Wikipedia kaawiki https://kaa.wikipedia.org/wiki/Bas_bet MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Media Arnawlı Talqılaw Paydalanıwshı Paydalanıwshı talqılawı Wikipedia Wikipedia talqılawı Fayl Fayl talqılawı MediaWiki MediaWiki talqılawı Úlgi Úlgi talqılawı Járdem Járdem talqılawı Kategoriya Kategoriya talqılawı Portal Portal talqılawı TimedText TimedText talk Modul Modul talqılawı Event Event talk 0 1423 265824 233460 2026-08-11T18:33:38Z Martin Macha 2111 8827 /* Mámleketlik basqarıw principi */ 265824 wikitext text/x-wiki {{Mámleket infoqutısı|atı=Sloveniya|súwret_bayraq=Flag of Slovenia.svg|súwret_gerb=Coat of arms of Slovenia.svg|mámleket_atı=Sloveniya|gimn=[[Fayl:Slovenia's national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]]}} '''Sloveniya''' (Slovenija), '''Sloveniya Respublikası''' (Republika Slovenija) — Balqan yarım atawdıń arqa-batısında jaylasqan mámleket. Maydanı 20,3 mıń km². Xalqı 1,93 mln. adam (2002). Paytaxtı — [[Lyublyana]] qalası. Basqarıw jaǵınan 62 rayonǵa bólingen. == Mámleketlik basqarıw principi == Sloveniya — respublika. Ámeldegi Konstituciyası 1991-jıl 23-dekabrde qabıl etilgen; oǵan 1997 hám 2000-jıllarda dúzetiwler kirgizilgen. Mámleket baslıǵı — prezident (2022-jıldan [[Nataša Pirc Musar]]). Nızam shıǵarıwshı hákimiyattı 2 palatalı parlament — Mámleket jıynalısı hám Mámleket Keńesi, atqarıwshı hákimiyattı baslıq basshılıǵındaǵı húkimet ámelge asıradı. == Tábiyatı == Sloveniya — tiykarınan, tawlı mámleket. Arqa-batıs hám arqasında Shıǵıs Alp dizbegi, qublasında Dinara tegistawlıǵınıń arqa sheti, qubla-batısta tań qalarlıq úńgirleri menen ataqlı bolǵan Karst platosı bar. Shıǵısta hám Adriatika teńiziniń Triyest qoltıǵı jaǵasında kishkene oypatlıqlar jaylasqan. Qorǵasın ruwx káni, sınap, biraz muǵdarda gúńgirt kómir, lignit, neft, barit, qurılısshılıq materialları kánleri bar. Íqlımı ortasha, kontinental. Tiykarǵı dáryaları — Sava, Drava (Dunay aǵısları). Tawlarda muz hám karst kóli bar. Sloveniya aymaǵınıń 46% ke jaqını orman, biyik tawlarda buk hám emen ormanları taw janbawırlarında aralas hám iyne japıraqlı ormanlar menen almasıladı. Úlken maydanlar — jaylaw. Haywanat dúnyası qońır ayıw, buǵa, taw eshkisi, kemiriwshiler hám túrli quslardan ibarat. Triglav milliy baǵı dúzilgen. == Xalqı == Tiykarǵı xalqı slovenlar (90%); xorvat, serblar da jasaydı. Qala xalqı 51,5%. Dinge sıyınıwshılardıń kópshiligi xristian (katolik) lar. Rásmiy tili —sloven tili. Iri qalaları: [[Lyublyana]], [[Maribor]]. == Tariyxı == Sloveniya aymaǵında áyyemnen keltilliriy qáwimleri jasaǵan. Eramızǵa shekemgi I ásirde Rim mámleketi basıp alǵan. VI-VII ásirlerde bul jerge slavyan (sloven) lar kelip ornalasqan. VII ásirde Karantaniya dep atalıwshı dáslepki mámleket payda bolǵan. XI-XIII ásirlerde Sloveniya aymaǵında Karintiya, Shtiriya, Krayna hám basqa knyazlikler payda boldı. 1282-jıl Sloveniyanıń úlken bólimi Gabsburglar jer-múlki quramına kirdi hám XVI ásir baslarına kelip, barlıq sloven jerleri qosıp alındı. 1478, 1515, 1573-jıllarda diyqanlardıń kóterilisleri boldı. XVIII ásirdiń 2-yarımında ótkerilgen reformalar sebepli ekonomikalıq janlanıw júz berdi. 1848-49-jıllardaǵı revolyuciyalar nátiyjesinde jer-suw múnásibetleri jemirilip, pul tovar múnásibetleri rawajlana basladı. 1914-18-jıllarda milliy háreket háwij aldı. 1918-jıldan Sloveniya jerleri serb, xorvat, slovenlar korolligi (1929-jıldan Yugoslaviya korolligi) ne birlesti. 1941-jıl Yugoslaviya fashistler shabıwılına dús kelip, Sloveniya jerlerin Italiya menen Germaniya bólip aldı. 1945-jıl 15-mayda azat etildi. 1946-jılǵı Parij kelisim shártnamasına qaray, Yugoslaviya menen qayta qosılıp, 1991-jılǵa shekem onıń quramındaǵı respublikalardan birine aylandı. 1991-jıl 25-iyunda respublika Skupshchinası Sloveniyanıń mámleket ǵárezsizligin járiyaladı hám Yugoslaviya quramınan shıqqanlıǵın bildirdi. Sloveniya — 1992-jıldan BMSh aǵzası. Ózbekstan Respublikası suverenitetti 1991-jıl 27-dekabrde tán alǵan hám 1995-jıl 16-yanvardan diplomatiyalıq múnásibetlerin ornatqan. Milliy bayramı — 25-iyun — Sloveniya mámleketlik kúni (1991). == Siyasiy partiyaları, kásiplik awqamları == Liberal demokratiya partiyası, 1913-jıl tiykar salınǵan Sloveniya liberal partiyasınıń dawamshısı retinde 1989-jılda qayta tiklengen; Sloveniya demokratiyalıq partiyası, 1992-jıl dúzilgen; Social-demokratlar birden-bir dizimi partiyası, 1992-jıl tiykar salınǵan; Sloveniya jasıllar partiyası, 1992-jıl dúzilgen; Sloveniya xalıq partiyası, 2000-jıl dúzilgen; Sloveniya milliy partiyası; Sloveniya social-demokratiyalıq partiyası, 1989-jıl tiykar salınǵan; Sloveniya pensionerler demokratiyalıq partiyası, Sloveniya ǵárezsiz kásiplik awqamları birlespesi; Sloveniya ǵárezsizligi jańa kásiplik awqamları konfederaciyası. == Xojalıǵı == Sloveniya — industrial-agrar mámleket. Jalpı ishki ónimde sanaattıń úlesi 35%, awıl xojalıǵınıń úlesi 5%, xizmet kórsetiw tarawınıń úlesi 60%. == Sanaatı == Qorǵasın ruwx, polimetall rudalar, gúńgirt kómir, boksit, surma, sınap qazıp alınadı. Yesenitse, Shtore, Ravneda qara metallurgiya, Mejitse, Kidrichevoda reńli hám qara metallurgiya kárxanaları bar. Mashinasazlıq, sellyuloza qaǵaz sanaatı hám metall islew — sanaattıń jetekshi tarmaǵı. Maribor, Lyublyana, Sele, Krandaǵı zavodlarda gidro turbinalar, júk avtomobilleri, avtobus, motocikl, ruwzıger ásbapları, elektro-texnika buyımları hám basqalar islep shiǵarıladı. Ximiya hám elektrximiya sanaatı (atap aytqanda, karbid kalsiy islep shıǵarıw) rawajlanǵan. Aǵashsazlıq, kemasazlıq, toqımashılıq, poligrafiya, awıl xojalıǵı mashinasazlıǵı, ayaq kiyim, azıq-awqat, atap aytqanda, vinoshılıq sanaatı kárxanaları bar. Elektr energiyası GES larda payda etiledi (jılına ortasha 12,6 mlrd. kVt-saat). Tiykarǵı sanaat orayları: Lyublyana, Maribor. Awıl xojalıǵı ónimli. Gósh-sút shárwashılıǵı rawajlanǵan, qaramal, shoshqa, at, qoy baǵıladı. Diyqanshılıqta kartoshka, biyday, mákke, salı, arpa, tarı, xmel, qant láblebi, zıǵır egiledi. Baǵshılıq hám júzimshilik rawajlanǵan. == Transportı == Transportında temirjol uzınlıǵı 1,2 mıń km, avtomobil jolları uzınlıǵı 14,7 mıń km. Teńiz portı — Koper. Shet el turizmi jaqsı jolǵa qoyılǵan. Shetke júk avtomobilleri, avtobuslar, toqımashılıq, ximiya sanaatı hám awıl xojalıǵı ónimlerin shıǵaradı. Shetten avtomatika hám baylanıs quralları, mashina hám úskeneler, tutınıw tovarların aladı. Pul birligi — tolar. == Bilimlendiriwi, ilimiy hám mádeniy-aǵartıwshılıq mákemeleri == Sloveniyada 8 jıllıq mektep tálimniń tiykarǵı buwını esaplanadı. Tolıq orta maǵlıwmattı gimnaziya beredi. Maman jumısshılar tayarlaytuǵın mektepler, awıl xojalıǵı, texnika hám basqa tarawlarǵa qánigelesken mektepler bar. 26 joqarı oqıw jurtı bar. Irileri: Lyublyana universiteti (1595-96), Joqarı pedagogika mektep hám basqa kóp ilimiy mákemeler — Sloveniya pán hám kórkem óner akademiyası (1921), Geologiya, Tábiyat hám tariyx esteliklerin saqlaw, Jumısshılar háreketi tariyxı ilimiy izertlew institutları, Lyublyana universiteti janındaǵı Yadro izertlewleri institutı, regionlıq ilimiy hám mádeniy-aǵartıwshılıq jámiyetler Lyublyanada jaylasqan. 168 iri kitapxana (atap aytqanda, Milliy jáne universitet kitapxanası), 94 muzey (atap aytqanda, milliy hám zamanagóy galereyalar, milliy, etnika hám qala muzeyleri) bar. == Baspasózi, radioesittiriwi hám telekórsetiwi == Tiykarǵı gazetaları: «Delo» («Jumıs», ǵárezsiz kúndelik gazeta, 1959-jıldan), «Drujina» («Shańaraq», háptenama, 1952-jıldan), «In» («Sloveniyadan xabarlar», inglis hám sloven tillerindegi háptenama), «Mladina» («Jaslar», háptenama, 1942-jıldan), «Slovenets» («Sloveniyalıq», kúndelik gazeta, 1991-jıldan), «Slovenske novitse» («Sloveniya jańalıqları», kúndelik gazeta, 1991-jıldan), «Vecher» («Aqsham», kúndelik gazeta, 1945-jıldan). Sloveniya telegraf agentligi (STA) Sloveniya Respublikası xabar agentligi bolıp, 1991-jıl tiykar salınǵan. Sloveniya radio hám televideniesi iskerlik kórsetedi; radioesittiriw 1928-jıldan, telekórsetiw 1958-jıldan baslanǵan. 3 mámleket radio programması hám 2 mámleket telekanalı bar. Esittiriw hám kórsetiwler sloven, venger, italyan tillerinde alıp barıladı. == Ádebiyatı == Sloveniya jazba ádebiyatı X ásirden baslanǵan. Onıń rawajlanıwda bay xalıq awızeki dóretiwshiligi áhmiyetli rol oynaǵan. Ruwxanıy P. Trubar (1508-86) sloven álipbesin islep shıǵıp, sloven tilinde liniy ádebiyatlar basıp shıǵarıldı. Sloveniya Krel. Yu. Dalmatin, A. Boxorich onıń jumısın dawam ettirdi. XVIII ásirde Evropa Oyanıw dáwiri ideyaları tásirinde dúnyalıq ádebiyat júzege kelip, rawajlandı. Dramaturg A. T. Linhart hám shayır V. Vodnik dóretiwshiligi sol dáwirge tuwrı keldi. F. Preshern (1800-49) dóretiwshiligi («Poeziya», 1847) sloven hám evropa ádebiyatında áhmiyetli waqıya boldı, onıń dóretpeleri Sloveniyada romantizmniń júzege keliwinde úlken rol oynadı. F. Levstik sloven poeziyalıq, prozalıq hám kórkem ádebiyatqa baylanıslı sınshılıǵında realistlik aǵımdı baslap berdi. Onıń isin dawamlawshıları — áwele tariyxıy qıssa hám romanları menen belgili Y. Yurchich, jazıwshı hám shayırlardan Y. Strirar, I. Tavchar, Ya. Kersnik, S. Yenko, S. Gregorchich, A. Ashkers realizmdi joqarı tekshege kóterdi. XIX ásir aqırı — XX ásir baslarında «Sloven moderni» dóretiwshilik toparı (prozada Y. Sankar, D. Kette, poeziyada O. Jupanchich hám basqalar) kórkem ádebiyatqa baylanıslı processti rawajlandırdı. Topar aǵzaları sol waqıtta Evropada úrp-ádet bolǵan naturalizm, impressionizm, simvolizm poeziyalıq usıllarınan paydalanıp, social hám milliy teńsizlikke qarsı narazılıq keyipin sáwlelendirdi. 20-30-jıllarda shayırlardan O. Jupanchich, A. Gradnik, jazıwshı hám dramaturglardan F. Bevk, Yu. Kozak, B. Kreft, P. Vorans xalıq ómirin shın sáwlelendirdi. Ekinshi Jáhán urısı jıllarındaǵı azatlıq gúresi dáwirinde poeziya jetekshi janr boldı. Partizan shayırlar M. Bor, K. Destovnik Kayux, T. Selishkar, E. Kotsbek hám basqa óz qosıqları menen xalıqtı gúreske shaqırdı. Urıstan keyingi jıllarda Ya. Menart, L. Krakar, T. Pavchek, K. Kovich poeziyasında, M. Mixelich, P. Zidar, V. Kavchich qıssa hám romanlarında, P. Kozak, D. Smole, P. Bojich pyesalarında insan jaǵdayı psixikası tereń analiz etilip, waqıyalar dizbegi tasqınlı sáwlelendirilip berildi, túrli ideyalar gúresi qalıs sáwlelendirildi. == Arxitektura hám súwretlew kórkem óneri == Sloveniya aymaǵında eramızǵa shekemgi I ásir hám eramızdıń IV ásirlerde Áyyemgi [[Rim]] qalaları (Emona, házirgi Lyublyana; Petovio, házirgi Ptuy) bar bolǵan. Olardaǵı qorǵanlar, ibadatxanalar, aspa trubalardıń qaldıqları házirge shekem saqlanǵan. Orta ásirlerden roman usılındaǵı (Stichnadaǵı shirkew, 1136-56), gotika usılındaǵı (Ptuydaǵı shirkew, 1260-70. Ptuysk Gora awılındaǵı shirkew, XV ásir bası) ibadatxanalar qalǵan. XV-XVI ásirler arxitekturasında Oyanıw dáwiri belgileri bilinedi. XVII-XVIII ásirlerde barokko usılı jayıldı, bul usıl shirkewler (Lyublyanadaǵı áwliye Yakov shirkewi, 1613-15; Ursulin shirkewi, 1718-26), ratushalar, fontanlar (Lyublyanadaǵı F. Robba fontanı, 1751) hám sol sńyaqlılar qurılısında kórindi. XIX ásir aqırı —XX ásir baslarında Y. Plechnik, I. Vurnik, V. Shubits sıyaqlı arxitektorlar dóretiwshiliginde milliy dástúrler hám áyyemgi arxitekturalıq usıllar menen bir qatarda «modern» usılınan da paydalanıldı. 