https://support.apple.com/en-ph/HT204144| arxivsáne = 2018-jıl 14-avgust | sáne = 2017-jıl 1-fevral | baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-fevral }}&lt;/ref&gt;.

AirDrop tek ǵana [[iPhone 5]] hám keyingi, tórtinshi áwlad iPad hám keyingi, barlıq iPad Miniler hám besinshi áwlad [[iPod Touch]]-da ǵana bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.todaysiphone.com/2014/03/use-airdrop-ios-7| bet = How To: Use AirDrop in iOS 7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170218231541/http://www.todaysiphone.com/2014/03/use-airdrop-ios-7| arxivsáne = 2017-jıl 18-fevral | avtor = Oram| at = Adam| sáne = 2014-jıl 11-mart | jumıs = Today's iPhone| baspaxana = PhoneDog| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-fevral }}&lt;/ref&gt;. Qollap-quwatlawdı rásmiy emes túrde qosıwǵa boladı, ayırım kemshilikler menen, jailbreaking arqalı.

=== Basqarıw Orayı ===
iOS 7 Basqarıw Orayın engizdi, ekrannıń tómengi tárepinen joqarıǵa jıljıtıw arqalı kiriwge bolatuǵın menyu, Ushıw Rejimi, Wi-Fi, Bluetooth, &quot;Tınıshlandırıw&quot; Rejimi hám Aylandırıw Qulpı sıyaqlı tez-tez paydalanılatuǵın parametrlerge kiriwdi támiyinleydi. Ekran jarıqlıǵın retlew ushın jıljıtqısh, muzıka oynatıw ushın basqarıwlar hám dawıs jıljıtqıshı bar. Shıraq túymesi de bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2013/09/18/ios-7-how-to-use-control-center-to-quickly-manage-settings| bet = iOS 7 How-to: Use Control Center to quickly manage settings| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220185802/https://9to5mac.com/2013/09/18/ios-7-how-to-use-control-center-to-quickly-manage-settings| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | avtor = Guarino| at = Sarah| sáne = 2013-jıl 18-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2016-jıl 29-dekabr }}&lt;/ref&gt;, sonday-aq kameraǵa tez kiriw ushın ikonka bar&lt;ref name=&quot;Camera app&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2013/09/20/how-to-use-the-new-camera-app-in-ios-7| bet = How-to: Use the new Camera app in iOS 7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230090052/https://9to5mac.com/2013/09/20/how-to-use-the-new-camera-app-in-ios-7| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Guarino| at = Sarah| sáne = 2013-jıl 20-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2016-jıl 29-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Xabarlandırıw Orayı ===
iOS 7 xabarlandırıw orayın vizuallıq hám funkcionallıq ózgerisler menen tolıq qayta islep shıqtı. Onıń úsh bólimi bar; &quot;Búgin&quot; (kún dawamında keletuǵın informaciya), &quot;Hámmesi&quot; hám &quot;Ótkerip jiberilgen&quot;. Xabarlandırıwlar endi telefonnıń qulıplanǵan ekranında kórinedi hám xabarlandırıwlar qurılmalar arasında sinxronlanadı, solay etip paydalanıwshılar hár túrli qurılmalarda bir xabarlandırıwdı bir neshe márte óshiriwi kerek emes&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/6/10/4413228/apple-wwdc-2013-everything-you-need-to-know| bet = Apple debuts iOS 7, OS X Mavericks, and new Macs: everything you need to know| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130611164041/http://www.theverge.com/2013/6/10/4413228/apple-wwdc-2013-everything-you-need-to-know| arxivsáne = 2013-jıl 11-iyun | sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 29-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/2048936/get-to-know-ios-7-notification-center.html| bet = Get to know iOS 7: Notification Center| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170507114653/http://www.macworld.com/article/2048936/get-to-know-ios-7-notification-center.html| arxivsáne = 2017-jıl 7-may | avtor = Friedman| at = Lex| sáne = 2013-jıl 18-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;.

=== Qosımshalardı almastırıwshı (App switcher) ===
iOS 7 qosımshalardı almastırıw ushın ekrandı keńeytti. Paydalanıwshılar úy túymesin eki márte basadı hám sońǵı kirilgen qosımshalardıń tolıq ekranlı eskizleriniń kórinisi ushın aǵımdaǵı qosımshadan shıǵarıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2013/09/18/ios-7-how-to-use-the-new-multitasking-interface| bet = iOS 7 How-to: Use the new multitasking interface| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161231075032/https://9to5mac.com/2013/09/18/ios-7-how-to-use-the-new-multitasking-interface| arxivsáne = 2016-jıl 31-dekabr | avtor = Guarino| at = Sarah| sáne = 2013-jıl 18-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/2048935/get-to-know-ios-7-multitasking.html| bet = Get to know iOS 7: Multitasking| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161122074302/http://www.macworld.com/article/2048935/get-to-know-ios-7-multitasking.html| arxivsáne = 2016-jıl 22-noyabr | avtor = Moren| at = Dan| sáne = 2013-jıl 18-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== CarPlay ===
iOS 7.1-diń bir bólegi sıpatında shıǵarılǵan CarPlay (burınǵı iOS in the Car) tańlap alınǵan avtomobil modelleri menen integraciyalanadı, avtomobil displeyi arqalı muzıka basqarıwları hám Kartalar navigaciyası sıyaqlı telefon óz-ara tásirlesiwin usınadı. Paydalanıwshılar sonday-aq qolsız xabarlar jiberiw ushın Siri menen sóylese aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2014/03/10/apple-releases-ios-7-1| bet = Apple releases iOS 7.1 with CarPlay support| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230230501/https://www.engadget.com/2014/03/10/apple-releases-ios-7-1| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Molen| at = Brad| sáne = 2014-jıl 10-mart | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Ol iOS 7.1 yamasa keyingi versiyaları menen barlıq Lightning-úskenelengen iPhone-lardı qollap-quwatlaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2014/03/03/apple-rebrands-ios-in-the-car-as-carplay-compatible-vehicles-launching-later-this-year| bet = Apple rebrands iOS in the Car as CarPlay, compatible vehicles launching later this year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230231418/https://9to5mac.com/2014/03/03/apple-rebrands-ios-in-the-car-as-carplay-compatible-vehicles-launching-later-this-year| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2014-jıl 3-mart | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Siri ===
Siri jańa dizaynǵa iye, onda járdemshi fon qosımshası budırlaw payda boladı. Sóylesiw waqtında kórinetuǵın dawıs tolqınları payda boladı, olar qurılma Apple serverleri menen baylanısqanda aylanıwshı dóńgelekke aylanadı. Siri endi Bluetooth-dı qosqanda, qurılma parametrleriniń sheklengen toplamın basqara aladı. Járdemshi, eger olardıń sorawı dawıs arqalı basqarılmasa, yamasa basqasha jaǵdayda, eger sorawdı islep shıǵarıw múmkin bolmasa, qátelik kórsetedi, paydalanıwshını tikkeley parametrler menyuine jibere aladı. Internetten izlew ushın Bing standartlı izlew sistemasına aylandı hám Siri-diń veb resurslarına [[Wikipedia]] qosıldı. Siri sonday-aq, tolıq tvit izlewdi usına otırıp, [[Twitter]]-ge tereńirek baylanıstırıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/2048736/get-to-know-ios-7-siri.html| bet = Get to know iOS 7: Siri| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161207033048/http://www.macworld.com/article/2048736/get-to-know-ios-7-siri.html| arxivsáne = 2016-jıl 7-dekabr | avtor = Caldwell| at = Serenity| sáne = 2013-jıl 18-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS 7 sonday-aq paydalanıwshıǵa Siri-diń jınısın ózgertiwge imkaniyat beredi, er hám hayal dawısları ushın jańa parametrler menen álbette&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/how-to-change-siris-voice-on-ios-7| bet = How to change Siri's voice on iOS 7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180814232552/https://www.cnet.com/how-to/how-to-change-siris-voice-on-ios-7| arxivsáne = 2018-jıl 14-avgust | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2013-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Basqalar ===
Spotlight izlewine bas ekrandı basıp turıp tómenge súyrew arqalı kiriwge boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/how-to-access-use-spotlight-seach-iphone-ipad| bet = How to access and use Spotlight search on your iPhone or iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230231543/http://www.imore.com/how-to-access-use-spotlight-seach-iphone-ipad| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Kazmucka| at = Allyson| sáne = 2013-jıl 18-sentyabr | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.laptopmag.com/articles/how-to-use-spotlight-search-in-ios-7| bet = How to Use Spotlight Search in iOS 7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221225333/http://www.laptopmag.com/articles/how-to-use-spotlight-search-in-ios-7| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Andronico| at = Michael| sáne = 2013-jıl 20-sentyabr | jumıs = LaptopMag| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS 7 &quot;Parallaks&quot; effektine iye jańa fon súwretleri menen birge keldi; paydalanıwshı telefondı aylandırǵan waqıtta ikonkalar qozǵalıp turǵanday kórinedi, bul &quot;ikonkalar fon súwretiniń ústinde qalqıp turǵanday&quot; illyuziyanı payda etedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.wired.com/2013/09/parallax-and-the-ios-7-wallpaper| bet = Parallax and the iOS 7 Wallpaper| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230230429/https://www.wired.com/2013/09/parallax-and-the-ios-7-wallpaper| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Allain| at = Rhett| sáne = 2013-jıl 26-sentyabr | jumıs = [[Wired (website)|Wired]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Sazlawlarda, paydalanıwshılar belgili xabarlandırıw túrleri ushın ózleriniń qálegen vibraciyaların jasaw, Qozǵalıstı Kemeytiw sazlawı járdeminde parallaks fon súwreti animaciya effektin óshirip qoyıw&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.redmondpie.com/top-20-hidden-ios-7-features-that-you-likely-dont-know-about| bet = Top 23 Hidden iOS 7 Features That You Likely Don't Know About [Updated]| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170206104157/http://www.redmondpie.com/top-20-hidden-ios-7-features-that-you-likely-dont-know-about| arxivsáne = 2017-jıl 6-fevral | avtor = Ghani| at = Uzair| sáne = 2013-jıl 19-oktyabr | jumıs = Redmond Pie| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;, hám qońıraw etiwshilerdi bloklaw múmkinshiligine iye, bunda bloklaw Telefon, Xabarlar hám FaceTime sıyaqlı bir neshe qurılma hám qosımshalarǵa qollanıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/13/09/19/ios-7-feature-focus-block-calls-texts-and-facetimes-from-individual-numbers| bet = iOS 7 feature focus: Block calls, texts, and FaceTimes from individual numbers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170206022232/http://appleinsider.com/articles/13/09/19/ios-7-feature-focus-block-calls-texts-and-facetimes-from-individual-numbers| arxivsáne = 2017-jıl 6-fevral | avtor = Bostic| at = Kevin| sáne = 2013-jıl 19-sentyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Bas ekranda, jańadan ornatılǵan qosımshalar hám jaqında jańalanǵan qosımshalardıń qasında paydalanıwshı qosımshanı birinshi ret ashqanǵa shekem kók noqat boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/five-quick-ios-7-mysteries-solved| bet = Five quick iOS 7 mysteries solved| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171016173924/https://www.cnet.com/how-to/five-quick-ios-7-mysteries-solved| arxivsáne = 2017-jıl 16-oktyabr | avtor = Broida| at = Rick| sáne = 2013-jıl 20-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-may }}&lt;/ref&gt;.

Papkalar bas ekran jaylasıwına uqsas hár qıylı betlerdi óz ishine alatuǵın etip jańalandı, bul papka funkcionallıǵınıń anaǵurlım keńeyiwine múmkinshilik beredi. Papkanıń hárbir betine toǵızǵa shekem qosımsha jaylastırıwǵa boladı hám ulıwma 15 bet bola aladı, bul bir papkada ulıwma 135 qosımsha bolıwına múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.lifewire.com/how-many-apps-allowed-iphone-2000752| bet = How Many Apps and Folders Can an iPhone Have?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170806182301/https://www.lifewire.com/how-many-apps-allowed-iphone-2000752| arxivsáne = 2017-jıl 6-avgust | avtor = Costello| at = Sam| sáne = 2017-jıl 20-mart | jumıs = [[Lifewire]]| baspaxana = [[Dotdash]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

iPad tıń Qulıplaw Ekranındaǵı &quot;Súwret Ramkası&quot; funkciyası alıp taslandı.

== Qosımsha ózgeshelikler ==

=== App Store ===
[[App Store]] iOS 7 de bir neshe áhmiyetli ózgerislerge iye boldı. Paydalanıwshılar avtomatlıq qosımsha jańalanıwların qosıw múmkinshiligine iye&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/13/09/18/ios-7-feature-focus-app-store-auto-updates-and-itunes-radio| bet = iOS 7 feature focus: App Store auto-updates and iTunes Radio| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170206174757/http://appleinsider.com/articles/13/09/18/ios-7-feature-focus-app-store-auto-updates-and-itunes-radio| arxivsáne = 2017-jıl 6-fevral | avtor = Cole| at = Shane| sáne = 2013-jıl 18-sentyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyul }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/6/10/4415588/app-store-automatic-updates-ios-7-apple-wwdc-2013| bet = App Store will update apps automatically in iOS 7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170205081806/http://www.theverge.com/2013/6/10/4415588/app-store-automatic-updates-ios-7-apple-wwdc-2013| arxivsáne = 2017-jıl 5-fevral | avtor = Kastrenakes| at = Jacob| sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyul }}&lt;/ref&gt;. Paydalanıwshılar endi hárbir ornatılǵan qosımshanıń jańalanıwlar tariyxın kóre aladı. Jaylasıw xızmetleri qosılǵan jaǵdayda, App Store paydalanıwshınıń geografiyalıq jaylasıwına tiykarlanıp keń tarqalǵan qosımshalardı usınatuǵın Jaqın Átirapta bólimine iye&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.idownloadblog.com/2014/04/19/app-store-guide| bet = iOS 7: the ultimate App Store guide| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230090122/http://www.idownloadblog.com/2014/04/19/app-store-guide| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Benjamin| at = Jeff| sáne = 2014-jıl 19-aprel | jumıs = iDownloadBlog| qaralǵan sáne = 2016-jıl 29-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Jáne de qosımshalardıń eski versiyaların júklep alıw múmkinshiligi payda boldı, eger jańa iOS versiyaları eski qurılmalardı sistema jańalanıwlarına sáykes kelmeytuǵın etip qoyǵan jaǵdayda, paydalanıwshılarǵa hárbir qosımshanıń sońǵı qollap-quwatlanǵan jańalanıwınıń isleytuǵın versiyasın saqlap qalıw múmkinshiligin beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2013/09/17/ios-legacy-apps| bet = Apple App Store Introduces Legacy App Download Option| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170101091001/http://mashable.com/2013/09/17/ios-legacy-apps| arxivsáne = 2017-jıl 1-yanvar | avtor = Ulanoff| at = Lance| sáne = 2013-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 31-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Fotosúwretler hám Kamera ===
iOS 7 Kamera qosımshası ushın &quot;Instagram stilindegi fotosúwretlerdi&quot; alıw múmkinshiligin beretuǵın kvadrat foto rejimin kirgizdi. Jáne de jańa qosılǵan nárseler — tikkeley filtrler; fotosúwrettiń kórinisin ózgertetuǵın toǵız túrli filtr opciyası. Kameraǵa kirgizilgen qosımsha jaqsılanıwlarǵa video jazıw waqtında qısıp-keńeytiw múmkinshiligi hám zatvor túymesin basıp turıw arqalı izbe-iz fotosúwretlerdi ańsat túsiriw ushın Izbe-iz túsiriw rejimi kiredi, bunda telefon sekundına 10 kadr túsiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/five-tips-for-the-new-camera-app-on-ios-7| bet = Five tips for the new Camera app on iOS 7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230160258/https://www.cnet.com/how-to/five-tips-for-the-new-camera-app-on-ios-7| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2013-jıl 18-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 29-dekabr }}&lt;/ref&gt;. iPhone 5S te áste-aqırın qozǵalıs video opciyası qosıldı, sekundına 120 kadr joqarı kadr tezliginde video túsiriw múmkinshiligi menen. Barlıq iPhone lar áste-aqırın qozǵalıs videonı audio menen jazıp aladı. Onı Fotosúwretler qosımshasında redaktorlawǵa boladı, bul jerde paydalanıwshılar áste-aqırın qozǵalıs bóliminiń qay jerden baslanıp, qay jerde pitetuǵının sheshiwi múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.co.uk/how-to/apple/how-use-slo-mo-iphone-5s-make-slow-motion-videos-iphone-3481480| bet = How to use Slo-Mo in iPhone 5s: make slow-motion videos on iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170219013600/http://www.macworld.co.uk/how-to/apple/how-use-slo-mo-iphone-5s-make-slow-motion-videos-iphone-3481480| arxivsáne = 2017-jıl 19-fevral | avtor = Macro| at = Ashleigh| sáne = 2013-jıl 8-noyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Fotosúwretler qosımshası jańa kategoriyalaw opciyaları menen jańalandı. Tómendegi &quot;Fotosúwretler&quot;, &quot;Bólisilgen&quot; hám &quot;Albomlar&quot; degen úsh bólim, hár qaysısı galereyaları bar qosımshanıń hár qıylı bólimlerine ashıladı. Tiykarǵı Fotosúwretler interfeysinde, qosımsha barlıq fotosúwretlerdiń &quot;Jıllar&quot;, &quot;Kollekciyalar&quot; hám &quot;Waqıtlar&quot; boyınsha sortlanǵan waqıt sızıǵın kórsetedi. Filtrler qosıldı, paydalanıwshılarǵa óz fotosúwretlerine qosıw ushın bir neshe túrdegi filtrlerden tańlaw múmkinshiligin beredi. Fotosúwretlerdi bólisiwdiń bar opciyaları menen birge, qosımsha jańa AirDrop funkcionallıǵın qollap-quwatlaw menen jańalandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/2048867/get-to-know-ios-7-camera-and-photos.html| bet = Get to know iOS 7: Camera and Photos| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170101002733/http://www.macworld.com/article/2048867/get-to-know-ios-7-camera-and-photos.html| arxivsáne = 2017-jıl 1-yanvar | avtor = Caldwell| at = Serenity| sáne = 2013-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 31-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

==== Kamera paydalanıwshı interfeysi ====
iOS 7 kamera paydalanıwshı interfeysi qayta dizaynlanǵan. Zatvor túymesi sıyaqlı elementler ápiwayı geometriyalıq figuralar menen tegis dizayndı paydalanadı.

Kamera rejimleri arasında ótiw súyrew qol háreketleri yamasa ekrandaǵı zatvor túymesiniń janındaǵı rejim atın (tekst) basıw arqalı ámelge asırıladı.

Barlıq keyingi iOS versiyalarınıń kamera paydalanıwshı interfeysleri iOS 7 de kirgizilgen usı jaylasıw hám dizaynǵa tiykarlanǵan.

==== Kamera basqarıw elementleri ====
Qayta dizaynlanǵan kamera interfeysi ekspoziciya mánisin dúzetiw hám avtofokustı qulıplaw ushın jańa basqarıw elementlerin usınadı.

Kóriw izlewshiniń ishine basıw kameranıń kóriw maydanındaǵı sol aymaqqa fokus hám ekspoziciyanı dúzetedi. Házirgi fokus hám ekspoziciya halatın uslap turıw (qulıplaw) ushın, kóriw izlewshiniń ishindegi qálegen jerdi yarım sekund basıp turıw kerek. Bul AE/AF qulpı yamasa AF/AE qulpı dep ataladı.

Basqannan keyin, fokus/ekspoziciya qulıplanǵan yamasa qulıplanbaǵan jaǵdayda, ekspoziciya mánisin joqarı yamasa tómen súyrew arqalı dúzetiwge boladı. AE/AF qulpı aktivlestirilgen jaǵdayda, ekspoziciya qoldan qulpı ashılmaǵansha belgisiz waqıtqa qulıplanǵan boladı.

Bul basqarıw elementleri ádettegi hám áste-aqırın qozǵalıs (joqarı kadr tezligi) video jazıw waqtında, sonday-aq aldıńǵı kameranıń foto hám video rejimleri ushın da qoljetimli&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.youtube.com/watch?v=swgXhzE0HF4| bet = ''&quot;7 Hidden iPhone Camera Features That Every Photographer Should Use&quot;'' (video guide, published on June 16th 2017)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200810204741/https://www.youtube.com/watch?v=swgXhzE0HF4| arxivsáne = 2020-jıl 10-avgust | jumıs = [[YouTube]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 9-iyul }}&lt;/ref&gt;.

=== Muzıka ===
Muzıka qosımshası Apple kompaniyasınıń iTunes Radio xızmetin óz ishine aldı; bul stanciya tiykarındaǵı muzıkalıq xızmet bolıp, paydalanıwshılarǵa atqarıwshını tańlawǵa múmkinshilik berdi, xızmet sol hám uqsas atqarıwshılardıń qosıqları tiykarında &quot;stanciya&quot; payda etti. Paydalanıwshılar qosıqlardı ótkizip jiberiw hám aldıńǵı qosıqlar tariyxın izlew múmkinshiligine iye boldı, sonıń menen birge oynatıw waqtında qosıqlardı [[iTunes Store]]-dan tikkeley satıp alıw múmkinshiligi de bar edi. iTunes Radio jáne [[Twitter]]-de házirgi waqıtta trendte bolǵan qosıqlardı kórsetetuǵın funkciyaǵa iye boldı. iTunes Radio biypul hám reklama menen támiyinlengen edi, biraq paydalanıwshılar iTunes Match xızmetine jazılıw arqalı reklamasız tıńlaw múmkinshiligine iye bola aldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.wired.com/2013/06/apple-dials-in-itunes-radi| bet = Apple Dials in iTunes Radio, a New Streaming Music Service| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230155817/https://www.wired.com/2013/06/apple-dials-in-itunes-radi| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Baldwin| at = Roberto| sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = [[Wired (website)|Wired]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 29-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Eki jıldan aslam waqıt jumıs islegennen keyin, iTunes Radio 2016-jıldıń yanvar ayında toqtatıldı, onıń funkciyaları jańa [[Apple Music]] muzıkalıq jazılıw xızmetine hám Beats 1 radio stanciyasına kóshirildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/3023410/streaming-services/apple-drops-free-itunes-radio-bundles-it-into-apple-music.html| bet = Apple drops free iTunes Radio, bundles it into Apple Music| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230160245/http://www.macworld.com/article/3023410/streaming-services/apple-drops-free-itunes-radio-bundles-it-into-apple-music.html| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Mediati| at = Nick| sáne = 2016-jıl 16-yanvar | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 29-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/16/01/29/apple-merges-itunes-radio-channels-into-apple-music-beats-1-now-lone-free-to-stream-service| bet = Apple merges iTunes Radio channels into Apple Music, Beats 1 now lone free-to-stream service| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230160118/http://appleinsider.com/articles/16/01/29/apple-merges-itunes-radio-channels-into-apple-music-beats-1-now-lone-free-to-stream-service| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Campbell| at = Mikey| sáne = 2016-jıl 28-yanvar | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2016-jıl 29-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Safari ===
iOS 7 de, Safari veb-brauzeri bir qansha áhmiyetli jańalanıwlarǵa iye boldı. Brauzerdiń aldıńǵı versiyalarında tabılǵan eki izlew qatarı bir &quot;Aqıllı Izlew&quot; maydanına biriktirildi. Vkladkalardı basqarıw jaqsılanıp, bir waqıtta segizden kóp vkladkanı ashıwǵa múmkinshilik berdi, sonday-aq vkladkalardı gorizontal karta kórinisiniń ornına vertikal túrde bir-biriniń ústine jaylastırdı. Jeke vkladkanı ashıw múmkinshiligi Sazlawlar menyusınıń ornına qosımshanıń ózine qurıldı, al jańa &quot;Izlemew&quot; túymesi paydalanıwshıǵa óz qupıyalıq dárejesin jáne de basqarıwǵa múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/four-features-to-know-about-in-safari-on-ios-7| bet = Four features to know about in Safari on iOS 7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230231205/https://www.cnet.com/how-to/four-features-to-know-about-in-safari-on-ios-7| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2013-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Kartalar ===
Kartalar dizaynı tolıq ekranlı kórinisti usınıw ushın jańalandı, bunda izlew qatarı sıyaqlı interfeys elementleri kózden joǵaladı, jańa móldir izlew hám tómengi qural panelleri menen birge, hám paydalanıwshılar túnde júrgende avtomatik túrde iske túsetuǵın Túngi rejim qosıldı. Kartalarda ayırım Siri dawıs basqarıwı bar, bul paydalanıwshılarǵa &quot;Siri dawıslı kórsetpeleriniń salıstırmalı dawıs kúshin sistemanıń ulıwma dawıs kúshinen ǵárezsiz ózgertiwge múmkinshilik beredi, solay etip ol fonda oynap atırǵan muzıkanıń ústinen qattı baqırmaydı.&quot;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/13/07/12/ios-7-maps-go-full-screen-navigation-gets-night-mode-new-siri-options| bet = iOS 7 Maps go full screen, navigation gets night mode, new Siri options| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170219095041/http://appleinsider.com/articles/13/07/12/ios-7-maps-go-full-screen-navigation-gets-night-mode-new-siri-options| arxivsáne = 2017-jıl 19-fevral | avtor = Dilger| at = Daniel Eran| sáne = 2013-jıl 12-iyul | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-fevral }}&lt;/ref&gt;

=== Hawa rayı ===
iOS 7 degi Hawa rayı qosımshası áhmiyetli ózgerislerge ushıradı, sonıń ishinde jańa belgi, bas bette qosımsha miniatyurasında statikalıq hawa rayı kórsetkishiniń joqlıǵı hám házirgi hawa rayınıń jańa dinamikalıq, vizual kórinisleri bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/13/06/18/inside-ios-7-apples-weather-app-gets-animated| bet = Inside iOS 7: Apple's Weather app gets animated| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170101001227/http://appleinsider.com/articles/13/06/18/inside-ios-7-apples-weather-app-gets-animated| arxivsáne = 2017-jıl 1-yanvar | avtor = Hughes| at = Neil| sáne = 2013-jıl 18-iyun | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2016-jıl 31-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== FaceTime ===
iOS 7 de iPhone ushın óziniń FaceTime qosımshası bar, onıń ishinde FaceTime Audio funkciyası bar, bul paydalanıwshılarǵa Wi-Fi arqalı qońıraw etiwge múmkinshilik beredi. FaceTime Audio ǵa Telefon qosımshası, Baylanıslar qosımshası yamasa FaceTime qosımshasınıń ózi arqalı kiriwge boladı. Ol iOS 7 yamasa onnan keyingi versiyalarda jumıs isleytuǵın qurılmalarda jetkilikli&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/2048980/get-to-know-ios-7-phone-facetime-and-messages.html| bet = Get to know iOS 7: Phone, FaceTime, and Messages| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170420041025/http://www.macworld.com/article/2048980/get-to-know-ios-7-phone-facetime-and-messages.html| arxivsáne = 2017-jıl 20-aprel | avtor = Caldwell| at = Serenity| sáne = 2013-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;.

=== Xabarlar ===
Xabarlar qosımshası endi paydalanıwshılarǵa jibergen yamasa alǵan hárbir xabarınıń jiberilgen waqtın kóriwge múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/how-view-timestamps-individual-texts-and-imessages-ios-7| bet = How to view timestamps for individual texts and iMessages in iOS 7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170206022110/http://www.imore.com/how-view-timestamps-individual-texts-and-imessages-ios-7| arxivsáne = 2017-jıl 6-fevral | avtor = Kazmucha| at = Allyson| sáne = 2013-jıl 21-sentyabr | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;.

== Qabıllaw ==
[[Fayl:Letterpress_screenshot.png|nobaý|311x311 nükte|The Verge jazǵanınday, 2013-jılǵı iOS qayta dizaynınıń tegis, minimalistlik dizayn tili 2012-jılǵı Letterpress (suwrette kórsetilgen) sıyaqlı qosımshalardan tásir alǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/10/9/4817146/taskmasters-how-israeli-intelligence-officers-helped-inspire-the-look-of-ios-7| bet = Taskmasters: how Israeli intelligence officers helped inspire the look of iOS 7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170313141504/http://www.theverge.com/2013/10/9/4817146/taskmasters-how-israeli-intelligence-officers-helped-inspire-the-look-of-ios-7| arxivsáne = 2017-jıl 13-mart | avtor = Newton| at = Casey| sáne = 2013-jıl 9-oktyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;.]]
iOS 7 niń qabıllanıwı hár qıylı boldı. Forbes tan Mark Rogovskiy jańa dizaynnıń bir neshe aspektlerin sınǵa aldı, sonıń ishinde bas bet fonındaǵı 3D effektin de, &quot;iOS 7 menen ekran fonı arasındaǵı óz-ara tásir jaqsı jaǵdayda da qıyın&quot; dep jazdı, hám operaciyalıq sistema ushın jańa ulıwma dizayn tili &quot;endi qulpın ashqanıńızda belgilerińiz ekranǵa qanday da bir video oyın effekti sıyaqlı ushıp kiredi. Bul mánissiz, telefonǵa kiriwińizdi sekundtıń bir bólegine keshiktiredi hám gúmansız dıqqattı bóledi&quot; dep jazdı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/markrogowsky/2013/09/18/7-misses-in-ios-7| bet = 7 Misses In iOS 7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160820030125/http://www.forbes.com/sites/markrogowsky/2013/09/18/7-misses-in-ios-7| arxivsáne = 2016-jıl 20-avgust | avtor = Rogowsky| at = Mark| sáne = 2013-jıl 18-sentyabr | jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;. The Verge ten Djoshua Topolski de dizayndı sınǵa aldı, operaciyalıq sistemanıń hár qıylı bólimlerinde belgilerdiń bir qálipli emesligin atap ótti, sonday-aq &quot;xabarlandırıw paneli hám eskertiwlerdegi máselelerdi dúzetiwdiń ornına, Apple olarǵa tek jańa boyaw hám bir neshe qatlam qosımsha navigaciya bergen [...] qurılmada ónimdarlıǵıńızdı haqıyqatında tezlestiriw ushın hesh nárse islemegen&quot; dep jazdı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/apple/2013/6/10/4416726/the-design-of-ios-7-simply-confusing| bet = The design of iOS 7: simply confusing| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220527115749/https://www.theverge.com/apple/2013/6/10/4416726/the-design-of-ios-7-simply-confusing| arxivsáne = 2022-jıl 27-may | avtor = Topolsky| at = Joshua| sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Nielsen Norman Group izertlew kompaniyası iOS 7 niń paydalanıwshı tájiriybesi haqqında keń kólemli esabat jazdı, esabattı &quot;Tegis dizayn háreket etiw shaqırıqların jasıradı, hám shetleri boylap sıypaw karuseller hám aylandırıwǵa kesent etiwi múmkin&quot; dep juwmaqladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.nngroup.com/articles/ios-7| bet = iOS 7 User-Experience Appraisal| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220608111053/https://www.nngroup.com/articles/ios-7| arxivsáne = 2022-jıl 8-iyun | avtor = Budiu| at = Raluca| sáne = 2013-jıl 12-oktyabr | baspaxana = [[Nielsen Norman Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Biraq, The New York Times tan Devid Pog iOS 7 niń minimalistlik dizaynın unattı, &quot;Jańa operaciyalıq sistema menen qansha kóp waqıt ótkizseńiz, kórsetilgen dúzetiwler hám qolaysızlıqlardı saplastırıwlar ushın sonshelli minnetdar bolasız&quot; hám &quot;ekrannıń tómengi bóliminen joqarıǵa qaray sıypap, Basqarıw orayın ashıwıńız múmkin: bul sizge eń kóp kerek bolatuǵın sazlawlar hám funkciyalar ushın ıqsham, kórgizbeli basqarıw palitrası&quot; dep jazdı. Ol jáne de Siri dawıslı járdemshisindegi jaqsılanıwlardı maqtadı, &quot;Siri ádewir jaqsıraq bolǵan&quot; dep jazdı. Ol juwmaqlap: &quot;Qurılısı, jaylasıwı hám ózgeshelikleri Apple kompaniyasınıń eń jaqsı jumıslarınıń geyparaların kórsetedi. iOS 7 niń kórinisi — yaq, bul baha siziń qálewińizge baylanıslı&quot; dep jazdı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://pogue.blogs.nytimes.com/2013/09/17/yes-theres-a-new-iphone-but-thats-not-the-big-news| bet = Yes, There's a New iPhone. But That's Not the Big News.| arxivurl = https://web.archive.org/web/20211202111936/https://pogue.blogs.nytimes.com/2013/09/17/yes-theres-a-new-iphone-but-thats-not-the-big-news| arxivsáne = 2021-jıl 2-dekabr | avtor = Pogue| at = David| sáne = 2013-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[The New York Times]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;.

TechCrunch tan Darrell Eterington kóp sanlı jańa kirgizilgen ózgesheliklerge dıqqat awdardı, Basqarıw orayın &quot;ayrıqsha paydalı&quot; dep maqtadı, AirDrop tı &quot;ájayıp&quot; dep bahaladı (biraq sol waqıtta iOS hám Mac arasında óz-ara islesiw joqlıǵın atap ótti), Siri diń &quot;ulıwma alǵanda paydalıraq&quot; bolǵanın hám jańa kóp tapsırmalı funkciyalardıń &quot;aqıllıraq&quot; ekenin, kóp tapsırmalı ekrannıń &quot;ádewir jaqsıraq&quot; bolǵanın ayttı. Juwmaqlap, ol bılay dep jazdı: &quot;iOS 7 niń kóp paydalanıwshılar álleqashan biletuǵın hám súyetuǵın iOS tan aytarlıqtay ózgeshe bolatuǵınına hesh qanday gúman joq, biraq ulıwma alǵanda, bul Apple mobil qurılmaların paydalanıwdı ańsatlastıratuǵın hám kóbirek ráhátlendiretuǵın kóplegen jańa ózgeshelikler menen toltırılǵan jańalanıw&quot;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2013/09/17/ios-7-review-apple| bet = Apple iOS 7 Review: A Major Makeover That Delivers, But Takes Some Getting Used To| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161008183416/https://techcrunch.com/2013/09/17/ios-7-review-apple| arxivsáne = 2016-jıl 8-oktyabr | avtor = Etherington| at = Darrell| sáne = 2013-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Ayırım sınshılar iOS 7 niń dizaynı hám funkcionallıǵına basqa mobil platformalardan bolǵan básekiniń tásirin atap ótti. Ásirese, Android hám Windows Phone nan alınǵan koncepciyalardıń qollanılıwı, mısalı, uqsas minimalistik hám tipografiyalıq dizayn, Basqarıw orayınıń [[Android]] tıń xabarlandırıw panelindegi uqsas sazlamalar qosqıshlarına teńligi, WebOS qa uqsas kóp tapsırmalı menyu, hátteki Hawa rayı qosımshasınıń dizaynı Windows 8 hám HTC Sense degilerdegige derlik birdey ekenligi aytıp ótildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.infoworld.com/article/2611537/ios/yes--ios-7-copies-windows-phone-and-android----get-used-to-it.html| bet = Yes, iOS 7 copies Windows Phone and Android -- get used to it| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170612111756/http://www.infoworld.com/article/2611537/ios/yes--ios-7-copies-windows-phone-and-android----get-used-to-it.html| arxivsáne = 2017-jıl 12-iyun | avtor = Gruman| at = Galen| sáne = 2013-jıl 14-iyun | jumıs = [[InfoWorld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;. PC Magazine nen Sasha Segan bılay dedi: &quot;Apple dıń danıshpanlıǵı bóleklerdi biriktiriw hám olardı marketing qılıwda. Apple dıń baǵdarlamashı API leri hám baǵdarlamashılar ushın pul islep tabıw tariyxı ele de ústemlik etedi — Android qa qaraǵanda qaraqshılıq az, al Windows Phone qa qaraǵanda auditoriya úlkenirek hám dizayn múmkinshilikleri kóbirek.&quot;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://uk.pcmag.com/smartphones/14930/news/ios-7-steals-from-stomps-on-competitors| bet = iOS 7 Steals From, Stomps On Competitors| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170116153907/http://uk.pcmag.com/smartphones/14930/news/ios-7-steals-from-stomps-on-competitors| arxivsáne = 2017-jıl 16-yanvar | avtor = Segan| at = Sascha| sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = [[PC Magazine]]| baspaxana = [[Ziff Davis]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;

iOS 7 niń qabıl etiliw tezligi bir kúnnen keyin 35% ke jetkeni xabar etildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2013/09/19/ios-7-adoption-already-as-high-as-35-in-one-day-apple-and-developers-reap-the-rewards| bet = iOS 7 Adoption Already As High As 35% In One Day, Apple And Developers Reap The Rewards| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170206022146/https://techcrunch.com/2013/09/19/ios-7-adoption-already-as-high-as-35-in-one-day-apple-and-developers-reap-the-rewards| arxivsáne = 2017-jıl 6-fevral | avtor = Etherington| at = Darrell| sáne = 2013-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;. Bes kún ishinde iOS 7 200 millionnan aslam qurılmaǵa ornatıldı, bunı Apple &quot;tariyxtaǵı eń tez baǵdarlamalıq támiynat jańalanıwı&quot; dep atadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2013/09/23First-Weekend-iPhone-Sales-Top-Nine-Million-Sets-New-Record.html| bet = First Weekend iPhone Sales Top Nine Million, Sets New Record| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170309092203/http://www.apple.com/pr/library/2013/09/23First-Weekend-iPhone-Sales-Top-Nine-Million-Sets-New-Record.html| arxivsáne = 2017-jıl 9-mart | sáne = 2013-jıl 23-sentyabr | baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;. 2014-jıldıń avgust ayında iOS qurılmalarınıń 91% i sol waqıtta iOS 7 ni paydalanǵanı xabar etildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/14/08/22/while-91-of-apple-users-run-ios-7-five-different-versions-of-android-hold-10-share| bet = While 91% of Apple users run iOS 7, five different versions of Android hold 10%+ share| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160129202510/http://appleinsider.com/articles/14/08/22/while-91-of-apple-users-run-ios-7-five-different-versions-of-android-hold-10-share| arxivsáne = 2016-jıl 29-yanvar | avtor = Hughes| at = Neil| sáne = 2014-jıl 22-avgust | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2016-jıl 29-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

== Mashqalalar ==

=== Dizaynnıń kesellik keltiriwi ===
2013-jıldıń sentyabr ayında Fast Company dan Pranav Diksittiń xabar beriwinshe, Apple dıń qollaw forumlarında paydalanıwshılar iOS 7 niń jańa dizaynı, sonıń ishinde &quot;kóp tapsırmalı rejimde hám qosımshalardı ashıp jabıwda kóp sanlı úlkeytiw animaciyaları, sonday-aq jeńil parallaks effekti&quot; paydalanıwshılarda kesellik sezimin payda etip atırǵanı haqqında shaǵımlar payda boldı. Diksit parallaks effektin óshirip qoyıwǵa bolatuǵının, biraq kópshilik animaciyalar ushın bunday múmkinshilik joq ekenin atap ótti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.fastcompany.com/3018636/fast-feed/ios-7-is-reportedly-making-people-sick| bet = iOS 7 is reportedly making people sick| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170206023401/https://www.fastcompany.com/3018636/fast-feed/ios-7-is-reportedly-making-people-sick| arxivsáne = 2017-jıl 6-fevral | avtor = Dixit| at = Pranav| sáne = 2013-jıl 27-sentyabr | jumıs = [[Fast Company (magazine)|Fast Company]]| baspaxana = Mansueto Ventures| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;.

&quot;Ogayodaǵı UH Case Medical Center diń shańaraq medicinası bóliminiń baslıǵı&quot; Dr. Djordj Kikano Fox News ke &quot;Buǵan sezgir adamlar ushın bul mashqalanıń belgili bir tiykarı bar&quot; dep ayttı. Fox News tıń jazıwınsha, Dr. Kikano bılay degen: &quot;Bul telefon fonınıń artqa hám aldıǵa áste jıljıwına alıp keletuǵın jańa &quot;parallaks&quot; funkciyası, bul ózgeshelik mashinada júrgende payda bolatuǵın kesellikke uqsas nátiyjege alıp keledi. Ishki qulaq teńsalmaqlılıq ushın, al kózler kóriw ushın juwapker. Nárseler úylespegende, bas aylanıw hám kewil aynıw sezimin sezesiz. Ayırım adamlar bunı sezedi, ayırımları sezbeydi, al ayırımları oǵan úyrenip ketedi.&quot;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.foxnews.com/tech/apple-ios-7-is-sickening-users-doctor-confirms| bet = Apple iOS 7 is sickening users, doctor confirms| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201205124029/https://www.foxnews.com/tech/apple-ios-7-is-sickening-users-doctor-confirms| arxivsáne = 2020-jıl 5-dekabr | avtor = Kaplan| at = Jeremy A.| sáne = 2013-jıl 27-sentyabr | jumıs = [[Fox News]]| baspaxana = [[Fox Entertainment Group]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 1-dekabr }}&lt;/ref&gt;

=== Batareyanıń tez tawsılıwı ===
ZDNet ten Adrian Kingsli-Xyuz 2014-jıldıń mart ayında iPhone hám iPad paydalanıwshıları iOS 7.1 jańalanıwınan keyin batareyanıń tez tawsılıwı haqqında xabarlaǵanın jazdı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/poor-battery-life-after-installing-ios-7-1-try-these-simple-tips/| bet = Poor battery life after installing iOS 7.1? Try these simple tips| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170331205221/http://www.zdnet.com/article/poor-battery-life-after-installing-ios-7-1-try-these-simple-tips| arxivsáne = 2017-jıl 31-mart | avtor = Kingsley-Hughes| at = Adrian| sáne = 2014-jıl 15-mart | jumıs = [[ZDNet]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-mart }}&lt;/ref&gt;. Ars Technica dan Endryu Kanningemniń laboratoriyalıq sınawlarında ayırım apparatlıq támiynat úlgilerinde batareyanıń az muǵdarda tawsılıwı bayqalǵan, al basqalarında statistikalıq jaqtan áhmiyetli ózgerisler bolmaǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2014/03/refinements-additions-and-un-breaking-stuff-ios-7-1-reviewed| bet = Refinements, additions, and un-breaking stuff: iOS 7.1 reviewed| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170206103609/https://arstechnica.com/apple/2014/03/refinements-additions-and-un-breaking-stuff-ios-7-1-reviewed| arxivsáne = 2017-jıl 6-fevral | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2014-jıl 11-mart | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;.

=== Qulıplaw ekranın aylanıp ótiw ===
9to5Mac ten Dom Espozito 2014-jıldıń iyun ayında iOS 7 de qulıplaw ekranın aylanıp ótiwdiń jańa usılı tabılǵanın, &quot;belgili jaǵdaylarda 5 sekund ishinde&quot; telefonǵa kiriwge múmkinshilik beretuǵının xabarladı. Bul mashqala keyinirek dúzetildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2014/06/09/new-lock-screen-bypass-discovered-in-ios-7-allows-access-in-5-seconds-under-certain-circumstances| bet = New lock screen bypass discovered in iOS 7, allows access in 5 seconds under certain circumstances (Update: Resolved)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170206104035/https://9to5mac.com/2014/06/09/new-lock-screen-bypass-discovered-in-ios-7-allows-access-in-5-seconds-under-certain-circumstances| arxivsáne = 2017-jıl 6-fevral | avtor = Esposito| at = Dom| sáne = 2014-jıl 9-iyun | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;.

== Qollap-quwatlanatuǵın qurılmalar ==
Bul versiya menen Apple [[iPhone 3GS]] hám [[iPod Touch]] (4-áwlad) ushın qollap-quwatlawdı toqtattı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/kb/dl1682?locale=en_US| bet = iOS 7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170121080010/https://support.apple.com/kb/DL1682?locale=en_US| arxivsáne = 2017-jıl 21-yanvar | sáne = 2013-jıl 18-sentyabr | baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-fevral }}&lt;/ref&gt;. iPhone 3GS ushın qollap-quwatlaw toqtatılıwı menen [[Samsung]] processorları bar qurılmalar ushın baǵdarlamalıq támiynat jańalanıwları endi qoljetimsiz boldı. Degen menen, [[iPhone 4]] sheklengen qollap-quwatlawǵa iye

== Derekler ==
{{Derekler}}

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
[[Kategoriya:IOS]]
[[Kategoriya:Jeke operaciyalıq sistemalar]]</text>
      <sha1>ct1f8z291qik8h47x47ep99pytp6ok2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Web 2.0</title>
    <ns>14</ns>
    <id>23065</id>
    <revision>
      <id>265600</id>
      <parentid>216593</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T16:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Programmalıq támiynat atı menen atalǵan Wikipedia kategoriyaları|Programmalıq támiynat atı menen atalǵan Wikipedia kategoriyaları]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116" sha1="ekw7jh3o2kzd9nkh90co3ayljjjdeb8" xml:space="preserve">{{Commons kategoriya|Web 2.0}}

[[Kategoriya:Programmalıq támiynat atı menen atalǵan Wikipedia kategoriyaları]]</text>
      <sha1>ekw7jh3o2kzd9nkh90co3ayljjjdeb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Monolit qosımsha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23874</id>
    <revision>
      <id>265662</id>
      <parentid>213769</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:54:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Programmalıq támiynat tariyxı|Programmalıq támiynat tariyxı]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5742" sha1="a2h5nx4sqzafitpj6az7jyr4qs182kx" xml:space="preserve">[[Fayl:Uluru,_helicopter_view,_cropped.jpg|nobaý|300x300 nükte|Monolit qosımshalardı [[Avstraliya|Avstraliyadaǵı]] Uluru sıyaqlı monolitlerge salıstırıwǵa boladı: úlken bir (mono) tas (lit).]]
[[Programmalıq injiniring|Programmalıq injiniringde]] '''monolit qosımsha''' ‒ bul óz-ózine jetkilikli hám basqa qosımshalardan ǵárezsiz, biraq ádette iykemliligi joq jalǵız birlesken programmalıq támiynat qosımshası&lt;ref name=&quot;mishra&quot;&gt;{{Cite book|last=Mishra|first=Mayank|title=Proceedings of the 12th European Conference on Software Architecture: Companion Proceedings|year=2018}}&lt;/ref&gt;. Talaplarǵa baylanıslı [[Programmalıq támiynat arxitekturası|programmalıq támiynat arxitekturasınıń]] monolit stilinde qosımshalardı qurıwdıń artıqmashılıqları hám kemshilikleri bar&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.atlassian.com/microservices/microservices-architecture/microservices-vs-monolith| bet = Microservices vs. monolithic architecture: When monoliths grow too big it may be time to transition to microservices| avtor = Harris| at = Chandler| jıl = 2022| jumıs = atlassian.com}}&lt;/ref&gt;. Monolit qosımshalar salıstırmalı túrde ápiwayı hám arzan, biraq olardıń kemshilikleri elastiklik, qátege shıdamlılıq hám masshtablılıqtıń joqlıǵı bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Fundamentals of Software Architecture: An Engineering Approach|year=2020}}&lt;/ref&gt;. Monolit qosımshalarǵa alternativ stillerge kóp qatlamlı arxitekturalar, bólistirilgen esaplaw hám mikroservisler kiredi. Sońǵı jıllardaǵı ataqlılıǵına qaramastan, monolit qosımshalar kishi komandası hám az qıyınshılıǵı bolǵan qosımshalar ushın ele de jaqsı tańlaw bolıp tabıladı. Biraq, ol dım qıyınlassa, onı mikroservislerge yaki bólistirilgen qosımshaǵa qayta strukturalawdı oylastırıwıńız múmkin. Este tutıń, bir mashinada jaylastırılǵan monolit qosımsha házirgi jumıs júklemeńiz ushın jetkilikli dárejede ónimli bolıwı múmkin, biraq ol jaqsı joybarlanǵan bólistirilgen sistemaǵa qaraǵanda az qoljetimli, az shıdamlı, az ózgeriwsheń, az sazlanǵan hám az masshtablanatuǵın boladı&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Monolith to Microservices Evolutionary Patterns to Transform Your Monolith|year=2019}}&lt;/ref&gt;.

[[Dizayn|Dizayn filosofiyası]] boyınsha qosımsha tek belgili bir wazıypa ushın emes, al belgili bir funkciyanı tamamlaw ushın zárúr bolǵan hárbir adımdı orınday aladı. Ayrım jeke qarjı qosımshaları monolit bolıp tabıladı, óytkeni olar paydalanıwshıǵa tolıq wazıypanı aqırına shekem orınlawǵa járdem beredi hám birge isleytuǵın úlken qosımshalar sistemasınıń bóleklerinen góre jeke maǵlıwmat saqlaǵıshları bolıp tabıladı. Ayrım tekst redaktorları monolit qosımshalar bolıp tabıladı. Bul qosımshalar geyde meynfreym kompyuterleri menen baylanıstırıladı.

Programmalıq támiynat injeneriyasında monolit qosımsha bir xızmet retinde proektlestirilgen programmalıq támiynat qosımshasın súwretleydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://kumaran.com/blogs/cloud-adoption-as-a-part-of-the-digital-transformation-journey/| bet = Cloud Adoption As A Part Of The Digital Transformation Journey| sáne = 2022-jıl 2-mart | jumıs = kumaran.com}}&lt;/ref&gt;. Ayırım scenariylerde bir neshe xızmet zárúr bolıwı múmkin, óytkeni bul qosımshanıń bóleklerin tolıq almastırıwdı talap etpesten ońlaw yaki almastırıw arqalı xızmet kórsetiwdi jeńillestiriwi múmkin.

Modullik túrli [[modulli programmalastırıw]] usılları arqalı túrli dárejelerde erisiledi. Kodqa tiykarlanǵan modullik baǵdarlamashılarǵa qosımshanıń bóleklerin qayta paydalanıw hám ońlaw imkaniyatın beredi, biraq bul xızmet kórsetiw funkciyaların orınlaw ushın islep shıǵarıw quralları talap etiledi (mısalı, qosımshanı qayta kompilyaciyalaw zárúr bolıwı múmkin). Obektke tiykarlanǵan modullik qosımshanı pútkil qosımshanı qayta jaylastırmastan óz aldına xızmet kórsetiw hám almastırıw múmkin bolǵan ayırım orınlanatuǵın fayllar jıyınaǵı retinde támiyinleydi (mısalı, Microsoft'tıń Dynamic-link library (DLL); Sun/UNIX'tıń bólisiw obekt faylları)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.techtarget.com/searchwindowsserver/definition/dynamic-link-library-DLL| bet = dynamic link library (DLL)| avtor = Lutkevich| at = Ben| jumıs = techtarget.com}}&lt;/ref&gt;. Obekt xabarınıń ayrım imkaniyatları obektke baǵdarlanǵan qosımshalarǵa bir neshe kompyuter arasında tarqalıw imkaniyatın beredi (mısalı, Microsoft'tıń Component Object Model (COM)). Xızmetke baǵdarlanǵan arxitekturalar moduller arasında baylanıs jasaw ushın ayrıqsha baylanıs standartları/protokolların paydalanadı.

Baslanǵısh paydalanıwında &quot;monolit&quot; termini paydalanıwǵa qolaylı modulligi bolmaǵan úlken meynfreym qosımshaların súwretlegen&lt;ref name=&quot;raymond&quot;&gt;{{Cite book|first=Eric S.|last=Raymond|title=[[The Art of Unix Programming]]|year=2003}}&lt;/ref&gt;. Bul esaplaw kúshiniń tez ósiwi hám soǵan baylanıslı programmalıq támiynat arqalı sheshiliwi múmkin bolǵan mashqalalardıń qıyınlıǵınıń tez ósiwi menen birge xızmet kórsetiwge qolaysız sistemalarǵa hám &quot;programmalıq támiynat daǵdarısına&quot; alıp keldi.

== Úlgiler ==
Monolit qosımshalar ushın paydalanılatuǵın keń taralǵan arxitekturalıq úlgiler tómende keltirilgen, hárbiriniń óz kelisimleri bar:

* Qatlamlı arxitektura
* Modulli monolit
* Mikroyadro arxitekturası

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq támiynat arxitekturası]]
[[Kategoriya:Programmalıq támiynat tariyxı]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>a2h5nx4sqzafitpj6az7jyr4qs182kx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Redaktorlawlar sanı boyınsha Wikipediashılar dizimi</title>
    <ns>4</ns>
    <id>23879</id>
    <revision>
      <id>265594</id>
      <parentid>265532</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T12:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>4424</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı</comment>
      <origin>265594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8185" sha1="i4p4xvspqzl3wzbzhs0t7isp3gnq3p7" xml:space="preserve">{{/begin|50}}
|-
| 1 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:24960}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 2 || [[User:Qaraqalpaqpan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qaraqalpaqpan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}}
|-
| 3 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|Srajatdin Usnatdinov]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4885}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}}
|-
| 4 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4532}}]] || {{Permissions|Bekan88}}
|-
| 5 || [[User:Inosham|Inosham]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|Inosham}}
|-
| 6 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4264}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}}
|-
| 7 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abdullaeva Shaxnoza-Banu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}}
|-
| 8 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2551}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 9 || [[User:Рахман3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Рахман3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}}
|-
| 10 || [[User:Rabiga Shabatova|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rabiga Shabatova&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1629}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}}
|-
| 11 || [[User:PirjanovNurlan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PirjanovNurlan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}}
|-
| 12 || [[User:Anas1712|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anas1712&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}}
|-
| 13 || [[User:Qarahat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qarahat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}}
|-
| 14 || [[User:Gozzalina|Gozzalina]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1091}}]] || {{Permissions|Gozzalina}}
|-
| 15 || [[User:Makenzis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makenzis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:924}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 16 || [[User:Kuwanishbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kuwanishbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}}
|-
| 17 || [[User:AlefZet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlefZet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}}
|-
| 18 || [[User:Aysabirlijol|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aysabirlijol&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}}
|-
| 19 || [[User:Umarxon III|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umarxon III&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:615}}]] || {{Permissions|Umarxon III}}
|-
| 20 || [[User:Baurzhanuly|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baurzhanuly&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}}
|-
| 21 || [[User:Biypona|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Biypona&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}}
|-
| 22 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bazarbaeva Eleonora&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}}
|-
| 23 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:419}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}}
|-
| 24 || [[User:QRNKS|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QRNKS&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}}
|-
| 25 || [[User:Pathoschild|Pathoschild]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:406}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 26 || [[User:Mrshaxas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mrshaxas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}}
|-
| 27 || [[User:Minorax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Minorax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 28 || [[User:Muxammedqudaynazarov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Muxammedqudaynazarov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}}
|-
| 29 || [[User:Begdullaman|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Begdullaman&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Begdullaman|{{formatnum:328}}]] || {{Permissions|Begdullaman}}
|-
| 30 || [[User:Nurlibek Urgenichbaev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurlibek Urgenichbaev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurlibek Urgenichbaev|{{formatnum:297}}]] || {{Permissions|Nurlibek Urgenichbaev}}
|-
| 31 || [[User:Qareken Balasi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qareken Balasi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qareken Balasi|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Qareken Balasi}}
|-
| 32 || [[User:BEGJIGIT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BEGJIGIT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BEGJIGIT|{{formatnum:252}}]] || {{Permissions|BEGJIGIT}}
|-
| 33 || [[User:Saxibjamal Esemuratova|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Saxibjamal Esemuratova&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Saxibjamal Esemuratova|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Saxibjamal Esemuratova}}
|-
| 34 || [[User:Pirnazarova|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pirnazarova&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pirnazarova|{{formatnum:221}}]] || {{Permissions|Pirnazarova}}
|-
| 35 || [[User:Holder|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Holder&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Holder|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|Holder}}
|-
| 36 || [[User:Miracle0302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Miracle0302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Miracle0302|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Miracle0302}}
|-
| 37 || [[User:Begjigit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Begjigit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Begjigit|{{formatnum:208}}]] || {{Permissions|Begjigit}}
|-
| 38 || [[User:Kmoksy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmoksy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmoksy|{{formatnum:207}}]] || {{Permissions|Kmoksy}}
|-
| 39 || [[User:AbzalM|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AbzalM&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AbzalM|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|AbzalM}}
|-
| 40 || [[User:ДолбоЯщер|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ДолбоЯщер&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:196}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 41 || [[User:NurkaArzay|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NurkaArzay&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NurkaArzay|{{formatnum:173}}]] || {{Permissions|NurkaArzay}}
|-
| 42 || [[User:Gúlxan Medetbekovna|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gúlxan Medetbekovna&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gúlxan Medetbekovna|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Gúlxan Medetbekovna}}
|-
| 43 || [[User:Bakhit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bakhit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bakhit|{{formatnum:164}}]] || {{Permissions|Bakhit}}
|-
| 44 || [[User:Melek jurnalist|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Melek jurnalist&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Melek jurnalist|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Melek jurnalist}}
|-
| 45 || [[User:DARIO SEVERI|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DARIO SEVERI&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:148}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}}
|-
| 46 || [[User:Jannazarova Sh|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jannazarova Sh&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jannazarova Sh|{{formatnum:136}}]] || {{Permissions|Jannazarova Sh}}
|-
| 47 || [[User:Jámiy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jámiy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jámiy|{{formatnum:133}}]] || {{Permissions|Jámiy}}
|-
| 48 || [[User:İmmortalance|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;İmmortalance&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/İmmortalance|{{formatnum:131}}]] || {{Permissions|İmmortalance}}
|-
| 49 || [[User:Romaine|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Romaine&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Romaine|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Romaine}}
|-
| 50 || [[User:Kagansky|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kagansky&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:124}}]] || {{Permissions|Kagansky}}
{{/end}}</text>
      <sha1>i4p4xvspqzl3wzbzhs0t7isp3gnq3p7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mashina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24133</id>
    <revision>
      <id>265597</id>
      <parentid>213869</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T13:11:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Redaktor GLAM</username>
        <id>13836</id>
      </contributor>
      <comment>Higher resolution version of image</comment>
      <origin>265597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12492" sha1="78vxh4xk2h2jtkb69odfnc93hdx4bzg" xml:space="preserve">[[Fayl:Láng_Gépgyár,_1977_Fortepan_89049.jpg|nobaý|1977-jılı Vengriyanıń [[Budapesht]] qalasındaǵı Lang mashina zavodında jumısshılar basqarǵan hár túrli mashinalar]]
'''Mashina''' - bul [[Kúsh|kúshti]] qollanıw hám háreketti basqarıw arqalı belgili bir isti atqarıw ushın paydalanılatuǵın fizikalıq sistema. Bul termin kóbinese dvigateller yamasa motorlar qollanılatuǵın jasalma qurılmalarǵa qollanıladı, biraq sonday-aq molekulalıq mashinalar sıyaqlı tábiyiy biologiyalıq makromolekulalarǵa da qollanıladı. Mashinalardı haywanlar hám adamlar, samal hám suw sıyaqlı tábiyiy kúshler, sonday-aq ximiyalıq, jıllılıq yamasa elektr energiyası háreketke keltire aladı. Olar aktuator kiritpesin qáliplestiretuǵın hám shıǵarıw kúshleri menen háreketin belgili bir maqsette qollanıwdı támiyinleytuǵın mexanizmler sistemasın óz ishine aladı. Olar jáne de islewin baqlaytuǵın hám háreketti jobalaytuǵın [[Kompyuter|kompyuterler]] menen sensorlardı da óz ishine alıwı múmkin, bunı kóbinese mexanikalıq sistemalar dep ataydı.

Renessans dáwiriniń tábiyat filosofları júkti háreketke keltiretuǵın altı ápiwayı mashinanı anıqladı hám shıǵarıw kúshiniń kirgiziw kúshine qatnasın esapladı, bul búgingi kúnde mexanikalıq artıqmashılıq dep ataladı&lt;ref name=&quot;Usher&quot;&gt;{{Cite book|last=Usher|first=Abbott Payson|title=A History of Mechanical Inventions|publisher=Courier Dover Publications|year=1988|location=USA|pages=98|url=https://books.google.com/books?id=xuDDqqa8FlwC&amp;pg=PA196|isbn=978-0-486-25593-4}}&lt;/ref&gt;.

Házirgi waqıttaǵı mashinalar - bul qurılıs elementleri, mexanizmler hám basqarıw komponentlerinen ibarat quramalı sistemalar bolıp, olar qolaylı paydalanıw ushın interfeyslerdi de óz ishine aladı. Mısallar qatarına tómendegiler kiredi: [[Poyezd|poezdlar]], [[Avtomobil|avtomobiller]], kemeler hám [[Samolyot|samolyotlar]] sıyaqlı keń kólemli transport quralları; úy hám keńsedegi ásbaplar, sonıń ishinde kompyuterler, imaratlardıń hawa aylandırıw hám suw támiyinlew sistemaları; sonday-aq awıl xojalıǵı mashinaları, stanoklar hám zavod avtomatlastırıw sistemaları hám robotlar.

== Etimologiya ==
[[Inglis tili|Inglis]] tilindegi «machine» sózi orta ásir francuz tili arqalı [[Latın tili|latın]] tilindegi «machina» sózinen kelip shıqqan, ol óz gezeginde grek tilinen (Doriy dialektinde μαχανά makhana, Ion dialektinde μηχανή mekhane 'qurılma, mashina, dvigatel', μῆχος mekhos 'qural, shara, emlew' sózinen kelip shıqqan) alınǵan. «Mechanical» (grekshe: μηχανικός) sózi de sol grek tamırlarınan kelip shıqqan. 'Qurılıs, struktura' mánisindegi keńirek mánisi klassikalıq latın tilinde tabıladı, biraq grek tilinde qollanılmaǵan. Bul mánis keyingi orta ásir francuz tilinde tabılıp, XVI ásirdiń ortasında francuz tilinen inglis tiline ótken.

XVII ásirde «machine» sózi joba yamasa súwretlew mánisin de ańlatqan, házirgi waqıtta bul mánis «machination» sózi menen berilgen. Házirgi waqıttaǵı mánisi XVI ásirdiń aqırı hám XVII ásirdiń basında teatr saxnasında qollanılǵan qurılmalarǵa hám áskeriy qamal buzıw qurılmalarına qollanılǵan arnawlı mánisinen rawajlanıp shıqqan. OED (Oxford English Dictionary) bul sózdiń házirgi formal mánisin Djon Xarristiń «Lexicon Technicum» (1704) miynetine baylanıstıradı, onda bılay delingen:

: ''Mashina yamasa mexanizm, mexanika iliminde, deneniń qozǵalısın kóteriw yamasa toqtatıw ushın jetkilikli kúshke iye bolǵan hár qanday nárse. Ápiwayı mashinalar ádette altı túrge bólinedi, atap aytqanda: tárezi, rıchag, blok, dóńgelek, sına hám vint. Qurama mashinalar yamasa mexanizmler san-sanaqsız.''

«Engine» sózi Xarris tárepinen hám keyingi dáwirlerde (derlik) sinonim sıpatında qollanılǵan, ol aqırında (eski francuz tili arqalı) latın tilindegi «ingenium» sózinen kelip shıqqan, onıń mánisi 'zeyinlilik, oylap tabıwshılıq'.

== Tariyxı ==
[[Fayl:Flint_hand_axe.JPG|oñğa|nobaý|Vinchesterde shaqmaq tastan islengen qol baltası tabıldı.]]
Qol baltası, shaqmaq tastı jonıw arqalı sına formasında islengen, adam qolında quraldıń kúshi hám qozǵalısın islew obektiniń kóldeneń bóliw kúshine hám qozǵalısına aylandıradı. Qol baltası - sınanıń birinshi mısalı bolıp, ol altı klassikalıq ápiwayı mashinalardıń eń eskisi, kópshilik mashinalar usıǵan tiykarlanǵan. Ekinshi eń eski ápiwayı mashina - bul qıya tegislik (pandus) bolıp, ol áyyemgi dáwirlerden baslap awır zatlardı jıljıtıw ushın qollanılıp kelgen&lt;ref name=&quot;Dutch&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.uwgb.edu/dutchs/westtech/xancient.htm| bet = Pre-Greek Accomplishments| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160821064729/http://www.uwgb.edu/dutchs/westtech/xancient.htm| arxivsáne = 2016-jıl 21-avgust | avtor = Dutch| at = Steven| jıl = 1999| jumıs = Legacy of the Ancient World| baspaxana = Prof. Steve Dutch's page, Univ. of Wisconsin at Green Bay| qaralǵan sáne = 2012-jıl 13-mart }}&lt;/ref&gt;.

Basqa tórt ápiwayı mashina áyyemgi Jaqın Shıǵısta oylap tabılǵan. Dóńgelek, sonday-aq dóńgelek hám kósher mexanizmi, Mesopotamiyada (házirgi Irak) b.e.sh. 5-mıńjıllıqta oylap tabılǵan. Rıchag mexanizmi birinshi ret shama menen 5000-jıl burın Jaqın Shıǵısta payda bolǵan, onda ol ápiwayı tárezi sıpatında hám áyyemgi Mısır texnologiyasında úlken obektlerdi jıljıtıw ushın qollanılǵan. Rıchag sonday-aq shaduf suw kóteriw qurılmasında, birinshi kran mashinasında qollanılǵan, ol Mesopotamiyada shama menen b.e.sh. 3000-jıllarda payda bolǵan, keyin áyyemgi Mısır texnologiyasında b.e.sh. 2000-jıllarda qollanılǵan. Bloklardıń eń erte dálilleri Mesopotamiyada b.e.sh. 2-mıńjıllıqtıń baslarında hám áyyemgi Mısırda On ekinshi dinastiya dáwirinde (b.e.sh. 1991–1802) tabılǵan. Vint, oylap tabılǵan ápiwayı mashinalardıń eń sońǵısı, birinshi ret Mesopotamiyada Jańa Assiriya dáwirinde (b.e.sh. 911–609) payda bolǵan. Mısır piramidaları altı ápiwayı mashinanıń úshewin qollanıp qurılǵan: qıya tegislik, sına hám rıchag.

Ápiwayı mashinalardıń úshewin grek filosofı [[Arximed]] b.e.sh. III ásirde izertlegen hám súwretlegen: rıchag, blok hám vint&lt;ref name=&quot;Chiu&quot;&gt;{{Citation |last=Chiu |first=Y. C. |title=An introduction to the History of Project Management |url=https://books.google.com/books?id=osNrPO3ivZoC&amp;pg=PA42 |pages=42 |year=2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818202910/https://books.google.com/books?id=osNrPO3ivZoC&amp;pg=PA42 |url-status=live |place=Delft |publisher=Eburon Academic Publishers |isbn=978-90-5972-437-2 |archive-date=2016-08-18}}&lt;/ref&gt;. Arximed rıchagtaǵı mexanikalıq artıqmashılıq principin ashqan. Keyingi grek filosofları klassikalıq bes ápiwayı mashinanı (qıya tegislikti qospaǵanda) anıqlaǵan hám olardıń mexanikalıq artıqmashılıǵın shama menen esaplay alǵan. Aleksandriyalı Geron (shama menen b.e. 10–75 jj.) óziniń «Mexanika» miynetinde «júkti qozǵalısqa keltire alatuǵın» bes mexanizmdi atap ótedi: rıchag, shıǵır, blok, sına hám vint, hám olardıń isleniwi menen qollanılıwın súwretleydi. Biraq, greklerdiń túsinigi statika (kúshler teńsalmaǵı) menen sheklengen edi hám [[Dinamika|dinamikanı]] (kúsh penen aralıq arasındaǵı baylanıs) yamasa jumıs túsinigin óz ishine almaǵan.
[[Fayl:De re metallica - stamp ore crusher (125711574).jpg|nobaý|Bul kán maydalaw mashinası suw dóńgelegi arqalı háreketke keltiriledi.]]
Eń dáslepki ámeliy samal menen háreketke keletuǵın mashinalar, samal digirmanı hám samal nasosı, birinshi ret musılman dúnyasında Islam Altın dáwirinde, házirgi Iran, Awǵanstan hám Pákistan aymaqlarında, b.e. IX ásirinde payda bolǵan&lt;ref&gt;{{Citation |last=Lucas |first=Adam |title=Wind, Water, Work: Ancient and Medieval Milling Technology |page=65 |year=2006 |publisher=Brill Publishers |isbn=90-04-14649-0}}&lt;/ref&gt;. Eń dáslepki ámeliy puw menen háreketke keletuǵın mashina puw turbinası menen háreketke keltiriletuǵın puw domkratı bolǵan, ol 1551-jılı Osmanlı Mısırında Taqi ad-Din Muhammed ibn Maruf tárepinen súwretlengen.

Paxta ajıratqısh Hindstanda b.e. VI ásirinde oylap tabılǵan, al iyiriw dóńgelegi Islam dúnyasında XI ásirdiń baslarında oylap tabılǵan, bulardıń ekewi de [[Paxta|paxta sanaatınıń]] rawajlanıwı ushın tiykarǵı áhmiyetke iye bolǵan. Iyiriw dóńgelegi sonday-aq iyiriw mashinasınıń aldın ala úlgisi bolǵan.

Eń dáslepki programmalastırılatuǵın mashinalar musılman dúnyasında rawajlandırılǵan. Muzıkalıq sekvenser, programmalastırılatuǵın muzıkalıq ásbap, programmalastırılatuǵın mashinalardıń eń erte túri bolǵan. Birinshi muzıkalıq sekvenser Banu Musa tuwısqanları tárepinen oylap tabılǵan avtomatlastırılǵan fleyta oynawshısı bolǵan, ol IX ásirde olardıń «Hiyleker qurılmalar kitabı»nda súwretlengeny&lt;ref name=&quot;Koetsier&quot;&gt;{{Citation |last=Koetsier |first=Teun |title=On the prehistory of programmable machines: musical automata, looms, calculators |work=Mechanism and Machine Theory |volume=36 |issue=5 |pages=589–603 |year=2001 |postscript=. |publisher=Elsevier |doi=10.1016/S0094-114X(01)00005-2}}&lt;/ref&gt;. 1206-jılı ál-Jazariy programmalastırılatuǵın avtomatlar/robotlardı oylap tapqan. Ol tórt avtomat muzıkanttı súwretlegen, sonıń ishinde programmalastırılatuǵın baraban mashinası menen basqarılatuǵın barabanshılar bar bolıp, olar hár qıylı ritmler hám hár túrli baraban úlgilerin oynay alatuǵın edi.

[[Oyanıw dáwiri|Qayta tikleniw]] dáwirinde ápiwayı mashinalar dep atalǵan Mexanikalıq Kúshlerdiń dinamikası olardıń qansha paydalı jumıs isley alatuǵınlıǵı kóz-qarasınan izertlene baslandı, bul aqırında mexanikalıq jumıstıń jańa túsinigine alıp keldi. 1586-jılı flamand injeneri Simon Stevin qıya tegisliktiń mexanikalıq artıqmashılıǵın anıqladı, hám ol basqa ápiwayı mashinalar qatarına kirgizildi. Ápiwayı mashinalardıń tolıq dinamikalıq teoriyası 1600-jılı italiyalı ilimpaz [[Galileo Galilei|Galileo Galiley]] tárepinen «Le Meccaniche» («Mexanika haqqında») miynetinde islep shıǵıldı. Ol ápiwayı mashinalardıń [[energiya]] jaratpaytuǵının, tek onı túrlendiretuǵının túsingen birinshi adam boldıt&lt;ref name=&quot;Krebs&quot;&gt;{{Cite book|last1=Krebs|first1=Robert E.|title=Groundbreaking Experiments, Inventions, and Discoveries of the Middle Ages|year=2004|publisher=Greenwood Publishing Group}}&lt;/ref&gt;.

Mashinalardaǵı sırǵanaw súykelisiniń klassikalıq nızamları [[Leonardo da Vinci|Leonardo da Vinchi]] (1452–1519) tárepinen ashılǵan, biraq onıń dápterlerinde járiyalanbay qalǵan. Olar Giyom Amonton (1699) tárepinen qayta ashılǵan hám Sharl-Ogyusten de Kulon (1785) tárepinen sońınan rawajlandırılǵan.

[[James Watt|Djeyms Uatt]] 1782-jılı óziniń parallel qozǵalıs baylanısın patentledi, bul qos tásirli puw mashinasın ámeliy qollanıwǵa múmkinshilik berdi. Bolton hám Uatt puw mashinası hám keyingi dizaynlar puw lokomotivlerin, puw kemelerin hám zavodlardı quwatlandırdı.
[[Fayl:Bonsack_machine.png|alt=Bonsack's machine|nobaý|Djeyms Albert Bonsaktıń sigaret oraytuǵın mashinası 1880-jılı oylap tabılıp, 1881-jılı patentlengen.]]
[[Óndiris revolyutsiyası|Sanaat revolyuciyası]] 1750-jıldan 1850-jılǵa shekemgi dáwir bolıp, bul dáwirde awıl xojalıǵı, óndiris, taw-kán óndirisi, transport hám texnologiyadaǵı ózgerisler sol dáwirdiń sociallıq, ekonomikalıq hám mádeniy jaǵdaylarına tereń tásir etti. Ol Birlesken Korollikte baslanıp, keyin [[Batıs Evropa]], [[Arqa Amerika]], [[Yaponiya]] hám aqıbetinde dúnyanıń qalǵan bóleklerine tarqaldı.

XVIII ásirdiń aqırǵı bóliminen baslap, [[Ullı Britaniya|Ullı Britaniyanıń]] ayırım bóleklerinde burınǵı qol miyneti hám júk haywanlarına tiykarlanǵan ekonomikadan mashina óndirisine ótiw baslandı. Bul toqımashılıq sanaatınıń mexanizaciyalanıwı, temir islep shıǵarıw texnikasınıń rawajlanıwı hám tazalanǵan kómirdi kóbirek paydalanıw menen baslandı.

== Derekler ==

[[Kategoriya:Mashinalar]]</text>
      <sha1>78vxh4xk2h2jtkb69odfnc93hdx4bzg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ChromeOS</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24847</id>
    <revision>
      <id>265674</id>
      <parentid>214262</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T07:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Derekler */ kategoriya</comment>
      <origin>265674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122299" sha1="3pxja56yjtex7pe1qpy2l70bdtayhh9" xml:space="preserve">'''ChromeOS''', geyde '''chromeOS''' dep jazıladı hám burınǵı ataması '''Chrome OS''' dep atalǵan, [[Google]] tárepinen islep shıǵılǵan hám proektlestirilgen [[operaciyalıq sistema]] bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/tldr/2022/7/14/23219443/google-chromeos-not-chrome-os-branding| bet = It's ChromeOS now, not Chrome OS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220714233828/https://www.theverge.com/tldr/2022/7/14/23219443/google-chromeos-not-chrome-os-branding| arxivsáne = 2022-jıl 14-iyul | avtor = Peters| at = Jay| sáne = 2022-jıl 14-iyul | jumıs = [[The Verge]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 14-iyul }}&lt;/ref&gt;. Ol [[Ashıq kodlı programmalıq támiynat|ashıq kodlı]] ChromiumOS operaciyalıq sistemasınan alınǵan hám tiykarǵı [[paydalanıwshı interfeysi]] sıpatında Google Chrome veb-brauzerin qollanadı.

Google bul joybar haqqında 2009-jıldıń iyul ayında járiyaladı, dáslep onı qosımshalar hám paydalanıwshı maǵlıwmatları bultta saqlanatuǵın operaciyalıq sistema sıpatında táriyiplegen. ChromeOS tiykarınan [[Veb-qosımsha|veb-qosımshalardı]] iske túsiriw ushın qollanıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.chromium.org/chromium-os/chromiumos-design-docs/chromium-os-kernel| bet = Kernel Design| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180624010728/https://www.chromium.org/chromium-os/chromiumos-design-docs/chromium-os-kernel| arxivsáne = 2018-jıl 24-iyun | jumıs = The Chromium Projects| qaralǵan sáne = 2018-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

ChromeOS progressiv veb-qosımshalardı, [[Google Play]]-den [[Android]] qosımshaların hám [[Linux]] qosımshaların qollaydı&lt;ref&gt;{{Citation |title=Chromebook help |year=2022 |access-date=2022-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616173343/https://support.google.com/chromebook/answer/7021273 |url-status=live |chapter=Install Android apps on your Chromebook |chapter-url=https://support.google.com/chromebook/answer/7021273 |place=Mountain View |publisher=Google, Inc. |archive-date=June 16, 2022}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Chromebook help |year=2022 |access-date=2022-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210529183536/https://support.google.com/chromebook/answer/9145439 |url-status=live |chapter=Set up Linux on your Chromebook |chapter-url=https://support.google.com/chromebook/answer/9145439 |place=Mountain View |publisher=Google, Inc. |archive-date=May 29, 2021}}.&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
2006-jılı Google xızmetkeri Djeff Nelson dáslep «Google OS» kod ataması menen belgili bolǵan hám tezlikke baǵdarlanǵan Linux distribuciyası sıpatında ChromeOS bolatuǵın koncepciyanı jarattı. Google OS-tıń dáslepki versiyaları Firefoxtı qollanǵan, sebebi Chrome ele shıǵarılmaǵan edi, biraq 2007-jılda Google ishinde tarqalǵan ishki beta-testler sebepli ol Chrome-ǵa ótti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://blog.jeff-nelson.com/2012/11/on-inventing-chromebook.html| bet = Inventing Chromebook| arxivurl = https://web.archive.org/web/20211214024106/http://blog.jeff-nelson.com/2012/11/on-inventing-chromebook.html| arxivsáne = 2021-jıl 14-dekabr | sáne = 2012-jıl 13-noyabr }}&lt;/ref&gt;. 

Marketing talapların anıqlaw ushın, baǵdarlamashılar Google xızmetkerleri tárepinen qollanılatuǵın 200 kompyuterdiń qollanıw úlgilerin baqlaw sıyaqlı rásmiy emes ólshemlerge súyendi. Baǵdarlamashılar sonday-aq ózleriniń qollanıw úlgilerin de esapqa aldı&lt;ref name=&quot;Ars Technica: Google Talks&quot;&gt;{{Cite news|url=https://arstechnica.com/business/news/2010/01/chrome-os-interview-1.ars|title=Google talks Chrome OS, HTML5, and the future of software| sáne =January 19, 2010}}&lt;/ref&gt;.

Google óz [[apparatlıq támiynat]] sheriklerinen «ónimlilik hám isenimlilik sebeplerine»&lt;ref name=&quot;Chromium Developer FAQ&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.chromium.org/chromium-os/how-tos-and-troubleshooting/developer-faq| bet = Developer FAQ| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180619213326/http://www.chromium.org/chromium-os/how-tos-and-troubleshooting/developer-faq| arxivsáne = 2018-jıl 19-iyun | qaralǵan sáne = 2009-jıl 12-dekabr }}&lt;/ref&gt; baylanıslı qattı deneli disklerdi qollanıwdı talap etti, sonıń menen birge qosımshalarǵa hám kópshilik paydalanıwshı maǵlıwmatlarına alıstaǵı serverlerden kirip atırǵan operaciyalıq sistemanıń tómenirek sıyımlılıq talapların da esapqa aldı. 2009-jıldıń noyabr ayında ChromeOS boyınsha injenerlik direktorı Metyu Papakipos ChromeOS tek qattı jaǵdaylı saqlaw qurılmaların qollaytuǵının (yaǵnıy, mexanikalıq qattı disklerdi emes) járiyaladı hám ChromeOS-tiń Windows 7-ge salıstırǵanda alpıstan bir bólegindey disk ornın talap etetuǵının atap ótti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.computerworld.com/s/article/9141191/Google_Chrome_OS_will_not_support_hard_disk_drives| bet = Google Chrome OS will not support hard-disk drives| arxivurl = https://web.archive.org/web/20091121220035/http://www.computerworld.com/s/article/9141191/Google_Chrome_OS_will_not_support_hard_disk_drives| arxivsáne = 2009-jıl 21-noyabr | avtor = Mearian| at = Lucas| sáne = 2009-jıl 19-noyabr | jumıs = Computerworld| qaralǵan sáne = 2009-jıl 21-noyabr }}&lt;/ref&gt;. On jıldan keyin, 2019-jılı, Google tárepinen usınılǵan ChromeOS tiklew kóshirmeleri ele de tek 1-3 GB kóleminde edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.google.com/chromebook/answer/1080595?hl=en| bet = Recover your Chromebook - Chromebook Help| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190207135338/https://support.google.com/chromebook/answer/1080595?hl=en| arxivsáne = 2019-jıl 7-fevral | jumıs = support.google.com| qaralǵan sáne = 2019-jıl 11-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

2009-jıldıń 19-noyabrinde Google ChromeOStıń [[Derek kodı|derek kodın]] ChromiumOS joybarı sıpatında járiyaladı&lt;ref name=&quot;Google 11-09&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://googleblog.blogspot.com/2009/11/releasing-chromium-os-open-source.html| bet = Releasing the Chromium OS open source project| arxivurl = https://web.archive.org/web/20091121025800/http://googleblog.blogspot.com/2009/11/releasing-chromium-os-open-source.html| arxivsáne = 2009-jıl 21-noyabr | avtor = Sengupta| at = Caesar| sáne = 2009-jıl 19-noyabr | jumıs = Official Google Blog| baspaxana = Google, Inc.| qaralǵan sáne = 2009-jıl 19-noyabr }}&lt;/ref&gt;. 2009-jıldıń 19-noyabrindegi press-konferenciyada – sol waqıtta Googledıń Chromedı baqlap turǵan vice-prezidenti – Sundar Pichai operaciyalıq sistemanıń dáslepki versiyasın kórsetti. Ol Chrome brauzeriniń jumıs stolına júdá uqsas bolǵan jumıs stolın kórsetti hám ádewir brauzer jıynalmalı betlerinen tısqarı, az orın alatuǵın hám ańsat kiriw ushın paketlewge bolatuǵın qosımsha betleri de bar edi. Konferenciyada operaciyalıq sistema jeti sekundta júklendi, bul waqıttı Google azaytıw ushın jumıs isleytuǵının ayttı&lt;ref name=&quot;NYT-11/19&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/11/20/technology/n|title=Linux commands|work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yegulalp&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.informationweek.com/news/software/operatingsystems/showArticle.jhtml?articleID=222000239| bet = Google Chrome OS Previewed| arxivurl = https://web.archive.org/web/20091208110346/https://www.informationweek.com/news/software/operatingsystems/showArticle.jhtml?articleID=222000239| arxivsáne = 2009-jıl 8-dekabr | avtor = Yegulalp| at = Serdar| sáne = 2009-jıl 5-dekabr | jumıs = InformationWeek| qaralǵan sáne = 2009-jıl 6-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eWeek first-look review&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.eweek.com/c/a/Application-Development/REVIEW-Google-Chrome-OS-Developer-Edition-Provides-Intriguing-Look-at-WebOnly-Computing-446612/| bet = Review: Google Chrome OS Developer Edition Provides Intriguing Look at Web-Only Computing| arxivurl = https://www.webcitation.org/67K8xhI5J?url=https://www.eweek.com/c/a/Application-Development/REVIEW-Google-Chrome-OS-Developer-Edition-Provides-Intriguing-Look-at-WebOnly-Computing-446612/| arxivsáne = 2012-jıl 1-may | avtor = Rapoza| at = Jim| sáne = 2009-jıl 3-dekabr | baspaxana = eWeek.com| qaralǵan sáne = 2009-jıl 4-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Bunnan tısqarı, Canonical Ltd kompaniyasınıń OEM xızmetleri boyınsha vice-prezidenti Kris Kenon, Canonical múmkin bolǵan jerde bar bolǵan ashıq kodlı komponentler hám qurallarǵa súyenip, joybarǵa injenerlik resurslar qosıw ushın kelisim boyınsha jumıs islep atırǵanın járiyaladı&lt;ref name=&quot;Kenyon19Nov09&quot;&gt;{{Cite news|url=https://blog.canonical.com/?p=294|title=Google Chrome OS and Canonical|access-date=December 14, 2010|last=Kenyon|first=Chris| sáne =November 2009|work=[[Canonical Ltd|Canonical Blog]]}}&lt;/ref&gt;.

Canonical joybar boyınsha dáslepki injenerlik sherik boldı hám dáslep ChromiumOS tek ǵana Ubuntu sistemasında dúzildi. 2010-jıldıń fevral ayında ChromiumOS islep shıǵıw toparı Gentoo Linux'qa ótti, sebebi Gentoo-nıń paket basqarıw sisteması Portage iykemlirek edi&lt;ref name=&quot;zorigins&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/the-secret-origins-of-googles-chrome-os/| bet = The secret origins of Google's Chrome OS| arxivurl = https://archive.today/20210203114338/https://www.zdnet.com/article/the-secret-origins-of-googles-chrome-os/| arxivsáne = 2021-jıl 3-fevral | avtor = J. Vaughan-Nichols| at = Steven| sáne = 2013-jıl 6-mart | jumıs = [[ZDNet]]}}&lt;/ref&gt;. ChromiumOS dúziw ortalıǵı endi heshqanday arnawlı distribuciya menen sheklenbegen, biraq ornatıw hám tez baslaw boyınsha qollanbalar Debian-nıń (hám solay etip Ubuntu-nıń da) apt sintaksisin qollanbaqta.

=== Dáslepki Chromebook-lar (2010) ===
2010-jılı Google pilotlıq baǵdarlama sheńberinde brendsiz Cr-48 Chromebooktı shıǵardı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://gizmodo.com/5708670/heres-the-cr-48-the-first-chrome-os-laptop-you-can-never-buy| bet = Here's the Cr-48, The First Chrome OS Laptop You Can Never Buy| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160625023931/https://gizmodo.com/5708670/heres-the-cr-48-the-first-chrome-os-laptop-you-can-never-buy| arxivsáne = 2016-jıl 25-iyun | avtor = Chan| at = Casey| sáne = 2010-jıl 7-dekabr | jumıs = Gizmodo| qaralǵan sáne = 2019-jıl 9-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.google.com/chromebook/| bet = Google Chromebooks - Laptops, Detachables and Tablets| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110425071728/http://www.google.com/chromeos/pilot-program-cr48.html| arxivsáne = 2011-jıl 25-aprel | jumıs = Google Chromebooks| qaralǵan sáne = 2016-jıl 14-dekabr }}&lt;/ref&gt;. ChromeOS ornatılǵan usaqlap satıwdaǵı apparatlıq támiynattıń shıǵarılıw sánesi 2010-jıldıń aqırınan[25] kelesi jılǵa qaldırıldı.

2011-jıl 11-mayda Google I/O konferenciyasında Google Acer hám [[Samsung]] kompaniyalarınıń eki Chromebook-ın járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2011/05/11/google-unveils-acer-chromebook-349/| bet = Google unveils Acer Chromebook: $349, 11.6-inches with 6.5-hour battery| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190111121506/https://www.engadget.com/2011/05/11/google-unveils-acer-chromebook-349/| arxivsáne = 2019-jıl 11-yanvar | avtor = Lawler| at = Richard| sáne = 2011-jıl 11-may | jumıs = [[Engadget]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 9-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2011/05/11/stub-official-samsung-reveals-chrome-os-laptops/| bet = Official: Samsung reveals Chrome OS laptop -- the Series 5| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190111121627/https://www.engadget.com/2011/05/11/stub-official-samsung-reveals-chrome-os-laptops/| arxivsáne = 2019-jıl 11-yanvar | avtor = Hollister| at = Sean| sáne = 2011-jıl 11-may | jumıs = [[Engadget]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 9-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Samsung modeli 2011-jıl 15-iyunde, al Acer modeli iyul ayınıń ortasında satıwǵa shıqtı&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/faster-forward/post/chromebooks-go-on-sale/2011/06/15/AG6qbKWH_blog.html?noredirect=on|title=Chromebook go on sale|last=Tsukayama|first=Hayley| sáne =June 15, 2011|work=[[The Washington Post]]|access-date=January 9, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/acer-ac700-chromebook-available-shipping-soon/| bet = Acer AC700 Chromebook available, shipping soon| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190111121528/https://www.cnet.com/news/acer-ac700-chromebook-available-shipping-soon/| arxivsáne = 2019-jıl 11-yanvar | avtor = Reisinger| at = Don| sáne = 2011-jıl 28-iyun | jumıs = [[CNET]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 11-yanvar }}&lt;/ref&gt;. I2011-jıldıń avgust ayında Netflix óziniń aǵımlı xızmeti arqalı ChromeOS-ke rásmiy qollap-quwatlaytuǵının járiyaladı, bul Chromebook-larǵa Netflix arqalı filmler hám teleshowlardı kóriw imkaniyatın berdi. Sol waqıtta basqa qurılmalar Netflixten videolardı kóriw ushın Microsoft Silverlighttı paydalanıwı kerek edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2011/08/09/netflix-watch-instantly-streaming-now-works-on-chromeos-when-it/| bet = Netflix Watch Instantly streaming now works on ChromeOS, when it's working| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190111175407/https://www.engadget.com/2011/08/09/netflix-watch-instantly-streaming-now-works-on-chromeos-when-it/| arxivsáne = 2019-jıl 11-yanvar | avtor = Lawler| at = Richard| sáne = 2011-jıl 9-avgust | jumıs = Engadget| qaralǵan sáne = 2019-jıl 11-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Sol aydıń aqırında Citrix ChromeOS ushın klient qosımshasın shıǵardı, bul Chromebooklarǵa [[Microsoft Windows|Windows]] qosımshaları hám jumıs stollarına alıstan kiriw imkaniyatın berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2011/08/14/citrix-app-opens-windows-for-chromebook-owners/| bet = Citrix app opens Windows for Chromebook owners| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190414213146/https://www.engadget.com/2011/08/14/citrix-app-opens-windows-for-chromebook-owners/| arxivsáne = 2019-jıl 14-aprel | sáne = 2011-jıl 14-avgust | baspaxana = Engadget| qaralǵan sáne = 2019-jıl 9-mart }}&lt;/ref&gt;. 2011-jıldıń sentyabr ayında Google menen kelisim dúzgenin járiyalaǵannan soń, Dublin qalalıq universiteti Evropadaǵı studentlerine Chromebooklardı támiyinlegen birinshi bilimlendiriw mákemesi boldı&lt;ref name=&quot;Dublin City University Chromebooks&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.siliconrepublic.com/discovery/dublin-city-universitys-five-year-plan-chromebook-deal-with-google| bet = Dublin City University's five-year plan – Chromebook deal with Google| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190112150153/https://www.siliconrepublic.com/discovery/dublin-city-universitys-five-year-plan-chromebook-deal-with-google| arxivsáne = 2019-jıl 12-yanvar | avtor = Kennedy| at = John| sáne = 2011-jıl 13-sentyabr | qaralǵan sáne = 2019-jıl 12-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

=== Keńeyiw (2012) ===
[[Fayl:Samsung_Chromebook.jpg|nobaý|Ashıq Samsung Chromebook]]
2012-jılǵa kelip, Chromebooklarǵa bolǵan talap óse basladı, hám Google Samsung tárepinen jobalanǵan hám óndirilgen jańa qurılmalar qatarın járiyaladı. Usılayınsha, olar sonday-aq birinshi Chromebox - Samsung Series 3-ti shıǵardı, bul ChromeOS-tiń stol kompyuterleri dúnyasına kiriwi edi&lt;ref name=&quot;Samsung55OAnnouncementBBC&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-18253961|title=Google Chrome OS computers updated with faster processors|access-date=January 12, 2019}}&lt;/ref&gt;. Olar aldıńǵı qurılmalar qatarına qaraǵanda tezirek bolsa da, sol dáwirdegi basqa stol hám noutbuk kompyuterlerine salıstırǵanda ele de hálsiz edi, Netbuk bazarına jaqınıraq edi. Bir neshe aydan soń, oktyabr ayında, Samsung hám Google ádewir tómen bahada jańa Chromebooktı shıǵardı (aldıńǵı Series 5 Chromebooklardıń 450 dollarına salıstırǵanda 250 dollar)&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi |last=Olivarez-Giles |first=Nathan | sáne =October 18, 2012 |title=Google Debuts $250 Chromebook |url=https://www.wired.com/2012/10/google-debuts-a-new-250-chromebook/ |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123013748/https://www.wired.com/2012/10/google-debuts-a-new-250-chromebook/ |archive-date=January 23, 2020 |access-date=January 12, 2019}}&lt;/ref&gt;. Bul Samsungtıń Exynos seriyasınan ARM processorın paydalanǵan birinshi Chromebook edi. Bahanı tómenletiw ushın Google hám Samsung qurılmanıń yadı hám ekran ajıratımlılıǵın da azayttı. Biraq, ARM processorın paydalanıwdıń artıqmashlıǵı sonnan ibarat edi, Chromebookqa samallatqısh kerek emes edi. Acer tez arada C7 Chromebook penen izinen bardı, bahası jáne de tómen (199 dollar) edi, biraq Intel Celeron processorı bar edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2012/11/26/acer-c7-chromebook-review/| bet = Acer C7 Chromebook review: Chrome OS on the cheap, but at what cost?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190112145943/https://www.engadget.com/2012/11/26/acer-c7-chromebook-review/| arxivsáne = 2019-jıl 12-yanvar | avtor = Joire| at = Myriam| sáne = 2012-jıl 26-noyabr | qaralǵan sáne = 2019-jıl 12-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Acer C7-niń bahasın tómenletiwdiń bir belgili usılı [[Qattı magnitli disk|qattı disktiń]] ornına noutbuk qattı diskin paydalanıw boldı.

2012-jıldıń aprel ayında Google operaciyalıq sistema iske túskennen berli ChromeOS paydalanıwshı interfeysine birinshi ret ózgeris kirgizip, «Aura» dep atalatuǵın apparatlıq támiynat tárepinen tezletilgen ayna basqarıwshısın hám ádettegi wazıypalar panelin engizdi. Bul qosımshalar operaciyalıq sistemanıń dáslepki - bir brauzer hám qosımsha betler koncepciyasınan sheginiwdi bildirdi hám ChromeOS-ke ádettegirek stol operaciyalıq sistemasınıń kórinisi hám sezimin berdi. «Bir jaǵınan, bul Google-dıń bul jerde jeńilgenin moyınlaǵanına uqsaydı», - dep jazdı Frederic Lardinois TechCrunchta. Ol Googledıń ápiwayılıqtıń dáslepki nusqasın kóbirek funkcionallıq ushın almastırǵanın pikir etti. «Biraq bul zárúr jaman nárse emes hám jańa paydalanıwshılar onı álbette tanıs tájiriybe dep tabatuǵını sebepli, ChromeOStiń kópshilik tárepinen qabıl etiliwine járdem beriwi múmkin.»&lt;ref name=&quot;TechCrunch: new UI&quot;&gt;{{Cite news|title=Google's Chrome OS Will Soon Look More Like Windows Than A Browser|url=https://techcrunch.com/2012/04/09/googles-chrome-os-will-soon-look-more-like-windows-than-a-browser/| sáne =April 9, 2012}}&lt;/ref&gt; Lenovo hám HP 2013-jıldıń basında Samsung hám Acerdiń izinen óz modelleri menen Chromebooklardı óndiriwge kiristi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/2/4/3946570/hp-pavilion-14-chromebook-officially-on-sale-today| bet = HP's first Chromebook arrives, offers a large screen and a small battery for $329.99| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190112150040/https://www.theverge.com/2013/2/4/3946570/hp-pavilion-14-chromebook-officially-on-sale-today| arxivsáne = 2019-jıl 12-yanvar | avtor = Hollister| at = Sean| sáne = 2013-jıl 4-fevral | qaralǵan sáne = 2019-jıl 12-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Lenovo ayrıqsha túrde óziniń Chromebook-ın oqıwshılarǵa baǵdarladı, óziniń baspasóz relizin «Lenovo mektepler ushın bekkem ThinkPad Chromebooktı tanıstıradı» degen sózler menen basladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://news.lenovo.com/news+releases/lenovo-introduces-rugged-thinkpad-chromebook-for-schools.htm| bet = Lenovo Introduces Rugged ThinkPad Chromebook for Schools| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130205145221/https://news.lenovo.com/news+releases/lenovo-introduces-rugged-thinkpad-chromebook-for-schools.htm| arxivsáne = 2013-jıl 5-fevral | sáne = 2013-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.notebookcheck.net/Lenovo-unveils-the-sturdy-ThinkPad-X131e-Chromebook-for-students.87535.0.html| bet = Lenovo unveils the sturdy ThinkPad X131e Chromebook for students| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190112150019/https://www.notebookcheck.net/Lenovo-unveils-the-sturdy-ThinkPad-X131e-Chromebook-for-students.87535.0.html| arxivsáne = 2019-jıl 12-yanvar | avtor = Zhekov| at = Ivan| sáne = 2013-jıl 18-yanvar | qaralǵan sáne = 2019-jıl 12-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

Google Google Drive-tı shıǵarǵanda, olar sonday-aq 2012-jıldıń iyul ayında shıǵarılǵan ChromeOS 20-nusqasına Drive integraciyasın qostı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://chromereleases.googleblog.com/2012/07/stable-channel-updates-for-chromebooks.html| bet = Stable Channel Updates for Chromebooks| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190117122310/https://chromereleases.googleblog.com/2012/07/stable-channel-updates-for-chromebooks.html| arxivsáne = 2019-jıl 17-yanvar | sáne = 2012-jıl 11-iyul | qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;. ChromeOS 2010-jıldan baslap Adobe Flash-tı qollap-quwatlaǵan bolsa da&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi |last=Ganapati |first=Priya | sáne =March 31, 2010 |title=Google fires at Apple, Integrates Flash into Chrome Browser |url=https://www.wired.com/2010/03/google-flash-chrome-browser/ |url-status=live |magazine=Wired |archive-url=https://web.archive.org/web/20190117070031/https://www.wired.com/2010/03/google-flash-chrome-browser/ |archive-date=January 17, 2019 |access-date=January 17, 2019}}&lt;/ref&gt;, 2012-jıldıń aqırına kelip ol tolıǵı menen izolyaciyalanǵan edi, bul Flashtaǵı máselelerdiń ChromeOS-tiń basqa bólimlerine tásir etiwiniń aldın aldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/google/2012/11/13/google-declares-flash-is-now-fully-sandboxed-in-chrome-for-windows-mac-linux-and-chrome-os/| bet = Google declares Flash is now 'fully sandboxed' in Chrome for Windows, Mac, Linux and Chrome OS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190117070231/https://thenextweb.com/google/2012/11/13/google-declares-flash-is-now-fully-sandboxed-in-chrome-for-windows-mac-linux-and-chrome-os/| arxivsáne = 2019-jıl 17-yanvar | avtor = Protalinski| at = Emil| sáne = 2012-jıl 13-noyabr | jumıs = TheNextWeb| qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Bul Chrome-nıń barlıq versiyalarına, sonıń ishinde ChromeOS-ke de tásir etti.