1945-jıldan keyin erkin rejeli jańa qalalar, sanaat rayonları, kóp qabatlı turar jay komplekslerin, jámiyetlik orayları, Koper, Piran hám basqa kurort qalalar, turizm mákanları qurıla basladı. Teńiz boyında diywalları tastan tiklenip, tóbesi cherepitsa menen jabılǵan, arqa hám taw aldı jaylarında aǵash hám ılaydan islenip qurǵatılǵan qurılıs materialınan tiklenip, tóbesi topan hám taxtashalar menen jabılǵan úyler kóbirek ushıraydı. Sloveniya aymaǵında paleolit dáwirine tiyisli súyekten jasalǵan buyımlar, neolit dáwirine tiyisli taxta sıpa ústine qurılǵan imaratlardıń qaldıqları, oylandıratuǵın naǵıs penen islengen ılaydan islengen ıdıslar tabılǵan. Jez dáwirinen jez háykelsheler, naǵısın qılısh hám basqalar saqlanǵan. IX-XII ásirler slavyan qábirlerindegi gúmis zergerlik buyımları zer menen ziynetlengen. XII-XIII ásirlerde shirkewler tas naǵıs oyıwshılıǵı hám bórttirilgen gúller menen bezetilgen. XIV ásirde aǵash músinshiligi payda boldı (Solchavdaǵı «Bibi Maryam» shirkewi). XVI ásirde portret hám dúnyalıq reńli-súwret kórkem óneri rawajlandı, shirkew diywallarına rayem salıw úrp-ádet boldı. Metall, aǵash hám ılaydan islengen ıdıs buyımlar soǵıwǵa kirisildi. XVIII ásir aqırı — XIX ásir baslarında F. Kovchich súwretleri, L. Yansha tábiyat kórinisleri, I. Tomins portretleri ataqlı boldı. XX ásir súwretshilerinen F. Tratnik, G. Kos, F. Mixelich, músinshilerinen F. Berneker, L. Dolinar dóretiwshiligi dıqqatqa ılayıq. Ámeliy bezew kórkem óneri túrleri rawajlanǵan. == Muzıka == Kóplegen xalıq namalarına nemisavstriya hám de venger xalıq muzıka dástúrleriniń jaqınlıǵı tán. Sloveniyada máwsim, dástúr (koledalar), tariyxıy, qaharmanlıq, muhabbat, házil qosıqları bar. Kóp dawıslı jırlaw keń tarqalǵan. Xalıq saz ásbaplardan erin garmonikası, skripka, klarnet hám basqalar bar. Professional muzıka kórkem óneri monastrlarda (XII ásirden) hám de shirkewler janındaǵı qosıq mektepleri (XIII ásirden) nde rawajlandı. Dáslepki kompozitorlar arasında Ya. Gallus (diniy hám dúnyalıq kóp dawıslı dóretpeler jaratqan) bólek ajıralıp turadı. XVII ásir kompozitorlarınan vokal hám namalıq shıǵarmalar avtorları G. Plavets (Plauts), Ya.B.Dolar, I.Posh (Poxius) nátiyjeli dóretiwshilik etti. XVIII ásirde Lyublyanada Filarmoniya akademiyası dúzildi. Ya. Zupan, Ya. Novak dáslepki operalardı jazdı. 1892-jıl Lyublyanada Sloveniya teatrı ashıldı, 1919-jıl konservatoriya (1939-jıldan Muzıka akademiyası), 1934-jıl Muzıka tariyxı institutı, 1939-jılda filarmoniya jumıs basladı. XX ásirdiń 2-yarımında Sloveniya radio hám televideniesi janında xor hám estrada orkestri, Lyublyana universiteti janında muzıka institutı dúzildi. Zamanagóy kompozitorlardan D. Shvara, P. Ramovsh, I, Petrich; dirijyorlardan S. Xubad, D. Jebre, sazendelerden D. Tomishich, M. Lipovshesh, I. Ozim, qosıqshılardan L. Koroshech, V. Bukovetslar ataqlı. == Teatr == XVII ásirde nemis hám latın tillerinde dáslepki tamashalar — «mektep draması» hám diniy temadaǵı dramalar kórsetile baslaǵan, sung dúnyalıq teatrlar da payda bolǵan. 1765-jıl Lyublyanada turaqlı isleytuǵın Tabaka teatrı ashılıp, onda nemis tilinde A. Iffland, A. Kotsebu, XIX ásirden F. Shiller hám basqa avtorlardıń pyesaları kórsetilgen. 1789-jıl birinshi sloven pyesası — A. Linharttıń «Mitska — jupan qızı» pyesası saxnalastırıldı. 1867-jıl dúzilgen Teatr jámiyeti, tiykarınan, sloven dramaturglarınıń dóretpelerin kórsete basladı. Birinshi hám Ekinshi Jáhán urısı ortasındaǵı dáwirde Sloven milliy teatr truppası qaytadan dúzildi, XX ásirdiń 2-yarımında jańa teatrlar qurıldı. Lyublyanada Eksperimental (1956-jıldan), balalar teatrları, quwırshaq teatr, Teatr kórkem óneri akademiyası, Sloven teatr muzeyi isleydi. == Sırtqı siltemeler == * [http://www.slovenia.si/ Slovenia.si]. Your gateway to information on Slovenia. * [http://www.vlada.si/en/ Government of the Republic of Slovenia] [[Kategoriya:Mámleketler]] [[Kategoriya:Evropa]] [[Kategoriya:Respublikalar]] [[Kategoriya:Birlesken Milletler Shólkemine aǵza mámleketler]] [[Kategoriya:NATOǵa aǵza mámleketler]] [[Kategoriya:Evropa mámleketleri]] 6f4g71ocd8w6isxzb80ycoih6z9jm2d 265825 265824 2026-08-11T18:34:55Z Martin Macha 2111 8827 /* */ 265825 wikitext text/x-wiki {{Mámleket infoqutısı|atı=Sloveniya|súwret_bayraq=Flag of Slovenia.svg|súwret_gerb=Coat of arms of Slovenia.svg|mámleket_atı=Sloveniya|gimn=[[Fayl:Slovenia's national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]]}} '''Sloveniya''' (Slovenija), '''Sloveniya Respublikası''' (Republika Slovenija) — Balqan yarım atawdıń arqa-batısında jaylasqan mámleket. Maydanı 20,3 mıń km². Xalqı 2,14 mln. adam (2026). Paytaxtı — [[Lyublyana]] qalası. Basqarıw jaǵınan 62 rayonǵa bólingen. == Mámleketlik basqarıw principi == Sloveniya — respublika. Ámeldegi Konstituciyası 1991-jıl 23-dekabrde qabıl etilgen; oǵan 1997 hám 2000-jıllarda dúzetiwler kirgizilgen. Mámleket baslıǵı — prezident (2022-jıldan [[Nataša Pirc Musar]]). Nızam shıǵarıwshı hákimiyattı 2 palatalı parlament — Mámleket jıynalısı hám Mámleket Keńesi, atqarıwshı hákimiyattı baslıq basshılıǵındaǵı húkimet ámelge asıradı. == Tábiyatı == Sloveniya — tiykarınan, tawlı mámleket. Arqa-batıs hám arqasında Shıǵıs Alp dizbegi, qublasında Dinara tegistawlıǵınıń arqa sheti, qubla-batısta tań qalarlıq úńgirleri menen ataqlı bolǵan Karst platosı bar. Shıǵısta hám Adriatika teńiziniń Triyest qoltıǵı jaǵasında kishkene oypatlıqlar jaylasqan. Qorǵasın ruwx káni, sınap, biraz muǵdarda gúńgirt kómir, lignit, neft, barit, qurılısshılıq materialları kánleri bar. Íqlımı ortasha, kontinental. Tiykarǵı dáryaları — Sava, Drava (Dunay aǵısları). Tawlarda muz hám karst kóli bar. Sloveniya aymaǵınıń 46% ke jaqını orman, biyik tawlarda buk hám emen ormanları taw janbawırlarında aralas hám iyne japıraqlı ormanlar menen almasıladı. Úlken maydanlar — jaylaw. Haywanat dúnyası qońır ayıw, buǵa, taw eshkisi, kemiriwshiler hám túrli quslardan ibarat. Triglav milliy baǵı dúzilgen. == Xalqı == Tiykarǵı xalqı slovenlar (90%); xorvat, serblar da jasaydı. Qala xalqı 51,5%. Dinge sıyınıwshılardıń kópshiligi xristian (katolik) lar. Rásmiy tili —sloven tili. Iri qalaları: [[Lyublyana]], [[Maribor]]. == Tariyxı == Sloveniya aymaǵında áyyemnen keltilliriy qáwimleri jasaǵan. Eramızǵa shekemgi I ásirde Rim mámleketi basıp alǵan. VI-VII ásirlerde bul jerge slavyan (sloven) lar kelip ornalasqan. VII ásirde Karantaniya dep atalıwshı dáslepki mámleket payda bolǵan. XI-XIII ásirlerde Sloveniya aymaǵında Karintiya, Shtiriya, Krayna hám basqa knyazlikler payda boldı. 1282-jıl Sloveniyanıń úlken bólimi Gabsburglar jer-múlki quramına kirdi hám XVI ásir baslarına kelip, barlıq sloven jerleri qosıp alındı. 1478, 1515, 1573-jıllarda diyqanlardıń kóterilisleri boldı. XVIII ásirdiń 2-yarımında ótkerilgen reformalar sebepli ekonomikalıq janlanıw júz berdi. 1848-49-jıllardaǵı revolyuciyalar nátiyjesinde jer-suw múnásibetleri jemirilip, pul tovar múnásibetleri rawajlana basladı. 1914-18-jıllarda milliy háreket háwij aldı. 1918-jıldan Sloveniya jerleri serb, xorvat, slovenlar korolligi (1929-jıldan Yugoslaviya korolligi) ne birlesti. 1941-jıl Yugoslaviya fashistler shabıwılına dús kelip, Sloveniya jerlerin Italiya menen Germaniya bólip aldı. 1945-jıl 15-mayda azat etildi. 1946-jılǵı Parij kelisim shártnamasına qaray, Yugoslaviya menen qayta qosılıp, 1991-jılǵa shekem onıń quramındaǵı respublikalardan birine aylandı. 1991-jıl 25-iyunda respublika Skupshchinası Sloveniyanıń mámleket ǵárezsizligin járiyaladı hám Yugoslaviya quramınan shıqqanlıǵın bildirdi. Sloveniya — 1992-jıldan BMSh aǵzası. Ózbekstan Respublikası suverenitetti 1991-jıl 27-dekabrde tán alǵan hám 1995-jıl 16-yanvardan diplomatiyalıq múnásibetlerin ornatqan. Milliy bayramı — 25-iyun — Sloveniya mámleketlik kúni (1991). == Siyasiy partiyaları, kásiplik awqamları == Liberal demokratiya partiyası, 1913-jıl tiykar salınǵan Sloveniya liberal partiyasınıń dawamshısı retinde 1989-jılda qayta tiklengen; Sloveniya demokratiyalıq partiyası, 1992-jıl dúzilgen; Social-demokratlar birden-bir dizimi partiyası, 1992-jıl tiykar salınǵan; Sloveniya jasıllar partiyası, 1992-jıl dúzilgen; Sloveniya xalıq partiyası, 2000-jıl dúzilgen; Sloveniya milliy partiyası; Sloveniya social-demokratiyalıq partiyası, 1989-jıl tiykar salınǵan; Sloveniya pensionerler demokratiyalıq partiyası, Sloveniya ǵárezsiz kásiplik awqamları birlespesi; Sloveniya ǵárezsizligi jańa kásiplik awqamları konfederaciyası. == Xojalıǵı == Sloveniya — industrial-agrar mámleket. Jalpı ishki ónimde sanaattıń úlesi 35%, awıl xojalıǵınıń úlesi 5%, xizmet kórsetiw tarawınıń úlesi 60%. == Sanaatı == Qorǵasın ruwx, polimetall rudalar, gúńgirt kómir, boksit, surma, sınap qazıp alınadı. Yesenitse, Shtore, Ravneda qara metallurgiya, Mejitse, Kidrichevoda reńli hám qara metallurgiya kárxanaları bar. Mashinasazlıq, sellyuloza qaǵaz sanaatı hám metall islew — sanaattıń jetekshi tarmaǵı. Maribor, Lyublyana, Sele, Krandaǵı zavodlarda gidro turbinalar, júk avtomobilleri, avtobus, motocikl, ruwzıger ásbapları, elektro-texnika buyımları hám basqalar islep shiǵarıladı. Ximiya hám elektrximiya sanaatı (atap aytqanda, karbid kalsiy islep shıǵarıw) rawajlanǵan. Aǵashsazlıq, kemasazlıq, toqımashılıq, poligrafiya, awıl xojalıǵı mashinasazlıǵı, ayaq kiyim, azıq-awqat, atap aytqanda, vinoshılıq sanaatı kárxanaları bar. Elektr energiyası GES larda payda etiledi (jılına ortasha 12,6 mlrd. kVt-saat). Tiykarǵı sanaat orayları: Lyublyana, Maribor. Awıl xojalıǵı ónimli. Gósh-sút shárwashılıǵı rawajlanǵan, qaramal, shoshqa, at, qoy baǵıladı. Diyqanshılıqta kartoshka, biyday, mákke, salı, arpa, tarı, xmel, qant láblebi, zıǵır egiledi. Baǵshılıq hám júzimshilik rawajlanǵan. == Transportı == Transportında temirjol uzınlıǵı 1,2 mıń km, avtomobil jolları uzınlıǵı 14,7 mıń km. Teńiz portı — Koper. Shet el turizmi jaqsı jolǵa qoyılǵan. Shetke júk avtomobilleri, avtobuslar, toqımashılıq, ximiya sanaatı hám awıl xojalıǵı ónimlerin shıǵaradı. Shetten avtomatika hám baylanıs quralları, mashina hám úskeneler, tutınıw tovarların aladı. Pul birligi — tolar. == Bilimlendiriwi, ilimiy hám mádeniy-aǵartıwshılıq mákemeleri == Sloveniyada 8 jıllıq mektep tálimniń tiykarǵı buwını esaplanadı. Tolıq orta maǵlıwmattı gimnaziya beredi. Maman jumısshılar tayarlaytuǵın mektepler, awıl xojalıǵı, texnika hám basqa tarawlarǵa qánigelesken mektepler bar. 26 joqarı oqıw jurtı bar. Irileri: Lyublyana universiteti (1595-96), Joqarı pedagogika mektep hám basqa kóp ilimiy mákemeler — Sloveniya pán hám kórkem óner akademiyası (1921), Geologiya, Tábiyat hám tariyx esteliklerin saqlaw, Jumısshılar háreketi tariyxı ilimiy izertlew institutları, Lyublyana universiteti janındaǵı Yadro izertlewleri institutı, regionlıq ilimiy hám mádeniy-aǵartıwshılıq jámiyetler Lyublyanada jaylasqan. 168 iri kitapxana (atap aytqanda, Milliy jáne universitet kitapxanası), 94 muzey (atap aytqanda, milliy hám zamanagóy galereyalar, milliy, etnika hám qala muzeyleri) bar. == Baspasózi, radioesittiriwi hám telekórsetiwi == Tiykarǵı gazetaları: «Delo» («Jumıs», ǵárezsiz kúndelik gazeta, 1959-jıldan), «Drujina» («Shańaraq», háptenama, 1952-jıldan), «In» («Sloveniyadan xabarlar», inglis hám sloven tillerindegi háptenama), «Mladina» («Jaslar», háptenama, 1942-jıldan), «Slovenets» («Sloveniyalıq», kúndelik gazeta, 1991-jıldan), «Slovenske novitse» («Sloveniya jańalıqları», kúndelik gazeta, 1991-jıldan), «Vecher» («Aqsham», kúndelik gazeta, 1945-jıldan). Sloveniya telegraf agentligi (STA) Sloveniya Respublikası xabar agentligi bolıp, 1991-jıl tiykar salınǵan. Sloveniya radio hám televideniesi iskerlik kórsetedi; radioesittiriw 1928-jıldan, telekórsetiw 1958-jıldan baslanǵan. 3 mámleket radio programması hám 2 mámleket telekanalı bar. Esittiriw hám kórsetiwler sloven, venger, italyan tillerinde alıp barıladı. == Ádebiyatı == Sloveniya jazba ádebiyatı X ásirden baslanǵan. Onıń rawajlanıwda bay xalıq awızeki dóretiwshiligi áhmiyetli rol oynaǵan. Ruwxanıy P. Trubar (1508-86) sloven álipbesin islep shıǵıp, sloven tilinde liniy ádebiyatlar basıp shıǵarıldı. Sloveniya Krel. Yu. Dalmatin, A. Boxorich onıń jumısın dawam ettirdi. XVIII ásirde Evropa Oyanıw dáwiri ideyaları tásirinde dúnyalıq ádebiyat júzege kelip, rawajlandı. Dramaturg A. T. Linhart hám shayır V. Vodnik dóretiwshiligi sol dáwirge tuwrı keldi. F. Preshern (1800-49) dóretiwshiligi («Poeziya», 1847) sloven hám evropa ádebiyatında áhmiyetli waqıya boldı, onıń dóretpeleri Sloveniyada romantizmniń júzege keliwinde úlken rol oynadı. F. Levstik sloven poeziyalıq, prozalıq hám kórkem ádebiyatqa baylanıslı sınshılıǵında realistlik aǵımdı baslap berdi. Onıń isin dawamlawshıları — áwele tariyxıy qıssa hám romanları menen belgili Y. Yurchich, jazıwshı hám shayırlardan Y. Strirar, I. Tavchar, Ya. Kersnik, S. Yenko, S. Gregorchich, A. Ashkers realizmdi joqarı tekshege kóterdi. XIX ásir aqırı — XX ásir baslarında «Sloven moderni» dóretiwshilik toparı (prozada Y. Sankar, D. Kette, poeziyada O. Jupanchich hám basqalar) kórkem ádebiyatqa baylanıslı processti rawajlandırdı. Topar aǵzaları sol waqıtta Evropada úrp-ádet bolǵan naturalizm, impressionizm, simvolizm poeziyalıq usıllarınan paydalanıp, social hám milliy teńsizlikke qarsı narazılıq keyipin sáwlelendirdi. 20-30-jıllarda shayırlardan O. Jupanchich, A. Gradnik, jazıwshı hám dramaturglardan F. Bevk, Yu. Kozak, B. Kreft, P. Vorans xalıq ómirin shın sáwlelendirdi. Ekinshi Jáhán urısı jıllarındaǵı azatlıq gúresi dáwirinde poeziya jetekshi janr boldı. Partizan shayırlar M. Bor, K. Destovnik Kayux, T. Selishkar, E. Kotsbek hám basqa óz qosıqları menen xalıqtı gúreske shaqırdı. Urıstan keyingi jıllarda Ya. Menart, L. Krakar, T. Pavchek, K. Kovich poeziyasında, M. Mixelich, P. Zidar, V. Kavchich qıssa hám romanlarında, P. Kozak, D. Smole, P. Bojich pyesalarında insan jaǵdayı psixikası tereń analiz etilip, waqıyalar dizbegi tasqınlı sáwlelendirilip berildi, túrli ideyalar gúresi qalıs sáwlelendirildi. == Arxitektura hám súwretlew kórkem óneri == Sloveniya aymaǵında eramızǵa shekemgi I ásir hám eramızdıń IV ásirlerde Áyyemgi [[Rim]] qalaları (Emona, házirgi Lyublyana; Petovio, házirgi Ptuy) bar bolǵan. Olardaǵı qorǵanlar, ibadatxanalar, aspa trubalardıń qaldıqları házirge shekem saqlanǵan. Orta ásirlerden roman usılındaǵı (Stichnadaǵı shirkew, 1136-56), gotika usılındaǵı (Ptuydaǵı shirkew, 1260-70. Ptuysk Gora awılındaǵı shirkew, XV ásir bası) ibadatxanalar qalǵan. XV-XVI ásirler arxitekturasında Oyanıw dáwiri belgileri bilinedi. XVII-XVIII ásirlerde barokko usılı jayıldı, bul usıl shirkewler (Lyublyanadaǵı áwliye Yakov shirkewi, 1613-15; Ursulin shirkewi, 1718-26), ratushalar, fontanlar (Lyublyanadaǵı F. Robba fontanı, 1751) hám sol sńyaqlılar qurılısında kórindi. XIX ásir aqırı —XX ásir baslarında Y. Plechnik, I. Vurnik, V. Shubits sıyaqlı arxitektorlar dóretiwshiliginde milliy dástúrler hám áyyemgi arxitekturalıq usıllar menen bir qatarda «modern» usılınan da paydalanıldı. 1945-jıldan keyin erkin rejeli jańa qalalar, sanaat rayonları, kóp qabatlı turar jay komplekslerin, jámiyetlik orayları, Koper, Piran hám basqa kurort qalalar, turizm mákanları qurıla basladı. Teńiz boyında diywalları tastan tiklenip, tóbesi cherepitsa menen jabılǵan, arqa hám taw aldı jaylarında aǵash hám ılaydan islenip qurǵatılǵan qurılıs materialınan tiklenip, tóbesi topan hám taxtashalar menen jabılǵan úyler kóbirek ushıraydı. Sloveniya aymaǵında paleolit dáwirine tiyisli súyekten jasalǵan buyımlar, neolit dáwirine tiyisli taxta sıpa ústine qurılǵan imaratlardıń qaldıqları, oylandıratuǵın naǵıs penen islengen ılaydan islengen ıdıslar tabılǵan. Jez dáwirinen jez háykelsheler, naǵısın qılısh hám basqalar saqlanǵan. IX-XII ásirler slavyan qábirlerindegi gúmis zergerlik buyımları zer menen ziynetlengen. XII-XIII ásirlerde shirkewler tas naǵıs oyıwshılıǵı hám bórttirilgen gúller menen bezetilgen. XIV ásirde aǵash músinshiligi payda boldı (Solchavdaǵı «Bibi Maryam» shirkewi). XVI ásirde portret hám dúnyalıq reńli-súwret kórkem óneri rawajlandı, shirkew diywallarına rayem salıw úrp-ádet boldı. Metall, aǵash hám ılaydan islengen ıdıs buyımlar soǵıwǵa kirisildi. XVIII ásir aqırı — XIX ásir baslarında F. Kovchich súwretleri, L. Yansha tábiyat kórinisleri, I. Tomins portretleri ataqlı boldı. XX ásir súwretshilerinen F. Tratnik, G. Kos, F. Mixelich, músinshilerinen F. Berneker, L. Dolinar dóretiwshiligi dıqqatqa ılayıq. Ámeliy bezew kórkem óneri túrleri rawajlanǵan. == Muzıka == Kóplegen xalıq namalarına nemisavstriya hám de venger xalıq muzıka dástúrleriniń jaqınlıǵı tán. Sloveniyada máwsim, dástúr (koledalar), tariyxıy, qaharmanlıq, muhabbat, házil qosıqları bar. Kóp dawıslı jırlaw keń tarqalǵan. Xalıq saz ásbaplardan erin garmonikası, skripka, klarnet hám basqalar bar. Professional muzıka kórkem óneri monastrlarda (XII ásirden) hám de shirkewler janındaǵı qosıq mektepleri (XIII ásirden) nde rawajlandı. Dáslepki kompozitorlar arasında Ya. Gallus (diniy hám dúnyalıq kóp dawıslı dóretpeler jaratqan) bólek ajıralıp turadı. XVII ásir kompozitorlarınan vokal hám namalıq shıǵarmalar avtorları G. Plavets (Plauts), Ya.B.Dolar, I.Posh (Poxius) nátiyjeli dóretiwshilik etti. XVIII ásirde Lyublyanada Filarmoniya akademiyası dúzildi. Ya. Zupan, Ya. Novak dáslepki operalardı jazdı. 1892-jıl Lyublyanada Sloveniya teatrı ashıldı, 1919-jıl konservatoriya (1939-jıldan Muzıka akademiyası), 1934-jıl Muzıka tariyxı institutı, 1939-jılda filarmoniya jumıs basladı. XX ásirdiń 2-yarımında Sloveniya radio hám televideniesi janında xor hám estrada orkestri, Lyublyana universiteti janında muzıka institutı dúzildi. Zamanagóy kompozitorlardan D. Shvara, P. Ramovsh, I, Petrich; dirijyorlardan S. Xubad, D. Jebre, sazendelerden D. Tomishich, M. Lipovshesh, I. Ozim, qosıqshılardan L. Koroshech, V. Bukovetslar ataqlı. == Teatr == XVII ásirde nemis hám latın tillerinde dáslepki tamashalar — «mektep draması» hám diniy temadaǵı dramalar kórsetile baslaǵan, sung dúnyalıq teatrlar da payda bolǵan. 1765-jıl Lyublyanada turaqlı isleytuǵın Tabaka teatrı ashılıp, onda nemis tilinde A. Iffland, A. Kotsebu, XIX ásirden F. Shiller hám basqa avtorlardıń pyesaları kórsetilgen. 1789-jıl birinshi sloven pyesası — A. Linharttıń «Mitska — jupan qızı» pyesası saxnalastırıldı. 1867-jıl dúzilgen Teatr jámiyeti, tiykarınan, sloven dramaturglarınıń dóretpelerin kórsete basladı. Birinshi hám Ekinshi Jáhán urısı ortasındaǵı dáwirde Sloven milliy teatr truppası qaytadan dúzildi, XX ásirdiń 2-yarımında jańa teatrlar qurıldı. Lyublyanada Eksperimental (1956-jıldan), balalar teatrları, quwırshaq teatr, Teatr kórkem óneri akademiyası, Sloven teatr muzeyi isleydi. == Sırtqı siltemeler == * [http://www.slovenia.si/ Slovenia.si]. Your gateway to information on Slovenia. * [http://www.vlada.si/en/ Government of the Republic of Slovenia] [[Kategoriya:Mámleketler]] [[Kategoriya:Evropa]] [[Kategoriya:Respublikalar]] [[Kategoriya:Birlesken Milletler Shólkemine aǵza mámleketler]] [[Kategoriya:NATOǵa aǵza mámleketler]] [[Kategoriya:Evropa mámleketleri]] ciyrikuwswke4mu8vofqekluyamxfj3 0 6360 265818 250407 2026-08-11T13:36:53Z Makenzis 7532 265818 wikitext text/x-wiki {{Futbol klubı | atama = FA.Šiauliai | gerb = | toliq ati = Futbol Akademi Šiauliai | laqablar = | ranglar = | tiykar salınǵan = [[2007-yil]] | stadion = Centrinis stadionas, [[Šiauliai]] | stadion hajmi = 3.500 | Basshi = | trener = {{flagicon|LTU}} | sayt = [http://www.siauliufa.lt/ Futbolo akademija "Šiauliai"] | email = | liga = [[TOPLYGA]]<ref>[https://toplyga.lt/naujiena/naujasis-lietuvos-futbolo-cempionato-pavadinimas-toplyga/9300 Naujasis Lietuvos futbolo čempionato pavadinimas – TOPLYGA]</ref> | sezon = 2025 | orın = 5. orin, [[A lyga]] | | pattern_la1= | pattern_b1= _blackstripes | pattern_ra1= | pattern_sh1= _whitesides | pattern_so1= _blackline | leftarm1= 000000 | body1= FFFF00 | rightarm1= 000000 | shorts1= 000000 | socks1= FFFF00 | pattern_la2= | pattern_b2= | pattern_ra2= | leftarm2= FF0000 | body2= FF0000 | rightarm2= FF0000 | shorts2= FF0000 | socks2= FFFF00 }} '''Futbol akademi Šiauliai''' ''(Šiaulių futbolo akademija)'' — [[Litva]] paytaxtı [[Šiauliai]] qalasınıń [[futbol]] klubı. Litvanıń eń tanımalı hám bayraqdar klublarınıń biri. == Máwsimler (2010-...) == {|class="wikitable" ! Máwsim ! Dáreje ! Liga ! Orın ! /Derek |- |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2010''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''4.''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''[[Trečia lyga]]''' ''(Šiauliai)'' | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''9.''' | |- ||||||| |- | bgcolor="#FFffFF" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''4.''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''[[Trečia lyga]]''' ''(Šiauliai)'' | bgcolor="#F5f5f5" style="text-align:center;"| '''6.''' | |- ||||||| |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20200608210521/http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2018''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20200116183350/http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html</ref> |- ||||||| |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2020''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[1 Lyga|Pirma lyga]]''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga</ref> |- ||||||| |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2026''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[TOPLYGA]]''' | bgcolor="#" style="text-align:center;"| '''.