=== Chromebook Pixel (2013) ===
[[Fayl:Chromebook_Pixel_(WiFi)_open.JPG|nobaý|Chromebook Pixel (Wi-Fi) ashıq]]
2013-jılǵa shekem Google hesh qashan óziniń ChromeOS qurılmasın islep shıǵarmaǵan edi. Onıń ornına, ChromeOS qurılmaları Android telefonlarınıń Nexus seriyasına kóbirek uqsas edi, hárbir ChromeOS qurılması úshinshi tárep óndiriwshiler tárepinen joybarlanıp, islep shıǵarılıp hám bazarǵa shıǵarıldı, biraq Google programmalıq támiynattı basqardı. Degen menen, 2013-jıldıń fevral ayında Google Chromebook Pixel-di shıǵarǵanda bul ózgerdi.[43] Chromebook Pixel aldıńǵı qurılmalardan pútkilley ózgeshe edi. Ol tek Google brendine iye bolıp qoymastan, sonday-aq Intel Core i5 processorı, joqarı ajıratımlılıqtaǵı (2,560 × 1,700) sensorlı displeyge iye edi hám biznes noutbukları menen básekilese alatuǵın bahada keldi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://chrome.googleblog.com/2013/02/the-chromebook-pixel-for-whats-next.html| bet = The Chromebook Pixel, for what's next| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160816071737/https://chrome.googleblog.com/2013/02/the-chromebook-pixel-for-whats-next.html| arxivsáne = 2016-jıl 16-avgust | sáne = 2013-jıl 21-fevral | jumıs = Google Blog| qaralǵan sáne = 2019-jıl 12-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

=== 2013-jıldan házirgi kúnge shekem ===
2013-jıldıń aqırına kelip, analitikler ChromeOS-tiń keleshegi haqqında bir pikirge kele almadı. 2009-jıldan baslap ChromeOS-tiń joq bolıp ketiwin boljaǵan maqalalar bolsa da&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://gigaom.com/2010/12/13/google%E2%80%99s-chrome-os-dead-before-arrival/| bet = Google's Chrome OS: Dead Before Arrival?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190117174145/https://gigaom.com/2010/12/13/google%E2%80%99s-chrome-os-dead-before-arrival/| arxivsáne = 2019-jıl 17-yanvar | avtor = Card| at = David| sáne = 2010-jıl 13-dekabr | qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/chromebooks-are-dead-they-just-dont-know-it-yet/| bet = Chromebooks are dead, they just don't know it yet| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180104143247/http://www.zdnet.com/article/chromebooks-are-dead-they-just-dont-know-it-yet/| arxivsáne = 2018-jıl 4-yanvar | avtor = Raymond| at = Scott| sáne = 2011-jıl 30-avgust | jumıs = [[ZDNet]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.pcworld.com/article/2027056/whats-with-all-the-chromebooks-.html| bet = What's with all the Chromebooks?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180603215632/https://www.pcworld.com/article/2027056/whats-with-all-the-chromebooks-.html| arxivsáne = 2018-jıl 3-iyun | avtor = Chacos| at = Brad| sáne = 2013-jıl 4-fevral | qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.businessinsider.com/gmail-creator-paul-buchheit-predicts-google-kills-chrome-os-next-year-2010-12| bet = Google Will Kill Chrome OS Next Year, Predicts Gmail Creator Paul Buchheit| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190117231110/https://www.businessinsider.com/gmail-creator-paul-buchheit-predicts-google-kills-chrome-os-next-year-2010-12| arxivsáne = 2019-jıl 17-yanvar | avtor = Yarow| at = Jay| sáne = 2010-jıl 14-dekabr | jumıs = [[Business Insider]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.teic.ie/2009/11/will-googles-chrome-os-be-dead-on-arrival/| bet = Opinion: Will Google's Chrome OS be dead on arrival?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210517164633/http://www.teic.ie/2009/11/will-googles-chrome-os-be-dead-on-arrival/| arxivsáne = 2021-jıl 17-may | avtor = Maguire| at = Adam| sáne = 2009-jıl 26-noyabr | qaralǵan sáne = 2022-jıl 15-fevral }}&lt;/ref&gt;, ChromeOS qurılmalarınıń satılıwı jıldan-jılǵa ádewir ósiwdi dawam etti. 2014-jıldıń ortasında Time jurnalı «Kimniń esaplawına baylanıslı, Chromebooklar ya úlken tabıs, ya pútkilley áhmiyetsiz» degen atamadaǵı maqalanı járiyaladı, onda pikirlerdegi ayırmashılıqlar detallı bayan etilgen&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi |last=McCracken |first=Harry |author-link=Harry McCracken | sáne =May 7, 2014 |title=Depending on Who's Counting, Chromebooks are Either an Enormous Hit or Totally Irrelevant |url=https://time.com/90159/chromebooks/ |url-status=live |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930003005/https://time.com/90159/chromebooks/ |archive-date=September 30, 2020 |access-date=February 15, 2022}}&lt;/ref&gt;. Bul belgisizlik Intel kompaniyasınıń [[Intel]] processorına tiykarlanǵan Chromebooklar, Chromeboxlar hám LG kompaniyasınıń Chromebase dep atalatuǵın hámmesi bir qurılmada usınısın járiyalawı menen jáne de kúsheydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.extremetech.com/computing/182006-intel-decides-that-chromebooks-for-some-reason-are-key-to-beating-arm-in-the-mobile-market| bet = Intel decides that Chromebooks, for some reason, are key to beating ARM in the mobile market| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190117122346/https://www.extremetech.com/computing/182006-intel-decides-that-chromebooks-for-some-reason-are-key-to-beating-arm-in-the-mobile-market| arxivsáne = 2019-jıl 17-yanvar | avtor = Anthony| at = Sebastian| sáne = 2014-jıl 7-may | qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

Windows XPdiń qollanıwdan shıǵıwı arqalı payda bolǵan múmkinshilikten paydalanıp, Google 2014-jıldıń basında ádewir jeńillikler usınıp, Chromebooklardı bizneske satıwǵa kúshli háreket etti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theinquirer.net/inquirer/news/2338898/google-jumps-on-windows-xps-demise-with-chromebook-for-business-offer| bet = Google jumps on Windows XP's demise with Chromebook for business offer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140815090806/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/2338898/google-jumps-on-windows-xps-demise-with-chromebook-for-business-offer| arxivsáne = 2014-jıl 15-avgust | avtor = Page| at = Carly| sáne = 2014-jıl 9-aprel | jumıs = The Inquirer}}&lt;/ref&gt;.

2020-jıl ushın ChromeOS qurılmaları dúnya júzi boyınsha Apple Maclerden kóbirek satıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thejournal.com/articles/2021/08/03/chromebooks-continue-massive-surge-in-adoption.aspx| bet = Chromebooks Continue Massive Surge in Adoption| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210803233820/https://thejournal.com/articles/2021/08/03/chromebooks-continue-massive-surge-in-adoption.aspx| arxivsáne = 2021-jıl 3-avgust | avtor = Nagel| at = David| sáne = 2021-jıl 3-avgust | jumıs = The Journal| qaralǵan sáne = 2021-jıl 13-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.geekwire.com/2021/chromebooks-outsold-macs-worldwide-2020-cutting-windows-market-share/| bet = Chromebooks outsold Macs worldwide in 2020, cutting into Windows market share| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210216211648/https://www.geekwire.com/2021/chromebooks-outsold-macs-worldwide-2020-cutting-windows-market-share/| arxivsáne = 2021-jıl 16-fevral | avtor = Protalinski| at = Emil| sáne = 2021-jıl 16-fevral | jumıs = Geekwire| qaralǵan sáne = 2021-jıl 13-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Rise of the Chromebooks continues|url=https://www.crn.com.au/news/rise-of-the-chromebooks-continues-idc-canalys-568174|access-date=August 13, 2021}}&lt;/ref&gt;.

2021-jıldıń iyul ayınan baslap, ChromeOS-tiń engizilgen kontrolleri Google tárepinen qollap-quwatlanatuǵın Zephyr-diń tarmaǵına, yaǵnıy haqıyqıy waqıt operaciyalıq sistemasına tiykarlanıp ózgertildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theregister.com/2023/02/14/chromeos_opinion_column/| bet = ChromeOS now runs on top of Linux and Zephyr| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230218171732/https://www.theregister.com/2023/02/14/chromeos_opinion_column/| arxivsáne = 2023-jıl 18-fevral | avtor = Vaughan-Nichols| at = Steven J.| til = en| jumıs = [[The Register]]| qaralǵan sáne = 2023-jıl 18-fevral }}&lt;/ref&gt;.

=== Pwnium jarısı ===
2014-jıldıń mart ayında Google [[kompyuter qáwipsizligi]] ekspertlerine arnalǵan «Pwnium» dep atalatuǵın xakerlik jarısın ótkerdi. Pwn2Own jarısına uqsas, olar dúnya júzindegi xakerlerdi ChromeOS-tegi hálsizliklerdi tabıwǵa mirát etti, hám hújimler ushın sıylıqlar usındı. Sol jerde eki hálsizlik kórsetildi, al úshinshisi sol jılǵı Pwn2Own jarısında kórsetildi. Google bul máselelerdi bir hápte ishinde dúzetti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/chrome-os-security-holes-found-patched/| bet = Chrome OS security holes found, patched| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180627212807/https://www.zdnet.com/article/chrome-os-security-holes-found-patched/| arxivsáne = 2018-jıl 27-iyun | avtor = Vaughan-Nichols| at = Steven J.| sáne = 2014-jıl 18-mart | jumıs = [[ZDNet]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

=== Material Design hám Chrome ushın qosımsha ortalıǵı ===
Google Native Client 2010-jıldan berli ChromeOS-te bar bolsa da&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theregister.co.uk/2010/05/13/google_native_client_sdk/| bet = Google heats up native code for Chrome OS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190117070053/https://www.theregister.co.uk/2010/05/13/google_native_client_sdk/| arxivsáne = 2019-jıl 17-yanvar | avtor = Metz| at = Cade| sáne = 2010-jıl 13-may | jumıs = [[The Register]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;, dáslep az ǵana Native Client qosımshaları bar edi hám ChromeOS qosımshalarınıń kópshiligi ele de [[Veb-qosımsha|veb-qosımshalar]] edi. Biraq, 2014-jıldıń iyun ayında Google kompaniyası Google I/O konferenciyasında ChromeOS-tiń Android telefonları menen bildiriwlerdi bólisiw ushın sinxronlasatuǵının hám [[Android]] qosımshaların tikkeley [[Google Play]]-den ornatıp islete baslaytuǵının járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://lifehacker.com/chrome-os-will-run-android-apps-natively-sync-with-and-1595975542| bet = Chrome OS will Run Android Apps Natively, Sync with Android Devices| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190117065946/https://lifehacker.com/chrome-os-will-run-android-apps-natively-sync-with-and-1595975542| arxivsáne = 2019-jıl 17-yanvar | avtor = Henry| at = Alan| sáne = 2014-jıl 25-iyun | jumıs = LifeHacker| qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Bul, Chromebooklardıń keńeyip baratırǵan tańlawı menen birge&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/chromebooks-compared-new-and-upcoming-chrome-os-laptops/| bet = Chromebooks compared: New and upcoming Chrome OS laptops| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190117070224/https://www.cnet.com/news/chromebooks-compared-new-and-upcoming-chrome-os-laptops/| arxivsáne = 2019-jıl 17-yanvar | avtor = Ackerman| at = Dan| sáne = 2014-jıl 3-mart | jumıs = CNET| qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;, keleshektegi ChromeOS rawajlanıwı ushın tiykar saldı.

Sol waqıtta, Google óz ónimleri ushın sol waqıttaǵı jańa Material Design dizayn tiline qaray ótip atır edi, onı óziniń veb-ónimlerine de, Android Lollipopqa da alıp keletuǵın edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2014/06/25/googles-new-design-language-is-called-material-design/| bet = Google's new 'Material Design' UI coming to Android, Chrome OS and the web| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160816150431/https://www.engadget.com/2014/06/25/googles-new-design-language-is-called-material-design/| arxivsáne = 2016-jıl 16-avgust | avtor = Brian| at = Matt| sáne = 2014-jıl 25-iyun | jumıs = Engadget| qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;. ChromeOS-ke kelgen Material Design elementleriniń birinshi bolıp jańa standart fon súwreti boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.androidheadlines.com/2014/10/chrome-os-get-new-default-wallpaper-full-material-design.html| bet = Chrome OS to Get New Default Wallpaper Full of Material Design| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190117070158/https://www.androidheadlines.com/2014/10/chrome-os-get-new-default-wallpaper-full-material-design.html| arxivsáne = 2019-jıl 17-yanvar | avtor = Dawson| at = Tom| sáne = 2014-jıl 28-oktyabr | qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Google-dıń ChromeOS ushın Material Design eksperimentleri Chrome 117 turaqlı versiyasına qosıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/google/2014/07/18/check-sneak-peek-future-chrome-os-material-design/| bet = Google shares sneak peek of Material Design applied to Chrome OS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190117070321/https://thenextweb.com/google/2014/07/18/check-sneak-peek-future-chrome-os-material-design/| arxivsáne = 2019-jıl 17-yanvar | sáne = 2014-jıl 18-iyul | qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

== Ózgeshelikler ==

=== Kishi hám orta biznes hám kárxana ushın funkcionallıq ===

==== Chrome Enterprise ====
2017-jılı iske qosılǵan Chrome Enterprise biznes ushın arnalǵan ChromeOS, Chrome brauzeri, Chrome qurılmaları hám olardıń basqarıw múmkinshiliklerin óz ishine aladı. Biznesler standart ChromeOS ózgesheliklerine kire aladı hám Chrome Enterprise jańalawı arqalı biznes ushın qosımsha ózgesheliklerdi asha aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://venturebeat.com/2017/08/22/google-introduces-chrome-enterprise-subscription-for-50-per-chromebook-per-year/| bet = Google introduces Chrome Enterprise subscription for $50 per Chromebook per year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200101023143/https://venturebeat.com/2017/08/22/google-introduces-chrome-enterprise-subscription-for-50-per-chromebook-per-year/| arxivsáne = 2020-jıl 1-yanvar | sáne = 2017-jıl 22-avgust | qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.computerweekly.com/blog/Write-side-up-by-Freeform-Dynamics/Google-Chrome-Its-more-than-a-browser| bet = Google Chrome: It's more than a browser| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200901162027/https://www.computerweekly.com/blog/Write-side-up-by-Freeform-Dynamics/Google-Chrome-Its-more-than-a-browser| arxivsáne = 2020-jıl 1-sentyabr | avtor = Edwards| at = Richard| sáne = 2018-jıl 23-noyabr | jumıs = Computer Weekly| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-fevral }}&lt;/ref&gt;. Standart ózgesheliklerge qurılmalar arasında bet belgiler hám brauzer keńeytpelerin sinxronlaw, bult yamasa jergilikli basıp shıǵarıw, kóp qatlamlı qáwipsizlik, alıstan basqarıw hám avtomatlı jańalawlar kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://whatis.techtarget.com/definition/Google-Chrome-Enterprise| bet = What is Google Chrome Enterprise? - Definition from WhatIs.com| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200921084815/https://whatis.techtarget.com/definition/Google-Chrome-Enterprise| arxivsáne = 2020-jıl 21-sentyabr | jumıs = WhatIs.com| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-fevral }}&lt;/ref&gt;. Qosımsha ózgesheliklerge Active Directory integraciyası, birlesken aqırǵı noqat basqarıwı, joqarı dárejeli qáwipsizlik qorǵawı, qurılma siyasatlarına hám Google Admin konsoline kiriw, qonaq kiriwi, kiosk rejimi, hám Google Play-de basqarılatuǵın úshinshi tárep qosımshaların aq dizimge qosıw yamasa qara dizimge qosıw kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://siliconangle.com/2019/04/11/google-intros-centralized-controls-chrome-browser-deployments/| bet = Google debuts centralized controls for Chrome browser deployments| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190412194815/https://siliconangle.com/2019/04/11/google-intros-centralized-controls-chrome-browser-deployments/| arxivsáne = 2019-jıl 12-aprel | sáne = 2019-jıl 11-aprel | qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://searchsecurity.techtarget.com/news/450425173/Google-Chrome-Enterprise-adds-management-options| bet = Google Chrome Enterprise adds management options| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200923191857/https://searchsecurity.techtarget.com/news/450425173/Google-Chrome-Enterprise-adds-management-options| arxivsáne = 2020-jıl 23-sentyabr | avtor = Heller| at = Michael| sáne = 2017-jıl 24-avgust | jumıs = TechTarget| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Bilimlendiriw tarawı Chromebooklar, ChromeOS hám bult tiykarındaǵı esaplawlardı erte qabıl etken taraw boldı. Chromebooklar klass bólmelerinde keń qollanıladı hám bult tiykarındaǵı sistemalardıń artıqmashılıqları finans xızmetleri, densawlıqtı saqlaw hám usaqlap satıw sıyaqlı basqa tarawlarda da bazar úlesin arttırıp atır&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://searchvirtualdesktop.techtarget.com/opinion/Do-Google-Chromebooks-have-a-place-in-the-enterprise| bet = Do Google Chromebooks have a place in the enterprise?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200809205959/https://searchvirtualdesktop.techtarget.com/opinion/Do-Google-Chromebooks-have-a-place-in-the-enterprise| arxivsáne = 2020-jıl 9-avgust | jumıs = SearchVirtualDesktop| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-fevral }}&lt;/ref&gt;. «Bult esaplawları hám bult tiykarındaǵı xızmetlerdiń keń tarqalıwı kompaniyalar hám biznes processleriniń internetke tiykarlanǵan hám ǵárezli bolıp qalǵanın kórsetedi.»&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.eweek.com/pc-hardware/dell-latitude-chromebook-aimed-at-new-gen-enterprise| bet = Dell's Latitude Chromebook Aimed at New-Gen Enterprise| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220215191621/https://www.eweek.com/pc-hardware/dell-latitude-chromebook-aimed-at-new-gen-enterprise/| arxivsáne = 2022-jıl 15-fevral | sáne = 2019-jıl 28-avgust | jumıs = eWEEK| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-fevral }}&lt;/ref&gt; IKT menedjerleri bultqa ótiwge túrtki bolǵan bir qatar artıqmashılıqlardı atap ótedi. Olardıń arasında joqarı dárejeli qáwipsizlik bar, sebebi maǵlıwmatlar fizikalıq jaqtan joǵaltılıwı yamasa urlanıwı múmkin bolǵan bir mashinada saqlanbaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://searchcio.techtarget.com/news/252464333/Move-to-cloud-computing-lifts-SoulCycle-Middlesex-Health-productivity| bet = Move to cloud computing lifts SoulCycle, Middlesex Health productivity| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200622063100/https://searchcio.techtarget.com/news/252464333/Move-to-cloud-computing-lifts-SoulCycle-Middlesex-Health-productivity| arxivsáne = 2020-jıl 22-iyun | avtor = Pratt| at = Mary K.| sáne = 2019-jıl 31-may | jumıs = TechTarget| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-fevral }}&lt;/ref&gt;. Bult-neytiv qurılmalardı ornatıw hám basqarıw ańsatıraq, sebebi apparatlıq támiynat hám programmalıq támiynattı jańalaw yamasa virus anıqlamaların jańalaw talap etilmeydi, hám operaciyalıq sistema hám programmalıq támiynat jańalawların patchlaw ápiwayıraq. Ápiwayılastırılǵan hám oraylastırılǵan basqarıw operaciyalıq shıǵınlardı azaytadı. 

Xızmetkerler fayllarǵa qáwipsiz kire aladı hám hár qanday mashinada isley aladı, bul Chrome qurılmalarınıń bólisiw múmkinshiligin arttıradı. Googledıń Chrome Enterprise penen Grab and Go baǵdarlaması Chromebooklardı engizip atırǵan bizneslerge xızmetkerlerge tolıq zaryadlanǵan kompyuterler bankine kiriw múmkinshiligin beriwge imkaniyat beredi, olardı belgili bir waqıttan keyin qaytarıp beriw múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://venturebeat.com/2018/07/17/google-launches-chrome-enterprise-grab-and-go-so-businesses-can-launch-chromebook-loaner-programs/| bet = Google launches Chrome Enterprise Grab and Go, a Chromebook loaner program for businesses| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190717110249/https://venturebeat.com/2018/07/17/google-launches-chrome-enterprise-grab-and-go-so-businesses-can-launch-chromebook-loaner-programs/| arxivsáne = 2019-jıl 17-iyul | sáne = 2018-jıl 17-iyul | qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-fevral }}&lt;/ref&gt;.

==== Chromebooklardan Chromebox hám Chromebase-ke shekem ====
Óziniń kárxana usınısların keńeytiwdiń dáslepki háreketi sıpatında, Google 2014-jıldıń fevral ayında Jıynalıslar ushın Chromeboxtı shıǵardı. Jıynalıslar ushın Chromebox - bul konferenciya bólmeleri ushın jıynaq bolıp, onıń quramına Chromebox, kamera, shawqımdı biykarlawshı mikrofon hám dinamiklerdi óz ishine alǵan blok hám aralıqtan basqarıw pulti kiredi. Ol Google Hangouts jıynalısların, Vidyo video konferenciyaların hám UberConference-ten konferenciya qońırawların qollaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.digitaltrends.com/computing/google-reveals-1000-asus-chromebox-meetings-runs-chrome-os/| bet = Google reveals $1,000 Asus Chromebox for business videoconferencing| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190117174257/https://www.digitaltrends.com/computing/google-reveals-1000-asus-chromebox-meetings-runs-chrome-os/| arxivsáne = 2019-jıl 17-yanvar | avtor = Krawczyk| at = Konrad| sáne = 2014-jıl 6-fevral | qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.blog.google/products/chrome/chromebox-now-for-simpler-and-better/| bet = Chromebox, now for simpler and better meetings| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190117174143/https://www.blog.google/products/chrome/chromebox-now-for-simpler-and-better/| arxivsáne = 2019-jıl 17-yanvar | avtor = Sengupta| at = Caesar| sáne = 2014-jıl 6-fevral | qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

Bir neshe sherikler Google menen birge Jıynalıslar ushın Chromebox modellerin járiyaladı, al 2016-jılı Google kishi jıynalıs bólmeleri ushın hámme nárse bir jerde bolǵan Jıynalıslar ushın Chromebaseti járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.blog.google/products/chrome-enterprise/chromebase-meetings-makes-video-conferencing-personal-and-simple/| bet = Chromebase for meetings makes video-conferencing personal and simple| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190117122300/https://www.blog.google/products/chrome-enterprise/chromebase-meetings-makes-video-conferencing-personal-and-simple/| arxivsáne = 2019-jıl 17-yanvar | sáne = 2016-jıl 31-mart | qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Google 2011-jılı Chromebooktı hám 2013-jılı Chromebook Pixeldi shıǵarıw arqalı tutınıwshılar apparatlıq támiynatı bazarın maqsetke aldı hám 2017-jılı Pixelbooktı shıǵarıw arqalı kárxana bazarına kiriwge umtıldı. Ekinshi áwlad Pixelbook 2019-jılı shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.techradar.com/news/google-pixelbook-go| bet = Google Pixelbook Go release date, price and features| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200518095538/https://www.techradar.com/news/google-pixelbook-go| arxivsáne = 2020-jıl 18-may | avtor = Osborne| at = Joe| sáne = 2019-jıl 15-oktyabr | jumıs = TechRadar| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-fevral }}&lt;/ref&gt;. 2021-jılda hámme nárse bir jerde bolǵan Chromebase qurılmaların satatuǵın bir neshe satıwshılar bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2021/8/10/22615788/hp-chromebook-x2-11-chromebase-aio-m24fd-works-with-chromebook-monitor-news-price-specs-features| bet = HP announces new detachable and all-in-one Chrome OS computers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210810130843/https://www.theverge.com/2021/8/10/22615788/hp-chromebook-x2-11-chromebase-aio-m24fd-works-with-chromebook-monitor-news-price-specs-features| arxivsáne = 2021-jıl 10-avgust | avtor = Seifert| at = Dan| sáne = 2021-jıl 10-avgust | jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2021-jıl 16-avgust }}&lt;/ref&gt;.

==== Chrome qurılmalarına kárxanalardıń juwabı ====
Google Chrome qurılmaları boyınsha Acer, ASUS, Dell, HP, Lenovo hám [[Samsung]] sıyaqlı jetekshi OEM (Original Equipment Manufacturer)ler menen sheriklik ornattı. 2019-jıldıń avgust ayında Dell óziniń bizneske baǵdarlanǵan eki ataqlı noutbugı ChromeOS-te isleytuǵının hám Chrome Enterprise Upgrade penen keletuǵının járiyaladı. Latitude 5300 2-in-1 Chromebook Enterprise hám Latitude 5400 Chromebook Enterprise Dell hám Google arasındaǵı eki jıllıq sherikliktiń nátiyjesi boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.laptopmag.com/articles/dell-latitude-5400-5300-chromebook-enterprise-specs-price| bet = Watch Out, Windows: Dell Releases First Chromebook Enterprise Laptops| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200303072916/https://www.laptopmag.com/articles/dell-latitude-5400-5300-chromebook-enterprise-specs-price| arxivsáne = 2020-jıl 3-mart | avtor = Tracy| at = Phillip| sáne = 2019-jıl 26-avgust | jumıs = LaptopMag| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-fevral }}&lt;/ref&gt;. Mashinalar Dell-diń bultqa tiykarlanǵan qollap-quwatlaw xızmetleri toplamı menen birge keledi, bul kárxana ICT basqarıwshılarına olardı Windowsqa da isenetuǵın ortalıqlarda qollanıwǵa múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2019/8/26/20832925/google-chromebook-enterprise-dell-laptops-microsoft-windows-challenge-businesses| bet = Google and Dell team up to take on Microsoft with Chromebook Enterprise laptops| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200303233652/https://www.theverge.com/2019/8/26/20832925/google-chromebook-enterprise-dell-laptops-microsoft-windows-challenge-businesses| arxivsáne = 2020-jıl 3-mart | avtor = Warren| at = Tom| sáne = 2019-jıl 26-avgust | jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-fevral }}&lt;/ref&gt;. Jańa noutbuk qatarı «izlew gigantı ChromeOS operaciyalıq sistemasın qáwipsizlikke itibar beretuǵın shólkemler ushın arnawlı túrde islep shıǵılǵan formada usınadı.»&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://siliconangle.com/2019/08/26/dell-googles-new-chromebook-enterprise-laptops-pack-built-security-chip/| bet = Dell's and Google's new Chromebook Enterprise laptops pack a built-in security chip| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200420130618/https://siliconangle.com/2019/08/26/dell-googles-new-chromebook-enterprise-laptops-pack-built-security-chip/| arxivsáne = 2020-jıl 20-aprel | sáne = 2019-jıl 26-avgust | qaralǵan sáne = 2020-jıl 11-fevral }}&lt;/ref&gt; Chrome Enterprise Upgrade penen qurılmalardı shıǵarǵan basqa OEM-lerge Acer hám HP kiredi&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.aboutchromebooks.com/news/acer-chromebook-714-715-price-specs-release-date/|title=Acer debuts a pair of durable Chromebooks for the enterprise, starting at $499|first=Kevin C.|last=Tofel| sáne =April 11, 2019|access-date=February 11, 2020}}&lt;/ref&gt;.

Apparatlıq támiynattıń keńirek túrleri payda bolıwı menen, ChromeOS Microsoft tárepinen Windows 7 qollap-quwatlawı toqtatılmastan aldın Windows 10-ǵa kóshiwden qashıwdı qálegen kárxanalar ushın bir variant boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://searchenterprisedesktop.techtarget.com/feature/IT-wary-of-Windows-10-adoption-despite-approaching-deadline| bet = IT wary of Windows 10 adoption despite approaching deadline| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200809203405/https://searchenterprisedesktop.techtarget.com/feature/IT-wary-of-Windows-10-adoption-despite-approaching-deadline| arxivsáne = 2020-jıl 9-avgust | avtor = Nishida| at = Yuuki| sáne = 2019-jıl 4-iyun | jumıs = TechTarget| qaralǵan sáne = 2020-jıl 15-fevral }}&lt;/ref&gt;.

== Apparatlıq támiynat ==
[[Fayl:Google_Chromebook.jpg|nobaý|Chromebook]]
ChromeOS-ta isleytuǵın noutbuklar ulıwma «Chromebook» dep ataladı. Birinshi bolıp CR-48 payda boldı, bul Google 2010-jıldıń dekabr ayınan baslap testlewshiler hám sholıwshılarǵa bergen tiykarǵı apparatlıq támiynat dizaynı edi. Usaqlap satıw mashinaları 2011-jıldıń may ayında payda boldı. Bir jıldan soń, 2012-jıldıń may ayında, [[Samsung]] tárepinen «Chromebox» dep atalǵan stol ústi dizaynı shıǵarıldı. 2015-jıldıń mart ayında AOPEN menen sheriklik járiyalandı hám birinshi kommerciyalıq Chromebox islep shıǵıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.aopen.com/us/aopen-collaborating-with-google-on-new-retail-technology| bet = AOPEN collaborating with Google on new retail technology| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150313150127/http://www.aopen.com/us/aopen-collaborating-with-google-on-new-retail-technology| arxivsáne = 2015-jıl 13-mart | jumıs = AOPEN| qaralǵan sáne = 2015-jıl 11-mart }}&lt;/ref&gt;.

2014-jıldıń basında LG Electronics «Chromebase» dep atalǵan jańa hámmesi bir qurılma formasına tiyisli birinshi qurılmanı tanıstırdı. Chromebase qurılmaları tiykarınan ishine kamera, mikrofon hám dinamikler ornatılǵan [[Kompyuter monitorı|monitor]] ishindegi Chromebox apparatlıq támiynatı bolıp tabıladı.

Chromebit - bul ChromeOS-da isleytuǵın HDMI dongl. Televizor yamasa [[Kompyuter monitorı|kompyuter monitorınıń]] HDMI portına qosılǵanda, bul qurılma sol displeydi [[Jeke kompyuter|jeke kompyuterge]] aylandıradı. 2015-jıldıń mart ayında járiyalanǵan birinshi qurılma Asus birligi bolıp, sol jıldıń noyabr ayında satıwǵa shıqtı hám 2020-jıldıń noyabr ayında ómirlik ciklın juwmaqladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.androidcentral.com/google-and-asus-officially-unveil-chromebit-available-now-just-85| bet = Google and ASUS officially launch the Chromebit, available now for just $85| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160124203841/http://www.androidcentral.com/google-and-asus-officially-unveil-chromebit-available-now-just-85| arxivsáne = 2016-jıl 24-yanvar | avtor = Martonik| at = Andrew| sáne = 2015-jıl 17-noyabr | jumıs = Android Central| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

Chromebook planshetleri 2018-jıldıń mart ayında Acer kompaniyası tárepinen olardıń Chromebook Tab 10 úlgisi menen tanıstırıldı. Apple iPad penen básekilesiw ushın proektlestirilgen bul qurılma, birdey ekran ólshemi hám ajıratımlılıǵı hám basqa da uqsas ózgesheliklerge iye edi, áhmiyetli qosımsha Wacom brendli stilus bolıp, ol batareyanı talap etpeydi hám zaryadlanıwdı talap etpeydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/circuitbreaker/2018/3/26/17157444/acer-chromebook-tab-10-first-chrome-os-tablet-announced| bet = The first Chrome OS tablet is here| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180326222715/https://www.theverge.com/circuitbreaker/2018/3/26/17157444/acer-chromebook-tab-10-first-chrome-os-tablet-announced| arxivsáne = 2018-jıl 26-mart | avtor = Kastrenakes| at = Jacob| sáne = 2018-jıl 26-mart | jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2021-jıl 26-avgust }}&lt;/ref&gt;.

ChromeOS video shıǵıs portı, USB 3.0 Standard-A yamasa USB-C (sońǵısı maqul kóriledi) bar qurılmalarda kóp monitorlı konfiguraciyalardı qollaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://myportableoffice.com/use-multiple-monitors-with-a-chromebook/| bet = Can You Use Multiple Monitors with a Chromebook?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210114055130/https://myportableoffice.com/use-multiple-monitors-with-a-chromebook/| arxivsáne = 2021-jıl 14-yanvar | avtor = Timothy| sáne = 2021-jıl 13-yanvar | qaralǵan sáne = 2021-jıl 16-avgust }}&lt;/ref&gt;.

2022-jıldıń 16-fevralında Google ChromeOS Flex rawajlanıw versiyasın járiyaladı - bul ádettegi kompyuter apparatlıq támiynatına ornatılıp, Windows hám macOS sıyaqlı basqa operaciyalıq sistemalardı almastıra alatuǵın ChromeOS distribuciyası. Bul 2020-jılı Google tárepinen satıp alınǵan ChromiumOS distribuciyası CloudReady ge uqsaydı&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://cloud.google.com/blog/products/chrome-enterprise/chrome-os-flex/| bet = Early access to Chrome OS Flex: The upgrade PCs and Macs have been waiting for| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220217070946/https://cloud.google.com/blog/products/chrome-enterprise/chrome-os-flex| arxivsáne = 2022-jıl 17-fevral | til = en| jumıs = Google Cloud Blog| qaralǵan sáne = 2022-jıl 17-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/gadgets/2022/02/chromeos-flex-is-an-ideal-off-ramp-for-millions-of-pcs-that-cant-run-windows-11/| bet = Chrome OS Flex is an ideal off-ramp for millions of PCs that can't run Windows 11| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220218005310/https://arstechnica.com/gadgets/2022/02/chromeos-flex-is-an-ideal-off-ramp-for-millions-of-pcs-that-cant-run-windows-11/| arxivsáne = 2022-jıl 18-fevral | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2022-jıl 16-fevral | til = en-us| jumıs = Ars Technica| qaralǵan sáne = 2022-jıl 18-fevral }}&lt;/ref&gt;.

== Programmalıq támiynat ==
ChromeOS avtomatlıq jańalanıwları 2019-jılı hám onnan keyin shıǵarılǵan barlıq Chromebook úlgileri ushın 10 jıl dawamında jetkerip beriledi, bul jańalanıwlar operaciyalıq sistema, brauzer hám apparatlıq támiynat ushın&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.androidcentral.com/chromebooks-laptops/chromebooks-will-receive-updates-10-years| bet = Chromebooks will now get regular updates for up to 10 years| sáne = 2023-jıl 15-sentyabr | jumıs = androidcentral.com| qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-may }}&lt;/ref&gt;. Google ózleriniń Avtomatlıq jańalanıw siyasatı hám barlıq shıǵarılǵan ChromeOS qurılmaları ushın juwmaqlanıw sánesi kórsetilgen veb-betti saqlap turadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.google.com/chrome/a/answer/6220366?hl=en| bet = Auto Update policy - Google Chrome Enterprise Help| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170310091733/https://support.google.com/chrome/a/answer/6220366?hl=en| arxivsáne = 2017-jıl 10-mart | sáne = 2020-jıl 17-yanvar | jumıs = support.google.com| qaralǵan sáne = 2020-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

Burın avtomatlıq jańalanıw dáwiri 8 jıl edi, al onnan aldın qısqaraq bolǵan, biraq erterek úlgiler uzaǵıraq waqıt dawamında jańalanıwlardı alıp turǵan&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.aboutchromebooks.com/news/google-announces-8-years-of-chrome-os-software-updates-aue-for-new-chromebooks/|title=Google announces 8 years of Chrome OS software updates for all new Chromebooks| sáne =January 21, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.pcworld.com/article/3109868/why-google-plans-to-stop-supporting-your-chromebook-after-five-years.html| bet = Why Google plans to stop supporting your Chromebook after five years| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190830232847/https://www.pcworld.com/article/3109868/why-google-plans-to-stop-supporting-your-chromebook-after-five-years.html| arxivsáne = 2019-jıl 30-avgust | sáne = 2016-jıl 22-avgust | jumıs = PCWorld| qaralǵan sáne = 2020-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

== Qosımshalar ==
Dáslep, ChromeOS veb-qosımshalardı hám olarǵa baylanıslı maǵlıwmatlardı saqlawdı tiykarınan serverlerde jaylastırıwǵa tiykarlanǵan taza juqa klient operaciyalıq sisteması edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.computerworld.com/s/article/9228195/Steven_J._Vaughan_Nichols_It_s_2016_and_Chrome_OS_is_ascendant?pageNumber=1| bet = It's 2016, and Chrome OS is ascendant| arxivurl = https://web.archive.org/web/20131006153448/http://www.computerworld.com/s/article/9228195/Steven_J._Vaughan_Nichols_It_s_2016_and_Chrome_OS_is_ascendant?pageNumber=1| arxivsáne = 2013-jıl 6-oktyabr | avtor = Vaughan-Nichols| at = Steven| sáne = 2012-jıl 18-iyun | jumıs = [[Computerworld]]| qaralǵan sáne = 2013-jıl 7-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.digitaltrends.com/computing/why-googles-chromebooks-are-born-to-lose/| bet = Why Google's Chromebooks are born to lose| arxivurl = https://web.archive.org/web/20131006100340/http://www.digitaltrends.com/computing/why-googles-chromebooks-are-born-to-lose/| arxivsáne = 2013-jıl 6-oktyabr | avtor = Enderle| avtorsilteme = Rob Enderle| at = Rob| sáne = 2011-jıl 12-may | jumıs = Digital Trends| qaralǵan sáne = 2013-jıl 7-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Google áste-aqırın baǵdarlamashılardı «qaplanǵan qosımshalardı», keyinirek bolsa, Chrome qosımshaların jaratıwǵa HTML5, [[CSS]], Adobe Shockwave hám [[JavaScript]] ti qollanıp, paydalanıwshı tájiriybesin jergilikli qosımshaǵa jaqınlastırıwǵa shaqıra basladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.chrome.com/extensions/apps| bet = Packaged Apps - Google Chrome| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160120182556/https://developer.chrome.com/extensions/apps| arxivsáne = 2016-jıl 20-yanvar | jumıs = developer.chrome.com| qaralǵan sáne = 2016-jıl 26-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.chrome.com/apps/about_apps| bet = What Are Chrome Apps? - Google Chrome| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140228195556/https://developer.chrome.com/apps/about_apps| arxivsáne = 2014-jıl 28-fevral | sáne = 2012-jıl 17-sentyabr | jumıs = developer.chrome.com| qaralǵan sáne = 2016-jıl 26-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

2014-jıldıń sentyabr ayında Google [[Chrome ushın Google App Runtime|ChromeOS ushın App Runtime]] (ARC) di iske qostı, bul geypara portlanǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://chrome.google.com/webstore/detail/arc-welder/emfinbmielocnlhgmfkkmkngdoccbadn| bet = ARC Welder| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200110143808/https://chrome.google.com/webstore/detail/arc-welder/emfinbmielocnlhgmfkkmkngdoccbadn| arxivsáne = 2020-jıl 10-yanvar | qaralǵan sáne = 2016-jıl 6-dekabr | citata = Package Android APKs for ARC (App Runtime for Chrome)}}&lt;/ref&gt; Android qosımshalarınıń ChromeOS te islewine múmkinshilik berdi. Runtime tórt Android qosımshası menen iske qosıldı: Duolingo, Evernote, Sight Words hám Vine&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/gadgets/2014/09/chrome-os-can-now-run-android-apps-no-porting-required/| bet = Chrome OS can now run Android apps, no porting required| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160112180616/http://arstechnica.com/gadgets/2014/09/chrome-os-can-now-run-android-apps-no-porting-required/| arxivsáne = 2016-jıl 12-yanvar | avtor = Amadeo| at = Ron| sáne = 2014-jıl 11-sentyabr | jumıs = Ars Technica| qaralǵan sáne = 2016-jıl 26-yanvar }}&lt;/ref&gt;. 2016-jılı ekinshi versiya, ARC++ tanıstırıldı, ol Android qosımshaların izolyaciyalanǵan ortalıqta isletiw ushın konteynerler jaratıw ushın Linux yadrosınıń cgroups hám namespaces múmkinshiliklerin paydalandı. ARC++ qosımshalardı qayta kompilyaciyalaw zárúrligin saplastırǵanlıqtan, Google ChromeOS ushın [[Google Play]] di qoljetimli etti, bul arqalı kópshilik Android qosımshaların qollap-quwatlanatuǵın ChromeOS qurılmalarında paydalanıwǵa múmkinshilik berdi&lt;ref name=&quot;PlayStore&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://lifehacker.com/the-google-play-store-is-now-included-in-chrome-os-and-1786953519| bet = The Google Play Store Is Now Available in Chrome OS, Brings Android Apps to Your Chromebook| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190105200858/https://lifehacker.com/the-google-play-store-is-now-included-in-chrome-os-and-1786953519| arxivsáne = 2019-jıl 5-yanvar | avtor = Klosowski| at = Thorin| sáne = 2016-jıl 22-sentyabr | jumıs = LifeHacker| qaralǵan sáne = 2019-jıl 5-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://chromeos.dev/en/posts/making-android-more-secure-with-arcvm/| bet = Making Android Runtime on ChromeOS more secure and easier to upgrade with ARCVM| sáne = 2022-jıl 29-mart | til = en| jumıs = chromeOS.dev| qaralǵan sáne = 2024-jıl 16-mart }}&lt;/ref&gt;. ARC++ Android Marshmallow menen tanıstırılıp, Android Nougat hám Android Pie ge shekem jańalandı. ARCVM 2021-jılı Android 11 menen iske qosıldı hám ChromeOS 117 den baslap Android 13 te isleydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://chromeos.dev/en/posts/chromeos-117-release-notes/| bet = ChromeOS 117 release notes| sáne = 2023-jıl 28-sentyabr | til = en| jumıs = chromeOS.dev| qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }}&lt;/ref&gt;. ARCVM qáwipsizlik hám saqlap turıwdı jaqsılaw ushın Android ortalıǵınıń izolyaciyalanıwın kúsheytiw ushın virtual mashinalardı paydalanadı.

2018-jılı Google Crostini dep te atalatuǵın ChromeOS taǵı Linux joybarın járiyaladı, bul desktop Linux qosımshalarına múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://venturebeat.com/2018/05/08/chrome-os-is-getting-linux-app-support/| bet = Chrome OS is getting Linux app support| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190105201036/https://venturebeat.com/2018/05/08/chrome-os-is-getting-linux-app-support/| arxivsáne = 2019-jıl 5-yanvar | avtor = Protalinski| at = Emil| sáne = 2018-jıl 8-may | jumıs = VentureBeat| qaralǵan sáne = 2019-jıl 5-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://chromeos.dev/en/linux/| bet = Linux on ChromeOS| sáne = 2020-jıl 10-iyun | til = en| jumıs = chromeOS.dev| qaralǵan sáne = 2024-jıl 16-mart }}&lt;/ref&gt;. Bul múmkinshilik 2018-jıldıń oktyabr ayında Chrome 69 menen turaqlı kanalǵa shıǵarıldı (kópshilik mashinalar ushın opciya sıpatında), biraq ele beta belgisi menen belgilengen edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.linuxjournal.com/content/chrome-os-stable-channel-gets-linux-apps| bet = Chrome OS Stable Channel Gets Linux Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190105200923/https://www.linuxjournal.com/content/chrome-os-stable-channel-gets-linux-apps| arxivsáne = 2019-jıl 5-yanvar | avtor = Raymond| at = Phillip| sáne = 2018-jıl 15-oktyabr | qaralǵan sáne = 2019-jıl 5-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Bul múmkinshilik Chrome 91 menen rásmiy túrde shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.androidcentral.com/linux-chromebooks-finally-coming-out-beta-chrome-os-91| bet = Linux on Chromebooks is finally coming out of beta with Chrome OS 91| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210521065518/https://www.androidcentral.com/linux-chromebooks-finally-coming-out-beta-chrome-os-91| arxivsáne = 2021-jıl 21-may | sáne = 2021-jıl 19-may | jumıs = Android Central| qaralǵan sáne = 2021-jıl 21-may }}&lt;/ref&gt;.

2023-jılı, 119-versiya menen, Google minimal apparatlıq támiynat talaplarına juwap beretuǵın Chromebook lerde video oyınlardı oynaw ushın Valve Corporation kompaniyasınıń Steam for Chromebook (Beta) in shıǵardı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://chromeunboxed.com/chromeos-119-finally-brings-steam-gaming-on-chromebooks-to-the-masses/| bet = ChromeOS 119 finally brings Steam gaming on Chromebooks to the masses| sáne = 2023-jıl 16-noyabr | til = en-us| jumıs = Chrome Unboxed - The Latest Chrome OS News| qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.google.com/chromebook/answer/14220699?hl=en| bet = Play Steam for Chromebook (Beta) - Chromebook Help| jumıs = support.google.com| qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-mart }}&lt;/ref&gt;. Chromebook ushın Steam Borealis kodlı atı menen islep shıǵıldı, ol Steam Deck ushın SteamOS tiykarında islengen bolıp, Arch Linux tiń modifikaciyalanǵan versiyasın qollanıp, virtual mashina sıpatında isleydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://chromeos.dev/en/posts/bringing-steam-to-chromeos/| bet = Bringing Steam to ChromeOS| sáne = 2022-jıl 12-aprel | til = en| jumıs = chromeOS.dev| qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-mart }}&lt;/ref&gt;.

=== Chrome qosımshaları ===
2013-jıldan 2020-jıldıń yanvar ayına shekem, Google baǵdarlamashılardı ChromeOS ushın tek dástúrli veb-qosımshalardı emes, al Chrome qosımshaların (burın Packaged Apps dep atalǵan) islep shıǵıwǵa shaqırdı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://blog.chromium.org/2013/02/chrome-app-launcher-developer-preview.html| bet = Chrome app launcher developer preview| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210104182630/https://blog.chromium.org/2013/02/chrome-app-launcher-developer-preview.html| arxivsáne = 2021-jıl 4-yanvar | sáne = 2013-jıl 20-fevral | jumıs = chromium.org| qaralǵan sáne = 2020-jıl 28-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. 2020-jıldıń yanvar ayında Google dıń Chrome komandası Chrome qosımshaların qollap-quwatlawdı «progressiv veb-qosımshalar» (PWA) hám Chrome keńeytpeleri paydasına basqıshpa-basqısh toqtatıw niyetin járiyaladı&lt;ref name=&quot;Moving Forward from Chrome Apps&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://blog.chromium.org/2020/01/moving-forward-from-chrome-apps.html| bet = Moving Forward from Chrome Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200926011202/https://blog.chromium.org/2020/01/moving-forward-from-chrome-apps.html| arxivsáne = 2020-jıl 26-sentyabr | sáne = 2020-jıl 15-yanvar | jumıs = chromium.org| qaralǵan sáne = 2020-jıl 28-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. 2020-jıldıń mart ayında Google veb-dúkan ushın jańa ashıq Chrome qosımshaların qabıllawdı toqtattı&lt;ref name=&quot;August 2020&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://blog.chromium.org/2020/08/changes-to-chrome-app-support-timeline.html| bet = Changes to the Chrome App Support Timeline| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210126114020/https://blog.chromium.org/2020/08/changes-to-chrome-app-support-timeline.html| arxivsáne = 2021-jıl 26-yanvar | sáne = 2020-jıl 10-avgust | jumıs = chromium.org| qaralǵan sáne = 2020-jıl 28-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Googledıń aytıwınsha, ChromeOStaǵı Chrome qosımshaların ulıwma qollap-quwatlaw hesh qanday siyasat ornatıwdı talap etpesten, 2022-jıldıń iyun ayına shekem iske qosılǵan jaǵdayda qaladı.

Paydalanıwshı kózqarasınan, Chrome qosımshaları ádettegi jergilikli qosımshalarǵa uqsaydı: olar Chrome brauzerinen tısqarı iske qosıla aladı, ádepki boyınsha avtonom rejimde isleydi, bir neshe aynalardı basqara aladı hám basqa qosımshalar menen óz-ara tásir etedi&lt;ref name=&quot;InfoWorld packaged apps&quot;&gt;{{Cite news|last=Samson|first=Ted|title=Google entices Chrome OS developers with prospect of native-like apps|url=https://www.infoworld.com/t/application-development/google-entices-chrome-os-developers-prospect-of-native-apps-218773|access-date=June 5, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Google Packaged Apps&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.chrome.com/apps/about_apps.html| bet = What Are Packaged Apps?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140106232719/https://developer.chrome.com/apps/about_apps.html| arxivsáne = 2014-jıl 6-yanvar | jumıs = Chrome apps stable| qaralǵan sáne = 2013-jıl 5-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chrome Web Store: For Your Desktop&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://chrome.google.com/webstore/category/collection/for_your_desktop| bet = For Your Desktop| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170304082416/https://chrome.google.com/webstore/category/collection/for_your_desktop| arxivsáne = 2017-jıl 4-mart | jumıs = Chrome Web Store| qaralǵan sáne = 2014-jıl 23-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

==== Integraciyalanǵan media pleer, fayl menedjeri ====
Google ChromeOS hám Chrome brauzerine media pleerdi integraciyaladı, bul paydalanıwshılarǵa internetke qosılmastan MP3 faylların oynatıwǵa, JPEG súwretlerin kóriwge hám basqa multimedia faylların basqarıwǵa múmkinshilik beredi&lt;ref name=&quot;Metz&quot;&gt;{{Cite news|last=Metz|first=Cade|title=Google morphs Chrome OS into netbook thin client|url=https://www.theregister.co.uk/2010/06/09/google_to_include_remote_access_in_chrome_os/|access-date=June 14, 2010}}&lt;/ref&gt;. Bul integraciya sonday-aq DRM videoların da qollap-quwatlaydı&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.omgchrome.com/chrome-os-stable-33-released-for-chromebooks/|title=Chrome OS 33 Hits Stable Channel, Adds New 'First Run' Tour, Contact Search|first=Joey-Elijah|last=Sneddon|access-date=March 7, 2014}}&lt;/ref&gt;.

ChromeOS te sonday-aq basqa operaciyalıq sistemalardaǵıǵa uqsas integraciyalanǵan fayl menedjeri bar, ol Google Drive hám jergilikli saqlaw orınlarınan papkalardı hám olardaǵı fayllardı kórsetiw, sonday-aq [[Google Docs]] hám Box sıyaqlı hár qıylı veb-qosımshalardı paydalanıp fayl mazmunın aldın-ala kóriw hám basqarıw múmkinshiligine iye&lt;ref name=&quot;CNET integ filemanager&quot;&gt;{{Cite news|last=Rosenblatt|first=Seth|title=Chrome OS goes offline, gets file manager|url=https://download.cnet.com/8301-2007_4-20062001-12.html|access-date=August 11, 2011}}&lt;/ref&gt;. 2015-jıldıń yanvar ayınan baslap, ChromeOS sonday-aq File System Provider API di paydalanatuǵın ornatılǵan keńeytpelerge tiykarlanıp, fayl menedjerine qosımsha saqlaw dereklerin integraciyalay aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://googlechromereleases.blogspot.com.au/2015/01/stable-update.html| bet = Stable Channel Update| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160417025616/http://googlechromereleases.blogspot.com.au/2015/01/stable-update.html| arxivsáne = 2016-jıl 17-aprel | jumıs = Chrome Releases| qaralǵan sáne = 2022-jıl 15-fevral }}&lt;/ref&gt;.

==== Aralıqtan qosımshalarǵa kiriw hám virtual jumıs stolına kiriw ====
2010-jıldıń iyun ayında Google kompaniyasınıń programmalıq támiynat injeneri Geri Kachmarchik ChromeOStıń aralıqtaǵı qosımshalarǵa «Chromoting» dep atalatuǵın rásmiy emes texnologiya arqalı kire alatuǵının jazdı, bul Microsoft tıń Remote Desktop Connection ine uqsaytuǵın edi. Keyin bul atama «Chrome Remote Desktop» dep ózgertildi hám ol «qosımshanı Remote Desktop Services arqalı yamasa RDP yamasa VNC di paydalanıp aldın xost mashinaǵa qosılıw arqalı iske qosıwǵa» uqsaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.downloadsquad.com/2010/08/13/google-chrome-os-remoting/| bet = Google Chrome's Remoting feature shows up in Chrome with enterprise implications| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110207193737/https://downloadsquad.switched.com/2010/08/13/google-chrome-os-remoting/| arxivsáne = 2011-jıl 7-fevral | avtor = Mathews| at = Lee| sáne = 2010-jıl 13-avgust | qaralǵan sáne = 2010-jıl 22-avgust }}&lt;/ref&gt;. ChromeOS noutbuklarınıń (Chromebook lardıń) dáslepki shıǵarılıwları paydalanıwshılardıń virtual jumıs stollarına kiriwin támiyinlewge qızıǵıwshılıq bar ekenin kórsetedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.informationweek.com/news/internet/google/230800190/| bet = Google Pleased With Chromebook Sales| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120705012858/https://www.informationweek.com/news/internet/google/230800190| arxivsáne = 2012-jıl 5-iyul | avtor = Claburn| at = Thomas| jumıs = InformationWeek| qaralǵan sáne = 2011-jıl 28-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== Android qosımshaları ===
Google I/O 2014 te Flipboard ti qosqanda Android qosımshalarınıń ChromeOS te islewiniń koncepciyasın dálillewshi kórsetpe usınıldı. 2014-jıldıń sentyabr ayında Google Android programmalıq támiynatın iske qosıw ushın zárúr platformalardı támiyinleytuǵın Native Client ke tiykarlanǵan ortalıqtı paydalanıp, tańlanǵan Android qosımshaların ChromeOS te qollanıwǵa múmkinshilik beretuǵın [[Chrome ushın Google App Runtime|Chrome ushın qosımshalardı orınlaw]] ortasınıń (ARC) beta versiyasın tanıstırdı. Android qosımshaların ChromeOS te iske qosıw ushın hesh qanday ózgerisler talap etilmeydi, biraq [[Kompyuter tıshqanshası|tıshqansha]] hám klaviatura ortalıǵın jaqsıraq qollap-quwatlaw ushın modifikaciyalanıwı múmkin. Onıń tanıstırılıwında ChromeOS qollap-quwatlawı tek tańlanǵan Android qosımshaları ushın ǵana jetkilikli boldı

2016-jılı Google qollap-quwatlanatuǵın ChromeOS qurılmalarında Android qosımshaların tolıq [[Google Play]] ge kiriw múmkinshiligi menen iske qosıw imkaniyatın kirgizdi. Aldıńǵı Native Client ke tiykarlanǵan sheshim Android tıń freymvorkleri hám ǵárezliklerin óz ishine alǵan konteyner paydasına biykar etildi (dáslep Android Marshmallow ǵa tiykarlanǵan), bul Android qosımshalarına ChromeOS platformasına tuwrıdan-tuwrı kiriwge múmkinshilik beredi hám operaciyalıq sistemaǵa bólisiw sıyaqlı Android kelisimleri menen óz-ara tásir etiwge múmkinshilik beredi. Injenerlik direktorı Zelidrag Xornung ARC diń sheklewleri sebepli, sonıń ishinde onıń Android Native Development Toolkit (NDK) penen úylesimsizligi sebepli biykar etilgenin hám ol Google dıń óziniń úylesimlilik test toplamınan óte almaǵanın túsindirdi&lt;ref name=&quot;ars-playstorechromeos&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/gadgets/2016/05/the-play-store-comes-to-chrome-os-but-not-the-way-we-were-expecting/| bet = The Play Store comes to Chrome OS, but not the way we were expecting| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170222161435/https://arstechnica.com/gadgets/2016/05/the-play-store-comes-to-chrome-os-but-not-the-way-we-were-expecting/| arxivsáne = 2017-jıl 22-fevral | sáne = 2016-jıl 19-may | jumıs = Ars Technica| qaralǵan sáne = 2017-jıl 22-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ars-allandroid17&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/gadgets/2017/01/all-chromebooks-debuting-in-2017-and-beyond-will-run-android-apps/| bet = All Chromebooks debuting in 2017 and beyond will run Android apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170222195317/https://arstechnica.com/gadgets/2017/01/all-chromebooks-debuting-in-2017-and-beyond-will-run-android-apps/| arxivsáne = 2017-jıl 22-fevral | sáne = 2017-jıl 23-yanvar | jumıs = Ars Technica| qaralǵan sáne = 2017-jıl 22-fevral }}&lt;/ref&gt;.

=== Linux qosımshaları ===
2018-jıldan baslap shıǵarılǵan barlıq Chromebook lar hám geypara erterek modeller Linux qosımshaların iske qosıwı múmkin. Android qosımshaları sıyaqlı, bul qosımshalardı basqa qosımshalar menen birge ornatıw hám iske qosıw múmkin&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Porter|first=Jon|title=Chrome OS's Linux app support is leaving beta|url=https://www.theverge.com/2021/5/20/22445382/chromeos-linux-release-beta-version-91|access-date=August 12, 2021}}&lt;/ref&gt;. Google 2019-jılǵa shekem shıǵarılǵan hám Linux qosımshaların qollap-quwatlaytuǵın qurılmalardıń dizimin júrgizedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.laptopmag.com/au/how-to/install-linux-apps-on-your-chromebook| bet = How to install Linux apps on your Chromebook| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210816054718/https://www.laptopmag.com/au/how-to/install-linux-apps-on-your-chromebook| arxivsáne = 2021-jıl 16-avgust | avtor = Lima| at = Carlos| sáne = 2021-jıl 2-avgust | jumıs = Laptop Mag| qaralǵan sáne = 2021-jıl 16-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://sites.google.com/a/chromium.org/dev/chromium-os/chrome-os-systems-supporting-linux| bet = Chrome OS Systems Supporting Linux (Beta)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200612064239/https://sites.google.com/a/chromium.org/dev/chromium-os/chrome-os-systems-supporting-linux| arxivsáne = 2020-jıl 12-iyun | jumıs = Google - The Chromium Projects| qaralǵan sáne = 2021-jıl 16-avgust }}&lt;/ref&gt;.

2013-jıldan baslap, ChromeOS ta Linux qosımshaların Crouton arqalı iske qosıw múmkin boldı, bul Ubuntu sıyaqlı Linux distribuciyasına kiriwge múmkinshilik beretuǵın úshinshi tárep skriptler toplamı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://lifehacker.com/how-to-install-linux-on-a-chromebook-and-unlock-its-ful-509039343| bet = How to Install Linux on a Chromebook and Unlock Its Full Potential| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190117174257/https://lifehacker.com/how-to-install-linux-on-a-chromebook-and-unlock-its-ful-509039343| arxivsáne = 2019-jıl 17-yanvar | avtor = Gordon| at = Whitson| sáne = 2013-jıl 24-may | qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Biraq, 2018-jılı Google ishki kompyuter Linux qosımshaları rásmiy túrde ChromeOS ǵa keletuǵının járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2018/05/08/you-can-now-run-linux-apps-on-chrome-os/| bet = You can now run Linux apps on Chrome OS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200128052837/https://techcrunch.com/2018/05/08/you-can-now-run-linux-apps-on-chrome-os/| arxivsáne = 2020-jıl 28-yanvar | avtor = Lardinois| at = Frederic| sáne = 2018-jıl 8-may | jumıs = Tech Crunch| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-fevral }}&lt;/ref&gt;. Google dıń rásmiy Linux qosımshaların qollap-quwatlawdıń tiykarǵı artıqmashılıǵı - onı baǵdarlamashı rejimin qosıwsız iske qosıw múmkinligi, bul ChromeOS tıń kóplegen qáwipsizlik ózgesheliklerin saqlap qaladı. Bul 2018-jıldıń basında ChromiumOS derek kodında bayqalǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://chromium-review.googlesource.com/c/chromium/src/+/879173| bet = Add Crostini experiment to field trial testing.| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180226205228/https://chromium-review.googlesource.com/c/chromium/src/+/879173| arxivsáne = 2018-jıl 26-fevral | avtor = Zheng| at = Tim| sáne = 2018-jıl 23-yanvar | jumıs = Chromium Review - Google Open Source| qaralǵan sáne = 2018-jıl 18-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://chromeunboxed.com/news/chromebook-linux-terminal-crostini-first-look| bet = Crostini: A First Look At The New Linux Terminal For Chrome OS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180419120510/https://chromeunboxed.com/news/chromebook-linux-terminal-crostini-first-look| arxivsáne = 2018-jıl 19-aprel | avtor = Brangers| at = Gabriel| sáne = 2018-jıl 26-fevral | jumıs = Chrome Unboxed| qaralǵan sáne = 2018-jıl 18-aprel }}&lt;/ref&gt;. Crostini niń dáslepki bólimleri 2018-jıldıń fevral ayında ChromeOS tıń 66-versiyasınıń bir bólegi sıpatında Google Pixelbook ushın dev kanalı arqalı jetkerip berildi&lt;ref&gt;{{Cite journal| sáne =July 2009|title=Google Chrome OS – bullet proof?}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.xda-developers.com/linux-apps-chrome-os-overview-crostini/|first=Kieran|last=Miyamoto|title=Linux apps on Chrome OS - an overview of its biggest feature since Android apps|date=April 25, 2018|access-date=September 4, 2018}}&lt;/ref&gt;, al 2018-jıldıń avgust ayında 69-versiya menen hár qıylı Chromebook larda testlew ushın beta kanalı arqalı ádepki boyınsha qosıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://chromeunboxed.com/news/chrome-os-beta-channel-linux-apps-update| bet = Linux Apps Land On Beta Channel For A Lot Of Chromebooks| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180904192005/https://chromeunboxed.com/news/chrome-os-beta-channel-linux-apps-update| arxivsáne = 2018-jıl 4-sentyabr | avtor = Brangers| at = Gabriel| sáne = 2018-jıl 17-avgust | jumıs = Chrome Unboxed| qaralǵan sáne = 2018-jıl 4-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

==== Arxitektura ====
Googledıń ChromeOS ta Linux qosımshaların qollap-quwatlaw boyınsha joybarı Crostini dep ataladı, bul atama italiyan nanına tiykarlanǵan baslanǵısh taǵamnan alınǵan hám Crouton sózine sóz dizbegi retinde qollanılǵan. Crostini virtual mashinanı crosvm dep atalatuǵın virtual mashina monitorı arqalı iske qosadı, ol Linux tiń ózine kiritilgen KVM virtualizaciya quralın paydalanadı. Crosvm bir neshe virtual mashinalardı qollap-quwatlasa da, Linux qosımshaların iske qosıw ushın qollanılatuǵın Termina atlı virtual mashina Gentoo ǵa tiykarlanǵan tiykarǵı ChromeOS yadrosın óz ishine aladı, onda LXD ǵa tiykarlanǵan konteynerler jumıs isleydi&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://chromium.googlesource.com/chromiumos/docs/+/master/containers_and_vms.md| bet = Chromium OS Docs - Running Custom Containers Under Chrome OS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190114005232/https://chromium.googlesource.com/chromiumos/docs/+/master/containers_and_vms.md| arxivsáne = 2019-jıl 14-yanvar | jumıs = chromium.googlesource.com| qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Turaqlılıq hám qálpine keltiriw maqsetinde, hesh qanday Linux qosımshaları virtual mashinanıń ózinde jumıs islemeydi; ornatılǵan Linux paydalanıwshı ekosisteması izolyaciyalanǵan konteynerde jumıs isleydi, olardıń hámmesi virtual mashina tárepinen ornatıladı hám basqarıladı&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |last=Reid |first=Dylan |title=Linux for Chromebooks: Secure Development (Google I/O '19) | sáne =May 9, 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pRlh8LX4kQI |work=YouTube |access-date=2023-07-07 |publisher=Chrome for Developers | til =en |last2=Buckley |first2=Tom |last3=Broslawsky |first3=Sudha}}&lt;/ref&gt;. Xost sisteması menen integraciyalanǵan Debian konteyneri ádepki boyınsha beriledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://chromeos.dev/en/linux/| bet = Linux on ChromeOS| sáne = 2020-jıl 10-iyun | til = en| jumıs = ChromeOS for developers| qaralǵan sáne = 2023-jıl 7-iyul }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://chromium.googlesource.com/chromiumos/containers/cros-container-guest-tools| bet = chromiumos/containers/cros-container-guest-tools - Git at Google| jumıs = chromium.googlesource.com| qaralǵan sáne = 2024-jıl 25-mart }}&lt;/ref&gt;. Paydalanıwshılar bul ornatıwǵa konteyner ishindegi APT sıyaqlı qurallardı paydalanıp baǵdarlamalardı ornata aladı, yamasa ChromeOS tıń ózinde saqlanǵan .deb fayllarına ruqsat bere aladı, olar konteynerge kóshirilip ornatıladı. Paydalanıwshılar jáne de ayırım fayllarǵa yamasa USB qurılmalarına ayırım ruqsat bere aladı. Basqa distribuciyalar LXD arqalı qosıla aladı, biraq ádepki boyınsha Xost Sisteması menen integraciyalanbaǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://chromium.googlesource.com/chromiumos/platform2/+/HEAD/crosh/README.md| bet = ChromiumOS Platform - Crosh -- The ChromiumOS shell| jumıs = chromium.googlesource.com| qaralǵan sáne = 2024-jıl 25-mart }}&lt;/ref&gt;.

== Arxitekturası ==
ChromeOS [[Linux]] yadrosı ústine qurılǵan. Dáslep Ubuntu ǵa tiykarlanǵan bolsa da, 2010-jıldıń fevral ayında onıń tiykarı Gentoo Linux ke ózgertildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/the-secret-origins-of-googles-chrome-os/| bet = The secret origins of Google's Chrome OS| arxivurl = https://archive.today/20210203114338/https://www.zdnet.com/article/the-secret-origins-of-googles-chrome-os/| arxivsáne = 2021-jıl 3-fevral | avtor = Vaughan-Nichols| at = Steven J.| sáne = 2013-jıl 6-mart | jumıs = [[ZDNet]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 11-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Crostini joybarı ushın, ChromeOS 121 nen baslap, Debian 12 (Bookworm) ádepki konteyner tiykarǵı kórinisi bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.aboutchromebooks.com/news/chromeos-121-brings-a-big-linux-upgrade-to-chromebooks| bet = ChromeOS 121 brings a big Linux upgrade to Chromebooks| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240219194555/https://www.aboutchromebooks.com/news/chromeos-121-brings-a-big-linux-upgrade-to-chromebooks/| arxivsáne = 2024-jıl 19-fevral | avtor = Tofel| at = Kevin| sáne = 2023-jıl 18-dekabr | jumıs = About Chromebooks| qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }}&lt;/ref&gt;. ChromiumOS ashıq kodlı joybarı ushın dáslepki dizayn hújjetlerinde, Google úsh qatlamlı arxitekturanı súwretledi: mikrobaǵdarlama, brauzer hám ayna menedjeri, hám sistema dárejesindegi programmalıq támiynat hám paydalanıwshı xızmetleri&lt;ref name=&quot;Security overview&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://sites.google.com/a/chromium.org/dev/chromium-os/chromiumos-design-docs/security-overview| bet = Security Overview| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100724055104/http://sites.google.com/a/chromium.org/dev/chromium-os/chromiumos-design-docs/security-overview| arxivsáne = 2010-jıl 24-iyul | jumıs = The Chromium Projects| qaralǵan sáne = 2009-jıl 25-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

* Mikrobaǵdarlama tez júkleniwge úles qosadı, sebebi ol házirgi kompyuterlerde, ásirese netbuklarda keń tarqalmaǵan apparatlıq támiynatlardı, mısalı disket diskovodların izlemeydi. Mikrobaǵdarlama jáne de qáwipsizlikke úles qosadı, júkleniw processiniń hárbir basqıshın tekserip hám sistemanı qálpine keltiriwdi óz ishine aladı.
* Sistema dárejesindegi programmalıq támiynat júkleniw ónimdarlıǵın jaqsılaw ushın dúzetilgen Linux yadrosın óz ishine aladı. Paydalanıwshı programmalıq támiynatı zárúr bolǵanlarǵa shekem qısqartılǵan, Upstart arqalı basqarıladı, ol xızmetlerdi parallel túrde iske qosa aladı, buzılǵan tapsırmalardı qayta iske qosa aladı hám tezirek júkleniw maqsetinde xızmetlerdi keyinge qaldıra aladı.
* Ayna menedjeri bir neshe klient aynaları menen paydalanıwshı óz-ara tásirin basqaradı (basqa X ayna menedjerleri sıyaqlı).

=== Shell qatnası ===
[[Fayl:ChromeOS_Crosh.png|nobaý|ChromeOS Crosh menyusınıń skrinshotı, fonda ChromeOS ushın [[Wikipedia]] maqalası kórsetilgen.]]
ChromeOS Chromium Shell, yamasa «crosh»tı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://chromium.googlesource.com/chromiumos/platform2/+/HEAD/crosh| bet = crosh - chromiumos/platform2 - Git at Google| arxivurl = https://web.archive.org/web/20181215121026/https://chromium.googlesource.com/chromiumos/platform2/+/HEAD/crosh| arxivsáne = 2018-jıl 15-dekabr | jumıs = chromium.googlesource.com| qaralǵan sáne = 2018-jıl 14-dekabr }}&lt;/ref&gt; óz ishine aladı, ol crosh júkleniwinde ping sıyaqlı minimal funkcionallıqtı hújjetlestiredi.

Baǵdarlamashı rejiminde, tolıq funkcionallı bash&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.chromium.org/chromium-os/developer-information-for-chrome-os-devices/samsung-series-5-chromebook| bet = Samsung Series 5 Chromebook| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150528211700/http://www.chromium.org/chromium-os/developer-information-for-chrome-os-devices/samsung-series-5-chromebook| arxivsáne = 2015-jıl 28-may | jumıs = The Chromium Projects| qaralǵan sáne = 2015-jıl 5-iyun | citata = sudo bash}}&lt;/ref&gt; shelli (ol islep shıǵıw maqsetlerinde paydalanıw ushın itibarǵa alınǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.chromium.org/chromium-os/shell-style-guidelines| bet = Shell Style Guidelines| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150627112738/https://www.chromium.org/chromium-os/shell-style-guidelines| arxivsáne = 2015-jıl 27-iyun | jumıs = The Chromium Projects| qaralǵan sáne = 2015-jıl 5-iyun | citata = When writing code that is used on developer systems or dev/test Chromium OS images, always use bash. For scripts that are used on the release Chromium OS image, you should be using POSIX shell.}}&lt;/ref&gt;) VT-2 arqalı ashılıwı múmkin, hám de crosh komandalıq shelli arqalı qatnasıwǵa boladı&lt;ref name=&quot;ChromiumProj:PokingNotebooks&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://chromium.googlesource.com/chromiumos/docs/+/master/developer_mode.md| bet = Poking around your Chrome OS Notebook| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200128052845/https://chromium.googlesource.com/chromiumos/docs/+/master/developer_mode.md| arxivsáne = 2020-jıl 28-yanvar | jumıs = The Chromium Projects| qaralǵan sáne = 2011-jıl 6-fevral }}&lt;/ref&gt;. Oǵan jáne de crtl+alt+t klavishler kombinaciyası arqalı kiriwge boladı. Shellde tolıq huqıqlarǵa iye bolıw ushın (mısalı, sudo) tiykarǵı parol talap etiledi. Bir waqıtları ádepki parol ChromeOS ta «chronos» hám ChromeOS Vanilla da «facepunch» bolǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.keyables.com/2011/12/boot-and-install-chromium-os-on.html| bet = Boot and Install Chromium OS on Notebook| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210413224120/http://www.keyables.com/2011/12/boot-and-install-chromium-os-on.html| arxivsáne = 2021-jıl 13-aprel | baspaxana = [[Keyables]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 15-fevral }}&lt;/ref&gt;, keyinirek ádepki parol bos boldı, hám onı jańalaw boyınsha kórsetpeler hár kiriwde kórsetiletuǵın edi.

=== Ashıq kodlı ===
ChromeOS yarım [[Ashıq kodlı programmalıq támiynat|ashıq kodlı]] ChromiumOS joybarı astında islep shıǵıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.chromium.org/chromium-os| bet = Chromium OS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160216180019/https://www.chromium.org/chromium-os| arxivsáne = 2016-jıl 16-fevral | jumıs = The Chromium Project| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-fevral }}&lt;/ref&gt;. Basqa ashıq kodlı joybarlar sıyaqlı, baǵdarlamashılar ChromiumOS kodın ózgertip, ózleriniń versiyaların qura aladı, al ChromeOS derek kodı tek Google hám onıń sherikleri tárepinen qollap-quwatlanadı hám tek usı maqsette jobalanǵan apparatlıq támiynatta ǵana jumıs isleydi. ChromiumOS tan ayırmashılıǵı, ChromeOS avtomatik túrde eń sońǵı versiyaǵa jańalanadı.

=== Windows ta ChromeOS ===
Windows 8 de, ayrıqshalıqlar ádepki jumıs stolı veb-brauzerge óziniń tolıq ekranlı «Metro» qabıǵı ishinde jumıs isley alatuǵın hám Share charm sıyaqlı qásiyetlerge kire alatuǵın varianttı usınıwǵa múmkinshilik beredi, bul Windows Runtime menen jazılıwdı talap etpeydi. Chrome niń «Windows 8 rejimi» burın standart Chrome interfeysiniń planshetke ılayıqlastırılǵan versiyası edi. 2013-jıldıń oktyabr ayında, Developer kanalında bul rejim ChromeOS jumıs stolınıń variantın usınıw ushın ózgertildi&lt;ref name=&quot;winrt-browsers&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.techradar.com/news/software/operating-systems/windows-8-browsers-the-only-metro-apps-to-get-desktop-power-1073930| bet = Windows 8 browsers: the only Metro apps to get desktop power| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171107015803/http://www.techradar.com/news/software/operating-systems/windows-8-browsers-the-only-metro-apps-to-get-desktop-power-1073930| arxivsáne = 2017-jıl 7-noyabr | sáne = 2012-jıl 27-mart | jumıs = TechRadar| baspaxana = Future Publishing| qaralǵan sáne = 2012-jıl 13-noyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.pcworld.com/article/257427/google_chrome_gets_early_metrostyle_app_for_windows_8.html| bet = Google Chrome Gets Early Metro-Style App for Windows 8| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120909004200/https://www.pcworld.com/article/257427/google_chrome_gets_early_metrostyle_app_for_windows_8.html| arxivsáne = 2012-jıl 9-sentyabr | avtor = Newman| at = Jared| jumıs = PCWorld| baspaxana = IDG| qaralǵan sáne = 2012-jıl 13-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;firefox-metrow8&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.computerworld.com/s/article/9232137/Mozilla_previews_Metro_ized_Firefox_for_Windows_8| bet = Mozilla previews 'Metro'-ized Firefox for Windows 8| arxivurl = https://web.archive.org/web/20121123104703/http://www.computerworld.com/s/article/9232137/Mozilla_previews_Metro_ized_Firefox_for_Windows_8| arxivsáne = 2012-jıl 23-noyabr | sáne = 2012-jıl 8-oktyabr | jumıs = Computerworld| baspaxana = IDG| qaralǵan sáne = 2012-jıl 13-noyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;engadget-firefoxmetro&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013/09/21/firefox-for-windows-8-enters-aurora-channel/| bet = Firefox for Windows 8 enters Aurora channel with touch and gesture support| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130924082341/http://www.engadget.com/2013/09/21/firefox-for-windows-8-enters-aurora-channel/| arxivsáne = 2013-jıl 24-sentyabr | sáne = 2013-jıl 21-sentyabr | jumıs = Engadget| qaralǵan sáne = 2013-jıl 21-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;verge-metrochromeos&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/10/5/4806562/google-building-chrome-os-into-windows-8| bet = Google is building Chrome OS straight into Windows 8| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210116151626/https://www.theverge.com/2013/10/5/4806562/google-building-chrome-os-into-windows-8| arxivsáne = 2021-jıl 16-yanvar | sáne = 2013-jıl 5-oktyabr | jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2013-jıl 5-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

== Proektlestiriw ==
Joybardıń basında, Google ChromeOS tiń dizayn maqsetleri hám baǵdarı haqqında kóplegen maǵlıwmatlardı járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.chromium.org/chromium-os| bet = The Chromium Projects: Chrome OS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110630194229/http://www.chromium.org/chromium-os| arxivsáne = 2011-jıl 30-iyun | qaralǵan sáne = 2011-jıl 2-iyul }}&lt;/ref&gt;, biraq kompaniya tamamlanǵan operaciyalıq sistemanıń texnikalıq sıpatlamasın keyin bermedi.

=== Paydalanıwshı interfeysi ===
ChromeOS tiń [[paydalanıwshı interfeysi]] ushın dizayn maqsetleri qosımshalar menen standart veb-betlerdi bólek-bólek emes, al bir bet qatarına biriktiriw arqalı ekran keńisligin minimallastırıwdı óz ishine aldı. Proektlestiriwshiler tek tolıq ekran rejiminde isleytuǵın azaytılǵan ayna basqarıw sxemasın qarap shıqtı. Ekinshi dárejeli wazıypalar «paneller» menen orınlanadı: chat hám muzıka pleerleri sıyaqlı tapsırmalar ushın ekrannıń tómengi bólimine bekitiletuǵın qalqıwshı aynalar. Eki bólek mazmundı qatar kóriw ushın bólingen ekranlar da qarastırıldı. ChromeOS Chrome brauzeriniń HTML5 tiń avtonom rejimlerin, fonlıq processing hám bildiriwlerdi paydalanıw ámeliyatın dawam ettiredi. Proektlestiriwshiler qosımshalardı tez tabıw hám olarǵa kiriw usılı sıpatında izlew hám bekitilgen betlerdi paydalanıwdı usındı&lt;ref name=&quot;UX&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.chromium.org/chromium-os/user-experience| bet = The Chromium Projects: User Experience| arxivurl = https://web.archive.org/web/20091122093125/http://www.chromium.org/chromium-os/user-experience| arxivsáne = 2009-jıl 22-noyabr | qaralǵan sáne = 2009-jıl 21-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

==== 19-versiya ayna menedjeri hám grafikalıq támiynatı ====
2012-jıldıń 10-aprelinde ChromeOS tiń jańa qurılısı dáslepki tolıq ekranlı ayna interfeysi menen [[Microsoft Windows]] hám [[Apple Inc.|Appledıń]] [[Mac OS|macOS]] ında tabılatuǵın bir-birin jabatuǵın, ólshemin ózgertiwge bolatuǵın aynalar arasında tańlaw múmkinshiligin usındı&lt;ref name=&quot;cnet2012&quot; /&gt; Bul ózgeshelik apparatlıq támiynat tárepinen tezletilgen Aura grafikalıq támiynatı ústinde isleytuǵın Ash ayna menedjeri arqalı ámelge asırıldı. 2012-jıldıń aprel ayındaǵı jańalanıw jáne de kishirek, bir-birin jabatuǵın brauzer aynaların kórsetiw múmkinshiligin, hárbiriniń óziniń móldir jıynalmalı betleri bar bar, «jırtılıp» jańa orınlarǵa kóshirile alatuǵın yamasa basqa jıynalmalı bet qatarı menen biriktirile alatuǵın brauzer jıynalmalı betlerin, hám ekrannıń tómengi bóliminde [[Kompyuter tıshqanshası|tıshqansha]] menen basqarılatuǵın qısqa jol dizimin óz ishine aldı. Wazıypalar panelindegi bir belgi ornatılǵan qosımshalar hám betbelgiler dizimin kórsetedi. CNET te jazǵan Stiven Shenklend bir-birin jabatuǵın aynalar menen «Google ózin ótmishke bekkemlemekte» dep pikir bildirdi, sebebi [[iOS]] hám Microsoft tıń Metro interfeysi kóbinese yamasa tolıǵı menen tolıq ekranlı. Soǵan qaramastan, «ChromeOS álleqashan jetkilikli dárejede ózgeshe, sonlıqtan saqlap qalıwǵa bolatuǵın hár qanday tanıs nárseni saqlap qalǵan jaqsı».&lt;ref name=&quot;cnet2012&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://news.cnet.com/8301-17939_109-57411748-2/google-gives-chrome-os-a-less-alienating-interface/| bet = Google gives Chrome OS a less alienating interface| arxivurl = https://web.archive.org/web/20131019052916/http://news.cnet.com/8301-17939_109-57411748-2/google-gives-chrome-os-a-less-alienating-interface/| arxivsáne = 2013-jıl 19-oktyabr | avtor = Shankland| at = Stephen| sáne = April 10, 2012&lt;!-- 6:33{{nbsp}}am PDT--&gt; | baspaxana = CNET| qaralǵan sáne = 2022-jıl 15-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi |last=Garling |first=Caleb | sáne =April 10, 2012 |title=Google Chrome OS Busts Out Of Browser With New Interface |url=https://www.wired.com/wiredenterprise/2012/04/google-chrome-microsoft-apple/ |url-status=live |magazine=Wired |archive-url=https://web.archive.org/web/20131210120608/http://www.wired.com/wiredenterprise/2012/04/google-chrome-microsoft-apple/ |archive-date=December 10, 2013 |access-date=March 6, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Paul16Apr12&quot;&gt;{{Cite news|url=https://arstechnica.com/gadgets/reviews/2012/04/hands-on-getting-work-done-with-googles-new-aura-interface-for-chrome-os.ars|title=Hands-on: getting work done with Google's new Aura interface for Chrome OS|access-date=April 17, 2012|last=Paul|first=Ryan}}&lt;/ref&gt;.

=== Basıp shıǵarıw ===
2016-jılı Google ChromeOS ta «Tuwma CUPS Qollap-quwatlawı»n eksperimental ózgeshelik sıpatında kirgizdi, ol 2020-jılı turaqlı jaǵdayǵa keldi. CUPS qollap-quwatlawı qosılǵanda, kópshilik printerlerdi, hátte olar Google Cloud Print ti qollap-quwatlamasa da, paydalanıw múmkin boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://chromium.googlesource.com/chromium/src/+/b793195a8a91fa9a17eaf4af0fa21fed4da4d9cc| bet = b793195a8a91fa9a17eaf4af0fa21fed4da4d9cc - chromium/src - Git at Google| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200128054336/https://chromium.googlesource.com/chromium/src/+/b793195a8a91fa9a17eaf4af0fa21fed4da4d9cc| arxivsáne = 2020-jıl 28-yanvar | qaralǵan sáne = 2019-jıl 9-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://codereview.chromium.org/2117713002| bet = Issue 2117713002: Print directly to CUPS using the IPP APIs - Code Review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160918090950/https://codereview.chromium.org/2117713002| arxivsáne = 2016-jıl 18-sentyabr | jumıs = codereview.chromium.org| qaralǵan sáne = 2016-jıl 17-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

Google Cloud Print hár qanday qurılmadaǵı hár qanday qosımshanıń qollap-quwatlanatuǵın printerlerde basıp shıǵarıwına járdem beretuǵın Google xızmeti edi. Bult derlik hár qanday baylanısqan qurılmaǵa informaciyaǵa kiriw múmkinshiligin bergende, «hárbir apparatlıq támiynat hám operaciyalıq sistema kombinaciyası ushın - stol kompyuterlerinen baslap netbuklar hám mobil qurılmalarǵa shekem - basıp shıǵarıw qosımsha sistemaların islep shıǵıw hám saqlap turıw ápiwayı múmkin emes.»&lt;ref name=&quot;Google Cloud Print&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://blog.chromium.org/2010/04/new-approach-to-printing.html| bet = A New Approach to Printing| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100417140150/http://blog.chromium.org/2010/04/new-approach-to-printing.html| arxivsáne = 2010-jıl 17-aprel | avtor = Jazayeri| at = Mike| sáne = 2010-jıl 15-aprel | jumıs = The Chromium Blog| baspaxana = Google Inc.| qaralǵan sáne = 2010-jıl 16-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.appscout.com/2010/04/google_talks_up_cloud-based_pr.php| bet = Google Talks Cloud-Based Printing for Chrome OS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100421061919/https://www.appscout.com/2010/04/google_talks_up_cloud-based_pr.php| arxivsáne = 2010-jıl 21-aprel | avtor = Heater| at = Brian| sáne = 2010-jıl 16-aprel | jumıs = App Scout| qaralǵan sáne = 2010-jıl 16-aprel }}&lt;/ref&gt; Bult xızmeti ChromeOS tiń bir bólegi sıpatında proksi dep atalatuǵın programmalıq támiynattı ornatıwdı talap etti. Proksi printerdi xızmetke dizimnen ótkerdi, basıp shıǵarıw tapsırmaların basqardı, printer drayveriniń funkcionallıǵın támiyinledi hám hárbir tapsırma ushın status tuwralı xabarlardı berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://news.cnet.com/8301-1023_3-20002680-93.html| bet = Google moving closer to Chrome OS printing| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100418101555/https://news.cnet.com/8301-1023_3-20002680-93.html| arxivsáne = 2010-jıl 18-aprel | avtor = Whitney| at = Lance| baspaxana = CNET News| qaralǵan sáne = 2010-jıl 17-aprel }}&lt;/ref&gt;.

Google 2020-jıl 31-dekabrden keyin Google Cloud Print qollap-quwatlanbaytuǵının hám 2021-jıl 1-yanvardan baslap onlayn xızmet jumıs islemeytuǵının járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.google.com/chrome/a/answer/9633006| bet = Migrate from Cloud Print to native printing| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210105141948/https://support.google.com/chrome/a/answer/9633006| arxivsáne = 2021-jıl 5-yanvar | qaralǵan sáne = 2019-jıl 18-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Siltemelerdi basqarıw ===
ChromeOS paydalanıwshınıń hújjetleri hám faylların aralıqtaǵı serverlerde saqlaw ushın jobalanǵan. ChromeOS ta hám Chrome brauzerinde belgili bir fayl túrlerin avtonomlı rejimde basqarıwda aqırǵı paydalanıwshılar ushın qıyınshılıqlar tuwılıwı múmkin; mısalı, jergilikli saqlaw qurılmasında jaylasqan súwret yamasa hújjetti ashqanda, qaysı belgili veb-qosımsha kóriw ushın avtomatlı túrde ashılıwı kerek ekenligi yamasa basqarıw dástúrli aldın-ala kóriw utilitası sıpatında isleytuǵın qosımsha tárepinen orınlanıwı kerek ekenligi anıq bolmawı múmkin. ChromeOS injenerlik direktorı Metyu Papakipos 2010-jılı Windows baǵdarlamashılarınıń da usınday tiykarǵı máselege ushıraǵanın atap ótti: «Quicktime Windows Media Player menen gúresken, ol bolsa Chrome penen gúresken.»

=== Shıǵarılıw kanalları hám jańalanıwlar ===
ChromeOS Google Chrome menen birdey shıǵarılıw sistemasın qollanadı: úsh ayrıqsha kanal bar: Turaqlı, Beta hám Baǵdarlamashı aldın ala kóriwi («Dev» kanalı dep ataladı). Turaqlı kanal Beta kanalında tolıq sınalǵan qásiyetler hám dúzetiwler menen jańalanadı, al Beta kanalı shama menen ayına bir ret Baǵdarlamashı kanalınan turaqlı hám tolıq qásiyetler menen jańalanadı. Jańa ideyalar Baǵdarlamashı kanalında sınaladı, bul geyde júdá turaqsız bolıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://blog.chromium.org/2009/01/google-chrome-release-channels.html| bet = Google Chrome Release Channels| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090115210711/http://blog.chromium.org/2009/01/google-chrome-release-channels.html| arxivsáne = 2009-jıl 15-yanvar | avtor = Larson| at = Mark| sáne = 2009-jıl 8-yanvar | qaralǵan sáne = 2009-jıl 9-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://googlechromereleases.blogspot.com/2009/01/dev-update-new-webkit-version-new.html| bet = Dev update: New WebKit version, new features, and a new Dev channel| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090116213608/http://googlechromereleases.blogspot.com/2009/01/dev-update-new-webkit-version-new.html| arxivsáne = 2009-jıl 16-yanvar | avtor = Larson| at = Mark| sáne = 2009-jıl 8-yanvar | qaralǵan sáne = 2009-jıl 9-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Tórtinshi kanareyka kanalınıń bar ekenligi Google baǵdarlamashısı Fransua Bofort hám xaker Kenni Strawn tárepinen tastıyıqlandı. Bul kanalǵa kiriw ushın baǵdarlamashı rejiminde ChromeOS terminalına kirip, bash terminalına kiriw ushın shell buyrıǵın teriw, sońınan update_engine_client -channel canary-channel -update buyrıǵın teriw kerek. Kanareyka kanalına kirgennen keyin tekserilgen júklew rejimine qaytıw múmkin, biraq kanal jańalawshısı joǵaladı hám basqa kanalǵa qaytıwdıń jalǵız jolı - «powerwash» zavodlıq qayta ornatıwdı qollanıw&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://plus.google.com/+FrancoisBeaufort/posts/8PVz5fs47ud| bet = We all agree that Dev Channel is great to test out new&amp;nbsp;...| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140306152423/https://plus.google.com/+FrancoisBeaufort/posts/8PVz5fs47ud| arxivsáne = 2014-jıl 6-mart | avtor = Beaufort| at = François| sáne = 2014-jıl 3-yanvar | baspaxana = Google+| qaralǵan sáne = 2014-jıl 22-fevral }}&lt;/ref&gt;. 2022-jılı LTC (Uzaq múddetli qollaw kandidatı) hám LTS (Uzaq múddetli qollaw) dep atalatuǵın 2 jańa kanal qosıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.google.com/chrome/a/answer/11333726?hl=en| bet = Long-term Support (LTS) on ChromeOS}}&lt;/ref&gt;. Bular tek Kárxana administratorları ushın jetkilikli. LTC 3 ay qollaw ushın, sońınan avtomatlı túrde LTS ǵa ótedi.

== Qáwipsizlik ==
2010-jıldıń mart ayında Google [[programmalıq támiynat]] qáwipsizlik injeneri Uill Dryuri ChromeOS qáwipsizligi haqqında sóyledi. Dryuri ChromeOS ti avtomatlı túrde jańalanıw hám sandbox qásiyetlerin óz ishine alǵan, zıyanlı programmalar tásirin azaytatuǵın «bekkemlengen» operaciyalıq sistema sıpatında táriyiplegen. Ol ChromeOS netbukları Isenimli Platforma Moduli (TPM) menen jetkeriletuǵının, sonday-aq «isenimli júklew jolı» hám batareya bóliminiń astında «baǵdarlamashı rejimin» iske qosatuǵın fizikalıq sóndirgish bar ekenligin ayttı. Bul rejim ayırım arnawlı qáwipsizlik funkciyaların alıp taslaydı, biraq baǵdarlamashı múmkinshiliklerin keńeytedi. Bul sóndirgish qaytımlı bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.chromium.org/chromium-os/chromiumos-design-docs/developer-mode/#developer-switch| bet = Developer Mode| jumıs = www.chromium.org| qaralǵan sáne = 2024-jıl 16-aprel }}&lt;/ref&gt;. Dryuri jáne de operaciyalıq sistemanıń ashıq kodlı tábiyatı úziliksiz baǵdarlamashı pikirleri arqalı onıń qáwipsizligine úlken úles qosatuǵının atap ótti&lt;ref name=&quot;Messmer06Mar10&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.itworld.com/security/99227/google-sheds-light-chrome-os-netbook-security?source=smlynch| bet = Google sheds light on Chrome OS Netbook security| arxivurl = https://web.archive.org/web/20111214175154/http://www.itworld.com/security/99227/google-sheds-light-chrome-os-netbook-security?source=smlynch| arxivsáne = 2011-jıl 14-dekabr | avtor = Messmer| at = Ellen| sáne = 2010-jıl 6-mart | jumıs = ITworld| qaralǵan sáne = 2010-jıl 8-mart }}&lt;/ref&gt;.

2010-jıldıń dekabr ayındaǵı baspasóz konferenciyasında Google ChromeOS tiń eń qáwipsiz tutınıwshı operaciyalıq sisteması bolatuǵının járiyaladı. Bunıń sebepleriniń biri - tekserilgen júklew qábileti, onda dáslepki júklew kodı tek oqıw ushın yadta saqlanıp, sistema buzılıwların tekseredi&lt;ref name=&quot;Paul08Dec10&quot;&gt;{{Cite news|title=Google demos Chrome OS, launches pilot program|url=https://arstechnica.com/gadgets/guides/2010/12/google-demos-chrome-os-launches-pilot-program.ars|access-date=December 8, 2010}}&lt;/ref&gt;.

ChromeOS qurılmaları ádettegidey tolıq diskti shifrlaw menen jetkeriledi, onı óshirip qoyıw múmkin emes. Shifrdı sheshiw parοli qurılmanıń TPM inde saqlanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.chromium.org/chromium-os/chromiumos-design-docs/security-overview/| bet = Security Overview| jumıs = www.chromium.org| qaralǵan sáne = 2024-jıl 16-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://chromium.googlesource.com/chromiumos/docs/+/master/security/chromeos_security_whitepaper.md#protecting-user-data| bet = Chromium OS Docs - Security in Chrome OS| jumıs = chromium.googlesource.com| qaralǵan sáne = 2024-jıl 16-aprel }}&lt;/ref&gt;. Google TPM di parametrler arqalı qoldan jańalawǵa ruqsat beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://chromeunboxed.com/news/tpm-update-chrome-os-how-to-chromebook| bet = TPM Update For Chrome OS: Why And How| sáne = 2018-jıl 11-fevral | til = en-us| jumıs = Chrome Unboxed - The Latest Chrome OS News| qaralǵan sáne = 2024-jıl 16-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.chromium.org/developers/design-documents/tpm-usage/#rollback-prevention| bet = TPM Usage| jumıs = www.chromium.org| qaralǵan sáne = 2024-jıl 16-aprel }}&lt;/ref&gt;. TPM di jańalaw qurılmanı zavodtaǵı dáslepki jaǵdayına qaytaradı.

=== Kiriw ===
ChromeOS qurılmaları ádettegidey kiriw usılı sıpatında paydalanıwshınıń Google Account parοlin qollanadı. Qáwipsizlikti arttırıw ushın paydalanıwshılar PIN kodlar, paroller, barmaq izi tekseriwi, bet tekseriwi yamasa aqıllı qulıptı ashıw (juplasqan telefon arqalı) sıyaqlı qosımsha autentifikaciya usılların qollanıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.google.com/chromebook/answer/2587994| bet = Lock or unlock your screen - Chromebook Help| jumıs = support.google.com| qaralǵan sáne = 2024-jıl 16-aprel }}&lt;/ref&gt;. Bul qosımsha ilajlar, hátte basqa birew paydalanıwshınıń Google elektron pochta adresin bilgen jaǵdayda da, onıń Google akkauntına ruqsatsız kiriwdiń aldın aladı.

Eger baylanıslı [[Google Akkaunt|Google Account]] ta kóp faktorlı autentifikaciya (MFA) qosılǵan bolsa, paydalanıwshıdan ChromeOS qurılmasın dáslepki ornatıw waqtında onı qollanıw talap etiliwi múmkin. Ádettegidey, qurılma «isenimli» dep belgilenedi, bul onı keyingi kiriwlerde MFA talaplarınan azat etedi. Qáwipsizlikti joqarılatıw ushın Google Account qa baylanıstırılǵan apparatlıq tokenlerdi (mısalı, YubiKeys) paydalanıp, hárbir kiriwde MFA nı májbúriy etiw múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.yubico.com/hc/en-us/articles/4412780094866-Using-YubiKeys-With-Chromebooks| bet = Using YubiKeys With Chromebooks: Signing in to Chrome OS| avtor = Hooven| at = Alex| sáne = 2021-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

== Qabıllaw ==
Dáslepki payda bolǵanda, ChromeOS [[Microsoft]] ke básekiles sıpatında qaraldı, hám tikkeley [[Microsoft Windows]] ke, hám tikkeley emes kompaniyanıń tekst processorı hám kestelik baǵdarlamalarına - sońǵısı ChromeOS tiń bult esaplawlarına tiykarlanǵanlıǵı sebepli&lt;ref name=&quot;pcworld&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.pcworld.com/article/168246/google_microsoft_invade_enemy_territory_who_wins.html| bet = Google, Microsoft Invade Enemy Territory: Who Wins?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090711185724/http://www.pcworld.com/article/168246/google_microsoft_invade_enemy_territory_who_wins.html| arxivsáne = 2009-jıl 11-iyul | avtor = Bertolucci| at = Jeff| sáne = 2009-jıl 10-iyul | baspaxana = [[PC World]]| qaralǵan sáne = 2009-jıl 11-iyul }}&lt;/ref&gt;. Biraq ChromeOS injenerlik direktorı Metyu Papakipos eki operaciyalıq sistemanıń funkcionallıǵı tolıq bir-biriniń ústpe-úst túspeytuǵının tastıyıqladı, sebebi ChromeOS netbuklar ushın arnalǵan, olar Adobe Photoshop sıyaqlı resurslardı kóp talap etetuǵın baǵdarlamanı isletiw ushın jetkilikli esaplaw kúshine iye emes. 

Ayırım baqlawshılar ChromeOS alǵan orındı basqa operaciyalıq sistemalar álleqashan toltırǵanın, olardıń brauzerge qosımsha túpkilikli baǵdarlamalardı da qollaw artıqmashlıǵı bar ekenin ayttı. PC World dan Toni Bredli 2009-jıldıń noyabr ayında bılay dep jazdı:: 

''Biz házirdiń ózinde ChromeOS wáde etken nárselerdiń kópshiligin, eger hámmesin emes bolsa da, isley alamız. Windows 7 yamasa Linux-ke tiykarlanǵan netbuktı paydalanıp, paydalanıwshılar tek veb-brauzerdi ornatıp, Google ónimleriniń keń toplamına hám basqa da vebke-tiykarlanǵan xızmetler hám baǵdarlamalarǵa qosıla aladı. Netbuklar tómen klasslı kompyuterler bazarın iyelewde tabıslı boldı hám olar búgingi kúnde vebke baǵdarlanǵan esaplaw tájiriybesin usınadı. Bir jıldan keyin bizler sol nárseni isley alatuǵınımızǵa, biraq onı tórtinshi orındaǵı veb-brauzerden islewge májbúr bolatuǵınımızǵa nege qızıǵıwımız kerek ekenin túsinbeymen&lt;ref name=&quot;Bradley20Nov09&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.pcworld.com/article/182739/Five_Reasons_the_Google_Chrome_OS_will_Flop.html| bet = Five Reasons the Google Chrome OS will Flop| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130730182436/http://www.pcworld.com/article/182739/Five_Reasons_the_Google_Chrome_OS_will_Flop.html| arxivsáne = 2013-jıl 30-iyul | familiya = Bradley| at = Tony| sáne = April 2010 | qaralǵan sáne = 2010-jıl 21-aprel | url-status = live}}&lt;/ref&gt;.''

2016-jılı Chromebook lar AQSHtıń K-12 bilimlendiriw bazarında eń kóp qollanılatuǵın kompyuterge aylandı&lt;ref name=&quot;ABI Research&quot;&gt;{{Cite press release |url=https://www.abiresearch.com/press/pc-platform-evolving-not-dying-chromebooks-and-ult/ |title=PC Platform is Evolving, Not Dying: Chromebooks and Ultraportable PCs to Gain Volume Market Share in 2016 |date=March 9, 2016 |access-date=April 6, 2018 |archive-date=August 19, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819211757/https://www.abiresearch.com/press/pc-platform-evolving-not-dying-chromebooks-and-ult/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2017-jılǵa kelip, Chrome brauzeri pútkil dúnya júzinde eń kóp qollanılatuǵın brauzerge aylandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.w3schools.com/browsers/browsers_os.asp| bet = OS Statistics| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150917051729/http://www.w3schools.com/browsers/browsers_os.asp| arxivsáne = 2015-jıl 17-sentyabr | jumıs = w3schools.com| qaralǵan sáne = 2017-jıl 3-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

2020-jılı Chromebook lar aqırǵı paydalanıwshılarǵa baǵdarlanǵan ekinshi eń kóp tarqalǵan operaciyalıq sistema boldı (2019-jıldaǵı 6.4% ten 2020-jılı 10.8% ke ósti). Ósiwdiń kópshilik bólegi Windows esabınan boldı (2019-jıldaǵı 85.4% ten 2021-jılı 80.5% ke tómenledi)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/gadgets/2021/02/the-worlds-second-most-popular-desktop-operating-system-isnt-macos-anymore/| bet = The world's second-most popular desktop operating system isn't macOS anymore| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210217234526/https://arstechnica.com/gadgets/2021/02/the-worlds-second-most-popular-desktop-operating-system-isnt-macos-anymore/| arxivsáne = 2021-jıl 17-fevral | avtor = Axon| at = Samuel| sáne = 2021-jıl 17-fevral | jumıs = Ars Technica| qaralǵan sáne = 2021-jıl 18-fevral }}&lt;/ref&gt;.

=== Android penen baylanısı ===
Google bir neshe ashıq kodlı operaciyalıq sistemalardı usındı, olardıń ishinde [[Android]]&lt;ref name=&quot;zdnet-Admob&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://blogs.zdnet.com/BTL/?p=27711| bet = Admob: Droid and Android army make big browsing splash| arxivurl = https://web.archive.org/web/20091127061837/http://blogs.zdnet.com/BTL/?p=27711| arxivsáne = 2009-jıl 27-noyabr | avtor = Dignan| at = Larry| sáne = 2009-jıl 23-noyabr | baspaxana = ZDNet| qaralǵan sáne = 2009-jıl 1-dekabr }}&lt;/ref&gt; hám ChromeOS eń belgilileri bolıp, [[Apple Inc.]] kompaniyasınıń eki operaciyalıq sisteması - macOS hám [[iOS]] arasındaǵı uqsaslıqqa qaramastan, bul jaǵday ayırım sınǵa ushıradı. Sol waqıttaǵı [[Microsoft]] kompaniyasınıń bas direktorı Stiv Ballmer, Google kompaniyasın sheshim qabıl etiwde qıynalıp atırǵanın ayıpladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2009/07/14/steve-ballmer-calls-chrome-os-highly-interesting-says-google/| bet = Steve Ballmer calls Chrome OS 'highly interesting&quot;, says Google 'can't make up their mind'| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100116032055/http://www.engadget.com/2009/07/14/steve-ballmer-calls-chrome-os-highly-interesting-says-google/| arxivsáne = 2010-jıl 16-yanvar | avtor = Patel| at = Nilay| sáne = 2009-jıl 14-iyul | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = AOL| qaralǵan sáne = 2009-jıl 28-noyabr }}&lt;/ref&gt;. Stiven Levi Google I/O 2011 konferenciyasında «eki sistema arasındaǵı qarama-qarsılıq anıq kórinip turǵanın» jazdı. Ilajda kúndelikli baspasóz konferenciyası ótkerildi, onda hárbir komanda basshısı, Android boyınsha Endi Rubin hám Chrome boyınsha Sundar Pichai «sistemalardıń bir-birine básekiles emesligin isenimli emes túrde túsindiriwge háreket etti». Google tiykarshısı Sergey Brin bul máselege «kópshilik kompaniyalar usınday mashqalaǵa ushırawdı qáleytuǵın edi» dep juwap berdi. Brin eki operaciyalıq sistemanıń «waqıt ótiwi menen birlesiwi múmkin» ekenin ayttı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://news.cnet.com/8301-30684_3-10402653-265.html| bet = Brin: Google's OSes likely to converge| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110616235349/https://news.cnet.com/8301-30684_3-10402653-265.html| arxivsáne = 2011-jıl 16-iyun | avtor = Krazit| at = Tom| sáne = 2009-jıl 20-noyabr | baspaxana = CNET News| qaralǵan sáne = 2009-jıl 28-noyabr }}&lt;/ref&gt;. Birlesiw haqqındaǵı boljawlar 2013-jıldıń mart ayında ChromeOS basshısı Pichai Rubinniń ornına Android boyınsha joqarı lawazımlı vice-prezident etip tayınlanǵannan soń, usılayınsha Pichai eki baǵdardı da basqaratuǵın bolǵannan keyin kúsheydi.