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [http://www.siauliufa.lt/ Klub sayti] * [http://www.toplyga.lt/ toplyga.lt] Ligasi sayti * [https://web.archive.org/web/20221216214032/https://lietuvosfutbolas.lt/klubai/fa-siauliai-13540/?cid=9884789 lietuvosfutbolas.lt] ''(FA Šiauliai)'' * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fa-siauliai/36613/ Globalsportsarchive] {{sport-stub}} [[Kategoriya:Futbol klublar|Šiauliai]] b5zvmv3io02i20zdmvfm9xtijme38de 4 23879 265815 265782 2026-08-11T12:01:36Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 265815 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:25020}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 2 || [[User:Qaraqalpaqpan|<span style="color:gray">Qaraqalpaqpan</span>]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}} |- | 3 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|Srajatdin Usnatdinov]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4885}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}} |- | 4 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4552}}]] || {{Permissions|Bekan88}} |- | 5 || [[User:Inosham|Inosham]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 6 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4276}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}} |- | 7 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|<span style="color:gray">Abdullaeva Shaxnoza-Banu</span>]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}} |- | 8 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2551}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 9 || [[User:Рахман3|<span style="color:gray">Рахман3</span>]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}} |- | 10 || [[User:Rabiga Shabatova|<span style="color:gray">Rabiga Shabatova</span>]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1629}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 11 || [[User:PirjanovNurlan|<span style="color:gray">PirjanovNurlan</span>]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}} |- | 12 || [[User:Anas1712|<span style="color:gray">Anas1712</span>]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}} |- | 13 || [[User:Qarahat|<span style="color:gray">Qarahat</span>]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}} |- | 14 || [[User:Gozzalina|Gozzalina]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1091}}]] || {{Permissions|Gozzalina}} |- | 15 || [[User:Makenzis|<span style="color:gray">Makenzis</span>]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:924}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 16 || [[User:Kuwanishbek|<span style="color:gray">Kuwanishbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}} |- | 17 || [[User:AlefZet|<span style="color:gray">AlefZet</span>]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}} |- | 18 || [[User:Aysabirlijol|<span style="color:gray">Aysabirlijol</span>]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}} |- | 19 || [[User:Umarxon III|<span style="color:gray">Umarxon III</span>]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:615}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 20 || [[User:Baurzhanuly|<span style="color:gray">Baurzhanuly</span>]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}} |- | 21 || [[User:Biypona|<span style="color:gray">Biypona</span>]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}} |- | 22 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:436}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}} |- | 23 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|<span style="color:gray">Bazarbaeva Eleonora</span>]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}} |- | 24 || [[User:QRNKS|<span style="color:gray">QRNKS</span>]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}} |- | 25 || [[User:Pathoschild|Pathoschild]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:406}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 26 || [[User:Mrshaxas|<span style="color:gray">Mrshaxas</span>]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 27 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 28 || [[User:Muxammedqudaynazarov|<span style="color:gray">Muxammedqudaynazarov</span>]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}} |- | 29 || [[User:Begdullaman|<span style="color:gray">Begdullaman</span>]] || [[Special:Contributions/Begdullaman|{{formatnum:328}}]] || {{Permissions|Begdullaman}} |- | 30 || [[User:Nurlibek Urgenichbaev|<span style="color:gray">Nurlibek Urgenichbaev</span>]] || [[Special:Contributions/Nurlibek Urgenichbaev|{{formatnum:297}}]] || {{Permissions|Nurlibek Urgenichbaev}} |- | 31 || [[User:Qareken Balasi|<span style="color:gray">Qareken Balasi</span>]] || [[Special:Contributions/Qareken Balasi|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Qareken Balasi}} |- | 32 || [[User:BEGJIGIT|<span style="color:gray">BEGJIGIT</span>]] || [[Special:Contributions/BEGJIGIT|{{formatnum:252}}]] || {{Permissions|BEGJIGIT}} |- | 33 || [[User:Saxibjamal Esemuratova|<span style="color:gray">Saxibjamal Esemuratova</span>]] || [[Special:Contributions/Saxibjamal Esemuratova|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Saxibjamal Esemuratova}} |- | 34 || [[User:Pirnazarova|<span style="color:gray">Pirnazarova</span>]] || [[Special:Contributions/Pirnazarova|{{formatnum:221}}]] || {{Permissions|Pirnazarova}} |- | 35 || [[User:Holder|<span style="color:gray">Holder</span>]] || [[Special:Contributions/Holder|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|Holder}} |- | 36 || [[User:Miracle0302|<span style="color:gray">Miracle0302</span>]] || [[Special:Contributions/Miracle0302|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Miracle0302}} |- | 37 || [[User:Begjigit|<span style="color:gray">Begjigit</span>]] || [[Special:Contributions/Begjigit|{{formatnum:208}}]] || {{Permissions|Begjigit}} |- | 38 || [[User:Kmoksy|<span style="color:gray">Kmoksy</span>]] || [[Special:Contributions/Kmoksy|{{formatnum:207}}]] || {{Permissions|Kmoksy}} |- | 39 || [[User:AbzalM|<span style="color:gray">AbzalM</span>]] || [[Special:Contributions/AbzalM|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|AbzalM}} |- | 40 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:196}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 41 || [[User:NurkaArzay|<span style="color:gray">NurkaArzay</span>]] || [[Special:Contributions/NurkaArzay|{{formatnum:173}}]] || {{Permissions|NurkaArzay}} |- | 42 || [[User:Gúlxan Medetbekovna|<span style="color:gray">Gúlxan Medetbekovna</span>]] || [[Special:Contributions/Gúlxan Medetbekovna|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Gúlxan Medetbekovna}} |- | 43 || [[User:Bakhit|<span style="color:gray">Bakhit</span>]] || [[Special:Contributions/Bakhit|{{formatnum:164}}]] || {{Permissions|Bakhit}} |- | 44 || [[User:Melek jurnalist|<span style="color:gray">Melek jurnalist</span>]] || [[Special:Contributions/Melek jurnalist|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Melek jurnalist}} |- | 45 || [[User:DARIO SEVERI|<span style="color:gray">DARIO SEVERI</span>]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:148}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}} |- | 46 || [[User:Jannazarova Sh|<span style="color:gray">Jannazarova Sh</span>]] || [[Special:Contributions/Jannazarova Sh|{{formatnum:136}}]] || {{Permissions|Jannazarova Sh}} |- | 47 || [[User:Jámiy|<span style="color:gray">Jámiy</span>]] || [[Special:Contributions/Jámiy|{{formatnum:133}}]] || {{Permissions|Jámiy}} |- | 48 || [[User:İmmortalance|<span style="color:gray">İmmortalance</span>]] || [[Special:Contributions/İmmortalance|{{formatnum:131}}]] || {{Permissions|İmmortalance}} |- | 49 || [[User:Romaine|<span style="color:gray">Romaine</span>]] || [[Special:Contributions/Romaine|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Romaine}} |- | 50 || [[User:Kagansky|<span style="color:gray">Kagansky</span>]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:124}}]] || {{Permissions|Kagansky}} {{/end}} e2654ve7g96nf8vknp92ok9cpexr9tj 4 26380 265817 265784 2026-08-11T12:01:38Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 265817 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:119279}}]] |- | 2 || [[User:MrshaxasBot|<span style="color:gray">MrshaxasBot</span>]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] |- | 3 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:3878}}]] |- | 4 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] |- | 5 || [[User:EmausBot|<span style="color:gray">EmausBot</span>]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2913}}]] |- | 6 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] |- | 7 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:1729}}]] |- | 8 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] |- | 9 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1222}}]] |- | 10 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] |- | 11 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] |- | 12 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] |- | 13 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] |- | 14 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] |- | 15 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] |- | 16 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] |- | 17 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] |- | 18 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] |- | 19 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:565}}]] |- | 20 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] |- | 21 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] |- | 22 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:389}}]] |- | 23 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]] |- | 24 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:327}}]] |- | 25 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:316}}]] |- | 26 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:265}}]] |- | 27 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:241}}]] |- | 28 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:225}}]] |- | 29 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:224}}]] |- | 30 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:224}}]] |- | 31 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:215}}]] |- | 32 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:211}}]] |- | 33 || [[User:CarsracBot|<span style="color:gray">CarsracBot</span>]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:204}}]] |- | 34 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:196}}]] |- | 35 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:192}}]] |- | 36 || [[User:BOTijo|<span style="color:gray">BOTijo</span>]] || [[Special:Contributions/BOTijo|{{formatnum:186}}]] |- | 37 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:180}}]] |- | 38 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:178}}]] |- | 39 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:169}}]] |- | 40 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:158}}]] |- | 41 || [[User:YiFeiBot|<span style="color:gray">YiFeiBot</span>]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:156}}]] |- | 42 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:154}}]] |- | 43 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:146}}]] |- | 44 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:132}}]] |- | 45 || [[User:Zorrobot|<span style="color:gray">Zorrobot</span>]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:128}}]] |- | 46 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:118}}]] |- | 47 || [[User:Maintenance script|<span style="color:gray">Maintenance script</span>]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]] |- | 48 || [[User:Flow talk page manager|<span style="color:gray">Flow talk page manager</span>]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]] |- | 49 || [[User:MediaWiki default|<span style="color:gray">MediaWiki default</span>]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:8}}]] {{/end}} 9l4gp72n3ex9gziy62d8rnq6p9v7lpf 4 27432 265816 265783 2026-08-11T12:01:37Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 265816 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:119279}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 2 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:25020}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 3 || [[User:Qaraqalpaqpan|<span style="color:gray">Qaraqalpaqpan</span>]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}} |- | 4 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|Srajatdin Usnatdinov]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4885}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}} |- | 5 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4552}}]] || {{Permissions|Bekan88}} |- | 6 || [[User:MrshaxasBot|<span style="color:gray">MrshaxasBot</span>]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}} |- | 7 || [[User:Inosham|Inosham]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 8 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4276}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}} |- | 9 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:3878}}]] || {{Permissions|Bot 3-f}} |- | 10 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|<span style="color:gray">Abdullaeva Shaxnoza-Banu</span>]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}} |- | 11 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] || {{Permissions|Xqbot}} |- | 12 || [[User:EmausBot|<span style="color:gray">EmausBot</span>]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2913}}]] || {{Permissions|EmausBot}} |- | 13 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2551}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 14 || [[User:Рахман3|<span style="color:gray">Рахман3</span>]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}} |- | 15 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}} |- | 16 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:1729}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}} |- | 17 || [[User:Rabiga Shabatova|<span style="color:gray">Rabiga Shabatova</span>]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1629}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 18 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}} |- | 19 || [[User:PirjanovNurlan|<span style="color:gray">PirjanovNurlan</span>]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}} |- | 20 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1222}}]] || {{Permissions|Jembot}} |- | 21 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] || {{Permissions|SieBot}} |- | 22 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] || {{Permissions|VolkovBot}} |- | 23 || [[User:Anas1712|<span style="color:gray">Anas1712</span>]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}} |- | 24 || [[User:Qarahat|<span style="color:gray">Qarahat</span>]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}} |- | 25 || [[User:Gozzalina|Gozzalina]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1091}}]] || {{Permissions|Gozzalina}} |- | 26 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}} |- | 27 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}} |- | 28 || [[User:Makenzis|<span style="color:gray">Makenzis</span>]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:924}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 29 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] || {{Permissions|Addbot}} |- | 30 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] || {{Permissions|ZéroBot}} |- | 31 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] || {{Permissions|ArthurBot}} |- | 32 || [[User:Kuwanishbek|<span style="color:gray">Kuwanishbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}} |- | 33 || [[User:AlefZet|<span style="color:gray">AlefZet</span>]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}} |- | 34 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] || {{Permissions|JAnDbot}} |- | 35 || [[User:Aysabirlijol|<span style="color:gray">Aysabirlijol</span>]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}} |- | 36 || [[User:Umarxon III|<span style="color:gray">Umarxon III</span>]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:615}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 37 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] || {{Permissions|FoxBot}} |- | 38 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:565}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}} |- | 39 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}} |- | 40 || [[User:Baurzhanuly|<span style="color:gray">Baurzhanuly</span>]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}} |- | 41 || [[User:Biypona|<span style="color:gray">Biypona</span>]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}} |- | 42 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:436}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}} |- | 43 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|<span style="color:gray">Bazarbaeva Eleonora</span>]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}} |- | 44 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] || {{Permissions|Escarbot}} |- | 45 || [[User:QRNKS|<span style="color:gray">QRNKS</span>]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}} |- | 46 || [[User:Pathoschild|Pathoschild]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:406}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 47 || [[User:Mrshaxas|<span style="color:gray">Mrshaxas</span>]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 48 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:389}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}} |- | 49 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 50 || [[User:Muxammedqudaynazarov|<span style="color:gray">Muxammedqudaynazarov</span>]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}} {{/end}} mpwokyo18q6y1us5umn2olxyn4kloqz 0 47865 265819 265814 2026-08-11T13:51:52Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 265819 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|atı=Nursultan Nazarbaev|negizgi atı=Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|súwret=Назарбаев ЕАЭС (cropped).jpg|uzınlıq=230px|súwret atı=Nursultan Nazarbaev 2021-jılda|bayraq=Flag of the President of Kazakhstan.svg|bayraq2=Symbol of the President of Kazakhstan.png|lawazımı=Qazaqstan Prezidenti|wákillik baslanıwı=[[1991-jıl]] [[10-dekabr]]|wákillik tamamlanıwı=[[2019-jıl]] [[20-mart]]|premyer=[[Sergey Tereshchenko]]<br>[[Akejan Kajegeldin]]<br>[[Nurlan Balgimbayev]]<br>[[Qosim-Joʻmart Toqayev]]<br>[[Imangali Tasmagambetov]]<br>[[Daniyal Axmetov]]<br>[[Karim Masimov]]<br>[[Serik Axmetov]]<br>[[Karim Masimov]]<br>[[Bakitjan Sagintayev]]|bayraq_2=Flag of the Kazakh SSR.svg|bayraq2_2=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|lawazımı_2=Qazaq SSR Prezidenti|wákillik baslanıwı_2=[[1990-jıl]] [[24-aprel]]|wákillik tamamlanıwı_2=[[1991-jıl]] [[10dekabr]]|aldınǵı isker_2=Lawazım qabıl qılındı|keyingi isker_2=Lawazım biykar etildi; onıń ózi Qazaqstan Prezidenti sıpatında|bayraq_3=Symbol-hammer-and-sickle.svg|qatarlıq sanı_3=13|lawazımı_3=Qazaqstan Kompartiyası OK basshıları(1920-1991) Qazaqstan KP OK birinshi sekretarı|wákillik baslanıwı_3=[[1989-jıl]] [[22-iyun]]|wákillik tamamlanıwı_3=[[1991-jıl]] [[28-avgust]]|aldınǵı isker_3=[[Gennadiy Kolbin]]|keyingi isker_3=Lawazım biykar etildi|bayraq_4=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|qatarlıq sanı_4=13|lawazımı_4=Qazaq SSR Joqarı Keńesi baslıǵı|wákillik baslanıwı_4=[[1990-jıl]] [[22-fevral]]|wákillik tamamlanıwı_4=[[1990-jıl]] [[24-aprel]]|aldınǵı isker_4=Kiylibay Medeubekov|keyingi isker_4=Erik Asanbayev|bayraq_5=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|qatarlıq sanı_5=10|lawazımı_5=Qazaqstan Bas Ministrleri(1920-1991)Qazaq SSR Ministrler Keńesi Baslıg`ı|wákillik baslanıwı_5=[[1984-jıl]] [[22-mart]]|wákillik tamamlanıwı_5=[[1989-jıl]] [[27-iyul]]|aldınǵı isker_5=Bayken Ashimov|keyingi isker_5=Uzaqbay Qaramanov|tuwılǵan sánesi=06.07.1940|tuwılǵan jeri=Chemolǵan awılı, Qarasay rayonı(Qaskelen), Almatı wálayatı, Qazaq SSR|partiyası=SIKP (1962—1991) <br />[[Nur Otan]]|ómirlik joldası=[[Sara Nazarbaeva]]<br/>Asel Isabayeva<ref>{{veb manbasi |url=https://top-antropos.com/history/item/653-miss-kazakhstan |sarlavha=Мисс Казахстан. Все победительницы конкурса (1989-2022). 27 фото</ref>|balaları=[[Darigʻa Nazarbaeva]]<br />[[Dinara Qulibayeva]]<br />[[Aliya Nazarbaeva]]<br/>[[Tauman]]|mother=Aljan Nazarbaeva|father=Abish Nazarbaev|dini=[[Islam]] [[Sunniylik]]<ref>{{Citation |year= |title=К. Назарбаев: Ислам необходим как воздух |url=http://www.islam.ru/pressclub/gost/nazarbaev/ |access-date=2013-11-26 |archivedate=2009-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090605210042/http://www.islam.ru/pressclub/gost/nazarbaev/ }}</ref>|qolı=Signature of Nursultan Nazarbayev.png|sayt={{URL|http://www.akorda.kz/}}}} '''Nursultan Ábishulı Nazarbaev''' (6-iyul 1940-jıl, Chemolǵan awılı, Almatı wálayatı) — Qazaqstan Respublikasınıń birinshi prezidenti, bul lawazımda 1990-jıldan 2019-jılǵa shekem bolǵan. Nazarbaev 1984-1989-jıllarda Qazaq SSR Ministrler Keńesi baslıǵı, 1989-1991-jıllarda Qazaqstan Kompartiyası OK birinshi sekretarı bolıp islegen. Ol «Elbası» ataǵınıń iyesi. == Ómiri == === Balalıq dáwiri === Nursultan Nazarbaev 1940-jıl 6-iyulda Almata wálayatınıń Qaskelen rayonındaǵı Chemolǵan awılında Ábish hám Áljan Nazarbaevlardıń shańaraǵında dúnyaǵa kelgen. Nursultan Nazarbaev Úlken júzdiń shaprashtı urıwına kiredi. Oǵan ata-anası Nursultan dep at qoyǵan. Nárestege at tańlawdıń ózi bir hikayaǵa aylanǵan. Toyǵa kelgen tuwısqan-urıwlar hár qıylı atlardı usınıs etken. Eń sońında jańa tuwılǵan ulbalanıń ájesi Mirzabola bılay degen: «Meniń súyikli aqlıǵım eki attı alıp júrsin, onıń atı Nursultan bolsın». Mirzabola aqlıǵının tabıslı insan bolıp kámalǵa jetiwine úlken úles qosqan. Nazarbaevtıń atası — Ábish 1903-jıl Alataw tawınıń eteklerinde, Nazarbay biy shańaraǵında dúnyaǵa kelgen. Ábish Nazarbaev kewilli, húrmetli kisi bolǵan. Ol tek qana qazaq tili emes, al rus hám bolgar tillerin de bilgen. Ábish Nazarbaev qazaq hám rus qosıqların ıqlas penen aytqan. Ol 1971-jıl qaytıs bolǵan. Nazarbaevtıń anası — Áljon 1910-jıl Jambul wálayatı Qorday rayonı Qasıq awılında dúnyaǵa kelgen. Áljon Nazarbaeva 1977-jıl dúnyadan ótken. Mektepte Nursultan Nazarbaev jaqsı oqıǵan. Ol tek óz klasında ǵana emes, al mekteptegi eń úlgili oqıwshılardan biri bolǵan. === Xızmet jolı hám siyasiy xızmeti === 1960-jıl Dneprodzerjinsk texnikumın, 1967-jıl Qaraǵandı metallurgiya kombinatına qaraslı joqarı texnikalıq oqıw ornın, 1976-jıl Sovet Avqamı Kommunistlik Partiyası Oraylıq komitetine qaraslı Joqarı partiya mektebin bitirgen. Xızmet jolın 1960-jıl Temirtaw qalasındaǵı Qaraǵandı metallurgiya kombinatında ápiwayı jumısshı bolıp basladı hám domna cexiniń úlken gazshisı lawazımına deyin kóterildi. * 1960—1969 j. — Qaraǵandı metallurgiya zavodında isledi. * 1969—1973 j. — Qaraǵandı wálayatı Temirtau qalasındaǵı partiya-komsomol jumıslarında juwapkerli xızmetler атqardı. * 1973—1977 j. — Qaraǵandı metallurgiya kombinatınıń partkom xatkeri[10]. * 1977—1979 j. — Qaraǵandı wálayatlıq partiya komitetiniń xatkeri, 2-xatkeri. * 1979—1984 j. — Qazaqstan Kompartiyası Oraylıq Komitetiniń xatkeri. * 1984—1989 j. — Qazaq SSR Ministrler Keńesiniń baslıǵı. * 1989—1991 j. — Qazaqstan Kompartiyası Oraylıq Komitetiniń birinshi xatkeri, * 1990-jıl fevral—aprel aralıǵında Qazaq SSR Joqarı Sovetiniń baslıǵı boldı. * == Prezidentlik == 1990-jıldıń aprelinen — Qazaq SSR Prezidenti. 1991-jıl 1-dekabrde birinshi márte Qazaqstan Respublikası Prezidentiniń ulıwma xalıqlıq saylawı bolıp ótti. Saylaw nátiyjesinde Nursultan Ábishevich Nazarbaev (98,7 %) dawıs penen jeńiske eristi. 1995-jıl 29-aprelde ulıwma xalıqlıq referendum nátiyjesinde Qazaqstan Respublikası Prezidenti Nursultan Ábishevich Nazarbaevtıń wákilligi 2000-jılǵa shekem uzaytırıldı. 