Android hám ChromeOS arasındaǵı baylanıs Google I/O 2014 konferenciyasında jaqınlastı, onda baǵdarlamashılar Native Client tiykarındaǵı ortalıq arqalı ChromeOS te jumıs isleytuǵın nativlik Android programmalıq támiynatın kórsetti&lt;ref name=&quot;theverge1&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2014/6/25/5842454/chromebooks-running-android-apps-in-the-works| bet = Native Android apps are coming to Chrome OS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140626064340/http://www.theverge.com/2014/6/25/5842454/chromebooks-running-android-apps-in-the-works| arxivsáne = 2014-jıl 26-iyun | avtor = Bohn| at = Dieter| sáne = 2014-jıl 25-iyun | baspaxana = The Verge| qaralǵan sáne = 2014-jıl 25-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2014-jıldıń sentyabr ayında Google [[Chrome ushın Google App Runtime|Chrome ushın App Runtime]] (ARC) beta versiyasın usındı, ol Android qosımshalarınıń ayırımların ChromeOS te qollanıwǵa múmkinshilik beredi, bunda Android programmalıq támiynatın iske túsiriw ushın zárúr platformalardı támiyinleytuǵın Native Client tiykarındaǵı ortalıq qollanıladı. Android qosımshaların ChromeOS te iske túsiriw ushın olarǵa ózgerisler kirgiziw talap etilmeydi, biraq [[Kompyuter tıshqanshası|tıshqansha]] hám [[Kompyuter klaviaturası|klaviatura]] ortalıǵın jaqsıraq qollaw ushın olar modifikaciyalanıwı múmkin. Dáslepki payda bolǵan waqtında, ChromeOS qollaw tek ayırım Android qosımshaları ushın qoljetimli edi&lt;ref name=&quot;ars-appruntime&quot;&gt;{{Cite news}}&lt;/ref&gt;. 2015-jıldıń oktyabr ayında The Wall Street Journal basılımı ChromeOStiń Android quramına qosılıp, 2017-jılǵa kelip bir operaciyalıq sistema payda bolatuǵının xabarladı. Nátiyjede payda bolatuǵın operaciyalıq sistema Android boladı, biraq ol noutbuklarda jumıs islew ushın keńeytiledi&lt;ref name=&quot;alistairbarr&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.wsj.com/article_email/alphabets-google-to-fold-chrome-operating-system-into-android-1446151134-lMyQjAxMTA1NzIxOTAyMzk4Wj| bet = Alphabet's Google to Fold Chrome Operating System Into Android| arxivurl = https://web.archive.org/web/20151106221435/http://www.wsj.com/article_email/alphabets-google-to-fold-chrome-operating-system-into-android-1446151134-lMyQjAxMTA1NzIxOTAyMzk4Wj| arxivsáne = 2015-jıl 6-noyabr | avtor = Barr| at = Alistair| sáne = 2015-jıl 30-oktyabr | jumıs = WSJ| qaralǵan sáne = 2015-jıl 14-noyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;samtran&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.omgchrome.com/chrome-os-will-be-merged-into-android/| bet = Chrome OS Will Be Merged Into Android| arxivurl = https://web.archive.org/web/20151117020231/http://www.omgchrome.com/chrome-os-will-be-merged-into-android/| arxivsáne = 2015-jıl 17-noyabr | avtor = Tran| at = Sam| sáne = 2015-jıl 29-oktyabr | jumıs = OMG! Chrome!| qaralǵan sáne = 2015-jıl 14-noyabr }}&lt;/ref&gt;. Google juwap retinde kompaniya «eki operaciyalıq sistemanıń eń jaqsı táreplerin birgelikte alıp júriwdiń jolların izlestirip atırǵanın, biraq ChromeOS ten bas tartıw rejesi joq» ekenin bildirdi.

2016-jılı Google qollap-quwatlanatuǵın ChromeOS qurılmalarında Android qosımshaların tolıq [[Google Play]] xızmetine kiriw múmkinshiligi menen iske túsiriw imkaniyatın usındı. Aldıńǵı Native Client tiykarındaǵı sheshim Androidtiń freymvorkleri hám ǵárezliklerin óz ishine alǵan konteyner paydasına biykar etildi (dáslep Android Marshmallow tiykarında), bul Android qosımshalarına ChromeOS platformasına tikkeley kiriw múmkinshiligin beredi hám operaciyalıq sistemaǵa bólisiw sıyaqlı Android kelisimleri menen óz-ara tásir etiwge múmkinshilik beredi. Injenerlik direktor Zelidrag Xornung ARC diń Android Native Development Toolkit (NDK) penen úylesimsizligi sıyaqlı sheklewleri sebepli hám onıń Googlediń óziniń úylesimlilik test toplamınan óte almaǵanı sebepli biykar etilgenin túsindirdi.

2024-jıl 18-noyabrde Android Authority basılımı Google kompaniyasınıń ChromeOS ti Android ke tolıq biriktiriwdi jobalastırıp atırǵanın xabarladı&lt;ref name=&quot;chromeOS is becoming Android&quot;&gt;{{Cite news|title=chromeOS becoming Android|url=https://www.androidauthority.com/chrome-os-becoming-android-3500661/|access-date=November 25, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Google]]
[[Kategoriya:Jeke operaciyalıq sistemalar]]</text>
      <sha1>3pxja56yjtex7pe1qpy2l70bdtayhh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IOS 8</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24902</id>
    <revision>
      <id>265675</id>
      <parentid>214334</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T07:00:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Derekler */ kategoriya</comment>
      <origin>265675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66508" sha1="6bunxl0hsddfqrovbnv18sn1alkgopi" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #E9E9E9;&quot; | iOS 8
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | iOS operaciyalıq sistemasınıń versiyası
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[Fayl:IOS_8_logo.png|100px]]
|-
! Islep shıǵarıwshı
| [[Apple Inc.]]
|-
! Derek modeli
| [[Menshikli programmalıq támiynat|Jabıq]], [[Ashıq kodlı programmalıq támiynat|ashıq kodlı]] komponentler menen
|-
! Dáslepki shıǵarılıwı
| [[17-sentyabr]], [[2014]]
|-
! Sońǵı versiyası
| 8.4.1 (12H321) / 13-avgust, 2015
|-
! Jańalaw usılı
| Baǵdarlama jańalawı
|-
! Paket basqarıwshısı
| [[App Store]]
|-
! Platformaları
| [[iPhone]], [[iPod Touch]], [[iPad]]
|-
! Yadro túri
| Gibrid (XNU)
|-
! Licenziyası
| Biypul programmalıq támiynat komponentlerin esapqa almaǵanda patentlengen EULA
|-
! Aldıńǵısı
| [[iOS 7]]
|-
! Keyingisi
| [[iOS 9]]
|-
! Rásmiy veb-saytı
| iOS 8 - [https://web.archive.org/web/20150905181128/http://www.apple.com/ios/ Apple] (Wayback Machine arxivinde, 5-sentyabr 2015)
|-
! Sloganı
| Eń úlken iOS relizi
|-
! Qollaw statusı
| Eski, qollanılmaydı. Endi qáwipsizlik jańalawların almaydı, sebebi iOS 8 di qollaytuǵın barlıq iPhone, [[iPad]] hám [[iPod Touch]] quralları [[iOS 9]] dı qollaydı. [[iPhone 4]] ti qollawdı toqtattı.
|}
'''iOS 8''' bul [[Apple Inc.]] kompaniyası tárepinen islep shıǵarılǵan [[iOS]] [[Mobil operaciyalıq sistema|mobil operaciyalıq sistemasınıń]] segizinshi úlken relizi bolıp, [[iOS 7]] sistemasınıń miyrasxorı esaplanadı. Ol kompaniyanıń 2014-jıl 2-iyun kúni ótkerilgen [[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|Dúnya júzlik baǵdarlamashılar konferenciyasında]] (Worldwide Developers Conference) járiyalandı hám 2014-jıl 17-sentyabrde shıǵarıldı. Onıń ornın 2015-jıl 16-sentyabrde [[iOS 9]] iyeledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2015/9/9/9245073/apple-ios-9-download-release-date-iphone-upgrade| bet = iOS 9 will be released on September 16th| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161025164014/http://www.theverge.com/2015/9/9/9245073/apple-ios-9-download-release-date-iphone-upgrade| arxivsáne = 2016-jıl 25-oktyabr | avtor = Brandom| at = Russell| sáne = 2015-jıl 9-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS 8 operaciyalıq sistemaǵa áhmiyetli ózgerisler kirgizdi. Onda qosımshalar arasında baylanıs ushın programmalastırıw interfeysi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2014/6/2/5773080/ios-8-apps-can-talk-to-each-other| bet = iOS 8 apps can talk to each other| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220409211618/https://www.theverge.com/2014/6/2/5773080/ios-8-apps-can-talk-to-each-other| arxivsáne = 2022-jıl 9-aprel | avtor = Byford| at = Sam| sáne = 2014-jıl 2-iyun | til = en| jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2021-jıl 14-oktyabr }}&lt;/ref&gt; hám «Continuity» dep atalǵan kross-platformalı (Mac, [[iPhone]] hám iPad) sisteması usınıldı. Bul sistema hár túrli ónim kategoriyalarındaǵı qurılmalar arasında baylanıs ornatıwǵa, mısalı, Mac hám iPad arqalı qońırawlarǵa juwap beriw hám SMS xabarlarǵa juwap jazıw imkaniyatın beredi. Continuity sisteması «Handoff» funkciyasın óz ishine aladı, bul funkciya paydalanıwshılarǵa bir qurılmada baslaǵan tapsırmanı basqa qurılmada dawam ettiriwge múmkinshilik beredi. Basqa ózgerisler qatarına Spotlight Suggestions izlew nátiyjeleri funkciyası qosıldı, ol burınǵıdan da tolıǵıraq nátiyjelerdi usınadı; Family Sharing (Shańaraq penen bólisiw) funkciyası arqalı shańaraq aǵzaları óz akkauntların birlestirip, kontent penen bólise aladı, bul jerde bir ata-ana administrator sıpatında ruqsatlardı basqaradı; QuickType funkciyası bar jańartılǵan klaviatura kontekstke tán sóz usınısların beredi; hám Extensibility (Keńeytiw imkaniyatı) funkciyası qosımshalar arasında kontent penen ańsat bólisiwge múmkinshilik jaratadı. Úshinshi tárep baǵdarlamashıları óz qosımshaların operaciyalıq sistemaǵa tereńirek integraciyalaw ushın qosımsha funkciyalarǵa iye boldı, sonıń ishinde Xabarlandırıw orayındaǵı (Notification Center) vidjetlerdi qollap-quwatlaw hám paydalanıwshılar standart iOS klaviaturasın almastıra alatuǵın klaviaturalardı jaratıw imkaniyatı bar.

Bul relizdegi qosımsha jańalanıwlarına tómendegiler kirdi: hár qıylı fitnes qosımshalarınan maǵlıwmatlardı toplawǵa, sonday-aq ayrıqsha jaǵdaylar ushın qulplanǵan ekranda qoljetimli Medicinalıq ID (Medical ID) jaratıwǵa imkaniyat beretuǵın jańa Health (Densawlıq) qosımshası; Photos (Fotosúwretler) qosımshasında [[iCloud]] Photo Library (iCloud foto kitapxanası) qollap-quwatlanıwı, bul fotosúwretlerdi sinxronizaciyalawǵa hám bultta saqlawǵa múmkinshilik beredi; hám iCloud Drive, bul paydalanıwshılarǵa fayllardı bultta saqlawǵa hám olardı hár qıylı qurılmalarda kóriwge múmkinshilik beredi. iOS 8.4 versiyasında Apple óziniń Music (Muzıka) qosımshasın [[Apple Music]] dep atalatuǵın aǵımlı xızmet hám [[Apple Music 1]] dep atalatuǵın 24 saatlıq radiostanciya menen jańarttı.

iOS 8 jaqsı qabıl etildi. Sınshılar Continuity hám Extensibility funkciyaların túrli qosımshalar hám qurılmalar arasında ańsat basqarıw hám óz-ara baylanıstı támiyinleytuǵın tiykarǵı funkciyalar sıpatında maqtadı. Olar sonday-aq QuickType klaviaturasınıń sóz usınısların unattı hám Spotlight Suggestions funkciyasın iPhonedı «hámme nárse ushın derlik portativ izlew portalına» aylandırǵanı ushın ayrıqsha atap ótti. Degen menen, sın pikir bildiriwshiler iOS 8 sistemasınıń tolıq potencialı tek úshinshi tárep baǵdarlamashıları óz qosımshaların jańa funkciyalardı, ásirese Xabarlandırıw orayındaǵı vidjetlerdi qollap-quwatlaw ushın integraciyalaǵannan keyin ǵana ámelge asatuǵının atap ótti.

Shıǵarılǵannan keyin shama menen bir hápte ótkennen soń, iOS 8 iOS paydalanıw úlesiniń 46% iyeledi. 2014-jıl oktyabr ayında qabıl etiw dárejesi «toqtap qalǵanı» hám aldıńǵı ayǵa salıstırǵanda tek «bir procentlik punktke» artqanı haqqında xabar etildi. Bul jaǵday jańalanıwdı ornatıw ushın úlken muǵdardaǵı bos yad ornınıń talap etiliwi menen baylanıslı boldı, bul ásirese 8 yamasa 16 gigabayt maksimal saqlaw ornı menen satılǵan iPhonelar ushın qıyınshılıq tuwdırdı. Keyingi dekabr ayında iOS 8 paydalanıw úlesiniń 63% iyeledi, bul oktyabr ayındaǵı ólshemge salıstırǵanda áhmiyetli 16% ósiw boldı.

== Tariyxı ==

=== Járiyalanıwı hám dáslepki shıǵarılıwı ===
iOS 8 kompaniyanıń 2014-jıl 2-iyun kúni ótkerilgen [[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|Dúnya júzlik baǵdarlamashılar konferenciyasında]] (Worldwide Developers Conference) járiyalandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2014/06/02/apple-introduces-ios-8/| bet = Apple Introduces iOS 8| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221234329/https://techcrunch.com/2014/06/02/apple-introduces-ios-8/| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Crook| at = Jordan| sáne = 2014-jıl 2-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;, birinshi beta versiyası konferenciya qatnasıwshılarına tiykarǵı prezentaciyadan keyin usınıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2014/6/2/5772600/ios-8-features-and-release-date| bet = Apple announces iOS 8 with widgets and OS X Continuity| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190531164027/https://www.theverge.com/2014/6/2/5772600/ios-8-features-and-release-date| arxivsáne = 2019-jıl 31-may | avtor = Savov| at = Vlad| sáne = 2014-jıl 2-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS 8 rásmiy túrde 2014-jıl 17-sentyabrde shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2014/09/09/apple-releases-ios-8-gm-ahead-of-sep-17-public-release/| bet = Apple releases iOS 8 GM ahead of Sep. 17 public release| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190513193910/https://9to5mac.com/2014/09/09/apple-releases-ios-8-gm-ahead-of-sep-17-public-release/| arxivsáne = 2019-jıl 13-may | avtor = Hall| at = Zac| sáne = 2014-jıl 9-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:IOS_8.4.1_iPad_Air_2.png|oñğa|nobaý|iPad Air 2 qurılmasındaǵı tiykarǵı ekran]]

== Sistema ózgeshelikleri ==

=== Dawamlılıq ===
iOS 8 sisteması «Continuity» dep atalatuǵın kross-platformalı (Mac, iPhone hám iPad) sistemasın usındı. Bul sistema hár qıylı ónim kategoriyalarındaǵı qurılmalar arasında baylanıs ornatıwǵa múmkinshilik beredi. Continuity iPad hám Mac ushın telefon qońırawları funkciyasın támiyinleydi, bunda qońırawlar iPhone arqalı ekinshi dárejeli qurılmaǵa baǵdarlanadı. Soń ekinshi dárejeli qurılma dinamik telefon xızmetin atqaradı. Bul sonday-aq iPad hám Mac ushın SMS qollap-quwatlawın alıp keledi, bul aldınǵı versiyalardaǵı iMessage funkciyasınıń keńeytilgen túri bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;Continuity&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/14/09/17/how-to-use-ios-8-continuity-between-your-iphone-ipad-for-calls-texts-apps-more| bet = How to use iOS 8 Continuity between your iPhone &amp; iPad for calls, texts, apps &amp; more| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180911191808/http://appleinsider.com/articles/14/09/17/how-to-use-ios-8-continuity-between-your-iphone-ipad-for-calls-texts-apps-more| arxivsáne = 2018-jıl 11-sentyabr | avtor = Hughes| at = Neil| sáne = 2014-jıl 17-sentyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Continuity sistemasına «Handoff» dep atalatuǵın funkciya qosılǵan. Bul funkciya paydalanıwshılarǵa bir qurılmada baslaǵan tapsırmanı basqa qurılmada dawam ettiriwge múmkinshilik beredi, mısalı, iPhoneda elektron xattı jazıwdı baslap, onı iPadta dawam ettirip, Macta jiberiwden aldın tamamlaw. Handoff hám Continuity funkciyaların qollap-quwatlaw ushın Mac kompyuterlerinde OS X Yosemite operaciyalıq sistemasınıń&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apples-new-hand-off-brings-proximity-awareness/| bet = Apple's Handoff brings proximity awareness to your devices| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190419031818/https://www.cnet.com/news/apples-new-hand-off-brings-proximity-awareness/| arxivsáne = 2019-jıl 19-aprel | avtor = Whitney| at = Lance| sáne = 2014-jıl 2-iyun | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt; (ol 2014-jıl oktyabr ayında shıǵarılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2014/10/16/6978157/mac-os-x-yosemite-release-mac-app-store-october-16th| bet = OS X Yosemite will be available today from the Mac App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190713095936/https://www.theverge.com/2014/10/16/6978157/mac-os-x-yosemite-release-mac-app-store-october-16th| arxivsáne = 2019-jıl 13-iyul | avtor = Kastrenakes| at = Jacob| sáne = 2014-jıl 16-oktyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;) hám Bluetooth Low Energy texnologiyasınıń qollap-quwatlanıwı talap etiledi.

=== Spotlight ===
iOS 8 sisteması Spotlight Suggestions dep atalatuǵın jańa izlew funkciyasın usındı. Bul funkciya kóp sanlı veb-saytlar hám xızmetler menen integraciyalanıp, burınǵıdan da tolıqıraq izlew nátiyjelerin kórsetedi, sonıń ishinde Wikipedia maqalalarınan úzindiler, jergilikli jańalıqlar, qurılmada ornatılǵan qosımshalarǵa tez kiriw, [[iTunes]] kontenti, filmlerdiń kórsetiw waqıtları, jaqın jerdegi orınlar hám hár qıylı veb-saytlardan alınǵan informaciya. Spotlight Suggestions iOS tiykarǵı ekranında hám Safari veb-brauzeriniń izlew qatarında qoljetimli&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://bgr.com/2014/06/03/yosemite-and-ios-8-spotlight-search-features/| bet = Here's one major new Yosemite and iOS 8 feature that got overlooked| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170426211210/http://bgr.com/2014/06/03/yosemite-and-ios-8-spotlight-search-features/| arxivsáne = 2017-jıl 26-aprel | avtor = Smith| at = Chris| sáne = 2014-jıl 3-iyun | jumıs = [[Boy Genius Report|BGR]]| baspaxana = [[Penske Media Corporation]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2014/06/02/hands-on-with-spotlight-suggestions-in-ios-8-video/| bet = Hands-on with Spotlight Suggestions in iOS 8 (Video)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161222153827/https://9to5mac.com/2014/06/02/hands-on-with-spotlight-suggestions-in-ios-8-video/| arxivsáne = 2016-jıl 22-dekabr | avtor = Esposito| at = Dom| sáne = 2014-jıl 2-iyun | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Xabarlandırıwlar ===
Tómenge túsiriletuǵın Xabarlandırıw orayı (Notification Center) endi vidjet funkciyasın qollap-quwatlaytuǵın etip qayta dizaynlandı. Úshinshi tárep baǵdarlamashıları óz qosımshalarına vidjet qollap-quwatlawın qosa aladı, bul paydalanıwshılarǵa hárbir tiyisli qosımshanı ashpastan-aq Xabarlandırıw orayında informaciya kóriwge múmkinshilik beredi. Paydalanıwshılar hár qanday waqıtta vidjetlerdi qosıwı, orınların awıstırıwı yamasa óshiriwi múmkin. Vidjetlerge mısal retinde hawa rayın kórsetetuǵın Weather (Hawa rayı) qosımshasın hám aldaǵı waqıyalardı kórsetetuǵın Calendar (Kalendar) qosımshasın keltiriwge boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/2686117/get-to-know-ios-8-customize-your-notification-center-with-handy-new-widgets.html| bet = Get to know iOS 8: Customize your Notification Center with handy new widgets| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161222152655/http://www.macworld.com/article/2686117/get-to-know-ios-8-customize-your-notification-center-with-handy-new-widgets.html| arxivsáne = 2016-jıl 22-dekabr | avtor = Walter| at = Derek| sáne = 2014-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.co.uk/how-to/iosapps/ios-notification-centre-tips-3529660/| bet = How to use iOS 8 Notification Centre| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161207040805/http://www.macworld.co.uk/how-to/iosapps/ios-notification-centre-tips-3529660/| arxivsáne = 2016-jıl 7-dekabr | avtor = Paris| at = Steve| sáne = 2014-jıl 26-noyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Xabarlandırıwlar endi interaktiv bolıp, paydalanıwshılarǵa xabar tez tómenge túsiwshi kóriniste payda bolǵanda oǵan juwap beriwge yamasa Xabarlandırıw orayı arqalı xabarlandırıwǵa ámel etiwge múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://bgr.com/2014/06/02/ios-8-actionable-notifications/| bet = The most important new feature on iOS 8: Actionable notifications| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230230653/http://bgr.com/2014/06/02/ios-8-actionable-notifications/| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Siegal| at = Jacob| sáne = 2014-jıl 2-iyun | jumıs = [[Boy Genius Report|BGR]]| baspaxana = [[Penske Media Corporation]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/interactive-notifications-ios-8-explained| bet = Interactive notifications in iOS 8: Explained| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161231074740/http://www.imore.com/interactive-notifications-ios-8-explained| arxivsáne = 2016-jıl 31-dekabr | avtor = Ritchie| at = Rene| sáne = 2014-jıl 24-iyun | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Klaviatura ===
iOS 8 sisteması QuickType dep atalatuǵın jańa intellektual tekst teriw funkciyasın óz ishine aladı. Bul funkciya paydalanıwshı tekst tergende klaviaturanıń joqarı bóleginde sóz usınısların kórsetedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/using-ios-8s-quicktype-keyboard/| bet = Using iOS 8's QuickType keyboard| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161223201927/https://www.cnet.com/how-to/using-ios-8s-quicktype-keyboard/| arxivsáne = 2016-jıl 23-dekabr | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2014-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 23-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.co.uk/how-to/iphone/using-quicktype-swype-in-ios-8-3534355/| bet = How to use keyboards in iOS 8| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161224030442/http://www.macworld.co.uk/how-to/iphone/using-quicktype-swype-in-ios-8-3534355/| arxivsáne = 2016-jıl 24-dekabr | avtor = Hattersley| at = Lucy| sáne = 2014-jıl 3-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 23-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Apple endi úshinshi tárep baǵdarlamashılarına paydalanıwshılar standart iOS klaviaturasın almastıra alatuǵın klaviatura qosımshaların jaratıwǵa ruqsat beredi. Qosımsha qáwipsizlik ushın Apple «Tolıq kiriwge ruqsat beriw» (Allow Full Access) dep atalatuǵın baslawdı qostı. Bul baslaw klaviaturaǵa óz qosımshasınıń «qumırsqa uyasınan» (app sandbox) tısqarı háreket etiwge, mısalı, klaviatura maǵlıwmatların bultqa sinxronizaciyalawǵa múmkinshilik beredi (minnetli emes)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2014/10/04/everything-you-need-to-know-about-ios-8-keyboard-permissions-but-were-afraid-to-ask/| bet = Everything You Need To Know About iOS 8 Keyboard Permissions (But Were Afraid To Ask)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161223201827/https://techcrunch.com/2014/10/04/everything-you-need-to-know-about-ios-8-keyboard-permissions-but-were-afraid-to-ask/| arxivsáne = 2016-jıl 23-dekabr | avtor = Lomas| at = Natasha| sáne = 2014-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 23-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Úshinshi tárep klaviaturalarına dawıs penen tekst teriw ushın Siri-dı paydalanıwǵa ruqsat etilmeydi hám ayırım qáwipsiz tekst maydanları kirgiziwge jol qoymaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/gordonkelly/2014/09/22/ios-8-the-best-apple-keyboard-replacements/| bet = iOS 8: The Best Apple Keyboard Replacements| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161223205005/http://www.forbes.com/sites/gordonkelly/2014/09/22/ios-8-the-best-apple-keyboard-replacements/| arxivsáne = 2016-jıl 23-dekabr | avtor = Kelly| at = Gordon| sáne = 2014-jıl 22-sentyabr | jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 23-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Family Sharing (Shańaraq penen bólisiw) ===
iOS 8 sisteması Family Sharing funkciyasın usındı. Bul funkciya 6 adamǵa shekem birgelki [[iTunes]] akkauntların dizimnen ótkeriwge hám olardı bir-birine baylanıstırıwǵa imkaniyat beredi, bul jerde bir ata-ana administrator bolıp, ulıwma tájiriybeni basqaradı. Bir akkauntta ámelge asırılǵan satıp alıwlar basqa shańaraq aǵzaları menen bólisiliwi múmkin, biraq 13 jasqa tolmaǵan balalar tárepinen ámelge asırılǵan satıp alıwlar ata-ananıń ruqsatın talap etedi. Eresekler tárepinen ámelge asırılǵan satıp alıwlar balalarǵa ulıwma kórsetilmeydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/anthonykosner/2014/06/14/apples-new-family-plan-makes-it-easy-to-solve-the-itunes-identity-crisis/| bet = Apple's New Family Plan Makes It Easy To Solve The iTunes Identity Crisis| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161110093918/http://www.forbes.com/sites/anthonykosner/2014/06/14/apples-new-family-plan-makes-it-easy-to-solve-the-itunes-identity-crisis/| arxivsáne = 2016-jıl 10-noyabr | avtor = Kosner| at = Andrew| sáne = 2014-jıl 14-iyun | jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 26-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Family Sharing sonday-aq qosımshalarǵa da keńeyedi, hárbir shańaraq aǵzasınıń Photos (Fotosúwretler) qosımshasında avtomatlı túrde Shared album (Bólisilgen albom) jaratıladı. Bul hámmege fotosúwretlerdi, videolardı hám pikirlerdi ulıwmalıq orınǵa qosıwǵa imkaniyat beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/icloud/family-sharing/| bet = Family Sharing. Bring harmony to your family's digital life.| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161228085926/http://www.apple.com/icloud/family-sharing/| arxivsáne = 2016-jıl 28-dekabr | baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 26-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Ask to Buy (Satıp alıwdı soraw) funkciyası hár kimge App Store, [[iTunes Store]] hám iBooks Store dúkanlarındaǵı zatlardı, sonday-aq qosımsha ishindegi satıp alıwlar hám [[iCloud]] saqlaǵıshın satıp alıwdı sorawǵa múmkinshilik beredi, bul jerde administrator satıp alıwdı maqullaw yamasa biykar etiw imkaniyatına iye boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT201089| bet = Request and make purchases with Ask to Buy| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161226145100/https://support.apple.com/en-us/HT201089| arxivsáne = 2016-jıl 26-dekabr | baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 26-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Kóp wazıypalılıq (Multitasking) ===
Kóp wazıypalılıq ekranı jaqında qońıraw etilgen hám tańlanǵan baylanıslardıń dizimin kórsetedi. Bul funkciyanı Baslawlar (Settings) bóliminde óshirip qoyıwǵa boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2014/09/28/ios-8-how-to-customize-and-disable-the-contacts-section-in-the-multitasking-interface/| bet = iOS 8 How-to: Customize and disable the contacts section in the multitasking interface| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161226145803/https://9to5mac.com/2014/09/28/ios-8-how-to-customize-and-disable-the-contacts-section-in-the-multitasking-interface/| arxivsáne = 2016-jıl 26-dekabr | avtor = Guarino| at = Sarah| sáne = 2014-jıl 28-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2016-jıl 26-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/how-use-multitasking-contacts-ios-8| bet = How to use multitasking contacts in iOS 8| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161226215532/http://www.imore.com/how-use-multitasking-contacts-ios-8| arxivsáne = 2016-jıl 26-dekabr | avtor = Kazmucha| at = Allyson| sáne = 2014-jıl 9-oktyabr | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 26-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Basqalar ===
iOS 8 Evropadaǵı paydalanıwshılar ushın Parametrler (Settings) bóliminde qosımsha maǵlıwmatlar roumingi opciyasın óz ishine aladı, bul sırt elde maǵlıwmatlardan paydalanıwdı kóbirek qadaǵalawǵa múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.cultofmac.com/288360/europeans-new-roaming-options/| bet = Europeans get new roaming options in iOS 8 beta 4| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140726164212/http://www.cultofmac.com/288360/europeans-new-roaming-options/| arxivsáne = 2014-jıl 26-iyul | avtor = Bell| at = Killian| sáne = 2014-jıl 22-iyul | jumıs = Cult of Mac| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://bgr.com/2014/07/22/ios-8-beta-4-features-eu-internet/| bet = iOS 8 beta 4 comes with special roaming setting for Europe| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161228031719/http://bgr.com/2014/07/22/ios-8-beta-4-features-eu-internet/| arxivsáne = 2016-jıl 28-dekabr | avtor = Smith| at = Chris| sáne = 2014-jıl 22-iyul | jumıs = [[Boy Genius Report|BGR]]| baspaxana = [[Penske Media Corporation]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Siri jeke dawıs járdemshisi endi Shazam integraciyasına iye. Siri-ge «Bul qanday qosıq?» (What song is this?) dep soraw berseńiz, ol qaysı qosıq atqarılıp atırǵanın anıqlaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/uk/how-to/siri-can-now-name-that-tune-via-ios-8/| bet = Shazam-powered Siri can now name that tune in iOS 8| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161227203418/https://www.cnet.com/uk/how-to/siri-can-now-name-that-tune-via-ios-8/| arxivsáne = 2016-jıl 27-dekabr | avtor = Whitney| at = Lance| sáne = 2014-jıl 18-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Wi-Fi arqalı mobillik telefon qońırawların ámelge asırıw ushın Wi-Fi calling (Wi-Fi arqalı qońıraw) funkciyası qosıldı. Sonnan keyin mobil operatorlar óz xızmetlerinde Voice-over-Wi-Fi (Wi-Fi arqalı dawıs) funkciyasın iske qosıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2014/09/12/att-wifi-calling-2015/| bet = AT&amp;T To Get iPhone 6-Friendly Wi-Fi Calling In 2015| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161227200629/https://techcrunch.com/2014/09/12/att-wifi-calling-2015/| arxivsáne = 2016-jıl 27-dekabr | avtor = Kumparak| at = Greg| sáne = 2014-jıl 12-sentyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

== Qosımsha funkciyaları ==

=== Photos (Fotosúwretler) hám Camera (Kamera) ===

==== Kamera qosımshası ====
Camera qosımshası eki jańa funkciyaǵa iye boldı: time-lapse (waqıt aralıǵı menen súwretke alıw) hám self-timer (avtomat taymer). Time-lapse funkciyası kadrlardı ádettegi film chastotalarına qaraǵanda qısqa intervallar menen jazıp aladı hám olardı filmge aylandırıp, waqıyalardı tezletilgen túrde kórsetedi. Self-timer paydalanıwshıǵa fotosúwretti avtomatlı túrde alıwdan aldın úsh sekundlıq yamasa on sekundlıq keri sandı usınadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.cultofmac.com/293717/ios-8-gives-photos-app-superpowers/| bet = iOS 8 gives the Photos app superpowers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161222153510/http://www.cultofmac.com/293717/ios-8-gives-photos-app-superpowers/| arxivsáne = 2016-jıl 22-dekabr | avtor = Sorrel| at = Charlie| sáne = 2014-jıl 18-sentyabr | jumıs = Cult of Mac| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;. iPad-lar endi panoramalıq rejimde súwretke túsire aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/roundup/ios-8-features| bet = iOS 8: New Features| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170115084549/http://www.macrumors.com/roundup/ios-8-features/| arxivsáne = 2017-jıl 15-yanvar | sáne = 2015-jıl 28-sentyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 29-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

==== iCloud Photo Library (iCloud foto kitapxanası) ====
iOS 8 Photos (Fotosúwretler) qosımshasına iCloud Photo Library qollap-quwatlawın qostı, bul hár qıylı Apple qurılmaları arasında fotosúwretlerdi sinxronizaciyalawǵa múmkinshilik beredi. Fotosúwretler hám videolar tolıq ajıratımlılıqta hám túpnusqa formatlarında rezerv kóshirmelendi. Bul funkciya tolıq ólshemli súwretlerdiń ornına tómen sapalı versiyalarınıń qurılmada keshleniwi múmkin ekenligin ańlattı, bul sheklengen saqlaw ornı bar modellerde áhmiyetli dárejede yad ornın únemlewi múmkin edi&lt;ref name=&quot;iMore Photos explained&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/photos-ios-8-explained| bet = Photos in iOS 8: Explained| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161222153800/http://www.imore.com/photos-ios-8-explained| arxivsáne = 2016-jıl 22-dekabr | avtor = Ritchie| at = Rene| sáne = 2014-jıl 15-avgust | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

==== Izlew ====
Photos (Fotosúwretler) qosımshası jaqsıraq izlew funkciyasına iye boldı, onda hár qıylı izlew kategoriyaları, sonıń ishinde Nearby (Jaqın jerde), One Year Ago (Bir jıl burın), Favorites (Tańlanǵanlar) hám Home (Úy) opciyaları bar, olar fotosúwrettiń túsirilgen geoornalasıwına hám sánesine tiykarlanadı.

==== Redaktorlaw ====
Sonıń menen bir qatarda, Photos (Fotosúwretler) qosımshası dál redaktorlaw qurallarına iye boldı, sonıń ishinde jaqsılanǵan burıw; bir basıw arqalı avtomatlı jaqsılaw quralları; hám tereńirek reńlerdi dúzetiw, mısalı, jaqtılıq, kontrast, ekspoziciya hám kóleńkeler. Sonday-aq, fotosúwretti óshirmesten jasırıw opciyası da bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2014/10/02/ios-8-hidden-features/| bet = 14 Hidden Tricks and Tools in iOS 8| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170308045848/http://mashable.com/2014/10/02/ios-8-hidden-features/| arxivsáne = 2017-jıl 8-mart | avtor = Murphy| at = Samantha| sáne = 2014-jıl 2-oktyabr | jumıs = Mashable| qaralǵan sáne = 2017-jıl 7-mart }}&lt;/ref&gt;.

==== Keńeytpeler (Extensions) ====
Apple iOS 8 sistemasına Extensibility (Keńeytiw imkaniyatı) dep atalatuǵın funkciyanı qostı. Bul úshinshi tárep qosımshalarınıń filtrleri hám effektlerine tikkeley standart Photos (Fotosúwretler) qosımshasındaǵı menyu arqalı kiriwge múmkinshilik beredi, burın bolsa effektlerdi qollanıw ushın fotosúwretlerdi hárbir tiyisli qosımsha arqalı import hám eksport etiw kerek edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/inter-app-photo-and-video-editing-ios-8-explained| bet = Inter-app photo and video editing in iOS 8: Explained| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161222153525/http://www.imore.com/inter-app-photo-and-video-editing-ios-8-explained| arxivsáne = 2016-jıl 22-dekabr | avtor = Ritchie| at = Rene| sáne = 2014-jıl 7-iyul | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

==== Camera Roll (Kamera oramı) ====
iOS 8 diń dáslepki relizinde Apple Photos (Fotosúwretler) qosımshasınan «Camera Roll» (Kamera oramı) funkciyasın alıp tasladı. Camera Roll qurılmadaǵı barlıq fotosúwretlerdiń ulıwma kórinisi edi, biraq onıń ornın paydalanıwshınıń fotosúwretlerdi qanshelli jaqında túsirgenine qaray kórsetetuǵın «Recently Added» (Jaqında qosılǵanlar) foto kórinisi iyeledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://bgr.com/2014/09/23/ios-8-camera-roll/| bet = This might just be the most annoying new feature in iOS 8| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170116151047/http://bgr.com/2014/09/23/ios-8-camera-roll/| arxivsáne = 2017-jıl 16-yanvar | avtor = Smith| at = Chris| sáne = 2014-jıl 23-sentyabr | jumıs = BGR| qaralǵan sáne = 2017-jıl 13-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

«Recently Added» (Jaqında qosılǵanlar) albomı menen almastırılǵanına qaramastan, Camera Roll (Kamera oramı) funkciyasınıń alıp taslanıwı paydalanıwshılardıń narazılıǵın keltirip shıǵardı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.businessinsider.com/iphone-users-freaking-out-after-apple-removed-camera-roll-2014-9| bet = iPhone Users Are Freaking Out After Apple Removed 'Camera Roll' And Made It Harder To Delete Photos| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170105083149/http://www.businessinsider.com/iphone-users-freaking-out-after-apple-removed-camera-roll-2014-9| arxivsáne = 2017-jıl 5-yanvar | avtor = Cook| at = James| sáne = 2014-jıl 22-sentyabr | jumıs = [[Business Insider]]| baspaxana = [[Axel Springer SE]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;, sonlıqtan Apple bul funkciyanı iOS 8.1 jańalanıwında qaytardı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-to-bring-back-camera-roll-with-ios-8-1/| bet = Miss the camera roll? Apple iOS 8.1 to bring it back| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170104234728/https://www.cnet.com/news/apple-to-bring-back-camera-roll-with-ios-8-1/| arxivsáne = 2017-jıl 4-yanvar | avtor = Kerr| at = Dara| sáne = 2014-jıl 16-oktyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

=== Xabarlar ===
iOS 8 de Messages (Xabarlar) qosımshası toparlıq sáwbetlesiwler ushın jańa funkciyalarǵa iye boldı, sonıń ishinde sáwbetlesiw xabarlandırıwların óshiretuǵın Do Not Disturb (Kesent etpeń) rejimi, sonday-aq qatnasıwshılardı chattan óshiriw imkaniyatı. Jańa Tap to Talk (Sóylesiw ushın basıń) chat tuymesi paydalanıwshılarǵa alıwshıǵa tez dawıslı pikirlerdi jiberiwge, al Record (Jazıp alıw) túymesi qısqa videolardı jazıp alıwǵa múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.idownloadblog.com/2014/06/02/ios-8-improves-group-messaging-on-imessage/| bet = iOS 8 improves messaging on iMessage| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170210223744/http://www.idownloadblog.com/2014/06/02/ios-8-improves-group-messaging-on-imessage/| arxivsáne = 2017-jıl 10-fevral | avtor = Rossignol| at = Joe| sáne = 2014-jıl 2-iyun | jumıs = iDownloadBlog| qaralǵan sáne = 2016-jıl 24-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Eki Apple paydalanıwshısı arasındaǵı óz-ara baylanıs ushın Messages (Xabarlar) qosımshası paydalanıwshılarǵa 2 minutlıq jaramlılıq múddeti menen qısqa súwret, video yamasa audio kliplerdi jiberiwge múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://lifehacker.com/how-to-use-all-of-messages-new-features-in-ios-8-1635030388| bet = How to Use All of Messages' New Features in iOS 8| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170103002531/http://lifehacker.com/how-to-use-all-of-messages-new-features-in-ios-8-1635030388| arxivsáne = 2017-jıl 3-yanvar | avtor = Klosowski| at = Thorin| sáne = 2014-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[Lifehacker]]| baspaxana = [[Univision Communications]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://ios.wonderhowto.com/how-to/11-hidden-features-ios-8s-new-messages-app-for-iphone-ipad-0155476/| bet = 11 Hidden Features in iOS 8's New Messages App for iPhone &amp; iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161219171824/http://ios.wonderhowto.com/how-to/11-hidden-features-ios-8s-new-messages-app-for-iphone-ipad-0155476/| arxivsáne = 2016-jıl 19-dekabr | avtor = Aguilar| at = Nelson| sáne = 2014-jıl 16-iyun | jumıs = iOS Gadget Hacks Blog| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

Parametrler qosımshasında paydalanıwshı belgili bir waqıttan keyin xabarlardı avtomatlı túrde óshiriw opciyasına iye&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/technology/2014/nov/07/-sp-apple-ios-8-25-tips| bet = 25 hidden features from iOS 8, Apple's new operating system| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170328023157/https://www.theguardian.com/technology/2014/nov/07/-sp-apple-ios-8-25-tips| arxivsáne = 2017-jıl 28-mart | avtor = Tufnell| at = Nicholas| sáne = 2014-jıl 7-noyabr | jumıs = [[The Guardian]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-mart }}&lt;/ref&gt;.

=== Safari ===
Safari veb-brauzerinde baǵdarlamashılar endi Safari Password Sharing (Safari parol bólisiw) ushın qollap-quwatlawdı qosa aladı. Bul olarǵa ózlerine tiyisli saytlar hám qosımshalar arasında login maǵlıwmatların bólisiwge múmkinshilik beredi, bul potencial túrde paydalanıwshılardıń óz qosımshaları hám xızmetleri ushın login maǵlıwmatların teriw sanın azaytadı. Brauzer sonday-aq WebGL grafikalıq API ushın qollap-quwatlawdı qosadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2014/09/ios-8-thoroughly-reviewed/7/| bet = iOS 8, thoroughly reviewed| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161112074255/http://arstechnica.com/apple/2014/09/ios-8-thoroughly-reviewed/7/| arxivsáne = 2016-jıl 12-noyabr | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2014-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 24-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== iCloud Drive ===
Fayl menedjerge uqsas stilde, iCloud Drive bul fayl xosting xızmeti bolıp, Parametrler (Settings) bóliminde iske qosılǵannan keyin, paydalanıwshılarǵa hár qanday túrdegi fayldı qosımshada saqlawǵa múmkinshilik beredi hám media basqa iOS qurılmalarına, sonday-aq Mac kompyuterlerine sinxronizaciyalanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.techrepublic.com/article/pro-tip-how-to-use-icloud-drive-in-ios-8/| bet = Pro tip: How to use iCloud Drive in iOS 8| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161226145608/http://www.techrepublic.com/article/pro-tip-how-to-use-icloud-drive-in-ios-8/| arxivsáne = 2016-jıl 26-dekabr | avtor = Bohon| at = Cory| sáne = 2014-jıl 22-oktyabr | jumıs = [[TechRepublic]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 26-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== App Store ===
iOS 8 de Apple [[App Store]] dúkanın jańarttı, onda qosımshalardı tabıwdı jaqsılaytuǵın «Explore» (Izertlew) qosımsha beti, «Search» (Izlew) qosımsha betinde trendtegi izlewler hám baǵdarlamashılarǵa bir neshe qosımshanı bir jeńillikli paketke birlestiriw imkaniyatı payda boldı. Jańa «preview» (aldın ala kóriw) videoları baǵdarlamashılarǵa qosımshanıń funkciyasın vizual túrde kórsetiwge múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2014/06/02/new-app-store-bundles-betas/| bet = Apple to Enhance App Store with 'Explore' Tab, App Bundles, Beta Testing, and More| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161004150033/http://www.macrumors.com/2014/06/02/new-app-store-bundles-betas/| arxivsáne = 2016-jıl 4-oktyabr | avtor = Sumra| at = Husain| sáne = 2014-jıl 2-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyul }}&lt;/ref&gt;.

=== Densawlıq ===
HealthKit – bul baǵdarlamashılarǵa jańa Health (Densawlıq) qosımshası menen integraciyalanatuǵın qosımshalar jaratıwǵa múmkinshilik beretuǵın xızmet. Health (Densawlıq) qosımshası tiykarınan paydalanıwshınıń qurılmasında ornatılǵan fitnes qosımshalarınan maǵlıwmatlardı toplaydı, tek paydalanıwshınıń iPhone-ındaǵı háreket processorı arqalı baqlanatuǵın basqıshlar hám kóterilgen qabatlar buǵan kirmeydi. Paydalanıwshılar óz medicinalıq tariyxın Medical ID (Medicinalıq ID) ge kirgize aladı, ol ayrıqsha jaǵdaylarda qulplanǵan ekranda qoljetimli boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/apple-health-app-how-to-set-up-import/| bet = The complete guide to the iPhone's Health app| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161226145322/https://www.cnet.com/how-to/apple-health-app-how-to-set-up-import/| arxivsáne = 2016-jıl 26-dekabr | avtor = Profis| at = Sharon| sáne = 2014-jıl 13-oktyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 26-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== HomeKit ===
HomeKit – bul [[Freymvork|baǵdarlamalıq támiynat freymvorkı]] bolıp, ol qollanıwshılarǵa iPhone telefonların aqıllı úy ásbapların konfiguraciyalaw, olar menen baylanısıw hám basqarıw ushın paydalanıwǵa imkaniyat beredi. HomeKit xızmetinde bólmeler, elementler hám háreketlerdi jobalastırıw arqalı paydalanıwshılar Siri arqalı ápiwayı dawıslıq diktovka yamasa qosımshalar arqalı úyde avtomatlıq háreketlerdi iske qosa aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/homekit-ios-8-explained| bet = HomeKit in iOS 8: Explained| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161226145924/http://www.imore.com/homekit-ios-8-explained| arxivsáne = 2016-jıl 26-dekabr | avtor = Ritchie| at = Rene| sáne = 2014-jıl 27-avgust | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 26-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

HomeKit qollap-quwatlaytuǵın qurılmalar óndiriwshileri licenziya satıp alıwı kerek&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/homekit/| bet = Working with HomeKit| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170105043219/https://developer.apple.com/homekit/| arxivsáne = 2017-jıl 5-yanvar | baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 26-dekabr }}&lt;/ref&gt;, hám barlıq HomeKit ónimleri shifrlaw ko-processorına iye bolıwı talap etiledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://fortune.com/2015/06/09/ceo-apple-homekit-mess/| bet = What one startup CEO learned from handling Apple's HomeKit mess| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170202111815/http://fortune.com/2015/06/09/ceo-apple-homekit-mess/| arxivsáne = 2017-jıl 2-fevral | avtor = Higginbotham| at = Stacey| sáne = 2015-jıl 10-iyun | jumıs = [[Fortune (magazine)|Fortune]]| baspaxana = [[Time Inc.]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 26-dekabr }}&lt;/ref&gt;. HomeKit-ti qollap-quwatlamaytuǵın úskenelerdi «shlyuz» ónimi, mısalı, sol qurılmalar hám HomeKit xızmeti arasında baylanıs ornatıwshı xab arqalı paydalanıwǵa boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2015/1/8/7510647/first-homekit-devices-confirm-apple-tvs-role-in-home-automation| bet = First HomeKit devices confirm Apple TV's limited role in home automation| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161222082055/http://www.theverge.com/2015/1/8/7510647/first-homekit-devices-confirm-apple-tvs-role-in-home-automation| arxivsáne = 2016-jıl 22-dekabr | avtor = Ricker| at = Thomas| sáne = 2015-jıl 8-yanvar | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 26-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Passbook ===
iOS 8 degi Passbook qosımshası [[Apple Pay]], cifrlı tólem xızmetin qollap-quwatlaw ushın jańalandı, ol iOS 8.1 shıǵıwı menen iPhone 6 hám 6 Plus telefonlarında qoljetimli boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/14/10/20/how-to-set-up-apple-pay-on-an-iphone-6-or-6-plus-running-ios-81-and-where-you-can-use-it-right-now| bet = How to set up Apple Pay on an iPhone 6 or 6 Plus running iOS 8.1, and where you can use it right now| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161229171930/http://appleinsider.com/articles/14/10/20/how-to-set-up-apple-pay-on-an-iphone-6-or-6-plus-running-ios-81-and-where-you-can-use-it-right-now| arxivsáne = 2016-jıl 29-dekabr | avtor = Hughes| at = Neil| sáne = 2014-jıl 20-oktyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2016-jıl 29-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Muzıka ===
Jańa muzıka aǵımlaw xızmeti, [[Apple Music]], iOS 8.4 jańalanıwında engizildi. Ol jazılıwshılarǵa talap boyınsha sheksiz sandaǵı qosıqlardı tıńlawǵa imkaniyat beredi. Muzıka xızmetiniń shıǵıwı menen iOS-taǵı standart Muzıka qosımshası Apple Music, sonday-aq 24 saatlıq tіkeley efir radiostanciyası Beats 1 di óz ishine alıw ushın vizuallıq hám funkcionallıq jaqtan jańartıldı&lt;ref name=&quot;Apple Music&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2015/06/30/apple-releases-ios-8-4-with-apple-music/| bet = Apple Releases iOS 8.4 With Apple Music, Beats 1, and Revamped Music App| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221235157/http://www.macrumors.com/2015/06/30/apple-releases-ios-8-4-with-apple-music/| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2015-jıl 30-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Esletpeler ===
Esletpeler qosımshası qalıń, kursiv yamasa astı sızılǵan tekstti qollap-quwatlaytuǵın bay tekstti redakciyalaw imkaniyatına hám súwretti qollap-quwatlawǵa iye boldı, bul paydalanıwshılarǵa qosımshaǵa foto súwretlerdi jaylastırıwǵa imkaniyat berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/2358643/20-ios-8-features-apple-didnt-talk-about.html| bet = 20-plus iOS 8 features Apple didn't talk about| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170106010758/http://www.macworld.com/article/2358643/20-ios-8-features-apple-didnt-talk-about.html| arxivsáne = 2017-jıl 6-yanvar | avtor = Caldwell| at = Serenity| sáne = 2014-jıl 3-iyun | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.igeeksblog.com/how-to-format-text-and-add-pictures-in-notes-app-in-ios-8/|title=How To Format Text And Add Pictures in Notes App in iOS 8 on iPhone and iPad|last=Padhiyar|first=Jignesh| sáne =January 29, 2015|access-date=January 13, 2017}}&lt;/ref&gt;.

=== Hawa rayı ===
Hawa rayı qosımshası endi [[Yahoo!]] ornına The Weather Channel den hawa rayı maǵlıwmatların paydalanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.recode.net/2014/6/20/11628186/as-weather-channel-blows-yahoo-off-apples-upcoming-ios-8-app-storms| bet = As Weather Channel Blows Yahoo Off Apple's Upcoming iOS 8, App Storms Ahead for Mayer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170109183844/http://www.recode.net/2014/6/20/11628186/as-weather-channel-blows-yahoo-off-apples-upcoming-ios-8-app-storms| arxivsáne = 2017-jıl 9-yanvar | avtor = Swisher| at = Kara| sáne = 2014-jıl 20-iyun | jumıs = [[Recode]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2014/06/20/why-apple-switched-from-yahoo-to-weather-channel-for-weather-data-in-ios-8/| bet = Why Apple switched from Yahoo to Weather Channel for Weather data in iOS 8| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170106011236/https://9to5mac.com/2014/06/20/why-apple-switched-from-yahoo-to-weather-channel-for-weather-data-in-ios-8/| arxivsáne = 2017-jıl 6-yanvar | avtor = Kahn| at = Jordan| sáne = 2014-jıl 20-iyun | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2014/06/03/ios-8-new-weather-app/| bet = iOS 8 Ditches Yahoo Weather for Content From The Weather Channel| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170220092351/https://www.macrumors.com/2014/06/03/ios-8-new-weather-app/| arxivsáne = 2017-jıl 20-fevral | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2014-jıl 3-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-fevral }}&lt;/ref&gt;. Qosımsha sonday-aq paydalanıwshı interfeysinde biraz ózgerislerge iye boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/14/06/20/weather-channel-providing-apple-more-detailed-data-for-ios-8-weather-app-than-yahoo-did| bet = Weather Channel providing Apple more detailed data for iOS 8 Weather app than Yahoo did| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170106011359/http://appleinsider.com/articles/14/06/20/weather-channel-providing-apple-more-detailed-data-for-ios-8-weather-app-than-yahoo-did| arxivsáne = 2017-jıl 6-yanvar | avtor = Hughes| at = Neil| sáne = 2014-jıl 20-iyun | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;. 2019-jıl mart ayında Yahoo! iOS 7 hám odan aldınǵı versiyalardaǵı Hawa rayı qosımshasın qollap-quwatlawdı toqtattı.

=== Keńesler ===
iOS 8 jańa «Keńesler» qosımshasın qostı, ol hár hápte sayın iOS taǵı funkciyalar haqqında keńesler hám qısqasha informaciya kórsetedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2014/07/21/ios-8-beta-4-tidbits/| bet = iOS 8 Beta 4 Tidbits: Tips App, Control Center Redesign, New Display Options| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170108002015/http://www.macrumors.com/2014/07/21/ios-8-beta-4-tidbits/| arxivsáne = 2017-jıl 8-yanvar | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2014-jıl 21-iyul | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

=== Touch ID ===
iOS 8 Touch ID di úshinshi tárep qosımshalarında paydalanıwǵa imkaniyat beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/14/09/17/apple-opens-touch-id-to-third-party-applications-with-ios-8| bet = Apple opens Touch ID to third-party applications with iOS 8| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170219112010/http://appleinsider.com/articles/14/09/17/apple-opens-touch-id-to-third-party-applications-with-ios-8| arxivsáne = 2017-jıl 19-fevral | avtor = Hughes| at = Neil| sáne = 2014-jıl 17-sentyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-fevral }}&lt;/ref&gt;.

== Qabıllaw ==
iOS 8 unamlı pikirlerge iye boldı. Engadget tán Bred Molen Continuity funkciyasın bir neshe Apple qurılmaları bar paydalanıwshılar ushın úlken alǵa ilgerlew dep atap ótti. Ol sonday-aq qosımshalardıń maǵlıwmat almasıwına imkaniyat beretuǵın Keńeytiw funkciyasın maqtadı hám úshinshi tárep klaviaturaların qollap-quwatlaǵanın unattı. Biraq, Molen jańa kirgizilgen funkciyalardıń ayırımları – Family Sharing, Continuity hám iCloud Drive – jumıs islewi ushın Apple ekosistemasına tereńirek kiriwdi talap etetuǵının atap ótti. Ol ásirese ámeliy xabarlandırıwlardı hám Xabarlandırıwlar orayındaǵı úshinshi tárep vidjetlerin qollap-quwatlaǵanın unattı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2014/09/16/ios-8-review/| bet = iOS 8 review: Some overdue updates, but well worth the wait| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230232059/https://www.engadget.com/2014/09/16/ios-8-review/| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Molen| at = Brad| sáne = 2014-jıl 16-sentyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;. The Guardian jurnalisti Charlz Artur Keńeytiwdi, sonday-aq iOS klaviaturasındaǵı jańa QuickType sóz usınısları funkciyasın unattı. Ol ádepki qosımshalardı tańlaw imkaniyatınıń joqlıǵın sınǵa aldı, sonday-aq Parametrler menyusiniń túsiniksiz hám intuitiv emesligin sınǵa aldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/technology/2014/sep/17/ios-8-review-iphone-ipad-apple| bet = iOS 8 review: the iPhone and iPad get customised, extended and deepened| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161229173026/https://www.theguardian.com/technology/2014/sep/17/ios-8-review-iphone-ipad-apple| arxivsáne = 2016-jıl 29-dekabr | avtor = Arthur| at = Charles| sáne = 2014-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[The Guardian]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

TechCrunch tán Darrell Eterington iMessage degi jaqsılanıwlardı maqtap, bılay dep jazdı: «Men ushın eń jaqsısı toparlıq sóylesiwlerdi únsizlendiriw hám olardan shıǵıp ketiw imkaniyatı boldı, bul toparlıq iMessage sóylesiwleri engizilgennen berli men ushın qattı jetispegen nárse». Ol Fotolardaǵı jańa izlew hám redakciyalaw funkciyaların, sonday-aq klaviaturadaǵı QuickType funkciyasın unattı, biraq ásirese Spotlight Suggestions di «iOS 8 diń eń jaqsı funkciyalarınıń biri, hátte ol kishi xızmet qosımshası bolsa da» dep atap ótti, hám «ol siziń iPhone-ıńızdı barlıq nárse ushın derlik kóshpeli izlew portalına aylandıradı» dep atap ótti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2014/09/16/ios-8-review/| bet = iOS 8 Review: Refinements And Relaxed Limitations Add Up For A Better Experience| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230233157/https://techcrunch.com/2014/09/16/ios-8-review/| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Etherington| at = Darrell| sáne = 2014-jıl 16-sentyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;. The Next Web jurnalisti Martin Brayant «bul jerde áhmiyetli rawajlanıwlar ele alda» dep jazdı, hám «Apple ne islewge bolatuǵını haqqında demonstraciyalardı qostı, biraq úshinshi tárep baǵdarlamashıları jańa funkciyalardı óz qosımshalarına basqıshpa-basqısh engizgen sayın, sistemanıń haqıyqıy kúshi kelesi kúnlerde, háptelerde hám aylarda ámelge asadı» dep qostı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/apple/2014/09/17/ios-8-review/| bet = iOS 8 review: The real advances here are yet to come| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160509053647/http://thenextweb.com/apple/2014/09/17/ios-8-review/| arxivsáne = 2016-jıl 9-may | avtor = Bryant| at = Martin| sáne = 2014-jıl 17-sentyabr | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

2014-jıl 23-sentyabrde, iOS 8 shıqqannan keyin «shama menen bir hápte ótkennen soń», iOS 8 di paydalanıwshılardıń qabıllaw dárejesi 46% ke jetti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2014/09/23/ios-8-adoption-46/| bet = Apple's App Store Usage Numbers Suggest 46% Adoption Rate for iOS 8| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170219093832/https://www.macrumors.com/2014/09/23/ios-8-adoption-46/| arxivsáne = 2017-jıl 19-fevral | avtor = Padilla| at = Richard| sáne = 2014-jıl 23-sentyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-fevral }}&lt;/ref&gt;. 2014-jıl oktyabr ayında Ars Technica xızmetkeri Endryu Kanningem iOS 8 di paydalanıwshılardıń qabıllaw dárejesi «toqtap qalǵanın», aldınǵı sentyabrdegi 46% kórsetkishinen tek «bir procent punktke» óskenligin xabarladı. Kanningem bunı «hawa arqalı» jańalawdıń ornatıw ushın 5 gigabayttı talap etkeni, 8 gigabaytlıq hám 16 gigabaytlıq qurılmalardan paydalanıwshılar ushın qıyınshılıq tuwdırǵan «shamadan tıs úlken muǵdar» dep atadı. Basqa alternativa sıpatında Apple jańalawdı óz [[iTunes]] baǵdarlaması arqalı usındı, biraq Kanningem «iTunes arqalı baylanısıw búgingi kúnde bir neshe jıl aldınǵıǵa qaraǵanda ele de qıyın boladı, sebebi Apple sońǵı úsh jıl dawamında adamlarǵa óz iDevice qurılmaların kompyuterlerinen ǵárezsiz paydalanıwdı úyretti» dep atap ótti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2014/10/theres-more-than-one-reason-why-ios-8s-growth-has-stalled/| bet = There's more than one reason why iOS 8's growth has stalled| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170219172258/https://arstechnica.com/apple/2014/10/theres-more-than-one-reason-why-ios-8s-growth-has-stalled/| arxivsáne = 2017-jıl 19-fevral | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2014-jıl 9-oktyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-fevral }}&lt;/ref&gt;. Dekabr ayında Ars Technica dan jańa esabat iOS 8 di paydalanıwshılardıń sanı 63% ke óskenligin, «belgili 16 procentke» óskenligin bildirdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2014/12/apple-dashboard-says-ios-8-now-runs-on-about-two-thirds-of-devices/| bet = Apple dashboard says iOS 8 now runs on about two-thirds of devices| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170219172302/https://arstechnica.com/apple/2014/12/apple-dashboard-says-ios-8-now-runs-on-about-two-thirds-of-devices/| arxivsáne = 2017-jıl 19-fevral | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2014-jıl 10-dekabr | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-fevral }}&lt;/ref&gt;.

== Máseleler ==

=== Qosımshanıń buzılıw dárejesi ===
Apteligent (burınǵı Crittercism) tárepinen ótkerilgen izertlewge qaraǵanda, olardıń testlerinde qosımshalardıń toqtap qalıw dárejesi iOS 8 de 3.56% ti quraǵan, bul iOS 7.1 degi 2% ten joqarı bolǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.networkworld.com/article/929866/crashing-apples-ios-8-party.html| bet = Crashing Apple's iOS 8 party| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231208193658/https://www.networkworld.com/article/929866/crashing-apples-ios-8-party.html| arxivsáne = 2023-jıl 8-dekabr | avtor = Brown| at = Bob| sáne = 2014-jıl 22-sentyabr | jumıs = Network World| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== 8.0.1 jańalawındaǵı máseleler ===
2014-jıl sentyabr ayında iOS 8.0.1 jańalawı iPhone 6 daǵı Touch ID hám ayırım úlgilerdegi uyalı tarmaq baylanısı menen áhmiyetli máselelerdi keltirip shıǵardı. Apple jábirlengen paydalanıwshılarǵa 8.0.2 versiyası tayar bolǵansha dáslepki iOS 8 relizin qayta ornatıwdı usındı&lt;ref name=&quot;8.0.1 broke - The Verge&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2014/9/24/6839235/apple-ios-8-0-1-released| bet = Apple pulls iOS 8.0.1 after users report major problems with update| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221234750/http://www.theverge.com/2014/9/24/6839235/apple-ios-8-0-1-released| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Welch| at = Chris| sáne = 2014-jıl 24-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;8.0.1 broke - Engadget&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2014/09/25/apple-iphone-ios-8-update/| bet = Apple explains how to fix its busted iOS 8 update, new one coming soon| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161222001414/https://www.engadget.com/2014/09/25/apple-iphone-ios-8-update/| arxivsáne = 2016-jıl 22-dekabr | avtor = Smith| at = Mat| sáne = 2014-jıl 25-sentyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;8.0.1 broke - Ars Technica&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2014/09/apple-releases-ios-8-0-1-with-healthkit-keyboard-iphone-6-fixes/| bet = iOS 8.0.1 disabling cellular and TouchID on some phones [Updated]| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161010080603/http://arstechnica.com/apple/2014/09/apple-releases-ios-8-0-1-with-healthkit-keyboard-iphone-6-fixes/| arxivsáne = 2016-jıl 10-oktyabr | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2014-jıl 24-sentyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS 8.0.2 8.0.1 den bir kún keyin shıǵarıldı, hám 8.0.1 jańalawı payda etken máselelerdi dúzetti&lt;ref name=&quot;8.0.2&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/2687761/apple-quickly-issues-ios-8-0-2-update.html| bet = Apple quickly issues iOS 8.0.2 update| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161222081626/http://www.macworld.com/article/2687761/apple-quickly-issues-ios-8-0-2-update.html| arxivsáne = 2016-jıl 22-dekabr | avtor = Breen| at = Christopher| sáne = 2014-jıl 25-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Hár túrli qáteler ===
Forbes Wi-Fi hám batareya&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/gordonkelly/2014/09/22/ios-8-wifi-and-battery-life-problems/| bet = iOS 8 Hit By WiFi And Battery Life Complaints| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161227204320/http://www.forbes.com/sites/gordonkelly/2014/09/22/ios-8-wifi-and-battery-life-problems/| arxivsáne = 2016-jıl 27-dekabr | avtor = Kelly| at = Gordon| sáne = 2014-jıl 22-sentyabr | jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-dekabr }}&lt;/ref&gt;, Bluetooth&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/gordonkelly/2014/10/02/ios-8-bluetooth-problems/| bet = iOS 8 Troubles Continue. iPhones Hit By Bluetooth Problems| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161227205314/http://www.forbes.com/sites/gordonkelly/2014/10/02/ios-8-bluetooth-problems/| arxivsáne = 2016-jıl 27-dekabr | avtor = Kelly| at = Gordon| sáne = 2014-jıl 2-oktyabr | jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-dekabr }}&lt;/ref&gt;, hám kalendar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/gordonkelly/2015/01/23/apple-ios-8-gmt-bug/| bet = Apple's iOS 8 Crisis Continues With Controversial New Bug| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161227204709/http://www.forbes.com/sites/gordonkelly/2015/01/23/apple-ios-8-gmt-bug/| arxivsáne = 2016-jıl 27-dekabr | avtor = Kelly| at = Gordon| sáne = 2015-jıl 23-yanvar | jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-dekabr }}&lt;/ref&gt; ǵa baylanıslı iOS 8 degi mashqalalarǵa baǵdarlanǵan bir neshe maqala jariyaladı.

=== «Natiyjeli kúsh» tekstli xabardıń toqtap qalıwı ===
2015-jıl may ayında ǵalaba xabar quralları belgili bir tańbalar hám arab háripleriniń kombinaciyası bar tekstli xabardı qabıllaw Messages qosımshasınıń toqtap qalıwına hám iPhone nıń qayta júkleniwine sebep bolǵan qáte haqqında xabarladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2015/05/26/ios-bug-crashing-iphones-with-text-message/| bet = New iOS Bug Crashing iPhones Simply by Receiving a Text Message [Includes Fix]| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170102180610/http://www.macrumors.com/2015/05/26/ios-bug-crashing-iphones-with-text-message/| arxivsáne = 2017-jıl 2-yanvar | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2015-jıl 26-may | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.techradar.com/news/phone-and-communications/mobile-phones/this-single-text-message-is-crashing-people-s-iphones-here-s-the-fix-1295019| bet = This single text message is crashing people's iPhones - here's the fix| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161125142204/http://www.techradar.com/news/phone-and-communications/mobile-phones/this-single-text-message-is-crashing-people-s-iphones-here-s-the-fix-1295019| arxivsáne = 2016-jıl 25-noyabr | avtor = Peckham| at = James| sáne = 2015-jıl 27-may | jumıs = [[TechRadar]]| baspaxana = [[Future plc]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2015/05/26/ios-messages-crash-bug/| bet = iOS bug causes Messages to crash, iPhone to reboot when a certain text is received| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161227201225/https://9to5mac.com/2015/05/26/ios-messages-crash-bug/| arxivsáne = 2016-jıl 27-dekabr | avtor = Miller| at = Chance| sáne = 2015-jıl 26-may | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

«Natiyjeli kúsh» dep atalǵan bul qáte&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/amitchowdhry/2015/05/29/apple-effective-power-bug/| bet = Apple Acknowledges Disastrous iPhone Messages Bug, Suggests This Temporary Fix| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190714042044/https://www.forbes.com/sites/amitchowdhry/2015/05/29/apple-effective-power-bug/| arxivsáne = 2019-jıl 14-iyul | avtor = Chowdhry| at = Amit| sáne = 2015-jıl 29-may | jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/iphone-effective-power-bug-how-to-be-safe-from-ios-flaw-that-lets-people-crash-iphone-with-text-10280801.html| bet = iPhone 'effective power' text: how to be safe from iOS bug that lets people crash your phone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190714042041/https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/iphone-effective-power-bug-how-to-be-safe-from-ios-flaw-that-lets-people-crash-iphone-with-text-10280801.html| arxivsáne = 2019-jıl 14-iyul | avtor = Griffin| at = Andrew| sáne = 2015-jıl 28-may | jumıs = [[The Independent]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-dekabr }}&lt;/ref&gt;, eger xabar qulıplanǵan ekranda kórinse, qurılmanı úziliksiz qayta júklewi múmkin edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/amitchowdhry/2015/05/27/new-apple-ios-bug-causes-reboots-and-messages-app-crashes| bet = New Apple iOS Bug Causes Shut Downs And App Crashes, But There Is A Fix| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161228040330/http://www.forbes.com/sites/amitchowdhry/2015/05/27/new-apple-ios-bug-causes-reboots-and-messages-app-crashes/| arxivsáne = 2016-jıl 28-dekabr | avtor = Chowdhry| at = Amit| sáne = 2015-jıl 27-may | jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Bul kemshilik basqalardıń telefonların qasaqana toqtap qalıwǵa májbúrlew arqalı trolling maqsetinde paydalanıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.telegraph.co.uk/technology/apple/11633176/This-text-will-make-your-friends-iPhone-crash-if-you-send-it-to-them-heres-how-to-protect-your-own-phone.html| bet = This 'effective power' text will make your friend's iPhone crash if you send it to them - here's how to protect your own phone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170104191737/http://www.telegraph.co.uk/technology/apple/11633176/This-text-will-make-your-friends-iPhone-crash-if-you-send-it-to-them-heres-how-to-protect-your-own-phone.html| arxivsáne = 2017-jıl 4-yanvar | avtor = Horton| at = Helena| sáne = 2015-jıl 29-may | jumıs = [[The Daily Telegraph]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Qáte 2015-jıl iyun ayında shıǵarılǵan iOS 8.4 jańalanıwında dúzetildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2015/06/apple-releases-ios-8-4-with-new-music-app-fix-for-crashing-bug/| bet = Apple releases iOS 8.4 with new Music app, fix for crashing bug| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161219001541/http://arstechnica.com/apple/2015/06/apple-releases-ios-8-4-with-new-music-app-fix-for-crashing-bug/| arxivsáne = 2016-jıl 19-dekabr | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2015-jıl 30-iyun | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Qurılma iOS 8 ge jańalanǵannan keyin, onı qayta iOS 7 ge qaytarıw múmkin emes.

== Aldawshılıq ==

=== «Apple Wave» mikrotolqınlı zaryadlaw ===
2014-jıl sentyabr ayında iOS 8 diń «Wave» dep atalǵan aldawshılıq sıpatındaǵı Apple reklaması [[Twitter]] de tarqaldı, ol paydalanıwshılarǵa iPhone telefonların mikrotolqınlı peshte qızdırıw arqalı qayta zaryadlawǵa wáde bergen. Bul funkciya bolmaǵan, hám ǵalaba xabar quralları kóp sanlı adamlardıń Twitter degi reklamada súwretlengen proceduranı orınlaw arqalı iPhone telefonların joq etkenin xabarlaǵanın keltirdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/ios-8-hoax-claims-you-can-charge-your-iphone-in-the-microwave-using-new-operating-system-s-wave-9743281.html| bet = iPhone 'Wave': iOS 8 hoax claims you can charge your iPhone in the microwave - you can't| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170317190512/http://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/ios-8-hoax-claims-you-can-charge-your-iphone-in-the-microwave-using-new-operating-system-s-wave-9743281.html| arxivsáne = 2017-jıl 17-mart | avtor = Paton| at = Callum| sáne = 2014-jıl 20-sentyabr | jumıs = [[The Independent]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.escapistmagazine.com/news/view/137568-Wave-Hoax-Tells-iPhone-Users-to-Microwave-Their-Phones| bet = Wave Hoax Tricks Gullible iPhone Users Into Microwaving Their Phones| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170921120752/http://www.escapistmagazine.com/news/view/137568-Wave-Hoax-Tells-iPhone-Users-to-Microwave-Their-Phones| arxivsáne = 2017-jıl 21-sentyabr | avtor = Bogos| at = Steven| sáne = 2014-jıl 21-sentyabr | jumıs = [[The Escapist (magazine)|The Escapist]]| baspaxana = [[Defy Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-fevral }}&lt;/ref&gt;. Bul aldawshılıq anonim súwret taxtası hám forum saytı bolǵan 4chan nan kelip shıqqan.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:IOS]]
[[Kategoriya:Jeke operaciyalıq sistemalar]]</text>
      <sha1>6bunxl0hsddfqrovbnv18sn1alkgopi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IOS 9</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24914</id>
    <revision>
      <id>265676</id>
      <parentid>214352</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T07:00:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Derekler */ kategoriya</comment>
      <origin>265676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94673" sha1="2ld1libi9wtqmti2zstkep7ksevlfnw" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background: #E9E9E9;&quot; | iOS 9
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 0px;&quot; | iOS operaciyalıq sistemasınıń versiyası
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Fayl:IOS_9_Logo.png|100px]]
|-
! Islep shıǵarıwshı
| [[Apple Inc.]]
|-
! Dereklik modeli
| [[Menshikli programmalıq támiynat|Jabıq]], [[Ashıq kodlı programmalıq támiynat|ashıq kodlı]] komponentler menen
|-
! Dáslepki shıǵarılıwı
| [[16-sentyabr]], [[2015]]
|-
! Sońǵı versiyası
| 9.3.6 (13G37) / 22-iyul, 2019
|-
! Jańalaw usılı
| Programmalıq támiynat jańalawı
|-
! Paket basqarıwshısı
| App Store
|-
! Platformalar
| [[iPhone]], [[iPod Touch]], [[iPad]]
|-
! Yadro túri
| Gibrid (XNU)
|-
! Licenziya
| Ashıq kodlı komponentlerdi esapqa almaǵanda menshikli EULA
|-
! Aldıńǵısı
| [[iOS 8]]
|-
! Keyingisi
| [[iOS 10]]
|-
! Rásmiy veb-saytı
| [https://web.archive.org/web/20160906075542/https://www.apple.com/ios/ iOS 9 – Apple] (arxivlengen)
|-
! Uranı
| Eń rawajlanǵan mobil tájiriybe. Endi jáne de kóbirek.
|-
! Qollaw statusı
| Eskirgen, qollanılmaydı
|}
'''iOS 9''' – bul [[Apple Inc.]] tárepinen islep shıǵılǵan [[iOS]] [[Mobil operaciyalıq sistema|mobil operaciyalıq sistemasınıń]] toǵızınshı úlken relizi, [[iOS 8]] diń miyrasxorı bolıp tabıladı. Ol 2015-jıl 8-iyunda kompaniyanıń [[Dúnya júzlik Baǵdarlamashılar Konferenciyası|Dúnyajúzlik baǵdarlamashılar konferenciyasında]] járiyalandı hám 2015-jıl 16-sentyabrde shıǵarıldı. Onıń ornın 2016-jıl 13-sentyabrde [[iOS 10]] bastı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2016/09/13/apple-releases-ios-10/| bet = Apple Releases iOS 10 With Redesigned Lock Screen, New Messages Features, Third-Party Siri, and More| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161228010133/http://www.macrumors.com/2016/09/13/apple-releases-ios-10/| arxivsáne = 2016-jıl 28-dekabr | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS 9 ornatılǵan qosımshalarǵa kóp funkciyalıq jańalanıwlardı óz ishine aldı. Eń áhmiyetlisi, Notes qosımshası hár qıylı qurallar menen eskizler súwretlew, súwret qoyıw, veb-sayt siltemeleri hám kartadaǵı orınlar ushın kórnekli vizuallıq kórinis hám de jetilistirilgen dizimlerdi formatlaw imkaniyatlarına iye boldı; pútkilley jańa [[Apple News]] qosımshası hár túrli dereklerden maqalalardı biriktiredi; hám Apple Maps jámiyetlik transporttı qollap-quwatlaw funkciyasın aldı, biraq, iske túsirilgen waqıtta bul funkciya sheklengen sandaǵı orınlarda ámel etti. Úlken jańa sistemalıq jańalanıwlar proaktivlilikti óz ishine aladı, onda Siri hám jetilistirilgen izlew birlestirilip, operaciyalıq sistemanı informaciyaǵa (mısalı, waqıt hám orın sıyaqlı) kontekstlik jaqtan kóbirek xabardar etedi hám paydalanıwshıǵa informaciyanı aldın-ala usına aladı. Izlew ushın proaktiv intellekt hawa-rayı, sport, jańalıqlar hám basqalardı qamtıǵan tez nátiyjelerdi vidjet sıyaqlı formatta kórsete aladı. iOS 9 sonday-aq iPad ushın kóp wazıypalılıqtıń bir neshe túrin qostı. iOS 9.3 versiyasında Apple Night Shift (Túńgi rejim) rejimin qostı, bul qurılma displeyiniń reńin jıllıraq, «kók jaqtılıq» azıraq bolǵan túske ózgertip, paydalanıwshılardıń kóz densawlıǵına unamsız tásirlerdi azaytıwǵa járdem beredi. Qosımsha, iOS 9 iPhone 6s telefonlarındaǵı sensorlı displey texnologiyasına tiykarlanǵan Quick Actions (Tez háreketler) hám Peek and Pop sıyaqlı jańa paydalanıwshı tájiriybesi funkciyaların alıp keldi. Quick Actions - bul tiykarǵı ekrandaǵı qosımsha belgilerindegi qısqa jollar. Paydalanıwshılar aldın-ala kórilgen kontentti tolıq kóriniske kirgizbesten («Pop») aldın, aǵımdaǵı ekrannan shıqpastan kontentti aldın-ala kóre aladı («Peek»).

iOS 9 unamlı bahalandı. Sınshılar belsendilikti hám Siri di Xabarlandırıw Orayın barlıq informaciya ushın oraylıq orınǵa aylandırǵanı ushın, sonday-aq keleshektegi jańalanıwlardıń funkcionallıqtı jaqsılaw potencialı ushın maqtadı. iPad ushın jańa kóp wazıypalılıq funkciyaları, sonday-aq Notes qosımshasındaǵı súwret salıw hám foto qoyıw funkciyaları da maqtawǵa ılayıq boldı. Biraq, [[Apple News]] qosımshası jaqsı kórinisli maqalalardıń azlıǵı ushın, al Apple Maps bolsa jámiyetlik transporttı qollap-quwatlawdıń sheklengen geografiyalıq qoljetimliligi ushın sınǵa alındı.

Shıǵarılǵannan keyin bes kún ótkennen soń, Apple iOS 9 «belsendi» iOS qurılmalarınıń 50% ten aslamına ornatılǵanın járiyaladı, bunı Apple «jańa operaciyalıq sistema ushın eń tez qabıllaw dárejesi» dep sıpatladı.

iOS 9 klassikalıq «slayder» háreketin qollanatuǵın iOS tıń sońǵı versiyası bolıp tabıladı. iOS 10 shıǵıwı menen Apple «Búgin» (Today view) kórinisin engizdi, oǵan bloklanǵan ekranda ońǵa ısırıw arqalı kiriw múmkin boldı. Apple iOS 10 da «ısırıp ashıw» funkciyasın alıp tasladı, sebebi paydalanıwshılar telefondı ekrandı ısırıw arqalı ashpaqshı bolǵanda, telefondı ashıwdıń ornına, bul olardı jańa «Búgin» kórinisine alıp baratuǵın bolǵanlıqtan aljasıwlarǵa alıp keletuǵın edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://bgr.com/tech/ios-10-swipe-unlock-press-home/| bet = Apple has replaced 'slide to unlock' with something really dumb| arxivurl = https://web.archive.org/web/20211017104907/https://bgr.com/tech/ios-10-swipe-unlock-press-home/| arxivsáne = 2021-jıl 17-oktyabr | avtor = Smith| at = Chris| sáne = 2016-jıl 14-iyun | til = en-US| jumıs = BGR| qaralǵan sáne = 2022-jıl 8-may }}&lt;/ref&gt;.
iOS 9 - bul [[iPhone 4s]], iPad 2 hám iPad (3-áwlad) sıyaqlı 30 kontaktlı dok-konnektorı bar qurılmalar menen úylesimli iOS tıń sońǵı versiyası. Bul sonday-aq iPad Mini (1-áwlad) hám sońǵı 32-bitlik [[iPod Touch]], yaǵnıy iPod Touch (5-áwlad)tı qollap-quwatlaytuǵın iOS tıń sońǵı versiyası. iOS 9 dıń miyrasxorı, iOS 10, A5 yamasa A5X chipleri bar qurılmalardı qollap-quwatlawdı toqtatadı.

== Sholıw ==
[[Fayl:IOS_9.3_iPad_Pro.png|oñğa|nobaý|274x274 nükte|iOS 9.3 tiń 9,7 dyuymlik iPad Pro (1-áwlad) tiykarǵı ekranı]]
iOS 9 2015-jıl 8-iyunda Apple kompaniyasınıń Dúnyajúzlik baǵdarlamashılar konferenciyasında usınıldı, birinshi beta-versiyası tiykarǵı bayanattan keyin dizimnen ótken baǵdarlamashılar ushın qoljetimli etildi, al jámiyetlik beta-versiyası iyul ayında usınıldı&lt;ref name=&quot;Announce&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2015/6/8/8730557/apple-ios9-release-wwdc-2015| bet = Apple announces iOS 9, release later this year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170206023203/http://www.theverge.com/2015/6/8/8730557/apple-ios9-release-wwdc-2015| arxivsáne = 2017-jıl 6-fevral | avtor = Seifert| at = Dan| sáne = 2015-jıl 8-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/ios-9-beta-users-can-sign-up-for-beta-scheme-to-get-new-iphone-operating-system-in-july-10306392.html| bet = iOS 9 beta: users can sign up for beta scheme to get new iPhone operating system in July| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160729221113/http://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/ios-9-beta-users-can-sign-up-for-beta-scheme-to-get-new-iphone-operating-system-in-july-10306392.html| arxivsáne = 2016-jıl 29-iyul | avtor = Griffin| at = Andrew| sáne = 2015-jıl 8-iyun | jumıs = [[The Independent]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.telegraph.co.uk/technology/apple/11662734/iOS-9-everything-we-know-after-WWDC-2015.html| bet = iOS 9: what we've learnt from WWDC 2015| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160304051528/http://www.telegraph.co.uk/technology/apple/11662734/iOS-9-everything-we-know-after-WWDC-2015.html| arxivsáne = 2016-jıl 4-mart | avtor = Curtis| at = Sophie| sáne = 2015-jıl 9-iyun | jumıs = [[The Daily Telegraph]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Bul keń jámiyetshiliktiń iOS tıń jańa versiyaların rásmiy shıǵarılıwınan aldın sınap kóriw imkaniyatına iye bolǵan birinshi jaǵday edi. Apple kompaniyasınıń Internet Programmalıq Támiynatı hám Xızmetleri boyınsha aǵa vice-prezidenti Eddi Kyudiń Fast Company ge aytıwınsha, jámiyetlik beta-baǵdarlaması «Kartalar sebepli» baslanǵan, bul kompaniyanıń dáslepki kúnlerinde áhmiyetli mashqalalarǵa ushıraǵan Apple Maps qosımshasınıń iske qosılıwına baylanıslı edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.fastcompany.com/3062090/tim-cooks-apple/playing-the-long-game-inside-tim-cooks-apple| bet = Playing The Long Game Inside Tim Cook's Apple| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170414121749/https://www.fastcompany.com/3062090/tim-cooks-apple/playing-the-long-game-inside-tim-cooks-apple| arxivsáne = 2017-jıl 14-aprel | avtor = Tetzeli| at = Rick| sáne = 2016-jıl 8-avgust | jumıs = [[Fast Company (magazine)|Fast Company]]| baspaxana = Mansueto Ventures| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-iyul }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/8/8/12401638/apple-created-ios-beta-because-maps| bet = Apple created the iOS public beta because its Maps app was so bad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161113052020/http://www.theverge.com/2016/8/8/12401638/apple-created-ios-beta-because-maps| arxivsáne = 2016-jıl 13-noyabr | avtor = Welch| at = Chris| sáne = 2016-jıl 8-avgust | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-iyul }}&lt;/ref&gt;.

iOS 9 rásmiy túrde 2015-jıl 16-sentyabrde shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2015/9/9/9245073/apple-ios-9-download-release-date-iphone-upgrade| bet = iOS 9 will be released on September 16th| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161025164014/http://www.theverge.com/2015/9/9/9245073/apple-ios-9-download-release-date-iphone-upgrade| arxivsáne = 2016-jıl 25-oktyabr | avtor = Brandom| at = Russell| sáne = 2015-jıl 9-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 10-noyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/ios-9-release-sept-16/| bet = iOS 9 to be released Sept. 16| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161111061155/https://www.cnet.com/news/ios-9-release-sept-16/| arxivsáne = 2016-jıl 11-noyabr | avtor = German| at = Kent| sáne = 2015-jıl 9-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 10-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

== Sistema ózgeshelikleri ==

=== 3D Touch ===
iPhone 6s hám iPhone 6s Plus telefonlarında iOS 9 ǵa 3D Touch dep atalatuǵın sensorlı displey imkaniyatı kirgizilgen. Ol ayırım Apple MacBook kompyuterleriniń trekpadında ushırasatuǵın Force Touch qa uqsaydı. 3D Touch imkaniyatın qollap-quwatlaytuǵın qosımshalarǵa Tez háreketler hám qısqa jollar qosılǵan bolıp, olar qosımsha belgishesine biraz qattıraq basıw arqalı iske túsedi. Ol sonday-aq Peek hám Pop dep atalatuǵın háreketlerdi usınadı, bul paydalanıwshılarǵa qalqıp turıwshı aynada hár qanday kontentti aldın-ala kóriw («Peek») ushın bekkem uslap turıwǵa múmkinshilik beredi, sońınnan, qálewi boyınsha, kontentti tolıq kóriniske kirgiziw («Pop») ushın qosımsha basım túsiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/how-to/iphone-6s-3d-touch/| bet = How to Use 3D Touch on iPhone 6s and 6s Plus| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161121223000/http://www.macrumors.com/how-to/iphone-6s-3d-touch/| arxivsáne = 2016-jıl 21-noyabr | avtor = Gil| at = Lory| sáne = 2015-jıl 30-oktyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

iPhone 6S tegi Taptic Engine paydalanıwshılar ekrandı qattıraq basqan sayın taktillik (sezimlik) juwap beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.ibtimes.co.uk/iphone-6s-iphone-6s-plus-first-look-hands-3d-touch-1519139| bet = iPhone 6s and iPhone 6s Plus first look: Hands-on with 3D Touch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161228061256/http://www.ibtimes.co.uk/iphone-6s-iphone-6s-plus-first-look-hands-3d-touch-1519139| arxivsáne = 2016-jıl 28-dekabr | avtor = Arthur| at = Charles| sáne = 2015-jıl 9-sentyabr | jumıs = [[International Business Times]]| baspaxana = [[IBT Media]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Batareya ===
iOS 9 batareyanı únemlewshi eki áhmiyetli jańalanıw menen keledi. Telefon ekranı tómen qaratıp qoyılǵanda, xabarlandırıwlar kelgende ekran janbaydı. Apple sonday-aq Tómen Energiya Jumsaw Rejimin (Low Power Mode) qostı, bul fon xızmetleri hám animaciyalarǵa jumsalatuǵın energiya muǵdarın ózgertedi. Mısalı, Tómen Energiya Jumsaw Rejimi waqtında fonlıq qosımshalardı jańalaw hám push elektron pochta xızmetleri toqtatıladı. Telefon batareyasınıń dárejesi 20% ke jetkende, paydalanıwshılarǵa avtomatlı túrde Tómen Energiya Jumsaw Rejimin isletiw usınıs etiledi, bul ekrannıń joqarǵı qatarındaǵı status panelindegi batareya belgisiniń reńin sarıǵa ózgertedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/how-to-use-low-power-mode-on-ios-9/| bet = How to use low-power mode on iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221090254/https://www.cnet.com/how-to/how-to-use-low-power-mode-on-ios-9/| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2015-jıl 16-iyul | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Batareya dárejesi 80% ten asqanda, Tómen Energiya Jumsaw Rejimi avtomatlı túrde óshedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://bgr.com/2015/09/29/ios-9-batter-life-trick-low-power-mode/| bet = This obvious iOS 9 trick helps your iPhone battery last much longer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171013013454/http://bgr.com/2015/09/29/ios-9-batter-life-trick-low-power-mode/| arxivsáne = 2017-jıl 13-oktyabr | avtor = Smith| at = Chris| sáne = 2015-jıl 29-sentyabr | jumıs = [[Boy Genius Report|BGR]]| baspaxana = [[Penske Media Corporation]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 12-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Dizayn ===
San Francisco, jańa sistema shrifti, iOS tıń sistemalı shrifti sıpatında Helvetica Neue di almastırdı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.wired.com/2015/06/apple-abandoned-worlds-beloved-typeface/| bet = Why Apple Abandoned the World's Most Beloved Typeface| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150613012051/http://www.wired.com/2015/06/apple-abandoned-worlds-beloved-typeface/| arxivsáne = 2015-jıl 13-iyun | avtor = Stinson| at = Liz| sáne = 2015-jıl 9-iyun | jumıs = [[Wired (website)|Wired]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2015/09/16/apple-ios-9-font| bet = All hail Apple's new iOS 9 font, San Francisco| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170109183948/http://mashable.com/2015/09/16/apple-ios-9-font/| arxivsáne = 2017-jıl 9-yanvar | avtor = Strange| at = Adario| sáne = 2015-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

iOS 9 Xabarlandırıw Orayına hár qanday jalǵanǵan Bluetooth qurılmasınıń batareyasınıń xızmet múddetin hám zaryadlaw statusın kórsetetuǵın jańa batareya vidjetin qostı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://theappfactor.com/how-to-add-ios-9-battery-widget-to-notification-center/| bet = How to add the iOS 9 battery widget to Notification Center| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161228032819/https://theappfactor.com/how-to-add-ios-9-battery-widget-to-notification-center/| arxivsáne = 2016-jıl 28-dekabr | avtor = Kazmucha| at = Allyson| sáne = 2015-jıl 18-sentyabr | jumıs = The App Factor| qaralǵan sáne = 2016-jıl 28-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.tekrevue.com/tip/ios-9-battery-widget-notification-center/| bet = New in iOS 9: Track iPhone Accessory Battery Life in Notification Center| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161228032923/https://www.tekrevue.com/tip/ios-9-battery-widget-notification-center/| arxivsáne = 2016-jıl 28-dekabr | avtor = Tanous| at = Jim| sáne = 2015-jıl 28-sentyabr | jumıs = TekRevue| qaralǵan sáne = 2016-jıl 28-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Shift tuymesi belsendi emes bolǵanda, aldınǵı iOS versiyalarındaǵıday barlıq háriplerdiń bas hárip penen kórsetiliwiniń ornına, klaviaturada kishi háripler kórsetiledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2015/06/08/ios-9-shift-key/| bet = Here's how Apple finally fixed the shift key in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160923011117/https://9to5mac.com/2015/06/08/ios-9-shift-key/| arxivsáne = 2016-jıl 23-sentyabr | avtor = Beasley| at = Mike| sáne = 2015-jıl 8-iyun | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Ornatıw ===
iOS 9, iOS 8 ge qaraǵanda kishirek jańalanıw bolıp, iOS 8 ushın 4.58 GB orın talap etilse, bul tek 1.3 GB orın talap etedi&lt;ref name=&quot;Installation&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2015/06/23/ios-9-app-delete-reinstall-os-update-feature/| bet = iOS 9 Includes New Auto App Delete/Reinstall Feature for OS Updates on Devices With Insufficient Space| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170103003255/http://www.macrumors.com/2015/06/23/ios-9-app-delete-reinstall-os-update-feature/| arxivsáne = 2017-jıl 3-yanvar | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2015-jıl 23-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Qosımsha, iOS 9 jańalanıwdıń ornatılıwına ruqsat beriw ushın qosımshalardı waqıtsha óshiriw imkaniyatın óz ishine aladı. Jańalanıw ornatılǵannan keyin, qosımshalar App Store dan avtomatlı túrde qayta ornatıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2015/6/23/8834059/apple-ios-9-can-temporarily-delete-apps-before-updates| bet = iOS 9 can temporarily delete apps to make room for software updates| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170130003249/http://www.theverge.com/2015/6/23/8834059/apple-ios-9-can-temporarily-delete-apps-before-updates| arxivsáne = 2017-jıl 30-yanvar | avtor = Welch| at = Chris| sáne = 2015-jıl 23-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;. iOS 9 sonday-aq «qosımshanı ıqshamlaw» (app thinning) funkciyasına iye, onda pútkil qosımshanıń ornına hárbir jeke qurılmada qosımshalardı isletiw ushın tek zárúr bolǵan aktivler ǵana júklep alınadı, bul potencial túrde orındı únemleydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.trustedreviews.com/news/apple-fixes-flaw-that-prevented-ios-9-app-thinning| bet = Apple fixes flaw that prevented iOS 9 app-thinning| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160125204526/http://www.trustedreviews.com/news/apple-fixes-flaw-that-prevented-ios-9-app-thinning| arxivsáne = 2016-jıl 25-yanvar | avtor = Smith| at = Chris| sáne = 2015-jıl 6-oktyabr | jumıs = TrustedReviews| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-fevral }}&lt;/ref&gt;. Mısalı, jańa «qosımshanı ıqshamlaw» texnologiyası menen, paydalanıwshı jańa iPhone 6S telefonına jańa qosımshanı júklep alǵanda, júklep alınǵan maǵlıwmat tek sol qurılma ushın zárúr bolǵan súwretler hám maǵlıwmatlardı ǵana óz ishine aladı, sonlıqtan qurılmada qollanılmaytuǵın súwretler hám maǵlıwmatlar ushın orın talap etilmeydi.

=== Kóp wazıypalılıq ===
Birinshi ret, iOS 9 ónimdarlıqtı arttırıw ushın iPad qa bir qatar funkciyalardı qosadı. Bularǵa OS X El Capitan daǵı tájiriybege uqsas, jetilistirilgen kóp wazıypalılıq ushın Slide Over, Split Screen (Bólingen Ekran) hám Picture in Picture (Súwret ishinde súwret) kiredi. Slide Over paydalanıwshıǵa displeydiń oń shetinen ısırıw arqalı ekinshi qosımshanı tartıp kirgiziwge múmkinshilik beredi. Bul qosımsha ekrannıń 1/3 bólegin iyelep, ekrannıń oń tárepine jaylasadı, al fonda belsendi emes qaldırılǵan tolıq ekranlı qosımsha menen óz-ara baylanıs waqtınsha toqtatıladı. Bul funkciya paydalanıwshılarǵa tez wazıypalardı orınlawǵa, sońınnan qosımshanı qayta jabıwǵa múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/how-to-use-the-ipads-new-slide-over-feature-in-ios-9/| bet = How to use the iPad's new 'slide-over' feature in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160814023017/http://www.cnet.com/how-to/how-to-use-the-ipads-new-slide-over-feature-in-ios-9/| arxivsáne = 2016-jıl 14-avgust | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2015-jıl 28-avgust | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MacRumors Multitasking&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2015/09/16/ios-9-split-screen-multitasking-ipad/| bet = Inside iOS 9: Split-Screen Multitasking for the iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161229060035/http://www.macrumors.com/2015/09/16/ios-9-split-screen-multitasking-ipad/| arxivsáne = 2016-jıl 29-dekabr | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2015-jıl 16-sentyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Eger paydalanıwshı Slide Over aynasınıń janındaǵı uslaǵıshtı bassa yamasa aynanı ekrannıń shep tárepine qaray keńeytse, paydalanıwshı Split Screen (Bólingen Ekran) rejimine ótedi, bul olarǵa eki qosımsha menen bir waqıtta 50/50 proporciyasında qatar islesiwge múmkinshilik beredi. Paydalanıwshılar Slide Over rejiminde de, Split Screen kórinisinde de hárbir qosımshanıń joqarǵı bólegindegi uslaǵıshtı tómen tartıp, dizimnen basqa qosımshanı tańlaw arqalı ámeldegisin almastıra aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/get-to-know-the-ipads-new-split-view-feature-in-ios-9/| bet = Get to know the iPad's new 'split-view' feature in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170222021122/https://www.cnet.com/how-to/get-to-know-the-ipads-new-split-view-feature-in-ios-9/| arxivsáne = 2017-jıl 22-fevral | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2015-jıl 11-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

«Súwret ishinde súwret» (Picture in Picture) rejimi paydalanıwshılarǵa FaceTime qońırawların yamasa qollap-quwatlanatuǵın videolardı kishirek aynaǵa kishireytiwge hám iPad ta basqa wazıypalardı orınlaw waqtında olardı kóriwdi dawam ettiriwge múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/how-to-use-ios-9s-picture-in-picture-feature-with-youtube/| bet = How to use iOS 9's picture-in-picture feature with YouTube| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170225035309/https://www.cnet.com/how-to/how-to-use-ios-9s-picture-in-picture-feature-with-youtube/| arxivsáne = 2017-jıl 25-fevral | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2016-jıl 14-yanvar | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Bólingen ekran (Split Screen) kóp wazıypalılıq funkciyası tek iPad Air 2, iPad mini 4, hám iPad Pro ushın qoljetimli, al Slide Over hám «Súwret ishinde súwret» funkciyaları iPad Air, iPad Air 2, iPad mini 2 hám onnan keyingi jańaları, hám iPad Pro ushın qoljetimli&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.iphonehacks.com/2015/09/ipad-support-ios-9-split-view-slide-over-picture-in-picture.html| bet = Here are the iPads that will support iOS 9's Split View, Slide Over and Picture-in-Picture features| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220202425/http://www.iphonehacks.com/2015/09/ipad-support-ios-9-split-view-slide-over-picture-in-picture.html| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | avtor = Pandey| at = Rajesh| sáne = 2015-jıl 15-sentyabr | jumıs = iPhoneHacks.com| qaralǵan sáne = 2016-jıl 19-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Banner xabarlandırıwları basılıp, basqa qosımshanıń ashılıwına sebep bolǵanda, ekrannıń joqarǵı shep múyeshine paydalanıwshını aldınǵı qosımshaǵa qaytaratuǵın artqa qaytıw tuymesi qosılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/15/08/09/how-to-use-the-new-back-button-in-ios-9| bet = How to use the new back button in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170406110541/http://appleinsider.com/articles/15/08/09/how-to-use-the-new-back-button-in-ios-9| arxivsáne = 2017-jıl 6-aprel | avtor = Oliver| at = Sam| sáne = 2015-jıl 9-avgust | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;.

iPhone da iOS 9 qosımsha almastırǵıshınıń kórinisin iOS 8 degi qatar kórinisten kartaǵa uqsas kóriniske ózgertti.

=== Night Shift ===
Night Shift (Túńgi rejim) – bul iOS 9.3 te usınılǵan displey rejimi. Bul rejim qurılma displeyiniń reńlerin jıllıraq etedi, bul [[Microsoft Windows]] hám Apple macOS kompyuterleri ushın belgili baǵdarlama bolǵan F.lux qa uqsaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2016/01/11/apple-ios-9-3-night-shift/| bet = Apple Introduces New 'Night Shift' Feature in iOS 9.3| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161028063833/http://www.macrumors.com/2016/01/11/apple-ios-9-3-night-shift/| arxivsáne = 2016-jıl 28-oktyabr | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2016-jıl 11-yanvar | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/16/03/22/why-apples-night-shift-in-ios-93-will-help-you-get-a-better-nights-sleep| bet = Why Apple's Night Shift in iOS 9.3 will help you get a better night's sleep| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161225221935/http://appleinsider.com/articles/16/03/22/why-apples-night-shift-in-ios-93-will-help-you-get-a-better-nights-sleep| arxivsáne = 2016-jıl 25-dekabr | sáne = 2016-jıl 22-mart | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Iske qosılǵanda, ol funkciyanı qashan qosıw yamasa óshiriwdi belgilew ushın qurılmanıń saatı hám geografiyalıq ornalasıwın qollanadı. Zárúrlik boyınsha, paydalanıwshı qol menen keste ornata aladı yamasa ulıwma keste ornatpawı da múmkin. Qolaylı kiriw ushın Basqarıw Orayında jańa Night Shift almastırǵıshı bar. Night Shift parametrleri «Parametrler» (Settings) qosımshasında «Displey hám Jaqtılıq» (Display and Brightness) bóliminde jaylasqan, hám funkciyanı isletiw hám keste ornatıwdan tısqarı, paydalanıwshı displeydiń jılılıǵın da sazlay aladı&lt;ref name=&quot;About Night Shift&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/how-to/use-ios-9-3-night-shift-mode/| bet = How to Use Night Shift Mode in iOS 9.3| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161120081201/http://www.macrumors.com/how-to/use-ios-9-3-night-shift-mode/| arxivsáne = 2016-jıl 20-noyabr | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2016-jıl 14-yanvar | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

2016-jıl mart ayında iOS 9.3 te usınılǵanına qaramastan, eki aydan keyin iOS 9.3.2 shıqqanǵa shekem Night Shift hám Tómen Energiya Jumsaw Rejimin bir waqıtta qollanıw múmkin emes edi&lt;ref name=&quot;Night Shift and Low Power Mode&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2016/05/16/apple-releases-ios-9-3-2/| bet = Apple Releases iOS 9.3.2 With Support for Simultaneous Night Shift/Low Power Mode Usage| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161117213604/http://www.macrumors.com/2016/05/16/apple-releases-ios-9-3-2/| arxivsáne = 2016-jıl 17-noyabr | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2016-jıl 16-may | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Night Shift tek Apple A7 yamasa onnan jańa chiplerde ushırasatuǵın 64 bitlik processordı talap etedi, bul [[iPhone 4s]], [[iPhone 5]], [[iPhone 5c]], iPad 2, iPad 3, iPad 4, birinshi áwlad iPad Mini, hám 5-áwlad [[iPod Touch]] sıyaqlı eskirek iOS qurılmalarınıń Night Shift rejimin almaytuǵının ańlatadı.

=== Ónimdarlıq ===
iOS 9 Metal API keńeytilgen qollanılıwı sebepli ónimdarlıq hám tezlik jaqsılanıwların óz ishine aladı. Metal [[iOS 8]] de usınılǵan edi hám burın tek oyın baǵdarlamashıları ushın sheklengen edi. iOS 9 da Metal dı qollanıw onıń kópshilik tiykarǵı paydalanıwshı interfeysi elementleri hám grafikasın basqarıwına múmkinshilik beriw ushın keńeytilgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.ibtimes.co.uk/9-reasons-why-ios-9-will-make-your-old-iphone-feel-like-new-1519281| bet = 9 reasons why iOS 9 will make your old iPhone feel like new| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170420090946/http://www.ibtimes.co.uk/9-reasons-why-ios-9-will-make-your-old-iphone-feel-like-new-1519281| arxivsáne = 2017-jıl 20-aprel | avtor = McClelland| at = David| sáne = 2015-jıl 10-sentyabr | jumıs = [[International Business Times]]| baspaxana = [[IBT Media]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Belsendilik ===
Intellekt – iOS 9 dıń tiykarǵı imkaniyatlarınıń biri bolıp, ol jańadan birlestirilgen Siri hám Izlewden (burın Spotlight dep atalǵan), sonday-aq pútkil operaciyalıq sistemadaǵı «proaktivlikten» ibarat. iOS endi kontekstlik informaciyadan (mısalı, waqıt hám orın) kóbirek xabardar bolıp, paydalanıwshıǵa olardıń waqıtı hám kúsh-ǵayratın únemlew ushın aldın-ala kerek bolıwı múmkin nárselerdi proaktiv túrde usınadı. Teriw waqtında, Izlew funkciyası da Siri interfeysinde usınılǵanǵa uqsas, tez juwaplardı bir qaraǵanda kórinetuǵın, vidjetke uqsas formatta kórsetiw ushın jetilistirildi. Izlew ámeldegi hawa rayın, sport esapların, jańalıqlardı hám basqalardı kórsete aladı. Proaktiv usınısları bar Izlew ekranına xabarlandırıwlar aynasın tómen tartıw arqalı, Safari veb-brauzerinde izlew qatarı arqalı, yamasa tiykarǵı ekranda shepke qaray ısırıw arqalı kiriwge boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2015/09/ios-9-thoroughly-reviewed/5/#h5| bet = iOS 9, thoroughly reviewed| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221000039/http://arstechnica.com/apple/2015/09/ios-9-thoroughly-reviewed/5/#h5| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2015-jıl 16-sentyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Intellekt sonday-aq qosımshalarǵa da tarqaladı. Mısalı, Mail qosımshasında, eger xabar mazmunında tiyisli maǵlıwmatlar tabılsa, waqıyalar avtomatlı túrde Kalendarǵa qosılıwı múmkin, hám xabardı jazıw waqtında múmkin bolǵan qosımsha alıwshılar usınıs etiledi. Siri sonday-aq tiykarǵı tuymeni basıp turıw arqalı iske qosılǵanda, ekranda ne bar ekenligin biledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://money.cnn.com/gallery/technology/2015/06/09/9-best-ios-9-features| bet = 9 things you'll love about iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160304201101/http://money.cnn.com/gallery/technology/2015/06/09/9-best-ios-9-features/| arxivsáne = 2016-jıl 4-mart | avtor = Goldman| at = David| sáne = 2015-jıl 9-iyun | baspaxana = [[CNN]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Qáwipsizlik ===
iOS 9 bir neshe qáwipsizlik jaqsılanıwların usınadı. Ol standart retinde 6 tańbalı parol kodın (aldınǵı 4 cifrlı standarttan eki cifrǵa artıq) usınadı, sonday-aq eki faktorlı autentifikaciyanı qollap-quwatlaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/apple-ibm-passcode-security-six-digits-event-september-9/| bet = Apple just relieved a big security headache for work iPhones| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160304111616/http://www.zdnet.com/article/apple-ibm-passcode-security-six-digits-event-september-9/| arxivsáne = 2016-jıl 4-mart | avtor = Whittaker| at = Zack| sáne = 2015-jıl 10-sentyabr | jumıs = [[ZDNet]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://nakedsecurity.sophos.com/2015/06/10/ios-9-enhances-two-factor-authentication-introduces-6-digit-passcodes/| bet = iOS 9 enhances two factor authentication, introduces 6-digit passcodes| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161210013132/https://nakedsecurity.sophos.com/2015/06/10/ios-9-enhances-two-factor-authentication-introduces-6-digit-passcodes/| arxivsáne = 2016-jıl 10-dekabr | avtor = Munson| at = Lee| sáne = 2015-jıl 10-iyun | jumıs = Naked Security| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;. 6 tańbalı parol kodları álleqayda qáwipsizirek boldı, sebebi 4 tańbalı parol kodları ushın tek 10 000 múmkin bolǵan kombinaciya bolsa, endi 1 million múmkin bolǵan parol kod kombinaciyası payda boldı.

2015-jıl sentyabrdegi iOS 9 dıń dáslepki relizi aldınǵı iOS versiyalarındaǵı qáwipsizlik mashqalasın dúzetti, onda «kemshilik AirDrop paydalanıwshısınıń diapazonındaǵı hár qanday adamǵa maqsetli qurılmaǵa zıyanlı baǵdarlama ornatıwǵa hám jábirleniwshi kiriwshi AirDrop faylın biykar etse de, eksployttiń islewi ushın iOS sazlawların ózgertiwge múmkinshilik beretuǵın edi»&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/09/16/airdrop-ios-vulnerability/| bet = One Great Reason To Update To iOS 9 – A Nasty Silent AirDrop Attack Is In Town| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170215221433/http://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/09/16/airdrop-ios-vulnerability/| arxivsáne = 2017-jıl 15-fevral | avtor = Fox-Brewster| at = Thomas| sáne = 2015-jıl 16-sentyabr | jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-airdrop-flaw-leaves-users-vulnerable-to-exploit/| bet = Apple iOS 9 fixes serious AirDrop vulnerability| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221090252/https://www.cnet.com/news/apple-airdrop-flaw-leaves-users-vulnerable-to-exploit/| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Osborne| at = Charlie| sáne = 2015-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Parametrler ===
iOS 9 daǵı «Parametrler» (Settings) qosımshası parametrler hám opciyalardı tabıwdı ańsatlastıratuǵın jańa izlew qatarın óz ishine aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/2985017/ios/settings-in-ios-9-every-notable-change-you-need-to-know.html| bet = Settings in iOS 9: Every notable change you need to know| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161127171601/http://www.macworld.com/article/2985017/ios/settings-in-ios-9-every-notable-change-you-need-to-know.html| arxivsáne = 2016-jıl 27-noyabr | avtor = Ochs| at = Susie| sáne = 2015-jıl 21-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.iphonehacks.com/2015/10/how-to-search-settings-on-iphone-ipad-in-ios-9.html| bet = How to search Settings on iPhone or iPad in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171206201105/http://www.iphonehacks.com/2015/10/how-to-search-settings-on-iphone-ipad-in-ios-9.html| arxivsáne = 2017-jıl 6-dekabr | avtor = Obaizamomwan| at = Osas| sáne = 2015-jıl 7-oktyabr | jumıs = iPhoneHacks.com| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2015/9/18/9352327/new-ios-9-features-iphone-tips-tricks-guide| bet = The best iOS 9 features you don't know about yet| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170109180831/http://www.theverge.com/2015/9/18/9352327/new-ios-9-features-iphone-tips-tricks-guide| arxivsáne = 2017-jıl 9-yanvar | sáne = 2015-jıl 18-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 26-mart }}&lt;/ref&gt;. Paydalanıwshıda sonday-aq xabarlandırıwlardı olardıń qaysı qosımshadan kelgenine qaray toparlaw&lt;ref name=&quot;Forbes 25&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/gordonkelly/2015/09/19/apple-ios-9-secrets/| bet = Apple iOS 9 Has 25 Great Secret Features| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170415105224/https://www.forbes.com/sites/gordonkelly/2015/09/19/apple-ios-9-secrets/| arxivsáne = 2017-jıl 15-aprel | avtor = Kelly| at = Gordon| sáne = 2015-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/15/09/22/ios-9-tips-display-notification-center-alerts-individually-by-time| bet = iOS 9 tips: Free Notification Center alerts from app groupings| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170415200417/http://appleinsider.com/articles/15/09/22/ios-9-tips-display-notification-center-alerts-individually-by-time| arxivsáne = 2017-jıl 15-aprel | avtor = Edwards| at = Marty| sáne = 2015-jıl 22-sentyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-aprel }}&lt;/ref&gt;, hám «Biykar etiw ushın silkiw» (Shake to Undo) funkciyasın qosıw yamasa óshiriw imkaniyatı bar&lt;ref name=&quot;Redmond 45&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.redmondpie.com/the-hidden-ios-9-features-apple-didnt-tell-you-about/| bet = The 45 Hidden iOS 9 Features Apple Didn't Tell You About| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170415104427/http://www.redmondpie.com/the-hidden-ios-9-features-apple-didnt-tell-you-about/| arxivsáne = 2017-jıl 15-aprel | avtor = Ghani| at = Uzair| sáne = 2015-jıl 16-iyun | jumıs = Redmond Pie| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-aprel }}&lt;/ref&gt;.

=== Basqa ózgerisler ===
iPad ta klaviaturada eki barmaq penen súyrew kursordı ádettegi trekpad sıyaqlı erkin jıljıtıp, kursordı jaylastırıwdı hám tekstti belgilewdi ańsatlastıradı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.co.uk/feature/ipad/everything-you-need-know-about-ios-9-on-ipad-3621941/| bet = Complete guide to iOS 9 Multitasking on the iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170106151212/http://www.macworld.co.uk/feature/ipad/everything-you-need-know-about-ios-9-on-ipad-3621941/| arxivsáne = 2017-jıl 6-yanvar | avtor = Macro| at = Ashleigh| sáne = 2015-jıl 14-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Klaviaturadan trekpadqa ótiw funkciyası iPhone 6S hám 6S Plus telefonlarına da keńeytilgen, onda paydalanıwshılar trekpadtı isletiw ushın klaviaturanı 3D Touch (kúsh penen basıw) arqalı basa aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/15/10/11/how-to-use-ios-9s-keyboard-as-a-trackpad-with-3d-touch-on-iphone-6s-| bet = How to use iOS 9's keyboard as a trackpad with 3D Touch on iPhone 6s| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221090520/http://appleinsider.com/articles/15/10/11/how-to-use-ios-9s-keyboard-as-a-trackpad-with-3d-touch-on-iphone-6s-| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | sáne = 2015-jıl 11-oktyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq iPad ta kesiw, kóshiriw, qoyıw, biykar etiw hám qayta orınlaw funkciyaları ushın qısqa qatarlar paneli qosılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/how-use-shortcut-bar-ipad| bet = How to use the keyboard shortcut bar on iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161207193111/http://www.imore.com/how-use-shortcut-bar-ipad| arxivsáne = 2016-jıl 7-dekabr | avtor = Filipowicz| at = Luke| sáne = 2016-jıl 28-mart | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;, hám papkalar iPhone daǵı 9 benen salıstırǵanda hár bette 16 qosımshanı 4x4 tártibinde kórsetedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/15/07/08/ipad-home-screen-folders-now-display-16-apps-per-page-in-apples-new-ios-9-beta-3| bet = Inside iOS 9: iPad home screen folders now display 16 apps per page| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170320052107/http://appleinsider.com/articles/15/07/08/ipad-home-screen-folders-now-display-16-apps-per-page-in-apples-new-ios-9-beta-3| arxivsáne = 2017-jıl 20-mart | avtor = Hughes| at = Neil| sáne = 2015-jıl 8-iyul | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-mart }}&lt;/ref&gt;, bul bir papkada barlıǵı 240 qosımshaǵa shekem bolıwına múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2015/07/08/new-folders-ios-9/| bet = iOS 9 lets you store 105 more apps per folder on the iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171015150809/https://9to5mac.com/2015/07/08/new-folders-ios-9/| arxivsáne = 2017-jıl 15-oktyabr | avtor = Miller| at = Chance| sáne = 2015-jıl 8-iyul | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS 9 Wi-Fi Assist funkciyasın usındı – bul (standart boyınsha qosılǵan) múmkinshilik Wi-Fi baylanısı turaqsız bolǵanda telefondı avtomatlı túrde mobil maǵlıwmatlarǵa almastıradı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2015/09/28/ios-9-wifi-assist/| bet = iOS 9's WiFi Assist is killing your data plan| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170105083132/https://www.engadget.com/2015/09/28/ios-9-wifi-assist/| arxivsáne = 2017-jıl 5-yanvar | avtor = Baldwin| at = Roberto| sáne = 2015-jıl 28-sentyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://bgr.com/2015/09/28/ios-9-features-wi-fi-assist/| bet = There's a great new iOS 9 feature you might have to turn off right now| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161226093541/http://bgr.com/2015/09/28/ios-9-features-wi-fi-assist/| arxivsáne = 2016-jıl 26-dekabr | avtor = Smith| at = Chris| sáne = 2015-jıl 28-sentyabr | jumıs = [[Boy Genius Report|BGR]]| baspaxana = [[Penske Media Corporation]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/30/ignore-the-haters-wi-fi-assist-is-ios-9| bet = Ignore the haters: Wi-Fi Assist is the best new feature in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161013111413/https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/30/ignore-the-haters-wi-fi-assist-is-ios-9| arxivsáne = 2016-jıl 13-oktyabr | avtor = Hern| at = Alex| sáne = 2015-jıl 30-sentyabr | jumıs = [[The Guardian]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

Paydalanıwshıǵa ushıw informaciyası usınılǵan hár qanday waqıtta, paydalanıwshı sol ushıw ushın aldın-ala kóriwdi kóriw ushın siltemeni basa aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2015/09/17/ios-9-hidden-features/| bet = 12 hidden features in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170324160947/http://mashable.com/2015/09/17/ios-9-hidden-features/| arxivsáne = 2017-jıl 24-mart | avtor = Bell| at = Karissa| sáne = 2015-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 26-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/15/08/12/apple-brings-native-flight-tracking-support-to-ios-9-and-os-x-el-capitan| bet = Apple brings native flight tracking support to iOS 9 and OS X El Capitan| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170329211804/http://appleinsider.com/articles/15/08/12/apple-brings-native-flight-tracking-support-to-ios-9-and-os-x-el-capitan| arxivsáne = 2017-jıl 29-mart | sáne = 2015-jıl 12-avgust | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 10-iyun }}&lt;/ref&gt;.

== Qosımshalardıń ózgeshelikleri ==

=== iBooks ===
iOS 9.3 hám keyingi versiyalarında Safari yamasa [[iTunes]] arqalı iBooks qosımshasına saqlanǵan PDF fayllar [[iCloud]] penen sinxronlastırılıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2016/01/11/ios-9-3-gallery-night-shift-new-3d-touch-features-notes-touch-id-more/| bet = iOS 9.3 Gallery &amp; Feature List: Night Shift, New 3D Touch features, updated Health app, Notes Touch ID, more| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170128213424/https://9to5mac.com/2016/01/11/ios-9-3-gallery-night-shift-new-3d-touch-features-notes-touch-id-more/| arxivsáne = 2017-jıl 28-yanvar | avtor = Gurman| at = Mark| sáne = 2016-jıl 11-yanvar | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== iCloud ===
iOS 9 tiykarǵı ekranda iCloud Drive qosımshasın qosatuǵın parametrge iye. iCloud Drive paydalanıwshıǵa iCloud ta fayllar hám papkalardı saqlawǵa hám kórip shıǵıwǵa múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2015/06/08/dedicated-icloud-drive-app/| bet = Dedicated iCloud Drive App Included Within Settings of iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170226131147/https://www.macrumors.com/2015/06/08/dedicated-icloud-drive-app/| arxivsáne = 2017-jıl 26-fevral | avtor = Broussard| at = Mitchel| sáne = 2015-jıl 8-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 29-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2015/6/9/8750365/icloud-drive-app-ios-9| bet = iOS 9 has a hidden iCloud Drive app| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161229171431/http://www.theverge.com/2015/6/9/8750365/icloud-drive-app-ios-9| arxivsáne = 2016-jıl 29-dekabr | avtor = Byford| at = Sam| sáne = 2015-jıl 9-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 29-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2015/06/08/icloud-drive-app/| bet = iCloud Drive gets its own app on iOS 9, but it's hidden by default| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161229171718/https://9to5mac.com/2015/06/08/icloud-drive-app/| arxivsáne = 2016-jıl 29-dekabr | avtor = Beasley| at = Mike| sáne = 2015-jıl 8-iyun | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2016-jıl 29-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Densawlıq ===
iOS 8 de usınılǵan Health (Densawlıq) qosımshası iPhone da albomlıq (landshaft) rejimge iye boldı. Ol sonday-aq reproduktivlik densawlıq, ultrafiolet nurlanıwı, suwdı qabıl etiw hám háreketsiz jaǵday maǵlıwmatlarınıń túrlerin qollap-quwatlawdı qostı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/15/06/09/apples-expands-healthkit-in-ios-9-to-track-uv-exposure-water-intake-sexual-activity-ovulation| bet = Apple expands HealthKit in iOS 9 to track sexual activity, ovulation, UV exposure, water intake| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170209235235/http://appleinsider.com/articles/15/06/09/apples-expands-healthkit-in-ios-9-to-track-uv-exposure-water-intake-sexual-activity-ovulation| arxivsáne = 2017-jıl 9-fevral | avtor = Hughes| at = Neil| sáne = 2015-jıl 9-iyun | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-fevral }}&lt;/ref&gt;.

iOS 9.3 te ol sonday-aq Apple Watch tan uyqı, shınıǵıw hám salmaqtı baqlap baradı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/technology/2016/mar/21/ios-93-better-sleep-health-app-and-fingerprint-locking-for-notes| bet = iOS 9.3 now available with Night Shift mode to help you sleep| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170218234639/https://www.theguardian.com/technology/2016/mar/21/ios-93-better-sleep-health-app-and-fingerprint-locking-for-notes| arxivsáne = 2017-jıl 18-fevral | avtor = Gibbs| at = Samuel| sáne = 2016-jıl 21-mart | jumıs = [[The Guardian]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-fevral }}&lt;/ref&gt;.

=== Xabarlar ===
Xabarlar endi paydalanıwshıǵa tekstti izlewge hám sol tekstti belgilewge (hám aylandırıwǵa) múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.foxnews.com/tech/2015/09/17/10-more-hidden-features-in-ios.html| bet = 10 more hidden features in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170327081731/http://www.foxnews.com/tech/2015/09/17/10-more-hidden-features-in-ios.html| arxivsáne = 2017-jıl 27-mart | avtor = Epstein| at = Zach| sáne = 2015-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[Fox News]]| baspaxana = [[Fox Entertainment Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 26-mart }}&lt;/ref&gt;.

=== Kartalar ===
Apple Maps Baltimor, [[Berlin]], [[Chikago]], [[London]], [[Los-Andjeles]], [[Mexiko]], [[Nyu-York]], [[Parij]], Filadelfiya, [[San Francisco|San-Francisko]], [[Toronto]], hám Vashington (Kolumbiya Okrugi) ushın, sonday-aq «Qıtaydaǵı 300 den aslam orın» ushın jámiyetlik transport baǵdarların qollap-quwatlawdı qosadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/2932429/ios/apple-maps-in-ios-9-adds-public-transit-local-business-search.html| bet = Apple Maps in iOS 9 adds public transit, local business search| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160817191150/http://www.macworld.com/article/2932429/ios/apple-maps-in-ios-9-adds-public-transit-local-business-search.html| arxivsáne = 2016-jıl 17-avgust | avtor = Tabini| at = Marco| sáne = 2015-jıl 8-iyun | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Maps qosımshası endi jaqsılanǵan orın maǵlıwmatlarına iye, sonıń ishinde paydalanıwshıǵa jaqın jerdegi dúkanlardı, restoranlardı hám ishimlik ishetuǵın orınlardı usınıs etetuǵın «Jaqın átirapta» (Nearby) funkciyası bar. Awqat usınatuǵın orınlar ushın paydalanıwshılar qanday túrdegi awqattı qáleytuǵının anıq kórsete aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/2952647/ios/hands-on-with-maps-in-ios-9-introducing-public-transit-and-more-accurate-data.html| bet = Hands-on with Maps in iOS 9: Introducing public transit and more accurate data| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161010080659/http://www.macworld.com/article/2952647/ios/hands-on-with-maps-in-ios-9-introducing-public-transit-and-more-accurate-data.html| arxivsáne = 2016-jıl 10-oktyabr | avtor = McGarry| at = Caitlin| sáne = 2015-jıl 16-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2015/09/16/ios-9-apple-maps-transit-nearby/| bet = Inside iOS 9: Apple Maps Gains Transit Mode and Nearby Search| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161022065148/http://www.macrumors.com/2015/09/16/ios-9-apple-maps-transit-nearby/| arxivsáne = 2016-jıl 22-oktyabr | avtor = Rossignol| at = Joe| sáne = 2015-jıl 16-sentyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Jańalıqlar ===
iOS 9 jańa Apple News qosımshasın (Newsstand qosımshasın almastırıwshı) óz ishine aladı, ol hár túrli dereklerden jańalıqlardı Flipboard sıyaqlı uqsas stilde jıynaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/get-started-with-ios-9s-news-app/| bet = Get started with iOS 9's News app| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160812235332/http://www.cnet.com/how-to/get-started-with-ios-9s-news-app/| arxivsáne = 2016-jıl 12-avgust | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2015-jıl 11-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Qosımsha «tez júklenetuǵın hám maǵlıwmat beriwshi animaciyalarǵa hám tolıq qaplawshı súwretlerge iye mobil formatındaǵı maketke» iye. Qosımsha, News Safari veb-brauzerinen [[RSS]] lentaların qollap-quwatlaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2015/07/08/ios-9-beta-3-tidbits/| bet = iOS 9 Beta 3 Tidbits: 4x4 Folders on iPad, Screenshot and Selfie Folders, News App, and More| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161022174821/http://www.macrumors.com/2015/07/08/ios-9-beta-3-tidbits/| arxivsáne = 2016-jıl 22-oktyabr | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2015-jıl 8-iyul | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Shıǵarılǵan waqıtta, News qosımshası tek [[Amerika Qurama Shtatları|Amerika Qurama Shtatlarında]] qoljetimli boldı, biraq ol iOS 9.1 jańalanıwı menen Ullı Britaniya hám Avstraliyaǵa keńeytildi&lt;ref name=&quot;Apple News in UK and Australia&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2015/10/21/apple-releases-ios-9-1/| bet = Apple Releases iOS 9.1 With New Emoji, Live Photos Improvements| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160912045820/http://www.macrumors.com/2015/10/21/apple-releases-ios-9-1/| arxivsáne = 2016-jıl 12-sentyabr | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2015-jıl 21-oktyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

2016-jıldıń mart ayında Apple News platformasın barlıq jańalıqlar agentliklerine, sonıń ishinde ǵárezsiz blogerlerge de ashtı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/03/16/apple-news-opens-up/| bet = Apple opens its iOS News app to all publishers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160911000054/https://techcrunch.com/2016/03/16/apple-news-opens-up/| arxivsáne = 2016-jıl 11-sentyabr | avtor = Shu| at = Catherine| sáne = 2016-jıl 16-mart | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.vanityfair.com/news/2016/03/apple-news-opens-to-publishers| bet = Apple just opened its News app in a big way| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161018045330/http://www.vanityfair.com/news/2016/03/apple-news-opens-to-publishers| arxivsáne = 2016-jıl 18-oktyabr | avtor = Fox| at = Emily Jane| sáne = 2016-jıl 15-mart | jumıs = [[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Eskertpeler ===
Notes qosımshası iOS 9 da bir qatar jaqsılanıwlar aldı, sonıń ishinde dúziw sızıqlar ushın sızǵısh sıyaqlı hár túrli qurallar menen súwretler salıw imkaniyatı bar. Súwretler de qosılıwı múmkin, al veb-saytlarǵa hám Kartadaǵı orınlarǵa siltemeler esletpelerge qosılǵanda anaǵurlım belgili, vizual kóriniske iye boladı. iPad ta hám iPhone da albom rejiminde, Notes súwret salıw ushın hár túrli reń opciyalarına, sonday-aq óshirgishke iye. Belgilengen, markerlengen, sızıqshalı hám nomerlengen dizimlerdi qosqanda, keńeytilgen formatlaw opciyaları&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/15/06/12/inside-ios-9-apples-notes-app-is-greatly-enhanced-with-drawings-lists-pictures-links-more| bet = Inside iOS 9: Apple's Notes app is greatly enhanced with drawings, lists, pictures, links &amp; more| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161116155337/http://appleinsider.com/articles/15/06/12/inside-ios-9-apples-notes-app-is-greatly-enhanced-with-drawings-lists-pictures-links-more/| arxivsáne = 2016-jıl 16-noyabr | avtor = Hughes| at = Neil| sáne = 2015-jıl 12-iyun | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/2947866/ios/meet-the-new-notes-ios-9s-feature-packed-evernote-rival.html| bet = Meet the new Notes, iOS 9's feature-packed Evernote rival| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170129041137/http://www.macworld.com/article/2947866/ios/meet-the-new-notes-ios-9s-feature-packed-evernote-rival.html| arxivsáne = 2017-jıl 29-yanvar | avtor = McGarry| at = Caitlin| sáne = 2015-jıl 16-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Qosımsha sonday-aq [[iCloud]] tı qollap-quwatlaydı hám papkalardı ańsat jaratıwǵa imkaniyat beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/products/apple-ios-9/review/| bet = Apple iOS 9 review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170422034938/https://www.cnet.com/products/apple-ios-9/review/| arxivsáne = 2017-jıl 22-aprel | avtor = Ralph| at = Nate| sáne = 2015-jıl 16-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-aprel }}&lt;/ref&gt;.

iOS 9.3 te kirgizilgen qáwipsiz esletpeler funkciyası&lt;ref name=&quot;1970 Bug Fix and new Notes app&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2016/03/21/apple-releases-ios-9-3/| bet = Apple Releases iOS 9.3 With Night Shift, New Quick Actions, App Improvements, '1970' Bug Fix and More| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161027173442/http://www.macrumors.com/2016/03/21/apple-releases-ios-9-3/| arxivsáne = 2016-jıl 27-oktyabr | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2016-jıl 21-mart | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;, iOS paydalanıwshısına óz esletpelerin parol yamasa Touch ID menen qorǵawǵa múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/how-to-secure-the-notes-app-on-ios-9-3/| bet = How to secure the Notes app on iOS 9.3| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220222811/https://www.cnet.com/how-to/how-to-secure-the-notes-app-on-ios-9-3/| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2016-jıl 21-mart | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 19-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Fotosúwretler ===
iOS 9 daǵı Photos qosımshası fotosúwret kóriwshide jaqsılanǵan slayder sızıǵın, «Ekran kóshirmeleri» hám «Selfiler» albomların hám bir neshe fotosúwretti jekelep óshirmesten ańsat uslap turıw hám tańlaw imkaniyatın óz ishine aldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/ios-9-to-have-special-photo-albums-for-screenshots-and-selfies-10376996.html| bet = iOS 9 to have special photo albums for screenshots and selfies| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170216070122/http://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/ios-9-to-have-special-photo-albums-for-screenshots-and-selfies-10376996.html| arxivsáne = 2017-jıl 16-fevral | avtor = Griffin| at = Andrew| sáne = 2015-jıl 9-iyul | jumıs = [[The Independent]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 26-mart }}&lt;/ref&gt;. Ol sonday-aq paydalanıwshıǵa jańa Jasırıw opciyası arqalı jasırın materialdı jasırıwǵa múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://fieldguide.gizmodo.com/23-things-you-can-do-in-ios-9-that-you-couldnt-do-in-io-1731300214| bet = 23 Things You Can Do in iOS 9 That You Couldn't Do in iOS 8| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170204044132/http://fieldguide.gizmodo.com/23-things-you-can-do-in-ios-9-that-you-couldnt-do-in-io-1731300214| arxivsáne = 2017-jıl 4-fevral | avtor = Nield| at = David| sáne = 2015-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[Gizmodo]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 26-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.igeeksblog.com/how-to-hide-multiple-photos-videos-on-iphone-or-ipad-in-ios-9/| bet = How to Hide Multiple Photos/Videos on iPhone or iPad in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170327080258/https://www.igeeksblog.com/how-to-hide-multiple-photos-videos-on-iphone-or-ipad-in-ios-9/| arxivsáne = 2017-jıl 27-mart | avtor = Padhiyar| at = Jignesh| jumıs = iGeeksBlog| qaralǵan sáne = 2017-jıl 26-mart }}&lt;/ref&gt;. Qosımsha sonday-aq paydalanıwshıǵa video oynatılıp atırǵanda úlkeytiw ushın shımshıp úlkeytuwge múmkinshilik beredi.

=== Safari ===
iOS 9 shıǵarılıwı menen Safari veb-brauzeri úshinshi tárep kontentin bloklawshı qosımshalarǵa ruqsat beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/2984483/ios/hands-on-with-content-blocking-safari-extensions-in-ios-9.html| bet = Hands-on with content blocking Safari extensions in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161222190647/http://www.macworld.com/article/2984483/ios/hands-on-with-content-blocking-safari-extensions-in-ios-9.html| arxivsáne = 2016-jıl 22-dekabr | avtor = Fleishman| at = Glenn| sáne = 2015-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/2986298/ios/how-to-enable-safari-ad-blockers-in-ios-9.html| bet = How to enable Safari ad-blockers in iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221091117/http://www.macworld.com/article/2986298/ios/how-to-enable-safari-ad-blockers-in-ios-9.html| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Raymundo| at = Oscar| sáne = 2015-jıl 28-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Safari sonday-aq paydalanıwshılarǵa Oqıw rejiminiń kórinisin hárip hám fon reńi opciyaları menen sazlawǵa múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/customize-the-appearance-of-safaris-reader-mode-on-ios-9/| bet = Customize the appearance of Safari's Reader mode on iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170415104115/https://www.cnet.com/how-to/customize-the-appearance-of-safaris-reader-mode-on-ios-9/| arxivsáne = 2017-jıl 15-aprel | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2015-jıl 3-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-aprel }}&lt;/ref&gt;.

iOS 9 shıǵarılǵannan bir neshe kún ótkennen soń, reklamanı bloklawshı programmalıq támiynat [[App Store]] da birinshi orınlarǵa shıqtı, Peace qosımshasınıń baǵdarlamashısı Marko Armenttiń aytıwınsha, «veb-reklama hám minez-qulıqtı baqlaw qadaǵalawdan shıǵıp ketti. Olar qabıl etilmeytuǵın dárejede qorqınıshlı, hawlıqtırǵısh, biyzar etetuǵın hám qáwipsiz emes, hám olar qáwipli tezlik penen jamanlasıp baratır»&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/ad-blockers-top-apple-charts-as-ios-9-debuts/| bet = Ad blockers top Apple charts as iOS 9 debuts| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160906053530/http://www.cnet.com/news/ad-blockers-top-apple-charts-as-ios-9-debuts/| arxivsáne = 2016-jıl 6-sentyabr | avtor = Whitney| at = Lance| sáne = 2015-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/ad-blockers-help-some-and-hurt-others-top-apple-ios-app-pulled-for-being-too-blunt/| bet = Ad blockers help some and hurt others: Top Apple iOS app pulled for being too blunt| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160807184900/http://www.zdnet.com/article/ad-blockers-help-some-and-hurt-others-top-apple-ios-app-pulled-for-being-too-blunt/| arxivsáne = 2016-jıl 7-avgust | avtor = Miller| at = Matthew| sáne = 2015-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[ZDNet]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Watch ===
Apple Watch qosımshası tek Watch dep ózgertildi.

=== Shıjlan ===
Passbook qosımshası iOS 9 da Wallet (shıjlan) dep ózgertildi hám dúkannıń sadıqlıq kartaları, sıylıq kartaları, Discover kredit/debet kartaları hám Ullı Britaniyada [[Apple Pay]] ushın qollap-quwatlaw sıyaqlı kóplegen jańa ózgerislerdi óz ishine aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.techradar.com/news/phone-and-communications/mobile-phones/ios-9-wallet-using-the-shortcut-loyalty-cards-and-more-1305062| bet = iOS 9 Wallet: Using the shortcut, loyalty cards and more| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161127153807/http://www.techradar.com/news/phone-and-communications/mobile-phones/ios-9-wallet-using-the-shortcut-loyalty-cards-and-more-1305062| arxivsáne = 2016-jıl 27-noyabr | avtor = Bookwalter| at = J.R.| sáne = 2015-jıl 24-sentyabr | jumıs = [[TechRadar]]| baspaxana = [[Future plc]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Wallet qosımshasına sonday-aq qulplanǵan ekrannan da kiriwge boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/how-to-access-your-wallet-from-the-lock-screen-on-ios-9/| bet = How to access your Wallet from the lock screen on iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160816080448/http://www.cnet.com/how-to/how-to-access-your-wallet-from-the-lock-screen-on-ios-9/| arxivsáne = 2016-jıl 16-avgust | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2015-jıl 20-iyul | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

== Baǵdarlamashı API ları ==
iOS 9.3 te «Muzıka API» baǵdarlamashılarǵa qosımshalardı [[Apple Music]] aǵımlı xızmetine integraciyalawǵa múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2016/04/28/apple-music-new-api-ios-9-3/| bet = Apple Promotes New Apple Music API Introduced in iOS 9.3| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170321093736/https://www.macrumors.com/2016/04/28/apple-music-new-api-ios-9-3/| arxivsáne = 2017-jıl 21-mart | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2016-jıl 28-aprel | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 11-iyun }}&lt;/ref&gt;.

== Qabıl etiliwi ==
iOS 9 kóbinese unamlı pikirler aldı. The Verge xızmetkeri Den Seyfert Proactivity hám Siri daǵı jaqsılanıwlardı maqtap, xabarlandırıwlar ashılatuǵın menyusinde paydalanıwshıǵa kerek bolǵan kópshilik, hátte barlıq informaciyanıń bar ekenligin atap ótti. Ol Google dıń Google Now hám Microsoft tıń Cortana jeke járdemshilerine uqsas xızmetlerdi, geyde nátiyjelerge erisiwdiń «jaqsıraq hám hár túrli usılları» menen usınıs etetuǵının kórsetse de, iOS taǵı jaqsılanıwlar «keleshekte bunnan da kóp imkaniyatlar ushın tiykar jaratadı» dep atap ótti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2015/9/16/9336351/apple-ios-9-review-iphone-release| bet = Apple iOS 9 review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170110075530/http://www.theverge.com/2015/9/16/9336351/apple-ios-9-review-iphone-release| arxivsáne = 2017-jıl 10-yanvar | avtor = Seifert| at = Dan| sáne = 2015-jıl 16-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Engadget xızmetkeri Kris Velasko «kishi, oylastırılǵan» dizayn ózgerislerin unattı, biraq iPad ushın jańa kóp wazıypalılıq funkciyalarına, atap aytqanda Bólingen Ekrandı «ájayıp kishkene funkciya» dep atap, qattı tásirlendi. Degen menen, ol Apple News taǵı jaqsı kórinisli maqalalardıń az sanın sınǵa alıp, «siz ayırım maqalalardıń qalay isleniwinde ayırmashılıqtı bayqaysız – kópshiligi tek ǵana ústinde basılımnıń logotipi bar aq fondaǵı formatlanǵan tekst» dep jazdı hám sonday-aq, Apple Maps ta shıǵarılǵan waqıtta jámiyetlik transport baǵdarların qollap-quwatlaytuǵın orınlardıń sheklengen sanın atap ótti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2015/09/22/ios-9-review/| bet = iOS 9 review: Making the basics work even better| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161027185055/https://www.engadget.com/2015/09/22/ios-9-review/| arxivsáne = 2016-jıl 27-oktyabr | avtor = Velazco| at = Chris| sáne = 2015-jıl 22-sentyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;. TechRadar xızmetkeri Mett Svider Siri hám Proactivity dizimleri «bekkem» ekenligin jazdı hám xabarlandırıwlardıń qosımsha boyınsha emes, xronologiyalıq tártipte sortlanıwın unattı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.techradar.com/reviews/pc-mac/software/operating-systems/ios-9-1300933/review| bet = iOS 9 review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221091003/http://www.techradar.com/reviews/pc-mac/software/operating-systems/ios-9-1300933/review| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Swider| at = Matt| sáne = 2015-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[TechRadar]]| baspaxana = [[Future plc]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;. The Guardian xızmetkeri Semyuel Gibbs Notes taǵı súwret salıw hám fotosúwret kirgiziw, Telefon arqalı elektron xatlardaǵı belgisiz nomerlerdi anıqlaw hám naushniklerdi qosqanda Siri diń Music qosımshasın avtomat túrde iske túsiriwi sıyaqlı ornatılǵan qosımshalardaǵı ózgerislerdi joqarı bahaladı. Ol sonday-aq klaviaturadaǵı jańalanıwlardı maqtap, onı «paydalanıw ushın ádewir ańsat» dep atadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/apple-ios-9-review-iphone-ipad-software-better-battery-life-multitasking-siri| bet = iOS 9 review: an upgrade to jump for, or skip?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161024231613/https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/apple-ios-9-review-iphone-ipad-software-better-battery-life-multitasking-siri| arxivsáne = 2016-jıl 24-oktyabr | avtor = Gibbs| at = Samuel| sáne = 2015-jıl 15-sentyabr | jumıs = [[The Guardian]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Apple iOS 9 benen [[iPhone 4s]] ti ástenletiwi múmkin degen ayıplawlar boyınsha sud isine ushıradı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2015/12/31/iphone-4s-ios-9-lawsuit/#eXy9FfemJPqJ| bet = Apple faces $5 million lawsuit over allegedly slowing the iPhone 4S with iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160621002805/http://mashable.com/2015/12/31/iphone-4s-ios-9-lawsuit/#eXy9FfemJPqJ| arxivsáne = 2016-jıl 21-iyun | avtor = Wong| at = Raymond| sáne = 2015-jıl 31-dekabr | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/15/12/29/lawsuit-seeks-more-than-5m-from-apple-for-allegedly-slowing-older-iphones-with-ios-9-upgrade| bet = Lawsuit seeks more than $5M from Apple for slowing older iPhones with iOS 9 upgrade| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161213202538/http://appleinsider.com/articles/15/12/29/lawsuit-seeks-more-than-5m-from-apple-for-allegedly-slowing-older-iphones-with-ios-9-upgrade| arxivsáne = 2016-jıl 13-dekabr | avtor = Campbell| at = Mikey| sáne = 2015-jıl 29-dekabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.[jańalaw kerek]

On September 21, 2015, Apple announced that iOS 9 had been installed on more than 50% of &quot;active&quot; iOS devices, as measured by the [[App Store]]. According to Apple, this was &quot;the fastest adoption rate ever for a new operating system&quot;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2015/09/apple-ios-9-on-more-than-half-of-all-devices-fastest-adoption-rate-ever/| bet = Apple: iOS 9 on more than half of all devices, fastest adoption rate ever| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170107035326/http://arstechnica.com/apple/2015/09/apple-ios-9-on-more-than-half-of-all-devices-fastest-adoption-rate-ever/| arxivsáne = 2017-jıl 7-yanvar | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2015-jıl 21-sentyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/apple-touts-ios-9-adoption-rate-of-more-than-50/| bet = Apple: Latest iPhone, iPad software surpasses 50 percent adoption| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221093346/https://www.cnet.com/news/apple-touts-ios-9-adoption-rate-of-more-than-50/| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Whitney| at = Lance| sáne = 2015-jıl 21-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

== Máseleler ==

=== «53-qáte» qurılmanı islemey qaldırıw máselesi ===
2016-jıldıń fevral ayında xabar tarqatıwshı agentlikler, úshinshi tárep tárepinen ońlanǵan komponentleri (ásirese Touch ID barmaq izin tanıp biliw sensorı) bar belgili bir qurılmada iOS 9-ǵa jańalanǵan paydalanıwshılardıń telefonları paydalanıwǵa jaramsız bolıp qalǵanın xabarladı. «53-qáte» dep atalǵan bul másele&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/jaymcgregor/2016/02/05/iphone-6-killing-error-53-highlights-big-ios-9-problem| bet = iPhone 6 Killing 'Error 53' Highlights Big iOS 9 Problem| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161222085520/http://www.forbes.com/sites/jaymcgregor/2016/02/05/iphone-6-killing-error-53-highlights-big-ios-9-problem/| arxivsáne = 2016-jıl 22-dekabr | avtor = McGregor| at = Jay| sáne = 2016-jıl 5-fevral | jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/money/2016/feb/05/error-53-apple-iphone-software-update-handset-worthless-third-party-repair| bet = 'Error 53' fury mounts as Apple software update threatens to kill your iPhone 6| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161222040915/https://www.theguardian.com/money/2016/feb/05/error-53-apple-iphone-software-update-handset-worthless-third-party-repair| arxivsáne = 2016-jıl 22-dekabr | avtor = Brignall| at = Miles| sáne = 2016-jıl 5-fevral | jumıs = [[The Guardian]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;, iFixIt kompaniyasınıń aytıwınsha, tek [[IPhone 6|iPhone 6 hám 6 Plus]] qurılmalarına tiyisli edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://ifixit.org/blog/7889/whats-up-with-error-53/| bet = What's Up With Error 53?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161122143259/http://ifixit.org/blog/7889/whats-up-with-error-53/| arxivsáne = 2016-jıl 22-noyabr | avtor = Wiens| at = Kyle| sáne = 2016-jıl 5-fevral | jumıs = [[iFixIt]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Apple bılay dep málimledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2016/02/05/apple-iphone-error-53/| bet = Apple says the iPhone-breaking Error 53 is a security measure| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161022180457/https://www.engadget.com/2016/02/05/apple-iphone-error-53/| arxivsáne = 2016-jıl 22-oktyabr | avtor = Velazco| at = Chris| sáne = 2016-jıl 5-fevral | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;:&lt;blockquote&gt;
«Biz barmaq izi maǵlıwmatların Touch ID sensorı menen birgelki juplasqan qáwipsiz qorshaw arqalı qorǵaymız. iPhone Apple tárepinen wákil xızmet kórsetiwshi yamasa Apple usaqlap satıw dúkanı tárepinen Touch ID sensorına tásir etetuǵın ózgerisler ushın xızmet kórsetilgende, juplaw qayta tastıyıqlanadı. ... Bul tekseriw qurılma hám Touch ID menen baylanıslı iOS funkciyalarınıń qáwipsiz qalıwın támiyinleydi. Bul birgelki juplasıwsız, zıyankes Touch ID sensorı almastırılıp, qáwipsiz qorshawǵa kiriw múmkinshiligin alıwı múmkin. iOS juplasıwdıń ámelge aspaǵanın anıqlaǵanda, qurılmanıń qáwipsiz qalıwı ushın [[Apple Pay]] kirgizilgen Touch ID óshirip qoyıladı.»
&lt;/blockquote&gt;Apple máseleni sheshiw ushın fevral ayınıń aqırında iOS 9.2.1 diń jańa versiyasın shıǵardı&lt;ref name=&quot;9.2.1 error 53 fixed&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/02/18/apple-apologizes-and-updates-ios-to-restore-iphones-disabled-by-error-53/| bet = Apple Apologizes And Updates iOS To Restore iPhones Disabled By Error 53| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161223144111/https://techcrunch.com/2016/02/18/apple-apologizes-and-updates-ios-to-restore-iphones-disabled-by-error-53/| arxivsáne = 2016-jıl 23-dekabr | avtor = Panzarino| at = Matthew| sáne = 2016-jıl 28-fevral | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Sáneni qayta júklew máselesi ===
2016-jıl fevral ayında 64 bitlik qurılmalardı jaramsız awhalǵa keltiriwi múmkin bolǵan qáte tabıldı. Sáneni 1970-jıl 1-yanvarǵa ornatıw arqalı payda bolatuǵın bul qáte, batareya tawsılǵansha yamasa waqıt sazlawı 1-yanvardan ótkenshe qurılmanıń qayta júkleniw procesinde turıp qalıwına sebep bolatuǵın edi. Uqsas qáte 32 bitlik qurılmalarǵa da tiyisli, onda batareya 0% zaryadtı kórsetetuǵın edi hám Wi-Fi óshiriledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/technology/2016/feb/12/setting-the-date-to-1-january-1970-will-brick-your-iphone-ipad-or-ipod-touch| bet = Setting the date to 1 January 1970 will brick your iPhone, iPad or iPod touch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221152315/https://www.theguardian.com/technology/2016/feb/12/setting-the-date-to-1-january-1970-will-brick-your-iphone-ipad-or-ipod-touch| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Gibbs| at = Samuel| sáne = 2016-jıl 12-fevral | jumıs = [[The Guardian]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;. 2016-jıl 21-martta shıǵarılǵan iOS 9.3 bul máseleni sheshti.

=== 9.7 dyuymlik iPad Pro qátesi ===
2016-jıl may ayında Apple iOS 9.3.2 ni shıǵardı. Jańalawdan keyin onıń ayırım 9.7 dyuymlik iPad Pro lardı «&lt;nowiki/&gt;[[iTunes]] ke jalǵań» xabarı hám iTunes te planshetti qayta tiklew múmkin emesligi tuwralı «Error 56» xabarı menen toqtatıp taslaǵanı haqqında xabarlar payda boldı&lt;ref name=&quot;9.7-inch iPad Pro bricked&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2016/05/16/ios-9-3-2-bricking-some-9-7-ipad-pros/| bet = iOS 9.3.2 Bricking Some 9.7-inch iPad Pro Devices With 'Error 56' Message [Updated]| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221090713/http://www.macrumors.com/2016/05/16/ios-9-3-2-bricking-some-9-7-ipad-pros/| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2016-jıl 16-may | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2016/06/apple-pulls-ios-9-3-2-update-for-9-7-inch-ipad-pro-after-reports-of-bricking/| bet = After bricking saga, Apple re-posts iOS 9.3.2 update for 9.7-inch iPad Pro [Updated]| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221000357/http://arstechnica.com/apple/2016/06/apple-pulls-ios-9-3-2-update-for-9-7-inch-ipad-pro-after-reports-of-bricking/| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2016-jıl 2-iyun | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Apple 2016-jıl iyun ayında versiyanıń qayta shıǵarılıwı máseleni sheshkenshe, 9.7 dyuymlik iPad Pro ushın 9.3.2 jańalanıwın waqıtsha toqtattı&lt;ref name=&quot;Bricking issue fixed&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2016/06/02/apple-releases-ios-9-3-2-for-9-7-ipad-pro/| bet = Apple Releases Updated Version of iOS 9.3.2 for 9.7-Inch iPad Pro| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161120001734/http://www.macrumors.com/2016/06/02/apple-releases-ios-9-3-2-for-9-7-ipad-pro/| arxivsáne = 2016-jıl 20-noyabr | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2016-jıl 2-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== iBooks toqtap qalıwı ===
2016-jıl iyul ayında iOS 9.3.3 tiń shıǵarılıwınan keyin iBooks dúkanınıń isten shıqqanı haqqında xabarlar payda boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/gordonkelly/2016/07/22/apple-ios-9-3-3-ibooks-ipads/| bet = Apple iOS 9.3.3 Has A Nasty Surprise| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161222121510/http://www.forbes.com/sites/gordonkelly/2016/07/22/apple-ios-9-3-3-ibooks-ipads/| arxivsáne = 2016-jıl 22-dekabr | avtor = Kelly| at = Gordon| sáne = 2016-jıl 22-iyul | jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Degen menen, Apple avgust ayında waqıttıń sáykes keliwi ekenin hám iBooks qosımshasınıń toqtap qalıwı programmalıq támiynat jańalanıwı emes, al server máselesiniń nátiyjesi ekenin túsindirdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/gordonkelly/2016/08/01/apple-ios-9-3-3-server-problems/| bet = Apple Confirms Problem Around iOS 9.3.3| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161107175202/http://www.forbes.com/sites/gordonkelly/2016/08/01/apple-ios-9-3-3-server-problems/| arxivsáne = 2016-jıl 7-noyabr | avtor = Kelly| at = Gordon| sáne = 2016-jıl 1-avgust | jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Shpionlıq programma hújimi ===
2016-jıl avgust ayında iOS 9.3.5 shıǵarılıwı úsh kritikalıq qáwipsizlik kemshiligin dúzetti. Bul kemshilikler jasırın túrde djeylbreykti (operaciyalıq sistema sheklewlerin alıp taslawdı) isletip, «Pegasus» dep atalatuǵın shpionlıq programmanı zıyanlı túrde ornatıw ushın paydalanılıwı múmkin edi. Pegasus tekst xabarların, elektron pochtalardı uslap alıp oqıwı, qońırawlardı baqlawı, telefonnıń ornalasıwın anıqlawı, mikrofondı aktivlestiriwi hám iMessage, [[Gmail]], Viber, [[Facebook]], [[WhatsApp]], [[Telegram]] hám [[Skype]] sıyaqlı (biraq olar menen sheklenbegen) qosımshalardan informaciya jıynay aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2016/08/25/everything-we-know-about-nso-group-the-professional-spies-who-hacked-iphones-with-a-single-text/| bet = Everything We Know About NSO Group: The Professional Spies Who Hacked iPhones With A Single Text| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170110135726/http://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2016/08/25/everything-we-know-about-nso-group-the-professional-spies-who-hacked-iphones-with-a-single-text/| arxivsáne = 2017-jıl 10-yanvar | avtor = Fox-Brewster| at = Thomas| sáne = 2016-jıl 25-avgust | jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Kemshiliklerdiń tabılıwı 9.3.5 jańalanıwı shıǵarılıwınan 10 kún aldın bolǵan. [[Birlesken Arab Ámirlikleri|Arab]] adam huqıqları qorǵawshısı Axmed Mansur gúmanlı siltemesi bar gúmanlı tekst xabarın aldı hám onı Citizen Lab qa jiberdi. Lookout penen birgelikte alıp barılǵan tergew, eger Mansur siltemeni bassa, onıń telefonı djeylbreyk etilip, oǵan shpionlıq programma ornatılatuǵının anıqladı. Citizen Lab bul hújimdi «nızamlı uslap alıw» ushın Pegasus tı húkimetlerge satatuǵın NSO Group dep atalatuǵın Izrail baqlaw kompaniyası menen baylanıstırdı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.vice.com/en/article/government-hackers-iphone-hacking-jailbreak-nso-group/| bet = Government Hackers Caught Using Unprecedented iPhone Spy Tool| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200903100656/https://www.vice.com/en_us/article/3da5qj/government-hackers-iphone-hacking-jailbreak-nso-group| arxivsáne = 2020-jıl 3-sentyabr | avtor = Franceschi-Bicchierai| at = Lorenzo| sáne = 2016-jıl 25-avgust | til = en-US| jumıs = Vice| qaralǵan sáne = 2019-jıl 4-iyun }}&lt;/ref&gt;.

Máseleniń qanshelli keń tarqalǵanı haqqında Lookout óz blogında bılay dep túsindirdi: «Biz bul shpionlıq programmanıń kod ishindegi ayırım kórsetkishlerge tiykarlanıp, ádewir waqıt dawamında erkin aylanısta bolǵanına isenemiz» hám kodtıń «&lt;nowiki/&gt;[[iOS 7]] ge shekemgi mánisleri bar yadrolıq kartalaw kestesiniń» belgilerin kórsetetuǵının atap ótti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://blog.lookout.com/blog/2016/08/25/trident-pegasus/| bet = Sophisticated, persistent mobile attack against high-value targets on iOS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161217041121/https://blog.lookout.com/blog/2016/08/25/trident-pegasus/| arxivsáne = 2016-jıl 17-dekabr | sáne = 2016-jıl 25-avgust | jumıs = Lookout| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Shpionlıq programma haqqındaǵı jańalıqlar ǵalaba xabar qurallarında áhmiyetli dárejede itibarǵa alındı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.nytimes.com/2016/08/26/technology/apple-software-vulnerability-ios-patch.html| bet = IPhone Users Urged to Update Software After Security Flaws Are Found| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220110442/http://www.nytimes.com/2016/08/26/technology/apple-software-vulnerability-ios-patch.html| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | avtor = Perlroth| at = Nicole| sáne = 2016-jıl 25-avgust | jumıs = [[The New York Times]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.businessinsider.com/pegasus-nso-group-iphone-2016-8| bet = Inside 'Pegasus,' the impossible-to-detect software that hacks your iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221162145/http://www.businessinsider.com/pegasus-nso-group-iphone-2016-8| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Szoldra| at = Paul| sáne = 2016-jıl 26-avgust | jumıs = [[Business Insider]]| baspaxana = [[Axel Springer SE]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://variety.com/2016/digital/news/iphone-hack-pegasus-malware-security-ios-update-1201845700/| bet = This App Can Tell if an iPhone Was Hacked With Latest Pegasus Spy Malware| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221162858/http://variety.com/2016/digital/news/iphone-hack-pegasus-malware-security-ios-update-1201845700/| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Roettgers| at = Janko| sáne = 2016-jıl 26-avgust | jumıs = [[Variety (magazine)|Variety]]| baspaxana = [[Penske Media Corporation]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.wired.com/2016/08/hacking-group-selling-ios-vulnerabilities-state-actors/| bet = A Hacking Group Is Selling iPhone Spyware to Governments| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221163133/https://www.wired.com/2016/08/hacking-group-selling-ios-vulnerabilities-state-actors/| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Newman| at = Lily Hay| sáne = 2016-jıl 25-avgust | jumıs = [[Wired (website)|Wired]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.usatoday.com/story/tech/2016/08/25/apple-issues-security-update-prevent-iphone-spyware/89347242/| bet = Apple issues security update to prevent iPhone spyware| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160830100432/http://www.usatoday.com/story/tech/2016/08/25/apple-issues-security-update-prevent-iphone-spyware/89347242/| arxivsáne = 2016-jıl 30-avgust | avtor = Swartz| at = Jon| sáne = 2016-jıl 26-avgust | jumıs = [[USA Today]]| baspaxana = [[Gannett Company]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;, atap aytqanda, onıń burın bolmaǵan «eń quramalı» smartfon hújimi dep atalıwı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.huffingtonpost.co.uk/entry/what-is-the-pegasus-iphone-spyware-and-why-was-it-so-dangerous_uk_57c0043fe4b0ba22a4d3f930| bet = What Is The &quot;Pegasus&quot; iPhone Spyware And Why Was It So Dangerous?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221232824/http://www.huffingtonpost.co.uk/entry/what-is-the-pegasus-iphone-spyware-and-why-was-it-so-dangerous_uk_57c0043fe4b0ba22a4d3f930| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Tamblyn| at = Thomas| sáne = 2016-jıl 26-avgust | jumıs = [[The Huffington Post]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.ibtimes.co.in/meet-pegasus-most-sophisticated-spyware-that-hacks-iphones-how-serious-was-it-691467| bet = Meet Pegasus, the most-sophisticated spyware that hacks iPhones: How serious was it?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221162549/http://www.ibtimes.co.in/meet-pegasus-most-sophisticated-spyware-that-hacks-iphones-how-serious-was-it-691467| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Khan| at = Sami| sáne = 2016-jıl 27-avgust | jumıs = [[International Business Times]]| baspaxana = [[IBT Media]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt; hám iPhone tariyxında birinshi ret aralıqtan djeylbreyk eksploytiniń anıqlanıwı sebepli boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/8/25/12646656/iphone-vulnerability-ios-patch-remote-jailbreak| bet = A serious attack on the iPhone was just seen in use for the first time| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161116145320/http://www.theverge.com/2016/8/25/12646656/iphone-vulnerability-ios-patch-remote-jailbreak| arxivsáne = 2016-jıl 16-noyabr | avtor = Brandom| at = Russell| sáne = 2016-jıl 25-avgust | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== «Broadpwn» Wi-Fi kemshiligi ===
2017-jıl iyul ayında 1 milliard iOS hám Android qurılmalarına tásir etetuǵın kritikalıq Wi-Fi qáwipsizlik kemshiligi haqqında informaciya járiyalandı. «Broadpwn» dep atalǵan bul másele hújimshige jaqın aradaǵı hálsiz qurılmalardı aralıqtan basqarıwǵa hám tásirlengen qurılmalardı «jalǵan kiriw noqatlarına» aylandırıwǵa imkaniyat beredi, bul bolsa infekciyanıń basqa jaqın aralıqtaǵı qurılmalarǵa jáne de tarqalıwına alıp keledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.wired.com/story/broadpwn-wi-fi-vulnerability-ios-android/| bet = How a bug in an obscure chip exposed a billion smartphones to hackers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170918234540/https://www.wired.com/story/broadpwn-wi-fi-vulnerability-ios-android| arxivsáne = 2017-jıl 18-sentyabr | avtor = Greenberg| at = Andy| sáne = 2017-jıl 27-iyul | jumıs = [[Wired (website)|Wired]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 12-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Apple bul másele boyınsha qáwipsizlik jamawın iOS 10.3.3 jańalanıwınıń bir bólegi sıpatında shıǵardı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/17/07/20/apples-ios-1033-update-protects-against-broadpwn-wi-fi-exploit| bet = Apple's iOS 10.3.3 update protects against 'Broadpwn' Wi-Fi exploit| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171013013705/http://appleinsider.com/articles/17/07/20/apples-ios-1033-update-protects-against-broadpwn-wi-fi-exploit| arxivsáne = 2017-jıl 13-oktyabr | avtor = Fingas| at = Roger| sáne = 2017-jıl 20-iyul | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 12-oktyabr }}&lt;/ref&gt;, biraq iOS 9 da islep turǵan eski qurılmalar, sonıń ishinde iPad 2, 3-áwlad iPad, [[iPhone 4s]], birinshi áwlad iPad Mini hám 5-áwlad [[iPod Touch]] jańalawsız qaldı, bul iPad 2, 3-áwlad iPad hám birinshi áwlad iPad Mini diń mekteplerdegi qáwipsizligine baylanıslı qáweterlerdi payda etti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.sirius.co.nz/thousands-of-ipad-2-tablets-are-ticking-timebombs/| bet = Thousands of iPad 2 tablets in schools just became ticking timebombs| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190119182158/https://www.sirius.co.nz/thousands-of-ipad-2-tablets-are-ticking-timebombs/| arxivsáne = 2019-jıl 19-yanvar | avtor = Walters| at = Andrew| sáne = 2017-jıl 1-avgust | baspaxana = Sirius Information Services [New Zealand]}}&lt;/ref&gt;.

=== iPhone 4s sud isi ===
2015-jıl 22-dekabrde Apple iPhone 4s ti iOS 9 jańalanıwı menen isten shıǵarǵanı ushın toparlıq shaǵım menen júzlesti, ayırım adamlar hátte iOS 9 olardıń qurılmaların jaramsız awhalǵa keltirgenin ayttı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.techtimes.com/articles/120915/20160103/apple-facing-lawsuit-for-allegedly-forcing-people-to-buy-newer-models-by-slowing-down-iphone-4s-with-ios-9.htm| bet = Apple Facing Lawsuit For Allegedly Forcing People To Buy Newer Models By Slowing Down iPhone 4s with iOS 9| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201108114627/http://www.techtimes.com/articles/120915/20160103/apple-facing-lawsuit-for-allegedly-forcing-people-to-buy-newer-models-by-slowing-down-iphone-4s-with-ios-9.htm| arxivsáne = 2020-jıl 8-noyabr | jumıs = TechTimes| qaralǵan sáne = 2020-jıl 14-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cultofmac.com/404282/5-million-lawsuit-asks-did-ios-9-cripple-iphone-4s-devices/| bet = $5 million lawsuit asks: Did iOS 9 cripple iPhone 4s devices?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201108142001/https://www.cultofmac.com/404282/5-million-lawsuit-asks-did-ios-9-cripple-iphone-4s-devices/| arxivsáne = 2020-jıl 8-noyabr | sáne = 2015-jıl 30-dekabr | jumıs = Cult Of Mac| qaralǵan sáne = 2020-jıl 14-aprel }}&lt;/ref&gt;. 4s tek 512MB [[Operativ yad|operativ yadqa]] (RAM) iye edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.gsmarena.com/apple_iphone_4s-4212.php| bet = Apple iPhone 4S| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200329215441/https://www.gsmarena.com/apple_iphone_4s-4212.php| arxivsáne = 2020-jıl 29-mart | sáne = 2020-jıl 14-aprel | jumıs = GSMArena| qaralǵan sáne = 2020-jıl 14-aprel }}&lt;/ref&gt;, sonlıqtan ol iOS 9 jańalanıwın kótere almadı. 2022-jılı kelisimge erisildi, soǵan muwapıq, Nyu-York yamasa Nyu-Djerside jasap atırıp, iPhone 4s ke iOS 9 dı júklep alǵan paydalanıwshılar Apple tárepinen tólengen 20 000 000 AQSH dolları muǵdarındaǵı fondtan hárbiri 15 AQSH dollarınan alıwı múmkin boldı&lt;ref name=&quot;Macworld-20220505&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/698021/iphone-4s-ios-9-class-actions-lawsuit-settlement.html| bet = If you downloaded iOS 9 on an iPhone 4s, you may be entitled to a refund check| avtor = Michael Simon| sáne = 2022-jıl 5-may | jumıs = Macworld| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theledger.com/story/business/columns/2022/06/03/gadget-daddy-end-really-near-7-year-old-iphone-4-s-lawsuit/7481109001/| bet = Gadget Daddy: Apple offers $20M in 7-year-old iPhone 4S lawsuit. But is the end really near?| avtor = Lonnie Brown| sáne = 2022-jıl 3-iyun | jumıs = The Ledger| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.docketalarm.com/cases/New_York_Eastern_District_Court/1--15-cv-07381/Lerman_v._Apple_Inc/173/| bet = Memorandum and Order, ''Lerman et al. v. Apple Inc.'', 15-CV-7381 (LB)| sáne = 2022-jıl 4-oktyabr | baspaxana = United States District Court, Eastern District of New York| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Aktivlestiriw qátesi menen toqtap qalıw máselesi ===
Shama menen 2018-jıldıń basında, A9 chipi bar iOS 9 da islep turǵan qurılmaları bar ayırım paydalanıwshılar hár qanday kútpegen waqıtta payda bolatuǵın «Aktivlestiriw qátesi» ekranına ushıraǵanın xabarladı. Bul qáte ekranınan shıǵıwǵa urınıw paydalanıwshını tek sol ekranǵa qaytaratuǵın edi, eger olar óz qurılmasın iTunes tegi eń sońǵı iOS versiyasına qayta tiklemese (bul eger qurılmada kontent bolsa, maǵlıwmat joǵalıwı múmkin ekenin ańlatadı, sebebi qurılmanı qayta tiklew ondaǵı barlıq nárseni óshiredi). Bul qáte házirgi kúnde de A9 qurılmalarında iOS 9 dı isletip atırǵan belgili bir paydalanıwshılar ushın saqlanıp qalmaqta hám onıń sebebi házirshe belgisiz&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.youtube.com/watch?v=UxaCUugPoRY| bet = Older iPhones Bricked For Being Too Outdated - Locking Users From Their Data| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230110090423/https://www.youtube.com/watch?v=UxaCUugPoRY| arxivsáne = 2023-jıl 10-yanvar | jumıs = YouTube| qaralǵan sáne = 2023-jıl 9-yanvar }}&lt;/ref&gt;. 2025-jıl may ayına kelip, Apple bul másele boyınsha hesh qanday ashıq málimleme bermedi.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:IOS]]
[[Kategoriya:Jeke operaciyalıq sistemalar]]</text>
      <sha1>2ld1libi9wtqmti2zstkep7ksevlfnw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:IOS</title>
    <ns>14</ns>
    <id>25024</id>
    <revision>
      <id>265652</id>
      <parentid>119547</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>kategoriya</comment>
      <origin>265652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148" sha1="45ha2rwcqsstoha7bd8z17gvrhxrita" xml:space="preserve">Bul kategoriya '''[[iOS]] [[Mobil operaciyalıq sistema|mobil operaciyalıq sistemasına]]''' arnalǵan.

[[Kategoriya:IPhone]]
[[Kategoriya:macOS]]</text>
      <sha1>45ha2rwcqsstoha7bd8z17gvrhxrita</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265658</id>
      <parentid>265652</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:51:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Apple Inc. operaciyalıq sistemaları|Apple Inc. operaciyalıq sistemaları]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="201" sha1="gklmsyg5v3ew5fe5won9al0l9naaxv7" xml:space="preserve">Bul kategoriya '''[[iOS]] [[Mobil operaciyalıq sistema|mobil operaciyalıq sistemasına]]''' arnalǵan.

[[Kategoriya:IPhone]]
[[Kategoriya:macOS]]
[[Kategoriya:Apple Inc. operaciyalıq sistemaları]]</text>
      <sha1>gklmsyg5v3ew5fe5won9al0l9naaxv7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ITunes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25527</id>
    <revision>
      <id>265635</id>
      <parentid>243392</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:34:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı|Apple Inc. programmalıq támiynatı]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55986" sha1="8gdqmovltupzekqb8adma6xxk2ove3g" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size: 125%; font-weight: bold; background:#E6E6FA&quot; | iTunes
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[Fayl:ITunes_12.2_logo.png|150px]]
|-
! [[Programmist (Baǵdarlamashı)|Baǵdarlamashı]]
| [[Apple Inc.]]
|-
! Dáslepki shıǵarılıwı
| [[9-yanvar]], [[2001|2001-jıl]]
|-
! Turaqlı versiyası
| 12.13.7.1 / [[31-mart]], [[2025|2025-jıl]]
|-
! [[Operaciyalıq sistema]]
| 
* macOS Mojave hám aldıńǵı versiyaları (12.9.5 versiyasına shekem); úshinshi tárep baǵdarlamaları járdeminde macOS Catalina dan macOS Sequoia ǵa shekem ornatıwǵa boladı
* Windows 10 (2025-jıl 14-oktyabrge shekem qollap-quwatlanadı) hám Windows 11 (sońǵı versiyası)
|-
! Platforma
|
* [[macOS]]
* [[Microsoft Windows|Windows]]
|-
! Ornın basıwshı
| Media ushın:
* TV (macOS hám Windows)
* Music (macOS hám Windows)
* Podcasts (tek macOS)

Qurılmanı basqarıw ushın:
* Finder (macOS)
* Apple Devices (Windows)
|-
! Túri
| 
* CD ripper
* Cifrlı aktiv basqarıwı
* Media pleer
* Optikalıq disk jazıw
* Teg redaktorı
|-
! Licenziya
| Biypul baǵdarlama
|-
! Veb-saytı
| [https://www.apple.com/itunes/?cid=OAS-US-DOMAINS-itunes.com itunes.com]
|}

'''iTunes''' — bul [[Apple Inc.|Apple]] tárepinen islep shıǵarılǵan media pleyer, media kitapxana hám mobil qurılmalardı basqarıw (MDM) utilitası. Ol [[macOS]] hám [[Microsoft Windows|Windows]] [[Operaciyalıq sistema|operaciyalıq sistemalarında]] isleytuǵın jeke kompyuterlerde cifrlı multimediyanı satıp alıw, oynatıw, júklep alıw hám shólkemlestiriw ushın qollanıladı hám CDlerden qosıqlardı kóshirip alıw, sonday-aq dinamikalıq, aqıllı pleylistlerden kontent oynatıw ushın da paydalanılıwı múmkin. Ol dawıstı optimallastırıw hám iTunes kitapxanaların sımsız bólisiw opciyaların óz ishine aladı.

iTunes 2001-jılı 9-yanvarda Apple bas direktorı [[Stiv Djobs]] tárepinen járiyalandı. Onıń dáslepki hám tiykarǵı baǵdarı muzıka bolıp, Mac paydalanıwshılarınıń muzıka kollekciyaların shólkemlestiriw hám saqlaw imkaniyatın usınatuǵın kitapxanası bar edi. 2003-jılı cifrlı muzıkanı satıp alıw hám júklep alıw ushın iTunes Store qosılıwı hám programmanıń Windows versiyasınıń shıǵıwı menen, ol Appledıń [[iPod]] media pleyerleri liniyasında muzıkanı basqarıw hám basqa funkciyalardı sazlaw ushın keń tarqalǵan quralǵa aylandı, bul keyinirek [[iPhone]] hám iPad shıǵarılǵanda da dawam etti. 2005-jıldan baslap Apple óziniń tiykarǵı muzıka funkciyaların cifrlı video, podkastlar, elektron kitaplar hám [[App Store|iOS App Store]] dúkanınan satıp alınǵan mobil qosımshalar menen qollap-quwatlawdı keńeytti. 2011-jılı iOS 5 shıqqannan berli, bul qurılmalar iTunesqa azıraq ǵárezli bolıp qaldı, degen menen onı mazmunın rezervlew ushın ele de paydalanıwǵa boladı.

Dáslepki jılları jaqsı qabıl etilgenine qaramastan, iTunes óziniń dáslepki muzıkaǵa baǵdarlanǵan funkciyalarınan tısqarı funkciyalardı qamtıǵan, paydalanıwshı tájiriybesiniń tolıp ketkenligi ushın barǵan sayın kóbirek sınǵa ushıradı. macOS Catalina isleytuǵın Mac-lardan baslap, iTunes bólek qosımshalar, yaǵnıy Muzıka, Podkastlar hám TV menen almastırıldı, al Finder hám Apple Devices qurılmalardı basqarıw múmkinshiliklerin óz qolına aldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2019/6/3/18647182/apple-itunes-podcasts-music-tv-mac-os-wwdc-2019| bet = Apple breaks up iTunes, creates separate Podcasts, TV, and Music apps for macOS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210130024406/https://www.theverge.com/2019/6/3/18647182/apple-itunes-podcasts-music-tv-mac-os-wwdc-2019| arxivsáne = 2021-jıl 30-yanvar | avtor = Carman| at = Ashley| sáne = 2019-jıl 3-iyun | jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2019-jıl 3-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://variety.com/2019/digital/news/itunes-shutting-down-1203231598/| bet = Apple Is Officially Killing iTunes, Replacing It With Three Dedicated Media Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210130024426/https://variety.com/2019/digital/news/itunes-shutting-down-1203231598/| arxivsáne = 2021-jıl 30-yanvar | avtor = Roettgers| at = Janko| sáne = 2019-jıl 3-iyun | til = en| jumıs = Variety| qaralǵan sáne = 2019-jıl 3-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.gsmarena.com/apple_will_replace_itunes_for_windows_with_music_tv_and_devices_apps-news-57187.php| bet = Apple to replace iTunes for Windows with Music, TV, and Devices apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230130073124/https://www.gsmarena.com/apple_will_replace_itunes_for_windows_with_music_tv_and_devices_apps-news-57187.php| arxivsáne = 2023-jıl 30-yanvar | sáne = 2023-jıl 13-yanvar | jumıs = GSMArena.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Bul ózgeris Windows yamasa eski macOS versiyalarında isleytuǵın iTunesqa tásir etpedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://variety.com/2019/digital/news/apple-itunes-store-ios-windows-not-going-away-1203231814/| bet = Apple's iTunes Store, iTunes App for Windows Aren't Going Away| arxivurl = https://web.archive.org/web/20211124090137/https://variety.com/2019/digital/news/apple-itunes-store-ios-windows-not-going-away-1203231814/| arxivsáne = 2021-jıl 24-noyabr | avtor = Spangler| at = Todd| sáne = 2019-jıl 3-iyun | til = en| jumıs = [[Variety (magazine)|Variety]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 3-iyun }}&lt;/ref&gt;.

2024-jıldıń fevral ayında Windows ushın iTunestıń kópshilik funkciyaları [[Apple TV]], Muzıka hám Apple Devices qosımshalarına bólindi. Qosımshalar ornatılǵanda, iTunes ele de podkastlar hám audiokitaplar ushın qollanıladı, sebebi házirgi waqıtta Apple Podkastlarınıń Windows versiyası joq&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2024/02/07/apple-splits-itunes-for-windows/| bet = Apple Officially Splits iTunes for Windows Into Apple Music, TV, and Devices Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240510143502/https://www.macrumors.com/2024/02/07/apple-splits-itunes-for-windows/| arxivsáne = 2024-jıl 10-may | sáne = 2024-jıl 7-fevral | til = en| jumıs = MacRumors| qaralǵan sáne = 2024-jıl 8-fevral }}&lt;/ref&gt;. Windows ushın iTunes ele de qollap-quwatlanadı hám ele de qáwipsizlik hám iOS qurılma drayverlerin jańalawların aladı.

== Tariyxı ==
1999-jılı Casady &amp; Greene tárepinen shıǵarılǵan SoundJam MP, keyingi jılı [[Apple Inc.|Apple]] onı satıp alǵanda «iTunes» dep qayta ataldı. Programmalıq támiynattıń tiykarǵı baǵdarlamashıları satıp alıwdıń bir bólimi retinde Appleǵa ótti hám SoundJam-nıń paydalanıwshı interfeysin ápiwayılastırdı, CDlerdi jazıw múmkinshiligin qostı hám onıń jazıp alıw funkciyası menen temanı qollap-quwatlawın alıp tasladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/1002145/11soundjam.html| bet = The Song Is Over for SoundJam| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190402152452/https://www.macworld.com/article/1002145/11soundjam.html| arxivsáne = 2019-jıl 2-aprel | avtor = Seff| at = Jonathan| sáne = 2001-jıl 1-may | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Levy|first=Steven|url=|title=The Perfect Thing: How the iPod Shuffles Commerce, Culture, and Coolness| sáne =2006|publisher=[[Simon and Schuster]]}}&lt;/ref&gt;. iTunestıń birinshi versiyası, reklama retinde «Dúnyadaǵı eń jaqsı hám eń ańsat paydalanılatuǵın Jukebox programmalıq támiynatı»&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/gadgets/2012/11/itunes-through-the-ages/| bet = iTunes through the ages| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217014226/https://arstechnica.com/gadgets/2012/11/itunes-through-the-ages/| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = Cheng| at = Jacqui| sáne = 2012-jıl 23-noyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt; dep atalǵan, 2001-jılı 9-yanvarda járiyalandı&lt;ref name=&quot;History&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/3019878/software/15-years-of-itunes-a-look-at-apples-media-app-and-its-influence-on-an-industry.html| bet = 15 years of iTunes: A look at Apple's media app and its influence on an industry| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217014254/https://www.macworld.com/article/3019878/software/15-years-of-itunes-a-look-at-apples-media-app-and-its-influence-on-an-industry.html| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = McElhearn| at = Kirk| sáne = 2016-jıl 9-yanvar | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. iTunestıń keyingi relizleri kóbinese jańa apparatlıq támiynat qurılmaları menen birge keldi hám basqıshpa-basqısh «aqıllı pleylistler», iTunes Store hám jańa audio formatlar sıyaqlı jańa funkciyalardı qollap-quwatlawdı óz ishine aldı.

=== Platformanıń qoljetimliligi ===
Apple 2003-jılı 16-oktyabrde Windows ushın iTunestı shıǵardı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/newsroom/2003/10/16Apple-Launches-iTunes-for-Windows/| bet = Apple Launches iTunes for Windows| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210109084502/https://www.apple.com/newsroom/2003/10/16Apple-Launches-iTunes-for-Windows/| arxivsáne = 2021-jıl 9-yanvar | sáne = 2003-jıl 16-oktyabr | jumıs = Apple Newsroom| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

2018-jılı 26-aprelde iTunes [[Windows 10]] ushın Microsoft Store dúkanında shıǵarıldı,&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Warren|first=Tom| sáne =April 26, 2018|title=iTunes is now available in the Microsoft Store for Windows 10|work=[[The Verge]]|url=https://www.theverge.com/2018/4/26/17287260/itunes-windows-10-microsoft-store-download|access-date=April 26, 2018}}&lt;/ref&gt; bul tiykarınan onı tek Microsoft Storedan programmalıq támiynat ornatıwǵa ruqsat beretuǵın etip sazlanǵan Windows 10 qurılmalarına ornatıwǵa múmkinshilik beriw ushın edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/5/11/15616594/apple-itunes-windows-store-app-windows-10| bet = Apple is bringing iTunes to the Windows Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201238/https://www.theverge.com/2017/5/11/15616594/apple-itunes-windows-store-app-windows-10| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Warren| at = Tom| sáne = 2017-jıl 11-may | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Basqa platformalar ushın Windows versiyalarınan ayırmashılıǵı, ol dúkanda tarqatıw ushın texnikalıq talaplar sebepli kóbirek ǵárezsiz (Bonjour sıyaqlı fon járdemshi xızmetlerin ornatpaydı) hám Apple Programmalıq támiynat jańalanıwı ornına dúkan arqalı avtomatik túrde jańalanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://blog.elcomsoft.com/2019/01/apple-itunes-standalone-vs-microsoft-store-edition/| bet = Apple iTunes: Standalone vs. Microsoft Store Edition| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201016073231/https://blog.elcomsoft.com/2019/01/apple-itunes-standalone-vs-microsoft-store-edition/| arxivsáne = 2020-jıl 16-oktyabr | sáne = 2019-jıl 23-yanvar | til = en-US| jumıs = ElcomSoft blog| qaralǵan sáne = 2020-jıl 9-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

iTunestıń roli ǵárezsiz qosımshalar, Apple Muzıka, Apple Podkastlar, Apple Kitaplar hám [[Apple TV]] menen almastırıldı; macOS 10.15 Catalina-dan baslap [[iPhone]], [[iPod]] hám [[iPad]] basqarıwı Finderge integraciyalandı hám [[Windows 10]]-nan baslap Apple Devices retinde payda boldı&lt;ref name=&quot;appledevices2024&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/118290| bet = Download iTunes for Windows| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240606030542/https://support.apple.com/en-us/118290| arxivsáne = 2024-jıl 6-iyun | jumıs = [[Apple, Inc]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;appledevicesverge2024&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2024/2/8/24065866/apple-windows-apps-music-tv-devices-itunes| bet = Apple moves away from iTunes on PC with new Windows apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240529000914/https://www.theverge.com/2024/2/8/24065866/apple-windows-apps-music-tv-devices-itunes| arxivsáne = 2024-jıl 29-may | avtor = Warren| at = Tom| sáne = 2024-jıl 8-fevral | jumıs = [[The Verge]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-iyun }}&lt;/ref&gt;.

== Muzıka kitapxanası ==
iTuneste muzıka kitapxanası bar. Hár bir trektiń metamaǵlıwmat dep atalatuǵın atributları bar, olardı paydalanıwshı redaktorlay aladı, sonıń ishinde atqarıwshınıń, albomnıń hám janrdıń atın, shıǵarılǵan jılın, muqabasın hám basqa qosımsha sazlawlardı ózgertiw&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/clean-up-and-organize-your-itunes-music-library/| bet = Clean up and organize your iTunes music library| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217014027/https://www.cnet.com/how-to/clean-up-and-organize-your-itunes-music-library/| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = Elliott| at = Matt| sáne = 2014-jıl 30-aprel | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/2097420/how-i-edit-track-metadata-in-itunes.html| bet = How I edit track metadata in iTunes| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217014236/https://www.macworld.com/article/2097420/how-i-edit-track-metadata-in-itunes.html| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = Miller| at = Dan| sáne = 2014-jıl 13-fevral | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Programmalıq támiynat cifrlı audio treklerdi importlawdı qollap-quwatlaydı, olardı keyin [[iOS]] qurılmalarına ótkiziwge boladı,&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.lifewire.com/add-downloaded-mp3s-to-itunes-4103834| bet = How to Import Downloaded Music to iTunes| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201439/https://www.lifewire.com/add-downloaded-mp3s-to-itunes-4103834| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Costello| at = Sam| sáne = 2017-jıl 4-oktyabr | jumıs = [[Lifewire]]| baspaxana = [[Dotdash]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;sonday-aq CD-lerden kontentti kóshirip alıwdı da qollap-quwatlaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.lifewire.com/copy-cd-to-ipod-iphone-with-itunes-1999496| bet = Use iTunes to Copy CDs to Your iPhone or iPod| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230111161621/https://www.lifewire.com/copy-cd-to-ipod-iphone-with-itunes-1999496| arxivsáne = 2023-jıl 11-yanvar | avtor = Costello| at = Sam| sáne = 2017-jıl 13-iyun | jumıs = [[Lifewire]]| baspaxana = [[Dotdash]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/1156861/software-graphics/howto-rip-cds.html| bet = How to rip CDs with iTunes| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217014244/https://www.macworld.com/article/1156861/software-graphics/howto-rip-cds.html| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = Breen| at = Christopher| sáne = 2011-jıl 12-yanvar | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. iTunes WAV, AIFF, Apple Lossless, AAC hám MP3 audio formatların qollap-quwatlaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/3053566/software/the-complete-guide-to-using-itunes-with-lossless-audio.html| bet = The complete guide to using iTunes with lossless audio| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230111161623/https://www.macworld.com/article/227769/the-complete-guide-to-using-itunes-with-lossless-audio.html| arxivsáne = 2023-jıl 11-yanvar | avtor = McElhearn| at = Kirk| sáne = 2016-jıl 14-aprel | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Ol audio CD-ler ushın trek atları dizimin usınıw ushın Gracenote muzıka maǵlıwmatlar bazasın paydalanadı. Paydalanıwshılar CD-den kontentti kóshirip alǵanda, iTunes qosıqlardı Gracenote xızmeti menen sáykeslendiriwge háreket etedi. Óz betinshe basıp shıǵarılǵan CDler yamasa belgili emes dawıs jazıw kompaniyalarınıń CDleri ushın iTunes ádette treklerdi tek nomerlengen jazıwlar («Trek 1» hám «Trek 2») retinde belgili emes atqarıwshınıń atı joq albomında kórsetedi, bul maǵlıwmatlardı qoldan kirgiziwdi talap etedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.lifewire.com/when-itunes-doesnt-have-cd-names-for-music-2000484| bet = What To Do When iTunes Doesn't Have CD Names for Your Music| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180711152001/https://www.lifewire.com/when-itunes-doesnt-have-cd-names-for-music-2000484| arxivsáne = 2018-jıl 11-iyul | avtor = Costello| at = Sam| sáne = 2017-jıl 28-mart | jumıs = [[Lifewire]]| baspaxana = [[Dotdash]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Fayl metamaǵlıwmatları paydalanıwshılardıń kitapxanalarında, sonıń ishinde albom, atqarıwshı, janr, kompozitor hám basqalar sıyaqlı qatarlarda kórsetiledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.dummies.com/consumer-electronics/mp3-players/ipod/how-to-browse-itunes-by-artist-and-album/| bet = How to browse iTunes by artist and album| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201443/http://www.dummies.com/consumer-electronics/mp3-players/ipod/how-to-browse-itunes-by-artist-and-album/| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Bove| at = Tony| jumıs = [[For Dummies]]| baspaxana = [[John Wiley &amp; Sons]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Paydalanıwshılar túrli qatarlardı iske qosıwı yamasa óshiriwi múmkin, sonday-aq kórinis sazlawların ózgerte aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.techradar.com/how-to/software/applications/how-to-change-itunes-playlist-view-1302442| bet = How to change iTunes playlist view| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201440/http://www.techradar.com/how-to/software/applications/how-to-change-itunes-playlist-view-1302442| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Bohon| at = Cory| sáne = 2015-jıl 21-avgust | jumıs = [[TechRadar]]| baspaxana = [[Future plc]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Arnawlı pleylistler ===
2004-jılı usınılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/1030797/000169.html| bet = iTunes 4.5: Hits and Misses| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217014229/https://www.macworld.com/article/1030797/000169.html| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = Snell| at = Jason| sáne = 2004-jıl 28-aprel | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt; «Party Shuffle» kitapxanadan tosınnan oynaw ushın treklerdi tańlaytuǵın edi, degen menen paydalanıwshılar qosıqtı ótkizip jiberip, dizimdegi keyingisine ótiw ushın túymeni basa alatuǵın edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/1055239/marchplaylist.html| bet = Doing the iTunes shuffle| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217014143/https://www.macworld.com/article/1055239/marchplaylist.html| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = McElhearn| at = Kirk| sáne = 2007-jıl 5-fevral | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Bul funkciya keyinirek «iTunes DJ» dep qayta ataldı,&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.complex.com/pop-culture/2015/01/worst-itunes-changes/| bet = Happy Birthday, iTunes: Here's How Apple's Media App Has Changed Over 14 Years| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201447/http://www.complex.com/pop-culture/2015/01/worst-itunes-changes/| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Hahn| at = Jason Duaine| sáne = 2015-jıl 10-yanvar | jumıs = [[Complex (magazine)|Complex]]| baspaxana = [[Verizon Hearst Media Partners]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt; sońınan pútkilley toqtatıldı, onıń ornına ádewir ápiwayı «Up Next» funkciyası keldi, ol «iTunes DJ» funkciyalarınıń ayırımların joǵaltqan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.lifewire.com/up-next-feature-in-itunes-4103858| bet = Using the Up Next Feature in iTunes| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230111161621/https://www.lifewire.com/up-next-feature-in-itunes-4103858| arxivsáne = 2023-jıl 11-yanvar | avtor = Costello| at = Sam| sáne = 2017-jıl 9-fevral | jumıs = [[Lifewire]]| baspaxana = [[Dotdash]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

2008-jılı iTunes 8-de usınılǵan «Genius» paydalanıwshınıń kitapxanasınan «bir-birine júdá sáykes keletuǵın» qosıqlardan avtomat túrde pleylist jarata aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/gadgets/2008/09/apple-announces-new-products-at-lets-rock-event/| bet = Apple rocks out, announces new iPods, iTunes 8| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217014200/https://arstechnica.com/gadgets/2008/09/apple-announces-new-products-at-lets-rock-event/| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = Chartier| at = David| sáne = 2008-jıl 9-sentyabr | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. «Genius» paydalanıwshınıń kitapxanası haqqındaǵı informaciyanı Appleǵa anonim túrde jiberedi hám waqıt ótiwi menen óziniń usınıs sistemasın jetilistiredi. Ol sonıń menen birge kitapxanadaǵı «boslıqlardı» toltırıw ushın satıp alıwlardı da usınıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Dumas|first=Daniel| sáne =September 9, 2008|title=Let's rock: Apple unveils new iPod, Genius playlists, HDTV, NBC|url=https://www.wired.com/2008/09/apple-event-let/|journal=[[Wired (website)|Wired]]|publisher=[[Condé Nast]]|access-date=December 16, 2017}}&lt;/ref&gt;. Bul funkciya 2009-jılı iTunes 9 menen jańalanıp, belgili bir muzıka janrlarına tiykarlanǵan pleylistler jaratatuǵın «Genius Mixes» funkciyasın usındı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cultofmac.com/16094/update-genius-in-itunes-9-to-access-genius-mixes/| bet = Tip: Update Genius in iTunes 9 to Access Genius Mixes| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201445/https://www.cultofmac.com/16094/update-genius-in-itunes-9-to-access-genius-mixes/| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Cox| at = Tim| sáne = 2009-jıl 9-sentyabr | jumıs = Cult of Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2009/09/11/itunes-9-genius-mixes-you-dont-need-to-be-a-genius-to-create/| bet = iTunes 9 Genius Mixes: You don't need to be a genius to create 'em| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217014230/https://www.engadget.com/2009/09/11/itunes-9-genius-mixes-you-dont-need-to-be-a-genius-to-create/| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = Sande| at = Steven| sáne = 2009-jıl 11-sentyabr | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[Oath Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

«Aqıllı pleylistler» – bul [[maǵlıwmatlar bazası]] sorawına uqsas, sáykeslestirilgen tańlaw kriteryaları dizimine tiykarlanıp kitapxananı avtomat túrde filtrlewge sazlanıwı múmkin bolǵan pleylistler toparı. Aqıllı pleylistti basqarıw ushın bir neshe kriteryalar kirgiziliwi múmkin&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gardiner|first=Bryan| sáne =September 3, 2013|title=Use Smart playlists to keep your iPhone filled with your newest music|url=https://www.wired.com/2013/09/itunes-smart-playlist/|journal=[[Wired (website)|Wired]]|publisher=[[Condé Nast]]|access-date=December 16, 2017}}&lt;/ref&gt;. Tańlaw kriteryalarına mısallar retinde Rojdestvo muzikası sıyaqlı janr, jaqında oynalmaǵan qosıqlar yamasa belgili bir waqıt aralıǵında paydalanıwshı eń kóp tıńlaǵan qosıqlar kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://lifehacker.com/355743/top-10-itunes-smart-playlists| bet = Top 10 iTunes Smart Playlists| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230111161622/https://lifehacker.com/top-10-itunes-smart-playlists-355743| arxivsáne = 2023-jıl 11-yanvar | avtor = Trapani| at = Gina| sáne = 2008-jıl 13-fevral | jumıs = [[Lifehacker]]| baspaxana = [[Univision Communications]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Kitapxana menen bólisiw ===
«Home Sharing» (Úyde bólisiw) funkciyası arqalı paydalanıwshılar ózleriniń iTunes kitapxanasın sımsız bólise aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/how-to-share-your-itunes-music-library-on-a-home-network/| bet = How to share your iTunes music library on a home network| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201404/https://www.cnet.com/how-to/how-to-share-your-itunes-music-library-on-a-home-network/| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Rawlinson| at = Nik| sáne = 2012-jıl 13-iyun | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Kompyuterdiń qorǵanıw diywalları tarmaq trafigine ruqsat beriwi kerek, al paydalanıwshılar iTunes sazlawlar menyusında bólisiwdi arnawlı túrde iske qosıwı kerek. Sonday-aq, Internetsiz kontentti ótkere alatuǵın [[iOS]] qosımshaları da bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.digitaltrends.com/computing/how-to-share-your-itunes-library/| bet = How to share your iTunes library| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201257/https://www.digitaltrends.com/computing/how-to-share-your-itunes-library/| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Prindle| at = Drew| sáne = 2013-jıl 4-aprel | jumıs = [[Digital Trends]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Sonıń menen birge, paydalanıwshılar tarmaqqa jalǵanǵan saqlaw sistemasın ornata aladı hám sol saqlaw sistemasına qosımsha arqalı jalǵana aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://uk.pcmag.com/music-products/87884/news/how-to-share-your-itunes-library-among-multiple-devices| bet = How to Share Your iTunes Library Among Multiple Devices| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201211/http://uk.pcmag.com/music-products/87884/news/how-to-share-your-itunes-library-among-multiple-devices| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Whitney| at = Lance| sáne = 2017-jıl 16-fevral | jumıs = [[PC Magazine]]| baspaxana = [[Ziff Davis]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Dawıstı qayta islew ===
iTunes dawıstı qayta islew funkciyaların, mısalı, ekvalizaciya, «dawıstı jaqsılaw» hám crossfade (birewinen ekinshisine áste ótiw) sıyaqlı funkciyalardı óz ishine aladı. Sonday-aq, Sound Check dep atalatuǵın funkciya da bar, ol kitapxanadaǵı barlıq qosıqlardıń oynatıw dawısın birdey dárejege normallastıradı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/how-to-improve-sound-quality-in-itunes/| bet = How to improve sound quality in iTunes| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201450/https://www.cnet.com/how-to/how-to-improve-sound-quality-in-itunes/| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Kessler| at = Topher| sáne = 2012-jıl 4-dekabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/3074418/streaming-media/how-to-tweak-your-sound-in-itunes-and-on-ios-devices.html| bet = How to tweak your sound in iTunes and on iOS devices| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217014238/https://www.macworld.com/article/3074418/streaming-media/how-to-tweak-your-sound-in-itunes-and-on-ios-devices.html| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = McElhearn| at = Kirk| sáne = 2016-jıl 6-iyun | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

== Onlayn muzıka funkciyası ==

=== iTunes Store ===
2003-jılı 28-aprelde usınılǵan iTunes Music Store paydalanıwshılarǵa qosıqlardı satıp alıwǵa hám júklep alıwǵa múmkinshilik berdi, iske qosılǵanda 200,000 trek qoljetimli boldı. Birinshi háptede klientler bir millionnan aslam qosıq satıp aldı. Satıp alınǵan muzıka cifrlı huqıqlardı basqarıw (DRM) dep atalatuǵın shifrlaw qatlamı FairPlay menen qorǵalǵan edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.roughlydrafted.com/RD/RDM.Tech.Q1.07/2A351C60-A4E5-4764-A083-FF8610E66A46.html| bet = How FairPlay Works: Apple's iTunes DRM Dilemma| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170927030905/http://www.roughlydrafted.com/RD/RDM.Tech.Q1.07/2A351C60-A4E5-4764-A083-FF8610E66A46.html| arxivsáne = 2017-jıl 27-sentyabr | avtor = Dilger| at = Daniel Eran| sáne = 2007-jıl 26-fevral | jumıs = RoughlyDrafted| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Satıp alınǵan fayllardı oynata alatuǵın qurılmalardı shekleytuǵın DRM-di qollanıw,&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macobserver.com/tmo/article/itunes-drm-removal-keeps-me-legal| bet = How iTunes Movie DRM-Removal Software Keeps Me Honest| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171206005923/https://www.macobserver.com/tmo/article/itunes-drm-removal-keeps-me-legal| arxivsáne = 2017-jıl 6-dekabr | avtor = Hamilton| at = Dave| sáne = 2015-jıl 2-sentyabr | jumıs = The Mac Observer| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt; qorǵaw mexanizmin alıp taslaw háreketlerin oyattı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.tekrevue.com/itunes-drm-removal/| bet = The iTunes DRM Removal Saga: NoteBurner and a Look Back at Requiem| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171220140209/https://www.tekrevue.com/itunes-drm-removal/| arxivsáne = 2017-jıl 20-dekabr | avtor = Tanous| at = Jim| sáne = 2015-jıl 2-sentyabr | jumıs = TekRevue| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Aqırında, 2007-jıldıń fevral ayında bas direktor Stiv Djobstıń muzıka sanaatına jollaǵan ashıq xatınan keyin,&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2007/02/06/steve-jobs-thoughts-on-music/| bet = Steve Jobs 'Thoughts on Music' – Asks for No Digital Rights Management| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201444/https://www.macrumors.com/2007/02/06/steve-jobs-thoughts-on-music/| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Kim| at = Arnold| sáne = 2007-jıl 6-fevral | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt; Apple 2007-jıldıń aprel ayında iTunes Store-da DRM-sız muzıka toplamın usındı,&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2007/04/02/emi-apple-are-announcing-sale-of-non-drm-music/| bet = EMI, Apple To Sell DRM-Free Music for $1.29/song| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201437/https://techcrunch.com/2007/04/02/emi-apple-are-announcing-sale-of-non-drm-music/| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Arrington| avtorsilteme = Michael Arrington| at = Michael| sáne = 2007-jıl 2-aprel | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[Oath Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt; sonnan keyin 2009-jıldıń yanvar ayında pútkil muzıka katalogın DRM-sız shıǵardı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/technology/2009/jan/06/apple-drops-itunes-copy-protection| bet = Apple drops DRM copy protection from millions of iTunes songs| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140204034137/http://www.theguardian.com/technology/2009/jan/06/apple-drops-itunes-copy-protection| arxivsáne = 2014-jıl 4-fevral | avtor = Johnson| at = Bobbie| sáne = 2009-jıl 6-yanvar | jumıs = [[The Guardian]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== iTunes in the Cloud hám iTunes Match ===
2011-jıldıń iyun ayında Apple «iTunes in the Cloud» (Bulttaǵı iTunes) járiyaladı, onda muzıka satıp alıwları Appledıń serverlerinde saqlanıp, jańa qurılmalarda avtomatik júklep alıw ushın qoljetimli etildi. Paydalanıwshı iyelik etetuǵın muzıka ushın, mısalı, CD-lerden kóshirilgen kontent ushın, kompaniya «iTunes Match» funkciyasın usındı, ol kontentti Appledıń serverlerine júkley aladı, onı óz katalogı menen sáykeslendire aladı, sapasın 256 kbit/s AAC formatına ózgerte aladı hám onı basqa qurılmalarda qoljetimli ete aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2011/06/06/itunes-cloud-announced/| bet = iTunes in the Cloud beta available today, iTunes Match lets you 'upload' the tracks you already own for $24.99 a year| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180920045434/https://www.theverge.com/2011/06/06/itunes-cloud-announced/| arxivsáne = 2018-jıl 20-sentyabr | avtor = Ziegler| at = Chris| sáne = 2011-jıl 6-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/wwdc/2011/06/06/apple-announces-itunes-in-the-cloud/| bet = iTunes Match: Apple announces its cloud based music service| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201303/https://thenextweb.com/wwdc/2011/06/06/apple-announces-itunes-in-the-cloud/| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Myers| at = Courtney Boyd| sáne = 2011-jıl 6-iyun | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Internet radio, iTunes Radio hám Apple Music ===
iTunes dáslep shıqqanda, ol Kerbango Internet radio tuner xızmetin qollap-quwatlaytuǵın edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.fastcompany.com/3017628/why-apples-itunes-is-still-fundamentally-flawed-even-in-ios-7| bet = Why Apple's iTunes Is Still Fundamentally Flawed, Even In iOS 7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201615/https://www.fastcompany.com/3017628/why-apples-itunes-is-still-fundamentally-flawed-even-in-ios-7| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Gray| at = Tyler| sáne = 2013-jıl 18-sentyabr | jumıs = [[Fast Company (magazine)|Fast Company]]| baspaxana = Mansueto Ventures| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. 2013-jıldıń iyun ayında kompaniya iTunes Radio dep atalatuǵın biypul muzıka aǵımı xızmetin járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://edition.cnn.com/2013/06/10/tech/web/itunes-radio-apple-wwdc/index.html| bet = Apple arrives (late?) to music streaming with iTunes Radio| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201413/http://edition.cnn.com/2013/06/10/tech/web/itunes-radio-apple-wwdc/index.html| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Gross| at = Doug| sáne = 2013-jıl 11-iyun | jumıs = [[CNN]]| baspaxana = [[Turner Broadcasting System]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. 2015-jıldıń iyun ayında Apple jazılıwǵa tiykarlanǵan muzıka aǵımı xızmeti [[Apple Music]]-ti járiyaladı hám keyinirek oǵan iTunes Radio funkciyasın biriktirdi. [[Apple Music]] tárepinen iTunes arqalı usınılǵan muzıka trekleri 256 kbit/s AAC anıqlıǵında qoljetimli. Apple Music qosımshası sonıń menen birge janlı muzıka radio stanciyası bolǵan [[Apple Music 1]]-di de biriktiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2015/6/8/8729481/apple-music-streaming-service-wwdc-15| bet = Apple announces its streaming music service, Apple Music| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200330163713/https://www.theverge.com/2015/6/8/8729481/apple-music-streaming-service-wwdc-15| arxivsáne = 2020-jıl 30-mart | avtor = Popper| at = Ben| sáne = 2015-jıl 8-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Basqıshpa-basqısh toqtatıw ===
2024-jılǵa kelip, Apple iTunestıń ornına úsh arnawlı qosımsha, Muzıka, Podkastlar hám TV-ge ótiwdi basqıshpa-basqısh ámelge asırmaqta, biraq iTunes Store ele de saqlanıp qaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://cordcuttersnews.com/apple-is-finally-getting-rid-of-the-last-vestige-of-itunes/| bet = Apple is Getting Closer to Phasing Out iTunes Completely| sáne = 2023-jıl 11-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

== Basqa ózgeshelikler ==

=== Video ===
2005-jıldıń may ayında iTunes 4.8 shıǵarılıwı menen iTunes-ke video qollap-quwatlawı usınıldı,&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/05/05/09/itunes_48_adds_video_support_yorkdale_store_photos_more| bet = iTunes 4.8 adds video support, Yorkdale store photos, more| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201433/http://appleinsider.com/articles/05/05/09/itunes_48_adds_video_support_yorkdale_store_photos_more| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | sáne = 2005-jıl 9-may | jumıs = [[AppleInsider]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/175588/itunes-42.html| bet = Apple releases iTunes 4.8| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230123124751/https://www.macworld.com/article/175588/itunes-42.html| arxivsáne = 2023-jıl 23-yanvar | til = en| jumıs = Macworld| qaralǵan sáne = 2023-jıl 23-yanvar }}&lt;/ref&gt; degen menen ol albom satıp alıwlarınıń bir bólimi bolǵan bonus funkciyaları menen sheklengen edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cultofmac.com/480263/today-apple-history-itunes-experiments-video-downloads/| bet = Today in Apple history: iTunes experiments with video downloads| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201624/https://www.cultofmac.com/480263/today-apple-history-itunes-experiments-video-downloads/| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Dormehl| at = Luke| sáne = 2017-jıl 9-may | jumıs = Cult of Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Keyingi oktyabr ayında Apple iTunes Storedan satıp alınǵan video kontentti satıp alıw hám kóriwdi qollap-quwatlaytuǵın iTunes 6-nı usındı&lt;ref name=&quot;Movies in store&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/1047429/itunes6.html| bet = Apple Releases iTunes 6| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217014257/https://www.macworld.com/article/1047429/itunes6.html| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = Honan| at = Mathew| sáne = 2005-jıl 12-oktyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Iske qosılǵanda, dúkanda ABC tarmaǵınıń «Úmitsiz úy biykeleri» (Desperate Housewives) hám «Joǵalǵanlar» (Lost) sıyaqlı ataqlı shouları, sonday-aq Disney kanalınıń «Bul Reyven» (That's So Raven) hám «Zek penen Kodidiń Syuita Ómiri» (The Suite Life of Zack &amp; Cody) serialları usınıldı. Bas direktor Stiv Djobs baspasózge bılay dedi: «Biz video ushın muzıka ushın islegenimizdi islep atırmız — biz onı satıp alıwdı hám júklep alıwdı, kompyuterińizde oynatıwdı hám [[IPod|iPodıńızda]] ózińiz benen alıp júriwdi ańsat hám qoljetimli etip atırmız».