1999-jıl 10-yanvarda ótken ulıwma xalıqlıq saylaw nátiyjesinde N.A.Nazarbaev 79,78 % dawıs jıynap, Qazaqstan Respublikası Prezidenti bolıp qayta saylandı. 2005-jıl 4-dekabrde saylawda 91,5 % dawısqa iye bolıp, Qazaqstan Respublikası Prezidenti bolıp qaytadan saylandı. Oppoziciya Nazarbaevtı kelispewshiliklerde ayıpladı. Ol jeńimpaz bolǵan prezidentlik saylawı, qazaq oppoziciyası hám batıs baqlawshılarınıń sınına ushırap, olardıń pikirinshе saylaw demokratik standartlarǵa say túrde ótpedi dep bahalandı. 2011-jıl 3-aprelde belgilengen múddetinen burın bolǵan prezident saylawında tórtinshi márte 95,5 % dawıs penen Qazaqstan Respublikasınıń Prezidenti bolıp, 2016-jılǵa shekem Nursultan Nazarbaev saylandı. Qazaqstan Respublikasınıń Konstituciyasına kóre, tap bir shaxs qatarınan eki múddetten artıq Qazaqstan Respublikasınıń Prezidenti bolıwı múmkin emes. Qazaqstan Respublikasınıń Prezidenti Qazaqstan Respublikasınıń puqaraları tárepinen ulıwma, teń hám tuwrıdan-tuwrı saylaw huquqı tiykarında jasırın dawıs beriw jolı penen bes jıl múddetke saylanadı. Al esapqa alǵanda, Qazaqstan Respublikasınıń birinshi prezidenti bolsa, nızamda buǵan sheklew qoyılmaǵan. 2011-jıl dekabr ayında Manǵıstaw wálayatında qatań narazılıqlar uyımlastırıldı. BBCde jazılıwınsha N.A.Nazarbaev basqarıw waqtındaǵı eń úlken qatań narazılıqlar aksiyası usı edi. == Shańaraǵı == Hayalı – Sara Nazarbaeva – Xalıqaralıq «Bóbek» balalar qayırqomlıq fondın basqaradı. Prezidenttiń úsh qızı bar: Dariǵa – siyasiy ilimler doktorı, «Xabar» Axborot agentliginiń direktorlar Keńesiniń baslıǵı, Qazaqstan Respublikası Parlamenti majilisiniń deputatı. Dinara – N. A. Nazarbaev atındaǵı bilim beriw fondına basshılıq etedi. Forbes jurnalınıń maǵlıwmatı boyınsha 2011-jılda 1,3 milliard AQSH dolların quraytuǵın baylıǵı penen Qazaqstandıń eń bay hayalı esaplanadı (dúnyada № 938 hám Qazaqstanda № 4 orında). Timur Qulibaevtıń hayalı. Aliya – biznes penen shuǵullanadı, «Elitstroy» qurılıs kompaniyasın basqaradı. N. A. Nazarbaevtıń altı aqlıǵı hám eki shawlıǵı bar. Ekinshi shańaraǵı Nazarbaev óziniń «Moya jizn» atlı eslewler kitabında Asel Isabaeva atlı ekinshi ómirlik joldası hám Taumen ham Bayken atlı ulları bar ekenligin málim etedi. == Kıtapları == N.A.Nazarbaev bir qqatar ilimiy miynetlerdiń, ekonomikalıq-siyasıy rawajlanıw máseleleri hám jámáatlik-siyasıy tema boyınsha kıtaplardıń avtorı: * «Казахстанский путь» * «Стальной профиль Казахстана» * «Без правых и левых» * «Стратегия ресурсосбережения и переход к рынку» * «Кремлёвский тупик» * «Стратегия становления и развития Казахстана как суверенного государства» * «Рынок и социально-экономическое развитие» * «На пороге XXI века» * «Н. А. Назарбаев. Евразийский союз: идеи, практика, перспективы. 1994—1997» * «Ғасырлар тоғысында» (А., 1996), * «В потоке истории» * «Эпицентр мира» == Ilimiy maqalaları == * «Хозяйская расчетливость» * «Экономика Казахстана: реальность и перспективы обновления» * «Проблемы разделения труда» * «Эффект объединений: опыт и проблемы» * «Условия новые, „тормоза“ старые» * «Проблемы Приаралья и пути их решения» * «Terra incognita посттоталитарной демократии» * «От имперского союза к содружеству независимых государств» * «Экономическая интеграция — разумной альтернативы нет» * «Межнациональное единство и экономический суверенитет — главная и надежная опора нашего продвижения вперед» * «Наши ориентиры — консолидация, общественный прогресс, социальное партнерство» * «Критическое десятилетие» * «Об ускорении рыночных преобразований и мерах выхода из экономического кризиса» * «Евразийское пространство: интеграционный потенциал и его реализация» == Citataları == * «Qazaqstan keleshegi — qazaq tilinde.» * «Keshe bolmaǵannıń búgin bolıwı múmkin, búgin bolǵannıń erteń bolıwı múmkin, biraq ana tiline itibar bermewdiń, onı húrmet etpewdiń ornı tolmaytuǵın shuqırlıqlarǵa alıp keliwi anıq.» * «Qazaq qazaq penen qazaqsha sóylessin». == Nursultan Nazarbaev atında == Nursultan Nazarbaev atın hár túrli obyektlerge beriw haqqındaǵı usınıslar qazaq jámiyetshiliginiń geyde narazılıǵına sebep boladı. Biraq Nursultan Nazarbaev barlıq usınıslarǵa razı da bolmadı. Óz atın bilimlendiriw hám ilim tarawına baylanıstırıwdı qálegen N. Nazarbaev óz atındaǵı universiteti hám intellektual mektepleriniń ashılıwına razılıq bildirdi. N. Nazarbaev atındaǵı bilimlendiriw orayların óziniń baqlawında uslawǵa hareket etedi. Nazarbaev atındaǵı bilimlendiriw mákemeleri Nazarbaev fondı hám Nazarbaev Orayı arqalı muwapıqlastırıladı. == Reformaları == Jańa ǵárezsiz mamleket — Qazaqstan Respublikasınıń (16.12.1991) — rawajlanıwı, barlıq atributları — milliy qáwipsizlik, mámleketlik basqarıw hám hákimiyat barlıq tarmaqlarınıń ózara háreketlesiw sisteması — milliy mámlekettiń qáliplesiwi Nazarbaev atı menen tıǵız baylanıslı. Nazarbaev basshılıǵında konstituciyalıq rawajlanıw procesi júzege keldi, 1995-jıldıń avgust ayında Qazaqstan Respublikasınıń tiykarǵı Nızamın qabıllaǵan ulıwmaxalıqlıq referendum tiykarında juwmaqlandı. Qazaqstanda demokratiyalıq institutlardı shólkemlestiriw Nazarbaevtıń eń jaqsı miynetlerinen biri esaplanadı. Baspasóz erkinligi, saylaw hám saylanıw huquqı, partiyalar menen birgeislesiwdi shólkemlestiriw huquqı, din erkinligi sıyaqlı puqaralıq jámiyettiń turaqlı qádiriyatları N. Nazarbaev dáwirindegi konstituciyalıq normalarǵa aylandı. Ekonomikalıq siyasattı, demokratiyalıq ózgerislerdi rejelestirilgendey júzege shıǵarıwǵa mámleketlik dúzilislerdiń, prezidentlik respublika sıpatında xalıq saylaǵan úlgisi óz nátiyjesin berdi. 1992-jıldıń basında N. Nazarbaev „Qazaqstannıń ǵárezsiz mámleket sıpatında qáliplesiwi hám rawajlanıw strategiyası“n tayarlap, mámlekettiń ishki hám sırtqı siyasatınıń tolıq baǵdarın belgiledi. Sonıń nátiyjesinde 1997-jıldıń baslarında mámlekette makroekonomikalıq turaqlılıq ornadı, inflaciya тоqtatıldı, sanaat rawajlanıp, finans-byudjet, salıq sisteması payda boldı, menshiklestiriw alıp barıldı, pensiya ulıwmalastırıw sisteması jolǵa qoyıldı, úy-jay kommunal xojalıǵın reformalaw júzege keldi. N. Nazarbaevtıń „Qazaqstan-2030“ strategiyası mámleket rawajlanıwınıń tiykarǵı baǵdarların ashıp berdi. 2006-jılǵı xalıqqa Múrájaatında Qazaqstannıń básekige qábilletli 50 mámlekettiń qatarına kiriw strategiyası belgilengen. N. Nazarbaevtıń ekonomist hám siyasatshı sıpatındaǵı jeke abıroyı, mámlekette qolaylı investiciyalıq jaǵdaydıń qáliplesiwine, kóplegen mámleketler hám xalıqaralıq finans institutları menen kerekli dárejede ekonomikalıq birge islesiwi óz nátiyjesin berdi. Respublikada awıldı rawajlandırıwǵa, gedeylik penen gúresiwge, úy-jay qurılısın rawajlandırıwǵa hám basqalarǵa baǵdarlanǵan iri sociallıq baǵdarlamalardı ámelge asırıw baslandı. N. Nazarbaev industrial-innovaciyalı rawajlandırıw strategiyasın tayarladı, investiciyalıq hám innovaciyalıq fondlar dúzildi. Dúnya kólemindegi ekspertler arasında «Qazaqstan úlgisi» degen termin payda boldı. Qısqa waqıt ishinde xalıqaralıq birge islesiw principlerin qáliplestirdi. Onıń kóplegen baslamaları keń xalıqaralıq dárejede óz ornın taptı. Mısalı, Semey yadro poligonın jabıwı, yadro mámleketi huquqıy statusınan bas tartıwı, dúnya hám aymaqlıq qáwipsizlikti táminlew baǵdarındaǵı izshil iskereligi h.b. N. Nazarbaev TMD, Bajıxana awqamı, Shanxay Birge Islesiw Shólkemi (SBSH), Evraziya awqamı sıyaqlı xalıqaralıq dúzilislerdi ámelge asırıwdıń baslamashısı. Ol BMSH Bas Assambleyasınıń 47-sessiyasında shólkemlestiriw usınısı menen shıqqan, Aziyadadaǵı ózara dárejesi hám isenim sharaları haqqındaǵı keńes óz jumısın basladı. == Nazarbaevtıń baslaması menen ashılǵan bilimlendiriw mákemeleri == * Xalıqaralıq informaciya texnologiyaları universiteti * Qazaqstan menedjment institutı * Ekonomika institutı * Xoja Ahmad Yassawiy atındagı Xalıqaralıq Qazaq-Túrk universiteti * N. Gumilev atındagı Evraziya milliy universiteti * Milliy mámleketlik huquqtanıw universiteti * Nazarbaev universiteti * Nazarbaev Intellektual Mektebi * liceyler hám kolledjler * Prezidentlik «Bolashaq» baǵdarlaması ámelge asırılmaqta, ol baǵdarlama boyınsha jaslar dúnya kólemindegi iri oqıw orınlarında bilim almaqta. * Qábiletli balalar ushın prezidenttiń «Daryn» sawǵası tayınlanǵan. * == Basqa lawazımları hám mártebeleri == * Ekonomika ilimlerdoktorı (1993) * QR MFA-nıń (1995) hám bunnan basqa ilimiy mákemeler hámde sırt el bilimlendiriw mákemeleriniń akademigi * Qazaqstan xalqı Assambleyasınıń baslıǵı * Qazaqstan Qurallı Kúshleriniń Bas Komandiri * Dúnya qazaqları awqamınıń baslıǵı * Nur Otan Xalıq-demokratiyalıq partiyasınıń baslıǵı * Orta Aziya mámleketleri Doslıq fondınıń húrmetli baslıǵı * YXHT-nıń baslıǵı * Bir neshe jıl Xalıqaralıq Araldı qutqarıw fondın basqardı Qazaqstan Respublikası Milliy ilimler akademiyasınıń, Xalıqaralıq injenerlik akademiyanıń hám Rossiya Federaciyası sociallıq ilimler akademiyasınıń akademigi. Al-Farabi atındagı Qazaq mámleketlik milliy universitetiniń húrmetli professorı. Belarus Ilimler akademiyasınıń húrmetli aǵzası. M. V. Lomonosov atındagı Moskva mámleketlik universitetiniń húrmetli professorı. N. A. Nazarbaev – Qazaqstannıń eń joqarı ayrıqsha úlgidegi «Altın Qıran» (Altın Búrgit) ordeni menen, sonıń menen birge dúnyanıń kóplegen mámleketleriniń, xalıqaralıq hám sociallıq shólkemleriniń joqarı sıylıqları menen sıylıqlanǵan. == Partiyalılıǵı == N. Nazarbaev SSRI ıdıraǵanǵa shekem KPSS aǵzası bolǵan. Qazaqstan Respublikasınıń Konstituciyasında prezident bir de bir partiya aǵzası bolıp islewge ham onı basqarıwǵa qadaǵan etiledi. Biraq ol «Nur Otan» siyasiy partiyasın qollap-quwatladı. 2007-jılı Konstituciyaǵa ózgeris kirgizdi hám N. A. Nazarbaev «Nur Otan» partiyasınıń rámiy bas lawazımına kirdi. == Faktler == N. A. Nazarbaev 1989-jıldan baslap mámleket basına keldi. Burınǵı SSSR mámleketleri arasında eń jası úlken basshılardın` biri. Tek Islam Karimovtıń jası onnan úlkenirek. a N. A. Nazarbaev dúnyadaǵı eń bay hám qúdiretli mámleket basshıları reytinginde 10-orındı iyeleydi. Prezidenttiń shańaraǵında eki milliarder bar, olar: (ekinshi qızı Dinara Kulibayeva — 1,258 million dollar hám ekinshi kúyewi Kulibayev Timur — 1,258 million dollar) hám bir neshe millionerleri (birinshi qızı Dariǵa Nazarbaeva — 593 million dollar, aqlıǵı Nurali Aliyev — 200 million dollar), burınǵı kúyewi Rakhat Aliyev hám ákesiniń inisi Bolat Nazarbaevlar. Nazarbaev aǵyın-tuwısqanlarınıń baylıǵı $7 mlrd bahalanadı. Prezidenttiń tuwılǵan kúni, mámleketlik bayram esaplanǵan Paytaxt kúni menen birge belgilenedi. 7-may — Prezident úlken qızınıń tuwılǵan kúni hám Watan Qorǵawshıları Kúni. Eki kún de dem alıs kúni esaplanadı. 