2008-jılı Apple hám tańlanǵan kinostudiyalar «iTunes Digital Copy» (iTunes cifrlı nusqası) funkciyasın usındı, bul tańlanǵan DVD hám Blu-ray disklerinde iTunes hám oǵan baylanıslı media pleyerlerde cifrlı nusqa alıwǵa múmkinshilik berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/1131751/digitalcopy.html| bet = First Look: iTunes Digital Copy| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217014138/https://www.macworld.com/article/1131751/digitalcopy.html| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = Frakes| at = Dan| sáne = 2008-jıl 22-yanvar | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/08/03/10/lionsgate_joins_apples_digital_copy_for_itunes_program.html| bet = Lionsgate joins Apple's Digital Copy for iTunes program| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201259/http://appleinsider.com/articles/08/03/10/lionsgate_joins_apples_digital_copy_for_itunes_program.html| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | sáne = 2008-jıl 10-mart | jumıs = [[AppleInsider]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/17/09/22/itunes-digital-copy-redemptions-from-non-4k-blu-rays-appear-to-support-4k-streaming-on-new-apple-tv| bet = iTunes Digital Copy redemptions from non-4K Blu-rays appear to support 4K streaming on new Apple TV| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201406/http://appleinsider.com/articles/17/09/22/itunes-digital-copy-redemptions-from-non-4k-blu-rays-appear-to-support-4k-streaming-on-new-apple-tv| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Hughes| at = Neil| sáne = 2017-jıl 22-sentyabr | jumıs = [[AppleInsider]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Podkastlar ===
[[Fayl:Podcasts_(iOS).svg|nobaý|75x75 nükte|Appledıń podkasttı bildiriw ushın paydalanatuǵın belgisi]]
2005-jıldıń iyun ayında Apple iTunes-ti podkastlardı qollap-quwatlaw funkciyası menen jańaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/11668186/The-10-best-ever-podcasts.html| bet = The 10 best ever podcasts| arxivurl = https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/11668186/The-10-best-ever-podcasts.html| arxivsáne = 2022-jıl 10-yanvar | avtor = Naughton| at = Pete| sáne = 2015-jıl 14-iyun | jumıs = [[The Daily Telegraph]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Podcasts how-to&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/1045522/podcastingfirstlook.html| bet = iTunes 4.9 First Look: Apple takes on Podcasting| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217014241/https://www.macworld.com/article/1045522/podcastingfirstlook.html| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = Farivar| at = Cyrus| sáne = 2005-jıl 28-iyun | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Paydalanıwshılar podkastlarǵa jazıla aladı, jańalanıw jiyiligin ózgerte aladı, qansha epizod júklep alıwdı hám neshewin óshiriwdi belgiley aladı.

Qosıqlarǵa uqsas, «Aqıllı pleylistler» pleylisttegi podkastlardı basqarıw ushın paydalanılıwı múmkin, sáne hám tıńlanǵan sanı sıyaqlı kriteryalardı belgilep&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2008/02/01/how-to-create-a-smart-podcast-playlist-in-itunes/| bet = How to: Create a smart podcast playlist in iTunes| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217014202/https://www.engadget.com/2008/02/01/how-to-create-a-smart-podcast-playlist-in-itunes/| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = Schramm| at = Mike| sáne = 2008-jıl 1-fevral | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[Oath Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

[[Apple Inc.|Apple]] podkastingtiń dáslepki rawajlanıwınıń tiykarǵı túrtki bolıwshısı dep tán alınadı&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Podcasting is Going Mainstream|url=https://www.forbes.com/sites/bradadgate/2019/11/18/podcasting-is-going-mainstream/#5f92fb891699|access-date=May 25, 2020}}&lt;/ref&gt;.

=== Qosımshalar ===
2008-jılı 10-iyulda Apple óziniń [[iOS]] operaciyalıq sisteması ushın jergilikli mobil qosımshalardı usındı. iOSta arnawlı App Store qosımshası qosımshalardı kóriw, júklep alıw, jańalaw hám basqasha basqarıw ushın dúkan retinde xızmet etti, al kompyuterlerdegi iTunes-te bólek qosımsha ornına arnawlı qosımshalar bólimi bar edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/2043841/the-app-store-turns-five-a-look-back-and-forward.html| bet = The App Store turns five: A look back and forward| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217014248/https://www.macworld.com/article/2043841/the-app-store-turns-five-a-look-back-and-forward.html| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = Friedman| at = Lex| sáne = 2013-jıl 8-iyul | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. 2017-jıldıń sentyabr ayında Apple iTunes-ti 12.7 versiyasına jańalap, sol processte App Store bólimin alıp tasladı&lt;ref name=&quot;cutting the bloat&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/9/12/16298988/apple-itunes-desktop-update-removes-app-store| bet = Apple starts cutting the bloat from iTunes by removing iOS App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171213043031/https://www.theverge.com/2017/9/12/16298988/apple-itunes-desktop-update-removes-app-store| arxivsáne = 2017-jıl 13-dekabr | avtor = Welch| at = Chris| sáne = 2017-jıl 12-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/apple-removes-ios-app-store-from-desktop-versions-of-itunes/| bet = Apple's iTunes removes iOS App Store from desktop version| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171214184718/http://www.zdnet.com/article/apple-removes-ios-app-store-from-desktop-versions-of-itunes/| arxivsáne = 2017-jıl 14-dekabr | avtor = Smith| at = Jake| sáne = 2017-jıl 13-sentyabr | jumıs = [[ZDNet]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Keyingi ayda App Store funkciyasın saqlap qalǵan iTunes 12.6.3 shıǵarıldı, 9to5Mac basılımı bul ekinshi relizdiń Apple tárepinen «ishki qosımshalardı jaylastırıw menen shuǵıllanatuǵın ayırım biznesler ushın zárúr» dep poziciyalanǵanın atap ótti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/10/09/apple-itunes-apps-focused-removed-stopgap/| bet = Apple still offers an iTunes version with App Store, Ringtones and other features removed in 'focused' iTunes 12.7| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217013938/https://9to5mac.com/2017/10/09/apple-itunes-apps-focused-removed-stopgap/| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2017-jıl 9-oktyabr | jumıs = [[9to5Mac]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2017/10/09/apple-itunes-with-app-store-included/| bet = Apple Quietly Releases iTunes 12.6.3 With Built-In App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201402/https://www.macrumors.com/2017/10/09/apple-itunes-with-app-store-included/| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Hardwick| at = Tim| sáne = 2017-jıl 9-oktyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== iTunes U ===
2007-jıldıń may ayında Apple iTunes Store arqalı AQSHtıń eń jaqsı kolledjlerinen alınǵan universitet lekciyaların jetkerip beretuǵın «iTunes U» iske qosılǵanın járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/1058118/itunesu.html| bet = iTunes U comes to the iTunes Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217014203/https://www.macworld.com/article/1058118/itunesu.html| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = Cohen| at = Peter| sáne = 2007-jıl 30-may | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2007/05/30/itunes-u-comes-to-the-itunes-store/| bet = iTunes U comes to the iTunes Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217015714/https://www.engadget.com/2007/05/30/itunes-u-comes-to-the-itunes-store/| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = McNulty| at = Scott| sáne = 2007-jıl 30-may | jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[Oath Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. 2017-jıldıń avgust ayındaǵı iTunes 12.7 versiyası menen iTunes U kollekciyaları Podkastlar qosımshasınıń bir bólimine aylandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2017/08/21/itunes-u-collections-to-apple-podcasts-september/| bet = iTunes U Collections Will Move to Apple Podcasts From September| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201321/https://www.macrumors.com/2017/08/21/itunes-u-collections-to-apple-podcasts-september/| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Hardwick| at = Tim| sáne = 2017-jıl 21-avgust | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. 2020-jılı 10-iyunda Apple iTunes U 2021-jıldıń aqırında toqtatılatuǵının rásmiy túrde járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-au/guide/itunesu/welcome/web| bet = iTunes U – June 2020 Update| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201024190914/https://support.apple.com/en-au/guide/itunesu/welcome/web| arxivsáne = 2020-jıl 24-oktyabr | til = en| jumıs = Apple Support| qaralǵan sáne = 2020-jıl 8-avgust }}&lt;/ref&gt;.

=== Apple mobil qurılmaları menen baylanısıw ===
iTunes dáslepki [[iPhone]] hám iPad qurılmaların aktivlestiriw ushın talap etilgen. 2008-jıldıń iyun ayındaǵı [[iPhone 3G]]-den baslap, aktivlestiriw iTunes-ti talap etpedi, satıw noqatında aktivlestiriwdi paydalandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://bgr.com/2008/06/09/iphone-3g-the-details-you-never-wanted-to-know/| bet = iPhone 3G: the details you never wanted to know| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170719025838/http://bgr.com/2008/06/09/iphone-3g-the-details-you-never-wanted-to-know/| arxivsáne = 2017-jıl 19-iyul | avtor = Geller| at = Jonathan| sáne = 2008-jıl 9-iyun | jumıs = [[Boy Genius Report|BGR]]| baspaxana = [[Penske Media Corporation]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Keyingi iPhone modelleri iTunes-ti paydalanbay-aq óz betinshe aktivlestirilip, sazlanıwı múmkin.

iTunes sonıń menen birge paydalanıwshılarǵa ózleriniń Apple mobil qurılmalarınıń mazmunın, mısalı muzıka, súwretler, videolar, qońıraw dawısları hám qurılma sazlawların rezervlewge hám qayta tiklewge,&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/22673693/iphone-apple-backup-ios-icloud| bet = How to back up your iPhone with or without iCloud| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220525175643/https://www.theverge.com/22673693/iphone-apple-backup-ios-icloud| arxivsáne = 2022-jıl 25-may | avtor = Krasnoff| at = Barbara| sáne = 2021-jıl 15-sentyabr | til = en| jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2022-jıl 25-may }}&lt;/ref&gt; sonday-aq qurılmalarınıń programmalıq támiynatın (firmware) qayta tiklewge de múmkinshilik beredi. Biraq, iTunes 12.7 versiyasınan baslap, qosımshalar endi iTunes járdeminde satıp alınıp, ornatıla almaydı.

=== Ping ===
2010-jıldıń sentyabr ayında iTunes 10 shıǵarılıwı menen Apple iTunes Ping-ti járiyaladı, onı bas direktor Stiv Djobs «sociallıq muzıka ashılıwı» dep sıpatladı. Onda [[Facebook|Facebooktı]] esletetuǵın profiller hám basqa paydalanıwshılardı baqlaw múmkinshiligi sıyaqlı funkciyalar bar edi&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi |last=Albanesius |first=Chloe | sáne =September 1, 2010 |title=Apple Goes Social with 'Ping' Inside iTunes 10 |url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2368579,00.asp |url-status=live |magazine=[[PC Magazine]] |publisher=[[Ziff Davis]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217014025/https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2368579,00.asp |archive-date=December 17, 2017 |access-date=December 16, 2017}}&lt;/ref&gt;. Ping 2012-jıldıń sentyabr ayında toqtatıldı&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi |last=Moscaritolo |first=Angela |date=September 13, 2012 |title=Apple Shutting Down iTunes Ping on Sept. 30 |url=http://uk.pcmag.com/music-products/60441/news/apple-shutting-down-itunes-ping-on-sept-30 |url-status=live |magazine=[[PC Magazine]] |publisher=[[Ziff Davis]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20171216202657/http://uk.pcmag.com/music-products/60441/news/apple-shutting-down-itunes-ping-on-sept-30 |archive-date=December 16, 2017 |access-date=December 16, 2017}}&lt;/ref&gt;.

== Sın ==

=== Qáwipsizlik ===
The Telegraph basılımı 2011-jıldıń noyabr ayında Appledıń 2008-jıldan berli ruqsatsız úshinshi táreplerge paydalanıwshılardıń iTunes programmalıq támiynatına «jańalanıwlar» ornatıwǵa múmkinshilik beretuǵın qáwipsizlik kemshiliginen xabardar ekenin xabarladı. Apple bul máseleni Telegraphtıń esabatınan aldın dúzetti hám ǵalaba xabar qurallarına «Paydalanıwshılarımızdıń qáwipsizligi hám qupıyalılıǵı júdá áhmiyetli» dep ayttı, degen menen bunı qáwipsizlik izertlewshisi Brayan Krebs gúman astına aldı, ol basılımnıń aytıwınsha: «Belgili bir qáwipsizlik izertlewshisi Appleǵa bul qáwipli kemshilik haqqında 2008-jıldıń ortasında eskertken edi, biraq kompaniya bul kemshilikti dúzetiw ushın 1,200 kúnnen aslam kútti»&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.telegraph.co.uk/technology/apple/8912714/Apple-iTunes-flaw-allowed-government-spying-for-3-years.html| bet = Apple iTunes flaw 'allowed government spying for 3 years'| arxivurl = https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/apple/8912714/Apple-iTunes-flaw-allowed-government-spying-for-3-years.html| arxivsáne = 2022-jıl 10-yanvar | avtor = Williams| at = Christopher| sáne = 2011-jıl 24-noyabr | jumıs = [[The Daily Telegraph]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Programmalıq támiynattıń buzılıwı ===
iTunes Appledıń onı muzıka pleyerinen hámmesin qamtıytuǵın multimedia platformasına aylandırıw háreketleriniń bir bólimi retinde isinip ketkenligi ushın bir neshe ret ayıplanǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://qz.com/666078/itunes-is-13-years-old-today-and-its-still-awful/| bet = iTunes is 13 years old—and it's still awful| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171216201354/https://qz.com/666078/itunes-is-13-years-old-today-and-its-still-awful/| arxivsáne = 2017-jıl 16-dekabr | avtor = Wang| at = Amy| sáne = 2016-jıl 28-aprel | jumıs = [[Quartz (publication)|Quartz]]| baspaxana = [[Atlantic Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2015/07/28/opinion-itunes-nuke-from-orbit/| bet = Opinion: iTunes is now so clunky the only safe solution is to nuke it from orbit| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217014145/https://9to5mac.com/2015/07/28/opinion-itunes-nuke-from-orbit/| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = Lovejoy| at = Ben| sáne = 2015-jıl 28-iyul | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/07/why-is-itunes-so-bad/399833/| bet = iTunes Really Is That Bad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217013950/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/07/why-is-itunes-so-bad/399833/| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = Meyer| at = Robinson| sáne = 2015-jıl 29-iyul | jumıs = [[The Atlantic]]| baspaxana = [[Emerson Collective]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.wired.com/2008/11/the_top_ten_reasons_itunes_sucks/| bet = The top ten reasons iTunes sucks| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171217014056/https://www.wired.com/2008/11/the_top_ten_reasons_itunes_sucks/| arxivsáne = 2017-jıl 17-dekabr | avtor = Gilbertson| at = Scott| sáne = 2008-jıl 5-noyabr | jumıs = [[Wired (website)|Wired]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;. PC Worldtıń burınǵı redaktorı Ed Bott kompaniyanı uqsas ámeliyatları ushın [[Microsoft Windows|Windowsqa]] qarsı reklama hújimlerindegi ekijúzlilikte ayıpladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/slimming-down-the-bloated-itunes-installer/| bet = Slimming down the bloated iTunes installer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171108102507/http://www.zdnet.com/article/slimming-down-the-bloated-itunes-installer/| arxivsáne = 2017-jıl 8-noyabr | avtor = Bott| at = Ed| sáne = 2008-jıl 3-oktyabr | jumıs = [[ZDNet]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 16-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Apple Inc. xızmetleri]]
[[Kategoriya:ITunes]]
[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>8gdqmovltupzekqb8adma6xxk2ove3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IWork</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25530</id>
    <revision>
      <id>265636</id>
      <parentid>214833</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:34:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı|Apple Inc. programmalıq támiynatı]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20068" sha1="h0c034albc1z25yrzmyizv4inzsanfc" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em&quot;
|+ iWork
|-
! Dáslepki avtor(lar)
| Apple
|-
! [[Programmist (Baǵdarlamashı)|Baǵdarlamashı(lar)]]
| [[Apple Inc.|Apple]]
|-
! Dáslepki reliz
| 11-yanvar, 2004-jıl
|-
! Turaqlı reliz
| 14.0 / 2-aprel, 2024-jıl
|-
! [[Programmalastırıw tili|Jazılǵan tіlі]]
| Objective-C, [[C (programmalastırıw tili)|C]], [[JavaScript]]
|-
! [[Operaciyalıq sistema]]
| '''Onlayn''': Klientler: Zamanagóy veb-brauzeri bar barlıq qurılmalar&lt;br/&gt;'''Qosımshalar''': iOS, iPadOS hám macOS
|-
! Platforma
| x86-64&lt;br/&gt;ARM (A4 hám M1 baslap)&lt;br/&gt;PowerPC (2009-jılǵa shekem)
|-
! Túrі
| Ofis baǵdarlamalar jıynaǵı
|-
! Licenziya
| [[Menshikli programmalıq támiynat|Menshіklі]]&lt;br/&gt;Biypul hám kommerciyalıq
|-
! Veb-saytı
| [http://www.apple.com/iwork/ iWork]&lt;br/&gt;[http://www.apple.com/pages/ Pages]&lt;br/&gt;[http://www.apple.com/numbers/ Numbers]&lt;br/&gt;[http://www.apple.com/keynote/ Keynote]
|}
'''iWork''' — bul [[Apple Inc.|Apple]] tárepinen óziniń [[macOS]], [[iPadOS]] hám [[iOS]] [[Operaciyalıq sistema|operaciyalıq sistemaları]] ushın jaratılǵan keńse qosımshaları toplamı hám sonday-aq [[iCloud]] [[Veb-sayt|veb-saytı]] arqalı kross-platformalı túrde qoljetimli.

iWork prezentaciya qosımshası Keynote, tekst processorı hám stol ústi baspa qosımshası Pages,&lt;ref&gt;{{Cite press release |title=Apple Unveils Keynote |publisher=Apple |date=January 7, 2003 |url=https://www.apple.com/newsroom/2003/01/07Apple-Unveils-Keynote/ |access-date=2022-05-16}}&lt;/ref&gt; hám elektron keste qosımshası Numbers-tı óz ishine aladı&lt;ref name=&quot;pr08&quot;&gt;{{Cite press release |title=Apple Introduces iWork '08 |publisher=Apple |date=August 7, 2007 |url=https://www.apple.com/newsroom/2007/08/07Apple-Introduces-iWork-08/}}&lt;/ref&gt;. iWorktı jaratıwdaǵı Appledıń dizayn maqsetleri Mac paydalanıwshılarına macOS-tıń keń shriftler kitapxanasın, integraciyalanǵan imla tekseriwshisin, jetilistirilgen grafikalıq API-lerin hám onıń AppleScript avtomatlastırıw freymvorkın paydalanıp, tartımlı hújjetler menen elektron kestelerdi ańsat jaratıwǵa múmkinshilik beriw edi.

Pages, Numbers hám Keynote-qa sáykes keletuǵın Microsoft Office qosımshaları – bul Word, Excel hám PowerPoint&lt;ref name=&quot;eckel2014&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.techrepublic.com/article/office-vs-iwork-which-performs-best-in-the-real-world/| bet = Office vs. iWork: Which performs best in the real world?| avtor = Eckel, Erik| sáne = 2014-jıl 21-iyul | jumıs = [[TechRepublic]]| qaralǵan sáne = 2014-jıl 22-iyul }}&lt;/ref&gt;. Microsoft Office qosımshaları iWork hújjetlerin asha almasa da, iWork qosımshaları Office hújjetlerin redaktorlaw ushın asha aladı hám hújjetlerdi iWork-tıń jergilikli formatlarınan (&lt;code&gt;.pages, .numbers, .key&lt;/code&gt;) Microsoft Office formatlarına (&lt;code&gt;.docx, .xlsx, .pptx&lt;/code&gt; hám t.b.), sonday-aq PDF fayllarına eksport ete aladı.

iWork-taǵı eń eski qosımsha – bul Keynote, ol dáslep 2003-jılı [[Stiv Djobs|Stiv Djobstıń]] óz prezentaciyalarında paydalanıwı ushın jeke qosımsha retinde shıǵarılǵan. Stiv Djobs Keynote-tı járiyalap atırıp: «Bul siziń prezentaciyańız shın mánisinde áhmiyetli bolǵanda» dep ayttı.

Pages birinshi iWork toplamı menen birge 2004-jılı shıǵarıldı; Numbers 2007-jılı iWork '08 shıǵarılıwı menen qosıldı. Keyingi reliz, iWork '09, sonıń menen birge paydalanıwshılarǵa hújjetlerdi vebke júklewge hám bólisiwge múmkinshilik beretuǵın onlayn xızmet iWork.com-ǵa beta kiriwin óz ishine aldı, házir bul Appledıń iCloud xızmetine integraciyalanǵan. iOS ushın iWork versiyası 2010-jılı birinshi iPad penen birge shıǵarıldı hám qosımshalar sol waqıttan berli turaqlı túrde jańalanıp keledi, sonıń ishinde iPhone qollap-quwatlawı da qosıldı. 2013-jılı Apple iCloud-ta iWork veb-qosımshaların iske qostı; degen menen, bir neshe jıl ótkennen keyin de, olardıń funkciyaları stol ústindegi ekvivalentlerine salıstırǵanda sheklengen.

iWork dáslep 79 dollarǵa toplam retinde satıldı, keyinirek OS X-te hár bir qosımsha ushın 19.99 dollarǵa, al iOSta hár bir qosımsha ushın 9.99 dollarǵa satıldı. Apple 2013-jıldıń oktyabr ayında sol waqıttan baslap satıp alınǵan barlıq iOS hám OS X qurılmaları,&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/creativity-apps/mac/up-to-date/| bet = Up-to-Date Program for Pages, Numbers, and Keynote| arxivurl = https://web.archive.org/web/20131026090929/https://www.apple.com/creativity-apps/mac/up-to-date/| arxivsáne = 2013-jıl 26-oktyabr | sáne = 2013-jıl 22-oktyabr | baspaxana = Apple}}&lt;/ref&gt; barlıq úsh iWork qosımshasın biypul júklep alıwǵa huqıqlı bolatuǵının járiyaladı: qurılma ornatılǵannan keyin, paydalanıwshı App Storeda qosımshalardı «talap ete» aladı, sonnan keyin olar paydalanıwshınıń [[Apple akkauntı|Apple ID]]-ine turaqlı túrde baylanıstırıladı. Hújjetlerdi xosting etiw xızmetin de óz ishine alatuǵın iWork for iCloud barlıq iCloud paydalanıwshıları ushın biypul. iWork 2017-jıldıń aprel ayında macOS hám iOS-ta (sonıń ishinde eski yamasa qayta satılǵan qurılmalar da) biypul etip shıǵarıldı.

2016-jıldıń sentyabr ayında Apple real waqıtta birge islesiw funkciyası barlıq iWork qosımshaları ushın qoljetimli bolatuǵının járiyaladı&lt;ref name=&quot;iWork2016&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/16/09/20/apple-updates-iwork-for-mac-adding-real-time-collaboration-beta-to-pages-numbers-keynote| bet = Apple updates iWork for Mac, adding real-time collaboration beta to Pages, Numbers &amp; Keynote| sáne = 2016-jıl 20-sentyabr | baspaxana = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-mart }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
iWorktıń birinshi versiyası, iWork '05, 2005-jılı 11-yanvarda Macworld Konferenciya hám Kórgizbesinde járiyalandı hám 22-yanvarda Amerika Qurama Shtatlarında, al 29-yanvarda dúnya júzinde qoljetimli boldı. iWork '05 eki qosımshadan ibarat edi: Keynote 2, prezentaciya jaratıw programması hám Pages, tekst processorı. iWork '05 79 AQSH dollarına satıldı. 30 kúnlik sınaq versiyası da Appledıń veb-saytında júklep alıw ushın qoljetimli boldı. Dáslep iWork atına huqıqlar IGG Software kompaniyasına tiyisli edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/tech/services-and-software/apple-office-software-seems-likely/| bet = Apple office software seems likely| avtor = Fried| avtorsilteme = Ina Fried| at = Ina| sáne = 2005-jıl 4-yanvar | til = en| jumıs = [[CNET]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 12-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

iWork Apple tárepinen «AppleWorkstiń miyrasxorı» dep atalsa da, ol AppleWorkstiń [[maǵlıwmatlar bazası]] hám sızıw quralların qaytalamaydı&lt;ref name=&quot;iwdatabase&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.myfirstmac.com/index.php/mac/articles/an-introduction-to-bento-the-missing-database-app-iwork-should-have| bet = An Introduction to Bento, the Missing Database App iWork Should Have| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120922012156/http://www.myfirstmac.com/index.php/mac/articles/an-introduction-to-bento-the-missing-database-app-iwork-should-have| arxivsáne = 2012-jıl 22-sentyabr | qaralǵan sáne = 2009-jıl 15-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Degen menen, iWork Appledıń iLife toplamındaǵı bar qosımshalar menen Media Browser arqalı integraciyalanadı, bul paydalanıwshılarǵa muzıkanı iTunesten, filmlerdi iMovieden hám súwretlerdi iPhoto hám Aperture-den tikkeley iWork hújjetlerine súyrep aparıwǵa múmkinshilik beredi&lt;ref name=&quot;pr05&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation pressrelease cs1&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;547&quot;&gt;[https://www.apple.com/newsroom/2004/01/11Apple-Unveils-iWork-05/ &quot;Apple Unveils iWork '05&quot;] (Press release). &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;548&quot;&gt;Apple. &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;549&quot;&gt;January 11, 2004&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;550&quot;&gt;&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2022-05-17&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;.

iWork '06 2006-jılı 10-yanvarda shıǵarıldı hám Keynote hám Pages-tiń jańalanǵan versiyaların óz ishine aldı. Eki programma da birinshi ret universal binar fayllar retinde shıǵarıldı, bul olarǵa PowerPC processorlarında da, jańa iMac stol kompyuterleri hám MacBook Pro noutbuklarında qollanılǵan Intel processorlarında da jergilikli túrde islewge múmkinshilik berdi, olar jańa iWork toplamı menen bir kúni járiyalanǵan edi&lt;ref name=&quot;pr06&quot;&gt;{{Cite press release |url=https://www.apple.com/newsroom/2006/01/10Apple-Announces-iWork-06/ |title=Apple Announces iWork '06 |publisher=Apple | sáne =January 10, 2006}}&lt;/ref&gt;.

Toplamnıń kelesi versiyası, iWork '08, 2007-jılı 7-avgustta [[Kaliforniya shtatı|Kaliforniyanıń]] Kupertino qalasındaǵı Apple kampusında ótkerilgen arnawlı media ilajında járiyalandı hám shıǵarıldı. iWork '08, aldıńǵı jańalanıwlar sıyaqlı, Keynote hám Pages-tiń jańalanǵan versiyaların óz ishine aldı. Jańa elektron keste qosımshası, Numbers da usınıldı. Numbers basqa elektron keste qosımshalarınan, sonıń ishinde Microsoft Excel-den, paydalanıwshılarǵa bir qatar ornatılǵan shablonlardı paydalanıp, iykemli maydanda bir neshe elektron kestelerden ibarat hújjetler jaratıwǵa múmkinshilik beriwi menen ayırmashılıq etedi.

iWork '09, 2009-jılı 6-yanvarda járiyalandı hám sol kúni shıǵarıldı. Ol toplamdaǵı barlıq úsh qosımshanıń jańalanǵan versiyaların óz ishine aladı. iWork '09 sonıń menen birge paydalanıwshılarǵa 2012-jıldıń iyul ayınıń aqırında toqtatılǵanǵa shekem hújjetlerdi onlayn bólisiwge múmkinshilik bergen iWork.com xızmetiniń beta versiyasına kiriwdi de óz ishine aldı. iWork '09 paydalanıwshıları hújjetti tikkeley Pages, Keynote yamasa Numbers-tan júkley alatuǵın hám basqalardı onı onlayn kóriwge shaqıra alatuǵın edi. Kóriwshiler hújjette eskertpeler hám pikirler jaza alatuǵın hám nusqasın iWork, Microsoft Office yamasa PDF formatlarında júklep ala alatuǵın edi&lt;ref name=&quot;pr09&quot;&gt;{{Cite press release |url=https://www.apple.com/newsroom/2009/01/06Apple-Unveils-iWork-09/ |title=Apple Unveils iWork '09 |publisher=Apple |date=January 6, 2009}}&lt;/ref&gt;. iWork '09 sonıń menen birge 2011-jılı 6-yanvarda [[Mac App Store]]-da hár bir qosımsha ushın $19.99 bahada shıǵarıldı hám usı noqattan keyin turaqlı jańalanıwlar aldı, sonıń ishinde [[ICloud|iCloudqa]] siltemeler hám Appledıń Retina displeyli MacBook Pro-sına sáykeslestirilgen joqarı anıqlıqtaǵı DPI versiyası da bar edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/145941/2010/01/iwork_ipad.html| bet = Apple introduces iWork for iPad| avtor = Loyola| at = Roman| baspaxana = Macworld| qaralǵan sáne = 2011-jıl 31-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

2010-jılı 27-yanvarda Apple iPad ushın iWork-tı járiyaladı, ol [[App Store]]-dan úsh bólek $9.99 bahadaǵı qosımsha retinde qoljetimli bolıwı kerek edi&lt;ref name=&quot;Apple PR&quot;&gt;{{Cite press release |url=https://www.apple.com/newsroom/2010/01/27Apple-Launches-iPad/ |title=Apple Launches iPad |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] | sáne =January 27, 2010 |access-date=May 17, 2022}}&lt;/ref&gt;. Bul versiya da turaqlı jańalanıwlar aldı, sonıń ishinde qaltalı [[iPhone]] hám [[iPod Touch]] qurılmaları ushın versiya hám Retina displeyli qurılmalardıń hám sońǵı iPhonelardıń úlkenirek ekranlarınan paydalanıw ushın jańalanıw da bar edi.

2013-jılı 22-oktyabrde Apple Mac hám iOS ushın iWork programmalıq támiynatınıń qayta islengenin járiyaladı. Eki toplam da tiyisli App Store-lar arqalı qoljetimli etildi. Jańalanıw házirgi iWork iyeleri ushın biypul hám 2013-jıldıń 1-oktyabrinen keyin OS X yamasa iOS qurılmasın satıp alǵan hár qanday adam ushın biypul etildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/creativity-apps/mac/| bet = Apple – Creativity and Productivity Apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140510043351/http://www.apple.com/creativity-apps/mac/| arxivsáne = 2014-jıl 10-may | qaralǵan sáne = 2014-jıl 11-may }}&lt;/ref&gt;. Jańadan biypul etilgen iWork qosımshaların sáykes qurılmada aktivlestirgen hár qanday paydalanıwshı sol qosımshalardı sol App Store akkauntına kirgen basqa iOS yamasa OS X qurılmasında da júklep ala aladı.

Jańa OS X versiyaları bir neshe tańlaw, baylanıslı tekst qutıları, bet belgileri, 2 betli kórinisler, xatlardı biriktiriw, izlenetuǵın pikirler, RTF faylların oqıw/eksport etiw qábileti, defolt masshtab hám bet sanı, AppleScript penen integraciya sıyaqlı funkciyalardı joǵaltqanı ushın sınǵa alındı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2013/10/25/some-power-users-are-unhappy-with-lost-features-in-the-new-iwork/| bet = Some Power Users Are Unhappy With Lost Features in the New iWork| sáne = 2013-jıl 25-oktyabr | baspaxana = MacRumors}}&lt;/ref&gt;. Apple funkciyalardı qayta kirgiziw ushın jol kartasın usındı hám keyingi altı ay ishinde ayırım joǵalǵan funkciyalardı qayta kirgiziwge úmit etetuǵının bildirdi. 2014-jıldıń 1-apreline kelip, bir neshe funkciyalar — mısalı, defolt masshtabtı ornatıw qábileti — qayta kirgizilgen edi, degen menen kóplegen funkciyalar ele de joq edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://support.apple.com/kb/HT6049?viewlocale=en_GB&amp;locale=en_GB| bet = About the new iWork for Mac: Features and compatibility| baspaxana = Apple| qaralǵan sáne = 2013-jıl 6-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

macOS, Windows hám kópshilik [[Veb-brauzer|veb-brauzerlerde]] onlayn iCloud veb-qosımshaların paydalanıp isley alatuǵın pútkilley jańa fayl formatın paydalanıwı sebepli, iWork 13-ten baslap iWork versiyaları iWork '09-ǵa shekemgi versiyalarda jaratılǵan hújjetlerdi ashpaydı yamasa redaktorlawǵa ruqsat bermeydi, eski iWork faylların ashıwǵa urınǵan paydalanıwshılar jańa iWork 13 qosımsha versiyalarında bunday fayllardı ashıw hám redaktorlaw ushın aldıńǵı iWork '09-dı (paydalanıwshınıń mashinasında bolıwı yamasa bolmawı múmkin) paydalanıw kerekligi haqqında qalqıp shıǵıwshı xabar aladı. Sáykesinshe, OS X ushın házirgi versiya (dáslep tek OS X Mavericks 10.9 hám onnan keyingiler menen ǵana sáykes edi) aldınnan ornatılǵan hár qanday iWork '09 qosımshaların paydalanıwshınıń mashinasındaǵı iWork '09 papkasına (/Applications/iWork '09/) kóshiredi, bul paydalanıwshılarǵa eski iWork hújjetlerin jergilikli túrde óz mashinasında ashıw hám redaktorlaw ushın aldıńǵı toplamnan paydalanıwdı dawam etiwge múmkinshilik beretuǵın sheshim retinde islengen&lt;ref name=&quot;iw iwork compatibility 1&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.infoworld.com/article/2610821/open-source-software/open-document-standards-will-cure-apple-s-bit-rot.html| bet = Open document standards will cure Apple's bit rot| avtor = Phipps| at = Simon| sáne = 2014-jıl 21-mart | baspaxana = Infoworld| qaralǵan sáne = 2014-jıl 23-noyabr }}&lt;/ref&gt;. 2015-jıldıń oktyabr ayında Apple bul máseleni jeńilletiw ushın jańalanıw shıǵardı, bul paydalanıwshılarǵa iWork '06 hám iWork '08 formatlarında saqlanǵan hújjetlerdi Pages-tiń sońǵı versiyasında ashıwǵa múmkinshilik berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/15/10/15/apple-updates-iwork-for-ios-and-os-x-el-capitan-with-support-for-multitasking-3d-touch-more| bet = Apple updates iWork for iOS and OS X el Capitan with support for multitasking, 3D Touch, VoiceOver, more}}&lt;/ref&gt;.

2016-jılı Apple real waqıtta birge islesiw funkciyası [[ICloud|iWork for iCloudtı]] paydalanıw menen sheklenbesten, barlıq iWork qosımshaları ushın qoljetimli bolatuǵının járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/iwork/| bet = iWork| arxivurl = https://web.archive.org/web/20070814024014/http://www.apple.com/iwork/| arxivsáne = 2007-jıl 14-avgust | til = en-US| jumıs = Apple| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-noyabr }}&lt;/ref&gt;. Bul funkciya [[Google Docs redaktorları|Google Docs]]-qa uqsas&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2016/09/07/apple-adds-real-time-collaboration-to-iwork/| bet = Apple adds real-time collaboration to iWork| jumıs = Engadget| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-noyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2016/09/07/apple-iwork-update/| bet = Apple adds real-time collaboration to iWork, taking a stab at Microsoft and Google| avtor = Flynn| at = Kerry| sáne = 2016-jıl 7-sentyabr | jumıs = Mashable| qaralǵan sáne = 2016-jıl 27-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

== Komponentler ==

=== Ulıwma komponentler ===
iWork toplamındaǵı ónimler bir qatar ulıwmalıq komponentlerge iye, bul tiykarınan Cocoa hám uqsas ulıwmalıq qosımshalardı programmalastırıw interfeyslerinen (APIlerden) alınǵan tiykarǵı kodtıń bólisiliwi nátiyjesi. Olardıń arasında belgili universal kóp tilli imlanı tekseriw quralı bar, onı Safari hám Mail sıyaqlı ónimlerde de tabıwǵa boladı. Grammatikanı tekseriw, tabıw hám almastırıw, stil hám reń tańlawshılar – bular pútkil Apple qosımshalar keńisliginde ushırasatuǵın dizayn ózgeshelikleriniń uqsas mısalları bolıp tabıladı.

Sonıń menen bir qatarda, iWork toplamındaǵı qosımshalar hújjettiń jańa modelin de bólisedi. Kópshilik hújjetke tiykarlanǵan qosımshalarda qosımshanıń jumıs islew principiniń tiykarın quraytuǵın arnawlı bir maǵlıwmat túri bar. Mısalı, tekst processorlarında tiykarǵı element – tekst, al elektron kestede – bul kestedegi yacheykalar. Súwretler yamasa diagrammalar sıyaqlı basqa obektler tiykarǵı maǵlıwmat túrine jalǵanıwı yamasa oǵan silteme beriliwi arqalı basqarıladı.

iWork-ta barlıq qosımshalar ulıwmalıq tiykarǵı hújjet formatın, «kanvas» dep atalatuǵın, jaylasıw hám saqlaw mexanizmlerin támiyinleytuǵın ulıwma konteyner túrin bólisedi. Keyin hár bir qosımsha óziniń arnawlı obektlerin qosadı hám olardı kanvasqa jaylastıradı. Mısalı, Pages ádette kanvasta bir úlken tekst obekti menen ashıladı. Paydalanıwshıǵa bul ádettegi tekst processorı sıyaqlı kórinedi, biraq olar bet jaylasıwı qosımshasındaǵıday onıń múyeshinen uslap ólshemin ózgerte aladı. Numbers-ta bolsa, dáslep basqa hár qanday elektron kestedegidey yacheykalar torın kóreseń, biraq paydalanıwshı onıń ólshemin kanvastan kishirek etip ózgerte aladı, sonnan keyin bir kanvasqa bir neshe torlar, diagrammalar yamasa hátte sızıwlardı da qosa aladı.

Ayırmashılıq aytarlıqtay emes, sebebi bul funkciyalardıń kópshiligi Microsoft Excel sıyaqlı dástúrli baǵdarlamalarda da ámelge asırılǵan. Degen menen, paydalanıwshı interfeysindegi ayırmashılıq áhmiyetli bolıwı múmkin. Mısalı, Excel-de diagrammalar bettiń bir bólimi retinde saqlanadı hám tábiyiy paydalanıwshı háreketleri arqalı tosınnan jıljıp ketiwi múmkin. Numbers-ta diagrammalar, basqa hámmesi sıyaqlı, kanvastıń bir bólimi bolıp tabıladı hám bet(ler)tegi ózgerisler ádette ǵárezsiz boladı.

iWork modeli Appledıń aldıńǵı háreketi OpenDoc-qa biraz uqsaydı. OpenDoc ta bir pútin tiykarǵı hújjet mexanizmin hám bir pútin disktegi formattan paydalanǵan. Biraq, iWork-tan ayırmashılıǵı, OpenDoc sonıń menen birge bir pútin qosımshadan da paydalanǵan, onda túrli redaktorlardı shaqırıwǵa bolatuǵın edi. Mısalı, ulıwma hújjetti ashıp, elektron keste redaktorın baslap, sonnan keyin elektron keste qosıwǵa bolatuǵın edi. iWork-ta redaktorlaw jaǵınan bunday beyimlilik joq, biraq jaylasıw jaǵınan onı saqlap qaladı.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Apple Inc. xızmetleri]]
[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>h0c034albc1z25yrzmyizv4inzsanfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xabarlandırıw orayı (Apple)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25572</id>
    <revision>
      <id>265649</id>
      <parentid>214844</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>kategoriya</comment>
      <origin>265649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19329" sha1="nvczenzdc8bo9tuqi5k4yxws5j28bce" xml:space="preserve">'''Xabarlandırıw orayı''' — bul [[iOS]], [[iPadOS]], [[macOS]] hám [[watchOS]]-taǵı funkciya bolıp, ol qosımshalardan kelgen eskertiwlerdiń sholıwın usınadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://gigaom.com/apple/ios-5-notifications-and-notification-center/| bet = iOS 5: Notifications and Notification Center — Apple News, Tips and Reviews| arxivurl = https://web.archive.org/web/20121123231920/http://gigaom.com/apple/ios-5-notifications-and-notification-center/| arxivsáne = 2012-jıl 23-noyabr | sáne = 2008-jıl 3-aprel | baspaxana = Gigaom.com| qaralǵan sáne = 2011-jıl 14-oktyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/osx/whats-new/| bet = Apple - OS X Mountain Lion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120731224425/https://www.apple.com/osx/whats-new/#notification-center| arxivsáne = 2012-jıl 31-iyul | baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2012-jıl 31-iyul }}&lt;/ref&gt;. Ol paydalanıwshıǵa dárhal sheshim talap etpesten, tiyisli háreketti orınlaǵanǵa shekem xabarlardı kórsetip turadı. [[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|Paydalanıwshılar]] Xabarlandırıw Orayında qaysı qosımshalar kórinetuǵının hám olardıń qalay basqarılıwın tańlay aladı. Dáslep 2011-jıldıń oktyabr ayında [[iOS 5]] penen birge shıǵarılǵan Xabarlandırıw Orayı 2012-jıldıń iyul ayında OS X Mountain Lion-nıń bir bólimi retinde Mac kompyuterlerinde de qoljetimli boldı.

== iOS versiyası boyınsha ózgerisler ==
[[iOS 6]] Xabarlandırıw Orayına [[Twitter]] hám [[Facebook|Facebooktı]] paydalanıw múmkinshiligin qostı, onda paydalanıwshılar qosımshaǵa kirmesten-aq post jaza alatuǵın boldı. Bul resurslardı únemledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/what-happened-quick-tweet-and-facebook-post-buttons-control-center-ios-7| bet = What happened to the quick Tweet and Facebook post buttons on Control Center in iOS 7?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170203081206/http://www.imore.com/what-happened-quick-tweet-and-facebook-post-buttons-control-center-ios-7| arxivsáne = 2017-jıl 3-fevral | avtor = Ritchie| at = Rene| sáne = 2013-jıl 18-sentyabr | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 2-fevral }}&lt;/ref&gt;.

[[iOS 7]] Xabarlandırıw Orayın vizual hám funkcional ózgerisler menen pútkilley qayta isledi. Onıń úsh tabı bar edi; «Búgin» (kún dawamında bolatuǵın nárseler haqqında informaciya), «Barlıǵı» hám «Ótkizip jiberilgenler». Xabarlar endi telefonnıń qulıplaw ekranında kórinedi hám qurılmalar arasında sinxronlanadı, sonlıqtan paydalanıwshılar bir xabardı hár túrli qurılmalarda bir neshe ret óshiriwi kerek emes&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2013/6/10/4413228/apple-wwdc-2013-everything-you-need-to-know| bet = Apple debuts iOS 7, OS X Mavericks, and new Macs: everything you need to know| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130611164041/http://www.theverge.com/2013/6/10/4413228/apple-wwdc-2013-everything-you-need-to-know| arxivsáne = 2013-jıl 11-iyun | sáne = 2013-jıl 10-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 29-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/2048936/get-to-know-ios-7-notification-center.html| bet = Get to know iOS 7: Notification Center| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170507114653/http://www.macworld.com/article/2048936/get-to-know-ios-7-notification-center.html| arxivsáne = 2017-jıl 7-may | avtor = Friedman| at = Lex| sáne = 2013-jıl 18-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;.

[[iOS 8]] Búgingi Kórinisti vidjet funkciyasın ruqsat etiw ushın qayta dizayn etti. Úshinshi tárep baǵdarlamashıları óz qosımshalarına vidjet qollap-quwatlawın qosa aladı, bul paydalanıwshılarǵa hár bir qosımshanı ashpastan-aq Xabarlandırıw Orayında informaciya kóriwge múmkinshilik beredi. Paydalanıwshılar hár qanday waqıtta hár qanday vidjetti qosa, ornın almastıra yamasa óshire aladı. Vidjetlerge mısallar retinde házirgi hawa rayın kórsetetuǵın Hawa Rayı qosımshası hám keleshektegi waqıyalardı kórsetetuǵın Kalendar qosımshası kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/2686117/get-to-know-ios-8-customize-your-notification-center-with-handy-new-widgets.html| bet = Get to know iOS 8: Customize your Notification Center with handy new widgets| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161222152655/http://www.macworld.com/article/2686117/get-to-know-ios-8-customize-your-notification-center-with-handy-new-widgets.html| arxivsáne = 2016-jıl 22-dekabr | avtor = Walter| at = Derek| sáne = 2014-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.co.uk/how-to/iosapps/ios-notification-centre-tips-3529660/| bet = How to use iOS 8 Notification Centre| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161207040805/http://www.macworld.co.uk/how-to/iosapps/ios-notification-centre-tips-3529660/| arxivsáne = 2016-jıl 7-dekabr | avtor = Paris| at = Steve| sáne = 2014-jıl 26-noyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Xabarlardıń ózi endi háreketke keltiriletuǵın boldı, bul paydalanıwshılarǵa tez túsip turatuǵın xabar retinde payda bolǵanda oǵan juwap beriwge yamasa Xabarlandırıw Orayı arqalı xabarǵa háreket etiwge múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://bgr.com/2014/06/02/ios-8-actionable-notifications/| bet = The most important new feature on iOS 8: Actionable notifications| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230230653/http://bgr.com/2014/06/02/ios-8-actionable-notifications/| arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | avtor = Siegal| at = Jacob| sáne = 2014-jıl 2-iyun | jumıs = [[Boy Genius Report|BGR]]| baspaxana = [[Penske Media Corporation]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/interactive-notifications-ios-8-explained| bet = Interactive notifications in iOS 8: Explained| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161231074740/http://www.imore.com/interactive-notifications-ios-8-explained| arxivsáne = 2016-jıl 31-dekabr | avtor = Ritchie| at = Rene| sáne = 2014-jıl 24-iyun | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;. «Ótkizip jiberilgenler» menyusı alıp taslandı.

[[iOS 9]] Xabarlandırıw Orayına jańa batareya vidjetin qostı, ol hár qanday jalǵanǵan Bluetooth qurılmasınıń batareya ómirin hám zaryadlanıw statusın kórsetedi. Ol sonday-aq xabarlardıń endi qaysı qosımshadan kelgenine qaray toparlanıwına múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://theappfactor.com/how-to-add-ios-9-battery-widget-to-notification-center/| bet = How to add the iOS 9 battery widget to Notification Center| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161228032819/https://theappfactor.com/how-to-add-ios-9-battery-widget-to-notification-center/| arxivsáne = 2016-jıl 28-dekabr | avtor = Kazmucha| at = Allyson| sáne = 2015-jıl 18-sentyabr | jumıs = The App Factor| qaralǵan sáne = 2016-jıl 28-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.tekrevue.com/tip/ios-9-battery-widget-notification-center/| bet = New in iOS 9: Track iPhone Accessory Battery Life in Notification Center| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161228032923/https://www.tekrevue.com/tip/ios-9-battery-widget-notification-center/| arxivsáne = 2016-jıl 28-dekabr | avtor = Tanous| at = Jim| sáne = 2015-jıl 28-sentyabr | jumıs = TekRevue| qaralǵan sáne = 2016-jıl 28-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

[[iOS 10]]-da Xabarlandırıw Orayınıń Búgingi kórinisi shepten ońǵa sıypawdı talap etiw ushın qayta dizayn etildi hám qayta islendi, al vidjetler de xabarlarǵa uqsas kóriniste qayta dizayn etildi&lt;ref name=&quot;Ars Technica Preview Details&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://arstechnica.co.uk/apple/2016/07/apple-ios-10-beta-preview-details/| bet = iOS 10 preview: Apple goes back to ignoring the iPad in wide-ranging update| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161110124856/http://arstechnica.co.uk/apple/2016/07/apple-ios-10-beta-preview-details/| arxivsáne = 2016-jıl 10-noyabr | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2016-jıl 7-iyul | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 19-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Xabarlar endi úlkenirek bolıp,&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/products/apple-ios-10/review/| bet = Apple iOS 10 review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170327081059/https://www.cnet.com/products/apple-ios-10/review/| arxivsáne = 2017-jıl 27-mart | avtor = Dolcourt| at = Jessica| sáne = 2016-jıl 3-noyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 26-mart }}&lt;/ref&gt; kóbirek informaciya kórsetiw ushın keńeye alatuǵın boldı; barlıq oqılmaǵan xabarlar 3D Touch járdeminde bir waqıtta tazalanıwı múmkin edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/how-to-use-interactive-notifications-on-ios-10/| bet = iOS 10 notifications look the same, but work a lot differently| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170118051325/https://www.cnet.com/how-to/how-to-use-interactive-notifications-on-ios-10/| arxivsáne = 2017-jıl 18-yanvar | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2016-jıl 12-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Tez-tez jańalanıwı kerek bolǵan qosımshalar tikkeley jańalanatuǵın xabarlarǵa iye bolıwı múmkin boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2016/09/13/everything-new-in-ios-10-new-ways-to-communicate-in-messages-lock-screen-widgets-redesigned-music-siri-apps-and-much-more/| bet = Everything new in iOS 10: New ways to communicate in Messages, Lock Screen Widgets, redesigned Music, Siri apps and much more| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170202013052/https://9to5mac.com/2016/09/13/everything-new-in-ios-10-new-ways-to-communicate-in-messages-lock-screen-widgets-redesigned-music-siri-apps-and-much-more/| arxivsáne = 2017-jıl 2-fevral | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-iyun }}&lt;/ref&gt;. Xabarlandırıw orayına Spotlight izlew paneli qosıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2016/07/10/apple-ios-10-gifs/| bet = The 15 best features in iOS 10, in GIFs| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170425142342/http://mashable.com/2016/07/10/apple-ios-10-gifs/| arxivsáne = 2017-jıl 25-aprel | avtor = Warren| at = Christina| sáne = 2016-jıl 10-iyul | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 4-may }}&lt;/ref&gt;.

[[iOS 11]]-de qulıplaw ekranı qayta islendi, Qulıplaw Ekranı arasındaǵı fizikalıq bóliniw alıp taslandı, bul paydalanıwshılarǵa kirisiw kodın kirgizbesten-aq barlıq xabarlardı tikkeley Qulıplaw Ekranında kóriwge múmkinshilik berdi, al UI da tek sózlerge shekem ápiwayılastırıldı. Joqarı hám tómenge aylandırıw xabarlardı kórsetedi yamasa jasırıp qoyadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/products/apple-ios-11/preview/| bet = 12 top tricks iOS 11 will bring to your iPhone, iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170605185842/https://www.cnet.com/products/apple-ios-11/preview/| arxivsáne = 2017-jıl 5-iyun | avtor = Dolcourt| at = Jessica| sáne = 2017-jıl 5-iyun | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/apple/2017/06/05/apple-makes-ios-11-official-heres-whats-new/| bet = Apple makes iOS 11 official – here are the biggest new features| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170605233930/https://thenextweb.com/apple/2017/06/05/apple-makes-ios-11-official-heres-whats-new/| arxivsáne = 2017-jıl 5-iyun | avtor = Lopez| at = Napier| sáne = 2017-jıl 5-iyun | jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-iyun }}&lt;/ref&gt;.

[[iOS 12]]-de Xabarlar endi qosımsha boyınsha toparlanadı hám Sazlawlar qosımshasına kirmesten-aq, sol qosımsha ushın xabarlardı óshiriwge yamasa olardı tınısh jetkiziwge arnalǵan «basqarıw» túymesi bar&lt;ref name=&quot;imore-do-not-disturb&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.imore.com/how-do-not-disturb-and-notifications-will-change-ios-12|title=How Do Not Disturb and Notifications will change in iOS 12|access-date=2018-06-11}}&lt;/ref&gt;.

[[iOS 13]]-te xabarlar ushın jobalastırılǵan juwmaqlar qosıldı.

[[iOS 14]]-te búgingi kórinis almastırıldı hám tolıǵı menen sáykeslestirilgen vidjetler menen almastırıldı. Bular ádewir azıraq tegis hám móldirligi joq, ólshemleri boyınsha kóbirek hár túrli hám bir neshe reńde payda bolıwı múmkin. Xabarlar barlıq baylanıs qosımshaları ushın kontakt súwretleri hám úlkenirek qosımsha belgileri menen jańa kóriniske iye boladı. Xabar kelgende, paydalanıwshı sáykes qosımshanı bir saatqa yamasa pútkil kúnge óshire aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/guide/ios-15-notifications| bet = iOS 15: What's New With Notifications| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220211073139/https://www.macrumors.com/guide/ios-15-notifications/| arxivsáne = 2022-jıl 11-fevral | sáne = 2021-jıl 11-oktyabr | til = en| jumıs = MacRumors| qaralǵan sáne = 2022-jıl 11-fevral }}&lt;/ref&gt;. Juwmaq paydalanıwshıǵa tańlanǵan qosımshalardan keletuǵın xabarlardı toparlawǵa hám keyinge qaldırıwǵa múmkinshilik beredi, olardı jobalastırılǵan waqıtta juwmaq xabarı dep atalatuǵın bir úlken xabarda jetkeredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.plotprojects.com/blog/ios-15-push-notifications-changes| bet = iOS 15 Notifications: What's New With Push Notifcations &amp; What to Do| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220211080145/https://www.plotprojects.com/blog/ios-15-push-notifications-changes/| arxivsáne = 2022-jıl 11-fevral | sáne = 2022-jıl 3-fevral | til = en-US| jumıs = Plot Projects| qaralǵan sáne = 2022-jıl 11-fevral }}&lt;/ref&gt;.

[[iOS 16]]-da Xabarlandırıw Orayı qayta islendi. Xabarlar qulıplaw ekranınıń joqarısınan emes, al tómengi jaǵınan kóteriledi, al xabarlardı úsh túrli stilde kórsetiw múmkin: san, topar yamasa dizim, bul banner opciyasın almastıradı. Xabarlardı eki barmaq penen birge toparlap, olardı san esabına qısqartıwǵa boladı. «Tikkeley háreketler» endi ekranda bárqulla turatuǵın úlken xabar ishinde UI kórsetedi hám paydalanıwshılarǵa real waqıttaǵı iskerlikti kórsetiw ushın úziliksiz jańalanıp turadı.

[[iOS 17]]-de vidjet ekranındaǵı vidjet panelleri endi interaktiv boldı.

== Ózgeshelikleri ==
Xabarlandırıw Orayı [[iOS 5]]-te burınǵı push hám jergilikli xabarlardı basqarıw sistemasın almastırıw ushın shıǵarıldı. Paydalanıwshını eskertiw menen bólip qoyıw ornına, Xabarlandırıw Orayı onıń ornına ekrannıń joqarǵı bóliminde banner kórsetedi. Bul paydalanıwshıǵa óz qurılmasın paydalanıwdı dawam etiwge múmkinshilik beredi hám belgilengen waqıttan keyin joq boladı. Barlıq aldıńǵı xabarlar Xabarlandırıw Orayı paneline jıynaladı, onı iOS-ta status panelinen tómenge tartıw arqalı hám macOS-ta ekrannıń joqarǵı bólimindegi menyu paneliniń eń oń jaǵındaǵı xabarlandırıw orayı belgisin basıw arqalı (yamasa trek-pad jestlerin paydalanıp, ońnan shepke sıypaw arqalı) kórsetiwge boladı. Xabarlar paydalanıwshı tárepinen tańlanıwı múmkin, bul paydalanıwshını xabar dáslep jaratılǵan qosımshaǵa qayta baǵdarlaydı hám sol eskertiwdi oqılǵan dep belgileydi. Xabar oqılǵannan keyin, ol panelden óshiriledi. Paydalanıwshılar sonday-aq jeke eskertiwlerdi óshiriw arqalı yamasa olardı jaratıp atırǵan qosımsha ishinen qosımshanıń barlıq eskertiwlerin óshiriw arqalı xabarlardı oqımasdan da óshire aladı. iOS qurılması qulıplanǵanda, jańa xabarlar qulıplaw ekranında payda boladı hám paydalanıwshılar xabardı jaratıp atırǵan qosımshaǵa kiriw ushın qosımshanıń belgisin barmaqları menen xabar boylap shepten ońǵa sıypaw arqalı kire aladı.

macOS-taǵı Xabarlandırıw Orayı sonday-aq Hawa Rayı hám Akciyalar vidjetlerin de óz ishine aladı, bul paydalanıwshınıń házirgi ornındaǵı hawa rayı haqqında informaciyanı hám paydalanıwshınıń Akciyalar qosımshasında tańlaǵan hár qanday akciyaların kórsetedi. Bul funkciya [[iOS 7]] shıǵarılǵanǵa shekem iPad yamasa macOS-ta qoljetimli emes edi, ol iPad-tıń Xabarlandırıw Orayına Hawa Rayı vidjetin qostı. Paydalanıwshılar sonday-aq [[Twitter]] hám [[Facebook]] túymelerin kórsetiw opciyasın da tańlay alatuǵın edi, bul olarǵa tvitler jiberiwge yamasa statusların tikkeley Xabarlandırıw Orayınan jańalawǵa múmkinshilik berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.idownloadblog.com/2012/06/11/ios-6-update-twitter-facebook/| bet = New in iOS 6: update Twitter and Facebook from Notification Center| sáne = 2012-jıl 11-iyun | baspaxana = iDownloadblog| qaralǵan sáne = 2012-jıl 31-iyul }}&lt;/ref&gt;. Biraq, iOS 7-de tvitler jiberiw yamasa Facebook statusların jańalaw opciyası alıp taslandı hám vidjetler menen almastırıldı.

Apple tárepinen usınılǵan Push Xabarlar sistemasın yamasa jergilikli xabarlardı paydalanatuǵın hár qanday qosımsha Xabarlandırıw Orayın paydalana aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.itworld.com/mobile-wireless/211811/use-ios-5s-notification-center| bet = Use iOS 5's Notification Center| arxivurl = https://web.archive.org/web/20111012181528/http://www.itworld.com/mobile-wireless/211811/use-ios-5s-notification-center| arxivsáne = 2011-jıl 12-oktyabr | sáne = 2011-jıl 10-oktyabr | baspaxana = ITworld| qaralǵan sáne = 2011-jıl 14-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Paydalanıwshılar Xabarlandırıw Orayında neniń payda bolıwın sáykeslendire aladı hám belgili bir qosımshalardıń orayda payda bolıwınan yamasa ekranlarına eskertiwler jiberiwinen bas tartıwı múmkin.

macOS paydalanıwshıları sonday-aq bir kúnge eskertiwlerdi hám bannerlerdi óshire aladı, bul xabarlardıń ekranda payda bolıwın toqtatadı. Oǵan Xabarlandırıw Orayı panelin ashıw, joqarıǵa aylandırıw hám Kesent etpeń funkciyasın iske qosıw arqalı, Option klavishin basıp turıp Menyu Panelindegi Xabarlandırıw Orayı belgisin basıw arqalı yamasa Sistema Sazlawlarında erisiwge boladı. Biraq, usı waqıt ishinde jiberilgen hár qanday xabarlar Xabarlandırıw Orayı panelinde ele de kórinedi. Uqsas xızmet iOS 6-ǵa Kesent etpeń funkciyasınıń bir bólimi retinde kirgizilgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://9to5mac.com/2012/06/04/os-x-mountain-lion-features-coming-in-ios-6-notification-center-do-not-disturb-toggle-safari-icloud-tabs-and-mail-vips/| bet = OS X Mountain Lion features coming in iOS 6| sáne = 2012-jıl 4-iyun | baspaxana = 9to5 Mac| qaralǵan sáne = 2012-jıl 31-iyul }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Apple Inc. xızmetleri]]
[[Kategoriya:macOS]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>nvczenzdc8bo9tuqi5k4yxws5j28bce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Apple Pay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25595</id>
    <revision>
      <id>265637</id>
      <parentid>214850</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:35:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı|Apple Inc. programmalıq támiynatı]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27578" sha1="nshbk2oyvsiwf9g5z6h5kovk3utxk4j" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size: 125%; font-weight: bold;&quot;|Apple Pay
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|[[Fayl:Apple_Pay_logo.svg|200px]]
|-
! [[Programmist (Baǵdarlamashı)|Baǵdarlamashı(lar)]]
| [[Apple Inc.]]
|-
! Dáslepki shıǵarılıwı
| [[20-oktyabr]], [[2014|2014-jıl]]
|-
! [[Operaciyalıq sistema]]
| [[IOS 8|iOS 8.1]] yamasa onnan keyingi&lt;br/&gt;(Vebte Apple Pay ushın [[iOS 10]] yamasa onnan keyingi)&lt;br/&gt;(Apple Cash ushın [[IOS 11|iOS 11.2]] yamasa onnan keyingi)&lt;br/&gt;Barlıq watchOS versiyaları&lt;br/&gt;macOS Sierra yamasa onnan keyingi&lt;br/&gt;Barlıq visionOS versiyaları
|-
! Platforma
| '''Dúkanda:'''
* [[iPhone 6]] yamasa onnan jańa
* [[iPhone]] menen baylanısqan Apple Watch, yamasa uyalı baylanıslı Series 3 yamasa onnan jańa
----
'''Vebte (Safari):'''
* [[iOS 10]] yamasa onnan keyingi versiyadaǵı [[iPhone 6]] yamasa onnan jańa
* [[iOS 10]] yamasa onnan keyingi versiyadaǵı 2014-jılǵı iPad-lar (Air 2, Mini 3) yamasa onnan jańa
* macOS High Sierra yamasa onnan keyingi versiyadaǵı Touch ID-li 2016-jılǵı MacBook Pro yamasa onnan jańa
* macOS Catalina yamasa onnan keyingi versiyadaǵı 2018-jılǵı MacBook Air yamasa onnan jańa
* Touch ID-li Magic Keyboard penen baylanısqan Apple silicon tiykarındaǵı Mac-ler
* Apple Watch yamasa iPhone 6 (yamasa jańa) menen baylanısqan Handoff funkciyasın qollap-quwatlaytuǵın macOS Sierra yamasa onnan keyingi versiyadaǵı Mac-ler
* Apple Vision Pro
----
'''Vebte (WebKit qollanatuǵın basqa brauzerlerde):'''
* [[iOS 16]] yamasa onnan keyingi versiyadaǵı iPhone 8 yamasa onnan jańa
* macOS Sequoia yamasa onnan keyingi
|-
! Licenziya
| [[Menshikli programmalıq támiynat|Menshikli]]
|-
! [[Veb-sayt]]
| [https://www.apple.com/apple-pay apple.com/apple-pay]
|}

'''Apple Pay''' — bul [[Apple Inc.]] kompaniyasınıń mobil tólem xızmeti bolıp, ol paydalanıwshılarǵa jeke, [[iOS]] qosımshalarında hám internette tólemlerdi ámelge asırıwǵa múmkinshilik beredi. [[iPhone]], Apple Watch, iPad, Mac hám Vision Pro qurılmalarında qollap-quwatlanatuǵın Apple Pay kontaktsız tólemlerdi qabıl etiwshi sawda noqatı terminalında kredit yamasa debet kartasınıń chip hám PIN tranzakciyasın cifrlastıradı hám onıń ornın basa aladı. Ol Apple Pay ushın arnawlı kontaktsız tólem terminalların talap etpeydi; ol kontaktsız tólemlerdi qabıl etetuǵın hár qanday satıwshı menen isley aladı&lt;ref name=&quot;pocket-lint.com&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT207957| bet = Countries and regions that support Apple Pay| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210622212125/https://support.apple.com/en-us/HT207957| arxivsáne = 2021-jıl 22-iyun | sáne = 2019-jıl 17-iyul | baspaxana = [[Apple Inc.|Apple]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 18-iyul }}&lt;/ref&gt; Ol Touch ID, Face ID, Optic ID, PIN yamasa kirisiw kodı arqalı eki faktorlı autentifikaciyanı qosadı. Qurılmalar sawda noqatı sistemaları menen jaqınnan baylanıs texnologiyası (NFC) arqalı sımsız baylanısadı, tólem maǵlıwmatların qáwipsiz saqlaw hám kriptografiyalıq funkciyalardı orınlaw ushın integraciyalanǵan qáwipsiz element (eSE) hám biometriyalıq autentifikaciya ushın Appledıń Touch ID, Face ID hám OpticID texnologiyaların paydalanadı.

Apple Pay sonıń menen birge kóplegen jámiyetlik transport tarmaqlarında jol haqın tólew ushın da paydalanılıwı múmkin. Tólem qollap-quwatlanatuǵın jámiyetlik transport tarmaqları ushın autentifikaciyasız tastıyıqlanıwı múmkin, bul «Ekspress Rejim» dep ataladı, yamasa kontaktsız tólemlerdi qabıl etetuǵın basqa sistemalar ushın ádettegi autentifikaciyalanǵan Apple Pay tranzakciyası arqalı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT207958| bet = Where you can ride transit with Apple Pay| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200603014640/https://support.apple.com/en-us/HT207958| arxivsáne = 2020-jıl 3-iyun | baspaxana = [[Apple Inc.|Apple]] Support| qaralǵan sáne = 2019-jıl 18-iyul }}&lt;/ref&gt;.

== Xızmet ==

=== Qurılmanıń úylesimliligi ===
Xızmet [[iPhone 6]] hám onnan jańaları, iPad Air 2 hám onnan jańaları, Touch ID bar Mac kompyuterleri hám Apple Watch Series 1 hám onnan keyingiler menen úylesimli. iOS 17 yamasa onnan keyingi versiyalarda, xızmetke qosılatuǵın kartalar sanı qáwipsiz elementtiń sıyımlılıǵı menen anıqlanadı, bul hár bir qurılmaǵa baylanıslı ózgeredi.

=== Texnologiya ===
[[Fayl:Apple_Pay_Acceptance_Mark.svg|nobaý|158x158 nükte|Apple Pay qabıllaw belgisi]]
Apple Pay EMV Tólem Tokenizaciya Specifikaciyasın paydalanadı&lt;ref name=&quot;emvpaytok&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.emvco.com/specifications.aspx?id=263| bet = Payment Tokenisation| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161014221023/http://emvco.com/specifications.aspx?id=263| arxivsáne = 2016-jıl 14-oktyabr | sáne = 2014-jıl 1-mart | baspaxana = EMVco| qaralǵan sáne = 2016-jıl 3-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

Xızmet klienttiń kredit yamasa debet kartasınıń tiykarǵı esap nomerin (FPAN) tokenlestirilgen Qurılma Tiykarǵı Esap Nomeri (DPAN) menen almastırıw arqalı klienttiń tólem informaciyasın satıwshıdan sır saqlaydı hám «hár bir operaciya ushın jaratılatuǵın dinamikalıq qáwipsizlik kodın» jaratadı. 'Dinamikalıq qáwipsizlik kodı' EMV rejimindegi operaciyada kriptogramma hám magnit polosa maǵlıwmatların emulyaciya etiw rejimindegi operaciyada Dinamikalıq Karta Tekseriw Mánisi (dCVV) bolıp tabıladı. Apple sonıń menen birge paydalanıwdı baqlamaytuǵının, bul klientler, satıwshılar hám bankler arasında qalatuǵının da atap ótti. Paydalanıwshılar sonday-aq joǵalǵan telefonda xızmetti [[Find My|Find My iPhone]] xızmeti arqalı uzaqtan toqtata aladı.

Sawda noqatlarında tólew ushın paydalanıwshılar ózleriniń autentifikaciyalanǵan Apple qurılmasın satıw noqatı sistemasınıń NFC karta oqıwshısına jaqınlastıradı. iPhone paydalanıwshıları Touch ID, Face ID,&lt;ref name=&quot;Apple Pay security&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT203027| bet = Apple Pay security and privacy overview| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190828223059/https://support.apple.com/en-us/HT203027| arxivsáne = 2019-jıl 28-avgust | sáne = 2019-jıl 12-iyul | baspaxana = [[Apple Inc.|Apple]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 21-avgust }}&lt;/ref&gt; yamasa paroldi paydalanıp autentifikaciyalanadı, al Apple Watch paydalanıwshıları qulıplanbaǵan qurılmada túymeni eki ret basıw arqalı autentifikaciyalanadı. Qollap-quwatlanatuǵın iOS qosımshalarında tólew ushın paydalanıwshılar Apple Pay-di tólem usılı retinde tańlaydı hám Touch ID yamasa Face ID menen autentifikaciyalanadı. Paydalanıwshılar xızmetke tólem kartaların tórt usıldıń birewi menen qosa aladı: olardıń iTunes akkauntlarında dizimge alınǵan tólem kartası arqalı, kartanı súwretke túsiriw arqalı, karta shıǵarıwshınıń qosımshası ishinen támiyinleniw arqalı yamasa karta informaciyasın qoldan kirgiziw arqalı.

Paydalanıwshılar tranzakciya haqqında dárhal xabar alsa da, Apple Pay sisteması dárhal tólem quralı emes, sebebi tárepler arasındaǵı qarjı ótkiziwi birden ámelge aspaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.ecb.europa.eu/paym/retpaym/instant/html/index.en.html| bet = Definition of instant payment system| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180909033729/https://www.ecb.europa.eu/paym/retpaym/instant/html/index.en.html| arxivsáne = 2018-jıl 9-sentyabr | sáne = 2018-jıl 24-fevral | baspaxana = [[European Central Bank]]| qaralǵan sáne = 2018-jıl 11-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Esap-kitap waqtı klient tárepinen tańlanǵan tólem usılına baylanıslı. (Bunnan tısqarı, Yaponiyanıń Suica kartası yamasa Gonkongtıń Octopus kartası sıyaqlı paydalanıwshınıń balansın kartanıń ózinde saqlaytuǵın karta menen ámelge asırılǵan tólemler. Bul kartalar onlayn baylanısqa mútáj bolmastan, qarjını tikkeley satıwshıǵa ótkere aladı.)

Ullı Britaniyada bank kartaları menen ámelge asırılatuǵın ádettegi kontaktsız tólemler 100 funt sterling menen sheklengen (burın 2021-jıldıń 14-oktyabrine shekem 45 funt sterling edi), sebebi operaciyanıń bir bólimi retinde karta iyesiniń autentifikaciyası usınılmaydı. Biraq, Apple Pay menen ámelge asırılatuǵın tólemler Apple Pay operaciyalarındaǵı arttırılǵan qáwipsizlik hám aldawshılıq qáwpiniń tómenligi sebepli hár qanday muǵdardaǵı tólemlerdi qollap-quwatlaydı (degen menen ayırım shıǵarıwshı bankler ózleriniń operaciya sheklewlerin qoyıwı múmkin hám barlıq kontaktsız oqıwshılar bul funkciyanı qollap-quwatlamaydı – tómendegi CDCVM-ge qarań)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-gb/HT204906| bet = About Apple Pay for merchants in the UK| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150909235530/https://support.apple.com/en-gb/HT204906| arxivsáne = 2015-jıl 9-sentyabr | baspaxana = [[Apple Inc.|Apple]]| qaralǵan sáne = 2015-jıl 12-iyul }}&lt;/ref&gt;. Uqsas operaciya sheklewleri basqa mámleketlerde de qollanıladı.

Apple xızmetti aldawshılıq penen paydalanıw ushın belgili bir juwapkershilikti óz moynına aladı. Bankler xızmettiń júgin kóteriwi kútiledi hám Appledıń kishirek tranzakciya tólemderin keliskenligi aytıladı. Óz gezeginde, bankler burın kreditsiz ámelge asırılǵan satıp alıwlardı ózlerine tartıwǵa úmit etken. Financial Times gazetası Apple AQSHta xızmet arqalı ámelge asırılǵan satıp alıwlardan 0.15% úles alatuǵının xabarladı, biraq, Ullı Britaniyadaǵı iske qosılıwdan keyin, Appledıń úlesi Ullı Britaniyada ádewir tómen ekenin xabarladı. Bul tiykarınan Evropa Ekonomikalıq Aymaǵındaǵı (EU) 2015/751 Qaǵıydası 2015-jıldıń 8-iyunınan baslap jeke kredit kartaları ushın almasıw tólemlerin 0.3%-ke hám jeke debet kartaları ushın 0.2%-ke sheklegeni sebepli boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=uriserv:OJ.L_.2015.123.01.0001.01.ENG| bet = Regulation (EU) 2015/751 of the European Parliament and of the Council of April 29, 2015 on interchange fees for card-based payment transactions| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150725180246/http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=uriserv:OJ.L_.2015.123.01.0001.01.ENG| arxivsáne = 2015-jıl 25-iyul | baspaxana = [[European Commission]]| qaralǵan sáne = 2015-jıl 25-iyul }}&lt;/ref&gt;. Rossiyada Apple hár bir satıp alıwdan debet kartaları ushın 0.05% hám kredit kartaları ushın 0.12% aladı, hám bunnan tısqarı bank xızmetke qosılǵan hár bir karta ushın jılına 45 rubl tóleydi.

Apple AQSHtaǵı óziniń ishki «házir satıp al, keyin tóle» xızmetin juwmaqlap, bólip tólew jobaları ushın úshinshi tárep kreditorlarına ótpekte. Házirgi paydalanıwshılar ele de tólemlerdi Shıjlan qosımshası arqalı basqara aladı. Apple keleshektegi iOS 18-de usı opciyalardı usınıw ushın Citi, HSBC hám ANZ sıyaqlı bankler menen birge islesiwdi jobalastırmaqta&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Apple scraps its Pay Later loan scheme| sáne =June 18, 2024|url=https://www.bbc.com/news/articles/c255y82y9x8o|access-date=June 19, 2024}}&lt;/ref&gt;.

=== Tutınıwshı Qurılmasında Karta Iyesin Tekseriw Usılı (CDCVM) ===
EMV rejimindegi tranzakciyalarda, Apple Pay Touch ID, Face ID yamasa telefonnıń yamasa saattıń parol kodın paydalanıp, Tutınıwshı Qurılmasında Karta Iyesin Tekseriw Usılı (CDCVM) qollanılıwın qollap-quwatlaydı. CDCVM qollanılıwı qurılmanıń ózine tranzakciya ushın tekseriwdi támiyinlewge múmkinshilik beredi hám karta iyesiniń kvitanciyaǵa qol qoyıwı yamasa PIN kodın kirgiziwi talap etilmewi múmkin. Sonıń menen bir qatarda, kontaktsız kartalar arqalı 'tekseriwsiz kontaktsız tólem shegarası' bar bolǵan ayırım bazarlarda (mısalı, Ullı Britaniyadaǵı 100 funt sterlinglik sheklew, Kanadadaǵı 100 Kanada dollarlıq sheklew hám Saudiya Arabstanındaǵı 300 riyallıq sheklew), CDCVM qollanılıwı satıwshılarǵa eger olardıń terminal programmalıq támiynatı sońǵı tarmaq kontaktsız specifikaciyaların qollap-quwatlaw ushın jańalanǵan bolsa, Apple Pay arqalı usı summalardan joqarı tólemlerdi qabıllawǵa múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://support.apple.com/en-us/HT202527|title=Consumer Device Cardholder Verification Method|publisher=[[Apple Inc.|Apple]]|access-date=December 1, 2016}}&lt;/ref&gt;.

=== Global qabıllaw ===
Satıwshılardıń shama menen úshten eki bólegi kontaktsız tólemlerdi qabıl etedi&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Apple Card Review: Actually Owning It Changed Our Minds|url=https://thewirecutter.com/money/credit-cards/apple-credit-card-review/|last=Tepper|first=Taylor|date=May 11, 2020|newspaper=The New York Times|access-date=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;. Mámleketler (hám hátte shıǵarıwshılar) arasındaǵı támiyinlew ayırmashılıqları sebepli, paydalanıwshılar basqa mámleketke sayaxat etkende qabıllaw máselelerine ushırawı múmkin. Geybir belgili mısallar:

* Kanada, Ullı Britaniya, Saudiya Arabstanı hám bálkim basqa da AQSHtan tıs shıǵarılǵan Visa kartaları tek EMV rejimindegi tranzakciyalardı ǵana qollap-quwatlaydı, al eski magnit polosa maǵlıwmatların emulyaciya etiw operaciyaların qollap-quwatlamaydı. AQSHtaǵı ayırım kontaktsız terminallar EMV rejimindegi kontaktsız tranzakciyalardı qollap-quwatlamaydı (hátte olar EMV kontakt tranzakciyaların qollap-quwatlasa da), hám sonlıqtan AQSHqa kelgen bunday sırt el puqaraları Apple Paydi qollanıwǵa urınǵanda iPhone ekranında «Tólemdi juwmaqlaw múmkin emes» qáteligin hám terminalda qáte payda boladı.

=== Apple Cash ===
'''Apple Cash''', burınǵı atı '''Apple Pay Cash''', iMessage arqalı bir paydalanıwshıdan ekinshisine aqsha ótkiziwge múmkinshilik beretuǵın funkciya. Paydalanıwshı tólemdi alǵanda, qarjılar alıwshınıń Apple Cash kartasına salınadı, ol jerde ol Apple Pay qabıl etetuǵın satıwshılarda dárhal paydalanıw ushın qoljetimli boladı. 2022-jıldıń aprel ayına shekem, Apple Cash Kartası Discover kontaktsız debet kartası retinde támiyinlengen. Házirgi waqıtta Apple Cash qurılma esap nomerleri Visa tólem tarmaǵında shıǵarıladı/qayta shıǵarıladı, bul Apple Cash kartasınıń kóbirek satıwshılarda keńirek qabıl etiliwin támiyinleydi.

Alternativ túrde, paydalanıwshı balansın ACH awdarıwı arqalı kórsetilgen bank esabına ótkiziwdi tańlay aladı&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.macworld.com/article/3236545/ios/apple-pay-cash-guide-what-it-is-how-it-works-and-what-it-costs.html|title=Apple Pay Cash guide: What it is, how it works, and what it costs|work=[[Macworld]]|access-date=August 5, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/amitchowdhry/2017/12/19/how-to-use-apple-pay-cash/|title=How To Use Apple Pay Cash|work=[[Forbes]]|access-date=August 5, 2018}}&lt;/ref&gt;.

2017-jıldan baslap, Apple Cash Green Dot Corporation tárepinen «Green Dot Bank» atı menen basqarıladı hám tek 18 jastan úlken, Amerika Qurama Shtatlarında fizikalıq turaq jay adresi bar bolǵan [[Amerika Qurama Shtatları|AQSH]] puqaraları yamasa rezidentleri ushın ǵana qoljetimli&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://applecash.greendot.com/termsconditions/|title=Apple Cash Terms and Conditions|access-date=September 8, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Bahası ==
Apple Pay paydalanıwshılar hám satıwshılar ushın qosımsha tólemler keltirmeydi. Mısalı, Shveycariyada qatnasıwshı karta shıǵarıwshılar bul xızmet ushın tóleydi. 2020-jılı Shveycariya bankleri Appleǵa hár bir karta ushın háptesine 0.275 Shveycariya frankı (0.26 AQSH dolları) turaqlı komissiya tóledi. Sonıń menen birge, olar kredit karta operaciyaları ushın 0.12% hám veb yamasa qosımsha tiykarındaǵı operaciyalar ushın 0.17% tóledi. Shveycariya antimonopoliya organları ekvayerdiń shıǵarıwshıǵa operaciya muǵdarınıń maksimal 0.44% tólewin talap etedi. Básekileslik komissiyası bul summanı «almasıw tólemi» dep ataydı. Apple kredit karta shıǵarıwshılardıń ekvayerden alǵan tabısınıń 27% hám 39% arasında tólem aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.finews.ch/news/banken/42500-apple-pay-schweizer-banken-kosten-gebuehren-weko-untersuchung| bet = What Does Apple Pay Cost Swiss Banks?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20211024003101/https://www.finews.ch/news/banken/42500-apple-pay-schweizer-banken-kosten-gebuehren-weko-untersuchung| arxivsáne = 2021-jıl 24-oktyabr | sáne = 2020-jıl 14-avgust | qaralǵan sáne = 2021-jıl 24-oktyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-09-10/apple-said-to-reap-fees-from-banks-in-new-payment-system| bet = Apple Said to Reap Fees From Banks in New Payment System| arxivurl = https://web.archive.org/web/20211024003103/https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-09-10/apple-said-to-reap-fees-from-banks-in-new-payment-system| arxivsáne = 2021-jıl 24-oktyabr | avtor = Dexheimer| at = Elizabeth| sáne = 2014-jıl 10-sentyabr | baspaxana = Bloomberg| qaralǵan sáne = 2022-jıl 5-aprel }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
Xızmet uzaq waqıt dawamında tayarlıqta boldı, sebebi Apple startaplardı satıp aldı, basshılardı jumısqa aldı hám tólemlerge baylanıslı patentlerge arza berdi. Apple American Express, Mastercard hám Visa menen sheriklik etti. Olardıń birlesken joybarı 2013-jıldıń yanvar ayında baslandı, degen menen olar Appledıń potencial qatnasıwın jıllar dawamında talqılaǵan edi. Olardıń birlesken sheshimi jeke informaciyanıń ótkiziliwin almastıratuǵın bir retlik cifrlı tokenler sisteması edi. Visa basshısı kompaniyadaǵı 750 adamnıń bir jıl dawamında anonimlestirilgen «token» sisteması ústinde islegenin ayttı, al basqa sherikler de birge islesiwde uqsas toparlarǵa iye edi. Mastercard joybar ústinde 2013-jılı jumıs basladı hám olardıń birlesken jumısı «mobil tólemler ushın standart» boladı dep úmit etti. Xızmettiń járiyalanıwı Mastercard hám Visa siyasatınıń mobil tólemge sáykes keliwshi satıw noqatı sistemalarına jańalanıw ushın kúshli stimullar jaratqan waqıtqa tuwra keldi. Apple keyin 2013-jıldıń ortasında bir neshe iri banklerge xabarlastı hám basqa banklerdiń atların járiyalamadı. Qupıyalılıqtı saqlaw ushın JPMorgan áhmiyetli jumıslardıń kópshiligi orınlanǵan aynasız «urıs bólmesin» dúzdi. Olardıń joybarǵa qatnasqan 300 adamınıń shama menen 100-i sheriktiń Apple ekenin bildi. Joybarǵa jaqın basqalar onıń járiyalanıwına shekem «Apple Pay» dep atalǵanın bilmedi. Kompaniyanıń qatnasıwı onıń járiyalanıwına shekem sır bolıp qaldı&lt;ref name=&quot;NYT: Apple's Way&quot;&gt;{{Cite news|url=https://dealbook.nytimes.com/2014/09/11/banks-did-it-apples-way-in-payments-by-mobile|title=Banks Did It Apple's Way in Payments by Mobile|work=[[The New York Times]]|first=Nathaniel|last=Popper| sáne =September 11, 2014|access-date=March 5, 2017}}&lt;/ref&gt;.

Xızmet 2014-jılı 9-sentyabrde Appledıń iPhone 6 ilajında járiyalandı. Onıń járiyalanıwında, Apple bas direktorı Tim Kuk magnit polosa karta tólem processin plastik kartalardıń «eskirgen hám zıyanǵa ushırawshı magnit interfeysi», «ashıq nomerleri» hám qáwipsiz emes «qáwipsizlik kodları»na ǵárezliligi ushın buzılǵan dep sıpatladı. Xızmettiń iske qosılıwı menen birge kelgen [[IOS 8|iOS 8.1]] programmalıq támiynat jańalanıwı úylesimli qurılmalarda Apple Pay-di aktivlestirdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://talentleopard.com/how-to-set-up-apple-pay-on-iphone-or-ipad/| bet = How To Set Up Apple Pay On Your iPhone, iPad and Apple Watch| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150717170639/http://talentleopard.com/how-to-set-up-apple-pay-on-iphone-or-ipad/| arxivsáne = 2015-jıl 17-iyul | jumıs = TaletLeopard| qaralǵan sáne = 2015-jıl 17-iyul }}&lt;/ref&gt;. Kompaniya qosımsha baǵdarlamashıları ushın óz qosımshalarına Apple Pay tólew funkciyasın qurıwǵa arnalǵan API járiyaladı.

Xızmet dáslep AQSHta shıǵarılǵan tólem kartaların qollap-quwatladı. Xalıqaralıq tarqatıw dawam etti, 2015-jıldıń iyul ayında Ullı Britaniyada shıǵarılǵan tólem kartaların qollap-quwatlaw menen baslandı&lt;ref name=&quot;APUK BBC 1&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.bbc.co.uk/news/business-33063748| bet = Most Apple Pay payments will have £20 limit, banks say| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150730101005/http://www.bbc.co.uk/news/business-33063748| arxivsáne = 2015-jıl 30-iyul | sáne = 2015-jıl 9-iyun | baspaxana = [[BBC News Online]]| qaralǵan sáne = 2015-jıl 26-iyul }}&lt;/ref&gt;. 2015-jılı 17-dekabrde [[Apple Inc.|Apple]] [[Qıtay|Qıtayda]] on bes iri bank penen Apple Pay-di iske qosatuǵının járiyaladı,&lt;ref name=&quot;china&quot;&gt;{{Cite news|url=http://fortune.com/2015/12/17/apple-pay-china-2016/|title=Apple Pay Is Finally Coming To China| sáne =December 17, 2015|access-date=December 18, 2015}}&lt;/ref&gt; al qıtaylı paydalanıwshılar 2016-jılı 18-fevraldan baslap Apple Pay-di paydalana basladı&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-35601110|title=Apple Pay to be available in China from this week|publisher=[[BBC News Online]]|date=February 18, 2016|access-date=June 21, 2018}}&lt;/ref&gt;.

2015-jıldıń oktyabr ayında Apple Pay vice-prezidenti Djennifer Beyli KFC, Chili's hám Starbucks 2016-jılda Apple Pay-di qabıl ete baslaytuǵının tastıyıqladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2016/06/01/kfc-now-accepts-apple-pay-united-states/| bet = KFC Now Accepts Apple Pay in the United States| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160602130306/http://www.macrumors.com/2016/06/01/kfc-now-accepts-apple-pay-united-states/| arxivsáne = 2016-jıl 2-iyun | avtor = Rossignol| at = Joe| baspaxana = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 1-iyun }}&lt;/ref&gt;.

Bank of America ayırım bankomatların Apple Pay qollap-quwatlawı hám onı paydalanıp naq pul alıw múmkinshiligi menen úskenelemekte. Jańa Apple Pay qosılǵan bankomat Apple Pay paydalanıwshılarınıń xızmet iske qosılǵannan berli kóriwge úyrengen NFC oqıwshısı hám logotibi menen úskenelengen. NFC oqıwshısı karta oqıwshısınıń shep jaǵında jaylasqan, degen menen karta oqıwshısınan ayırmashılıǵı, NFC oqıwshısı janbaydı. Bank of America smartfon arqalı ([[Google Pay (tólem usılı)|Google Pay]], Samsung Pay yamasa Apple Pay) naq pul alıwdıń ápiwayı processin súwretleytuǵın jańa veb-sayt iske qostı&lt;ref name=&quot;BoAPromo&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.reddit.com/r/apple/comments/4oogms/you_can_now_get_cash_at_bank_of_america_atms_with/| bet = You can now get cash at Bank of America ATMs with Apple Pay| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160706163951/https://www.reddit.com/r/apple/comments/4oogms/you_can_now_get_cash_at_bank_of_america_atms_with/| arxivsáne = 2016-jıl 6-iyul | sáne = 2016-jıl 18-iyun | jumıs = /r/apple| baspaxana = [[reddit]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;. Bank of America «Tutınıwshı Debet Kartaları, U.S. Trust Debet Kartaları, Kishi Biznes Debet Kartaları (tek iyesiniń kartası)» qollap-quwatlanatuǵının aytadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://promo.bankofamerica.com/cardlessatm/?cm_mmc=DEP-General-_-vanity-_-DG01VN001L_cardlessatm-_-NA| bet = Cardless ATM| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160623064223/http://promo.bankofamerica.com/cardlessatm/?cm_mmc=DEP-General-_-vanity-_-DG01VN001L_cardlessatm-_-NA| arxivsáne = 2016-jıl 23-iyun | baspaxana = [[Bank of America]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;. Wells Fargo hám JPMorgan Chase de óz bankomatlarına Apple Pay qollap-quwatlawın integraciyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://9to5mac.com/2016/01/28/bank-of-america-wells-fargo-said-to-be-working-on-apple-pay-support-for-atm-withdrawals/| bet = Bank of America &amp; Wells Fargo said to be working on Apple Pay support for ATM withdrawals| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160531080703/http://9to5mac.com/2016/01/28/bank-of-america-wells-fargo-said-to-be-working-on-apple-pay-support-for-atm-withdrawals/| arxivsáne = 2016-jıl 31-may | avtor = Miller| at = Chance| sáne = 2016-jıl 28-yanvar | jumıs = [[9to5Mac]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;.

2016-jılı 7-sentyabrde Apple [[Yaponiya|Yaponiyadaǵı]] iPhone 7 hám Apple Watch Series 2 paydalanıwshıları ózleriniń Apple Pay shıjlanına jergilikli kredit kartaların da, FeliCa kartaların da qosa alatuǵının járiyaladı. Tek Suica kartaları ǵana Apple Pay tárepinen qollap-quwatlanadı, olar ádettegi Suica kartaları sıyaqlı metro stanciyalarında, kerekli dúkanlarda hám t.b. jerlerde paydalanıwǵa boladı. Apple Pay sonıń menen birge Yaponiyada álleqashan ataqlı bolǵan barlıq QUICPay hám iD qosılǵan terminallar arqalı tólemdi de qollap-quwatlaydı&lt;ref name=&quot;applepayjapan&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/jp/apple-pay/| bet = Apple Pay| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170825020553/https://www.apple.com/jp/apple-pay/| arxivsáne = 2017-jıl 25-avgust | qaralǵan sáne = 2016-jıl 7-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/jp/apple-pay/getting-started/| bet = Apple Pay Getting Started| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170913230826/https://www.apple.com/jp/apple-pay/getting-started/| arxivsáne = 2017-jıl 13-sentyabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 7-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;applepayjapan_news&quot;&gt;{{Cite press release |url=https://www.apple.com/newsroom/2016/09/apple-pay-coming-to-japan-with-iphone-7.html |title=Apple Pay Coming to Japan |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |access-date=September 13, 2016 |archive-date=August 25, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170825020547/https://www.apple.com/newsroom/2016/09/apple-pay-coming-to-japan-with-iphone-7.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2019-jılı 25-martta [[Apple Card]] Goldman Sachs hám Mastercard penen sheriklikte járiyalandı&lt;ref&gt;{{Cite press release |last1=Wong |first1=Hanna |title=Introducing Apple Card, a new kind of credit card created by Apple |url=https://www.apple.com/newsroom/2019/03/introducing-apple-card-a-new-kind-of-credit-card-created-by-apple/ |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |access-date=May 24, 2019 |archive-date=March 26, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190326051117/https://www.apple.com/newsroom/2019/03/introducing-apple-card-a-new-kind-of-credit-card-created-by-apple/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2024-jıldıń iyun ayında onlayn Apple Pay satıp alıwların úshinshi tárep qurılmalarınan baslaw múmkin bolatuǵını járiyalandı. Paydalanıwshılarǵa operaciyanı juwmaqlaw ushın iOS 18 yamasa onnan keyingi versiyada isleytuǵın iPhone menen skanerlew kerek bolǵan kod penen támiyinlenedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/newsroom/2024/06/new-features-come-to-apple-services-this-fall/| bet = New features come to Apple services this fall| til = en-US| jumıs = Apple Newsroom| qaralǵan sáne = 2024-jıl 11-iyun }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Apple Inc. xızmetleri]]
[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>nshbk2oyvsiwf9g5z6h5kovk3utxk4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Apple Push xabarlandırıw xızmeti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25596</id>
    <revision>
      <id>265650</id>
      <parentid>214851</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:43:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>kategoriya</comment>
      <origin>265650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7985" sha1="lpahufsi0jtfahv3ttwbx0ik3xuz3tn" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size: 125%; font-weight: bold;&quot;|Apple Push xabarlandırıw xızmeti
|-
! [[Programmist (Baǵdarlamashı)|Baǵdarlamashı(lar)]]
| [[Apple Inc.]]
|-
! Maqsetli platforma(lar)
| [[IPhone OS 3|iPhone OS 3.0]] hám onnan jańa,&lt;br /&gt;OS X Lion hám onnan jańa,&lt;br /&gt;Safari 7.0 hám onnan jańa
|-
! Statusı
| Belsendi
|-
! Licenziya
| Jabıq kodlı
|-
! [[Veb-sayt]]
| [https://developer.apple.com/notifications/ developer.apple.com/notifications/]
|}
'''Apple Push xabarlandırıw xızmeti (APNs)''' (burın '''Apple Push xızmeti (APS)''' dep atalǵan) — bul [[Apple Inc.]] tárepinen jaratılǵan platformalıq xabarlandırıw xızmeti bolıp, ol úshinshi tárep qosımsha baǵdarlamashılarına Apple qurılmalarında ornatılǵan qosımshalarǵa xabarlandırıw maǵlıwmatların jiberiwge múmkinshilik beredi. Jiberilgen xabarlandırıw informaciyası belgiler, dawıslar, Newsstand jańalanıwları yamasa arnawlı tekst eskertpelerin óz ishine alıwı múmkin. Ol dáslep 2009-jılı 17-iyunda [[IPhone OS 3|iOS 3]] penen birge iske qosıldı. Jergilikli qosımshalar ushın APNs qollap-quwatlawı keyinirek Mac OS X 10.7 («Lion») shıǵarılıwı menen baslap Mac OS X API-ne qosıldı. Veb-sayt xabarlandırıwların qollap-quwatlaw keyinirek Mac OS X 10.9 («Mavericks») shıǵarılıwı menen qosıldı.

== Tariyxı ==
Apple xızmetti 2008-jılı 9-iyunda járiyalap, dáslep sol jıldıń sentyabr ayında shıǵarılıwın belgilegen edi; degen menen, 2009-jılı 17-marttaǵı iOS 3.0 aldınnan kóriw ilajında Skott Forstall aytqanınday, APNs-tiń járiyalanıwına degen «júdá kúshli qızıǵıwshılıq» sebepli onı masshtablaw maqsetinde qayta strukturalaw tuwralı sheshim qabıl etilgennen keyin, tarqatıw keshiktirildi. Eki ilajda da Forstall push xabarlandırıwlar xabarlardı alıw ushın fon proceslerine (olar tartıp alıw texnologiyasında qollanıladı) qaraǵanda batareyanı jaqsıraq únemleytuǵının ayttı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2008-06-09-iphone-push-notification-service-for-devs-announced.html| bet = iPhone push notification service for devs announced| sáne = 2008-jıl 9-iyun | til = en-US| jumıs = Engadget| qaralǵan sáne = 2023-jıl 6-iyul }}&lt;/ref&gt;.

APNs dáslep iOS 3.0 penen birge 2009-jılı 17-iyunda iske qosıldı&lt;ref name=&quot;appledev&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/library/ios/documentation/NetworkingInternet/Conceptual/RemoteNotificationsPG/Chapters/ApplePushService.html| bet = Apple Push Notification Service| sáne = 2016-jıl 21-mart | baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 8-aprel }}&lt;/ref&gt;. iOS 5.0 relizi [[Xabarlandırıw orayı (Apple)|Xabarlandırıw Orayın]] óz ishine aldı, bul jergilikli xabarlardı bir orında alıw hám oqıwdı qollap-quwatlawdı qostı.

APNs sonday-aq Mac OS X 10.7 («Lion»)-ge API retinde de qosıldı, usılayınsha baǵdarlamashılar ózleriniń úshinshi tárep qosımshaların jańalawdı hám xızmetti paydalanıwdı baslay alatuǵın boldı&lt;ref name=&quot;OSXLionReleaseDev&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/library/mac/releasenotes/MacOSX/WhatsNewInOSX/Articles/MacOSX10_7.html| bet = OS X Lion v10.7| sáne = 2015-jıl 8-dekabr | baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 8-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TN2265&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/library/mac/technotes/tn2265/_index.html| bet = Troubleshooting| sáne = 2014-jıl 1-oktyabr | baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 8-aprel }}&lt;/ref&gt;. Qollap-quwatlaw keyinirek OS X 10.8 («Mountain Lion»)-de Xabarlandırıw Orayınıń engiziliwi menen jaqsılandı. iOS 5.0 sıyaqlı, bul jaqsılanıw paydalanıwshılarǵa alınǵan xabarların bir orında basqarıwǵa hám oqıwǵa múmkinshilik berdi&lt;ref name=&quot;AppleMountainLionPR&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2012/02/16Apple-Releases-OS-X-Mountain-Lion-Developer-Preview-with-Over-100-New-Features.html| bet = Apple Releases OS X Mountain Lion Developer Preview with Over 100 New Features| sáne = 2012-jıl 16-fevral | baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 8-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;9to5&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://9to5mac.com/2012/06/04/os-x-mountain-lion-features-coming-in-ios-6-notification-center-do-not-disturb-toggle-safari-icloud-tabs-and-mail-vips/| bet = OS X Mountain Lion features coming in iOS 6: Notification Center 'Do Not Disturb' toggle, Safari iCloud Tabs, and Mail VIPs| sáne = 2012-jıl 4-iyun | baspaxana = [[Apple_community#9to5Mac|9to5Mac]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 8-aprel }}&lt;/ref&gt;. OS X 10.9 («Mavericks») relizi Safari 7.0-di óz ishine aldı, ol paydalanıwshı ruqsat bergen veb-saytlardan APNs xabarlandırıwların qabıllaw hám alıw funkciyasın qostı&lt;ref name=&quot;AppleInsiderSafari7&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/13/06/28/safari-70-to-bring-web-notifications-to-os-x-mavericks| bet = Safari 7.0 to bring web notifications to OS X Mavericks| sáne = 2013-jıl 28-iyun | baspaxana = [[Appleinsider]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 8-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NiemanlabWebPush&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.niemanlab.org/2013/06/now-websites-can-send-push-notifications-not-just-apps/| bet = Now websites can send push notifications — not just apps| sáne = 2013-jıl 10-iyun | baspaxana = [[Niemanlab]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 8-aprel }}&lt;/ref&gt;.

2023-jıldıń dekabr ayında APNs arqalı jetkeriletuǵın push xabarlarǵa baylanıslı potencial qupıyalılıq hám baqlaw boslıqları haqqında alańlawshılıqlar payda boldı. AQSH senatorı Ron Uayden Ádillik Departamentine jollaǵan xatı arqalı AQSH húkimeti de, sırt el huqıq qorǵaw organları da Appleden push xabarlarǵa baylanıslı paydalanıwshı maǵlıwmatların talap ete alatuǵının atap ótti&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi |last=Couts |first=Andrew |title=Police Can Spy on Your iOS and Android Push Notifications |url=https://www.wired.com/story/apple-google-push-notification-surveillance/ |magazine=Wired |access-date=5 April 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Texnikalıq maǵlıwmatlar ==
2014-jılı binar interfeysi arqalı jiberiletuǵın xabarlandırıw júklemesiniń ruqsat etilgen maksimal kólemi 256 bayttan 2 kilobaytqa shekem arttırıldı. 2015-jıldıń dekabr ayında Apple jańa HTTP/2 provayder API-n shıǵardı, ol eski binar interfeysin nátiyjeli almastırdı. HTTP/2 API arqalı ruqsat etilgen maksimal xabarlandırıw júkleme kólemi 4 kilobayt&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/library/content/documentation/NetworkingInternet/Conceptual/RemoteNotificationsPG/CreatingtheNotificationPayload.html| bet = Local and Remote Notification Programming Guide: Creating the Remote Notification Payload| sáne = 2016-jıl 24-oktyabr | baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 29-noyabr }}&lt;/ref&gt;. Apple eski binar API-n 2021-jıldıń mart ayınıń aqırında toqtattı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/news/?id=c88acm2b| bet = Updated APNs provider API deadline - Latest News - Apple Developer| til = en| jumıs = developer.apple.com| qaralǵan sáne = 2022-jıl 8-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

APNs ushın HTTP/2 provayderi tiykarǵı baylanıs portı retinde TCP 443 portın paydalanadı, biraq eger 443 portına sırtqa shıǵıwshı kiriw qorǵanıw diywalları tárepinen bloklanǵan bolsa, baǵdarlamashılarǵa TCP 2197 portın paydalanıwǵa da ruqsat etiledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/documentation/usernotifications/setting_up_a_remote_notification_server/sending_notification_requests_to_apns| bet = Apple Developer Documentation| jumıs = developer.apple.com| qaralǵan sáne = 2022-jıl 8-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:IOS]]
[[Kategoriya:Apple Inc. xızmetleri]]
[[Kategoriya:macOS]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>lpahufsi0jtfahv3ttwbx0ik3xuz3tn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shazam (muzıkalıq qosımsha)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25617</id>
    <revision>
      <id>265638</id>
      <parentid>243527</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı|Apple Inc. programmalıq támiynatı]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23989" sha1="j11o6o8rtme6h1t4qhiules3a4onug6" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold; background-color: #E6E6FA;&quot; | Shazam
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[Fayl:Shazam_logo.svg|200px]]
|-
! Dáslepki avtorlar
| Shazam Entertainment Limited
|-
! [[Programmist (Baǵdarlamashı)|Baǵdarlamashı]]
| [[Apple Inc.]]
|-
! Dáslepki shıǵarılǵan kúni
| [[19-avgust]], [[2002|2002-jıl]]
|-
! [[Operaciyalıq sistema]]
| '''Apple:'''&lt;br/&gt;
[[iOS]], [[macOS]], [[watchOS]]&lt;br/&gt;
'''Google:'''&lt;br/&gt;
[[Android]], [[Wear OS]], Chrome&lt;br/&gt;
'''Basqalar:'''&lt;br/&gt;
Windows&lt;br/&gt;
'''Eskirgen:'''&lt;br/&gt;
Windows Phone, BlackBerry OS, Nokia Asha
|-
! [[Veb-sayt|Veb-saytı]]
| [https://www.shazam.com shazam.com]
|}
'''Shazam''' — bul qurılmadaǵı mikrofon arqalı atqarılatuǵın qısqa úzindi tiykarında [[Muzıka|muzıkanı]] anıqlay alatuǵın qosımsha&lt;ref name=&quot;billboard2&quot;&gt;{{Jurnal deregi |date=5 August 2014 |title=Shazam Launches Resonate TV Sales Platform |url=https://www.billboard.com/biz/articles/news/digital-and-mobile/6207061/shazam-launches-resonate-tv-sales-platform |magazine=Billboard |access-date=15 June 2015}}&lt;/ref&gt;. Ol [[London|Londonda]] jaylasqan britaniyalı Shazam Entertainment kompaniyası tárepinen jaratılǵan hám 2018-jıldan berli [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyasına tiyisli. [[Programmalıq támiynat]] [[Android]], [[macOS]], [[iOS]], [[Wear OS]], [[watchOS]] ushın hám [[Google Chrome]] keńeytpesi retinde qoljetimli.

Qosımshanıń dáslepki Ullı Britaniyalı islep shıǵarıwshısı Shazam Entertainment Limited kompaniyası 1999-jılı Kris Barton, Filip Ingelbrext, Eyveri Vang hám Dxrıradj Mukerdji tárepinen shólkemlestirilgen&lt;ref name=&quot;DirectorDec2009&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.cnbc.com/2015/06/14/shazam-names-that-tune-drawing-in-money-and-users.html|title=Shazam names that tune, drawing in money and users|last=Gillies|first=Trent|publisher=[[CNBC]]|date=14 June 2015}}&lt;/ref&gt;. 2018-jıldıń 24-sentyabrinde kompaniya Apple tárepinen 400 million dollarǵa satıp alındı&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theverge.com/2017/12/11/16761984/apple-shazam-acquisition|title=Apple confirms it has acquired Shazam|last=Singleton|first=Micah}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.apple.com/newsroom/2018/09/apple-acquires-shazam-offering-more-ways-to-discover-and-enjoy-music|title=Apple acquires Shazam, offering more ways to discover and enjoy music}}&lt;/ref&gt;.

== Sholıw ==
[[Fayl:Target_zone2.png|nobaý|Shazam tárepinen skanerlengen qosıqtıń maqsetli aymaǵı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.ee.columbia.edu/~dpwe/papers/Wang03-shazam.pdf| bet = An Industrial-Strength Audio Search Algorithm| avtor = Wang| at = Avery| sáne = 2003 }}&lt;/ref&gt;.]]
Shazam qosıqlardı spektrogramma dep atalatuǵın waqıt-jiyilik grafigine tiykarlanǵan audio «barmaq izi» arqalı anıqlaydı. Ol oynatılatuǵın audionıń qısqa úzindisin jıynaw ushın smartfon yamasa kompyuterdiń integraciyalanǵan mikrofonın paydalanadı. Shazam millionlaǵan qosıqlardan ibarat maǵlıwmatlar bazasında audio «barmaq izleri» katalogın saqlaydı. Paydalanıwshı 10 sekund dawamında qosıqtı jazıp aladı hám qosımsha audio «barmaq izin» jaratadı. Shazam jazıp alınǵan dawıstı analizlew hám millionlaǵan qosıqlar maǵlıwmatlar bazasında akustikalıq «barmaq izi» tiykarında sáykeslik izlew arqalı isleydi. Eger ol sáykeslik tapsa, atqarıwshı, qosıq atı hám albom sıyaqlı informaciyanı paydalanıwshıǵa qaytarıp jiberedi. Shazamnıń ayırım ámelge asırıwları [[iTunes]], [[Apple Music]], [[Spotify]], [[YouTube Music]] yamasa [[Groove Music]] sıyaqlı xızmetlerge tiyisli siltemelerdi de óz ishine aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://gizmodo.com/5647458/how-shazam-works-to-identify-nearly-every-song-you-throw-at-it| bet = How Shazam Works To Identify (Nearly) Every Song You Throw at It| arxivurl = https://web.archive.org/web/20181209165248/https://gizmodo.com/5647458/how-shazam-works-to-identify-nearly-every-song-you-throw-at-it| arxivsáne = 2018-jıl 9-dekabr | avtor = Jacobs| at = Bryan| sáne = 2010-jıl 25-sentyabr | jumıs = Gizmodo| qaralǵan sáne = 2017-jıl 13-iyun }}&lt;/ref&gt;.

Shazam hár qanday derekten oynap atırǵan muzıkanı anıqlay aladı, eger fon dawısı akustikalıq «barmaq izi» alıwǵa tosqınlıq etetuǵınday joqarı bolmasa hám qosıq programmalıq támiynattıń maǵlıwmatlar bazasında bar bolsa.

Kompaniya Shazam Encore atlı pullı qosımsha shıǵardı, ol 2018-jılı kompaniya Apple tárepinen satıp alınǵanda toqtatıldı. 2012-jıldıń sentyabr ayında xızmet AQSHtaǵı TV paydalanıwshılarına kórsetilgen muzıkanı anıqlawǵa, aktyorlar haqqında informaciya alıwǵa hám onlayn kórsetiw informaciyasına siltemeler alıwǵa múmkinshilik beriw ushın keńeytildi, sonday-aq sociallıq tarmaq múmkinshilikleri de qosıldı&lt;ref name=&quot;TV tags&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/news/9547632/Shazam-hits-250-million-users-and-adds-TV-tagging-capability.html|title=Shazam hits 250 million users and adds TV tagging capability|last=Kinder|first=Lucy|access-date=17 September 2012|newspaper=The Telegraph| sáne =17 September 2012|location=London}}&lt;/ref&gt;.

2014-jılı Shazam óz qosımshasın qayta dizayn etti hám jańa funkciyalar qostı&lt;ref name=&quot;dtve 1&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.digitaltveurope.net/151662/shazam-unveils-app-redesign| bet = Shazam unveils app redesign| sáne = 2014-jıl 25-fevral | baspaxana = Digital TV Europe| qaralǵan sáne = 2015-jıl 15-iyun }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
[[Fayl:Shazam_icon.svg|nobaý|100x100 nükte|Shazam ikonkası]]
Shazam Entertainment Limited 1999-jılı Kaliforniya universitetiniń Berkli filialında MBA studentleri bolǵan Kris Barton hám Filip Ingelbrext, sonday-aq Londonda jaylasqan Viant atlı internet-konsalting firmasında islegen Dxrıradj Mukerdji tárepinen shólkemlestirildi&lt;ref name=&quot;newnham&quot;&gt;{{Cite book|title=Mad Men of Mobile: Leading Entrepreneurs and Innovators Share Their Stories, from Siri to Shazam|last1=Newnham|first1=Danielle| sáne =2013-12-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shazam co-founder&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/small-business-network/2016/dec/07/shazam-co-founder-we-were-growing-a-business-in-a-collapsing-market| bet = Shazam co-founder: 'We were growing a business in a collapsing market'| avtor = Sheppard| at = Emma| sáne = 2016-jıl 7-dekabr | qaralǵan sáne = 2023-jıl 1-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Cifrlı signal qayta islew qánigesine mútáj bolǵan tiykarshılar toparı keyin Stenford universitetinen PhD dárejesin alǵan Eyveri Vangtı jumısqa aldı&lt;ref name=&quot;SETI Avery Wang&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.seti.org/avery-wang| bet = Avery Wang| sáne = 2022-jıl 28-aprel | jumıs = SETI Institute| qaralǵan sáne = 2023-jıl 1-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

=== 2002–2006: Dáslepki kúnler ===
Dáslep, 2002-jılı xızmet tek Ullı Britaniyada ǵana iske qosıldı hám «2580» dep ataldı, sebebi bul nomer klientlerdiń mobil telefonlarınan muzıkanı tanıw ushın tergen qısqa kodı edi. Telefon 30 sekundtan keyin avtomatik túrde óship qalatuǵın edi. Nátiyje keyin paydalanıwshıǵa qosıq atı hám atqarıwshısınıń atın óz ishine alǵan tekstli xabar túrinde jiberiletuǵın edi. Keyinirek, xızmet paydalanıwshıǵa qosıqtı onlayn júklep alıwǵa múmkinshilik beriw ushın tekstli xabarǵa gipersiltemeler de qosa basladı&lt;ref name=&quot;CNET UK April 06&quot;&gt;{{Cite news|url=http://crave.cnet.co.uk/mobiles/shazam-and-aqa-the-answer-is-on-your-mobile-49264359|title=Shazam &amp; AQA: The answer is on your mobile|last=Lim|first=Andrew| sáne =24 April 2006}}&lt;/ref&gt;.

Shazam 2004-jılı AT&amp;T Wireless tarmaǵında AQSHta házir joq bolǵan San-Franciskoda jaylasqan Musicphone kompaniyası menen birgelikte usınıs retinde iske qosıldı. Xızmet iske qosılǵanda biypul boldı, AT&amp;T keleshekte hár bir paydalanıw ushın 0.99 dollar alatuǵının ayttı&lt;ref name=&quot;cnet040415&quot;&gt;{{Cite news|url=http://news.cnet.com/Dial-that-tune-comes-to-U.S./2110-1039_3-5192105.html|title=Dial-that-tune comes to US|publisher=CNET|date=15 April 2004|last=Charny|first=Ben}}&lt;/ref&gt;.

2006-jılı paydalanıwshılar hár bir qońıraw ushın 0.60 funt sterling tólewi yamasa ayına 4.50 funt sterlingke sheksiz paydalanıwı múmkin boldı, sonday-aq barlıq anıqlanǵan qosıqlardı baqlaytuǵın onlayn xızmet te boldı.

=== 2006–2017: Smartfon qosımshası hám keńeyiw ===
Shazam birinshi ret 2006-jılı tek ǵana Amp'd Mobile mobil baylanıs xızmetinde qosımsha retinde qoljetimli boldı.

iPhoneǵa arnalǵan Shazam 2008-jılı 10-iyulda Appledıń App Store dúkanı iske qosılıwı menen debyut etti. Biypul qosımsha paydalanıwshılarǵa iTunes-ti iske qosıwǵa hám qosıqtı tikkeley satıp alıwǵa múmkinshilik berdi,&lt;ref name=&quot;CNET080710&quot;&gt;{{Cite news|url=http://news.cnet.com/8301-13526_3-9988219-27.html|title=Shazam on iPhone could change music discovery|last=Rosoff|first=Matt|date=10 July 2008}}&lt;/ref&gt; degen menen xızmet klassikalıq muzıkanı anıqlawda qıyınshılıqqa ushıradı&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.cnet.com/8301-13544_3-9993320-35.html|title=iPhone apps: Testing Shazam's limits – classical music|last=Ho|first=Kevin|date=17 July 2008}}&lt;/ref&gt;.

Shazam 2008-jılı 30-oktyabrde [[Android|Android platformasında]],&lt;ref name=&quot;AndroidLaunch&quot;&gt;{{Cite news|url=http://news.cnet.com/8301-17939_109-10071167-2.html|title=Shazam moves to Android, works with Amazon MP3 Store|last=Reisinger|first=Don|access-date=29 September 2012|publisher=CNET|date=21 October 2008}}&lt;/ref&gt; al bir jıldan keyin Windows Mobile Marketplace-te iske qosıldı&lt;ref name=&quot;CNETWindowsLaunch&quot;&gt;{{Cite news|url=http://reviews.cnet.com/8301-12261_7-10368986-10356022.html|title=Shazam debuts in Windows Marketplace for Mobile|last=Dolcourt|first=Jessica|access-date=30 September 2012|publisher=CNET|date=7 October 2009}}&lt;/ref&gt;. Encore birinshi ret iPhone ushın 2009-jıldıń noyabr ayında payda boldı&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://download.cnet.com/8301-2007_4-10393035-12.html|title=Shazam iPhone app gets premium Encore|last=Dolcourt|first=Jessica|access-date=30 September 2012|publisher=CNET|date=9 November 2009}}&lt;/ref&gt;.

2009-jıldıń dekabr ayında Shazam 150 mámlekette 350 mobil operator arqalı on million ret júklep alındı. Paydalanıwshılardıń shama menen segiz procenti trek xızmet tárepinen anıqlanǵannan keyin onı satıp aldı. Onıń tabısı 2009-jıldıń oktyabr ayında Kleiner Perkins Caufield &amp; Byers kompaniyasınan qarjılandırıw alıwına alıp keldi&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.businessinsider.com/shazam-draws-investment-is-already-profitable-2009-10|title=Shazam Draws Investment, Is Already Profitable|last=Saint|first=Nick|date=15 October 2009}}&lt;/ref&gt;. 2011-jıldıń yanvar ayında Apple Shazam-nıń App Store-da eń kóp júklep alınǵan tórtinshi biypul qosımsha ekenin, al básekiles SoundHound eń joqarı tólemli iPad qosımshası ekenin járiyaladı&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.cnet.com/8301-13506_3-20028889-17.html|title=Apple reveals top apps of all time|last=Reisinger|first=Don|publisher=CNET|date=19 January 2011}}&lt;/ref&gt;.

2012-jıldıń avgustında Shazam xızmeti bes milliard qosıq, telekórsetiw hám reklamalardı anıqlaw ushın paydalanılǵanın járiyaladı. Sonıń menen birge, Shazam 200 mámlekette 225 millionnan aslam paydalanıwshısı bar ekenin málimledi&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://thenextweb.com/insider/2012/08/07/shazam-five-billion-songs-tv-shows-and-ads-tagged|title=Shazam: Five billion songs, TV shows and ads tagged|last1=Sawers|first1=Paul|access-date=30 September 2012|date=7 August 2012}}&lt;/ref&gt;. Bir aydan keyin, xızmet háptesine eki million belsendi paydalanıwshısı bar 250 millionnan aslam paydalanıwshısı bar ekenin ayttı. 2014-jılı qosımsha 100 million aylıq belsendi paydalanıwshısı hám 500 millionnan aslam júklep alıwı bar ekenin járiyaladı&lt;ref name=&quot;summers1&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/insider/2014/08/20/shazam-now-100-million-monthly-active-users-mobile| bet = Shazam Hits 100 Million Monthly Active Users| avtor = Summers| at = Nick| sáne = 2014-jıl 20-avgust | baspaxana = Thenextweb.com| qaralǵan sáne = 2015-jıl 15-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2014-jıldıń oktyabr ayında Shazam óz texnologiyasınıń 15 milliard qosıqtı anıqlaw ushın paydalanılǵanın járiyaladı&lt;ref name=&quot;SiliconRep&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.siliconrepublic.com/digital-life/item/38714-15-billion-songs-have-been| bet = 15&amp;nbsp;billion songs have been identified by music recognition service Shazam| sáne = 2014-jıl 10-oktyabr | baspaxana = Silicon Republic| qaralǵan sáne = 2015-jıl 15-iyun }}&lt;/ref&gt;.

Shazam qosımshası Techland-tıń 2013-jılǵı eń jaqsı 50 Android qosımshaları dizimine kirdi&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://techland.time.com/2013/07/01/50-best-android-apps-for-2013/slide/pulse-news/|title=50 Best Android Apps for 2013|first=Jared|last=Newman|newspaper=Techland| sáne =1 July 2013|access-date=30 June 2013}}&lt;/ref&gt;.

2014-jıldıń avgust ayında Shazam 7-avgusttan keyin Shazam(RED) ushın basqa jańalanıwlar bolmaytuǵının járiyaladı.

Appledıń 2014-jıldıń sentyabr ayında [[iOS 8]]-di iske qosıwı Shazamdı Appledıń virtual járdemshisi Siri-ge integraciyalaw menen keldi&lt;ref name=&quot;JBG&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.jbgnews.com/2014/09/shazam-partners-with-apple-to-bring-music-recognition-to-siri/504608.html| bet = Shazam Partners With Apple to Bring Music Recognition to Siri| arxivurl = https://web.archive.org/web/20141129034419/http://www.jbgnews.com/2014/09/shazam-partners-with-apple-to-bring-music-recognition-to-siri/504608.html| arxivsáne = 2014-jıl 29-noyabr | avtor = Ferlazzo| at = Lisa| sáne = 2014-jıl 28-sentyabr | baspaxana = JBG News}}&lt;/ref&gt;.

2013-jıldıń fevral ayında Shazam muzıka dúkanı Beatport penen sheriklik járiyalap, onıń elektron muzıka kitapxanasın xızmetke qostı&lt;ref name=&quot;bb-shazambeatport&quot;&gt;{{Jurnal deregi | sáne =7 February 2013 |title=Beatport's Matthew Adell on Shazam Deal, Why Music Biz Is a 'Disaster Model' |url=https://www.billboard.com/biz/articles/news/digital-and-mobile/1538517/beatports-matthew-adell-on-shazam-deal-why-music-biz-is |magazine=Billboard |access-date=21 September 2013}}&lt;/ref&gt;. 2013-jıldıń 3-aprelinde Shazam Hindstannıń onlayn muzıka aǵımlı xızmeti Saavn menen eksklyuziv sheriklik járiyaladı. Bul kelisim Shazamnıń maǵlıwmatlar bazasına hind tillerindegi shama menen 1 million qosıqtı qostı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.financialmirror.com/newsml_story.php?id=5458| bet = Shazam Forms Exclusive New Partnership with Saavn for the Best Indian Music Discovery Experience| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170422032711/http://www.financialmirror.com/newsml_story.php?id=5458| arxivsáne = 2017-jıl 22-aprel | sáne = 2013-jıl 3-aprel | jumıs = Financial Mirror| qaralǵan sáne = 2015-jıl 15-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://blogs.wsj.com/speakeasy/2013/04/03/shazam-broadens-its-horizons|title=Shazam Broadens Its Horizons - Speakeasy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2013/04/03/shazam-partners-with-the-spotify-of-india-saavn-to-improve-its-south-asian-music-recognition| bet = Shazam Partners With The 'Spotify of India', Saavn, To Improve Its South Asian Music Recognition| sáne = 2013-jıl 3-aprel | baspaxana = TechCrunch| qaralǵan sáne = 2015-jıl 15-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.medianama.com/2013/04/223-shazam-saavn-tieup| bet = Updated: Shazam Ties Up With Saavn To Identify Hindi &amp; Regional Music; Implications| avtor = SN| at = Vikas| sáne = 2013-jıl 4-aprel | baspaxana = MediaNama| qaralǵan sáne = 2015-jıl 15-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2014-jıldıń iyul ayında Shazam Rdio menen sheriklik járiyaladı, bul Shazam paydalanıwshılarına qosımsha ishinde tolıq qosıqlardı strim etiwge múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi | sáne =14 July 2014 |title=Shazam Partners With Rdio to Stream Full Songs Inside App (Exclusive) |url=https://www.billboard.com/biz/articles/news/digital-and-mobile/6157583/shazam-partners-with-rdio-to-stream-full-songs-inside |magazine=Billboard |access-date=15 June 2015}}&lt;/ref&gt;.

2015-jıldıń may ayında Shazam [[Wear OS]]-ta (burınǵı Android Wear) iske qosıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/apps/2015/05/22/shazam-now-works-on-your-android-watch| bet = Shazam now works on your Android watch| sáne = 2015-jıl 22-may }}&lt;/ref&gt;.

Rich Riley&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.bbc.co.uk/news/video_and_audio/headlines/37565947| bet = Shazam CEO Rich Riley on How 'I accidentally invented the toolbar'| sáne = 2016-jıl 8-oktyabr | jumıs = [[BBC]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 9-oktyabr }}&lt;/ref&gt; 2013-jıldıń aprel ayında,&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.huffingtonpost.co.uk/2013/08/30/shazam-rich-riley_n_3762179.html| bet = Shazam CEO Rich Riley on How He Got Carlos Slim's Backing And His Own Music Tastes| sáne = 2013-jıl 30-avgust | jumıs = HuffPost| qaralǵan sáne = 2015-jıl 15-iyun }}&lt;/ref&gt; [[Yahoo!]]-da 13 jıldan aslam islegennen keyin, Shazamǵa bas direktor bolıp keldi&lt;ref name=&quot;billboard1&quot;&gt;{{Jurnal deregi | sáne =29 April 2013 |title=Shazam Names Rich Riley New CEO, Aiming For Eventual IPO |url=https://www.billboard.com/biz/articles/news/digital-and-mobile/1560025/shazam-names-rich-riley-new-ceo-aiming-for-eventual-ipo |magazine=Billboard |access-date=15 June 2015}}&lt;/ref&gt;. Riley sanaat sherikligin kúsheytiw hám paydalanıwshılar bazasın úlkeytiw ushın 2005-jılı Infospace-ten bas direktor lawazımına alınǵan Endryu Fisherdiń ornın bastı. Fisher házir atqarıwshı baslıq.

Muzıqadan basqa, Shazam televidenie, reklama hám kino boyınsha sherikler menen birge islesiw tuwralı járiyaladı. 2014-jıldıń may ayında National CineMedia Shazam menen sherikligin járiyaladı, Shazamdı Regal, AMC hám Cinemark kinoteatrlarında kórsetiletuǵın FirstLook aldınnan kórsetiw segmentlerine kirgiziw ushın&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2014/05/14/shazam-partners-with-ncm| bet = Movie Theater Pre-Shows Are About To Become Shazam-able, Thanks To Partnership With NCM| sáne = 2014-jıl 14-may | baspaxana = TechCrunch| qaralǵan sáne = 2015-jıl 15-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2014-jıldıń noyabr ayında NCM hám Shazam NCM FirstLook aldınnan kórsetiwleri endi Amerika Qurama Shtatları boyınsha 20,000-nan aslam kino ekranlarında Shazam arqalı isleytuǵının járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2014/11/07/shazam-firstlook| bet = Using Shazam at movie theaters could score you free tickets for 50 years| avtor = Santus| at = Rex| sáne = 2014-jıl 7-noyabr | baspaxana = Mashable| qaralǵan sáne = 2015-jıl 15-iyun }}&lt;/ref&gt;.

2014-jıldıń avgustında Shazam óz texnologiyasına hám paydalanıwshılar bazasına kiriwge múmkinshilik beretuǵın satıw ónimi Resonate-tıń iske qosılıwın járiyaladı. Jańalıq AMC, A&amp;E, Dick Clark Productions hám Fuse penen sherikliklerdiń járiyalanıwın óz ishine aldı.

Shazam AQSHtaǵı 8,000-nan aslam radio stanciyalarında tıńlawshılarǵa sáykeslestirilgen kontentti usınıwǵa múmkinshilik beretuǵın jańa usınıs Shazam for Radio boyınsha Sun Broadcast Group penen 2015-jılǵı sheriklikti járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/insider/2014/10/09/shazam-makes-big-move-interactive-radio-content| bet = Shazam Makes a Big Move into Interactive Radio Content| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150213171827/http://thenextweb.com/insider/2014/10/09/shazam-makes-big-move-interactive-radio-content/| arxivsáne = 2015-jıl 13-fevral | avtor = Lopez| at = Napier| sáne = 2014-jıl 9-oktyabr | baspaxana = Thenextweb.com| qaralǵan sáne = 2015-jıl 15-iyun }}&lt;/ref&gt;.

2016-jıldıń dekabr ayında Shazam sociallıq media qosımshası Snapchat penen sheriklik tuwralı járiyaladı. Jańa funkciya sońǵı Snapchat jańalanıwınıń bir bólimi retinde hám Shazam menen integraciya retinde keledi, bul Snapchat paydalanıwshılarına kamera ekranın basıp turıp, Shazamnıń Muzıka informaciyasın alıw texnologiyasın paydalanıwǵa múmkinshilik beredi.

Shazam birinshi paydasın 2016-jılı, shólkemlestirilgeninen 16 jıl hám ónimi iske qosılǵanınan 14 jıl ótkennen keyin kórdi.

=== 2018–házirgi waqıtqa shekem: Apple Inc. sıńar kompaniyası ===
2017-jıldıń dekabr ayında [[Apple Inc.]] Shazamdı 400 million dollarǵa (300 million funt sterling) satıp alǵanın járiyaladı. 2018-jıldıń 23-aprelinde Evropa Komissiyası satıp alıwdı qarap shıǵatuǵının bildirdi. Evropa Komissiyası 2018-jıldıń 6-sentyabrinde satıp alıwdı maqulladı hám kelisim 2018-jıldıń 24-sentyabrinde juwmaqlandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://venturebeat.com/2018/09/06/eu-approves-apple-acquisition-of-music-discovery-app-shazam| bet = EU approves Apple acquisition of music discovery app Shazam| sáne = 2018-jıl 6-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

== Qarjılandırıw ==
Shazamnıń dáslepki 7.5 million dollarlıq venchurlıq kapital investiciyası 2001-jıldıń sentyabr ayında Lynx New Media, IDG Ventures Europe hám belgiyalı dawıs tanıw investiciya fondı FLV-den keldi&lt;ref name=&quot;ft 2014&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.ft.com/content/88df8fa6-893e-11e3-bb5f-00144feab7de| bet = Shazam: the app that calls the tune| avtor = Jacobs| at = Emma| sáne = 2014-jıl 31-yanvar | jumıs = [[Financial Times]]| qaralǵan sáne = 2023-jıl 13-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

2012-jıldıń sentyabr ayında Shazam 32 million AQSH dolları kóleminde qarjı jıynadı&lt;ref name=&quot;Techcrunch&quot;&gt;{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2011/06/22/shazam-raises-a-huge-round-to-the-tune-of-32-million|title=Shazam Raises A Huge Round to the Tune of $32 Million|last=Kincaid|first=Jason| sáne =22 June 2011}}&lt;/ref&gt;. 2013-jıldıń iyul ayında América Móvil Shazamǵa belgisiz úles ushın 40 million AQSH dolları investiciya saldı,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/97d2c46a-e58d-11e2-8d0b-00144feabdc0.html|title=Carlos Slim invests $40m in music app Shazam|date=7 July 2013}}&lt;/ref&gt; bul olardıń texnologiyasın Latın Amerikasındaǵı millionlaǵan paydalanıwshılardıń qolına jetkiziwge járdem berdi. 2014-jıldıń mart ayında Shazam qosımsha 20 million AQSH dolları jańa qarjılandırıw alǵanın tastıyıqladı, bul kompaniyanıń ulıwma bahasın 500 million AQSH dollarına jetkizdi&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi |date=10 March 2014 |title=Shazam Confirms $20M in New Funding, Raising Value to $500M |url=https://www.billboard.com/biz/articles/5930359/shazam-confirms-20m-in-new-funding-raising-value-to-500m |magazine=Billboard |access-date=15 June 2015}}&lt;/ref&gt;. Kompaniyanıń burınǵı investorları qatarına 2004-jılı Shazamǵa investiciya salǵan evropalı venchurlıq kapital firması DN Capital kiredi&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://blogs.wsj.com/digits/2014/09/01/londons-dn-capital-closes-200-million-fund|title=London's DN Capital Closes $200 Million Fund|date=1 September 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Patentti buzıw tuwralı sud isi ==
2009-jıldıń may ayında Tune Hunter Shazamdı kóshpeli qurılmada muzıkanı anıqlaw hám satıp alıwdı qamtıytuǵın AQSH 6,941,275 patentin buzǵan dep ayıpladı&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.cnet.com/8301-13579_3-10241309-37.html|title=Apple, AT&amp;T, Samsung, Verizon, and others sued over Shazam app|last=Ogg|first=Erica|date=14 May 2009}}&lt;/ref&gt;. Shazam bul isti 2010-jıldıń yanvar ayında sheshti&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2010/01/06/shazam-tune-hunter-settlement|title=Shazam Settles Patent Infringement Case With Tune Hunter|last=Wauters|first=Robin|date=6 January 2010}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Apple Inc. xızmetleri]]
[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>j11o6o8rtme6h1t4qhiules3a4onug6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IOS 10</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25807</id>
    <revision>
      <id>265677</id>
      <parentid>243388</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T07:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Derekler */ kategoriya</comment>
      <origin>265677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116886" sha1="26y9dt78m45on3gpztaiqvxplhx4wdc" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size: 125%; font-weight: bold;&quot;|iOS 10
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|[[Fayl:IOS_10_logo.svg|100px]]
[[Mobil operaciyalıq sistema|Operaciyalıq sistemanıń]] versiyası
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|[[Fayl:IOS_10_Lockscreen.PNG|250px]]&lt;br/&gt;iPhone 5s iOS 10 qulıplaw ekranı
|-
! [[Programmist (Baǵdarlamashı)|Baǵdarlamashı]]
| [[Apple Inc.]]
|-
! [[Derek kodı]] modeli
| [[Menshikli programmalıq támiynat|Jabıq]], [[Ashıq kodlı programmalıq támiynat|ashıq kodlı]] komponentleri menen
|-
! Dáslepki shıǵarılıwı
| [[13-sentyabr]], [[2016|2016-jıl]]
|-
! Sońǵı shıǵarılıwı
| 10.3.4 (14G61) / [[22-iyul]], [[2019|2019-jıl]]
|-
! Jańalaw usılı
| Programmalıq támiynattı jańalaw
|-
! Paket menedjeri
| [[App Store]]
|-
! Qollanılatuǵın qurılmalar
| [[iPhone]], [[iPod Touch]], [[iPad]]
|-
! Yadro túri
| Gibrid (XNU)
|-
! Licenziya
| [[Ashıq kodlı programmalıq támiynat|Ashıq kodlı]] komponentleri bar [[Menshikli programmalıq támiynat|jeke menshik]] [[programmalıq támiynat]]
|-
! Aldıńǵısı
| [[iOS 9]]
|-
! Keyingisi
| [[iOS 11]]
|-
! Rásmiy veb-sayt
| [https://web.archive.org/web/20170912151629/https://www.apple.com/ios/ios-10/ iOS 10 – Apple] (Wayback Machine arqalı arxivlengen, 12-sentyabr 2017-jıl)
|-
! Uranı
| Jáne de jeke. Jáne de kúshli. Jáne de qızıqlı.
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background: #e6e6e6;&quot; | Qollap-quwatlaw statusı
|-
| colspan=&quot;2&quot; | Gónergen, qollap-quwatlanbaydı. Barlıq A5 hám A5X chiplerin, sonday-aq [[iPhone 4s]], iPad 2 hám 3-áwlad, iPad mini (1-áwlad) hám iPod Touch (5-áwlad) ushın qollap-quwatlawdı toqtatadı.
|}

'''iOS 10''' — bul [[Apple Inc.]] tárepinen islep shıǵarılǵan [[iOS]] [[Mobil operaciyalıq sistema|mobil operaciyalıq sistemasınıń]] onınshı tiykarǵı relizi bolıp, [[iOS 9]] dıń miyrasxorı. Ol 2016-jılı 13-iyunda kompaniyanıń [[Dúnya júzlik baǵdarlamashılar konferenciyası|Dúnya júzilik baǵdarlamashılar konferenciyasında]] járiyalandı hám 2016-jılı 13-sentyabrde shıǵarıldı. Onıń ornın 2017-jılı 19-sentyabrde [[iOS 11]] bastı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2017/09/19/apple-releases-ios-11/| bet = Apple Releases iOS 11 With Revamped Lock Screen, Fresh App Store, New Siri Voice, and Updated iPad Interface| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170920043904/https://www.macrumors.com/2017/09/19/apple-releases-ios-11/| arxivsáne = 2017-jıl 20-sentyabr | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2017-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

iOS 10 3D Touch hám qulıplaw ekranına ózgerisler kirgizdi. Ayırım qosımshalarda jańa funkciyalar bar: Messages qosımshasında qosımsha [[Emodzi|emodziler]] bar hám úshinshi tárep qosımshaları iMessage-de funkciyanı keńeyte aladı, Maps qayta dizayn etilgen interfeyske hám qosımsha úshinshi tárep funkciyalarına iye, Home qosımshası «HomeKit» qollap-quwatlanatuǵın aksessuarlardı basqaradı, Photos qosımshasında «Estelikler» dep atalatuǵın medianıń algoritmik izlew hám kategoriyalaw bar, al Siri shınıǵıw qosımshaların baslaw, tez xabar jiberiw, Lyft yamasa Uberdi paydalanıw yamasa tólem funkciyaların qollanıw sıyaqlı úshinshi tárepke tiyisli arnawlı sorawlar menen úylesimli. iOS 10.3-te Apple óziniń jańa fayl sisteması APFS-ti usındı.

iOS 10-ǵa berilgen bahalar unamlı boldı. Pikir bildiriwshiler iMessage, Siri, Photos, 3D Touch hám qulıplaw ekranına kirgizilgen áhmiyetli jańalanıwlardı jaqsı qabıl etilgen ózgerisler dep atap ótti. iMessage-ǵa úshinshi tárep keńeytpeleriniń qollap-quwatlanıwı onıń «platformaǵa aylanıp baratırǵanın» ańlattı, degen menen paydalanıwshı interfeysi túsiniksiz bolǵanı ushın sınǵa alındı. Siri-degi úshinshi tárep integraciyası «ájayıp» boldı, degen menen dawıslı járdemshiniń burınǵıdan aqıllı bolmaǵanı ushın sınǵa alındı. Pikir bildiriwshiler Photos-daǵı súwretti tanıw texnologiyasınan tásirlendi, degen menen onıń básekileslerge salıstırǵanda joqarı qátelik dárejesi menen ele de «rawajlanıw procesinde» ekenin atap ótti. 3D Touch «aqırında paydalı sezildi» hám «operaciyalıq sistemanıń derlik hár bir bóliminde isleydi». Qulıplaw ekranı «burınǵıǵa qaraǵanda ádewir kóbirek sáykeslestiriletuǵın» boldı hám pikir bildiriwshiler telefondı qulıplawdan shıǵarıwdı talap etpesten xabarlandırıw kóbiklerin kóbirek maǵlıwmat kóriw ushın keńeytiw múmkinshiligine quwandı.

Shıǵarılǵannan bir ay ótkennen keyin, iOS 10 iOS qurılmalarınıń 54%-ine ornatıldı, bul iOS 9-dıń shıǵarılıwına qaraǵanda «biraz ásterek ótiw» boldı, bul dáslepki shıǵarılıwdaǵı máseleler sebepli bolǵanı boljanıldı, ol ayırım paydalanıwshılardı jańalanıwdı júklep alıwdan bas tartıwǵa májbúr etken bolıwı múmkin. iOS 10-nıń paydalanıwshılar tárepinen qabıl etiliwi keyingi aylar dawamında turaqlı túrde ósti, aqırında 2017-jıldıń sentyabr ayında aktiv qurılmalardıń 89%-in quradı.

iOS 10 – bul 32-bitli qurılmalardı, sonıń ishinde [[iPhone 5]], [[iPhone 5c]] hám tórtinshi áwlad iPad-tı qollap-quwatlaytuǵın iOS-tıń sońǵı versiyası, sebebi onıń miyrasxorı iOS 11 sol modellerdi qollap-quwatlawdı toqtatadı. iOS 10 jáne de 32-bitli qosımshalardı qollap-quwatlaytuǵın sońǵı [[iOS]] versiyası bolıp tabıladı.

== Sholıw ==
iOS 10 2016-jılı 13-iyunda Apple [[Dúnya júzlik baǵdarlamashılar konferenciyası|Dúnya júzilik Baǵdarlamashılar Konferenciyası]] tiykarǵı bayanatında tanıstırıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/6/13/11921068/apple-ios-10-announced-new-iphone-features-wwdc-2016| bet = Apple announces iOS 10 with 10 major features and redesigns| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161115114816/http://www.theverge.com/2016/6/13/11921068/apple-ios-10-announced-new-iphone-features-wwdc-2016| arxivsáne = 2016-jıl 15-noyabr | avtor = Savov| at = Vlad| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Birinshi beta-reliz tiykarǵı bayanattan keyin dizimnen ótken baǵdarlamashılar ushın qoljetimli boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://bgr.com/2016/06/13/ios-10-beta-1-download-link-how-to/| bet = iOS 10 beta 1 is now available for download!| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160618124212/http://bgr.com/2016/06/13/ios-10-beta-1-download-link-how-to/| arxivsáne = 2016-jıl 18-iyun | avtor = Epstein| at = Zach| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[Boy Genius Report|BGR]]| baspaxana = [[Penske Media Corporation]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Apple birinshi jámiyetlik beta-relizdi 2016-jılı 7-iyulda shıǵardı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2016/07/07/ios-10-public-beta/| bet = Public Beta of iOS 10 Now Available for Download| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161114100433/http://www.macrumors.com/2016/07/07/ios-10-public-beta/| arxivsáne = 2016-jıl 14-noyabr | avtor = Slivka| at = Eric| sáne = 2016-jıl 7-iyul | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

iOS 10 rásmiy túrde 2016-jılı 13-sentyabrde shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2016/09/13/apple-releases-ios-10/| bet = Apple Releases iOS 10 With Redesigned Lock Screen, New Messages Features, Third-Party Siri, and More| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161228010133/http://www.macrumors.com/2016/09/13/apple-releases-ios-10/| arxivsáne = 2016-jıl 28-dekabr | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Dáslepki reliz máseleli boldı, adamlardıń jańalanıwdan keyin óz qurılmalarınıń qayta tiklew rejiminde bolǵanı haqqında xabarlar boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://mobilesyrup.com/2016/09/13/ios-10-updates-are-reportedly-sending-iphones-into-recovery-mode/| bet = iOS 10 updates are reportedly sending iPhones into recovery mode [Update, Apple says it's fixed]| arxivurl = https://web.archive.org/web/20211130174646/https://mobilesyrup.com/2016/09/13/ios-10-updates-are-reportedly-sending-iphones-into-recovery-mode/| arxivsáne = 2021-jıl 30-noyabr | sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | til = en| jumıs = MobileSyrup| qaralǵan sáne = 2021-jıl 30-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

== Sistema ózgeshelikleri ==
Basqarıw Orayı qayta dizaynlanıp, úsh betke bólindi: bir bet ushıw rejimi hám baǵdar qulpı sıyaqlı ulıwma sazlawlar ushın, biri audio basqarıwları ushın hám bir bet eger qollanılsa, HomeKit (zatlar interneti) qurılmaların basqarıw ushın&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/06/13/apple-announces-ios-10/| bet = Apple announces iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161107004246/https://techcrunch.com/2016/06/13/apple-announces-ios-10/| arxivsáne = 2016-jıl 7-noyabr | avtor = Dillet| at = Romain| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Bir neshe túymege 3D Touch múmkinshilikleri qosıldı&lt;ref name=&quot;Ars Technica Preview Details&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://arstechnica.co.uk/apple/2016/07/apple-ios-10-beta-preview-details/| bet = iOS 10 preview: Apple goes back to ignoring the iPad in wide-ranging update| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161110124856/http://arstechnica.co.uk/apple/2016/07/apple-ios-10-beta-preview-details/| arxivsáne = 2016-jıl 10-noyabr | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2016-jıl 7-iyul | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 19-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Qosımshalar ózleriniń bas ekran belgisine 3D Touch penen kirgende vidjet kórsetti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/16/06/15/inside-ios-10-3d-touch-enabled-home-screen-widgets-sidestep-opening-apps| bet = Inside iOS 10: 3D Touch-enabled home screen widgets sidestep opening apps| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170109022649/http://appleinsider.com/articles/16/06/15/inside-ios-10-3d-touch-enabled-home-screen-widgets-sidestep-opening-apps| arxivsáne = 2017-jıl 9-yanvar | avtor = Fingas| at = Roger| sáne = 2016-jıl 15-iyun | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;. 3D Touch sonday-aq paydalanıwshılarǵa belgili bir qosımsha júklep alıwlardı birinshi orınǵa qoyıwǵa múmkinshilik berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2016/09/28/how-to-prioritize-app-downloads-ios-10-restore/| bet = How-To: Prioritize app downloads on iOS 10 after performing a restore [Video]| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221221336/https://9to5mac.com/2016/09/28/how-to-prioritize-app-downloads-ios-10-restore/| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Benjamin| at = Jeff| sáne = 2016-jıl 28-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://lifehacker.com/top-10-secret-features-in-ios-10-1786630631| bet = Top 10 Secret Features in iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210301111740/https://lifehacker.com/top-10-secret-features-in-ios-10-1786630631| arxivsáne = 2021-jıl 1-mart | avtor = Klosowski| at = Thorin| sáne = 2016-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[Lifehacker]]| baspaxana = [[Univision Communications]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

iOS qurılmaları menen birge keletuǵın kópshilik standart qosımshalar endi bas ekrannan jasırılıp, [[App Store]] dúkanınan «qayta júklep» alınıwı múmkin. Bunı islegende, sáykes qosımshanıń paydalanıwshı maǵlıwmatları, sazlawları hám keshleri bar bolǵan qum qutısı (sandbox) óshiriledi. Qosımsha sonıń menen birge «Búgin» kórinisi, Sazlawlar qosımshası hám paydalanıwshınıń basqa qosımsha ishinen qosımsha menen óz-ara tásir etiwi múmkin bolǵan «Bólisiw Betleri» sıyaqlı basqa orınlardan da jasırıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/en-us/HT204221| bet = Remove built-in Apple apps from the Home screen on your iOS device with iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170202115325/https://support.apple.com/en-us/HT204221| arxivsáne = 2017-jıl 2-fevral | baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/6/13/11923112/apple-ios-10-delete-stock-apps| bet = iOS 10 will let you uninstall the Apple apps you never use| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161126075227/http://www.theverge.com/2016/6/13/11923112/apple-ios-10-delete-stock-apps| arxivsáne = 2016-jıl 26-noyabr | avtor = Welch| at = Chris| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Bul funkciya birinshi ret 2015-jıldıń sentyabr ayındaǵı intervyuda aytıp ótilgen, onda Apple bas direktorı Tim Kuk Appledıń klientlerge paydalanılmaytuǵın tiykarǵı qosımshalardı óshiriwge ruqsat beriwdi «qarap atırǵanın» málimlegen edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2015/9/15/9330187/remove-apple-iphone-default-apps-stocks| bet = Apple might finally let you delete apps that come with the iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161208101414/http://www.theverge.com/2015/9/15/9330187/remove-apple-iphone-default-apps-stocks| arxivsáne = 2016-jıl 8-dekabr | avtor = Welch| at = Chris| sáne = 2016-jıl 15-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

Jańalanıw QuickType virtual klaviaturaların qostı, olar sózdi toltırıw múmkinshilikleri arqalı sorawlarǵa itimal juwaplardı boljaw hám jaylasqan ornına, kalendar bos waqtına yamasa kontaktlarǵa tiykarlanıp sáykes informaciyanı usınıw múmkinshiligine iye boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/16/06/15/inside-ios-10-upgraded-quicktype-wields-siri-intelligence-for-contextual-suggestions| bet = Inside iOS 10: Upgraded QuickType wields 'Siri intelligence' for contextual suggestions| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220125401/http://appleinsider.com/articles/16/06/15/inside-ios-10-upgraded-quicktype-wields-siri-intelligence-for-contextual-suggestions| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | avtor = Fingas| at = Roger| sáne = 2016-jıl 15-iyun | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2016-jıl 19-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Aldıńǵı iOS versiyalarındaǵı «Anıqlama» funkciyası «Joqarıdan izlew» menen almastırıldı hám tek anıqlamalar usınıwdan basqa, jaylasqan orınlar, veb-brauzer tariyxı, júklep alınǵan qosımshalar, usınılǵan veb-saytlar hám basqalardan informaciya alıw ushın keńeytildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/look-replaces-define-ios-10-heres-how-use-it| bet = Look Up replaces Define in iOS 10: Here's how to use it| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161224234351/http://www.imore.com/look-replaces-define-ios-10-heres-how-use-it| arxivsáne = 2016-jıl 24-dekabr | avtor = Filipowicz| at = Luke| sáne = 2016-jıl 7-oktyabr | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 25-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.idownloadblog.com/2016/06/16/ios-10-look-up/| bet = iOS 10 tidbit: &quot;Define&quot; has become &quot;Look Up,&quot; now supports Siri-powered web suggestions| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161224234824/http://www.idownloadblog.com/2016/06/16/ios-10-look-up/| arxivsáne = 2016-jıl 24-dekabr | avtor = Zibreg| at = Christian| sáne = 2016-jıl 16-iyun | jumıs = iDownloadBlog| qaralǵan sáne = 2016-jıl 25-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tom's Guide features&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.tomsguide.com/us/pictures-story/818-hidden-ios-features.html| bet = 29 Hidden iOS 10 Features You Need to Try| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170112215650/http://www.tomsguide.com/us/pictures-story/818-hidden-ios-features.html| arxivsáne = 2017-jıl 12-yanvar | avtor = Moren| at = Dan| sáne = 2016-jıl 14-sentyabr | jumıs = [[Tom's Hardware]]| baspaxana = [[Purch Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 22-yanvar }}&lt;/ref&gt;. QuickType klaviaturası paydalanıwshıǵa bir neshe tilde teriwge múmkinshilik berdi, al fizikalıq klaviaturalar ushın klaviatura sazlawların (mısalı, avto-dúzetiw hám avto-bas hárip) arnawlı ózgertiw múmkinshiligi de qosıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/16/06/22/inside-ios-10-multilingual-typing-eases-autocorrect-woes| bet = Inside iOS 10: Multilingual typing eases autocorrect woes| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170202002027/http://appleinsider.com/articles/16/06/22/inside-ios-10-multilingual-typing-eases-autocorrect-woes| arxivsáne = 2017-jıl 2-fevral | avtor = Fingas| at = Roger| sáne = 2016-jıl 22-iyun | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Macworld iPad productivity&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/3105487/ios/5-ios-10-features-to-boost-your-ipad-productivity.html| bet = 5 iOS 10 features to boost your iPad productivity| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170420144835/http://www.macworld.com/article/3105487/ios/5-ios-10-features-to-boost-your-ipad-productivity.html| arxivsáne = 2017-jıl 20-aprel | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2016-jıl 9-avgust | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;iMore hidden features&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/28-best-hidden-ios-10-features-everyone-should-know| bet = The 28 best hidden iOS 10 features everyone should know| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220184917/http://www.imore.com/28-best-hidden-ios-10-features-everyone-should-know| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | avtor = Caldwell| at = Serenity| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 19-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Qulıplaw ekranındaǵı «sıypap qulıplawdan shıǵarıw» mexanizmi bas túymesin basıw paydasına alıp taslandı&lt;ref name=&quot;Yahoo Features&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.yahoo.com/tech/best-new-features-ios-10-apple-160936429.html| bet = The 7 best new features of iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170119022548/https://www.yahoo.com/tech/best-new-features-ios-10-apple-160936429.html| arxivsáne = 2017-jıl 19-yanvar | avtor = Howley| at = Daniel| sáne = 2016-jıl 14-iyun | baspaxana = [[Yahoo!]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Apple Watch-taǵı funkciyaǵa uqsap, M9 háreket processorı yamasa onnan jańaraq qurılmanı talap etetuǵın «Kóterip oyatıw» funkciyası, paydalanıwshı onı kótergende qurılmanı oyatadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/how-use-raise-wake-ios-10| bet = How to use Raise to Wake in iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170428050934/http://www.imore.com/how-use-raise-wake-ios-10| arxivsáne = 2017-jıl 28-aprel | avtor = Keller| at = Joseph| sáne = 2016-jıl 14-sentyabr | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/9/14/12912774/It-s-not-about-the-hardware-dummy| bet = Software trumps hardware| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170102032802/http://www.theverge.com/2016/9/14/12912774/It-s-not-about-the-hardware-dummy| arxivsáne = 2017-jıl 2-yanvar | avtor = Ricker| at = Thomas| sáne = 2016-jıl 14-sentyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Xabarlandırıw Orayınıń «Búgin» kórinisi shepten ońǵa sıypaw arqalı kiriletuǵın vidjetler menen almastırıldı. iPad-ta vidjetler eki baǵanalı jaylasıwda kórsetiliwi múmkin.

Xabarlandırıw Orayınıń «Búgin» kórinisi alıp taslandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/roundup/ios-10/| bet = iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170204014555/https://www.macrumors.com/roundup/ios-10/| arxivsáne = 2017-jıl 4-fevral | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 4-fevral }}&lt;/ref&gt;. Xabarlandırıwlar, endi úlkenirek,&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/products/apple-ios-10/review/| bet = Apple iOS 10 review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170327081059/https://www.cnet.com/products/apple-ios-10/review/| arxivsáne = 2017-jıl 27-mart | avtor = Dolcourt| at = Jessica| sáne = 2016-jıl 3-noyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 26-mart }}&lt;/ref&gt; kóbirek informaciya kórsetiw ushın keńeye alatuǵın boldı; barlıq oqılmaǵan xabarlandırıwlar 3D Touch járdeminde birden tazalanıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/how-to-use-interactive-notifications-on-ios-10/| bet = iOS 10 notifications look the same, but work a lot differently| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170118051325/https://www.cnet.com/how-to/how-to-use-interactive-notifications-on-ios-10/| arxivsáne = 2017-jıl 18-yanvar | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2016-jıl 12-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Jiyi jańalanıwı kerek bolǵan qosımshalar tikkeley jańalanatuǵın xabarlandırıwlarǵa iye bola aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2016/09/13/everything-new-in-ios-10-new-ways-to-communicate-in-messages-lock-screen-widgets-redesigned-music-siri-apps-and-much-more/| bet = Everything new in iOS 10: New ways to communicate in Messages, Lock Screen Widgets, redesigned Music, Siri apps and much more| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170202013052/https://9to5mac.com/2016/09/13/everything-new-in-ios-10-new-ways-to-communicate-in-messages-lock-screen-widgets-redesigned-music-siri-apps-and-much-more/| arxivsáne = 2017-jıl 2-fevral | avtor = Mayo| at = Benjamin| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wired every new feature&quot;&gt;{{Cite journal|url=https://www.wired.com/2016/06/ios-10-features/|title=iOS 10: Every New Feature Coming to Your iPhone|last=Barrett|first=Brian| sáne =June 13, 2016|publisher=[[Condé Nast]]|access-date=January 17, 2017}}&lt;/ref&gt;. Xabarlandırıw orayına Spotlight izlew paneli qosıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2016/07/10/apple-ios-10-gifs/| bet = The 15 best features in iOS 10, in GIFs| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170425142342/http://mashable.com/2016/07/10/apple-ios-10-gifs/| arxivsáne = 2017-jıl 25-aprel | avtor = Warren| at = Christina| sáne = 2016-jıl 10-iyul | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 4-may }}&lt;/ref&gt;.

Paydalanıwshılarǵa úlkeytiw múmkinshiligi bar Kamera qosımshasın iske qosıw ushın bas túymesin úsh ret basıwǵa múmkinshilik beretuǵın jańa Úlkeytkish sazlawı qosıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.makeuseof.com/tag/10-ios-10-settings-change/| bet = 10 New iOS 10 Settings You Should Change| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161120002542/http://www.makeuseof.com/tag/10-ios-10-settings-change/| arxivsáne = 2016-jıl 20-noyabr | avtor = Albright| at = Dann| sáne = 2016-jıl 18-sentyabr | jumıs = MakeUseOf.com| qaralǵan sáne = 2016-jıl 19-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lifehacker top 10 secret features&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://lifehacker.com/top-10-secret-features-in-ios-10-1786630631| bet = Top 10 Secret Features in iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210301111740/https://lifehacker.com/top-10-secret-features-in-ios-10-1786630631| arxivsáne = 2021-jıl 1-mart | avtor = Klosowski| at = Thorin| sáne = 2016-jıl 17-sentyabr | jumıs = [[Lifehacker]]| baspaxana = [[Univision Communications]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Macworld settings&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/3120860/ios/settings-in-ios-10-every-notable-change-you-need-to-know.html| bet = Settings in iOS 10: Every notable change you need to know| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161119091803/http://www.macworld.com/article/3120860/ios/settings-in-ios-10-every-notable-change-you-need-to-know.html| arxivsáne = 2016-jıl 19-noyabr | avtor = Yamshon| at = Leah| sáne = 2016-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BGR iOS 10 features&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://bgr.com/2016/09/16/ios-10-features-hidden-tips-and-tricks/| bet = 14 awesome iOS 10 tips and hidden features you weren't aware of| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220065720/http://bgr.com/2016/09/16/ios-10-features-hidden-tips-and-tricks/| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | avtor = Heisler| at = Yoni| sáne = 2016-jıl 16-sentyabr | jumıs = [[Boy Genius Report|BGR]]| baspaxana = [[Penske Media Corporation]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 7-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq paydalanıwshınıń reń soqırlıǵı kemshiliklerin kompensaciyalaw ushın jańa «Reń Filterleri» sazlawları da boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.iphonehacks.com/2016/09/enable-screen-filters-help-color-blindness-ios-10.html| bet = How To Enable Screen Filters To Help With Color Blindness in iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160910132704/http://www.iphonehacks.com/2016/09/enable-screen-filters-help-color-blindness-ios-10.html| arxivsáne = 2016-jıl 10-sentyabr | avtor = Pathak| at = Khamosh| sáne = 2016-jıl 9-sentyabr | jumıs = iPhoneHacks.com| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Reń Filterleri opciyalarına kúl reń, protanopiya ushın qızıl/jasıl filtr, deyteranopiya ushın jasıl/qızıl filtr hám tritanopiya ushın kók/sarı filtr kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/how-use-display-accommodations-and-color-filters-iphone-and-ipad| bet = How to use Display Accommodations and Color Filters on iPhone and iPad| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161122040005/http://www.imore.com/how-use-display-accommodations-and-color-filters-iphone-and-ipad| arxivsáne = 2016-jıl 22-noyabr | avtor = Tanasychuk| at = Mike| sáne = 2016-jıl 30-sentyabr | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Paydalanıwshılar iMessage-de jiberiliwi múmkin bolǵan jańa animaciyalanǵan stikerler hám GIF-lerge tiykarlanıp «jaramlı iPhone-ıńızdıń súwretler menen toltırıwdan» saqlaw ushın «xabarlar» qosımshasında Tómen Sapalı Súwret rejimin iske qosa alatuǵın boldı. Sazlawlardaǵı Wi-Fi menyusı tarmaqtıń qáwipsizligi haqqında eskertiwlerdi hám tarmaqtıń [[Internet]] baylanısı joq ekenin kórsetti. Bul paydalanıwshıǵa Wi-Fi tarmaǵınıń atınıń astında kishi tekst retinde kórsetildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.iphonehacks.com/2016/08/ios-10-wi-fi-information.html| bet = iOS 10 Gives You Contextual Information About Wi-Fi Networks| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170202024151/http://www.iphonehacks.com/2016/08/ios-10-wi-fi-information.html| arxivsáne = 2017-jıl 2-fevral | avtor = Pathak| at = Khamosh| sáne = 2016-jıl 27-avgust | jumıs = iPhoneHacks.com| qaralǵan sáne = 2017-jıl 22-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

iOS 10.2 de «Sazlawlardı Saqlaw» funkciyası paydalanıwshılarǵa Kamera qosımshasın standart boyınsha belgili bir sazlawlar menen iske qosıwdı ornatıwǵa múmkinshilik berdi. Opciyalar qatarına Foto rejimi ornına Video yamasa Kvadrat rejimin iske qosıw, sońǵı qollanılǵan filtrdi saqlaw hám Tikkeley Súwretler ushın túsiriw sazlawların saqlaw kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/amitchowdhry/2016/12/12/apple-ios-10-2-is-now-available-what-is-included-in-the-update/| bet = Apple iOS 10.2 Is Now Available: What Is Included In The Update?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170214004649/http://www.forbes.com/sites/amitchowdhry/2016/12/12/apple-ios-10-2-is-now-available-what-is-included-in-the-update/| arxivsáne = 2017-jıl 14-fevral | avtor = Chowdhry| at = Amit| sáne = 2016-jıl 12-dekabr | jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 13-fevral }}&lt;/ref&gt;. Bir qurılmada Apple Music ke qosılǵan muzıka endi «Avtomat júklewlep alıwlar» sazlawın paydalanıp, basqa qurılmalarda avtomat túrde júklep alınıwı múmkin edi&lt;ref name=&quot;CNET 23 hidden features&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/ios-10-hidden-features/| bet = 23 hidden features in iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161204081927/https://www.cnet.com/how-to/ios-10-hidden-features/| arxivsáne = 2016-jıl 4-dekabr | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2016-jıl 12-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 7-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Sazlawlar paydalanıwshıǵa Maps qosımshasındaǵı baǵdarlardıń pullı jollardan&lt;ref name=&quot;BGR 7 hidden features&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://bgr.com/2016/08/29/ios-10-features-raise-to-wake-tolls-stopwatch/| bet = 7 hidden iOS 10 features iPhone users can look forward toImage| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170327075825/http://bgr.com/2016/08/29/ios-10-features-raise-to-wake-tolls-stopwatch/| arxivsáne = 2017-jıl 27-mart | avtor = Heisler| at = Yoni| sáne = 2016-jıl 29-avgust | jumıs = [[Boy Genius Report|BGR]]| baspaxana = [[Penske Media Corporation]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 26-mart }}&lt;/ref&gt; hám/yamasa magistral jollardan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.igeeksblog.com/how-to-avoid-tolls-highways-maps-app-ios-10/| bet = How to Avoid Tolls and Highways with Maps App in iOS 10 on iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170326230140/https://www.igeeksblog.com/how-to-avoid-tolls-highways-maps-app-ios-10/| arxivsáne = 2017-jıl 26-mart | avtor = Adhiya| at = Dhvanesh| sáne = 2016-jıl 2-iyul | jumıs = iGeeksBlog| qaralǵan sáne = 2017-jıl 26-mart }}&lt;/ref&gt; aylanıp ótiw opciyasın tańlawǵa múmkinshilik berdi. iOS 10.3-te Sazlawlar tiykarǵı menyuda paydalanıwshınıń [[Apple akkauntı|Apple ID]] akkauntına baylanıslı informaciyanı kórsetiw ushın jańalandı,&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/17/03/28/how-to-manage-your-apple-id-icloud-iphone-backups-more-in-ios-103| bet = How to manage your Apple ID, iCloud, iPhone backups &amp; more in iOS 10.3| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170414052706/http://appleinsider.com/articles/17/03/28/how-to-manage-your-apple-id-icloud-iphone-backups-more-in-ios-103| arxivsáne = 2017-jıl 14-aprel | avtor = Fingas| at = Roger| sáne = 2017-jıl 28-mart | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 13-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/amitchowdhry/2017/03/27/ios-10-3-features/| bet = Apple iOS 10.3 Is Now Available: What Is Included In This Major Update?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170414014201/https://www.forbes.com/sites/amitchowdhry/2017/03/27/ios-10-3-features/| arxivsáne = 2017-jıl 14-aprel | avtor = Chowdhry| at = Amit| sáne = 2017-jıl 27-mart | jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 13-aprel }}&lt;/ref&gt; hám paydalanıwshılarǵa qaysı eski, xızmet kórsetilmeytuǵın qosımshalardıń keleshektegi iOS versiyalarında islemeytuǵının kóriwge múmkinshilik beretuǵın bólimge iye boldı&lt;ref name=&quot;Ars Technica tour of 10.3&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2017/03/a-tour-of-ios-10-3-checking-out-apfs-the-settings-app-and-other-tweaks/| bet = A tour of iOS 10.3: Checking out APFS, the Settings app, and other tweaks| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170413071105/https://arstechnica.com/apple/2017/03/a-tour-of-ios-10-3-checking-out-apfs-the-settings-app-and-other-tweaks/| arxivsáne = 2017-jıl 13-aprel | avtor = Cunningham| at = Andrew| sáne = 2017-jıl 27-mart | jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 12-aprel }}&lt;/ref&gt;. Bunnan basqa, paydalanıwshılar endi ózleriniń iCloud saqlaw ornınıń bólistiriliwin kóre alatuǵın boldı&lt;ref name=&quot;MacRumors 10.3&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2017/03/27/apple-releases-ios-10-3/| bet = Apple Releases iOS 10.3 With Find My AirPods, APFS, App Store Review Tweaks and More| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170327194444/https://www.macrumors.com/2017/03/27/apple-releases-ios-10-3/| arxivsáne = 2017-jıl 27-mart | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2017-jıl 27-mart | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-mart }}&lt;/ref&gt;. Paydalanıwshı Siridiń kiretuǵın qońıraw etiwshilerdi járiyalawına arnalǵan parametrdi iske qosıwı múmkin edi, opciyalar qatarına «Bárqulla», «Qulaqlıqlar &amp; Avtomobil», «Tek Qulaqlıqlar» hám «Hesh qashan» kirdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.pcmag.com/feature/347908/hidden-tips-for-mastering-ios-10| bet = Hidden Tips for Mastering iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170423154142/http://www.pcmag.com/feature/347908/hidden-tips-for-mastering-ios-10| arxivsáne = 2017-jıl 23-aprel | avtor = Griffifth| at = Eric| sáne = 2017-jıl 22-mart | jumıs = [[PC Magazine]]| baspaxana = [[Ziff Davis]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-aprel }}&lt;/ref&gt;.

iOS 10 paydalanıwshılarǵa Sazlawlar arqalı CarPlay ekranındaǵı qosımshalardıń ornın almastırıwǵa hám óshiriwge ruqsat berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2016/06/14/carplay-ios-10-apple-music-apps-changes/| bet = CarPlay in iOS 10: Improved Apple Music, removing &amp; rearranging apps, more| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170101002945/https://9to5mac.com/2016/06/14/carplay-ios-10-apple-music-apps-changes/| arxivsáne = 2017-jıl 1-yanvar | avtor = Hall| at = Zac| sáne = 2016-jıl 14-iyun | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macstories.net/reviews/ios-10-refines-the-carplay-experience/| bet = iOS 10 Refines the CarPlay Experience| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170101003003/https://www.macstories.net/reviews/ios-10-refines-the-carplay-experience/| arxivsáne = 2017-jıl 1-yanvar | avtor = Voorhees| at = John| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | jumıs = MacStories| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;. iOS 10.3-te CarPlay-degi Kartalarǵa elektr transport quralların zaryadlaw stanciyaları qosıldı&lt;ref name=&quot;CarPlay EV&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/ios-updates| bet = What's new in iOS 10.3| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170519201722/http://www.imore.com/ios-updates| arxivsáne = 2017-jıl 19-may | avtor = Caldwell| at = Serenity| sáne = 2017-jıl 27-mart | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-may }}&lt;/ref&gt;.

[[iOS 8]]-de usınılǵan ulıwma [[IOS 8|Úziliksizlik]] funkciyalarınıń bir bólimi retinde, jańa Universal Almasıw Buferi (Clipboard) funkciyası macOS Sierra-da isleytuǵın Mac jeke kompyuterleri hám iOS 10-da isleytuǵın [[iOS]] qurılmaları paydalanıwshılarına [[iCloud]] arqalı hár túrli qurılmalardan hám qurılmalarǵa materialdı ańsat kóshiriwge múmkinshilik berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/16/06/15/universal-clipboard-for-macos-sierra-ios-10-streamlines-copypaste-between-devices| bet = 'Universal Clipboard' for macOS Sierra &amp; iOS 10 streamlines copy/paste between devices| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170104162606/http://appleinsider.com/articles/16/06/15/universal-clipboard-for-macos-sierra-ios-10-streamlines-copypaste-between-devices| arxivsáne = 2017-jıl 4-yanvar | avtor = Fingas| at = Roger| sáne = 2016-jıl 15-iyun | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/macos-sierras-universal-clipboard-is-awesome/| bet = MacOS Sierra's universal clipboard is awesome| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170104001211/https://www.cnet.com/how-to/macos-sierras-universal-clipboard-is-awesome/| arxivsáne = 2017-jıl 4-yanvar | avtor = Elliott| at = Matt| sáne = 2016-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Úziliksizliktiń bir bólimi retinde, jańa «Úziliksiz Klaviatura» funkciyası paydalanıwshılarǵa iPhone-da tekst teriwge hám teksttiń tvOS 10 isleytuǵın [[Apple TV]]-de payda bolıwına múkinshilik berdi, bul tekst kirgiziw ushın Siri Pultınan paydalanbaw imkaniyatın berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.redmondpie.com/new-in-ios-10-and-tvos-10-continuity-keyboard/| bet = New In iOS 10 And tvOS 10: Continuity Keyboard| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170301005651/http://www.redmondpie.com/new-in-ios-10-and-tvos-10-continuity-keyboard/| arxivsáne = 2017-jıl 1-mart | avtor = Morris| at = Paul| sáne = 2016-jıl 1-iyul | jumıs = Redmond Pie| qaralǵan sáne = 2017-jıl 28-fevral }}&lt;/ref&gt;.

iOS 10 qurılmanı qulıplaw hám klaviatura basıwları ushın jańa dawıs effektlerine iye boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.iphonetricks.org/listen-the-new-ios-10-keyboard-typing-and-iphone-locking-sounds/| bet = Listen the new iOS 10 keyboard typing and iPhone locking sounds| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161126051432/http://www.iphonetricks.org/listen-the-new-ios-10-keyboard-typing-and-iphone-locking-sounds/| arxivsáne = 2016-jıl 26-noyabr | avtor = Vlad| sáne = 2016-jıl 22-iyul | jumıs = iPhoneTricks| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Qurılma Lightning portında suyıqlıqtı anıqlaǵan jaǵdayda, xabarlandırıw paydalanıwshını Lightning kabelin ajıratıwǵa hám porttıń keliwine múmkinshilik beriwge eskertti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/16/07/20/liquid-ingress-warning-in-ios-10-beta-protects-iphone-against-water-damage-| bet = Liquid ingress warning in iOS 10 beta protects iPhone against water damage| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170202032101/http://appleinsider.com/articles/16/07/20/liquid-ingress-warning-in-ios-10-beta-protects-iphone-against-water-damage-| arxivsáne = 2017-jıl 2-fevral | sáne = 2016-jıl 20-iyul | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 25-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/circuitbreaker/2016/7/21/12247004/i0s-10-lightning-cable-port-liquid-warning| bet = iOS 10 might warn you when there's water in your Lightning port| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161025223924/http://www.theverge.com/circuitbreaker/2016/7/21/12247004/i0s-10-lightning-cable-port-liquid-warning| arxivsáne = 2016-jıl 25-oktyabr | avtor = Carman| at = Ashley| sáne = 2016-jıl 21-iyul | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-iyun }}&lt;/ref&gt;. iOS 10 sonday-aq TTY qońırawların hesh qanday qosımsha apparatlıq támiynatsız ámelge asırıwǵa ruqsat berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2016/06/15/accessibility-wwdc-2016-roundup/| bet = Accessibility at WWDC: Dwell Control, Taptic Time, Software TTY, and More| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161026155209/http://www.macrumors.com/2016/06/15/accessibility-wwdc-2016-roundup/| arxivsáne = 2016-jıl 26-oktyabr | avtor = Rossignol| at = Joe| sáne = 2016-jıl 15-iyun | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Ol paydalanıwshılarǵa [[Find My|Find My iPhone]] járdeminde ózleriniń Apple Watch qurılmasın tabıwǵa múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.techrepublic.com/article/5-overlooked-features-of-ios-10/| bet = 5 overlooked features of iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170206184939/http://www.techrepublic.com/article/5-overlooked-features-of-ios-10/| arxivsáne = 2017-jıl 6-fevral | avtor = Bohon| at = Cory| sáne = 2016-jıl 19-oktyabr | jumıs = [[TechRepublic]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-fevral }}&lt;/ref&gt;. Spotlight paydalanıwshınıń [[ICloud|iCloud Drive]] ishindegi mazmunın izley aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.techradar.com/how-to/phone-and-communications/mobile-phones/12-new-iphone-shortcuts-in-ios-10-that-will-save-you-time-1324082/5| bet = 115 essential iOS 10 tips and tricks| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170222054300/http://www.techradar.com/how-to/phone-and-communications/mobile-phones/12-new-iphone-shortcuts-in-ios-10-that-will-save-you-time-1324082/5| arxivsáne = 2017-jıl 22-fevral | avtor = Looper| at = Christian de| sáne = 2017-jıl 3-yanvar | jumıs = [[TechRadar]]| baspaxana = [[Future plc]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-fevral }}&lt;/ref&gt;.

== Qosımsha ózgeshelikleri ==
iOS 10 baǵdarlamashılarǵa paydalanıwshılar kontent izlegende [[App Store]] dúkanında reklama orınların satıp alıwǵa ruqsat berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/16/06/08/apple-announces-it-will-offer-app-store-subscriptions-take-smaller-15-cut| bet = Apple announces it will offer App Store subscriptions to all apps, take smaller 15% cut| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170719162047/http://appleinsider.com/articles/16/06/08/apple-announces-it-will-offer-app-store-subscriptions-take-smaller-15-cut| arxivsáne = 2017-jıl 19-iyul | avtor = Fingas| at = Roger| sáne = 2016-jıl 8-iyun | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyul }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2016/09/28/app-store-search-ads/| bet = App Store Search Ads begin rolling out to developers, Apple offering $100 promo credit| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170222053124/https://9to5mac.com/2016/09/28/app-store-search-ads/| arxivsáne = 2017-jıl 22-fevral | avtor = Miller| at = Chance| sáne = 2016-jıl 28-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-fevral }}&lt;/ref&gt;. Ol sonıń menen birge [[iOS 8]] de kirgizilgen «Izertlew» bólimin almastırǵan «Kategoriyalar» bólimin qaytardı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macstories.net/stories/ios-10-the-macstories-review/29/| bet = iOS 10: The MacStories Review| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170328131436/https://www.macstories.net/stories/ios-10-the-macstories-review/29/| arxivsáne = 2017-jıl 28-mart | jumıs = MacStories| qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-iyul }}&lt;/ref&gt;. iOS 10.3 te baǵdarlamashılar paydalanıwshı pikirlerine juwap beriw múmkinshiligine iye boldı,&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2017/01/24/apple-will-finally-let-developers-respond-to-app-store-reviews/| bet = Apple will finally let developers respond to App Store reviews| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170328105451/https://techcrunch.com/2017/01/24/apple-will-finally-let-developers-respond-to-app-store-reviews/| arxivsáne = 2017-jıl 28-mart | avtor = Perez| at = Sarah| sáne = 2017-jıl 24-yanvar | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-mart }}&lt;/ref&gt; hám «Paydalı» hám «Paydasız» pikir belgileri payda boldı.

Paydalanıwshılar endi kalendardıń qaysı kúnnen baslanatuǵının ózgerte aladı, sonday-aq tuwılǵan kúnler hám waqıyalar ushın eskertiw sazlawların hám kalendar túrin ([[Grigorian kalendarı|Grigorian]], Qıtay, Evrey, [[Islamiy kalendar|Islam]]) de ózgerte aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.techrepublic.com/article/how-to-customize-the-calendar-app-in-ios-10-to-improve-your-workflow/| bet = How to customize the Calendar app in iOS 10 to improve your workflow| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220071635/http://www.techrepublic.com/article/how-to-customize-the-calendar-app-in-ios-10-to-improve-your-workflow/| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | avtor = Bohon| at = Cory| sáne = 2016-jıl 5-oktyabr | jumıs = [[TechRepublic]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 19-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Live Photos filtrler menen túsiriliwi múmkin boldı (burın tek qozǵalmaytuǵın súwretler ushın ǵana qoljetimli edi)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://ioshacker.com/apps/ios-10s-camera-app-improvement-exactly-users-wanted| bet = iOS 10's Camera App Improvements Fix Its Biggest Quirks| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170214004427/http://ioshacker.com/apps/ios-10s-camera-app-improvement-exactly-users-wanted| arxivsáne = 2017-jıl 14-fevral | sáne = 2016-jıl 21-iyun | jumıs = iOS Hacker| qaralǵan sáne = 2017-jıl 13-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/ios-10-how-crop-filter-and-adjust-live-photos-photos-iphone-and-ipad| bet = How to crop, filter, and adjust Live Photos in Photos for iPhone and iPad in iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170214002937/http://www.imore.com/ios-10-how-crop-filter-and-adjust-live-photos-photos-iphone-and-ipad| arxivsáne = 2017-jıl 14-fevral | avtor = Rousseau| at = Cella Lao| sáne = 2016-jıl 23-avgust | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 13-fevral }}&lt;/ref&gt;. iOS 10.1 de iPhone 7 Plus tereńlik maydanı bar jańa portret kamera rejimine iye boldı, ol telefondaǵı keń múyeshli hám telefoto linzaların da paydalanıp, «artqı fonı buldıraǵan az tereńlik maydanlı portret súwretlerin jaratadı»&lt;ref name=&quot;Camera&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/2016/10/24/apple-releases-ios-10-1-with-new-portrait-mode/| bet = Apple Releases iOS 10.1 With New Portrait Mode for iPhone 7 Plus| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161025050724/http://www.macrumors.com/2016/10/24/apple-releases-ios-10-1-with-new-portrait-mode/| arxivsáne = 2016-jıl 25-oktyabr | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2016-jıl 24-oktyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:IOS_Clock_app_screenshot.png|nobaý|Analog sekundomer beti]]
Saat qosımshası qarańǵı temanı qollana basladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.idownloadblog.com/2016/06/20/ios-10-dark-mode-rumor-settings-app/| bet = iOS 10's elusive Dark Mode shown in Settings app| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170118050240/http://www.idownloadblog.com/2016/06/20/ios-10-dark-mode-rumor-settings-app/| arxivsáne = 2017-jıl 18-yanvar | avtor = Zibreg| at = Christian| sáne = 2016-jıl 20-iyun | jumıs = iDownloadBlog| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.phonearena.com/news/iOS-10s-Clock-app-scores-dark-mode-and-a-nifty-sleep-analysis-feature_id82164| bet = iOS 10's Clock app scores dark mode and a nifty sleep analysis feature| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170116154952/http://www.phonearena.com/news/iOS-10s-Clock-app-scores-dark-mode-and-a-nifty-sleep-analysis-feature_id82164| arxivsáne = 2017-jıl 16-yanvar | avtor = K.| at = Peter| sáne = 2016-jıl 14-iyun | jumıs = PhoneArena| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Jańa «Uyqı waqtı» funkciyası paydalanıwshıǵa qálegen uyqı muǵdarın alıw ushın qashan uyqılaw kerekligin esletti&lt;ref name=&quot;Macworld iOS 10 features&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/3118727/ios/25-awesome-ios-10-features-that-will-change-your-life.html| bet = 25 awesome iOS 10 features that will change your life| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161206002717/http://www.macworld.com/article/3118727/ios/25-awesome-ios-10-features-that-will-change-your-life.html| arxivsáne = 2016-jıl 6-dekabr | avtor = Raymundo| at = Oscar| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 7-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/16/06/21/inside-ios-10-new-bedtime-feature-helps-you-get-a-proper-nights-sleep| bet = Inside iOS 10: New 'Bedtime' feature helps you get a proper night's sleep| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170314010801/http://appleinsider.com/articles/16/06/21/inside-ios-10-new-bedtime-feature-helps-you-get-a-proper-nights-sleep| arxivsáne = 2017-jıl 14-mart | avtor = Hughes| at = Neil| sáne = 2016-jıl 21-iyun | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2016-jıl 7-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq, shepke sıypaw arqalı ashılatuǵın jańa sekundomer beti de boldı. iOS 10 daǵı Kontaktlar qosımshası paydalanıwshılarǵa bir neshe nomeri yamasa adresi bar kontaktlar ushın standart telefon nomerlerin hám elektron pochta adreslerin ornatıwǵa múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://gadgets.ndtv.com/mobiles/features/ios-10-hidden-features-everyone-should-know-about-1458445| bet = iOS 10 Hidden Features Everyone Should Know About| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220074314/http://gadgets.ndtv.com/mobiles/features/ios-10-hidden-features-everyone-should-know-about-1458445| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | avtor = Parab| at = Pranay| sáne = 2016-jıl 14-sentyabr | jumıs = Gadgets360| baspaxana = Red Pixels Ventures| qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-mart }}&lt;/ref&gt;. Qosımsha sonıń menen birge paydalanıwshıǵa Súyikli Kontaktlar diziminen kontaktlardı qosıwǵa hám óshiriwge ruqsat beredi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/how-to/ios-10-customize-contacts/| bet = How to Customize Favorite Contacts in iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170116155629/http://www.macrumors.com/how-to/ios-10-customize-contacts/| arxivsáne = 2017-jıl 16-yanvar | avtor = Broussard| at = Mitchel| sáne = 2016-jıl 16-sentyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

Home – bul paydalanıwshılarǵa Appledıń úy avtomatlastırıw ushın API-ı bolǵan HomeKit penen sáykes keletuǵın qurılmalardı basqarıwǵa múmkinshilik beretuǵın jańa qosımsha edi. Qosımshada paydalanıwshılar qulıplar, shıraqlar hám termostatlar sıyaqlı sáykes keletuǵın HomeKit aksessuarların qosa alatuǵın hám keyin úskenelerdi tikkeley qosımsha arqalı basqara alatuǵın edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2016/09/23/ios-10-how-to-use-new-home-app-control-homekit-devices-video/| bet = iOS 10: How to use the new Home app to control HomeKit devices [Video]| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180725110920/https://9to5mac.com/2016/09/23/ios-10-how-to-use-new-home-app-control-homekit-devices-video/| arxivsáne = 2018-jıl 25-iyul | avtor = Benjamin| at = Jeff| sáne = 2016-jıl 23-sentyabr | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;. «Saxnalar» paneli kóp qurılmalardı bir waqıtta bir keypiyatqa yamasa jaǵdayǵa sáykes basqarıwǵa múmkinshilik berdi. Geo-qorshaw paydalanıwshınıń jaylasqan ornına baylanıslı jobalastırılǵan izbe-izliklerdi aktivlestirdi.

Mail qosımshası paydalanıwshılarǵa Jazılıwdan Bas Tartıw túymesi menen pochta dizimlerinen jazılıwdan bas tartıwǵa ruqsat berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/3094184/ios/mail-in-ios-10-under-the-radar-changes-make-your-inbox-easier-to-manage.html| bet = Mail in iOS 10: Under-the-radar changes make your inbox easier to manage| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161204075815/http://www.macworld.com/article/3094184/ios/mail-in-ios-10-under-the-radar-changes-make-your-inbox-easier-to-manage.html| arxivsáne = 2016-jıl 4-dekabr | avtor = McGarry| at = Caitlin| sáne = 2016-jıl 12-iyul | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 7-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/whats-new-mail-app-ios-10| bet = What's new in the Mail app in iOS 10?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220054109/http://www.imore.com/whats-new-mail-app-ios-10| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | avtor = Gil| at = Lory| sáne = 2016-jıl 8-sentyabr | jumıs = iMore| qaralǵan sáne = 2016-jıl 7-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Paydalanıwshılar belgili bir pochta dizimi ushın jazılıwdan bas tartıw xabarın joqarı oń múyeshtegi «X» túymesin basıw arqalı óshire alatuǵın edi, bul Pochta qosımshasınıń sol pochta dizimi ushın jazılıwdan bas tartıw túymesin keyinirek qayta kórsetiwiniń aldın aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.techradar.com/how-to/phone-and-communications/mobile-phones/12-new-iphone-shortcuts-in-ios-10-that-will-save-you-time-1324082/2| bet = 115 essential iOS 10 tips and tricks| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170222054254/http://www.techradar.com/how-to/phone-and-communications/mobile-phones/12-new-iphone-shortcuts-in-ios-10-that-will-save-you-time-1324082/2| arxivsáne = 2017-jıl 22-fevral | avtor = Looper| at = Christian de| sáne = 2017-jıl 3-yanvar | jumıs = [[TechRadar]]| baspaxana = [[Future plc]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-fevral }}&lt;/ref&gt;. Apple [[iOS 8]] de burın toqtatılǵan HTML5 video qollap-quwatlawın Pochtaǵa qaytadan qostı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://litmus.com/blog/9-things-you-need-to-know-about-email-in-ios-10| bet = 9 Things You Need to Know About Email in iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220175358/https://litmus.com/blog/9-things-you-need-to-know-about-email-in-ios-10| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | avtor = Specht| at = Bettina| sáne = 2016-jıl 16-sentyabr | jumıs = Litmus| qaralǵan sáne = 2016-jıl 7-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Pochta xabarlardı oqılmaǵan/oqılǵan boyınsha yamasa kategoriyalar boyınsha filtreley aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appletoolbox.com/2016/09/ios-10-mail-tips-to-get-started/#Tip_1_Whats_with_the_Filter_button_at_the_bottom_in_iOS_10| bet = 5 iOS 10 Mail Tips To Get You Going| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161223132347/http://appletoolbox.com/2016/09/ios-10-mail-tips-to-get-started/#Tip_1_Whats_with_the_Filter_button_at_the_bottom_in_iOS_10| arxivsáne = 2016-jıl 23-dekabr | sáne = 2016-jıl 12-noyabr | jumıs = Apple Toolbox| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;. iOS 10 sonıń menen birge pochta aǵımınıń qalay isleytuǵının ózgertti, standart boyınsha eń eski pochtanı joqarıǵa qoyıp. Sazlawlardaǵı opciya paydalanıwshılarǵa eń sońǵı xabarı joqarıda bolǵan aldıńǵı aǵım sistemasına qaytıwǵa múmkinshilik berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/3130155/ios/how-to-fix-threaded-emails-in-mail-on-ios-10.html| bet = How to fix threaded emails in Mail on iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161223062855/http://www.macworld.com/article/3130155/ios/how-to-fix-threaded-emails-in-mail-on-ios-10.html| arxivsáne = 2016-jıl 23-dekabr | avtor = McGarry| at = Caitlin| sáne = 2016-jıl 11-oktyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://lifehacker.com/fix-ios-10s-weird-mail-threading-with-a-settings-toggle-1787669244| bet = Fix iOS 10's Weird Mail Threading with a Settings Toggle| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161222064846/http://lifehacker.com/fix-ios-10s-weird-mail-threading-with-a-settings-toggle-1787669244| arxivsáne = 2016-jıl 22-dekabr | avtor = Klosowski| at = Thorin| sáne = 2016-jıl 16-oktyabr | jumıs = [[Lifehacker]]| baspaxana = [[Univision Communications]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Sonıń menen birge, jańa aǵımlı sóylesiwler paydalanıwshılarǵa bir xabardı basıp, dizim ishindegi xabarlar aǵımın aylandırıp kóriwge múmkinshilik berdi.

Apple Maps qayta dizaynlanıp, jańa funkciyalar menen jańalandı, sonıń ishinde kalendar waqıyaların jaylasıwlar ushın skanerlew, [[Mashinalıq oqıtıw|paydalanıwshınıń ádettegi háreketlerinen úyreniw]] hám qayta dizaynlanǵan júrgiziw kórinisi bar&lt;ref name=&quot;The Guardian Features Overview&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/technology/2016/jun/13/apple-ios-10-emoji-siri-facial-recognition-iphone-ipad-homekit-watch-os-3| bet = iOS 10 brings bigger emojis, better Siri and facial recognition to iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170107220833/https://www.theguardian.com/technology/2016/jun/13/apple-ios-10-emoji-siri-facial-recognition-iphone-ipad-homekit-watch-os-3| arxivsáne = 2017-jıl 7-yanvar | avtor = Gibbs| at = Samuel| sáne = 2016-jıl 14-iyun | jumıs = [[The Guardian]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Paydalanıwshınıń qoyılǵan mashinasın kórsetiw ushın avtomat túrde marker qoyılıwı múmkin edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.cultofmac.com/433326/ios-10-ensures-you-never-forget-where-your-car-is-parked/| bet = iOS 10 ensures you never forget where your car is parked| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161024201117/http://www.cultofmac.com/433326/ios-10-ensures-you-never-forget-where-your-car-is-parked/| arxivsáne = 2016-jıl 24-oktyabr | avtor = Hein| at = Buster| sáne = 2016-jıl 14-iyun | jumıs = Cult of Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/gallery/15-neat-hidden-features-in-ios-10/slide/11/| bet = 15 neat hidden features in iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170113154300/https://techcrunch.com/gallery/15-neat-hidden-features-in-ios-10/slide/11/| arxivsáne = 2017-jıl 13-yanvar | avtor = Dillet| at = Romain| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 11-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.mirror.co.uk/tech/ios-10-tips-tricks-10-8832191| bet = iOS 10 tips and tricks: These 10 hidden features will make your iPhone even more useful| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170303051640/http://www.mirror.co.uk/tech/ios-10-tips-tricks-10-8832191| arxivsáne = 2017-jıl 3-mart | avtor = Bell| at = Lee| sáne = 2016-jıl 16-sentyabr | jumıs = [[Daily Mirror]]| baspaxana = [[Trinity Mirror]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 2-mart }}&lt;/ref&gt;. Marker jáne de paydalanıwshıǵa mashinasın sońǵı ret qashan qoyǵanın ayta alatuǵın edi, al Jazıwlar maydanı paydalanıwshıǵa qosımshaǵa garaj nomeri sıyaqlı informaciyanı kirgiziwge múmkinshilik berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/whats-new-maps-app-ios-10| bet = What's new in the Maps app for iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161122040106/http://www.imore.com/whats-new-maps-app-ios-10| arxivsáne = 2016-jıl 22-noyabr | avtor = Caldwell| at = Serenity| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Qosımsha paydalanıwshılarǵa ekrannıń tómengi jaǵınan joqarıǵa sıypaw arqalı eń jaqın janarmay quyıw stanciyasın, tez awqatlanıw restoranın yamasa kofe dúkanın tabıwǵa járdem bere basladı. Maps jáne de aylanıp ótiw qansha waqıt alıwın da boljaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.tomsguide.com/us/ios-maps-features-and-tutorial,review-3777.html| bet = iOS 10 Maps: All the New Features and How to Use Them| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220104025/http://www.tomsguide.com/us/ios-maps-features-and-tutorial,review-3777.html| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | avtor = Casey| at = Henry T.| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | jumıs = [[Tom's Hardware]]| baspaxana = [[Purch Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 19-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Paydalanıwshılar Maps qosımshasına úshinshi tárep keńeytpelerin qosa aladı, olar qosımsha funkciyalardı iske qosadı, mısalı, restoran-bronlaw keńeytpesi paydalanıwshıǵa Maps qosımshası ishinen stol bronlawǵa járdem bere aladı&lt;ref name=&quot;Maps apps&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://lifehacker.com/how-to-enable-app-extensions-in-apple-maps-1786621039| bet = How to Enable App Extensions in Apple Maps for iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160921082316/http://lifehacker.com/how-to-enable-app-extensions-in-apple-maps-1786621039| arxivsáne = 2016-jıl 21-sentyabr | avtor = Klosowski| at = Thorin| sáne = 2016-jıl 14-sentyabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Paydalanıwshılar endi navigaciya rejiminde kórinisti jıljıta hám úlkeyte aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.iphonehacks.com/2016/09/how-to-use-new-ios-10-features-maps-app.html| bet = How to Use the New iOS 10 Features in Maps App| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170104162655/http://www.iphonehacks.com/2016/09/how-to-use-new-ios-10-features-maps-app.html| arxivsáne = 2017-jıl 4-yanvar | avtor = Pathak| at = Khamosh| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | jumıs = iPhone Hacks| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

Qosımsha tómengi oń múyeshte házirgi [[Temperatura|temperaturanı]] hám hawa rayı sharayatların kórsetedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.computerworld.com/article/3119204/apple-ios/deep-dive-review-ios-10-adds-speed-and-smarts.html?page=2| bet = Deep-dive review: iOS 10 adds speed and smarts| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170415194525/http://www.computerworld.com/article/3119204/apple-ios/deep-dive-review-ios-10-adds-speed-and-smarts.html?page=2| arxivsáne = 2017-jıl 15-aprel | avtor = deAgonia| at = Michael| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | jumıs = [[Computerworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 12-aprel }}&lt;/ref&gt;. iOS 10.3 te, qosımsha sonıń menen birge paydalanıwshıǵa házirgi temperaturaǵa 3D Touch arqalı basıp, hawa rayı boljawın kóriwge de múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2017/03/27/ios-10-3/| bet = Apple releases iOS 10.3 with Find My AirPods, Apple File System, CarPlay updates, more| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170412143548/https://9to5mac.com/2017/03/27/ios-10-3/| arxivsáne = 2017-jıl 12-aprel | avtor = Hall| at = Zac| sáne = 2017-jıl 27-mart | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 12-aprel }}&lt;/ref&gt;. Bul funkciya paydalanıwshılarǵa ózleri qarap atırǵan aymaqtıń saat boyınsha bólistiriliwin kóriwge múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.imore.com/ios-updates| bet = What's new in iOS 10.3| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170412142837/http://www.imore.com/ios-updates| arxivsáne = 2017-jıl 12-aprel | avtor = Caldwell| at = Serenity| sáne = 2017-jıl 27-mart | jumıs = [[iMore]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 12-aprel }}&lt;/ref&gt;.

=== Xabarlar ===
Messages qosımshası óziniń App Store dúkanın óz ishine aladı, bul paydalanıwshılarǵa iMessage sóylesiwleri ishinde kiriwge bolatuǵın úshinshi tárep iMessage qosımshaların júklep alıwǵa múmkinshilik beredi. Paydalanıwshılar olardı stikerler jiberiw, oyınlar oynaw yamasa alıwshılarǵa media aldınnan kóriwleri sıyaqlı bay mazmundı jiberiw ushın paydalana aladı&lt;ref name=&quot;iMessage apps&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.co.uk/feature/iosapps/best-imessage-apps-games-stickers-great-messages-apps-for-ios-10-2016-3646423/| bet = Best iMessage apps, games and stickers: Great Messages apps for iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160923031834/http://www.macworld.co.uk/feature/iosapps/best-imessage-apps-games-stickers-great-messages-apps-for-ios-10-2016-3646423/| arxivsáne = 2016-jıl 23-sentyabr | avtor = Painter| at = Lewis| sáne = 2016-jıl 16-sentyabr | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Messages App Store dúkanında úsh navigaciya maydanı bar: Tańlawlı, Kategoriyalar hám Basqarıw&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/16/09/14/apple-adds-categories-section-to-imessage-app-store| bet = Apple adds Categories section to iMessage App Store| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170227151438/http://appleinsider.com/articles/16/09/14/apple-adds-categories-section-to-imessage-app-store| arxivsáne = 2017-jıl 27-fevral | avtor = Campbell| at = Mikey| sáne = 2016-jıl 14-sentyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 26-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/2016/09/14/messages-app-store-gains-categories/| bet = Messages App Store Updated With Categories for Better App Discovery| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170227062521/https://www.macrumors.com/2016/09/14/messages-app-store-gains-categories/| arxivsáne = 2017-jıl 27-fevral | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2016-jıl 14-sentyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 26-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Qosımsha kóplegen vizual effektlerdi qosıw ushın jańalandı. Mısalı, sóylesiw kóbikleri alıwshı qabıl etken waqıtta kóretuǵın «qattı» yamasa «jumsaq» animaciya menen jiberiliwi múmkin. «Kórinbeytuǵın sıya» effekti alıwshı onıń ústinen sıypamaǵanǵa shekem xabardı jasırıp turadı. Sharlar, konfetti yamasa feyerverkler sıyaqlı tolıq ekranlı effektler jiberiliwi múmkin. Sonday-aq, Apple Watch-qa uqsas óz-ara tásirler ushın qollap-quwatlaw bar, mısalı, tez eskizler jiberiw hám paydalanıwshınıń júrek urıwın jazıp alıw hám jiberiw sıyaqlı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/6/13/11923988/apple-overhauls-messages-with-new-emoji-features-and-app-drawer| bet = Apple overhauls Messages with new emoji features and app drawer| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161203164209/http://www.theverge.com/2016/6/13/11923988/apple-overhauls-messages-with-new-emoji-features-and-app-drawer| arxivsáne = 2016-jıl 3-dekabr | avtor = Brandom| at = Russell| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Ekran hám kóbik effektlerin paydalanıw ushın, Háreketti Azaytıw sazlawı óshiriliwi kerek&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://osxdaily.com/2016/09/15/messages-effects-not-working-fix-ios-10/| bet = iOS 10 iMessage Effects Not Working? Here's Why &amp; How to Fix| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220174457/http://osxdaily.com/2016/09/15/messages-effects-not-working-fix-ios-10/| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | sáne = 2016-jıl 15-sentyabr | jumıs = OS X Daily| qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2016/09/13/ios-10-messages-effects-reduce-motion| bet = This setting prevents you from using the sweet Message effects in iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221091640/http://mashable.com/2016/09/13/ios-10-messages-effects-reduce-motion/| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr | avtor = Wong| at = Raymond| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Messages endi paydalanıwshılarǵa qoldan jazılǵan eskertpeler jiberiwge múmkinshilik beredi. Bul iPhone ushın qurılmanı landshaft rejimine burıw arqalı (iPad paydalanıwshıları ushın landshaft yamasa portret) hám keyin qoldan jazıw belgisin basıw arqalı islenedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macrumors.com/how-to/ios-10-messages-handwritten-notes/| bet = Messages in iOS 10: How to Send Handwritten Notes| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170215124310/https://www.macrumors.com/how-to/ios-10-messages-handwritten-notes/| arxivsáne = 2017-jıl 15-fevral | avtor = Clover| at = Juli| sáne = 2016-jıl 15-sentyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-fevral }}&lt;/ref&gt;. Messages qosımshası jaqında qollanılǵan eskertpelerdi avtomat túrde saqlaydı, bul olardı qaytadan jiberiwdi ańsatlastıradı. Qoldan jazılǵan xabardı qosımshanı óshiriw sıyaqlı usıl menen óshiriwge boladı; xabardı basıp turıp, Óshiriw túymesin basıw arqalı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2016/09/14/ios-10-hidden-features/| bet = 12 hidden features in iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230111085204/https://mashable.com/article/ios-10-hidden-features| arxivsáne = 2023-jıl 11-yanvar | avtor = Bell| at = Karissa| sáne = 2016-jıl 14-sentyabr | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-fevral }}&lt;/ref&gt;. Xabardı súwret faylı retinde de saqlawǵa boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://osxdaily.com/2016/10/10/handwrite-messages-ios/| bet = How to Handwrite Messages with iPhone and iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170215024716/http://osxdaily.com/2016/10/10/handwrite-messages-ios/| arxivsáne = 2017-jıl 15-fevral | sáne = 2016-jıl 10-oktyabr | jumıs = OS X Daily| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Jańa [[Emodzi|emodziler]] qosıldı, sonday-aq emodzilerge baylanıslı qosımsha funkciyalar da. Eger xabarlar úsh emodzige shekem hám tekstsiz jiberilse, emodziler 3 ese úlkenirek kórinedi, klaviatura endi qollanatuǵın emodzilerdi boljay aladı hám emodzi almastırıw funkciyası xabarlardaǵı sózlerdi sáykeslestiriwge hám olardı sol bir mánistegi emodziler menen almastırıwǵa háreket etedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.igeeksblog.com/get-imessages-with-3x-emoji-recommendations-emojifications-in-ios-10/| bet = How to Get 3x Emoji, Emoji Recommendations, and Emojifications in iMessages in iOS 10 on iPhone| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161123133142/https://www.igeeksblog.com/get-imessages-with-3x-emoji-recommendations-emojifications-in-ios-10/| arxivsáne = 2016-jıl 23-noyabr | avtor = Adhiya| at = Dhvanesh| jumıs = iGeeksBlog| qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

[[Game Center (Apple)|Game Center]] qosımshası alıp taslanǵanlıqtan, Messages endi doslardı oyınǵa shaqırıw sıyaqlı háreketlerdi basqaradı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/16/06/20/inside-ios-10-with-game-center-app-gone-invites-are-managed-by-messages| bet = Inside iOS 10: With Game Center app gone, invites are managed by Messages| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161124091138/http://appleinsider.com/articles/16/06/20/inside-ios-10-with-game-center-app-gone-invites-are-managed-by-messages| arxivsáne = 2016-jıl 24-noyabr | sáne = 2016-jıl 20-iyun | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2016-jıl 7-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Oqıw tuwralı xabar endi barlıq kontaktlar ushın emes, al jeke kontaktlar ushın iske qosıwǵa yamasa óshiriwge boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/16/09/28/ios-10-tips-how-to-turn-onoff-individual-read-receipts-in-apples-messages-app| bet = iOS 10 tips: How to turn on/off individual read receipts in Apple's Messages app| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161227060317/http://appleinsider.com/articles/16/09/28/ios-10-tips-how-to-turn-onoff-individual-read-receipts-in-apples-messages-app| arxivsáne = 2016-jıl 27-dekabr | avtor = Wright| at = Ashley| sáne = 2016-jıl 28-sentyabr | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2016-jıl 26-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.thrillist.com/tech/nation/best-new-ios-10-features-you-overlooked| bet = 9 ridiculously useful iOS 10 features you probably haven't noticed yet| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161227125812/https://www.thrillist.com/tech/nation/best-new-ios-10-features-you-overlooked| arxivsáne = 2016-jıl 27-dekabr | avtor = McGauley| at = Joe| sáne = 2016-jıl 28-sentyabr | jumıs = Thrillist| qaralǵan sáne = 2016-jıl 26-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Tapbacks qosıldı, bul paydalanıwshılarǵa muhabbat, unatıw, unatpaw, kúliw, kúsheytiw yamasa soraw menen xabarlarǵa reaksiya bildiriwge múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://support.apple.com/guide/messages/send-tapbacks-icht504f698a/11.0/mac/10.13| bet = Send Tapbacks| jumıs = Apple| qaralǵan sáne = 2023-jıl 15-avgust }}&lt;/ref&gt;.