1-dekabr Birinshi Prezident Kúni sıpatında belgilenedi hám mámleketlik bayram hám dem alıs kúni esaplanadı. Nursultan Nazarbaevqa arnap Almatıdagı Prezident parkinde, Sholpan-Atada, Astanada, Ukrainada hám Ankarada eskertkishler qoyılǵan. Iordaniyada, Túrkiyada hám Chechenistanda Nursultan Nazarbaev atı menen atalıwshı kósheler bar. Sonıń menen birge Chechenistanda Nursultan Nazarbaev atındaǵı licey de bar. == Derekler == {{Derekler}} 3qstiky9jek2223y0f192qvh48xx5kt 265820 265819 2026-08-11T14:29:07Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 265820 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|atı=Nursultan Nazarbaev|negizgi atı=Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|súwret=Назарбаев ЕАЭС (cropped).jpg|uzınlıq=230px|súwret atı=Nursultan Nazarbaev 2021-jılda|bayraq=Flag of the President of Kazakhstan.svg|bayraq2=Symbol of the President of Kazakhstan.png|lawazımı=Qazaqstan Prezidenti|wákillik baslanıwı=[[1991|1991-jıl]] [[10-dekabr]]|wákillik tamamlanıwı=[[2019|2019-jıl]] [[20-mart]]|premyer=[[Sergey Tereshchenko]]<br>[[Akejan Kajegeldin]]<br>[[Nurlan Balgimbayev]]<br>[[Qosim-Joʻmart Toqayev]]<br>[[Imangali Tasmagambetov]]<br>[[Daniyal Axmetov]]<br>[[Karim Masimov]]<br>[[Serik Axmetov]]<br>[[Karim Masimov]]<br>[[Bakitjan Sagintayev]]|bayraq_2=Flag of the Kazakh SSR.svg|bayraq2_2=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|lawazımı_2=Qazaq SSR Prezidenti|wákillik baslanıwı_2=[[1990|1990-jıl]] [[24-aprel]]|wákillik tamamlanıwı_2=[[1991|1991-jıl]] [[10-dekabr]]|aldınǵı isker_2=Lawazım qabıl qılındı|keyingi isker_2=Lawazım biykar etildi; onıń ózi Qazaqstan Prezidenti sıpatında|bayraq_3=Symbol-hammer-and-sickle.svg|qatarlıq sanı_3=13|lawazımı_3=Qazaqstan Kompartiyası OK basshıları(1920-1991) Qazaqstan KP OK birinshi sekretarı|wákillik baslanıwı_3=[[1989|1989-jıl]] [[22-iyun]]|wákillik tamamlanıwı_3=[[1991|1991-jıl]] [[28-avgust]]|aldınǵı isker_3=[[Gennadiy Kolbin]]|keyingi isker_3=Lawazım biykar etildi|bayraq_4=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|qatarlıq sanı_4=13|lawazımı_4=Qazaq SSR Joqarı Keńesi baslıǵı|wákillik baslanıwı_4=[[1990|1990-jıl]] [[22-fevral]]|wákillik tamamlanıwı_4=[[1990|1990-jıl]] [[24-aprel]]|aldınǵı isker_4=Kiylibay Medeubekov|keyingi isker_4=Erik Asanbayev|bayraq_5=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|qatarlıq sanı_5=10|lawazımı_5=Qazaqstan Bas Ministrleri(1920-1991)Qazaq SSR Ministrler Keńesi Baslıg`ı|wákillik baslanıwı_5=[[1984-jıl]] [[22-mart]]|wákillik tamamlanıwı_5=[[1989|1989-jıl]] [[27-iyul]]|aldınǵı isker_5=Bayken Ashimov|keyingi isker_5=Uzaqbay Qaramanov|tuwılǵan sánesi=06.07.1940|tuwılǵan jeri=Chemolǵan awılı, Qarasay rayonı(Qaskelen), Almatı wálayatı, Qazaq SSR|partiyası=SIKP (1962—1991) <br />[[Nur Otan]]|ómirlik joldası=[[Sara Nazarbaeva]]<br/>Asel Isabayeva<ref>{{veb manbasi |url=https://top-antropos.com/history/item/653-miss-kazakhstan |sarlavha=Мисс Казахстан. Все победительницы конкурса (1989-2022). 27 фото</ref>|balaları=[[Darigʻa Nazarbaeva]]<br />[[Dinara Qulibayeva]]<br />[[Aliya Nazarbaeva]]<br/>[[Tauman]]|mother=Aljan Nazarbaeva|father=Abish Nazarbaev|dini=[[Islam]] [[Sunniylik]]<ref>{{Citation |year= |title=К. Назарбаев: Ислам необходим как воздух |url=http://www.islam.ru/pressclub/gost/nazarbaev/ |access-date=2013-11-26 |archivedate=2009-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090605210042/http://www.islam.ru/pressclub/gost/nazarbaev/ }}</ref>|qolı=Signature of Nursultan Nazarbayev.png|sayt={{URL|http://www.akorda.kz/}}}} '''Nursultan Ábishulı Nazarbaev''' (6-iyul 1940-jıl, Chemolǵan awılı, Almatı wálayatı) — Qazaqstan Respublikasınıń birinshi prezidenti, bul lawazımda 1990-jıldan 2019-jılǵa shekem bolǵan. Nazarbaev 1984-1989-jıllarda Qazaq SSR Ministrler Keńesi baslıǵı, 1989-1991-jıllarda Qazaqstan Kompartiyası OK birinshi sekretarı bolıp islegen. Ol «Elbası» ataǵınıń iyesi. == Ómiri == === Balalıq dáwiri === Nursultan Nazarbaev 1940-jıl 6-iyulda Almata wálayatınıń Qaskelen rayonındaǵı Chemolǵan awılında Ábish hám Áljan Nazarbaevlardıń shańaraǵında dúnyaǵa kelgen. Nursultan Nazarbaev Úlken júzdiń shaprashtı urıwına kiredi. Oǵan ata-anası Nursultan dep at qoyǵan. Nárestege at tańlawdıń ózi bir hikayaǵa aylanǵan. Toyǵa kelgen tuwısqan-urıwlar hár qıylı atlardı usınıs etken. Eń sońında jańa tuwılǵan ulbalanıń ájesi Mirzabola bılay degen: «Meniń súyikli aqlıǵım eki attı alıp júrsin, onıń atı Nursultan bolsın». Mirzabola aqlıǵının tabıslı insan bolıp kámalǵa jetiwine úlken úles qosqan. Nazarbaevtıń atası — Ábish 1903-jıl Alataw tawınıń eteklerinde, Nazarbay biy shańaraǵında dúnyaǵa kelgen. Ábish Nazarbaev kewilli, húrmetli kisi bolǵan. Ol tek qana qazaq tili emes, al rus hám bolgar tillerin de bilgen. Ábish Nazarbaev qazaq hám rus qosıqların ıqlas penen aytqan. Ol 1971-jıl qaytıs bolǵan. Nazarbaevtıń anası — Áljon 1910-jıl Jambul wálayatı Qorday rayonı Qasıq awılında dúnyaǵa kelgen. Áljon Nazarbaeva 1977-jıl dúnyadan ótken. Mektepte Nursultan Nazarbaev jaqsı oqıǵan. Ol tek óz klasında ǵana emes, al mekteptegi eń úlgili oqıwshılardan biri bolǵan. === Xızmet jolı hám siyasiy xızmeti === 1960-jıl Dneprodzerjinsk texnikumın, 1967-jıl Qaraǵandı metallurgiya kombinatına qaraslı joqarı texnikalıq oqıw ornın, 1976-jıl Sovet Avqamı Kommunistlik Partiyası Oraylıq komitetine qaraslı Joqarı partiya mektebin bitirgen. Xızmet jolın 1960-jıl Temirtaw qalasındaǵı Qaraǵandı metallurgiya kombinatında ápiwayı jumısshı bolıp basladı hám domna cexiniń úlken gazshisı lawazımına deyin kóterildi. * 1960—1969 j. — Qaraǵandı metallurgiya zavodında isledi. * 1969—1973 j. — Qaraǵandı wálayatı Temirtau qalasındaǵı partiya-komsomol jumıslarında juwapkerli xızmetler атqardı. * 1973—1977 j. — Qaraǵandı metallurgiya kombinatınıń partkom xatkeri[10]. * 1977—1979 j. — Qaraǵandı wálayatlıq partiya komitetiniń xatkeri, 2-xatkeri. * 1979—1984 j. — Qazaqstan Kompartiyası Oraylıq Komitetiniń xatkeri. * 1984—1989 j. — Qazaq SSR Ministrler Keńesiniń baslıǵı. * 1989—1991 j. — Qazaqstan Kompartiyası Oraylıq Komitetiniń birinshi xatkeri, * 1990-jıl fevral—aprel aralıǵında Qazaq SSR Joqarı Sovetiniń baslıǵı boldı. * == Prezidentlik == 1990-jıldıń aprelinen — Qazaq SSR Prezidenti. 1991-jıl 1-dekabrde birinshi márte Qazaqstan Respublikası Prezidentiniń ulıwma xalıqlıq saylawı bolıp ótti. Saylaw nátiyjesinde Nursultan Ábishevich Nazarbaev (98,7 %) dawıs penen jeńiske eristi. 1995-jıl 29-aprelde ulıwma xalıqlıq referendum nátiyjesinde Qazaqstan Respublikası Prezidenti Nursultan Ábishevich Nazarbaevtıń wákilligi 2000-jılǵa shekem uzaytırıldı. 1999-jıl 10-yanvarda ótken ulıwma xalıqlıq saylaw nátiyjesinde N.A.Nazarbaev 79,78 % dawıs jıynap, Qazaqstan Respublikası Prezidenti bolıp qayta saylandı. 2005-jıl 4-dekabrde saylawda 91,5 % dawısqa iye bolıp, Qazaqstan Respublikası Prezidenti bolıp qaytadan saylandı. Oppoziciya Nazarbaevtı kelispewshiliklerde ayıpladı. Ol jeńimpaz bolǵan prezidentlik saylawı, qazaq oppoziciyası hám batıs baqlawshılarınıń sınına ushırap, olardıń pikirinshе saylaw demokratik standartlarǵa say túrde ótpedi dep bahalandı. 2011-jıl 3-aprelde belgilengen múddetinen burın bolǵan prezident saylawında tórtinshi márte 95,5 % dawıs penen Qazaqstan Respublikasınıń Prezidenti bolıp, 2016-jılǵa shekem Nursultan Nazarbaev saylandı. Qazaqstan Respublikasınıń Konstituciyasına kóre, tap bir shaxs qatarınan eki múddetten artıq Qazaqstan Respublikasınıń Prezidenti bolıwı múmkin emes. Qazaqstan Respublikasınıń Prezidenti Qazaqstan Respublikasınıń puqaraları tárepinen ulıwma, teń hám tuwrıdan-tuwrı saylaw huquqı tiykarında jasırın dawıs beriw jolı penen bes jıl múddetke saylanadı. Al esapqa alǵanda, Qazaqstan Respublikasınıń birinshi prezidenti bolsa, nızamda buǵan sheklew qoyılmaǵan. 2011-jıl dekabr ayında Manǵıstaw wálayatında qatań narazılıqlar uyımlastırıldı. BBCde jazılıwınsha N.A.Nazarbaev basqarıw waqtındaǵı eń úlken qatań narazılıqlar aksiyası usı edi. == Shańaraǵı == Hayalı – Sara Nazarbaeva – Xalıqaralıq «Bóbek» balalar qayırqomlıq fondın basqaradı. Prezidenttiń úsh qızı bar: Dariǵa – siyasiy ilimler doktorı, «Xabar» Axborot agentliginiń direktorlar Keńesiniń baslıǵı, Qazaqstan Respublikası Parlamenti majilisiniń deputatı. Dinara – N. A. Nazarbaev atındaǵı bilim beriw fondına basshılıq etedi. Forbes jurnalınıń maǵlıwmatı boyınsha 2011-jılda 1,3 milliard AQSH dolların quraytuǵın baylıǵı penen Qazaqstandıń eń bay hayalı esaplanadı (dúnyada № 938 hám Qazaqstanda № 4 orında). Timur Qulibaevtıń hayalı. Aliya – biznes penen shuǵullanadı, «Elitstroy» qurılıs kompaniyasın basqaradı. N. A. Nazarbaevtıń altı aqlıǵı hám eki shawlıǵı bar. Ekinshi shańaraǵı Nazarbaev óziniń «Moya jizn» atlı eslewler kitabında Asel Isabaeva atlı ekinshi ómirlik joldası hám Taumen ham Bayken atlı ulları bar ekenligin málim etedi. == Kıtapları == N.A.Nazarbaev bir qqatar ilimiy miynetlerdiń, ekonomikalıq-siyasıy rawajlanıw máseleleri hám jámáatlik-siyasıy tema boyınsha kıtaplardıń avtorı: * «Казахстанский путь» * «Стальной профиль Казахстана» * «Без правых и левых» * «Стратегия ресурсосбережения и переход к рынку» * «Кремлёвский тупик» * «Стратегия становления и развития Казахстана как суверенного государства» * «Рынок и социально-экономическое развитие» * «На пороге XXI века» * «Н. А. Назарбаев. Евразийский союз: идеи, практика, перспективы. 1994—1997» * «Ғасырлар тоғысында» (А., 1996), * «В потоке истории» * «Эпицентр мира» == Ilimiy maqalaları == * «Хозяйская расчетливость» * «Экономика Казахстана: реальность и перспективы обновления» * «Проблемы разделения труда» * «Эффект объединений: опыт и проблемы» * «Условия новые, „тормоза“ старые» * «Проблемы Приаралья и пути их решения» * «Terra incognita посттоталитарной демократии» * «От имперского союза к содружеству независимых государств» * «Экономическая интеграция — разумной альтернативы нет» * «Межнациональное единство и экономический суверенитет — главная и надежная опора нашего продвижения вперед» * «Наши ориентиры — консолидация, общественный прогресс, социальное партнерство» * «Критическое десятилетие» * «Об ускорении рыночных преобразований и мерах выхода из экономического кризиса» * «Евразийское пространство: интеграционный потенциал и его реализация» == Citataları == * «Qazaqstan keleshegi — qazaq tilinde.» * «Keshe bolmaǵannıń búgin bolıwı múmkin, búgin bolǵannıń erteń bolıwı múmkin, biraq ana tiline itibar bermewdiń, onı húrmet etpewdiń ornı tolmaytuǵın shuqırlıqlarǵa alıp keliwi anıq.» * «Qazaq qazaq penen qazaqsha sóylessin». == Nursultan Nazarbaev atında == Nursultan Nazarbaev atın hár túrli obyektlerge beriw haqqındaǵı usınıslar qazaq jámiyetshiliginiń geyde narazılıǵına sebep boladı. Biraq Nursultan Nazarbaev barlıq usınıslarǵa razı da bolmadı. Óz atın bilimlendiriw hám ilim tarawına baylanıstırıwdı qálegen N. Nazarbaev óz atındaǵı universiteti hám intellektual mektepleriniń ashılıwına razılıq bildirdi. N. Nazarbaev atındaǵı bilimlendiriw orayların óziniń baqlawında uslawǵa hareket etedi. Nazarbaev atındaǵı bilimlendiriw mákemeleri Nazarbaev fondı hám Nazarbaev Orayı arqalı muwapıqlastırıladı. == Reformaları == Jańa ǵárezsiz mamleket — Qazaqstan Respublikasınıń (16.12.1991) — rawajlanıwı, barlıq atributları — milliy qáwipsizlik, mámleketlik basqarıw hám hákimiyat barlıq tarmaqlarınıń ózara háreketlesiw sisteması — milliy mámlekettiń qáliplesiwi Nazarbaev atı menen tıǵız baylanıslı. Nazarbaev basshılıǵında konstituciyalıq rawajlanıw procesi júzege keldi, 1995-jıldıń avgust ayında Qazaqstan Respublikasınıń tiykarǵı Nızamın qabıllaǵan ulıwmaxalıqlıq referendum tiykarında juwmaqlandı. Qazaqstanda demokratiyalıq institutlardı shólkemlestiriw Nazarbaevtıń eń jaqsı miynetlerinen biri esaplanadı. Baspasóz erkinligi, saylaw hám saylanıw huquqı, partiyalar menen birgeislesiwdi shólkemlestiriw huquqı, din erkinligi sıyaqlı puqaralıq jámiyettiń turaqlı qádiriyatları N. Nazarbaev dáwirindegi konstituciyalıq normalarǵa aylandı. Ekonomikalıq siyasattı, demokratiyalıq ózgerislerdi rejelestirilgendey júzege shıǵarıwǵa mámleketlik dúzilislerdiń, prezidentlik respublika sıpatında xalıq saylaǵan úlgisi óz nátiyjesin berdi. 