=== Muzıka ===
Muzıka qosımshası qolaylılıqqa itibar berilip, qayta dizayn etildi. «Siz ushın» bólimi qayta shólkemlestirilip, kúndelikli muzıka usınısların beretuǵın pleylist bar. «Jańa» beti «Kóriw» dep qayta ataldı. Júklep alınǵan muzıka ushın «Júklep Alınǵan Muzıka» dep atalatuǵın jańa bet qosıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/how-to/get-to-know-ios-10s-new-music-app/| bet = Get to know iOS 10's new Music app| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170118052402/https://www.cnet.com/how-to/get-to-know-ios-10s-new-music-app/| arxivsáne = 2017-jıl 18-yanvar | avtor = Cipriani| at = Jason| sáne = 2016-jıl 12-sentyabr | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

Endi iOS 10 da qosıq tekstlerin qosımsha ishinde kóriwge boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://mashable.com/2016/06/13/apple-music-redesign-wwdc/| bet = Apple Music will get lyrics, 'Downloaded' section in iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170221094128/http://mashable.com/2016/06/13/apple-music-redesign-wwdc/| arxivsáne = 2017-jıl 21-fevral | avtor = Strange| at = Adario| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[Mashable]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;. «Izlew» beti sońǵı hám trendtegi izlewlerdi óz ishine aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2016/06/13/new-ios-10-music-app-design/| bet = Hands-on: The all-new Music app in iOS 10 [Gallery]| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161012225459/https://9to5mac.com/2016/06/13/new-ios-10-music-app-design/| arxivsáne = 2016-jıl 12-oktyabr | avtor = Miller| at = Chance| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;. «Optimallastırılǵan Saqlaw» opciyası paydalanıwshınıń kóp waqıttan berli tıńlamaǵan júklep alınǵan muzıkasın alıp taslaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://bgr.com/2016/09/13/ios-10-features-25-best-tips-tricks/| bet = 25 tips and tricks to get the most out of iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161120041321/http://bgr.com/2016/09/13/ios-10-features-25-best-tips-tricks/| arxivsáne = 2016-jıl 20-noyabr | avtor = Heisler| at = Yoni| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | jumıs = [[Boy Genius Report|BGR]]| baspaxana = [[Penske Media Corporation]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Jańalıqlar ===
[[Apple News|Jańalıqlar]] (News) qosımshası, Muzıka jaylasıwınan úlgi alıp, qalıń bas sózlerdi hám qayta dizayn etilgen «Siz ushın» betinde gazetaǵa uqsas jaylasıwdı óz ishine alıw ushın qayta dizaynlandı. Jańalıqlar sonday-aq jazılıwlardı qollap-quwatlaydı hám shuǵıl jańalıqlar ushın xabarlandırıwlar beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/3094344/software-news/get-to-know-ios-10s-updated-apple-news-app-with-breaking-news-notifications.html| bet = Get to know iOS 10's updated Apple News app with breaking news notifications| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170118052352/http://www.macworld.com/article/3094344/software-news/get-to-know-ios-10s-updated-apple-news-app-with-breaking-news-notifications.html| arxivsáne = 2017-jıl 18-yanvar | avtor = Raymundo| at = Oscar| sáne = 2016-jıl 13-iyul | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://appleinsider.com/articles/16/06/14/inside-ios-10-apple-makes-news-app-more-accessible-better-organized-adds-alerts| bet = Inside iOS 10: Apple makes News app more accessible &amp; better organized, adds alerts| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170126090327/http://appleinsider.com/articles/16/06/14/inside-ios-10-apple-makes-news-app-more-accessible-better-organized-adds-alerts| arxivsáne = 2017-jıl 26-yanvar | avtor = Silverberg| at = David| sáne = 2016-jıl 14-iyun | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2017-jıl 25-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

=== Jazıwlar ===
Jazıwlar qosımshasında endi birge islesiw funkciyası bar. Bul paydalanıwshılarǵa jazıwdı bólisiwge hám basqa paydalanıwshılar menen birge islesiwge múmkinshilik beredi,&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://theappfactor.com/share-notes-notes-app-ios-10/| bet = How to share notes from the Notes app in iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161125110527/https://theappfactor.com/share-notes-notes-app-ios-10/| arxivsáne = 2016-jıl 25-noyabr | avtor = Istyana| at = Daniel| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | jumıs = TheAppFactor| qaralǵan sáne = 2016-jıl 7-dekabr }}&lt;/ref&gt; olar jazıwǵa tekst qosa aladı hám óshire aladı. Paydalanıwshılar «adam hám plyus belgisi bar sarı dóńgelek belgishe» ni basıp, keyin tekst, elektron pochta yamasa silteme arqalı mirátnamalar jibere aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/3095260/ios-apps/how-to-collaborate-on-notes-in-ios-10.html| bet = How to collaborate on Notes in iOS 10| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161203010028/http://www.macworld.com/article/3095260/ios-apps/how-to-collaborate-on-notes-in-ios-10.html| arxivsáne = 2016-jıl 3-dekabr | avtor = McGarry| at = Caitlin| sáne = 2016-jıl 14-iyul | jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 11-fevral }}&lt;/ref&gt;.

=== Fotolar ===
Apple [[tereń oqıtıw]] múmkinshiliklerin Photos qosımshasında sortlaw hám izlew ushın qostı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/6/15/11943652/apple-iphone-ios-10-update-wwdc-home-app| bet = iOS 10 chooses renovation over innovation| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170113164951/http://www.theverge.com/2016/6/15/11943652/apple-iphone-ios-10-update-wwdc-home-app| arxivsáne = 2017-jıl 13-yanvar | avtor = Savov| at = Vlad| sáne = 2016-jıl 15-iyun | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

Jańa «Estelikler» funkciyası baylanıslı fotolardı avtomat túrde tanıydı hám toplaydı hám qısqa, bólisiwge bolatuǵın muzıkalıq videolar jaratadı. Jergilikli betti tanıw funkciyası belgili bir adamlardıń súwretlerin birge jıynaw ushın qosıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/06/13/apple-memories/| bet = Apple iOS 10 &quot;Memories&quot; turns old photos into editable mini-movies| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170128022653/https://techcrunch.com/2016/06/13/apple-memories/| arxivsáne = 2017-jıl 28-yanvar | avtor = Constine| at = Josh| sáne = 2016-jıl 13-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

iOS 10 paydalanıwshılarǵa jańa «Belgilew» funkciyasın paydalanıp, fotoda sızıwlar hám tekst qosıwǵa múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macrumors.com/how-to/ios-10-photos-markup/| bet = Photos in iOS 10: How to Find and Use Image Markup| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161130191644/http://www.macrumors.com/how-to/ios-10-photos-markup/| arxivsáne = 2016-jıl 30-noyabr | avtor = Broussard| at = Mitchel| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | jumıs = [[MacRumors]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/amitchowdhry/2016/09/19/ios-10-features-2/| bet = Apple iOS 10: 50 Awesome Features You Should Know About And How To Use Them| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170109023300/http://www.forbes.com/sites/amitchowdhry/2016/09/19/ios-10-features-2/| arxivsáne = 2017-jıl 9-yanvar | avtor = Chowdhry| at = Amit| sáne = 2016-jıl 19-sentyabr | jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Eger paydalanıwshı Belgilew járdeminde Tikkeley Súwretti (Live Photo) redaktorlasa, súwret qozǵalmaytuǵın súwretke aylanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2016/06/17/how-to-use-markup-photos-messages-ios-10-iphone-ipad/| bet = iOS 10 How-To: Use Markup in Photos + Messages on iPhone &amp; iPad [Video]| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170202013401/https://9to5mac.com/2016/06/17/how-to-use-markup-photos-messages-ios-10-iphone-ipad/| arxivsáne = 2017-jıl 2-fevral | avtor = Hall| at = Zac| sáne = 2016-jıl 17-iyun | jumıs = 9to5Mac| qaralǵan sáne = 2017-jıl 22-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

Tikkeley Súwretler endi Photos qosımshası arqalı redaktorlawǵa boladı. Bul paydalanıwshılarǵa klipti qısqartıwǵa, turaqlı ramkanı ózgertiwge, filtr qosıwǵa hám Tikkeley Súwretke cifrlı súwret stabilizaciyasın qosıwǵa múmkinshilik beredi, usılayınsha ol «júdá tegis» boladı.

Qosımsha jáne de jańalanǵan avto-jaqsılaw funkciyasına iye hám «Jarqıraw» slayderin qosadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.tomsguide.com/us/ios-photos-features-and-tutorial,review-3817.html| bet = iOS 10 Photos: All the New Features and How to Use Them| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170221110253/http://www.tomsguide.com/us/ios-photos-features-and-tutorial,review-3817.html| arxivsáne = 2017-jıl 21-fevral | avtor = Dove| at = Jackie| sáne = 2016-jıl 15-sentyabr | jumıs = [[Tom's Hardware]]| baspaxana = [[Purch Group]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-fevral }}&lt;/ref&gt;.

=== Telefon ===
Telefon qosımshası alınǵan vizual dawıslı xabarlardı transkripciyalay aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Waseem| familiya = Patwegar| bet = What is New in iOS 10| url = http://www.techbout.com/what-is-new-in-ios-10-18528/| jumıs = Techbout| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 20-dekabr | arxivsáne = 2016-jıl 30-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161030134352/http://www.techbout.com/what-is-new-in-ios-10-18528/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

Siri kiretuǵın qońıraw etiwshilerdiń atın hám telefon nomerin járiyalay aladı. Sistema kiretuǵın qońırawlar waqtında qońıraw ekranında gúmanlı spam qońıraw etiwshilerdi belgiley aladı.

Kontaktlar «Ayrıqsha jaǵdaydı aylanıp ótiw» ushın iske qosıwǵa boladı, onda telefon tańlanǵan kontaktlardan xabarlandırıw alǵanda, hátte «Kesent etpeń» rejiminde de, bárqulla dawıslar hám vibraciyalar shıǵaradı&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Thorin| familiya = Klosowski| bet = iOS 10's Emergency Bypass Feature Forces Calls and Texts Through No Matter What| url = http://lifehacker.com/ios-10s-emergency-bypass-feature-forces-calls-and-texts-1786722365| jumıs = [[Lifehacker]]| baspaxana = [[Univision Communications]]| sáne = 2016-jıl 16-sentyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-yanvar | arxivsáne = 2017-jıl 16-yanvar | arxivurl = https://web.archive.org/web/20170116165827/http://lifehacker.com/ios-10s-emergency-bypass-feature-forces-calls-and-texts-1786722365| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

Tańlawlılar ekranında, paydalanıwshılar hár bir tańlawlı kontakt bir basıw menen qaysı háreketti iske qosatuǵının sáykeslendire aladı, sonıń ishinde qońıraw etiw, FaceTime, SMS yamasa elektron pochta bar.

Paydalanıwshılar dawıslı xabarlardı AirDrop, iMessage, iCloud Drive hám bólisiw menyusı arqalı basqa qosımshalar arqalı saqlay aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Amit| familiya = Chowdhry| bet = Apple iOS 10: 50 Awesome Features You Should Know About And How To Use Them| url = https://www.forbes.com/sites/amitchowdhry/2016/09/19/ios-10-features-2/| jumıs = [[Forbes]]| sáne = 2016-jıl 19-sentyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 25-fevral | arxivsáne = 2017-jıl 26-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20170226053608/https://www.forbes.com/sites/amitchowdhry/2016/09/19/ios-10-features-2/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

=== Safari ===
[[Apple Pay]] endi Safari qosımshası arqalı qoljetimli&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Sharon| familiya = Profis| bet = How to use Apple Pay in Safari| url = https://www.cnet.com/how-to/you-can-now-use-apple-pay-in-safari-heres-how/| baspaxana = [[CNET]]| sáne = 2016-jıl 25-oktyabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 7-dekabr | arxivsáne = 2016-jıl 19-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161219011623/https://www.cnet.com/how-to/you-can-now-use-apple-pay-in-safari-heres-how/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = John| familiya = Voorhees| bet = Apple Pay Arrives on Safari| url = https://www.macstories.net/news/apple-pay-arrives-on-safari/| jumıs = MacStories| sáne = 2016-jıl 20-sentyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 20-yanvar | arxivsáne = 2017-jıl 2-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20170202021437/https://www.macstories.net/news/apple-pay-arrives-on-safari/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

Paydalanıwshılardıń bir waqıtta qansha bet asha alatuǵınında sheklew joq&lt;ref name=&quot;Safari tabs&quot;&gt;{{Web deregi | at = Matt| familiya = Elliott| bet = How to search Safari tabs in iOS 10| url = https://www.cnet.com/how-to/how-to-search-safari-tabs-in-ios-10/| jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]| sáne = 2016-jıl 5-oktyabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 7-dekabr | arxivsáne = 2016-jıl 19-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161219011404/https://www.cnet.com/how-to/how-to-search-safari-tabs-in-ios-10/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

Qollap-quwatlanatuǵın iPad-larda, Safari eki Safari brauzer betin bir-biriniń qasında 50/50 rejiminde kóriw ushın unikal «Bólip Kóriw» funkciyasına iye&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Rene| familiya = Ritchie| bet = How to use Safari Split View on iPad| url = http://www.imore.com/safari-split-view| sáne = 2016-jıl 3-sentyabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 7-dekabr | arxivsáne = 2016-jıl 27-noyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161127201821/http://www.imore.com/safari-split-view| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

Paydalanıwshılar sonday-aq belgili betlerde gilt sózlerdi izley aladı, bir basıw menen barlıq betlerdi jaba aladı,&lt;ref&gt;{{Web deregi | first1 = Drew| last1 = Kozub| first2 = Allyson| last2 = Kazmucha| bet = How to use tabs and private browsing in Safari for iPhone and iPad| url = http://www.imore.com/how-use-browser-tabs-safari-iphone-and-ipad| jumıs = iMore| sáne = 2016-jıl 15-sentyabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 7-dekabr | arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161220080432/http://www.imore.com/how-use-browser-tabs-safari-iphone-and-ipad| url-status = live}}&lt;/ref&gt; hám artı belgisin uzaq basıw arqalı jaqında jabılǵan betlerdi qayta asha aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Yoni| familiya = Heisler| bet = 10 awesome iOS 10 tips that will make you an iPhone power user| url = http://bgr.com/2016/12/22/ios-10-features-tips-tricks-hidden/| jumıs = [[Boy Genius Report|BGR]]| baspaxana = [[Penske Media Corporation]]| sáne = 2016-jıl 22-dekabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-dekabr | arxivsáne = 2016-jıl 22-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161222193639/http://bgr.com/2016/12/22/ios-10-features-tips-tricks-hidden/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Paydalanıwshılar sonıń menen birge Bet belgileri hám Oqıw Dizimi ishinde elementlerdi izley aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | first1 = Christian de| last1 = Looper| first2 = Alan| last2 = Stonebridge| bet = 115 essential iOS 10 tips and tricks| url = http://www.techradar.com/how-to/phone-and-communications/mobile-phones/12-new-iphone-shortcuts-in-ios-10-that-will-save-you-time-1324082/7| jumıs = [[TechRadar]]| baspaxana = [[Future plc]]| sáne = 2017-jıl 3-yanvar | qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-fevral | arxivsáne = 2017-jıl 22-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20170222054248/http://www.techradar.com/how-to/phone-and-communications/mobile-phones/12-new-iphone-shortcuts-in-ios-10-that-will-save-you-time-1324082/7| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

=== TV ===
iOS 10.2 jańalanıwına «TV» qosımshası kiredi&lt;ref name=&quot;New TV app&quot;&gt;{{Web deregi | at = Juli| familiya = Clover| bet = Apple Releases iOS 10.2 With New TV App, New Emoji, and More| url = http://www.macrumors.com/2016/12/12/apple-releases-ios-10-2/| jumıs = [[MacRumors]]| sáne = 2016-jıl 12-dekabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 12-dekabr | arxivsáne = 2016-jıl 13-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161213043138/http://www.macrumors.com/2016/12/12/apple-releases-ios-10-2/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Tek Amerika Qurama Shtatlarında ǵana qoljetimli bolǵan qosımsha, hár bir xızmet bul funkciyanı qollap-quwatlasa, hár túrli video qosımshalarınan alınǵan kontenttiń ápiwayı, birtutas tájiriybesin usınadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Jon| familiya = Fingas| bet = Apple releases iOS 10.2 and its companion TV app| url = https://www.engadget.com/2016/12/12/apple-releases-ios-10-2/| jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| sáne = 2016-jıl 12-dekabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 12-dekabr | arxivsáne = 2016-jıl 12-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161212234449/https://www.engadget.com/2016/12/12/apple-releases-ios-10-2/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Jacob| familiya = Kastrenakes| bet = Apple releases TV app for iPhone, iPad, and Apple TV| url = https://www.theverge.com/2016/12/12/13922474/tv-app-ios-tvos-released-apple-ios-10| jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| sáne = 2016-jıl 12-dekabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 12-dekabr | arxivsáne = 2016-jıl 13-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161213113756/http://www.theverge.com/2016/12/12/13922474/tv-app-ios-tvos-released-apple-ios-10| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Jańa qosımsha aldıńǵı iOS versiyalarında tabılǵan Videolar qosımshasın almastıradı&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Juli| familiya = Clover| bet = What's New in iOS 10.2 Beta 3: TV App Updates, SOS and Videos App Removed| url = http://www.macrumors.com/2016/11/14/whats-new-in-ios-10-2-beta-3/| jumıs = [[MacRumors]]| sáne = 2016-jıl 14-noyabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 15-dekabr | arxivsáne = 2016-jıl 13-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161213190838/http://www.macrumors.com/2016/11/14/whats-new-in-ios-10-2-beta-3/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

== Baǵdarlamashılar ushın API-ler ==
iOS 10 úshinshi tárep baǵdarlamashılarına úsh tiykarǵı iOS sistema qosımshalarına hám xızmetlerine kiriwge múmkinshilik beredi: Siri, iMessage hám Maps. Baǵdarlamashılar:

* Belgili bir iskerliklerdi Siri dawıslı buyrıqlarına aylandıra aladı, bul paydalanıwshılarǵa Siri jeke járdemshisine dawıslı sorawlar aytıwǵa hám Siridiń sáykes qosımshalardan nátiyjeler qaytarıwına múmkinshilik beredi. Siri menen integraciyalanıwı múmkin bolǵan qosımshalar tómendegiler menen sheklengen: xabarlar jiberiw, qońırawlar baslaw, tólemlerdi jiberiw hám soraw, fotolar hám videolar izlew, taksi yamasa birge júriw xızmetlerine buyırtpa beriw hám shınıǵıwlardı basqarıw.
* iMessage App Store-ǵa arnawlı qosımshalar qosa aladı, bul paydalanıwshılarǵa unikal stikerler toplamın qosıwǵa, bay mazmundı bólisiwge yamasa belgili bir qosımsha funkciyaları menen iMessage sóylesiwi ishinde tolıǵı menen óz-ara tásir etiwge múmkinshilik beredi.
* Apple Maps-ke keńeytpeler qosa aladı, usılayınsha kartada paydalı bolǵan arnawlı funkciyaları bar qosımshalar, mısalı restoran-bronlaw qosımshası, qosımsha funkciyasın tikkeley Maps qosımshası ishinde basqarıw ushın karta xızmeti menen integraciyalanıwı múmkin.

iOS 10 úshinshi tárep kamera qosımshalarına RAW súwret formatındaǵı súwretlerdi túsiriwge múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Anthony| familiya = Thurston| bet = iOS 10 paves the way for advanced mobile photo editing| url = https://www.digitaltrends.com/photography/ios-10-raw-support/| jumıs = [[Digital Trends]]| sáne = 2016-jıl 15-iyun | qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-iyun | arxivsáne = 2017-jıl 29-aprel | arxivurl = https://web.archive.org/web/20170429114553/http://www.digitaltrends.com/photography/ios-10-raw-support/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Greg| familiya = Kumparak| bet = iPhone and iPad apps will be able to shoot RAW photos with iOS 10| url = https://techcrunch.com/2016/06/14/iphone-and-ipad-apps-will-be-able-to-shoot-raw-photos-with-ios-10/| jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| sáne = 2016-jıl 14-iyun | qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-iyun | arxivsáne = 2016-jıl 17-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20160617132439/https://techcrunch.com/2016/06/14/iphone-and-ipad-apps-will-be-able-to-shoot-raw-photos-with-ios-10/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Adobe kompaniyasınıń DNG RAW formatında fotosúwret túsiriwdi qollap-quwatlaw keminde 12MP kamerası bar hám onı qollap-quwatlaytuǵın úshinshi tárep qosımshası bar qurılmalar menen sheklengen, sebebi Apple bul funkciyanı jergilikli Kamera qosımshasında iske qospaǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Glenn| familiya = Fleishman| bet = Camera app makers tap into RAW power with iOS, and look forward to dual lenses| url = http://www.macworld.com/article/3120658/ios/camera-app-makers-tap-into-raw-power-with-ios-and-look-forward-to-dual-lenses.html| jumıs = [[Macworld]]| baspaxana = [[International Data Group]]| sáne = 2016-jıl 16-sentyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-iyun | arxivsáne = 2023-jıl 11-yanvar | arxivurl = https://web.archive.org/web/20230111085218/https://www.macworld.com/article/228788/camera-app-makers-tap-into-raw-power-with-ios-and-look-forward-to-dual-lenses.html| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Hillary| familiya = Grigonis| bet = iPhone can now shoot RAW photos, here's why it's a big deal| url = https://www.digitaltrends.com/photography/what-is-raw-photography-thomas-knoll/| jumıs = [[Digital Trends]]| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-iyun | arxivsáne = 2017-jıl 20-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20170620094101/https://www.digitaltrends.com/photography/what-is-raw-photography-thomas-knoll/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

iOS 10 VoIP qosımshalarına CallKit API-n paydalanıw arqalı Telefon hám FaceTime qosımshaları menen birdey funkciyaǵa hám interfeyske iye bolıwǵa múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Andrew| familiya = Cunningham| bet = iOS 10 preview: Apple goes back to ignoring the iPad in wide-ranging update| url = http://arstechnica.co.uk/apple/2016/07/apple-ios-10-beta-preview-details/5/#h4| jumıs = [[Ars Technica]]| baspaxana = [[Condé Nast]]| sáne = 2016-jıl 7-iyul | qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr | arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230230643/http://arstechnica.co.uk/apple/2016/07/apple-ios-10-beta-preview-details/5/#h4| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Federico| familiya = Viticci| bet = VoIP Apps and CallKit| url = https://www.macstories.net/stories/ios-10-the-macstories-review/28/#voip-apps-and-callkit| jumıs = MacStories| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-dekabr | arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161230161535/https://www.macstories.net/stories/ios-10-the-macstories-review/28/#voip-apps-and-callkit| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

== Alıp taslanǵan funkciyalar ==
PPTP VPN protokolın jergilikli qollap-quwatlaw alıp taslandı. Apple qáwipsizirek dep esaplaytuǵın alternativ usıllardı usınıs etedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Shaun| familiya = Nichols| bet = Did you know iOS 10, macOS Sierra has a problem with crappy VPNs? You do now| url = https://www.theregister.co.uk/2016/09/14/ios_10_macos_sierra_has_vpn_issues/| jumıs = [[The Register]]| baspaxana = Situation Publishing| sáne = 2016-jıl 14-sentyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-iyun | arxivsáne = 2016-jıl 4-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161204051724/http://www.theregister.co.uk/2016/09/14/ios_10_macos_sierra_has_vpn_issues| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Juli| familiya = Clover| bet = iOS 10 Tidbits: Hide Stock Apps, Use Two Safari Windows on iPad, Access Voicemail Transcription and More| url = https://www.macrumors.com/2016/09/13/ios-10-tidbits-and-hidden-features/| jumıs = [[MacRumors]]| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-iyun | arxivsáne = 2016-jıl 28-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161028070236/http://www.macrumors.com/2016/09/13/ios-10-tidbits-and-hidden-features/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

Xabarlandırıw Orayında xabarlardı qosımsha boyınsha toparlaw hám xabarlardıń tártibin sáykeslestiriw opciyaları alıp taslandı.

[[Game Center (Apple)|Game Center]] qosımshası, macOS Sierra-daǵıday, alıp taslandı. Xızmet toqtatılmadı hám oyınlar arqalı qoljetimli bolıp qaldı.

«Qulıplawdı ashıw ushın sıypaw» funkciyası alıp taslandı. Onıń ornına «Qulıplawdı ashıw ushın Bas túymesin basıń» degenge almastırıldı.

== Qabıl etiliwi ==
Óz sholıwında, The Verge jurnalisti Diter Bonı iOS 10-da kirgizilgen jańa funkciyalardıń «Appledıń bir neshe jıllardan berli óz ústinde jumıs islep atırǵan ayırım dizayn hám óz-ara tásir ideyalarınıń evolyuciyası» ekenin jazdı. Ol iMessage-diń «óz aldına platformaǵa aylanıp atırǵanın» jazdı hám keńeytpelerdiń tiyisli qosımshalardı ashıwdı talap etpesten, qosımshalardan informaciyaǵa kiriw múmkinshiligin ańlatatuǵının unatqanı menen, jańa iMessage interfeysiniń túsiniksiz ekenin hám «úshinshi tárep qosımshaları, stikerler, aqılǵa sıymaytuǵın konfetli effektleri hám barlıq jerdegi emodzilerdiń» paydalanılıwı «qorqınıshlı tús» ekenin jazdı, degen menen sózin «yamasa bálkim bul qorqınıshlı tús emes, al ájayıp dúnya shıǵar. Ózińiz sheshiń» dep juwmaqladı. Siridegi úshinshi tárep qollap-quwatlawına kelsek, ol bunı «ájayıp» dep atadı, biraq qosımshalardıń sheklengen klasın («qońırawlar, xabar almasıw, tólemler, fotolar, saparlardı bólisiw qosımshaları, ayırım CarPlay sistemaları hám shınıǵıwlar») atap ótti hám geyde processti juwmaqlaw ushın túymeni basıw kerek bolatuǵının ayttı. Qosımsha integraciyalarınan tısqarı, ol Siridi sınǵa alıp, «Siri siz eslegennen kóbirek aqıllı bolıp ketpegendey» dep jazdı. Bon Photos qosımshasındaǵı jańa mashinalıq oqıtıw texnologiyasın unattı, ol Appledıń súwretti tanıw texnologiyasınan «tásirlengenin» jazdı, onıń jergilikli qurılmada orınlanatuǵının atap ótti, biraq qátelik dárejesin sınǵa aldı, ol texnologiyanı [[Google Photos]] penen salıstırıp, bir qádem aldında dep esapladı. Bon Muzıka hám Kartalar qosımshalarınıń jańa dizaynların unattı, ekewiniń de qayta dizaynınıń «jaqsılıqqa» ekenin ayttı. Bonǵa ásirese jańa qulıplaw ekranı unadı, ol jerde ol xabarlandırıw kóbiklerin kóbirek informaciya alıw ushın 3D Touch penen basıw múmkinshiligin, barlıǵın telefon qulpın ashpastan islew múmkinshiligin atap ótti. Onıń unatqan basqa kishi jańa funkciyaları arasında «óshiriletuǵın» qosımshalar, bas ekran belgisine 3D Touch penen basqanda jańalanǵan «vidjetler» hám Apple News-tegi shuǵıl jańalıqlar xabarlandırıwları bar edi. Ulıwma alǵanda, Bon iOS 10 dı «Ele de diywal menen qorshalǵan baǵ, biraq kóbirek qapıları bar» dep atadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Dieter| familiya = Bohn| bet = iOS 10 review: doors into the walled garden| url = https://www.theverge.com/2016/9/22/13010546/apple-ios-10-review-imessage-music-siri-iphone-ipad| jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| sáne = 2016-jıl 22-sentyabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 28-noyabr | arxivsáne = 2022-jıl 27-may | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220527124440/https://www.theverge.com/2016/9/22/13010546/apple-ios-10-review-imessage-music-siri-iphone-ipad| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

Engadget xızmetkeri Devindra Xardavarı iOS 10 nıń Applediń «tiykarınan margaritti jaltıratıw» ekenin jazdı. Xardavar relizdegi tiykarǵı ózgerislerdiń vizual interfeyske emes, al funkciyalarǵa baǵdarlanǵanın atap ótti. Ol qulıplaw ekranınıń endi «burınǵıǵa qaraǵanda ádewir sáykeslestiriletuǵın» bolǵanın jazdı. Ol 3D Touch-qa qosılǵan jańa funkciyalardı maqtap, onıń «aqırında paydalı sezilgenin» jazdı, ol jerde oǵan «3D Touch OS-nıń derlik hár bir bóliminde isleytuǵını» unadı. iMessage-ge kelsek, ol onda «ásirese paydalı» bolǵan jańa funkciyalar bar ekenin jazdı, sonıń ishinde basqalar qarap turǵanda sóylesiwdegi tekstti jasırıp turatuǵın «Kórinbeytuǵın sıya» bar, biraq paydalanıwshı interfeysin sınǵa alıp, onıń «biraz islewdi talap etetuǵının» jazdı. Jańa Photos qosımshasındaǵı «Estelikler» funkciyası «ádette jaqsı shıqtı», biraq «olar ele de rawajlanıw procesinde ekeni anıq» dep jazdı. Xardavar jańa Apple Music qosımshasın maqtadı, biraq «shın mánisinde, hár qanday nárse sońǵı iteraciyadan jaqsıraq» dep qostı. Oǵan sonıń menen birge tekstlerdi qollap-quwatlawı da unadı. Ol Siri diń úshinshi tárep qollap-quwatlawı «haqıyqatında paydalı bola basladı» dep jazdı, biraq anıqlıq máselelerine ushıradı. Ol iOS 10 Google diń Android operaciyalıq sistemasında burın kórilgen funkciyalardı qossa da, mobil sanaat «uyatsız túrde básekilesten «ilhamlanıp» atırǵanın» jazıw menen juwmaqladı. Onıń juwmaǵında «iOS 10 sonda da bekkem operaciyalıq sistemaǵa paydalı ózgerisler toplamı» ekeni aytıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Devindra| familiya = Hardawar| bet = iOS 10 review: Apple evolves| url = https://www.engadget.com/2016/09/16/ios-10-review/| jumıs = [[Engadget]]| baspaxana = [[AOL]]| sáne = 2016-jıl 16-sentyabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 28-noyabr | arxivsáne = 2016-jıl 28-noyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161128135040/https://www.engadget.com/2016/09/16/ios-10-review/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

2016-jıldıń oktyabr ayında, dáslepki relizinen bir ay ótkennen soń, iOS qurılmalarınıń 54%-i iOS 10 da islep atır edi,&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Sarah| familiya = Perez| bet = According to Apple's official figures, iOS 10 adoption rate now at 54%| url = https://techcrunch.com/2016/10/11/according-to-apples-official-figures-ios-10-adoption-rate-now-at-54/| jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| sáne = 2016-jıl 11-oktyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-fevral | arxivsáne = 2017-jıl 20-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20170220012428/https://techcrunch.com/2016/10/11/according-to-apples-official-figures-ios-10-adoption-rate-now-at-54/| url-status = live}}&lt;/ref&gt; bul ótken jılǵı iOS 9 dıń relizine salıstırǵanda «biraz ásterek ótiw» boldı, MacRumors-tan Tim Xardvik bul nátiyjeniń ayırım qurılmalardı óshirip qoyǵan hám «ayırım [paydalanıwshılardı] jańalanıwdı júklep alıwdan bas tartıwǵa» sebep bolǵan dáslepki reliz máseleleri sebepli bolǵanın boljadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Tim| familiya = Hardwick| bet = Apple Puts Official iOS 10 Adoption Rate Figure at 54%| url = https://www.macrumors.com/2016/10/11/apple-ios-10-adoption-rate-figure-at-54/| jumıs = [[MacRumors]]| sáne = 2016-jıl 11-oktyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-fevral | arxivsáne = 2017-jıl 20-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20170220011345/https://www.macrumors.com/2016/10/11/apple-ios-10-adoption-rate-figure-at-54/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Paydalanıwshılardıń qabıllawı 2017-jıldıń yanvar ayında aktiv qurılmalardıń 76%-ine,&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Juli| familiya = Clover| bet = iOS 10 Now Installed on 76% of Active iOS Devices| url = https://www.macrumors.com/2017/01/05/ios-10-installed-on-76-percent-of-ios-devices/| jumıs = [[MacRumors]]| sáne = 2017-jıl 5-yanvar | qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-fevral | arxivsáne = 2017-jıl 20-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20170220011027/https://www.macrumors.com/2017/01/05/ios-10-installed-on-76-percent-of-ios-devices/| url-status = live}}&lt;/ref&gt; 2017-jıldıń fevral ayında 79%-ine,&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Joe| familiya = Rossignol| bet = iOS 10 Now Installed on Nearly 80% of Active iOS Devices| url = https://www.macrumors.com/2017/02/22/ios-10-nearly-80-percent-adoption/| jumıs = [[MacRumors]]| sáne = 2017-jıl 22-fevral | qaralǵan sáne = 2017-jıl 22-fevral | arxivsáne = 2017-jıl 23-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20170223044821/https://www.macrumors.com/2017/02/22/ios-10-nearly-80-percent-adoption/| url-status = live}}&lt;/ref&gt; 2017-jıldıń iyun ayında 86%-ine,&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Romain| familiya = Dillet| bet = Apple introduces iOS 11| url = https://techcrunch.com/2017/06/05/apple-introduces-ios-11/| jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| sáne = 2017-jıl 5-iyun | qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-iyun | arxivsáne = 2017-jıl 5-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20170605182147/https://techcrunch.com/2017/06/05/apple-introduces-ios-11/| url-status = live}}&lt;/ref&gt; 2017-jıldıń iyul ayında 87%-ine,&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Julian| familiya = Chokkattu| bet = About 87 percent of active Apple iPhone and iPad devices run iOS 10| url = https://www.digitaltrends.com/mobile/ios-distribution-news/| jumıs = [[Digital Trends]]| sáne = 2017-jıl 21-avgust | qaralǵan sáne = 2017-jıl 12-oktyabr | arxivsáne = 2017-jıl 13-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20171013013233/https://www.digitaltrends.com/mobile/ios-distribution-news/| url-status = live}}&lt;/ref&gt; hám iOS 11 relizinen aldın 2017-jıldıń sentyabr ayında 89%-ine jetti&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Sebastien| familiya = Page| bet = iOS 10 adoption reaches 89% ahead of iOS 11 launch| url = http://www.idownloadblog.com/2017/09/10/ios-10-adoption-reaches-89-ahead-of-ios-11-launch/| jumıs = iDownloadBlog| sáne = 2017-jıl 10-sentyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 12-oktyabr | arxivsáne = 2017-jıl 13-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20171013014243/http://www.idownloadblog.com/2017/09/10/ios-10-adoption-reaches-89-ahead-of-ios-11-launch/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

== Máseleler ==

=== Qayta tiklew rejimi máseleleri ===
2016-jılı 13-sentyabrde iOS 10 nıń dáslepki jámiyetlik shıǵarılıwı sımsız jańalanıw arqalı kóplegen [[iPhone]] hám iPad-lardı qayta tiklew rejimine jiberdi, bul qurılmalardıń jańalanıwdı qayta sınaqtan ótkiziw yamasa qurılmanı zavod sazlawlarına qaytarıw ushın [[iTunes]] ornatılǵan Mac yamasa [[Microsoft|JK]]-ge jalǵanıwın talap etti. Apple dárhal iOS 10.0.1 di shıǵardı hám keshirim soradı&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Chris| familiya = Welch| bet = Apple's iOS 10 update is causing major problems for some users| url = https://www.theverge.com/2016/9/13/12904582/apple-ios-10-iphone-update-fail| jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| sáne = 2016-jıl 13-sentyabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 14-sentyabr | arxivsáne = 2022-jıl 5-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220605193201/https://www.theverge.com/2016/9/13/12904582/apple-ios-10-iphone-update-fail| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

=== Lokal rezerv kóshirme shifrlaw máseleleri ===
2016-jıldıń sentyabr ayında [[iTunes]] penen islengen lokal iOS rezerv kóshirmeleriniń shifrlanıwı [[iOS 9]] da isleytuǵın qurılmalarǵa salıstırǵanda iOS 10 qurılmaları ushın hálsizirek ekeni anıqlandı. Rossiyalı programmalıq támiynat firması ElcomSoft iOS 10 rezerv kóshirme processiniń bir neshe qáwipsizlik tekseriwlerin ótkizip jibertuǵının, bul parol sınaqların «shama menen 2,500 ese» tezletip, sekundına 6 million parol sınaǵına múmkinshilik beretuǵının anıqladı, al iOS 9 ushın sol bir processte ElcomSoft sekundına 2,400 parol sınaǵın qollanǵan edi. Firma bunıń tásiriniń «júdá awır» ekenin ayttı&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Oleg| familiya = Afonin| bet = iOS 10: Security Weakness Discovered, Backup Passwords Much Easier to Break| url = https://blog.elcomsoft.com/2016/09/ios-10-security-weakness-discovered-backup-passwords-much-easier-to-break/| baspaxana = [[ElcomSoft]]| sáne = 2016-jıl 23-sentyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-fevral | arxivsáne = 2016-jıl 29-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161229114147/https://blog.elcomsoft.com/2016/09/ios-10-security-weakness-discovered-backup-passwords-much-easier-to-break/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Apple máseleni moyınlap, qáwipsizlik jańalanıwın shıǵarıwdı jobalastırıp atırǵanın ayttı, biraq sonıń menen birge [[iCloud]] rezerv kóshirmeleriniń tásir etpegenin de málimledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Thomas| familiya = Fox-Brewster| bet = iPhone Hackers Say Apple Weakened Backup Security With iOS 10| url = https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2016/09/23/apple-iphone-7-ios-10-vulnerabilities-in-passwords-jailbreaks/| jumıs = [[Forbes]]| sáne = 2016-jıl 23-sentyabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 26-sentyabr | arxivsáne = 2016-jıl 26-sentyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20160926183445/http://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2016/09/23/apple-iphone-7-ios-10-vulnerabilities-in-passwords-jailbreaks/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. iOS 10.1 jańalanıwınan keyin máseleni dúzetti&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = About the security content of iOS 10.1| sáne = 2017-jıl 23-yanvar | url = https://support.apple.com/en-us/HT207271| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-aprel | arxivsáne = 2017-jıl 4-mart | arxivurl = https://web.archive.org/web/20170304050328/https://support.apple.com/en-us/HT207271| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

=== Batareyanıń óshiwi hám páseytiw ===
Ayırım iOS 10.1.1 paydalanıwshıları ózleriniń qurılmalarınıń 30% batareya zaryadında yamasa onıń átirapında kútilmegende óship qalıwǵa beyim ekenin xabarladı (bir paydalanıwshı batareya procentiniń 30%-ten 1%-ke kútilmegende túsip ketip, óship qalatuǵının, biraq zaryadqa qoyǵanda ele de 30% bolıp kórinetuǵının súwretledi)&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Juan| familiya = Buis| bet = Getting terrible battery life on iOS 10.1.1? You're not the only one| url = https://thenextweb.com/apple/2016/11/28/ios-battery-life/| jumıs = The Next Web| sáne = 2016-jıl 28-noyabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 3-dekabr | arxivsáne = 2016-jıl 1-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161201171305/http://thenextweb.com/apple/2016/11/28/ios-battery-life/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.extremetech.com/mobile/240385-apples-ios-10-1-1-update-causing-huge-battery-life-problems-users| bet = Apple's iOS 10.1.1 update is causing huge battery life problems for some users [Updated]| jumıs = ExtremeTech| qaralǵan sáne = 2019-jıl 9-sentyabr | arxivsáne = 2020-jıl 26-aprel | arxivurl = https://web.archive.org/web/20200426203649/https://www.extremetech.com/mobile/240385-apples-ios-10-1-1-update-causing-huge-battery-life-problems-users| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Apple bul qátelikti iOS 10.2 de diagnostikalaw procesin basladı hám iOS 10.2.1 relizinen keyin bul óshiwlerdiń [[IPhone 6s|iPhone 6S]] modellerinde «80%-ten aslam» hám [[iPhone 6]] modellerinde «70%-ten aslam» azaytqanın ayttı. Sonday-aq kútilmegende óship qalǵannan keyin qurılmanı quwat deregine qospastan qayta júklew múmkin boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = Matthew| familiya = Panzarino| bet = Apple says iOS 10.2.1 has reduced unexpected iPhone 6s shutdown issues by 80%| url = https://techcrunch.com/2017/02/23/apple-says-ios-10-2-1-has-reduced-unexpected-iphone-6s-shutdown-issues-by-80/| jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| sáne = 2017-jıl 23-fevral | qaralǵan sáne = 2017-jıl 24-fevral | arxivsáne = 2017-jıl 24-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20170224015836/https://techcrunch.com/2017/02/23/apple-says-ios-10-2-1-has-reduced-unexpected-iphone-6s-shutdown-issues-by-80/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/iphone-6-6s-sudden-shutdown-weve-almost-fully-cured-issue-with-ios-10-2-1-says-apple/| bet = iPhone 6, 6s sudden shutdown? We've almost fully cured issue with iOS 10.2.1, says Apple| familiya = Tung| at = Liam| jumıs = ZDNet| til = en| qaralǵan sáne = 2019-jıl 9-sentyabr | arxivsáne = 2019-jıl 19-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20191219195118/https://www.zdnet.com/article/iphone-6-6s-sudden-shutdown-weve-almost-fully-cured-issue-with-ios-10-2-1-says-apple/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

2017-jıldıń dekabr ayında paydalanıwshınıń bir etalonı batareyanı almastırǵannan keyin ónimliktegi ózgerislerdi kórsetkennen soń, Appledıń batareya jaǵdayına qaray eski iPhone modelleriniń ónimligin qasaqana sheklep atırǵanı haqqında gáp sózler payda boldı, ásirese iPhone 6S-te (ol, bólek bir máselede, sonday-aq sistema turaqsızlıǵına alıp keletuǵın batareya óndirisinde de jeke jaǵdaylarǵa iye bolǵan)&lt;ref&gt;{{Web deregi | at = James| familiya = Vincent| bet = Apple blames exposure to 'ambient air' for iPhone 6S battery failures| url = https://www.theverge.com/2016/12/6/13853280/apple-iphone-6s-battery-problems-fix-explanation| jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| sáne = 2016-jıl 6-dekabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 7-dekabr | arxivsáne = 2022-jıl 20-sentyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220920135814/https://www.theverge.com/2016/12/6/13853280/apple-iphone-6s-battery-problems-fix-explanation| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = iPhone 6S battery issues may be more widespread than Apple initially thought| url = https://thenextweb.com/apple/2016/12/06/apple-iphone-6s-battery-issue-explained/| jumıs = The Next Web| sáne = 2016-jıl 6-dekabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 7-dekabr | arxivsáne = 2016-jıl 6-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161206234211/http://thenextweb.com/apple/2016/12/06/apple-iphone-6s-battery-issue-explained/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.extremetech.com/mobile/260436-apple-may-reduce-iphone-performance-battery-degrades| bet = Apple May Reduce iPhone SoC Performance as Battery Degrades| jumıs = ExtremeTech| qaralǵan sáne = 2019-jıl 9-sentyabr | arxivsáne = 2019-jıl 1-aprel | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190401033146/https://www.extremetech.com/mobile/260436-apple-may-reduce-iphone-performance-battery-degrades| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Geekbench baǵdarlamashıları iOS 10.2.1 hám onnan keyingi versiyalarda isleytuǵın iPhone 6 qurılmalarında hám iOS 11.2 hám onnan keyingi versiyalardaǵı iPhone 7 qurılmalarında etalon kórsetkishlerinde áhmiyetli tómenlewler bolǵanın tastıyıqladı. Olar Appledıń jańa iPhone modelleriniń satılıwın arttırıw ushın jobalastırılǵan góneriw siyasatların kirgizip atırǵanı haqqında qáweterlerge alıp keldi, bul tartıs [[Batterygate]] dep ataldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.extremetech.com/mobile/260836-geekbench-data-proves-apple-throttling-iphone-performance-based-battery-life| bet = Geekbench: Apple Is Throttling iPhone Performance Based on Battery Life| jumıs = ExtremeTech| qaralǵan sáne = 2019-jıl 9-sentyabr | arxivsáne = 2019-jıl 20-noyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20191120190409/https://www.extremetech.com/mobile/260836-geekbench-data-proves-apple-throttling-iphone-performance-based-battery-life| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

Sol aydıń aqırında Apple iOS 10.2.1 versiyasınan baslap, sistema turaqlılıǵın saqlap qalıw ushın, ásirese batareyaları suwıq hawa-rayı, jası yamasa tómen zaryad sıyaqlı jaǵdaylarda «joqarı tok talapların támiyinlewge uqıplılıǵı azayǵan» eski iPhone modellerinde ónimlilikti basqarıw texnikaların qollanıp atırǵanın moyınladı. Apple bul ilajlardıń «klientler ushın eń jaqsı tájiriybeni támiyinlewge, oǵan ulıwma ónimlilik hám olardıń qurılmalarınıń ómirin uzaytıwǵa» járdemlesiw ushın ámelge asırılǵanın málimledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/apple-slowing-down-older-iphones-to-prevent-battery-issues/| bet = Apple: Some older iPhones slowed to prevent battery issues| familiya = Smith| at = Jake| jumıs = ZDNet| til = en| qaralǵan sáne = 2019-jıl 9-sentyabr | arxivsáne = 2020-jıl 12-mart | arxivurl = https://web.archive.org/web/20200312135038/https://www.zdnet.com/article/apple-slowing-down-older-iphones-to-prevent-battery-issues/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Kompaniya 2018-jıl dawamında kepilliksiz batareya almastırıwlarına jeńillik usınatuǵının járiyaladı&lt;ref name=&quot;verge-iosreplacement&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2017/12/28/16827248/apple-iphone-battery-replacement-price-slow-down-apology| bet = Apple apologizes for iPhone slowdown drama, will offer $29 battery replacements for a year| familiya = Patel| at = Nilay| sáne = 2019-jıl 27-dekabr | jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2019-jıl 9-sentyabr | arxivsáne = 2019-jıl 3-sentyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190903141456/https://www.theverge.com/2017/12/28/16827248/apple-iphone-battery-replacement-price-slow-down-apology| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:IOS]]
[[Kategoriya:Webarxiv úlgisi wayback siltemeleri]]
[[Kategoriya:Jeke operaciyalıq sistemalar]]</text>
      <sha1>26y9dt78m45on3gpztaiqvxplhx4wdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:ITunes</title>
    <ns>14</ns>
    <id>26028</id>
    <revision>
      <id>265601</id>
      <parentid>140225</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T16:29:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Programmalıq támiynat atı menen atalǵan Wikipedia kategoriyaları|Programmalıq támiynat atı menen atalǵan Wikipedia kategoriyaları]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122" sha1="n241z6v9geck4m8urfoywlhhx6f4joo" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Apple Inc. xızmetleri]]
[[Kategoriya:Programmalıq támiynat atı menen atalǵan Wikipedia kategoriyaları]]</text>
      <sha1>n241z6v9geck4m8urfoywlhhx6f4joo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265644</id>
      <parentid>265601</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı|Apple Inc. programmalıq támiynatı]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="174" sha1="nq4mp8as7ww2y2kown8oi6s8jwuh7ob" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Apple Inc. xızmetleri]]
[[Kategoriya:Programmalıq támiynat atı menen atalǵan Wikipedia kategoriyaları]]
[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı]]</text>
      <sha1>nq4mp8as7ww2y2kown8oi6s8jwuh7ob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Redaktorlawlar sanı boyınsha botlar dizimi</title>
    <ns>4</ns>
    <id>26380</id>
    <revision>
      <id>265596</id>
      <parentid>265534</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T12:01:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>4424</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı</comment>
      <origin>265596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6246" sha1="amc71rhekt5gfewpcgtogrz9o9c1877" xml:space="preserve">{{/begin|50}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:119255}}]]
|-
| 2 || [[User:MrshaxasBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MrshaxasBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]]
|-
| 3 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:3837}}]]
|-
| 4 || [[User:Xqbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Xqbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]]
|-
| 5 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2913}}]]
|-
| 6 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]]
|-
| 7 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:1716}}]]
|-
| 8 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]]
|-
| 9 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]]
|-
| 10 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1201}}]]
|-
| 11 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]]
|-
| 12 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]]
|-
| 13 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]]
|-
| 14 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]]
|-
| 15 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]]
|-
| 16 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]]
|-
| 17 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]]
|-
| 18 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]]
|-
| 19 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:563}}]]
|-
| 20 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]]
|-
| 21 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]]
|-
| 22 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:389}}]]
|-
| 23 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]]
|-
| 24 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:327}}]]
|-
| 25 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:316}}]]
|-
| 26 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:265}}]]
|-
| 27 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:241}}]]
|-
| 28 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:225}}]]
|-
| 29 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:224}}]]
|-
| 30 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:224}}]]
|-
| 31 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:215}}]]
|-
| 32 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:211}}]]
|-
| 33 || [[User:CarsracBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;CarsracBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:204}}]]
|-
| 34 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:196}}]]
|-
| 35 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:192}}]]
|-
| 36 || [[User:BOTijo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BOTijo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BOTijo|{{formatnum:186}}]]
|-
| 37 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:180}}]]
|-
| 38 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:178}}]]
|-
| 39 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:169}}]]
|-
| 40 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:158}}]]
|-
| 41 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:156}}]]
|-
| 42 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:154}}]]
|-
| 43 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:146}}]]
|-
| 44 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:132}}]]
|-
| 45 || [[User:Zorrobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zorrobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:128}}]]
|-
| 46 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:118}}]]
|-
| 47 || [[User:Maintenance script|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maintenance script&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]]
|-
| 48 || [[User:Flow talk page manager|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Flow talk page manager&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]]
|-
| 49 || [[User:MediaWiki default|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MediaWiki default&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:8}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>amc71rhekt5gfewpcgtogrz9o9c1877</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Front Row (programmalıq támiynat)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26574</id>
    <revision>
      <id>265639</id>
      <parentid>243374</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı|Apple Inc. programmalıq támiynatı]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8108" sha1="btuwq66ukhrkwv1x7nc1oj9kujnce7j" xml:space="preserve">
{| class=&quot;infobox vevent&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above summary&quot; |Front Row
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot; |[[Programmist (Baǵdarlamashı)|Baǵdarlamashı(lar)]] 
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Apple Inc.]]
|- style=&quot;display: none;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot; |Sońǵı relizi
| class=&quot;infobox-data&quot; |&lt;div style=&quot;margin:0px;&quot;&gt;2.2.1 (314) / 2009-jıl 9-noyabr&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;&amp;nbsp;(&lt;span class=&quot;bday dtstart published updated&quot;&gt;2009-11-09&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
|- style=&quot;display:none&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot; |[[Operaciyalıq sistema]] 
| class=&quot;infobox-data&quot; |Mac OS X
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot; |Túri 
| class=&quot;infobox-data&quot; |Media Oray
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot; |Licenziya 
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Menshikli programmalıq támiynat|Menshikli]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot; |Veb-sayt
| class=&quot;infobox-data&quot; |&lt;span class=&quot;url&quot;&gt;[http://www.apple.com/macosx/what-is-macosx/apps-and-utilities.html#frontrow www.apple.com/macosx/what-is-macosx/apps-and-utilities.html#frontrow]&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;penicon autoconfirmed-show&quot;&gt;[[Fayl:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q421105?uselang=en#P856|sürmesiz|10x10 nükte|Edit this on Wikidata]]&lt;/span&gt;
|}
'''Front Row''' — bul [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyasınıń Macintosh kompyuterleri hám [[Apple TV]] ushın arnalǵan kompyuterden, optikalıq diskten yamasa Internette videolardı, fotosúwretlerdi, podkastlardı hám muzıkanı 10 futlıq paydalanıwshı interfeysi (Kodi hám Windows Media Centerǵa uqsas) arqalı kóriw hám basqarıw ushın arnalǵan toqtatılǵan media oray programmalıq támiynat qosımshası. Programmalıq támiynat iTunes hám iPhotoǵa súyenedi hám Apple pultı yamasa klaviatura funkciya klavishleri arqalı basqarıladı. Birinshi versiyası 2005-jıldıń oktyabr ayında shıǵarıldı, sonnan berli eki úlken qayta islewden ótti. Front Row Mac OS X 10.7 de alıp taslandı hám toqtatıldı&lt;ref name=&quot;AppleInsider: Mac OS X Lion drops Front Row, Java runtime, Rosetta&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.appleinsider.com/articles/11/02/26/mac_os_x_lion_drops_front_row_java_runtime_rosetta.html| bet = Mac OS X Lion drops Front Row, Java runtime, Rosetta| sáne = 2011-jıl 26-fevral | jumıs = AppleInsider| qaralǵan sáne = 2011-jıl 27-fevral }}&lt;/ref&gt;.

== Versiyaları ==

=== Kirisiw ===
Front Row birinshi ret 2005-jılı 12-oktyabrde jańa iMac G5 penen birge (integraciyalanǵan iSight kamerası, Apple pultı hám Photo Booth penen birge) tanıstırıldı. Programmalıq támiynat iPhoto, DVD Player hám [[ITunes|iTunestı]] oynatıw hám iske túsiriw ushın alternativ interfeys retinde usınıldı&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi |last=Cohen |first=Peter | sáne =December 2005 |title=The New iMac |magazine=Macworld |pages=19–20}}&lt;/ref&gt; (Internet radio stanciyaları stanciyanı iTunestegi pleylistke qosıw arqalı oynatıwǵa bolatuǵın edi).

2006-jılı Front Row birinshi Intel Mac Mini-ge qosıldı, ol sonday-aq integraciyalanǵan infraqızıl sensor hám Apple pultına da iye boldı. Modeldiń media oray funkciyaları PC World tárepinen unamlı bahalandı&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi |last=Taylor |first=Chip |date=June 2006 |title=Mac Mini Gets Ready for the Living Room |magazine=PC World |page=69}}&lt;/ref&gt;. Front Rowdıń bul jańa versiyası jergilikli tarmaqtaǵı basqa kompyuterlerden media aǵım jibere alatuǵın edi&lt;ref&gt;{{Cite news|date=February 28, 2006|title=Apple introduces two new products|magazine=NBC News}}&lt;/ref&gt;.
=== Apple TV ===
2007-jıldıń mart ayında dáslepki [[Apple TV]] programmalıq támiynatında shıǵarılǵan keyingi nusqası, kontentti tikkeley kitapxanalardan oynaytuǵın tolıq, ǵárezsiz qosımsha edi. Qosılǵan funkciyalar arasında kóbirek kózge kórinetuǵın podkastlar hám telekórsetiw menyuları, treylerler aǵımı, parametrler menyusı, jergilikli tarmaqtaǵı kompyuterlerden aǵımlı kontent hám jergilikli media ushın albom hám video súwretleri bar edi. 2007-jıldıń jazında Apple [[YouTube]] videolarınıń aǵımın qosatuǵın jańalanıw shıǵardı.

=== Ekinshi versiya ===
2007-jıldıń noyabr ayında Mac OS X v10.5 (Leopard) penen birge shıǵarılǵan Front Rowdıń ekinshi versiyası Apple TV menen kirgizilgen jańa funkciyalardı (YouTube kóriw quralınan basqa), basqasha ashılıp ótiwin, [[AirPlay|AirTunes]] funkciyasınıń toqtatılıwın hám Command+Escape klaviatura qısqa jolına qosımsha retinde iske túsiriwshi qosımshanı óz ishine aldı.

Front Row 2 de hújjetlestirilmegen plagin arxitekturasına iye, ol ushın Front Row ortalıǵın keri injenerlik etiwge tiykarlanǵan hár túrli úshinshi tárep plaginleri bar. Ol videonı kórsetiw ushın QuickTime dı paydalanatuǵınlıqtan, Front Row QuickTime da ornatılǵan hár qanday kodekti, sonıń ishinde DivX, Xvid hám WMV-dı paydalana aladı hám qattı diskke kóshirilgen DVD súwretlerin oynata aladı. Biraq, Front Row QuickTime X-tı paydalanbaytuǵınlıqtan, ol Úlgi Eni qatnası sıyaqlı ayırım kodek funkciyaların qollap-quwatlamaydı.

=== «Ekinshi dubl» ===
2008-jıldıń yanvar ayında Apple, [[Apple TV]] programmalıq támiynatı ushın «Apple TV Ekinshi dubl» brendi menen jańalanıwdı járiyaladı. [[iTunes Store]] arqalı filmler, telekórsetiw epizodları hám podkastlardı tikkeley júklep alıw funkciyasınıń belgili qosılıwınan basqa, filmlerdi jalǵa alıw, [[Flickr]] yamasa [[iCloud]]-tan (sol waqıtta [[MobileMe|.Mac]] dep atalǵan) onlayn fotosúwretlerdi kóriw múkinshiligi hám audionı [[AirPlay|AirTunes]]-qa aǵımlı jiberiw múkinshiligi qosıldı. Bul jańalanıw Front Row-dı alıp tasladı hám dáslepki Apple TV ushın jańa interfeys engizdi, onda kontent altı kategoriyaǵa bólingen bolıp, olardıń hámmesi iske túsirilgende ekranda úlken kvadrat qutıda payda boldı (filmler, telekórsetiwler, muzıka, [[YouTube]], podkastlar hám fotosúwretler) hám dáslepki menyuda, sonıń menen birge, programmalıq támiynat jańalanıwların óz ishine alǵan konfiguraciya ushın «Parametrler» opciyası menen birge usınıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macnn.com/articles/08/02/12/apple.tv.gallery| bet = Gallery: Apple TV Take 2 software update| sáne = 2008-jıl 12-fevral | baspaxana = MacNN| qaralǵan sáne = 2009-jıl 12-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://support.apple.com/kb/HT1600| bet = How to update Apple TV software| sáne = 2008-jıl 2-sentyabr | baspaxana = [[Apple Inc.|Apple]]| qaralǵan sáne = 2009-jıl 12-mart }}&lt;/ref&gt;.

=== Toqtatılıwı ===
Front Row 2011-jıldıń iyul ayında Mac OS X Lion (v 10.7) shıǵarılıwı menen toqtatıldı. Programmalıq támiynat dáslepki Baǵdarlamashı aldınnan kóriw versiyalarında da, sońǵı versiyada da payda bolmadı.

Dáslep freymvorklardı hám qosımshanı OS X Lion-ǵa kóshiriw arqalı Front Rowdı qayta ornatıw múmkin bolsa da,&lt;ref name=&quot;installfrontrowhack&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://9to5mac.com/2011/07/19/os-x-lion-kills-front-row-heres-how-to-get-it-back/| bet = OS X Lion kills Front Row... here's how to get it back| avtor = 9 to 5 Mac LLC| sáne = 2011-jıl 19-iyul | jumıs = 9to5mac.com| baspaxana = 9 to 5 Mac LLC| qaralǵan sáne = 2011-jıl 19-iyul }}&lt;/ref&gt; 2011-jılı 22-iyulda [[iTunes]] v 10.4 úylesimlilikti buzıp, iTunesti jańalaǵanlardıń Front Row arqalı óz muzıkasına kiriw múkinshiligin joǵaltıwına sebep boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://discussions.apple.com/thread/3201475?start=0&amp;tstart=0| bet = Front Row missing with Lion upgrade| baspaxana = Apple}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:ITunes]]
[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>btuwq66ukhrkwv1x7nc1oj9kujnce7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ILife</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26606</id>
    <revision>
      <id>265640</id>
      <parentid>214937</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:36:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı|Apple Inc. programmalıq támiynatı]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7324" sha1="s3btsl4vkte5h2rocpxqy0unkm7vne4" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size: 125%; font-weight: bold;&quot;|iLife
|-
! [[Programmist (Baǵdarlamashı)|Baǵdarlamashı(lar)]]
| [[Apple Inc.]]
|-
! Dáslepki shıǵarılıwı
| Oktyabr, 1999-jıl
|-
! [[Operaciyalıq sistema]]
| [[iOS]] &amp; [[macOS]]
|-
! Platforma
| ARM &amp; Intel (iLife v1-'09 PPC menen sáykes)
|-
! Kólemi
| 4 GB
|-
! Licenziya
| [[Menshikli programmalıq támiynat|Menshikli]]
|-
! [[Veb-sayt]]
| [https://web.archive.org/web/20090116043035/http://www.apple.com/ilife/ Tiykarǵı bet] (Wayback Machine arqalı arxivlengen, 16-yanvar 2009-jıl)
|}

'''iLife''' —  bul [[Apple Inc.]] tárepinen islep shıǵarılǵan, [[macOS]] hám [[iOS]] ushın arnalǵan, házirgi waqıtta toqtatılǵan programmalıq támiynat jıynaǵı. Ol media jaratıw, shólkemlestiriw, redaktorlaw hám járiyalaw ushın hár túrli baǵdarlamalardan ibarat. Hár túrli waqıtlarda, ol tómendegilerdi óz ishine alǵan: [[iTunes]], [[iMovie]], [[iPhoto]], [[iDVD]], [[iWeb]] hám [[GarageBand]]. Tek ǵana iMovie hám GarageBand qalǵan hám endi Appledıń [[Mac App Store]] dúkanında biypul qoljetimli&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://garagebandwindowspc.co| bet = First Look - iMovie and GarageBand for Mac| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180402035437/https://garagebandwindowspc.co/| arxivsáne = 2018-jıl 2-aprel | jumıs = Apple Sales Web}}&lt;/ref&gt;. iDVD hám iWeb toqtatılǵan, al iTunes hám iPhoto sáykes túrde Muzıka hám Fotosúwretler menen almastırılǵan.

iLife jańa Mac kompyuterlerine aldınnan ornatılǵan edi hám burın DVD de toplam retinde de satılǵan. [[Mac App Store]] dúkanınıń engiziliwi menen, Apple DVD toplamın toqtatıp, qosımshalardı bólek satıwǵa ótti. iPhoto-nıń ornın basqan Fotosúwretler qosımshası endi macOS-tıń áhmiyetli bólegi bolıp tabıladı, al iMovie hám GarageBand, jańa Mac kompyuterinde yamasa iOS qurılmasında aldınnan ornatılǵan bolsa da, eger kerek bolmasa, óshiriwge boladı. Mac App Store dúkanında satıp alınǵan iLife qosımshalarınıń jańalanıwları biypul, al App Storeǵa shekemgi model jańa versiya shıqqanda pútkil paketti satıp alıwdı talap etti.

== Kelip shıǵıwı ==
[[iMovie]] iLife qa kiretuǵın qosımshalardıń ishinde eń uzaq miyrasqa iye. Ol Apple tárepinen jańa baslawshı paydalanıwshılarǵa kásiplik sapalı filmlerdi tez jaratıwǵa múmkinshilik beretuǵın, paydalanıwǵa ańsat video redaktorlaw qosımshası retinde marketing etildi. Programmalıq támiynattıń birinshi versiyası 1999-jıldıń oktyabr ayında shıǵarıldı hám iMac DV menen birge usınıldı. 2000-jılı 28-aprelde Apple paydalanıwshılarǵa iMovieni óz veb-saytınan biypul júklep alıwǵa ruqsat bere basladı&lt;ref name=&quot;pr00&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2000/apr/28imovie.html| bet = Apple Offers iMovie as Free Download for PowerBook and Power Mac G4 Users| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110318092627/http://www.apple.com/pr/library/2000/apr/28imovie.html| arxivsáne = 2011-jıl 18-mart | qaralǵan sáne = 2014-jıl 19-avgust }}&lt;/ref&gt;. iMovie 2003-jılǵa shekem biypul bolıp qaldı, sol waqıtta ol 49 dollarǵa satılǵan birinshi iLife reliziniń bir bólimine aylandı. Apple bar bolǵan iMovie programmalıq támiynatın jańalawdı hám rawajlandırıwdı 2007-jılı iLife '08 relizine shekem dawam etti, sol waqıtta jańa versiya, iMovie '08, shıǵarıldı. iMovie '08 jańa qosımsha retinde tolıq qayta jazıldı hám [[Paydalanıwshı interfeysi|paydalanıwshı interfeysine]] áhmiyetli ózgerisler kirgizdi.

[[iPhoto]] iLife taǵı ekinshi qosımsha bolıp, ol da Appledıń veb-saytınan júklep alıwǵa bolatuǵın biypul qosımsha retinde baslanǵan. iPhoto nıń birinshi versiyası 2002-jılı 3-yanvarda Macworld Konferenciya hám Kórgizbesinde járiyalandı hám 2002-jılı 7-yanvarda shıǵarıldı. Ol fotografiyadaǵı «jetispeytuǵın silteme» retinde usınıldı. Paydalanıwshılarǵa fotosúwretlerin importlawǵa, shólkemlestiriwge hám tiykarǵı redaktorlawlardı ámelge asırıwǵa ruqsat beriwden basqa, iPhoto paydalanıwshılarǵa fotosúwretlerdi baylanıslı kitap sıyaqlı hár túrli usıllarda basıp shıǵarıwǵa da ruqsat berdi. Keyingi iPhoto versiyaları bir qatar funkciyalardı qostı, sonıń ishinde waqıyalar boyınsha avtomatik shólkemlestiriw, betler (betti tanıw texnologiyasın paydalanıp) hám orınlar. iPhoto sonıń menen birge tolıq ekranlı redaktorlaw rejimine hám «Photocasting» dep atalatuǵın funkciyaǵa da iye (fotosúwretlerdi basqalar menen tikkeley iPhoto ishinen bólisiw usılı)&lt;ref name=&quot;pr06&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2006/jan/10ilife.html| bet = Apple Announces iLife '06| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100307021303/http://www.apple.com/pr/library/2006/jan/10ilife.html| arxivsáne = 2010-jıl 7-mart | qaralǵan sáne = 2010-jıl 21-iyun }}&lt;/ref&gt;.

iDVD birinshi ret 2001-jılı 9-yanvarda járiyalandı. Ol hám CD, hám DVDlerdi oqıy hám jaza alatuǵın birinshi Mac modeli bolǵan SuperDrive-ı bar Power Mac G4 penen birge usınıldı. iDVD diń birinshi versiyası kóp DVD pleyerlerde oynatıwǵa bolatuǵın menyuları, fonları, slayd-shouları hám úy filmleri bar sáykeslestirilgen DVDlerdi jaratıwdıń ápiwayı usılın usındı&lt;ref name=&quot;idvdpr01&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/pr/library/2001/jan/09dvd.html| bet = Apple Brings DVD Authoring to the Desktop with iDVD and DVD Studio Pro| arxivurl = https://web.archive.org/web/20080505061101/http://www.apple.com/pr/library/2001/jan/09dvd.html| arxivsáne = 2008-jıl 5-may | qaralǵan sáne = 2014-jıl 19-avgust }}&lt;/ref&gt;. iDVD hesh qashan júklep alıw ushın shıǵarılmadı. Onıń ornına, ol 2003-jılı shıǵarılǵan iLife tıń birinshi versiyası menen birge usınıldı.

iLife toplamındaǵı qalǵan eki qosımsha birinshi ret sáykes túrde iLife '04 hám iLife '06-nıń bir bólimi retinde usınıldı. 2004-jılı shıǵarılǵan GarageBandtıń birinshi versiyası jańa baslawshı hám de tájiriybeli muzıkantlarǵa óz kompyuterlerinde muzıka jaratıw hám redaktorlawdıń ańsat usılı retinde dizayn etilgen. iWeb 2006-jılı 10-yanvarda Macworld Konferenciya hám Kórgizbesinde usınıldı hám Mac paydalanıwshılarına [[HTML]] yamasa basqa hár qanday kodtı bilmesten yamasa jazbastan ózleriniń professional dizayn etilgen veb-saytların jaratıw usılı retinde usınıldı. iWebtiń sońǵı versiyası iLife '11 menen shıǵarıldı.

2011-jılı 6-yanvarda iLife '11 [[Mac App Store]] dúkanında satıwǵa qoyıldı. 2013-jıldıń 22-oktyabrinen baslap iLife '13 Mac App Store dúkanında biypul júklep alıw ushın qoljetimli boldı.

2015-jılı iPhoto toqtatılǵannan keyin, iLife toplamınıń qalǵan jalǵız komponentleri bolǵan GarageBand hám iMovieniń eń sońǵı versiyaları Mac App Store dúkanında bólek tarqatıla basladı, bul iLife toplamınıń ózin toqtatqanına alıp keldi.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:ITunes]]
[[Kategoriya:Webarxiv úlgisi wayback siltemeleri]]
[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>s3btsl4vkte5h2rocpxqy0unkm7vne4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ITunes Ping</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26889</id>
    <revision>
      <id>265641</id>
      <parentid>214955</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı|Apple Inc. programmalıq támiynatı]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5844" sha1="ot8sr0a31k9ovtgzkhq6770yr0p964m" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size: 125%; font-weight: bold;&quot;| iTunes Ping
|-
! [[Veb-sayt|Sayt túri]]
| [[Sociallıq tarmaq|Sociallıq tarmaq xızmeti]]
|-
! Tiller
| Kóp tillik
|-
! Dizimnen ótiw
| Talap etiledi
|-
! Paydalanıwshılar
| 48 saattan soń 1 million; toqtatılǵan
|-
! Iske qosılǵan waqtı
| 1-sentyabr, 2010-jıl
|-
! Házirgi statusı
| 30-sentyabr, 2012-jıl toqtatılǵan
|}
'''iTunes Ping''' yamasa ápiwayı ǵana '''Ping''' — bul [[Apple Inc.]] tárepinen islep shıǵarılǵan hám basqarılatuǵın programmalıq támiynatqa tiykarlanǵan, muzıkaǵa baǵdarlanǵan [[sociallıq tarmaq]] hám usınıs sisteması. Ol 2010-jıl 1-sentyabrde,&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.pcworld.com/article/204765/facebook_connect_mysteriously_disappears_from_apples_ping.html| bet = Facebook Connect Mysteriously Disappears From Apple's Ping| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100904232735/http://www.pcworld.com/article/204765/facebook_connect_mysteriously_disappears_from_apples_ping.html| arxivsáne = 2010-jıl 4-sentyabr | avtor = Caldwell| at = Serenity| sáne = 2010-jıl 2-sentyabr | jumıs = [[PC World (magazine)|PC World]]| qaralǵan sáne = 2010-jıl 2-sentyabr }}&lt;/ref&gt; [[ITunes|iTunestıń]] [[ITunes tariyxı|onınshı]] iri reliziniń bir bólimi retinde járiyalandı hám iske qosıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://reviews.cnet.com/8301-13727_7-20015428-263.html| bet = iTunes 10 user interface sees some minor changes| arxivurl = https://web.archive.org/web/20121010191910/http://reviews.cnet.com/8301-13727_7-20015428-263.html| arxivsáne = 2012-jıl 10-oktyabr | avtor = Kessler| at = Topher| sáne = 2010-jıl 2-sentyabr | jumıs = [[CNET News]]| qaralǵan sáne = 2010-jıl 2-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Xızmet 23 mámlekette&lt;ref name=&quot;Ping Users Top One Million in First 48 Hours&quot;&gt;{{Cite news|title=Apple's Ping rival to Facebook and Twitter launches with 160m users|url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/news/world-news/apples-ping-rival-to-facebook-and-twitter-launches-with-160m-users-14931727.html|work=[[The Belfast Telegraph]]| sáne =September 2, 2010}}&lt;/ref&gt;  1 million aǵza menen iske túsirildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2010/09/01/itunes-ping/| bet = Apple's Ping Music Social Network Starts With 160 Million Users| avtor = Siegler| at = MG| sáne = 2010-jıl 1-sentyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| qaralǵan sáne = 2010-jıl 2-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

Xızmet paydalanıwshılarǵa atqarıwshılardı baqlawǵa hám doslar menen atqarıwshılardıń qısqa, operativ postların kóriwge múmkinshilik berdi. Ping ge sonıń menen bir qatarda [[iPhone]] hám [[iPod Touch]] ushın iTunes arqalı da kiriwge bolatuǵın edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://vator.tv/news/2010-09-02-what-you-need-to-know-thursday-9-2-2010| bet = AOL and Google, Twitter launches on iPad, Apple launches Ping social network| avtor = Gatto| at = Katie| sáne = 2010-jıl 2-sentyabr | jumıs = Vator News| qaralǵan sáne = 2010-jıl 2-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

Apple xızmetti 2012-jıl 30-sentyabrde rásmiy túrde toqtattı hám onı iTunes-tegi [[Facebook]] hám [[Twitter]] integraciyası menen almastırdı&lt;ref name=&quot;PCMag&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2409675,00.asp| bet = Apple Shutting Down iTunes Ping on Sept. 30| avtor = Moscaritolo| at = Angela| sáne = 2012-jıl 13-sentyabr | baspaxana = Ziff-Davis| qaralǵan sáne = 2012-jıl 14-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==

=== Ataması ===
2010-jıl 1-sentyabrde Ping rásmiy túrde járiyalanǵannan keyin, golf úskeneleri óndiriwshisi PING kompaniyasınıń tiykarǵı kompaniyası Karsten Manufacturing, Apple kompaniyasınıń sociallıq tarmaǵınıń atına baylanıslı málimleme&lt;ref&gt;{{Cite press release |publisher=[[Ping (golf)|PING]] | sáne =September 1, 2010 |title=PING Golf Announces Trademark Agreement With Apple |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/ping-golf-announces-trademark-agreement-with-apple-101997903.html |access-date=September 2, 2010}}&lt;/ref&gt; járiyalap, Karsten Manufacturing kompaniyasınıń Apple menen kelisimge kelgenin, oǵan sáykes Apple «Ping» sawda belgisin óziniń [[iTunes]] qosımshası menen baylanıslı paydalanatuǵının bildirdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theregister.co.uk/2010/09/02/apple_ping_trademark/| bet = Apple inks Ping trademark deal with golf gear maker| avtor = Fiveash| at = Kelly| sáne = 2010-jıl 2-sentyabr | jumıs = [[The Register]]| qaralǵan sáne = 2010-jıl 2-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.
Atama sonıń menen birge shamalı shatasıwlarǵa da sebep boldı, sebebi Ping paydalanıwshıları tárepinen qollanılıp atırǵan «to ping» termini, Ping tarmaq utilitası menen birge qollanılatuǵın, biraq baylanısı joq, keń tarqalǵan kompyuter termini bolıp tabıladı.

=== Járiyalanıwı ===
Ping [[Apple Inc.|Apple]] bas direktorı [[Stiv Djobs]] tárepinen «&lt;nowiki/&gt;[[Facebook]] hám [[Twitter]] [[ITunes|iTuneste]] ushırasqanday» dep járiyaladı, biraq «Ping Facebook emes» hám «Twitter emes» dep aytıp, onıń ornına onı «basqa nárse... hámmesi muzıka haqqında» dep táriyipledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5i1CrMzUIVjR4rPgEjhqwUgn-2rRQ| bet = Apple unveils social network, new iPod and TV tool| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100904062629/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5i1CrMzUIVjR4rPgEjhqwUgn-2rRQ| arxivsáne = 2010-jıl 4-sentyabr | avtor = Chapman| at = Glenn| sáne = 2010-jıl 1-sentyabr | jumıs = [[Google News]]| qaralǵan sáne = 2010-jıl 2-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:ITunes]]
[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>ot8sr0a31k9ovtgzkhq6770yr0p964m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ITunes Radio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26911</id>
    <revision>
      <id>265642</id>
      <parentid>214958</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı|Apple Inc. programmalıq támiynatı]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10624" sha1="csltnjjmdqx95t5d70svchvgcrrk729" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size: 125%; font-weight: bold;&quot;|iTunes Radio
|-
! [[Programmist (Baǵdarlamashı)|Baǵdarlamashı]]
| [[Apple Inc.]]
|-
! Iske qosılǵan sánesi
| 18-sentyabr 2013-jıl
|-
! Shıǵarılıwı toqtatılǵan
| 28-yanvar 2016-jıl
|-
! Platforma(lar)
| [[iOS 7]]—[[iOS 9]], OS X 10.7—10.11, [[Microsoft Windows|Windows]], [[Apple TV]] Radio
|-
! Baha modeli
| Biypul (reklama menen)&lt;br/&gt;[[ICloud|iTunes Match]] (reklamasız)
|-
! Sheńberi
| [[Amerika Qurama Shtatları]], [[Avstraliya]] (Toqtatılǵan, iTunes Radionıń barlıq funkciyaları házirgi waqıtta [[Apple Music]] jazılıw xızmetiniń bir bólimi retinde integraciyalanǵan.)
|-
! [[Veb-sayt]]
| [https://web.archive.org/web/20150608005312/https://www.apple.com/itunes/itunes-radio/ www.apple.com/itunes/itunes-radio] (Wayback Machine arqalı arxivlengen, 8-iyun 2015-jıl)
|}
'''iTunes Radio''' — [[Apple Inc.]] tárepinen usınılǵan [[Internet radio]] xızmeti bolıp, ol [[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|paydalanıwshılarǵa]] tikkeley kirgiziw, sonday-aq muzıka tańlawları boyınsha jıynalǵan maǵlıwmatlarǵa tiykarlanıp avtomat túrde jaratılǵan pleylistlerdi tıńlawǵa múmkinshilik berdi. Ol 2013-jıl 18-sentyabrde [[iOS 7]]-niń bir bólimi retinde iske qosıldı hám [[iOS]] qurılmalarındaǵı hám [[Apple TV]]-degi (2-áwlad hám onnan jańaları) Muzıka qosımshasında, sonday-aq OS X (10.7 Lion; jumıs islew ushın Mac OS 10.7.5 yamasa onnan jańaraq versiyanı talap etedi) hám [[Microsoft Windows|Windowstaǵı]] [[iTunes]] 11.1-de qoljetimli boldı&lt;ref name=&quot;Launch date&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/2013/09/10/itunes-radio-launches-september-18th/| bet = iTunes Radio launches September 18th alongside the release of iOS 7| avtor = Steele| at = Billy| sáne = 2013-jıl 10-sentyabr | baspaxana = Engadget| qaralǵan sáne = 2013-jıl 10-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Ol tek [[Amerika Qurama Shtatları]] hám [[Avstraliya|Avstraliyada]] ǵana qoljetimli edi.

[[IOS 8|iOS 8.4]] hám iTunes 12.2 shıǵarılıwı menen, iTunes Radionıń derlik barlıq funkciyaları Apple muzıka aǵımı xızmeti [[Apple Music]]-tiń bir bólimine aylandı hám sonnan keyin ápiwayı ǵana Radio yamasa Apple Music Radio dep ataldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/music/radio/| bet = Apple - Music - Radio| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2015-jıl 2-iyul }}&lt;/ref&gt;. 2016-jılı 15-yanvarda Apple 2016-jıldıń 28-yanvarınan baslap [[Apple Music 1|Beats 1]]-den basqa iTunes Radio stanciyaları tek Apple Music jazılıwshıları ushın ǵana qoljetimli bolatuǵının xabarladı&lt;ref name=&quot;verge-itunesradioam&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/1/15/10777790/itunes-radio-apple-music-january-28| bet = Apple will start charging for iTunes Radio on January 28th| sáne = 2016-jıl 15-yanvar | jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2016-jıl 16-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
Apple internet radio xızmetin 2013-jıl 10-iyundaǵı Apple [[Dúnya júzlik baǵdarlamashılar konferenciyası|Dúnya júzilik Baǵdarlamashılar Konferenciyası]] (WWDC) tiykarǵı bayanlamasında járiyaladı. Xızmet Amerika Qurama Shtatlarında 2013-jılı 18-sentyabrde, [[iOS 7]] shıqqan kúni, al Avstraliyada 2014-jılı 11-fevralda iske qosıldı. Apple aǵımlı muzıka xızmeti haqqındaǵı xabarlar járiyalanıwdan bir neshe hápte aldın tarqalǵan edi.

2015-jıldıń yanvar ayına kelip, iTunes Radio tek Amerika Qurama Shtatları hám Avstraliyada ǵana qoljetimli boldı. Apple xızmetti basqa mámleketlerde de usınıw jobaların járiyalaǵan edi&lt;ref name=&quot;iTunes Radio Apple2&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.apple.com/itunes/itunes-radio| bet = Apple - iTunes Radio - Hear where your music takes you.| baspaxana = [[Apple Inc.]]| qaralǵan sáne = 2013-jıl 15-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TechCrunch12&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2013/06/10/itunes-radio| bet = Apple Unveils iTunes Radio, A Streaming Music Service With The Full Power Of The iTunes Library| avtor = Etherington| at = Darrell| sáne = 2013-jıl 10-iyun | baspaxana = [[TechCrunch]]| qaralǵan sáne = 2013-jıl 11-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2013-jıldıń oktyabr ayında Bloomberg Appledıń 2014-jıldıń basına kelip xızmetti Ullı Britaniya, Kanada hám Jańa Zelandiyaǵa keńeytiw jobaları bar ekenin xabarladı. Apple Music shıǵarılıwı menen iTunes Radionıń kópshilik funkciyaları 100 mámlekette qoljetimli boldı, degen menen iTunes Radionıń ózi biypul xızmet retinde Amerika Qurama Shtatları hám Avstraliya menen sheklendi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.macworld.com/article/2943314/beats-1-vs-itunes-radio-the-good-the-bad-and-the-noisey.html| bet = Beats 1 vs. iTunes Radio: The good, the bad, and the noisy| avtor = Raymundo| at = Oscar| sáne = 2015-jıl 1-iyul | jumıs = [[Macworld]]| qaralǵan sáne = 2015-jıl 2-iyul }}&lt;/ref&gt;.

2016-jıl 15-yanvarda Apple 2016-jıldıń 28-yanvarınan baslap Beats 1-den basqa iTunes Radio stanciyaları tek Apple Music jazılıwshıları ushın ǵana qoljetimli bolatuǵının járiyaladı. 2016-jıl 29-yanvarda iTunes Radio kanalı [[Apple TV]] qurılmalarınan (3-áwlad hám onnan aldınǵıları) avtomat túrde alıp taslandı.

== Ózgeshelikleri ==
iTunes Radio barlıq iTunes paydalanıwshıları ushın qoljetimli bolǵan, iOSta Siri integraciyası bar biypul, reklama menen qollap-quwatlanatuǵın xızmet edi. Paydalanıwshılar treklerdi ótkizip jiberiwge, stanciyalardı sáykeslestiriwge hám stanciyanıń qosıqların [[ITunes Store|iTunes Storedan]] satıp alıwǵa bolatuǵın edi. Paydalanıwshılar sonıń menen birge aldınǵı qosıqlardıń tariyxın da kóre alatuǵın edi. Trek ótkizip jiberiwler sanı Pandora Radionıń xızmeti sıyaqlı sheklengen. [[ICloud|iTunes Match]] abonentleri xızmettiń reklamasız versiyasın paydalana alatuǵın edi&lt;ref name=&quot;CNNMoney1&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://money.cnn.com/2013/06/10/technology/mobile/apple-ios7-event/index.html| bet = Apple unveils iOS 7 in biggest update ever| avtor = Pepitone| at = Julianne| sáne = 2013-jıl 10-iyun | baspaxana = [[CNNMoney.com]]| qaralǵan sáne = 2013-jıl 11-iyun }}&lt;/ref&gt;. Xızmette aldınnan júklengen stanciyalar bar edi, sonıń ishinde [[Twitter|Twitterdegi]] trendtegi qosıqlardıń pleylisti de bar.

Xızmet sonıń menen birge bir atqarıwshı sıyaqlı kirgiziwge tiykarlanıp, olardıń hám basqa uqsas atqarıwshılardıń qosıqları menen radio stanciya jaratatuǵın edi. Xızmettiń tańlawı paydalanıwshınıń trekti unatqanın yamasa unatpaǵanın kirgiziwinen paydalanıwshınıń talǵamların úyreniwi kútilgen edi.

== Apple Music integraciyası ==
Appledıń burınǵı bas direktorı [[Stiv Djobs]] burın muzıka jazılıw xızmetleri ideyasına qarsı bolǵan&lt;ref name=&quot;Verge: announce&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2015/6/8/8729481/apple-music-streaming-service-wwdc-15| bet = Apple announces its streaming music service, Apple Music| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150609015106/http://www.theverge.com/2015/6/8/8729481/apple-music-streaming-service-wwdc-15| arxivsáne = 2015-jıl 9-iyun | avtor = Popper| at = Ben| sáne = 2015-jıl 8-iyun | jumıs = [[The Verge]]| qaralǵan sáne = 2015-jıl 8-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2014-jılı audio úskeneler islep shıǵarıwshısı Beats Electronics-ti satıp alıw arqalı Apple óziniń [[Beats Music]] xızmetine iye boldı&lt;ref name=&quot;AppleBeatsWSJ&quot;&gt;{{Cite news|title=Apple Paying Less Than $500 Million for Beats Music Streaming Service|url=https://www.wsj.com/articles/apple-paying-just-under-500-million-for-beats-music-streaming-service-1401403287|access-date=3 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsj-ianitunes&quot;&gt;{{Cite news|title=With Apple-Beats Deal Complete, Ian Rogers To Run iTunes Radio|url=https://blogs.wsj.com/digits/2014/08/01/with-apple-beats-deal-complete-ian-rogers-to-run-itunes-radio/|access-date=16 March 2015}}&lt;/ref&gt;. Beats Music bas direktorı Yan Rodjerstiń reklama menen qollap-quwatlanatuǵın iTunes Radio xızmetine de juwapker bolıwı menen, Business Insider keyinirek Apple eki xızmetti biriktiriwdi jobalastırıp atırǵanın xabarladı. Apple sonıń menen bir qatarda belgili britaniyalı radio DJ Zeyn Loudı muzıka kuratorı retinde jumısqa aldı&lt;ref name=&quot;bi-itunesbeats&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.businessinsider.com/apple-itunes-radio-music-streaming-rumours-2015-2| bet = What we're hearing about the new music-streaming service Apple is developing in secret| jumıs = Business Insider| qaralǵan sáne = 2015-jıl 16-mart }}&lt;/ref&gt;.

Mısh-mıshlar hám kútiwler dáwirinen keyin, Apple Music muzıka jazılıw xızmeti Apple kompaniyasınıń 2015-jıl iyun ayındaǵı [[Dúnya júzlik baǵdarlamashılar konferenciyası|Dúnya júzilik Baǵdarlamashılar Konferenciyasında]] járiyalandı. «Taǵı bir nárse» áshkaralanıwı Sony Music bas direktorı Dag Morris hám The Wall Street Journal esabatları tárepinen járiyalanıwdan aldın tastıyıqlanǵan edi&lt;ref name=&quot;Mach2015&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/apple/2015/06/apple-music-is-the-next-chapter-in-music/| bet = Apple Music is &quot;the next chapter in music,&quot; debuts June 30| avtor = Machkovech| at = Sam| sáne = 2015-jıl 8-iyun | baspaxana = [[Ars Technica]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 4-may }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Verge: confirmation&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2015/6/7/8742761/apple-music-streaming-launch-confirmation| bet = Sony Music boss confirms Apple will reveal its music streaming service tomorrow| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150609033707/http://www.theverge.com/2015/6/7/8742761/apple-music-streaming-launch-confirmation| arxivsáne = 2015-jıl 9-iyun | avtor = Plaugic| at = Lizzie| sáne = 2015-jıl 7-iyun | jumıs = [[The Verge]]| qaralǵan sáne = 2015-jıl 8-iyun }}&lt;/ref&gt;. Apple Music 2015-jılı 30-iyunda iske qosıldı hám Beats Music keyinirek toqtatıldı, barlıq abonentler Apple Music xızmetine kóshirildi&lt;ref name=&quot;tc-beatsdiscontinued&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2015/06/08/beat-it/| bet = Beats Music Tells Users To Switch To Apple Music| sáne = 2015-jıl 8-iyun | jumıs = TechCrunch| baspaxana = AOL Inc. (Verizon Communications)| qaralǵan sáne = 2015-jıl 3-iyul }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:ITunes]]
[[Kategoriya:Webarxiv úlgisi wayback siltemeleri]]
[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>csltnjjmdqx95t5d70svchvgcrrk729</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Redaktorlawlar sanı boyınsha Wikipediashılar dizimi (botlar menen birge)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>27432</id>
    <revision>
      <id>265595</id>
      <parentid>265533</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T12:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>4424</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı</comment>
      <origin>265595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7844" sha1="lmajbspps1mru00ttsnz5chaiaugv33" xml:space="preserve">{{/begin|50}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:119255}}]] || {{Permissions|JigildikBot}}
|-
| 2 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:24960}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 3 || [[User:Qaraqalpaqpan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qaraqalpaqpan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}}
|-
| 4 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|Srajatdin Usnatdinov]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4885}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}}
|-
| 5 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4532}}]] || {{Permissions|Bekan88}}
|-
| 6 || [[User:MrshaxasBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MrshaxasBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}}
|-
| 7 || [[User:Inosham|Inosham]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|Inosham}}
|-
| 8 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4264}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}}
|-
| 9 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:3837}}]] || {{Permissions|Bot 3-f}}
|-
| 10 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abdullaeva Shaxnoza-Banu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}}
|-
| 11 || [[User:Xqbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Xqbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] || {{Permissions|Xqbot}}
|-
| 12 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2913}}]] || {{Permissions|EmausBot}}
|-
| 13 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2551}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 14 || [[User:Рахман3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Рахман3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}}
|-
| 15 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}}
|-
| 16 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:1716}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}}
|-
| 17 || [[User:Rabiga Shabatova|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rabiga Shabatova&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1629}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}}
|-
| 18 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}}
|-
| 19 || [[User:PirjanovNurlan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PirjanovNurlan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}}
|-
| 20 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] || {{Permissions|SieBot}}
|-
| 21 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1201}}]] || {{Permissions|Jembot}}
|-
| 22 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] || {{Permissions|VolkovBot}}
|-
| 23 || [[User:Anas1712|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anas1712&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}}
|-
| 24 || [[User:Qarahat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qarahat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}}
|-
| 25 || [[User:Gozzalina|Gozzalina]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1091}}]] || {{Permissions|Gozzalina}}
|-
| 26 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}}
|-
| 27 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}}
|-
| 28 || [[User:Makenzis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makenzis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:924}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 29 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] || {{Permissions|Addbot}}
|-
| 30 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] || {{Permissions|ZéroBot}}
|-
| 31 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] || {{Permissions|ArthurBot}}
|-
| 32 || [[User:Kuwanishbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kuwanishbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}}
|-
| 33 || [[User:AlefZet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlefZet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}}
|-
| 34 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] || {{Permissions|JAnDbot}}
|-
| 35 || [[User:Aysabirlijol|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aysabirlijol&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}}
|-
| 36 || [[User:Umarxon III|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umarxon III&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:615}}]] || {{Permissions|Umarxon III}}
|-
| 37 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] || {{Permissions|FoxBot}}
|-
| 38 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:563}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}}
|-
| 39 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}}
|-
| 40 || [[User:Baurzhanuly|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baurzhanuly&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}}
|-
| 41 || [[User:Biypona|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Biypona&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}}
|-
| 42 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bazarbaeva Eleonora&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}}
|-
| 43 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:419}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}}
|-
| 44 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] || {{Permissions|Escarbot}}
|-
| 45 || [[User:QRNKS|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QRNKS&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}}
|-
| 46 || [[User:Pathoschild|Pathoschild]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:406}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 47 || [[User:Mrshaxas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mrshaxas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}}
|-
| 48 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:389}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}}
|-
| 49 || [[User:Minorax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Minorax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 50 || [[User:Muxammedqudaynazarov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Muxammedqudaynazarov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}}
{{/end}}</text>
      <sha1>lmajbspps1mru00ttsnz5chaiaugv33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>AppleScript</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28095</id>
    <revision>
      <id>265643</id>
      <parentid>215039</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı|Apple Inc. programmalıq támiynatı]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>265643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20438" sha1="4m78hgxatdtqy9tw7w7jjc2s3joff9d" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;text-align:center; font-size: 125%; font-weight: bold; background: #E9E9E9;&quot; |AppleScript
|-
! [[Programmalastırıw paradigması|Paradigmaları]]
| Tábiyiy til programmalastırıw, [[Skriptlew tili|Skriptlew]]
|-
! Baǵdarlamashı
| [[Apple Inc.]]
|-
! Birinshi payda bolıwı
| 1993-jıl
|-
! Turaqlı reliz
| 2.8 / 16-oktyabr, 2014-jıl
|-
! Tiplestiriw tártibi
| Hálsiz, dinamikalıq
|-
! [[Operaciyalıq sistema]]
| System 7, Mac OS 8, Mac OS 9, macOS
|-
! Licenziya
| [[Menshikli programmalıq támiynat|Menshikli]] (ayırım bólimleri APSL boyınsha qoljetimli)
|-
! Fayl keńeytpeleri
| .scpt, .scptd, .applescript
|}
'''AppleScript''' — bul [[Apple Inc.]] tárepinen jaratılǵan [[skriptlew tili]] bolıp, ol Mac qosımshaların avtomatlastırılǵan basqarıwdı ańsatlastıradı. Birinshi ret System 7-de usınılǵan, ol házirgi waqıtta macOS quramında avtomatlastırıw quralları paketiniń bir bólimi retinde kiredi. «AppleScript» termini skriptlew tiline, sol tilde jazılǵan skriptke yamasa tildiń tiykarında jatatuǵın macOS Ashıq Skriptlew Arxitekturasına (Open Scripting Architecture) silteme beriwi múmkin&lt;ref name=&quot;Goldstein&quot;&gt;{{Cite book|last=Goldstein|first=Adam|title=AppleScript: the missing manual|location=Sebastopol, CA|publisher=[[O'Reilly Media]]|date=2005|isbn=0596008503|oclc=56912218|url=https://books.google.com/books?id=-ynfWvkwzpwC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sanderson&quot;&gt;{{Cite book|last=Sanderson|first=Hamish|title=Learn AppleScript|date=2009|location=Berkeley|publisher=[[Apress]]|isbn=9781430223610|oclc=308193726|url=https://books.google.com/books?id=_40AkCe9nOUC}}&lt;/ref&gt;.

AppleScript tiykarınan Apple events ti basqarıw mexanizmi bolıp tabıladı — bul qosımshalar arasında maǵlıwmat almasıw hám olardı basqarıwǵa arnalǵan qosımshalar aralıq baylanıs (IAC) texnologiyası. Bunnan tısqarı, AppleScript tiykarǵı esaplawlardı hám tekstti qayta islewdi qollap-quwatlaydı hám tilge funkciyalar qosatuǵın skriptlew qosımshaları arqalı keńeytile aladı. 

AppleScript Windows Script Host-tıń Windows ortalıǵına baylanıslı bolǵanı sıyaqlı, Mac ortalıǵına da tıǵız baylanıslı. Basqasha aytqanda, AppleScript [[Python (programmalastırıw tili)|Python]] sıyaqlı ulıwma maqsetli [[skriptlew tili]] emes. AppleScripttiń óz ortalıǵınıń ayrıqsha táreplerine baylanıslı bolıwınıń bir usılı — onıń adreslenetuǵın obyektler hám operaciyalar sózliklerin járiyalaw ushın qosımshalarǵa súyeniwi.

Ádette buyrıq tiline tán bolǵanı sıyaqlı, AppleScript tikkeley intensiv qayta islewdi orınlaw ushın proektlestirilmegen. Mısalı, skript intensiv matematikalıq operaciyalardı yamasa quramalı tekstti qayta islewdi nátiyjeli orınlay almaydı. Degen menen, AppleScript basqa qurallar hám texnologiyalar menen birge qollanılıwı múmkin, bul oǵan anaǵurlım nátiyjeli programmalastırıw kontekstlerinen paydalanıwǵa imkaniyat beredi.

Tildiń strukturalıq, [[Proceduralıq programmalastırıw|proceduralıq]], [[Obyektke baǵdarlanǵan programmalastırıw|obyektke baǵdarlanǵan]] hám tábiyiy til programmalastırıw aspektleri bar, biraq ol bul [[Programmalastırıw paradigması|paradigmalardıń]] hesh birine qatań sáykes kelmeydi.

== Tariyxı ==
1980-jıllardıń aqırında Apple kompaniyası HyperCard-tıń HyperTalk [[Skriptlew tili|skriptlew tilin]] pútkil kompaniya boyınsha hám óziniń klassikalıq Mac OS operaciyalıq sisteması ishinde aqırǵı paydalanıwshı islep shıǵıwı ushın, sonday-aq Apple hám Apple emes ónimler arasındaǵı processler aralıq baylanıs ushın standart til retinde qollanıwdı qarastırdı&lt;ref name=&quot;flynn19890227&quot;&gt;{{Jurnal deregi |last=Flynn |first=Laurie |date=February 27, 1989 |title=Apple Ponders Standardizing on HyperTalk |url=https://books.google.com/books?id=IToEAAAAMBAJ&amp;pg=PT30 |magazine=[[InfoWorld]] |volume=11 |issue=9 |page=31}}&lt;/ref&gt;. HyperTalk-tı jańa baslawshılar HyperCard stegin programmalastırıw ushın paydalana alatuǵın edi. Apple injenerleri uqsas, biraq anaǵurlım obyektke baǵdarlanǵan skriptlew tiliniń hár qanday qosımsha menen paydalanıw ushın proektlestiriliwi múmkin ekenligin anıqladı, hám AppleScript proekti Macintosh-tı tutas modernizaciyalaw boyınsha izertlew jumısınıń bir tarmaǵı retinde payda boldı hám aqıbetinde System 7-niń bir bólimine aylandı.

AppleScript 1993-jıl oktyabr ayında System 7.1.1 (System 7 Pro, System 7-ge birinshi iri jańalaw) quramında shıǵarıldı. QuarkXPress (ver. 3.2) AppleScriptti qollap-quwatlaǵan birinshi iri programmalıq támiynat qosımshalarınıń biri boldı. Bul, óz gezeginde, AppleScripttiń baspa hám baspaǵa shekemgi tayarlıq dúnyasında keń qabıl etiliwine alıp keldi, kóbinese quramalı jumıs aǵımların bir-birine baylanıstırdı. Bul Macintoshtıń baspa hám baspaǵa shekemgi tayarlıqtaǵı ústem ornın saqlap qalıwda tiykarǵı faktor boldı, hátte QuarkXpress hám basqa baspa qosımshaları Microsoft Windowsqa portlanǵannan keyin de.

AppleScript Appledıń keleshek áwlad operaciyalıq sistemasındaǵı keleshegi haqqındaǵı belgisizlikten keyin, Mac OS X-ke (shama menen 2002-jıl) ótiw hám onıń Cocoa freymvorkları AppleScripttiń paydalılıǵın hám qolaylılıǵın ádewir arttırdı. Cocoa qosımshaları qosımsha islep shıǵıwshılarǵa minimal kúsh penen óz qosımshaları ushın tiykarǵı skriptlew múmkinshiliklerin ámelge asırıwǵa imkaniyat berdi, bul tikkeley skriptlenetuǵın qosımshalardıń sanın keńeytti. Sol waqıtta Unix tiykarlarına ótiw hám AppleScripttiń Unix buyrıqların tikkeley &lt;code&gt;do shell script&lt;/code&gt; buyrıǵı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/library/archive/documentation/AppleScript/Conceptual/AppleScriptLangGuide/reference/ASLR_cmds.html#//apple_ref/doc/uid/TP40000983-CH216-SW40| bet = AppleScript Language Guide commands reference: do shell script| jumıs = developer.apple.com| qaralǵan sáne = 2019-jıl 15-sentyabr }}&lt;/ref&gt; menen orınlaw qábileti AppleScriptlerge operaciyalıq sistemanıń ózin anaǵurlım jaqsı basqarıwǵa imkaniyat berdi.AppleScript Studio, Mac OS X 10.2-de Xcode quramında shıǵarılǵan, hám keyinirek Mac OS X 10.6-da shıǵarılǵan AppleScriptObjC freymvorkı paydalanıwshılarǵa AppleScriptti paydalanıp Cocoa qosımshaların qurıwǵa imkaniyat berdi.

2006-jılǵı maqalada Macworld jurnalı AppleScriptti Appledıń házirgi waqıtqa shekemgi 30 eń áhmiyetli ónimleriniń reytingine kirgizip, onı 17-orınǵa qoydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macworld.com/article/1050178/30applelist.html| bet = Apple's greatest hits: 30 significant products| jumıs = macworld.com| qaralǵan sáne = 2019-jıl 12-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

2013-jılǵı Macworld ushın jazılǵan maqalasında, tájiriybeli Mac programmalıq támiynat baǵdarlamashısı hám kommentatorı Djon Gruber óziniń «AppleScripttiń kútilmegen turaqlılıǵı» haqqındaǵı oylarınıń juwmaǵında bılay dedi: «Teoriyada, AppleScript anaǵurlım jaqsıraq bolıwı múmkin edi; biraq ámeliyatta, ol bizde bar bolǵan eń jaqsı isleytuǵın nárse. Ol Mactıń [[IOS|iOStan]] artıqmashılıǵın ózgeris kirgiziwshiler hám aldınǵı qatar paydalanıwshılar ushın kórsetedi.»&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gruber|first=John| sáne =March 2013|title=The unlikely persistence of AppleScript|url=http://www.macworld.com/article/2018607/the-unlikely-persistence-of-applescript.html}}&lt;/ref&gt;

2016-jıl oktyabr ayında, uzaq waqıt dawamında AppleScript ónim menedjeri hám avtomatlastırıw úgit-násiyatshısı Sal Sogoian onıń lawazımı «biznes sebepleri menen» biykar etilgennen keyin Appledan ketti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://9to5mac.com/2016/11/17/mac-user-automation-sal-soghoian/| bet = Sal Soghoian says 'ask Apple' about future of Mac user automation as company eliminates position| avtor = Lovejoy| at = Ben| sáne = 2016-jıl 17-noyabr | jumıs = 9to5mac.com| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-may }}&lt;/ref&gt;. Mac birlespesindegi Djon Gruber hám Endi Inatko sıyaqlı veteranlar ulıwma alǵanda uwayım menen juwap berip, Appledıń baǵdarlamashılar birlespesi hám professional paydalanıwshılarǵa bolǵan minnetlemesin gúman astına aldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.computerworld.com/article/1676596/does-apple-really-want-to-kill-automator-applescript.html| bet = Does Apple really want to kill Automator, AppleScript? Shock termination of veteran Apple developer guru sends shockwaves across the Mac community| avtor = Evans| at = Jonny| sáne = 2016-jıl 17-noyabr | jumıs = [[Computerworld]].com| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-may }}&lt;/ref&gt;. Apple programmalıq támiynat injenerligi boyınsha aǵa vice-prezidenti Kreyg Federigi elektron xatında «Biz macOS taǵı ullı avtomatlastırıw texnologiyaların qollap-quwatlawdı dawam etiwge tolıq niyetlimiz!» dep juwap berdi, biraq The Mac Observer jurnalınan Djeff Gamet bul onıń ulıwma Apple avtomatlastırıwınıń keleshegi hám ásirese AppleScript haqqındaǵı gúmanların azaytpadı dep esapladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.macobserver.com/analysis/apple-automation-commitment/| bet = Apple's intent isn't the same as committing to mac automation| avtor = Gamet| at = Jeff| sáne = 2016-jıl 23-noyabr | jumıs = macobserver.com| qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-may }}&lt;/ref&gt;. Házirshe AppleScript Automator, Shortcuts, Services hám shell skriptlewi menen birge macOS avtomatlastırıw texnologiyalarınıń bir komponenti bolıp qalmaqta.

== Niyeti ==
AppleScript qoljetimli aqırǵı paydalanıwshı [[skriptlew tili]] retinde paydalanıw ushın proektlestirilgen bolıp, paydalanıwshılarǵa qosımshalardı basqarıw hám maǵlıwmatlar menen hújjetlerge kiriw hám modifikaciyalaw ushın aqıllı mexanizm usınadı. AppleScript Apple waqıyaların (Apple events) paydalanadı, bul Macintosh operaciyalıq sisteması tárepinen qosımshalarǵa informaciya jiberiw ushın paydalanılatuǵın standartlastırılǵan maǵlıwmat formatları toplamı bolıp, veb-xızmetler dúnyasındaǵı XML-RPC arqalı XPath sorawların jiberiwge uqsas. Apple waqıyaları skriptke bir waqıtta bir neshe qosımsha menen islesiwge imkaniyat beredi, olar arasında maǵlıwmat almasıp, adamnıń aralasıwısız quramalı wazıypalardı orınlawǵa boladı. Mısalı, ápiwayı veb-galereya jaratıw ushın AppleScript tómendegilerdi orınlawı múmkin:

# Fotonı foto-redaktorlaw qosımshasında ashıw (sol qosımshaǵa Fayldı ashıw Apple event ti jiberiw arqalı).
# Foto-redaktorlaw qosımshasına súwretti manipulyaciyalawdı buyırıw (mısalı, onıń anıqlıǵın tómenletiw, shegara qosıw, avtorlıq belgisin qosıw).
# Foto-redaktorlaw qosımshasına ózgertilgen súwretti basqa bir papkadaǵı faylǵa saqlawdı buyırıw (sol qosımshaǵa Saqlaw hám/yamasa Jabıw Apple event ti jiberiw arqalı).
# Jańa fayl jolın (basqa Apple event arqalı) tekst redaktorı yamasa veb-redaktor qosımshasına jiberiw.
# Sol redaktor qosımshasına HTML faylına foto ushın silteme jazıwdı buyırıw.
# Joqarıdaǵı qádemlerdi pútkil súwretler papkası ushın (júzlegen yamasa hátte mıńlaǵan fotolar) qaytalaw.
# Grafikalıq FTP klientine Apple event lerin jiberiw, ornatılǵan AppleScript buyrıqların paydalanıw yamasa Unix FTP utilitalarına Apple event lerin jiberiw arqalı HTML faylın hám ózgertilgen súwretler papkasın veb-saytqa júklew.

Paydalanıwshı ushın bir neshe qosımshalardaǵı júzlegen yamasa mıńlaǵan qádemler skriptti iske túsiriwdiń bir háreketine shekem qısqartıldı, hám wazıypa anaǵurlım az waqıt ishinde hám tosınarlı adam qáteligi itimalısız orınlanadı. Úlken quramalı skript tek bir ret iske túsiriw ushın jaratılıwı múmkin, al basqa skriptler qayta-qayta qollanıladı.

Qosımshanıń skriptlenetuǵın elementleri qosımshanıń Skriptlew Sózliginde (qosımshanıń bir bólimi retinde tarqatıladı) kórinip turadı, onı hár qanday skript redaktorında kóriwge boladı. Elementler ádette erkin funkcional baylanıslarına sáykes toplamlarǵa (suites) gruppalanadı. Hár qanday toplamda eki tiykarǵı túrdegi element bar: klasslar hám buyrıqlar.

* Klasslar — bul skriptlenetuǵın obyektler — mısalı, tekst redaktorlaw qosımshasında álbette aynalar, hújjetler hám tekstler ushın klasslar boladı — hám bul klasslardıń ózgertiliwi múmkin bolǵan qásiyetleri (ayna ólshemi, hújjet fon reńi, tekst shrift ólshemi hám t.b.) boladı hám basqa klasslardı óz ishine alıwı múmkin (ayna bir yamasa bir neshe hújjetti óz ishine aladı, hújjet tekstti óz ishine aladı, tekst obyekti abzaclar, sózler hám belgilerdi óz ishine aladı).
* Buyrıqlar, kerisinshe, skriptlenetuǵın obyektlerge beriliwi múmkin bolǵan kórsetpeler. AppleScript blogınıń ulıwma formatı — bul skriptlenetuǵın obyektke buyrıqtı orınlawdı buyırıw.

Barlıq skriptlenetuǵın qosımshalar bir neshe tiykarǵı buyrıqlar hám obyektlerdi bólisedi, olar ádette Standart Toplam dep ataladı — fayldı ashıw, jabıw yamasa saqlaw, bir nárselerdi baspadan shıǵarıw, shıǵıw, maǵlıwmatlardı ózgeriwshilerge ornatıw ushın buyrıqlar — sonday-aq qosımshanıń óziniń skriptlenetuǵın qásiyetlerin beretuǵın tiykarǵı qosımsha obyekti. Kóplegen qosımshalar qosımshanıń ózi orınlay alatuǵın hár qanday wazıypanı orınlay alatuǵın kóplegen toplamlarǵa iye. Ayrıqsha jaǵdaylarda, qosımshalar ózleriniń skriptlew sózliklerin óz ishine alatuǵın plaginlerdi qollap-quwatlawı múmkin.

AppleScript paydalanıwshı háreketlerin jazıp alıw arqalı intuitiv túrde skriptler qurıw múmkinshiligi menen proektlestirilgen. Bunday AppleScript jazıp alıw múmkinshiligi qosımshaǵa injenerlik etiliwi kerek — qosımsha Apple waqıyaların hám AppleScript jazıp alıwdı qollap-quwatlawı kerek;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/library/archive/documentation/AppleScript/Conceptual/AppleScriptX/Concepts/scriptable_apps.html#//apple_ref/doc/uid/TP40001569-1153888-BAJICJEG| bet = Scriptable Applications| til = en| jumıs = developer.apple.com| qaralǵan sáne = 2018-jıl 26-iyul }}&lt;/ref&gt; Finder AppleScript jazıp alıwdı qollap-quwatlaytuǵınlıqtan, ol silteme ushın paydalı bolıwı múmkin. AppleScript Editor (Script Editor) ashıq bolǵanda hám Jazıp alıw túymesi basılǵanda, jazıp alınıwı múmkin bolǵan qosımshalar ushın paydalanıwshı háreketleri ózleriniń sáykes AppleScript buyrıqlarına aylandırıladı hám Script Editor aynasına shıǵarıladı. Nátiyjesindegi skript dáslepki háreketlerdi qaytalaw ushın saqlanıwı hám qayta iske túsiriliwi múmkin, yamasa ulıwmalıq paydalanıw ushın ózgertiliwi múmkin.

=== Tábiyiy til metaforası ===
Apple waqıyaları (events) qosımshalarǵa xabarlar jiberiwdiń bir usılı bolsa, AppleScript Apple waqıyaların jiberiw ushın proektlestirilgen arnawlı bir til bolıp tabıladı. Jańa baslawshılar ushın qollanıw ańsatlıǵı maqsetine sáykes, AppleScript tili, [[grafikalıq paydalanıwshı interfeysi]] [[Jumıs stolı metaforası|desktop metaforasına]] tiykarlanǵanı sıyaqlı, tábiyiy til metaforasına tiykarlanǵan. Jaqsı jazılǵan AppleScript hár kim tárepinen oqılıwı hám túsiniliwi ushın jetkilikli dárejede anıq bolıwı hám ańsat redaktorlanıwı kerek. Til tiykarınan HyperCard-tıń HyperTalk tiline tiykarlanǵan bolıp, tek HyperCard dúnyasınıń kartaları hám steklerine ǵana emes, al teoriyalıq jaqtan hár qanday hújjetke silteme beriw ushın keńeytilgen. Usı maqsette, AppleScript toparı AppleEvent Obyekt Modelin (AEOM) kirgizdi, ol hárbir belgili qosımshanıń «biletuǵın» obyektlerin anıqlaydı.

AppleScript tiliniń tiykarı — biriktiriliwi múmkin bolǵan atlıqlar hám feyiller retinde isleytuǵın terminlerdi paydalanıw. Mısalı, betti, hújjetti yamasa betlerdiń diapazonın baspadan shıǵarıw ushın hár túrli feyillerdiń (mısalı, printPage, printDocument, printRange) ornına, AppleScript bet, hújjet yamasa betlerdiń diapazonı sıyaqlı obyekt penen biriktiriliwi múmkin bolǵan bir ǵana «print» feyilin paydalanadı.&lt;syntaxhighlight lang=&quot;AppleScript&quot;&gt;
print page 1

print document 2

print pages 1 thru 5 of document 2
&lt;/syntaxhighlight&gt;Ulıwma alǵanda, AEOM bir qatar obyektlerdi — mısalı, «hújjet» yamasa «abzac» — hám sáykes háreketlerdi — mısalı, «kesiw» hám «jabıw» — anıqlaydı. Sistema sonıń menen birge obyektlerdiń qásiyetlerine silteme beriw usılların da anıqlaydı, solay etip ««Jańa kún“ hújjetiniń úshinshi abzacı»na yamasa «aldıńǵı aynanıń sońǵı sóziniń reńi»ne silteme beriwge boladı. AEOM Apple waqıyaların adam oqıy alatuǵın terminler menen baylanıstırıw ushın qosımsha sózligin paydalanadı, bul adam oqıy alatuǵın AppleScript hám bayt-kod Apple waqıyaları arasında keri hám alǵa awdarıwǵa imkaniyat beredi. Programmanıń qaysı elementleriniń skriptlenetuǵının anıqlaw ushın, qollap-quwatlanatuǵın qosımshalar ushın sózliklerdi kóriwge boladı. (Xcode hám Script Editor qosımshalarında bul ''File → Open Dictionary'' astında jaylasqan.)

Bunday xabardıń maqseti qaysı qosımsha ekenin kórsetiw ushın, AppleScript «tell» konstrukciyasın paydalanadı:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;AppleScript&quot;&gt;
tell application &quot;Microsoft Word&quot;
  quit
end tell
&lt;/syntaxhighlight&gt;Alternativ túrde, tell bir qatarda infinitiv paydalanıw arqalı ańlatılıwı múmkin:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;AppleScript&quot;&gt;
tell application &quot;Microsoft Word&quot; to quit
&lt;/syntaxhighlight&gt;«Tiykarǵı Toplam»daǵı (Core Suite) waqıyalar (activate, open, reopen, close, print hám quit) ushın qosımsha tranzitiv buyrıqlarǵa tikkeley obyekt retinde beriliwi múmkin:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;AppleScript&quot;&gt;
quit application &quot;Microsoft Word&quot;
&lt;/syntaxhighlight&gt;Obyekt ierarxiyası koncepciyası ishki jaylasqan bloklar arqalı ańlatılıwı múmkin:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;AppleScript&quot;&gt;
tell application &quot;QuarkXPress&quot;
  tell document 1
    tell page 2
      tell text box 1
        set word 5 to &quot;Apple&quot;
      end tell
    end tell
  end tell
end tell
&lt;/syntaxhighlight&gt;Obyekt ierarxiyası koncepciyası sonday-aq ishki jaylasqan predloglı frazalar yamasa iyelik qatnaslar seriyası arqalı da ańlatılıwı múmkin:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;AppleScript&quot;&gt;
pixel 7 of row 3 of TIFF image &quot;my bitmap&quot;
TIFF image &quot;my bitmap&quot;'s 3rd row's 7th pixel
&lt;/syntaxhighlight&gt;bul basqa [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tilinde]] izbe-iz metod shaqırıwları retinde ańlatılıwı múmkin, mısalı, usı psevdokodta:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;JavaScript&quot;&gt;
getTIFF(&quot;my bitmap&quot;).getRow(3).getPixel(7);
&lt;/syntaxhighlight&gt;AppleScript «birinshi abzac» sıyaqlı retlik sanaw ushın, sonday-aq «birinshi abzac» sıyaqlı muǵdarlıq sanaw ushın da sintaksisti óz ishine aladı. Sonday-aq, sanlardıń ózleri de tekst yamasa san retinde kórsetiliwi múmkin, «bes», «besinshi» hám «5» hámmesi qollap-quwatlanadı; olar AppleScriptte sinonim bolıp tabıladı. Sonıń menen birge, «the» sózi oqılıwın jaqsılaw ushın skripttiń qálegen jerinde nızamlı túrde qollanılıwı múmkin: onıń skript funkcionalına hesh qanday tásiri joq.

== Mısallar ==

=== Hello, world! ===
[[«Hello, World» programması|«Hello, World!» programması]] bir qatarda jazılıwı múmkin. «OK» hám «Biykarlaw» túymeleri bar modal aynanı kórsetiw ushın:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;AppleScript&quot; line=&quot;&quot;&gt;
display dialog &quot;Hello, world!&quot;
&lt;/syntaxhighlight&gt;«OK» túymesi hám eskertiw belgisi bar modal aynanı kórsetiw ushın:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;AppleScript&quot; line=&quot;&quot;&gt;
display alert &quot;Hello, world!&quot;
&lt;/syntaxhighlight&gt;Sintezlengen dawıs járdeminde audio shıǵarıw ushın:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;AppleScript&quot; line=&quot;&quot;&gt;
say &quot;Hello, world!&quot;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Joqarı dárejeli programmalastırıw tilleri]]
[[Kategoriya:Programmalastırıw tilleri]]
[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>4m78hgxatdtqy9tw7w7jjc2s3joff9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Forst (Eifel)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43893</id>
    <revision>
      <id>265626</id>
      <parentid>262212</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T01:21:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>9299</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>265626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1624" sha1="a60a6nfcdmidx2nksp5188ddzyirp87" xml:space="preserve">{{Xalıq punkti infoqutısı
| qaraqalpaqsha atı = Forst (Eifel)
| negizgi atı = 
| túri = kommuna
| súwret = [[Fayl:Forst (Eifel) 001x.jpg|300px]]
| gerb = DEU Forst (Eifel) COA.svg
| bayraq = 
| lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
| lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
| mámleket = {{GER}}
| region túri = Germaniya shtatları{{!}}Shtat
| region = Rhineland-Palatinate
| kestede region = Rheinland-Pfalz
| rayon túri = Rayon
| rayon = Cochem-Zell
| basshı túri = Burgomistr
| jer maydanı = 3,93
| xalıq sanı = 364
| sanalǵan jıl = 2017
| waqıt zonası = +1
| DST = bar
| telefon kodı = 02672
| pochta indeksi = 56754
| avtomobil kodı = COC
| identifikator túri = Administrativlik birlik identifikaciya nomeri{{!}}Rásmiy kodı
| sanlı identifikator = 
}}
'''Forst (Eifel)''' — [[Germaniya]]nıń [[Rhineland-Palatinate]] shtatında jaylasqan kommuna bolıp tabıladı. Bul kommuna [[Cochem-Zell|Cochem-Zell]] rayonı quramına kiredi.

== Xalqı ==
Kommuna xalqı 2017-jılǵı maǵlıwmat boyınsha 364 adamdı quraǵan.

=== Keste kórinisinde ===
{{Xalıq sanı.wd||Keste}}

== Geografiyası ==
Jer maydanı — 3,93&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Teńiz qáddinen {{DDVM}} m biyiklikte jaylasqan.

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Sırtqı siltemeler ==
{{Commons kategoriya|Forst (Eifel)}}
* {{OSM baylanıs|1266507}}
* [https://web.archive.org/web/20160831110206/http://www.forst-eifel.de/ Rásmiy saytı] {{in lang|de}}

{{Cochem-Zell rayonı qalaları}}
{{Sırtqı siltemeler}}
{{Germaniya-geo-stub}}

[[Kategoriya:Cochem-Zell]]
[[Kategoriya:Rhineland-Palatinate municipalitetleri]]</text>
      <sha1>a60a6nfcdmidx2nksp5188ddzyirp87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kail</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43919</id>
    <revision>
      <id>265629</id>
      <parentid>262619</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T02:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>9299</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>265629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1575" sha1="707q1u5jxjelfxo1xni5voy5mn0du0b" xml:space="preserve">{{Xalıq punkti infoqutısı
| qaraqalpaqsha atı = Kail
| negizgi atı = 
| túri = kommuna
| súwret = [[Fayl:Kail 001x.jpg|300px]]
| gerb = DEU Kail COA.svg
| bayraq = 
| lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
| lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
| mámleket = {{GER}}
| region túri = Germaniya shtatları{{!}}Shtat
| region = Rhineland-Palatinate
| kestede region = Rheinland-Pfalz
| rayon túri = Rayon
| rayon = Cochem-Zell
| basshı túri = Burgomistr
| jer maydanı = 6,15
| xalıq sanı = 288
| sanalǵan jıl = 2017
| waqıt zonası = +1
| DST = bar
| telefon kodı = 02672
| pochta indeksi = 56829
| avtomobil kodı = COC
| identifikator túri = Administrativlik birlik identifikaciya nomeri{{!}}Rásmiy kodı
| sanlı identifikator = 
}}
'''Kail''' — [[Germaniya]]nıń [[Rhineland-Palatinate]] shtatında jaylasqan kommuna bolıp tabıladı. Bul kommuna [[Cochem-Zell|Cochem-Zell]] rayonı quramına kiredi.

== Xalqı ==
Kommuna xalqı 2017-jılǵı maǵlıwmat boyınsha 288 adamdı quraǵan.

=== Keste kórinisinde ===
{{Xalıq sanı.wd||Keste}}

== Geografiyası ==
Jer maydanı — 6,15&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Teńiz qáddinen {{DDVM}} m biyiklikte jaylasqan.

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Sırtqı siltemeler ==
{{Commons kategoriya|Kail}}
* {{OSM baylanıs|1266517}}
* [https://web.archive.org/web/20260705093648/https://kail-eifel.de/ Rásmiy saytı] {{in lang|de}}

{{Cochem-Zell rayonı qalaları}}
{{Sırtqı siltemeler}}
{{Germaniya-geo-stub}}

[[Kategoriya:Cochem-Zell]]
[[Kategoriya:Rhineland-Palatinate municipalitetleri]]</text>
      <sha1>707q1u5jxjelfxo1xni5voy5mn0du0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mehlingen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44321</id>
    <revision>
      <id>265630</id>
      <parentid>262933</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T03:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>9299</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>265630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1681" sha1="fxfo71eacjtdh1y60b52r12gckgilfw" xml:space="preserve">{{Xalıq punkti infoqutısı
| qaraqalpaqsha atı = Mehlingen
| negizgi atı = 
| túri = kommuna
| súwret = [[Fayl:Ehem Schul- und Verwaltungsgebäude in Mehlingen (Hans Buch).JPG|300px]]
| gerb = Wappen von Mehlingen.png
| bayraq = 
| lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
| lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
| mámleket = {{GER}}
| region túri = Germaniya shtatları{{!}}Shtat
| region = Rhineland-Palatinate
| kestede region = Rheinland-Pfalz
| rayon túri = Rayon
| rayon = Kaiserslautern
| basshı túri = Burgomistr
| jer maydanı = 21,92
| xalıq sanı = 3828
| sanalǵan jıl = 2017
| waqıt zonası = +1
| DST = bar
| telefon kodı = 06303
| pochta indeksi = 67678
| avtomobil kodı = KL
| identifikator túri = Administrativlik birlik identifikaciya nomeri{{!}}Rásmiy kodı
| sanlı identifikator = 
}}
'''Mehlingen''' — [[Germaniya]]nıń [[Rhineland-Palatinate]] shtatında jaylasqan kommuna bolıp tabıladı. Bul kommuna [[Kaiserslautern (rayon)|Kaiserslautern]] rayonı quramına kiredi.

== Xalqı ==
Kommuna xalqı 2017-jılǵı maǵlıwmat boyınsha 3828 adamdı quraǵan.

=== Keste kórinisinde ===
{{Xalıq sanı.wd||Keste}}

== Geografiyası ==
Jer maydanı — 21,92&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Teńiz qáddinen {{DDVM}} m biyiklikte jaylasqan.

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Sırtqı siltemeler ==
{{Commons kategoriya|Mehlingen}}
* {{OSM baylanıs|1253745}}
* [https://web.archive.org/web/20161007213513/http://mehlingen.de/ Rásmiy saytı] {{in lang|de}}

{{Kaiserslautern rayonı qalaları}}
{{Sırtqı siltemeler}}
{{Germaniya-geo-stub}}

[[Kategoriya:Kaiserslautern (rayon)]]
[[Kategoriya:Rhineland-Palatinate municipalitetleri]]</text>
      <sha1>fxfo71eacjtdh1y60b52r12gckgilfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Y Combinator</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47769</id>
    <revision>
      <id>265622</id>
      <parentid>265531</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T21:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>265622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2503" sha1="p247ere6jya4vnzaes5ma40pvi64lnr" xml:space="preserve">
= Y Combinator =
'''Y Combinator (YC)''' – 2005-jılı AQSh-ta dúzilgen startap-akselerator. Ol erte basqıshtaǵı startap kompaniyaların investiciya, mentorlıq hám oqıtıw baǵdarlamaları arqalı qollap-quwatlaydı. Y Combinator dúnyadaǵı eń ábelgili hám eń tabıslı startap-akseleratorlardan biri esaplanadı. (Y Combinator)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{web deregi | url =https://www.ycombinator.com/|bet=Y Combinator}}&lt;/ref&gt;

== Tarıyxı ==
Y Combinator 2005-jılı '''Paul Graham''', Jessica Livingston, Robert Tappan Morris hám Trevor Blackwell tárepinen negizlengen. Dáslep kompaniya Massachusettste jumısın baslap, keyin Kaliforniyanıń Silicon Valley aymaǵına kóship ótken. (Y Combinator)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Iskerligi ==
Y Combinator jılına birneshe ret '''batch''' dep atalatugın baǵdarlamalar ótkeredi. Startaplar ashıq konkurs arqalı tańlanadı. Tańlanǵan komandalar birneshe ay dawamında mentorlıq, biznes boyınsha keńesler hám investiciya aladı.

Baǵdarlamanıń sońında '''Demo Day''' ótkeriledi. Bul kúni startaplar óz jobaların investorlar, venchur fondları hám biznes perishtelerine (''angel investors'') tanıstıradı. (Y Combinator)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Investiciya modeli ==
Y Combinator tańlanǵan hár bir startapqa bastapqı investiciya usınadı. Bul qarjı kompaniyanı rawajlandırıw, ónimdi bazarǵa shıǵarıw hám komandanı keńeytiw ushın qollanıladı. Investiciya şartları waqıt ótiwi menen ózgerip turadı hám rásmiy saytında jariyalanadı. (Y Combinator)

== Belgili kompaniyalar ==
Y Combinator qollap-quwatlaǵan kóplegen startaplar keyin dúnyajúzilik kompaniyalarǵa aynaldı. Solardıń ishinde:

* [https://www.airbnb.com/ Airbnb]
* [https://www.dropbox.com/ Dropbox]
* [https://stripe.com/ Stripe]
* [https://www.reddit.com/ Reddit]

== Y Combinatorda qaraqalpaqstanlı startapper joybarı ==
Qaraqalpaqstanlı jas tiykarshı Beknazar Abdikamalovtıń '''Speko''' '''[https://www.linkedin.com/school/y-combinator/posts/?feedView=all]''' atlı platforması eń abıraylı Y Combinator akseleratorına qabıl etildi.[https://www.uzdaily.uz/en/uzbek-ai-startup-speko-joins-y-combinator-accelerator/]

== Qarańız ==

* [[Startap]]
* [[Venchur kapitalı]]
* [[Biznes-inkubator]]
* [[Akselerator]]
* [[Silicon Valley Bank|Silicon Valley]]

== Derekler ==

# Y Combinator. ''Official Website''.
# Y Combinator. ''The YC Deal''.
# Graham, Paul. ''Essays on Startups''.
# Crunchbase. ''Y Combinator Profile''.</text>
      <sha1>p247ere6jya4vnzaes5ma40pvi64lnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trojan (brend)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47773</id>
    <revision>
      <id>265621</id>
      <parentid>265581</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T21:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>265621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5975" sha1="8e55mn3jo3s4v8g2j6ubzk8ar2urcp7" xml:space="preserve">
'''Trojan''' — Church &amp; Dwight Company kompaniyası tárepinen islep shıǵarılatuǵın [[Prezervativ|prezervativler]] hám jınıslıq maylaw qurallarınıń brend ataması. Trojan prezervativlerin 1910-jılları [[Nyu-York]] qalasına kóshkennen keyin Merl Leland Yangs baslaǵan. Yangsqa shekemgi tiykarǵı prezervativ óndiriwshi 1880-jıllardan baslap haywanlardıń isheklerinen prezervativ islegen Yulius Shmid edi&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Devices and Desires: A History of Contraceptives in America}}&lt;/ref&gt;.

2006-jılǵı jaǵday boyınsha AQSH dárixanalarında satıp alınǵan prezervativlerdiń 70,5%-i Trojan brendine tiyisli&lt;ref name=&quot;slate&quot;&gt;{{Web deregi| url =http://www.slate.com/id/2150552/|bet=The Other Trojan War – What's the best-selling condom in America?|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120109065741/http://www.slate.com/articles/arts/number_1/2006/09/the_other_trojan_war.html|arxivsáne= 2012-jıl 9-yanvar |avtor=Koerner|at=Brendan|sáne= 2006-jıl 29-sentyabr |jumıs=Slate}}&lt;/ref&gt;.

== Brend tariyxı ==
Trojan prezervativlerin birinshi ret 1916-jılı Merl Leland Yangs óziniń Fay and Youngs kompaniyası arqalı óndirdi, ol 1919-jılı Youngs Rubber Corporation bolıp ózgertildi. Youngs Rubber Corporation Trojan shleminiń súwreti bar Trojan brendli prezervativlerin birinshi ret usındı&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Tone|first=Andrea|title=Devices and Desires: A History of Contraceptives in America}}&lt;/ref&gt;. Trojan prezervativlerdi reklamalawdı 1927-jılı farmacevtlerge arnalǵan tarawlıq jurnalda ornalastırılǵan reklama arqalı basladı&lt;ref name=&quot;Times&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/06/18/business/media/18adcol.html|title=Pigs With Cellphones, but No Condoms|first=Andrew Adam|last=Newman|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=28 April 2009|date=18 June 2007}}&lt;/ref&gt;.

1930-jılǵa kelip lateks tiykarındaǵı materiallar paydalanıldı. Lateks burın paydalanılǵan rezinaǵa qaraǵanda arzanıraq boldı, sonıń menen birge keselliklerden hám júklilikten qorǵawdı támiyinledi. Material ózgerisi jaramlılıq múddetin úsh ay menen salıstırǵanda bes jılǵa deyin uzartıwǵa imkaniyat berdi&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Humble Little Condom: A History|publisher=Prometheus Books}}&lt;/ref&gt;. 2009-jılǵı jaǵday boyınsha Trojan prezervativlerdiń 30 túrli sortın shıǵaradı&lt;ref name=&quot;Church&quot;&gt;{{Web deregi| url =http://www.trojancondoms.com/Resources/AboutUs.aspx|bet=About Trojan Condoms|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100528123304/http://www.trojancondoms.com/Resources/AboutUs.aspx|arxivsáne= 2010-jıl 28-may |baspaxana=Church &amp; Dwight Co., Inc.|qaralǵan sáne= 2009-jıl 28-aprel }}&lt;/ref&gt;.

Basqa brendlerden ayırmashılıǵı, Trojan ayırım prezervativlerin Amerika Qurama Shtatlarında óndiredi. Church and Dwight kompaniyasınıń Saut Chesterfildtegi (Virdjiniya shtatı) 1851 Touchstone Dr da jaylasqan zavodı bar. Obektti 1988-jılı Safetex Corp. kompaniyası Saxon prezervativlerin óndiriw ushın salǵan. 1990-jıllardıń ortasında sol waqıtta Carter-Wallace-qa tiyisli bolǵan Trojan jańa óndirislik obekt izledi. Safetex óziniń Chesterfildtegi zavodın jabatuǵının xabarladı. Carter-Wallace zavodtı 1995-jılı satıp alıp, onı dáslepki kóleminen úsh eseden aslamǵa keńeytip, modernizaciyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =https://m.styleweekly.com/richmond/chesterfields-trojan-condom-plant-announces-expansion/Content?oid=20037718|bet=Chesterfield's Trojan Condom Plant Announces Expansion|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230605165950/https://m.styleweekly.com/richmond/chesterfields-trojan-condom-plant-announces-expansion/Content?oid=20037718|arxivsáne= 2023-jıl 5-iyun |sáne= 2023-jıl 9-may |til=en-us|jumıs=Style Weekly|qaralǵan sáne= 2023-jıl 10-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

2023-jıldıń may ayında Church and Dwight óziniń Chesterfildtegi óndirislik zavodın 27 million dollarǵa keńeytetuǵının xabarladı, onda olar xosh iyisti arttıratuǵın innovaciyalıq kir juwıw ónimin shıǵarıwdı jobalastırmaqta.

== Izertlewler ==
2006-jıldan baslap Trojan Amerika Qurama Shtatları boyınsha kolledjler hám universitet kampuslarında studentlerge bar bolǵan jınıslıq salamatlıq resurslarınıń hár jılǵı reytingi — Jınıslıq salamatlıq tuwralı esabat kartochkasın ótkermekte. Túrli Bowl Championship Series konferenciyalarındaǵı 141 oqıw ornınıń studentler densawlıqtı saqlaw orayları studentleriniń, prezervativler menen basqa da kontraceptivlerdiń qoljetimliligi, [[AIV]] hám [[Jınıslıq jol menen juǵatuǵın infekciya|JJJI]]-ǵa test tapsırıw, studentler qatarlaslar toparları, jınıslıq zorlıq-zombılıq baǵdarlamaları menen resursları, sonday-aq veb-sayttıń paydalanıwǵa qolaylılıǵı sıyaqlı temalar boyınsha pikirleri tiykarında bahalanadı&lt;ref&gt;{{Cite press release |title=University of Illinois Dethrones Columbia University to Take Top Spot in the 2012 Trojan Sexual Health Report Card |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/university-of-illinois-dethrones-columbia-university-to-take-top-spot-in-the-2012-trojan-sexual-health-report-card-rankings-175387711.html |access-date=21 December 2012 |publisher=Trojan Condoms |date=23 October 2012 |archive-date=18 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121118030256/http://www.prnewswire.com/news-releases/university-of-illinois-dethrones-columbia-university-to-take-top-spot-in-the-2012-trojan-sexual-health-report-card-rankings-175387711.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =http://www.trojancondoms.com/assets/pdfs/2011_SHRC.pdf|bet=2011 Sexual Health Report Card|arxivurl=https://web.archive.org/web/20111125015457/http://www.trojancondoms.com/assets/pdfs/2011_SHRC.pdf|arxivsáne= 2011-jıl 25-noyabr |baspaxana=Trojan Condoms|qaralǵan sáne= 2012-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
{{Prezervativ}}

[[Kategoriya:Prezervativ brendleri]]</text>
      <sha1>8e55mn3jo3s4v8g2j6ubzk8ar2urcp7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qáwipsiz jınıslıq qatnas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47774</id>
    <revision>
      <id>265620</id>
      <parentid>265575</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T21:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>265620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7018" sha1="g7vdrm11c9mb0y74qwlkda3gb0i5062" xml:space="preserve">'''Qáwipsiz jınıslıq qatnas''' — bul [[Jınıslıq jol menen juǵatuǵın infekciya|jınıslıq jol menen juǵatuǵın infekciyalardı]] (JJJI), ásirese [[AIV/AIJS|AIV]]-nı tasıw yamasa juqtırıw qáwpin azaytıw ushın qorǵanıw metodların yamasa kontracepciyalıq qurallardı (mısalı, [[Prezervativ|prezervativlerdi]]) paydalanatuǵın jınıslıq belsendilik&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110811054926/http://oxforddictionaries.com/definition/safe+sex Compact Oxford English Dictionary], Oxford University Press, 2009, Accessed 23 September 2009&lt;/ref&gt;. Geyde qáwipsiz seks hám qorǵalǵan jınıslıq qatnas terminleri hátte eń joqarı ónimliligi bar aldın alıw ilajlarınıń ózi barlıq itimal qáwiplerdi tolıǵı menen joq etpeytuǵının kórsetedi. Ol sonday-aq awızeki tilde JJJI qáwpin azaytıwı yamasa azaytpawı múmkin, júkliliktiń aldın alıwǵa baǵdarlanǵan metodlardı táriyiplew ushın da qollanıladı.

Qáwipsiz jınıslıq qatnas koncepciyası 1980-jılları global AIJS epidemiyasına hám, múmkin, AQSHtaǵı AIJS daǵdarısına juwap retinde payda boldı. Qáwipsiz jınıslıq qatnastı úgit-násiyatlaw házirgi waqıtta jınıslıq tárbiya menen JJJI-nıń aldın alıwdıń, ásirese [[AIV]]-tıń jańadan juǵıwın azaytıwdıń baslı maqsetleriniń biri bolıp tabıladı. Qáwipsiz jınıslıq qatnas JJJI beriliw qáwpin azaytıwǵa baǵdarlanǵan zıyanlı azaytıw strategiyası retinde qarastırıladı&lt;ref name=&quot;Who&quot;&gt;{{Web deregi| url =http://whqlibdoc.who.int/publications/2007/9789241563475_eng.pdf|bet=Global strategy for the prevention and control of sexually transmitted infections: 2006–2015. Breaking the chain of transmission|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140323122753/http://whqlibdoc.who.int/publications/2007/9789241563475_eng.pdf|arxivsáne= 2014-jıl 23-mart |jıl=2007|baspaxana=[[World Health Organization]]|qaralǵan sáne= 2011-jıl 26-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

Geypara qáwipsiz jınıslıq qatnas metodları (mısalı, [[Prezervativ|prezervativler]]) bala tuwıwdı baqlaw (kontracepciya) retinde qollanılsa da, kontracepciyanıń kóplegen túrleri JJJI-dan qorǵamaydı. Sonıń menen qatar, sherikti tańlaw hám qáwip-qáteri tómen jınıslıq minez-qulıq sıyaqlı ayırım qáwipsiz jınıslıq qatnas metodları kontracepciyanıń ónimli túrleri bolmawı múmkin.

== Tariyxı ==
Sifilis hám gonoreya sıyaqlı [[Jınıslıq jol menen juǵatuǵın infekciya|JJJA]]-nıń aldın alıw strategiyaları ásirler dawamında ómir súrgenine hám «qáwipsiz jınıslıq qatnas» termini inglis tilinde 1930-jılları bar bolǵanına qaramastan, bul terminniń JJJA juqtırıw qáwpin azaytıwǵa baylanıslı qollanılıwı Amerika Qurama Shtatlarında 1980-jıllardıń ortasına tuwrı keledi. Ol [[AIV/AIJS]] daǵdarısına juwap retinde payda boldı&lt;ref&gt;{{cite magazine |vauthors=Stephey MJ |title=A Brief History of Safe Sex |url=http://content.time.com/time/health/article/0,8599,1866044,00.html |magazine=Time |access-date=14 September 2018 |date=11 December 2008 |quote=In the 1540s, an Italian doctor named Gabriele Fallopius — the same man who discovered and subsequently named the Fallopian tubes of the female anatomy — wrote about syphilis, advocating the use of layered linen during intercourse for more &quot;adventurous&quot; (read: promiscuous) men. Legendary lover Casanova wrote about his pitfalls with medieval condoms made of dried sheep gut, referring to them as &quot;dead skins&quot; in his memoir. Even so, condoms made of animal intestine — known as &quot;French letters&quot; in England and la capote anglaise (English riding coats) in France — remained popular for centuries, though always expensive and never easy to obtain, meaning the devices were often reused. |archive-date=10 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610155633/http://content.time.com/time/health/article/0,8599,1866044,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;phrases.org.uk&quot;&gt;{{web deregi | bet =The meaning and origin of the expression: Safe sex | url =https://www.phrases.org.uk/meanings/309375.html |website=The Phrase Finder | qaralǵan sáne = 2018-jıl 14-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

JJJA qáwpin azaytıw forması retindegi qáwipsiz jınıslıq qatnas jurnalistikada 1984-jılı Ullı Britaniyanıń The Daily Intelligencer basılımında payda boldı: «Maqset — shama menen 50 million adamǵa qáwipsiz jınıslıq qatnas hám AIJS tuwralı aǵartıwshılıq xabarlar tarqatıw»&lt;ref name=&quot;phrases.org.uk&quot; /&gt;.

Jeke adamlar qáwipsiz jınıslıq qatnas terminin júklilikten de, AIV/AIJS yamasa basqa JJJA beriliwinen de qorǵanıw mánisinde qollanǵanı menen, bul termin AIV/AIJS epidemiyasına juwap retinde dúnyaǵa keldi&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Blair TR | title = Safe Sex in the 1970s: Community Practitioners on the Eve of AIDS | journal = American Journal of Public Health | volume = 107 | issue = 6 | pages = 872–879 | date = June 2017 | pmid = 28426312 | pmc = 5425850 | doi = 10.2105/AJPH.2017.303704 }}&lt;/ref&gt;.

Bir jıldan keyin usı termin The New York Times maqalasında payda boldı. Bul maqalada qánigelerdiń kópshiligi AIJS penen awıratuǵın nawqaslarǵa qáwipsiz jınıslıq qatnas penen shuǵıllanıwǵa keńes beretuǵını ayrıqsha aytıldı. Koncepciya jınıslıq sherikler sanın sheklewdi, profilaktikalıq qurallardı paydalanıwdı, dene suyıqlıqlarınıń almasıwına jol bermewdi hám qáwipli jınıslıq minez-qulıqqa iytermeleytuǵın dárilerdi qollanıwdan bas tartıwdı qamtıdı&lt;ref name=&quot;A&quot;&gt;{{web deregi | url =http://www.csuchico.edu/cjhp/4/1/109-118-moskowitz.pdf| arxivurl =https://web.archive.org/web/20060812073450/http://www.csuchico.edu/cjhp/4/1/109-118-moskowitz.pdf| arxivsáne = 2006-jıl 12-avgust | bet =How Do Californians Define Safe Sex?| qaralǵan sáne = 2010-jıl 28-iyul }}&lt;/ref&gt;. Sonıń menen qatar, 1985-jılı «Jınıslıq juwapkershilik koaliciyası» birinshi qáwipsiz jınıslıq qatnas qaǵıydaların belgiledi&lt;ref&gt;{{cite news | vauthors = Gross J |title= Homosexuals Stepping Up AIDS Education  |url= https://www.nytimes.com/1985/09/22/nyregion/homosexuals-stepping-up-aids-education.html |access-date=26 September 2021 |work=The New York Times |date=22 September 1985}}&lt;/ref&gt;.

Qáwipsiz jınıslıq qatnas termini 1986-jılı ulıwma xalıqqa tarqaldı. Kolledj studentleri arasında qáwipsiz jınıslıq qatnas usılların úgit-násiyatlaw ushın túrli baǵdarlamalar tayarlandı. Bul baǵdarlamalar [[Prezervativ|prezervativti]] paydalanıwdı, sheriktiń jınıslıq tariyxın jaqsıraq biliwdi hám jınıslıq sherikler sanın sheklewdi úgit-násiyatlawǵa baǵdarlandı.&lt;ref name=&quot;A&quot; /&gt;.

1997-jılı bul másele boyınsha qánigeler prezervativlerdi qollanıwdı eń qoljetimli qáwipsiz jınıslıq qatnas metodı (tıyım salıwdan basqa) retinde úgit-násiyatlap, prezervativlerdi kórsetetuǵın televidenie reklamaların shıǵarıwǵa shaqırdı.

== Derekler ==
{{Derekler}}

{{Prezervativ}}</text>
      <sha1>g7vdrm11c9mb0y74qwlkda3gb0i5062</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı talqılawı:M0tty</title>
    <ns>3</ns>
    <id>47789</id>
    <revision>
      <id>265598</id>
      <timestamp>2026-08-04T13:55:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Xosh keldińiz!</comment>
      <origin>265598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5692" sha1="3au9san9350d321q0j6snbp1q1gslan" xml:space="preserve">== Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz.

Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz.

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes.

Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar.

Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi.

Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{redaktorlanbaqta}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. 

Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]]
|}
--[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 13:55, 2026-jıl 4-avgust (UTC)</text>
      <sha1>3au9san9350d321q0j6snbp1q1gslan</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Programmalıq támiynat atı menen atalǵan Wikipedia kategoriyaları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>47790</id>
    <revision>
      <id>265602</id>
      <timestamp>2026-08-04T16:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «__HIDDENCAT__  [[Kategoriya:Programmalıq támiynat|Ω]] [[Kategoriya:Ǵalaba xabar quralları atı menen atalatuǵın Wikipedia kategoriyaları|Programmalıq támiynat]]»</comment>
      <origin>265602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="170" sha1="hstvcyl0v15akmmcm6pmzywtm3m87dl" xml:space="preserve">__HIDDENCAT__

[[Kategoriya:Programmalıq támiynat|Ω]]
[[Kategoriya:Ǵalaba xabar quralları atı menen atalatuǵın Wikipedia kategoriyaları|Programmalıq támiynat]]</text>
      <sha1>hstvcyl0v15akmmcm6pmzywtm3m87dl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Programmalıq támiynat</title>
    <ns>14</ns>
    <id>47791</id>
    <revision>
      <id>265606</id>
      <timestamp>2026-08-04T16:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «{{Commons kategoriya|Software}} {{main|Programmalıq támiynat}}  Bul [[Wikipedia:Kategoriya|kategoriya]] tómendegi kategoriyalardı óz ishine alatuǵın '''[[programmalıq támiynat]]tıń''' (SW) barlıq aspektlerine arnalǵan: *[[:Kategoriya:Qosımsha programmalıq támiynat|Qosımsha programmalıq támiynat]] ([[qosımsha programmalıq támiynat]]: keńse toplamları, tekst processorları, elektron kesteler h.b.) *:Kategoriya:Sistema programmalıq támiynat...»</comment>
      <origin>265606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1117" sha1="7v16dbf1mkaitseqs3bc0unlz89q8e2" xml:space="preserve">{{Commons kategoriya|Software}}
{{main|Programmalıq támiynat}}

Bul [[Wikipedia:Kategoriya|kategoriya]] tómendegi kategoriyalardı óz ishine alatuǵın '''[[programmalıq támiynat]]tıń''' (SW) barlıq aspektlerine arnalǵan:
*[[:Kategoriya:Qosımsha programmalıq támiynat|Qosımsha programmalıq támiynat]] ([[qosımsha programmalıq támiynat]]: keńse toplamları, tekst processorları, elektron kesteler h.b.)
*[[:Kategoriya:Sistema programmalıq támiynat|Sistema programmalıq támiynat]] ([[sistema programmalıq támiynat]]: operaciyalıq sistemalar, qurılma drayverleri, jumıs stolı ortalıqları h.b.)
*[[:Kategoriya:Programmalastırıw quralları|Programmalastırıw quralları]] ([[programmalastırıw quralları]]: assemblerler, kompilatorlar, linkerler h.b.)

Bulardıń dáslepki ekewi kompyuterlerde programmalıq támiynattı iske túsiriwge (yaǵnıy kompyuterlerden ámelde paydalanıwǵa) arnalǵan, al sońǵısı birinshi gezde programmalıq támiynattı islep shıǵıwǵa arnalǵan.

[[Kategoriya:Informatika]]
[[Kategoriya:Cifrlı media]]
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring| ]]</text>
      <sha1>7v16dbf1mkaitseqs3bc0unlz89q8e2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kontracepciya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47792</id>
    <revision>
      <id>265618</id>
      <timestamp>2026-08-04T20:25:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «'''Tuwıwdı baqlaw''', sonday-aq '''kontracepciya''', '''ekiqabatlıqqa qarsı''' hám '''fertillikti baqlaw''' — bul ekiqabatlıqtıń aldın alıw ushın usıllardı yamasa qurılmalardı paydalanıw[&lt;ref&gt;{{cite web|title=Definition of Birth control|url=http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=53351|work=MedicineNet|access-date=August 9, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120806234913/http://www.medterms.com/script/mai...»</comment>
      <origin>265618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12893" sha1="o01tyng5nf8npnsr5smlg16xx8xq7ly" xml:space="preserve">'''Tuwıwdı baqlaw''', sonday-aq '''kontracepciya''', '''ekiqabatlıqqa qarsı''' hám '''fertillikti baqlaw''' — bul ekiqabatlıqtıń aldın alıw ushın usıllardı yamasa qurılmalardı paydalanıw[&lt;ref&gt;{{cite web|title=Definition of Birth control|url=http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=53351|work=MedicineNet|access-date=August 9, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120806234913/http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=53351|archive-date=August 6, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schreiber |first1=Courtney A. |last2=Barnhart |first2=Kurt |title=Yen &amp; Jaffe's Reproductive Endocrinology |date=2014 |publisher=[[Saunders (imprint)|Saunders]] |isbn=978-1-4557-2758-2 |pages=890–908.e3 |chapter-url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B9781455727582000366 |chapter=Chapter 36 - Contraception|edition=Seventh }}&lt;/ref&gt;. Bosanıwdı baqlaw áyyemgi zamannan berli qollanılmaqta, biraq tuwıwdı baqlawdıń ónimli hám de qáwipsiz metodları tek XX ásirde ǵana qoljetimli boldı. Adamnıń bosanıwın qadaǵalawdı jobalaw, qoljetimli etiw hám paydalanıw shańaraqtı jobalaw dep ataladı&lt;ref name=&quot;Hopkins2010&quot;&gt;{{cite book| vauthors = Hanson SJ, Burke AE |year=2010|chapter=Fertility control: contraception, sterilization, and abortion|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4Sg5sXyiBvkC&amp;pg=PR232| veditors = Hurt KJ, Guile MW, Bienstock JL, Fox HE, Wallach EE |title=The Johns Hopkins manual of gynecology and obstetrics|edition=4th|location=Philadelphia|publisher=Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams &amp; Wilkins|pages=382–395|isbn=978-1-60547-433-5}}&lt;/ref&gt;. Ayırım mádeniyatlar kontracepciyanı baqlawdı morallıq, diniy yamasa siyasiy jaqtan jaǵımsız dep esaplaytuǵınlıqtan, oǵan qoljetimlilikti shekleydi yamasa maqullamaydı.

[[Dúnya júzilik densawlıqtı saqlaw shólkemi]] hám AQSH Keselliklerdi baqlaw hám aldın alıw orayları belgili bir medicinalıq jaǵdayları bar hayallar arasında bala tuwıwdı baqlaw metodlarınıń qáwipsizligi boyınsha kórsetpeler beredi&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Medical eligibility criteria for contraceptive use |publisher= World Health Organization|year=2015|isbn=978-92-4-154915-8|edition=Fifth|location=Geneva, Switzerland|oclc=932048744}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Curtis KM, Tepper NK, Jatlaoui TC, Berry-Bibee E, Horton LG, Zapata LB, Simmons KB, Pagano HP, Jamieson DJ, Whiteman MK | display-authors = 6 | title = U.S. Medical Eligibility Criteria for Contraceptive Use, 2016 | language = en-us | journal = MMWR. Recommendations and Reports | volume = 65 | issue = 3 | pages = 1–103 | date = July 2016 | pmid = 27467196 | doi = 10.15585/mmwr.rr6503a1 | url = https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/65/rr/rr6503a1.htm | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;. Kontracepciyanıń eń ónimli usılları — erkeklerdegi vazektomiya hám hayallardaǵı jatır trubaların baylaw arqalı sterilizaciyalaw, jatır ishindegi spirallar (JIS) hám implantaciyalanatuǵın kontracepciya&lt;ref name=&quot;WHO_FP2011&quot; /&gt;. Sonnan keyin kontraceptivlik tabletkalardı, plastırlardı, vaginal saqıynalardı hám inekciyalardı qamtıytuǵın birqatar gormonǵa tiykarlanǵan usıllar kiredi&lt;ref name=&quot;WHO_FP2011&quot; /&gt;. Salıstırmalı túrde ónimliligi tómen usıllarǵa [[Prezervativ|prezervativler]], diafragmalar sıyaqlı fizikalıq bógetler hám fertillikti baqlaw (tábiyiy) metodları kiredi&lt;ref name=&quot;WHO_FP2011&quot; /&gt;.Eń nátiyjesiz usıllar — spermicidler hám eyakulyaciya aldında erkektiń jınıslıq qatnastı úziwi&lt;ref name=&quot;WHO_FP2011&quot; /&gt;. Sterilizaciya júdá ónimli bolǵanı menen, ádette qaytımsız bolıp tabıladı; barlıq basqa usıllar qaytımlı, olardıń kópshiligin toqtatqan waqıtta qayta qálpine keledi&lt;ref name=&quot;WHO_FP2011&quot;&gt;{{cite book|author=World Health Organization Department of Reproductive Health and Research|title=Family planning: A global handbook for providers: Evidence-based guidance developed through worldwide collaboration|year=2011|publisher=WHO and Center for Communication Programs|location=Geneva|isbn=978-0-9788563-7-3|url=http://www.fphandbook.org/sites/default/files/hb_english_2012.pdf|edition=Rev. and Updated|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054335/http://www.fphandbook.org/sites/default/files/hb_english_2012.pdf|archive-date=September 21, 2013}}&lt;/ref&gt;. Prezervativlerdi yamasa hayallar prezervativlerin paydalanıw sıyaqlı [[qáwipsiz jınıslıq qatnas]] usılları [[Jınıslıq jol menen juǵatuǵın infekciya|jınıslıq jol menen juǵatuǵın infekciyalardıń]] aldın alıwǵa da járdemlesedi&lt;ref name=&quot;pmid22423463&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Taliaferro LA, Sieving R, Brady SS, Bearinger LH | title = We have the evidence to enhance adolescent sexual and reproductive health—do we have the will? | journal = Adolescent Medicine | volume = 22 | issue = 3 | pages = 521–43, xii | date = December 2011 | pmid = 22423463 }}&lt;/ref&gt;. Kontracepciyanıń basqa metodları jınıslıq jol menen juǵatuǵın infekciyalardan qorǵamaydı&lt;ref name=&quot;pmid22341164&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Chin HB, Sipe TA, Elder R, Mercer SL, Chattopadhyay SK, Jacob V, Wethington HR, Kirby D, Elliston DB, Griffith M, Chuke SO, Briss SC, Ericksen I, Galbraith JS, Herbst JH, Johnson RL, Kraft JM, Noar SM, Romero LM, Santelli J | display-authors = 6 | title = The effectiveness of group-based comprehensive risk-reduction and abstinence education interventions to prevent or reduce the risk of adolescent pregnancy, human immunodeficiency virus, and sexually transmitted infections: two systematic reviews for the Guide to Community Preventive Services | journal = American Journal of Preventive Medicine | volume = 42 | issue = 3 | pages = 272–94 | date = March 2012 | pmid = 22341164 | doi = 10.1016/j.amepre.2011.11.006 | url = http://www.ajpmonline.org/article/S0749-3797(11)00906-8/abstract }}&lt;/ref&gt;. Operativ kontracepciya qorǵalmaǵan jınıslıq qatnastan keyin 72-den 120 saatqa shekemgi aralıqta qabıllansa, júkliliktiń aldın alıwı múmkin&lt;ref name=&quot;Gizzo2012&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Gizzo S, Fanelli T, Di Gangi S, Saccardi C, Patrelli TS, Zambon A, Omar A, D'Antona D, Nardelli GB | display-authors = 6 | title = Nowadays which emergency contraception? Comparison between past and present: latest news in terms of clinical efficacy, side effects and contraindications | journal = Gynecological Endocrinology | volume = 28 | issue = 10 | pages = 758–63 | date = October 2012 | pmid = 22390259 | doi = 10.3109/09513590.2012.662546 | s2cid = 39676240 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Selected practice recommendations for contraceptive use|date=2004|publisher=World Health Organization|location=Geneva|isbn=978-92-4-156284-3|page=13|edition=2nd|url=https://books.google.com/books?id=77hFLypBfHYC&amp;pg=RA2-PA16|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908191327/https://books.google.com/books?id=77hFLypBfHYC&amp;pg=RA2-PA16|archive-date=September 8, 2017}}&lt;/ref&gt;. Geybirewler jınıslıq qatnastan bas tartıw da balanı tuwıwdı baqlawdıń bir túri dep tartısadı, biraq tek qadaǵan etiwge tiykarlanǵan jınıslıq tárbiya bala tuwıwdı baqlaw tuwralı bilim bermese, talaplardıń saqlanbawı aqıbetinen jasóspirimler arasındaǵı júklilikti arttırıwı múmkin&lt;ref name=&quot;pmid12065267&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = DiCenso A, Guyatt G, Willan A, Griffith L | title = Interventions to reduce unintended pregnancies among adolescents: systematic review of randomised controlled trials | journal = BMJ | volume = 324 | issue = 7351 | page = 1426 | date = June 2002 | pmid = 12065267 | pmc = 115855 | doi = 10.1136/bmj.324.7351.1426 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid18923389&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Duffy K, Lynch DA, Santinelli J, Santelli J | title = Government support for abstinence-only-until-marriage education | journal = Clinical Pharmacology and Therapeutics | volume = 84 | issue = 6 | pages = 746–8 | date = December 2008 | pmid = 18923389 | doi = 10.1038/clpt.2008.188 | url = http://www.nature.com/clpt/journal/v84/n6/full/clpt2008188a.html | url-status = live | s2cid = 19499439 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081211135056/http://www.nature.com/clpt/journal/v84/n6/full/clpt2008188a.html | archive-date = December 11, 2008 | url-access = subscription }}&lt;/ref&gt;.

Rawajlanıp atırǵan mámleketlerde júklilikten saqlanǵısı keletuǵın 222 millionǵa shamalas hayal bala tuwıwdı baqlawdıń zamanagóy usılın paydalanbaydı&lt;ref name=&quot;Guttmacher2012&quot;&gt;{{cite journal|title=Costs and Benefits of Contraceptive Services: Estimates for 2012|url=http://www.guttmacher.org/pubs/AIU-2012-estimates.pdf|journal=United Nations Population Fund|page=1|date=June 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120805154133/http://www.guttmacher.org/pubs/AIU-2012-estimates.pdf|archive-date=August 5, 2012| vauthors = Singh S, Darroch JE }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid22784540&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Carr B, Gates MF, Mitchell A, Shah R | title = Giving women the power to plan their families | journal = Lancet | volume = 380 | issue = 9837 | pages = 80–82 | date = July 2012 | pmid = 22784540 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)60905-2 | url = http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60905-2/fulltext | url-status = live | s2cid = 205966410 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510203702/http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60905-2/fulltext | archive-date = May 10, 2013 | url-access = subscription }}&lt;/ref&gt;. Rawajlanıp atırǵan ellerde bala tuwıwdı baqlawdı qollanıw júklilik dáwirindegi yamasa onıń átirapındaǵı ólim-jitim sanın 40%-ke azayttı (2008-jılı shama menen 270 000 ólim-jitimniń aldı alındı) hám bala tuwıwdı baqlawǵa bolǵan tolıq talap qanaatlandırılsa, 70%-tiń aldın alıwǵa bolar edi&lt;ref name=&quot;pmid22784533&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Cleland J, Conde-Agudelo A, Peterson H, Ross J, Tsui A | title = Contraception and health | journal = Lancet | volume = 380 | issue = 9837 | pages = 149–156 | date = July 2012 | pmid = 22784533 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)60609-6 | s2cid = 9982712 | author5-link = Amy Tsui }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid22784531&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Ahmed S, Li Q, Liu L, Tsui AO | title = Maternal deaths averted by contraceptive use: an analysis of 172 countries | journal = Lancet | volume = 380 | issue = 9837 | pages = 111–125 | date = July 2012 | pmid = 22784531 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)60478-4 | url = http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60478-4/fulltext | url-status = live | s2cid = 25724866 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510214305/http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60478-4/fulltext | archive-date = May 10, 2013 | url-access = subscription }}&lt;/ref&gt;. Júklilikler arasındaǵı waqıttı uzartıw arqalı bala tuwıwdı baqlaw eresek hayallardıń bosanıw nátiyjelerin hám olardıń balalarınıń aman qalıwın jaqsarta aladı&lt;ref name=&quot;pmid22784533&quot; /&gt;. Rawajlanıp atırǵan mámleketlerde hayallardıń tabısı, aktivleri hám salmaǵı, sonday-aq olardıń balalarınıń bilim alıwı menen densawlıǵı tuwıwdı baqlawǵa qoljetimliliktiń artıwı menen jaqsılanadı&lt;ref name=&quot;pmid22784535&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Canning D, Schultz TP | title = The economic consequences of reproductive health and family planning | journal = Lancet | volume = 380 | issue = 9837 | pages = 165–171 | date = July 2012 | pmid = 22784535 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)60827-7 | url = http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60827-7/fulltext | url-status = live | s2cid = 39280999 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130602231028/http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60827-7/fulltext | archive-date = June 2, 2013 | url-access = subscription }}&lt;/ref&gt;. Bala tuwıwdı baqlaw ekonomikalıq ósimdi arttıradı, óytkeni asırawındaǵı balalar azayadı, jumıs kúshine hayallar kóbirek qatnasadı hám/yamasa jetispeytuǵın resurslar az paydalanıladı&lt;ref name=&quot;pmid22784535&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;pmid22784542&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Van Braeckel D, Temmerman M, Roelens K, Degomme O | title = Slowing population growth for wellbeing and development | journal = Lancet | volume = 380 | issue = 9837 | pages = 84–85 | date = July 2012 | pmid = 22784542 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)60902-7 | url = http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60902-7/fulltext | url-status = live | s2cid = 10015998 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510213023/http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60902-7/fulltext | archive-date = May 10, 2013 | url-access = subscription }}&lt;/ref&gt;.
== Derekler ==
{{Derekler}}</text>
      <sha1>o01tyng5nf8npnsr5smlg16xx8xq7ly</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265680</id>
      <parentid>265618</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T07:05:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>qosımshalar</comment>
      <origin>265680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13037" sha1="47y9xw2mbm8zsshpzqxrfpo0501r0yq" xml:space="preserve">[[File:Contraception – How to Prevent Unwanted Pregnancy.webm|thumb|upright=1.3|Qálemegen hámiledarlıqtıń aldın alıw boyınsha video]]
'''Tuwıwdı baqlaw''', sonday-aq '''kontracepciya''', '''ekiqabatlıqqa qarsı''' hám '''fertillikti baqlaw''' — bul ekiqabatlıqtıń aldın alıw ushın usıllardı yamasa qurılmalardı paydalanıw[&lt;ref&gt;{{cite web|title=Definition of Birth control|url=http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=53351|work=MedicineNet|access-date=August 9, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120806234913/http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=53351|archive-date=August 6, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schreiber |first1=Courtney A. |last2=Barnhart |first2=Kurt |title=Yen &amp; Jaffe's Reproductive Endocrinology |date=2014 |publisher=[[Saunders (imprint)|Saunders]] |isbn=978-1-4557-2758-2 |pages=890–908.e3 |chapter-url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B9781455727582000366 |chapter=Chapter 36 - Contraception|edition=Seventh }}&lt;/ref&gt;. Bosanıwdı baqlaw áyyemgi zamannan berli qollanılmaqta, biraq tuwıwdı baqlawdıń ónimli hám de qáwipsiz metodları tek XX ásirde ǵana qoljetimli boldı. Adamnıń bosanıwın qadaǵalawdı jobalaw, qoljetimli etiw hám paydalanıw shańaraqtı jobalaw dep ataladı&lt;ref name=&quot;Hopkins2010&quot;&gt;{{cite book| vauthors = Hanson SJ, Burke AE |year=2010|chapter=Fertility control: contraception, sterilization, and abortion|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4Sg5sXyiBvkC&amp;pg=PR232| veditors = Hurt KJ, Guile MW, Bienstock JL, Fox HE, Wallach EE |title=The Johns Hopkins manual of gynecology and obstetrics|edition=4th|location=Philadelphia|publisher=Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams &amp; Wilkins|pages=382–395|isbn=978-1-60547-433-5}}&lt;/ref&gt;. Ayırım mádeniyatlar kontracepciyanı baqlawdı morallıq, diniy yamasa siyasiy jaqtan jaǵımsız dep esaplaytuǵınlıqtan, oǵan qoljetimlilikti shekleydi yamasa maqullamaydı.

[[Dúnya júzilik densawlıqtı saqlaw shólkemi]] hám AQSH Keselliklerdi baqlaw hám aldın alıw orayları belgili bir medicinalıq jaǵdayları bar hayallar arasında bala tuwıwdı baqlaw metodlarınıń qáwipsizligi boyınsha kórsetpeler beredi&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Medical eligibility criteria for contraceptive use |publisher= World Health Organization|year=2015|isbn=978-92-4-154915-8|edition=Fifth|location=Geneva, Switzerland|oclc=932048744}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Curtis KM, Tepper NK, Jatlaoui TC, Berry-Bibee E, Horton LG, Zapata LB, Simmons KB, Pagano HP, Jamieson DJ, Whiteman MK | display-authors = 6 | title = U.S. Medical Eligibility Criteria for Contraceptive Use, 2016 | language = en-us | journal = MMWR. Recommendations and Reports | volume = 65 | issue = 3 | pages = 1–103 | date = July 2016 | pmid = 27467196 | doi = 10.15585/mmwr.rr6503a1 | url = https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/65/rr/rr6503a1.htm | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;. Kontracepciyanıń eń ónimli usılları — erkeklerdegi vazektomiya hám hayallardaǵı jatır trubaların baylaw arqalı sterilizaciyalaw, jatır ishindegi spirallar (JIS) hám implantaciyalanatuǵın kontracepciya&lt;ref name=&quot;WHO_FP2011&quot; /&gt;. Sonnan keyin kontraceptivlik tabletkalardı, plastırlardı, vaginal saqıynalardı hám inekciyalardı qamtıytuǵın birqatar gormonǵa tiykarlanǵan usıllar kiredi&lt;ref name=&quot;WHO_FP2011&quot; /&gt;. Salıstırmalı túrde ónimliligi tómen usıllarǵa [[Prezervativ|prezervativler]], diafragmalar sıyaqlı fizikalıq bógetler hám fertillikti baqlaw (tábiyiy) metodları kiredi&lt;ref name=&quot;WHO_FP2011&quot; /&gt;.Eń nátiyjesiz usıllar — spermicidler hám eyakulyaciya aldında erkektiń jınıslıq qatnastı úziwi&lt;ref name=&quot;WHO_FP2011&quot; /&gt;. Sterilizaciya júdá ónimli bolǵanı menen, ádette qaytımsız bolıp tabıladı; barlıq basqa usıllar qaytımlı, olardıń kópshiligin toqtatqan waqıtta qayta qálpine keledi&lt;ref name=&quot;WHO_FP2011&quot;&gt;{{cite book|author=World Health Organization Department of Reproductive Health and Research|title=Family planning: A global handbook for providers: Evidence-based guidance developed through worldwide collaboration|year=2011|publisher=WHO and Center for Communication Programs|location=Geneva|isbn=978-0-9788563-7-3|url=http://www.fphandbook.org/sites/default/files/hb_english_2012.pdf|edition=Rev. and Updated|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054335/http://www.fphandbook.org/sites/default/files/hb_english_2012.pdf|archive-date=September 21, 2013}}&lt;/ref&gt;. Prezervativlerdi yamasa hayallar prezervativlerin paydalanıw sıyaqlı [[qáwipsiz jınıslıq qatnas]] usılları [[Jınıslıq jol menen juǵatuǵın infekciya|jınıslıq jol menen juǵatuǵın infekciyalardıń]] aldın alıwǵa da járdemlesedi&lt;ref name=&quot;pmid22423463&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Taliaferro LA, Sieving R, Brady SS, Bearinger LH | title = We have the evidence to enhance adolescent sexual and reproductive health—do we have the will? | journal = Adolescent Medicine | volume = 22 | issue = 3 | pages = 521–43, xii | date = December 2011 | pmid = 22423463 }}&lt;/ref&gt;. Kontracepciyanıń basqa metodları jınıslıq jol menen juǵatuǵın infekciyalardan qorǵamaydı&lt;ref name=&quot;pmid22341164&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Chin HB, Sipe TA, Elder R, Mercer SL, Chattopadhyay SK, Jacob V, Wethington HR, Kirby D, Elliston DB, Griffith M, Chuke SO, Briss SC, Ericksen I, Galbraith JS, Herbst JH, Johnson RL, Kraft JM, Noar SM, Romero LM, Santelli J | display-authors = 6 | title = The effectiveness of group-based comprehensive risk-reduction and abstinence education interventions to prevent or reduce the risk of adolescent pregnancy, human immunodeficiency virus, and sexually transmitted infections: two systematic reviews for the Guide to Community Preventive Services | journal = American Journal of Preventive Medicine | volume = 42 | issue = 3 | pages = 272–94 | date = March 2012 | pmid = 22341164 | doi = 10.1016/j.amepre.2011.11.006 | url = http://www.ajpmonline.org/article/S0749-3797(11)00906-8/abstract }}&lt;/ref&gt;. Operativ kontracepciya qorǵalmaǵan jınıslıq qatnastan keyin 72-den 120 saatqa shekemgi aralıqta qabıllansa, júkliliktiń aldın alıwı múmkin&lt;ref name=&quot;Gizzo2012&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Gizzo S, Fanelli T, Di Gangi S, Saccardi C, Patrelli TS, Zambon A, Omar A, D'Antona D, Nardelli GB | display-authors = 6 | title = Nowadays which emergency contraception? Comparison between past and present: latest news in terms of clinical efficacy, side effects and contraindications | journal = Gynecological Endocrinology | volume = 28 | issue = 10 | pages = 758–63 | date = October 2012 | pmid = 22390259 | doi = 10.3109/09513590.2012.662546 | s2cid = 39676240 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Selected practice recommendations for contraceptive use|date=2004|publisher=World Health Organization|location=Geneva|isbn=978-92-4-156284-3|page=13|edition=2nd|url=https://books.google.com/books?id=77hFLypBfHYC&amp;pg=RA2-PA16|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908191327/https://books.google.com/books?id=77hFLypBfHYC&amp;pg=RA2-PA16|archive-date=September 8, 2017}}&lt;/ref&gt;. Geybirewler jınıslıq qatnastan bas tartıw da balanı tuwıwdı baqlawdıń bir túri dep tartısadı, biraq tek qadaǵan etiwge tiykarlanǵan jınıslıq tárbiya bala tuwıwdı baqlaw tuwralı bilim bermese, talaplardıń saqlanbawı aqıbetinen jasóspirimler arasındaǵı júklilikti arttırıwı múmkin&lt;ref name=&quot;pmid12065267&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = DiCenso A, Guyatt G, Willan A, Griffith L | title = Interventions to reduce unintended pregnancies among adolescents: systematic review of randomised controlled trials | journal = BMJ | volume = 324 | issue = 7351 | page = 1426 | date = June 2002 | pmid = 12065267 | pmc = 115855 | doi = 10.1136/bmj.324.7351.1426 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid18923389&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Duffy K, Lynch DA, Santinelli J, Santelli J | title = Government support for abstinence-only-until-marriage education | journal = Clinical Pharmacology and Therapeutics | volume = 84 | issue = 6 | pages = 746–8 | date = December 2008 | pmid = 18923389 | doi = 10.1038/clpt.2008.188 | url = http://www.nature.com/clpt/journal/v84/n6/full/clpt2008188a.html | url-status = live | s2cid = 19499439 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081211135056/http://www.nature.com/clpt/journal/v84/n6/full/clpt2008188a.html | archive-date = December 11, 2008 | url-access = subscription }}&lt;/ref&gt;.

Rawajlanıp atırǵan mámleketlerde júklilikten saqlanǵısı keletuǵın 222 millionǵa shamalas hayal bala tuwıwdı baqlawdıń zamanagóy usılın paydalanbaydı&lt;ref name=&quot;Guttmacher2012&quot;&gt;{{cite journal|title=Costs and Benefits of Contraceptive Services: Estimates for 2012|url=http://www.guttmacher.org/pubs/AIU-2012-estimates.pdf|journal=United Nations Population Fund|page=1|date=June 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120805154133/http://www.guttmacher.org/pubs/AIU-2012-estimates.pdf|archive-date=August 5, 2012| vauthors = Singh S, Darroch JE }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid22784540&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Carr B, Gates MF, Mitchell A, Shah R | title = Giving women the power to plan their families | journal = Lancet | volume = 380 | issue = 9837 | pages = 80–82 | date = July 2012 | pmid = 22784540 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)60905-2 | url = http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60905-2/fulltext | url-status = live | s2cid = 205966410 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510203702/http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60905-2/fulltext | archive-date = May 10, 2013 | url-access = subscription }}&lt;/ref&gt;. Rawajlanıp atırǵan ellerde bala tuwıwdı baqlawdı qollanıw júklilik dáwirindegi yamasa onıń átirapındaǵı ólim-jitim sanın 40%-ke azayttı (2008-jılı shama menen 270 000 ólim-jitimniń aldı alındı) hám bala tuwıwdı baqlawǵa bolǵan tolıq talap qanaatlandırılsa, 70%-tiń aldın alıwǵa bolar edi&lt;ref name=&quot;pmid22784533&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Cleland J, Conde-Agudelo A, Peterson H, Ross J, Tsui A | title = Contraception and health | journal = Lancet | volume = 380 | issue = 9837 | pages = 149–156 | date = July 2012 | pmid = 22784533 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)60609-6 | s2cid = 9982712 | author5-link = Amy Tsui }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid22784531&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Ahmed S, Li Q, Liu L, Tsui AO | title = Maternal deaths averted by contraceptive use: an analysis of 172 countries | journal = Lancet | volume = 380 | issue = 9837 | pages = 111–125 | date = July 2012 | pmid = 22784531 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)60478-4 | url = http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60478-4/fulltext | url-status = live | s2cid = 25724866 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510214305/http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60478-4/fulltext | archive-date = May 10, 2013 | url-access = subscription }}&lt;/ref&gt;. Júklilikler arasındaǵı waqıttı uzartıw arqalı bala tuwıwdı baqlaw eresek hayallardıń bosanıw nátiyjelerin hám olardıń balalarınıń aman qalıwın jaqsarta aladı&lt;ref name=&quot;pmid22784533&quot; /&gt;. Rawajlanıp atırǵan mámleketlerde hayallardıń tabısı, aktivleri hám salmaǵı, sonday-aq olardıń balalarınıń bilim alıwı menen densawlıǵı tuwıwdı baqlawǵa qoljetimliliktiń artıwı menen jaqsılanadı&lt;ref name=&quot;pmid22784535&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Canning D, Schultz TP | title = The economic consequences of reproductive health and family planning | journal = Lancet | volume = 380 | issue = 9837 | pages = 165–171 | date = July 2012 | pmid = 22784535 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)60827-7 | url = http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60827-7/fulltext | url-status = live | s2cid = 39280999 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130602231028/http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60827-7/fulltext | archive-date = June 2, 2013 | url-access = subscription }}&lt;/ref&gt;. Bala tuwıwdı baqlaw ekonomikalıq ósimdi arttıradı, óytkeni asırawındaǵı balalar azayadı, jumıs kúshine hayallar kóbirek qatnasadı hám/yamasa jetispeytuǵın resurslar az paydalanıladı&lt;ref name=&quot;pmid22784535&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;pmid22784542&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Van Braeckel D, Temmerman M, Roelens K, Degomme O | title = Slowing population growth for wellbeing and development | journal = Lancet | volume = 380 | issue = 9837 | pages = 84–85 | date = July 2012 | pmid = 22784542 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)60902-7 | url = http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60902-7/fulltext | url-status = live | s2cid = 10015998 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510213023/http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60902-7/fulltext | archive-date = May 10, 2013 | url-access = subscription }}&lt;/ref&gt;.
== Derekler ==
{{Derekler}}</text>
      <sha1>47y9xw2mbm8zsshpzqxrfpo0501r0yq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265681</id>
      <parentid>265680</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T07:06:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>qosımshalar</comment>
      <origin>265681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13055" sha1="g4dfy23w6irpuv2sps3a5fiqkaellpy" xml:space="preserve">[[File:Contraception – How to Prevent Unwanted Pregnancy.webm|thumb|upright=1.3|Qálemegen hámiledarlıqtıń aldın alıw boyınsha video]]
'''Tuwıwdı baqlaw''', sonday-aq '''kontracepciya''', '''ekiqabatlıqqa qarsı''' hám '''fertillikti baqlaw''' — bul ekiqabatlıqtıń aldın alıw ushın usıllardı yamasa qurılmalardı paydalanıw[&lt;ref&gt;{{cite web|title=Definition of Birth control|url=http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=53351|work=MedicineNet|access-date=August 9, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120806234913/http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=53351|archive-date=August 6, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schreiber |first1=Courtney A. |last2=Barnhart |first2=Kurt |title=Yen &amp; Jaffe's Reproductive Endocrinology |date=2014 |publisher=[[Saunders (imprint)|Saunders]] |isbn=978-1-4557-2758-2 |pages=890–908.e3 |chapter-url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B9781455727582000366 |chapter=Chapter 36 - Contraception|edition=Seventh }}&lt;/ref&gt;. Bosanıwdı baqlaw áyyemgi zamannan berli qollanılmaqta, biraq tuwıwdı baqlawdıń ónimli hám de qáwipsiz metodları tek XX ásirde ǵana qoljetimli boldı. Adamnıń bosanıwın qadaǵalawdı jobalaw, qoljetimli etiw hám paydalanıw shańaraqtı jobalaw dep ataladı&lt;ref name=&quot;Hopkins2010&quot;&gt;{{cite book| vauthors = Hanson SJ, Burke AE |year=2010|chapter=Fertility control: contraception, sterilization, and abortion|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4Sg5sXyiBvkC&amp;pg=PR232| veditors = Hurt KJ, Guile MW, Bienstock JL, Fox HE, Wallach EE |title=The Johns Hopkins manual of gynecology and obstetrics|edition=4th|location=Philadelphia|publisher=Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams &amp; Wilkins|pages=382–395|isbn=978-1-60547-433-5}}&lt;/ref&gt;. Ayırım mádeniyatlar kontracepciyanı baqlawdı morallıq, diniy yamasa siyasiy jaqtan jaǵımsız dep esaplaytuǵınlıqtan, oǵan qoljetimlilikti shekleydi yamasa maqullamaydı.

[[Dúnya júzilik densawlıqtı saqlaw shólkemi]] hám AQSH Keselliklerdi baqlaw hám aldın alıw orayları belgili bir medicinalıq jaǵdayları bar hayallar arasında bala tuwıwdı baqlaw metodlarınıń qáwipsizligi boyınsha kórsetpeler beredi&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Medical eligibility criteria for contraceptive use |publisher= World Health Organization|year=2015|isbn=978-92-4-154915-8|edition=Fifth|location=Geneva, Switzerland|oclc=932048744}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Curtis KM, Tepper NK, Jatlaoui TC, Berry-Bibee E, Horton LG, Zapata LB, Simmons KB, Pagano HP, Jamieson DJ, Whiteman MK | display-authors = 6 | title = U.S. Medical Eligibility Criteria for Contraceptive Use, 2016 | language = en-us | journal = MMWR. Recommendations and Reports | volume = 65 | issue = 3 | pages = 1–103 | date = July 2016 | pmid = 27467196 | doi = 10.15585/mmwr.rr6503a1 | url = https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/65/rr/rr6503a1.htm | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;. Kontracepciyanıń eń ónimli usılları — erkeklerdegi vazektomiya hám hayallardaǵı jatır trubaların baylaw arqalı sterilizaciyalaw, jatır ishindegi spirallar (JIS) hám implantaciyalanatuǵın kontracepciya&lt;ref name=&quot;WHO_FP2011&quot; /&gt;. Sonnan keyin kontraceptivlik tabletkalardı, plastırlardı, vaginal saqıynalardı hám inekciyalardı qamtıytuǵın birqatar gormonǵa tiykarlanǵan usıllar kiredi&lt;ref name=&quot;WHO_FP2011&quot; /&gt;. Salıstırmalı túrde ónimliligi tómen usıllarǵa [[Prezervativ|prezervativler]], diafragmalar sıyaqlı fizikalıq bógetler hám fertillikti baqlaw (tábiyiy) metodları kiredi&lt;ref name=&quot;WHO_FP2011&quot; /&gt;.Eń nátiyjesiz usıllar — spermicidler hám eyakulyaciya aldında erkektiń jınıslıq qatnastı úziwi&lt;ref name=&quot;WHO_FP2011&quot; /&gt;. Sterilizaciya júdá ónimli bolǵanı menen, ádette qaytımsız bolıp tabıladı; barlıq basqa usıllar qaytımlı, olardıń kópshiligin toqtatqan waqıtta qayta qálpine keledi&lt;ref name=&quot;WHO_FP2011&quot;&gt;{{cite book|author=World Health Organization Department of Reproductive Health and Research|title=Family planning: A global handbook for providers: Evidence-based guidance developed through worldwide collaboration|year=2011|publisher=WHO and Center for Communication Programs|location=Geneva|isbn=978-0-9788563-7-3|url=http://www.fphandbook.org/sites/default/files/hb_english_2012.pdf|edition=Rev. and Updated|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054335/http://www.fphandbook.org/sites/default/files/hb_english_2012.pdf|archive-date=September 21, 2013}}&lt;/ref&gt;. Prezervativlerdi yamasa hayallar prezervativlerin paydalanıw sıyaqlı [[qáwipsiz jınıslıq qatnas]] usılları [[Jınıslıq jol menen juǵatuǵın infekciya|jınıslıq jol menen juǵatuǵın infekciyalardıń]] aldın alıwǵa da járdemlesedi&lt;ref name=&quot;pmid22423463&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Taliaferro LA, Sieving R, Brady SS, Bearinger LH | title = We have the evidence to enhance adolescent sexual and reproductive health—do we have the will? | journal = Adolescent Medicine | volume = 22 | issue = 3 | pages = 521–43, xii | date = December 2011 | pmid = 22423463 }}&lt;/ref&gt;. Kontracepciyanıń basqa metodları jınıslıq jol menen juǵatuǵın infekciyalardan qorǵamaydı&lt;ref name=&quot;pmid22341164&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Chin HB, Sipe TA, Elder R, Mercer SL, Chattopadhyay SK, Jacob V, Wethington HR, Kirby D, Elliston DB, Griffith M, Chuke SO, Briss SC, Ericksen I, Galbraith JS, Herbst JH, Johnson RL, Kraft JM, Noar SM, Romero LM, Santelli J | display-authors = 6 | title = The effectiveness of group-based comprehensive risk-reduction and abstinence education interventions to prevent or reduce the risk of adolescent pregnancy, human immunodeficiency virus, and sexually transmitted infections: two systematic reviews for the Guide to Community Preventive Services | journal = American Journal of Preventive Medicine | volume = 42 | issue = 3 | pages = 272–94 | date = March 2012 | pmid = 22341164 | doi = 10.1016/j.amepre.2011.11.006 | url = http://www.ajpmonline.org/article/S0749-3797(11)00906-8/abstract }}&lt;/ref&gt;. Operativ kontracepciya qorǵalmaǵan jınıslıq qatnastan keyin 72-den 120 saatqa shekemgi aralıqta qabıllansa, júkliliktiń aldın alıwı múmkin&lt;ref name=&quot;Gizzo2012&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Gizzo S, Fanelli T, Di Gangi S, Saccardi C, Patrelli TS, Zambon A, Omar A, D'Antona D, Nardelli GB | display-authors = 6 | title = Nowadays which emergency contraception? Comparison between past and present: latest news in terms of clinical efficacy, side effects and contraindications | journal = Gynecological Endocrinology | volume = 28 | issue = 10 | pages = 758–63 | date = October 2012 | pmid = 22390259 | doi = 10.3109/09513590.2012.662546 | s2cid = 39676240 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Selected practice recommendations for contraceptive use|date=2004|publisher=World Health Organization|location=Geneva|isbn=978-92-4-156284-3|page=13|edition=2nd|url=https://books.google.com/books?id=77hFLypBfHYC&amp;pg=RA2-PA16|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908191327/https://books.google.com/books?id=77hFLypBfHYC&amp;pg=RA2-PA16|archive-date=September 8, 2017}}&lt;/ref&gt;. Geybirewler jınıslıq qatnastan bas tartıw da balanı tuwıwdı baqlawdıń bir túri dep tartısadı, biraq tek qadaǵan etiwge tiykarlanǵan jınıslıq tárbiya bala tuwıwdı baqlaw tuwralı bilim bermese, talaplardıń saqlanbawı aqıbetinen jasóspirimler arasındaǵı júklilikti arttırıwı múmkin&lt;ref name=&quot;pmid12065267&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = DiCenso A, Guyatt G, Willan A, Griffith L | title = Interventions to reduce unintended pregnancies among adolescents: systematic review of randomised controlled trials | journal = BMJ | volume = 324 | issue = 7351 | page = 1426 | date = June 2002 | pmid = 12065267 | pmc = 115855 | doi = 10.1136/bmj.324.7351.1426 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid18923389&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Duffy K, Lynch DA, Santinelli J, Santelli J | title = Government support for abstinence-only-until-marriage education | journal = Clinical Pharmacology and Therapeutics | volume = 84 | issue = 6 | pages = 746–8 | date = December 2008 | pmid = 18923389 | doi = 10.1038/clpt.2008.188 | url = http://www.nature.com/clpt/journal/v84/n6/full/clpt2008188a.html | url-status = live | s2cid = 19499439 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081211135056/http://www.nature.com/clpt/journal/v84/n6/full/clpt2008188a.html | archive-date = December 11, 2008 | url-access = subscription }}&lt;/ref&gt;.

Rawajlanıp atırǵan mámleketlerde júklilikten saqlanǵısı keletuǵın 222 millionǵa shamalas hayal bala tuwıwdı baqlawdıń zamanagóy usılın paydalanbaydı&lt;ref name=&quot;Guttmacher2012&quot;&gt;{{cite journal|title=Costs and Benefits of Contraceptive Services: Estimates for 2012|url=http://www.guttmacher.org/pubs/AIU-2012-estimates.pdf|journal=United Nations Population Fund|page=1|date=June 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120805154133/http://www.guttmacher.org/pubs/AIU-2012-estimates.pdf|archive-date=August 5, 2012| vauthors = Singh S, Darroch JE }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid22784540&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Carr B, Gates MF, Mitchell A, Shah R | title = Giving women the power to plan their families | journal = Lancet | volume = 380 | issue = 9837 | pages = 80–82 | date = July 2012 | pmid = 22784540 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)60905-2 | url = http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60905-2/fulltext | url-status = live | s2cid = 205966410 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510203702/http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60905-2/fulltext | archive-date = May 10, 2013 | url-access = subscription }}&lt;/ref&gt;. Rawajlanıp atırǵan ellerde bala tuwıwdı baqlawdı qollanıw júklilik dáwirindegi yamasa onıń átirapındaǵı ólim-jitim sanın 40%-ke azayttı (2008-jılı shama menen 270 000 ólim-jitimniń aldı alındı) hám bala tuwıwdı baqlawǵa bolǵan tolıq talap qanaatlandırılsa, 70%-tiń aldın alıwǵa bolar edi&lt;ref name=&quot;pmid22784533&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Cleland J, Conde-Agudelo A, Peterson H, Ross J, Tsui A | title = Contraception and health | journal = Lancet | volume = 380 | issue = 9837 | pages = 149–156 | date = July 2012 | pmid = 22784533 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)60609-6 | s2cid = 9982712 | author5-link = Amy Tsui }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid22784531&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Ahmed S, Li Q, Liu L, Tsui AO | title = Maternal deaths averted by contraceptive use: an analysis of 172 countries | journal = Lancet | volume = 380 | issue = 9837 | pages = 111–125 | date = July 2012 | pmid = 22784531 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)60478-4 | url = http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60478-4/fulltext | url-status = live | s2cid = 25724866 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510214305/http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60478-4/fulltext | archive-date = May 10, 2013 | url-access = subscription }}&lt;/ref&gt;. Júklilikler arasındaǵı waqıttı uzartıw arqalı bala tuwıwdı baqlaw eresek hayallardıń bosanıw nátiyjelerin hám olardıń balalarınıń aman qalıwın jaqsarta aladı&lt;ref name=&quot;pmid22784533&quot; /&gt;. Rawajlanıp atırǵan mámleketlerde hayallardıń tabısı, aktivleri hám salmaǵı, sonday-aq olardıń balalarınıń bilim alıwı menen densawlıǵı tuwıwdı baqlawǵa qoljetimliliktiń artıwı menen jaqsılanadı&lt;ref name=&quot;pmid22784535&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Canning D, Schultz TP | title = The economic consequences of reproductive health and family planning | journal = Lancet | volume = 380 | issue = 9837 | pages = 165–171 | date = July 2012 | pmid = 22784535 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)60827-7 | url = http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60827-7/fulltext | url-status = live | s2cid = 39280999 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130602231028/http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60827-7/fulltext | archive-date = June 2, 2013 | url-access = subscription }}&lt;/ref&gt;. Bala tuwıwdı baqlaw ekonomikalıq ósimdi arttıradı, óytkeni asırawındaǵı balalar azayadı, jumıs kúshine hayallar kóbirek qatnasadı hám/yamasa jetispeytuǵın resurslar az paydalanıladı&lt;ref name=&quot;pmid22784535&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;pmid22784542&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Van Braeckel D, Temmerman M, Roelens K, Degomme O | title = Slowing population growth for wellbeing and development | journal = Lancet | volume = 380 | issue = 9837 | pages = 84–85 | date = July 2012 | pmid = 22784542 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)60902-7 | url = http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60902-7/fulltext | url-status = live | s2cid = 10015998 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510213023/http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60902-7/fulltext | archive-date = May 10, 2013 | url-access = subscription }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

{{Prezervativ}}</text>
      <sha1>g4dfy23w6irpuv2sps3a5fiqkaellpy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı talqılawı:Dat1Guy1243</title>
    <ns>3</ns>
    <id>47793</id>
    <revision>
      <id>265619</id>
      <timestamp>2026-08-04T20:56:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Xosh keldińiz!</comment>
      <origin>265619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5692" sha1="igy5j82m6tipr0qo6cpfou23n96heqy" xml:space="preserve">== Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz.

Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz.

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes.

Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar.

Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi.

Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{redaktorlanbaqta}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. 

Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]]
|}
--[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 20:56, 2026-jıl 4-avgust (UTC)</text>
      <sha1>igy5j82m6tipr0qo6cpfou23n96heqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı talqılawı:Krrusiru</title>
    <ns>3</ns>
    <id>47794</id>
    <revision>
      <id>265624</id>
      <timestamp>2026-08-04T22:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Xosh keldińiz!</comment>
      <origin>265624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5692" sha1="lblxv34m1dgizim05puusdgwydoom00" xml:space="preserve">== Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz.

Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz.

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes.

Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar.

Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi.

Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{redaktorlanbaqta}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. 

Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]]
|}
--[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 22:57, 2026-jıl 4-avgust (UTC)</text>
      <sha1>lblxv34m1dgizim05puusdgwydoom00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı talqılawı:AMAN KUMAR</title>
    <ns>3</ns>
    <id>47795</id>
    <revision>
      <id>265625</id>
      <timestamp>2026-08-05T00:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Xosh keldińiz!</comment>
      <origin>265625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5692" sha1="dxlyps9djjujx3x1gzb19nahshn6x8q" xml:space="preserve">== Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz.

Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz.

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes.

Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar.

Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi.

Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{redaktorlanbaqta}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. 

Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]]
|}
--[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 00:57, 2026-jıl 5-avgust (UTC)</text>
      <sha1>dxlyps9djjujx3x1gzb19nahshn6x8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talqılaw:Kontracepciya</title>
    <ns>1</ns>
    <id>47796</id>
    <revision>
      <id>265627</id>
      <timestamp>2026-08-05T02:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Qostı {{Talqılaw}}</comment>
      <origin>265627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67" xml:space="preserve">{{Talqılaw}}</text>
      <sha1>1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talqılaw:Leonor (Asturiya malikası)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>47797</id>
    <revision>
      <id>265628</id>
      <timestamp>2026-08-05T02:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Qostı {{Talqılaw}}</comment>
      <origin>265628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67" xml:space="preserve">{{Talqılaw}}</text>
      <sha1>1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı talqılawı:MystSaphyr</title>
    <ns>3</ns>
    <id>47798</id>
    <revision>
      <id>265631</id>
      <timestamp>2026-08-05T05:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Xosh keldińiz!</comment>
      <origin>265631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5692" sha1="acv9vrzkm1zde528vn9wyi285dc4zm8" xml:space="preserve">== Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz.

Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz.

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes.

Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar.

Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi.

Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{redaktorlanbaqta}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. 

Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]]
|}
--[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 05:58, 2026-jıl 5-avgust (UTC)</text>
      <sha1>acv9vrzkm1zde528vn9wyi285dc4zm8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı</title>
    <ns>14</ns>
    <id>47799</id>
    <revision>
      <id>265645</id>
      <timestamp>2026-08-05T06:39:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «{{Commons kategoriya|Apple Inc. software}}  Bul kategoriya tek ǵana [[Apple Inc.]] tárepinen iyelik etetuǵın yamasa islep shıǵılǵan programmalıq támiynatqa arnalǵan.   [[Kategoriya:Programmalıq támiynat tariyxı]] [[Kategoriya:Kompaniyalar boyınsha programmalıq támiynat]] [[Kategoriya:Apple Inc. ónimleri|Programmalıq támiynat]]»</comment>
      <origin>265645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="348" sha1="nlr4sj8tku8px0ydmwa23t7i4iigumb" xml:space="preserve">{{Commons kategoriya|Apple Inc. software}}

Bul kategoriya tek ǵana [[Apple Inc.]] tárepinen iyelik etetuǵın yamasa islep shıǵılǵan programmalıq támiynatqa arnalǵan.


[[Kategoriya:Programmalıq támiynat tariyxı]]
[[Kategoriya:Kompaniyalar boyınsha programmalıq támiynat]]
[[Kategoriya:Apple Inc. ónimleri|Programmalıq támiynat]]</text>
      <sha1>nlr4sj8tku8px0ydmwa23t7i4iigumb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:MacOS</title>
    <ns>14</ns>
    <id>47800</id>
    <revision>
      <id>265653</id>
      <timestamp>2026-08-05T06:48:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «{{Commons kategoriya|MacOS|macOS}} {{main|macOS}}  * '''[[macOS]]''' (burın '''Mac OS X''' hám '''OS X''' retinde belgili) — [[Apple Inc.]] kompaniyasınıń [[Macintosh]] kompyuterleri ushın [[Berkeley Software Distribution|BSD]] tiykarındaǵı [[operaciyalıq sistema]]sı.  [[Kategoriya:Apple Inc. operaciyalıq sistemaları]] [[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı]] [[Kategoriya:Berkeley Software Distribution]] Kategoriya:Macintosh operaciyalı...»</comment>
      <origin>265653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="885" sha1="7x18iqhupi9q92ieor196g0ivcr6dkl" xml:space="preserve">{{Commons kategoriya|MacOS|macOS}}
{{main|macOS}}

* '''[[macOS]]''' (burın '''Mac OS X''' hám '''OS X''' retinde belgili) — [[Apple Inc.]] kompaniyasınıń [[Macintosh]] kompyuterleri ushın [[Berkeley Software Distribution|BSD]] tiykarındaǵı [[operaciyalıq sistema]]sı.

[[Kategoriya:Apple Inc. operaciyalıq sistemaları]]
[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı]]
[[Kategoriya:Berkeley Software Distribution]]
[[Kategoriya:Macintosh operaciyalıq sistemaları]]
[[Kategoriya:Obyektke baǵdarlanǵan operaciyalıq sistemalar]]
[[Kategoriya:Operaciyalıq sistema shańaraqları]]
[[Kategoriya:Operaciyalıq sistemalar atı menen atalǵan Wikipedia kategoriyaları]]
[[Kategoriya:Derektegisli operaciyalıq sistemalar]]
[[Kategoriya:PowerPC operaciyalıq sistemaları]]
[[Kategoriya:x86-64 operaciyalıq sistemaları]]
[[Kategoriya:ARM operaciyalıq sistemaları]]</text>
      <sha1>7x18iqhupi9q92ieor196g0ivcr6dkl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265654</id>
      <parentid>265653</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:49:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>qosımshalar</comment>
      <origin>265654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="905" sha1="42s57h7gdgjweo030gcdui3rbhd470l" xml:space="preserve">{{lowercase title}}
{{Commons kategoriya|MacOS|macOS}}
{{main|macOS}}

* '''[[macOS]]''' (burın '''Mac OS X''' hám '''OS X''' retinde belgili) — [[Apple Inc.]] kompaniyasınıń [[Macintosh]] kompyuterleri ushın [[Berkeley Software Distribution|BSD]] tiykarındaǵı [[operaciyalıq sistema]]sı.

[[Kategoriya:Apple Inc. operaciyalıq sistemaları]]
[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı]]
[[Kategoriya:Berkeley Software Distribution]]
[[Kategoriya:Macintosh operaciyalıq sistemaları]]
[[Kategoriya:Obyektke baǵdarlanǵan operaciyalıq sistemalar]]
[[Kategoriya:Operaciyalıq sistema shańaraqları]]
[[Kategoriya:Operaciyalıq sistemalar atı menen atalǵan Wikipedia kategoriyaları]]
[[Kategoriya:Derektegisli operaciyalıq sistemalar]]
[[Kategoriya:PowerPC operaciyalıq sistemaları]]
[[Kategoriya:x86-64 operaciyalıq sistemaları]]
[[Kategoriya:ARM operaciyalıq sistemaları]]</text>
      <sha1>42s57h7gdgjweo030gcdui3rbhd470l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úlgi:Kishi hárip</title>
    <ns>10</ns>
    <id>47801</id>
    <revision>
      <id>265655</id>
      <timestamp>2026-08-05T06:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «{{DISPLAYTITLE:{{#if:{{NAMESPACE}}|{{NAMESPACE}}:|}}{{lcfirst:{{PAGENAME}}}}}}&lt;noinclude&gt; {{doc}} [[Kategoriya:Wikipedia:Úlgiler]] &lt;!-- Add cats and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt; &lt;/noinclude&gt;»</comment>
      <origin>265655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="208" sha1="be4hj97hi79fg9775ofzc4yhnq1lbmu" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:{{#if:{{NAMESPACE}}|{{NAMESPACE}}:|}}{{lcfirst:{{PAGENAME}}}}}}&lt;noinclude&gt;
{{doc}}
[[Kategoriya:Wikipedia:Úlgiler]]
&lt;!-- Add cats and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>be4hj97hi79fg9775ofzc4yhnq1lbmu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265656</id>
      <parentid>265655</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T06:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kvazimodo atlı paydalanıwshı [[Úlgi:Lowercase title]] betin [[Úlgi:Kishi hárip]] betine kóshirdi</comment>
      <origin>265655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="208" sha1="be4hj97hi79fg9775ofzc4yhnq1lbmu" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:{{#if:{{NAMESPACE}}|{{NAMESPACE}}:|}}{{lcfirst:{{PAGENAME}}}}}}&lt;noinclude&gt;
{{doc}}
[[Kategoriya:Wikipedia:Úlgiler]]
&lt;!-- Add cats and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>be4hj97hi79fg9775ofzc4yhnq1lbmu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úlgi:Lowercase title</title>
    <ns>10</ns>
    <id>47802</id>
    <redirect title="Úlgi:Kishi hárip" />
    <revision>
      <id>265657</id>
      <timestamp>2026-08-05T06:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>Kvazimodo atlı paydalanıwshı [[Úlgi:Lowercase title]] betin [[Úlgi:Kishi hárip]] betine kóshirdi</comment>
      <origin>265657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="o4vquenxy1t09in25birfi85477scml" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Úlgi:Kishi hárip]]</text>
      <sha1>o4vquenxy1t09in25birfi85477scml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Apple Inc. operaciyalıq sistemaları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>47803</id>
    <revision>
      <id>265660</id>
      <timestamp>2026-08-05T06:53:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «{{Commonscat|Apple Inc. operating systems}}  [[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı|Operaciyalıq sistemalar]] [[Kategoriya:Programmalıq támiynat tariyxı]] [[Kategoriya:Jeke operaciyalıq sistemalar]]»</comment>
      <origin>265660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="214" sha1="s67oiwrrb5uxty0gmc2quxunths3v3w" xml:space="preserve">{{Commonscat|Apple Inc. operating systems}}

[[Kategoriya:Apple Inc. programmalıq támiynatı|Operaciyalıq sistemalar]]
[[Kategoriya:Programmalıq támiynat tariyxı]]
[[Kategoriya:Jeke operaciyalıq sistemalar]]</text>
      <sha1>s67oiwrrb5uxty0gmc2quxunths3v3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Programmalıq támiynat tariyxı</title>
    <ns>14</ns>
    <id>47804</id>
    <revision>
      <id>265663</id>
      <timestamp>2026-08-05T06:56:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «{{Commons kategoriya|History of software}} {{main|Programmalıq támiynat tariyxı}}  [[Kategoriya:Programmalıq támiynat]] [[Kategoriya:Informatika tariyxı|Programmalıq támiynat]] [[Kategoriya:Kompyuter texnologiyalarınıń tariyxı|Programmalıq támiynat]]»</comment>
      <origin>265663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="264" sha1="01yrso83aijm67h7px8hk87vyo0ucix" xml:space="preserve">{{Commons kategoriya|History of software}}
{{main|Programmalıq támiynat tariyxı}}

[[Kategoriya:Programmalıq támiynat]]
[[Kategoriya:Informatika tariyxı|Programmalıq támiynat]]
[[Kategoriya:Kompyuter texnologiyalarınıń tariyxı|Programmalıq támiynat]]</text>
      <sha1>01yrso83aijm67h7px8hk87vyo0ucix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Jeke operaciyalıq sistemalar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>47805</id>
    <revision>
      <id>265678</id>
      <timestamp>2026-08-05T07:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «{{Commons cat|Proprietary operating systems}}  [[Kategoriya:Operaciyalıq sistemalar]] [[Kategoriya:Túri boyınsha jeke programmalıq támiynat|Operaciyalıq sistemalar]]»</comment>
      <origin>265678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="171" sha1="nimxje3rq7ekuu0flaah9fxyoa3o6z2" xml:space="preserve">{{Commons cat|Proprietary operating systems}}

[[Kategoriya:Operaciyalıq sistemalar]]
[[Kategoriya:Túri boyınsha jeke programmalıq támiynat|Operaciyalıq sistemalar]]</text>
      <sha1>nimxje3rq7ekuu0flaah9fxyoa3o6z2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tuwıwdı baqlaw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47806</id>
    <redirect title="Kontracepciya" />
    <revision>
      <id>265679</id>
      <timestamp>2026-08-05T07:03:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>[[Kontracepciya]] degen betke baǵdarladı</comment>
      <origin>265679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="ckdkm6s1ul0uzp4pjcbovppxc60azfa" xml:space="preserve">#baǵdarlaw [[Kontracepciya]]</text>
      <sha1>ckdkm6s1ul0uzp4pjcbovppxc60azfa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı talqılawı:لبوفسکی بزرگ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>47807</id>
    <revision>
      <id>265683</id>
      <timestamp>2026-08-05T08:59:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Xosh keldińiz!</comment>
      <origin>265683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5692" sha1="2m17167p3iws7lkca1bb1to40hgh5r5" xml:space="preserve">== Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz.

Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz.

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes.

Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar.

Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi.

Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{redaktorlanbaqta}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. 

Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]]
|}
--[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 08:59, 2026-jıl 5-avgust (UTC)</text>
      <sha1>2m17167p3iws7lkca1bb1to40hgh5r5</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>