1992-jıldıń basında N. Nazarbaev „Qazaqstannıń ǵárezsiz mámleket sıpatında qáliplesiwi hám rawajlanıw strategiyası“n tayarlap, mámlekettiń ishki hám sırtqı siyasatınıń tolıq baǵdarın belgiledi. Sonıń nátiyjesinde 1997-jıldıń baslarında mámlekette makroekonomikalıq turaqlılıq ornadı, inflaciya тоqtatıldı, sanaat rawajlanıp, finans-byudjet, salıq sisteması payda boldı, menshiklestiriw alıp barıldı, pensiya ulıwmalastırıw sisteması jolǵa qoyıldı, úy-jay kommunal xojalıǵın reformalaw júzege keldi. N. Nazarbaevtıń „Qazaqstan-2030“ strategiyası mámleket rawajlanıwınıń tiykarǵı baǵdarların ashıp berdi. 2006-jılǵı xalıqqa Múrájaatında Qazaqstannıń básekige qábilletli 50 mámlekettiń qatarına kiriw strategiyası belgilengen. N. Nazarbaevtıń ekonomist hám siyasatshı sıpatındaǵı jeke abıroyı, mámlekette qolaylı investiciyalıq jaǵdaydıń qáliplesiwine, kóplegen mámleketler hám xalıqaralıq finans institutları menen kerekli dárejede ekonomikalıq birge islesiwi óz nátiyjesin berdi. Respublikada awıldı rawajlandırıwǵa, gedeylik penen gúresiwge, úy-jay qurılısın rawajlandırıwǵa hám basqalarǵa baǵdarlanǵan iri sociallıq baǵdarlamalardı ámelge asırıw baslandı. N. Nazarbaev industrial-innovaciyalı rawajlandırıw strategiyasın tayarladı, investiciyalıq hám innovaciyalıq fondlar dúzildi. Dúnya kólemindegi ekspertler arasında «Qazaqstan úlgisi» degen termin payda boldı. Qısqa waqıt ishinde xalıqaralıq birge islesiw principlerin qáliplestirdi. Onıń kóplegen baslamaları keń xalıqaralıq dárejede óz ornın taptı. Mısalı, Semey yadro poligonın jabıwı, yadro mámleketi huquqıy statusınan bas tartıwı, dúnya hám aymaqlıq qáwipsizlikti táminlew baǵdarındaǵı izshil iskereligi h.b. N. Nazarbaev TMD, Bajıxana awqamı, Shanxay Birge Islesiw Shólkemi (SBSH), Evraziya awqamı sıyaqlı xalıqaralıq dúzilislerdi ámelge asırıwdıń baslamashısı. Ol BMSH Bas Assambleyasınıń 47-sessiyasında shólkemlestiriw usınısı menen shıqqan, Aziyadadaǵı ózara dárejesi hám isenim sharaları haqqındaǵı keńes óz jumısın basladı. == Nazarbaevtıń baslaması menen ashılǵan bilimlendiriw mákemeleri == * Xalıqaralıq informaciya texnologiyaları universiteti * Qazaqstan menedjment institutı * Ekonomika institutı * Xoja Ahmad Yassawiy atındagı Xalıqaralıq Qazaq-Túrk universiteti * N. Gumilev atındagı Evraziya milliy universiteti * Milliy mámleketlik huquqtanıw universiteti * Nazarbaev universiteti * Nazarbaev Intellektual Mektebi * liceyler hám kolledjler * Prezidentlik «Bolashaq» baǵdarlaması ámelge asırılmaqta, ol baǵdarlama boyınsha jaslar dúnya kólemindegi iri oqıw orınlarında bilim almaqta. * Qábiletli balalar ushın prezidenttiń «Daryn» sawǵası tayınlanǵan. * == Basqa lawazımları hám mártebeleri == * Ekonomika ilimlerdoktorı (1993) * QR MFA-nıń (1995) hám bunnan basqa ilimiy mákemeler hámde sırt el bilimlendiriw mákemeleriniń akademigi * Qazaqstan xalqı Assambleyasınıń baslıǵı * Qazaqstan Qurallı Kúshleriniń Bas Komandiri * Dúnya qazaqları awqamınıń baslıǵı * Nur Otan Xalıq-demokratiyalıq partiyasınıń baslıǵı * Orta Aziya mámleketleri Doslıq fondınıń húrmetli baslıǵı * YXHT-nıń baslıǵı * Bir neshe jıl Xalıqaralıq Araldı qutqarıw fondın basqardı Qazaqstan Respublikası Milliy ilimler akademiyasınıń, Xalıqaralıq injenerlik akademiyanıń hám Rossiya Federaciyası sociallıq ilimler akademiyasınıń akademigi. Al-Farabi atındagı Qazaq mámleketlik milliy universitetiniń húrmetli professorı. Belarus Ilimler akademiyasınıń húrmetli aǵzası. M. V. Lomonosov atındagı Moskva mámleketlik universitetiniń húrmetli professorı. N. A. Nazarbaev – Qazaqstannıń eń joqarı ayrıqsha úlgidegi «Altın Qıran» (Altın Búrgit) ordeni menen, sonıń menen birge dúnyanıń kóplegen mámleketleriniń, xalıqaralıq hám sociallıq shólkemleriniń joqarı sıylıqları menen sıylıqlanǵan. == Partiyalılıǵı == N. Nazarbaev SSRI ıdıraǵanǵa shekem KPSS aǵzası bolǵan. Qazaqstan Respublikasınıń Konstituciyasında prezident bir de bir partiya aǵzası bolıp islewge ham onı basqarıwǵa qadaǵan etiledi. Biraq ol «Nur Otan» siyasiy partiyasın qollap-quwatladı. 2007-jılı Konstituciyaǵa ózgeris kirgizdi hám N. A. Nazarbaev «Nur Otan» partiyasınıń rámiy bas lawazımına kirdi. == Faktler == N. A. Nazarbaev 1989-jıldan baslap mámleket basına keldi. Burınǵı SSSR mámleketleri arasında eń jası úlken basshılardın` biri. Tek Islam Karimovtıń jası onnan úlkenirek. a N. A. Nazarbaev dúnyadaǵı eń bay hám qúdiretli mámleket basshıları reytinginde 10-orındı iyeleydi. Prezidenttiń shańaraǵında eki milliarder bar, olar: (ekinshi qızı Dinara Kulibayeva — 1,258 million dollar hám ekinshi kúyewi Kulibayev Timur — 1,258 million dollar) hám bir neshe millionerleri (birinshi qızı Dariǵa Nazarbaeva — 593 million dollar, aqlıǵı Nurali Aliyev — 200 million dollar), burınǵı kúyewi Rakhat Aliyev hám ákesiniń inisi Bolat Nazarbaevlar. Nazarbaev aǵyın-tuwısqanlarınıń baylıǵı $7 mlrd bahalanadı. Prezidenttiń tuwılǵan kúni, mámleketlik bayram esaplanǵan Paytaxt kúni menen birge belgilenedi. 7-may — Prezident úlken qızınıń tuwılǵan kúni hám Watan Qorǵawshıları Kúni. Eki kún de dem alıs kúni esaplanadı. 1-dekabr Birinshi Prezident Kúni sıpatında belgilenedi hám mámleketlik bayram hám dem alıs kúni esaplanadı. Nursultan Nazarbaevqa arnap Almatıdagı Prezident parkinde, Sholpan-Atada, Astanada, Ukrainada hám Ankarada eskertkishler qoyılǵan. Iordaniyada, Túrkiyada hám Chechenistanda Nursultan Nazarbaev atı menen atalıwshı kósheler bar. Sonıń menen birge Chechenistanda Nursultan Nazarbaev atındaǵı licey de bar. == Derekler == {{Derekler}} me17snl6fuwgavo9ip4pil7e2v4kugq 265821 265820 2026-08-11T14:54:05Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 i 265821 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|atı=Nursultan Nazarbaev|negizgi atı=Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|súwret=Назарбаев ЕАЭС (cropped).jpg|uzınlıq=230px|súwret atı=Nursultan Nazarbaev 2021-jılda|bayraq=Flag of the President of Kazakhstan.svg|bayraq2=Symbol of the President of Kazakhstan.png|lawazımı=Qazaqstan Prezidenti|wákillik baslanıwı=[[1991|1991-jıl]] [[10-dekabr]]|wákillik tamamlanıwı=[[2019|2019-jıl]] [[20-mart]]|premyer=[[Sergey Tereshchenko]]<br>[[Akejan Kajegeldin]]<br>[[Nurlan Balgimbayev]]<br>[[Qosim-Joʻmart Toqayev]]<br>[[Imangali Tasmagambetov]]<br>[[Daniyal Axmetov]]<br>[[Karim Masimov]]<br>[[Serik Axmetov]]<br>[[Karim Masimov]]<br>[[Bakitjan Sagintayev]]|bayraq_2=Flag of the Kazakh SSR.svg|bayraq2_2=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|lawazımı_2=Qazaq SSR Prezidenti|wákillik baslanıwı_2=[[1990|1990-jıl]] [[24-aprel]]|wákillik tamamlanıwı_2=[[1991|1991-jıl]] [[10-dekabr]]|aldınǵı isker_2=Lawazım qabıl qılındı|keyingi isker_2=Lawazım biykar etildi; onıń ózi Qazaqstan Prezidenti sıpatında|bayraq_3=Symbol-hammer-and-sickle.svg|qatarlıq sanı_3=13|lawazımı_3=Qazaqstan Kompartiyası OK basshıları(1920-1991) Qazaqstan KP OK birinshi sekretarı|wákillik baslanıwı_3=[[1989|1989-jıl]] [[22-iyun]]|wákillik tamamlanıwı_3=[[1991|1991-jıl]] [[28-avgust]]|aldınǵı isker_3=[[Gennadiy Kolbin]]|keyingi isker_3=Lawazım biykar etildi|bayraq_4=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|qatarlıq sanı_4=13|lawazımı_4=Qazaq SSR Joqarı Keńesi baslıǵı|wákillik baslanıwı_4=[[1990|1990-jıl]] [[22-fevral]]|wákillik tamamlanıwı_4=[[1990|1990-jıl]] [[24-aprel]]|aldınǵı isker_4=Kiylibay Medeubekov|keyingi isker_4=Erik Asanbayev|bayraq_5=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|qatarlıq sanı_5=10|lawazımı_5=Qazaqstan Bas Ministrleri(1920-1991)Qazaq SSR Ministrler Keńesi Baslıg`ı|wákillik baslanıwı_5=[[1984-jıl]] [[22-mart]]|wákillik tamamlanıwı_5=[[1989|1989-jıl]] [[27-iyul]]|aldınǵı isker_5=Bayken Ashimov|keyingi isker_5=Uzaqbay Qaramanov|tuwılǵan sánesi=06.07.1940|tuwılǵan jeri=Chemolǵan awılı, Qarasay rayonı(Qaskelen), Almatı wálayatı, Qazaq SSR|partiyası=SIKP (1962—1991) <br />[[Nur Otan]]|ómirlik joldası=[[Sara Nazarbaeva]]<br/>Asel Isabayeva<ref>{{veb manbasi |url=https://top-antropos.com/history/item/653-miss-kazakhstan |sarlavha=Мисс Казахстан. Все победительницы конкурса (1989-2022). 27 фото</ref>|balaları=[[Darigʻa Nazarbaeva]]<br />[[Dinara Qulibayeva]]<br />[[Aliya Nazarbaeva]]<br/>[[Tauman]]|mother=Aljan Nazarbaeva|father=Abish Nazarbaev|dini=[[Islam]] [[Sunniylik]]<ref>{{Citation |year= |title=К. Назарбаев: Ислам необходим как воздух |url=http://www.islam.ru/pressclub/gost/nazarbaev/ |access-date=2013-11-26 |archivedate=2009-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090605210042/http://www.islam.ru/pressclub/gost/nazarbaev/ }}</ref>|qolı=Signature of Nursultan Nazarbayev.png|sayt={{URL|http://www.akorda.kz/}}}} '''Nursultan Ábishulı Nazarbaev''' ([[6-iyul]] [[1940-jıl]], [[Chemolǵan awılı]], [[Almatı wálayatı]]) — [[Qazaqstan Respublikası]]nıń birinshi prezidenti, bul lawazımda [[1990-jıl]]dan [[2019-jıl]]ǵa shekem bolǵan. Nazarbaev [[1984]]-[[1989]]-jıllarda Qazaq SSR Ministrler Keńesi baslıǵı, [[1989]]-[[1991]]-jıllarda Qazaqstan Kompartiyası OK birinshi sekretarı bolıp islegen. Ol «Millet Lideri» húrmetli ataǵı iyesi.<ref>{{Citation |year= |title=Вступил в силу закон, наделяющий Назарбаева статусом «лидер нации»/ День за днем / Интернет-газета. Казахстан |url=http://www.zonakz.net/articles/29829 |access-date=2013-11-29 |archivedate=2013-10-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023060807/http://www.zonakz.net/articles/29829 }}</ref><ref>{{Citation |year= |title=Казахстанская правда |url=http://www.kazpravda.kz/index.php?uin=1152520370&chapter=1276557850 |access-date=2013-11-29 |archivedate=2011-10-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111020215414/http://www.kazpravda.kz/index.php?uin=1152520370&chapter=1276557850 }}</ref><ref>[http://www.kazpravda.kz/?uin=1152520370&chapter=1276558396 Казахстанская правда]</ref> ({{lang-kz|Елбасы}}, ''Elbası'') == Ómiri == === Balalıq dáwiri === Nursultan Nazarbaev [[1940-jıl]] [[6-iyul]]da [[Almatı wálayatı]]nıń [[Qaskelen rayonı]]ndaǵı Chemolǵan awılında Ábish hám Áljan Nazarbaevlardıń shańaraǵında dúnyaǵa kelgen. Nursultan Nazarbaev Úlken júzdiń shaprashtı urıwına kiredi.<ref>{{Citation |year= |title=Казахстанская правда |url=http://www.kazpravda.kz/c/1278113868 |access-date=2013-11-27 |archivedate=2013-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130521001818/http://www.kazpravda.kz/c/1278113868 }}</ref> Oǵan ata-anası Nursultan dep at qoyǵan. Nárestege at tańlawdıń ózi bir hikayaǵa aylanǵan. Toyǵa kelgen tuwısqan-urıwlar hár qıylı atlardı usınıs etken. Eń sońında jańa tuwılǵan ulbalanıń ájesi Mirzabola bılay degen: «Meniń súyikli aqlıǵım eki attı alıp júrsin, onıń atı Nursultan bolsın». Mirzabola aqlıǵının tabıslı insan bolıp kámalǵa jetiwine úlken úles qosqan. Nazarbaevtıń atası — Ábish [[1903]]-jıl Alataw tawınıń eteklerinde, Nazarbay biy shańaraǵında dúnyaǵa kelgen. [[Ábish Nazarbaev]] kewilli, húrmetli kisi bolǵan. Ol tek qana [[qazaq tili]] emes, al [[Rus tili|rus]] hám [[Bolgar tili|bolgar]] tillerin de bilgen. Ábish Nazarbaev qazaq hám rus qosıqların ıqlas penen aytqan. Ol [[1971]]-jıl qaytıs bolǵan. Nazarbaevtıń anası — Áljan [[1910]]-jıl [[Jambul wálayatı]] [[Qorday rayonı]] Qasıq awılında dúnyaǵa kelgen. Áljan Nazarbaeva [[1977]]-jıl dúnyadan ótken.<ref>{{Citation |year= |title=Персональная страница Биография и семья |url=http://personal.akorda.kz/ru/category/biografiya |access-date=2013-11-28 |archivedate=2013-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130515133058/http://personal.akorda.kz/ru/category/biografiya }}</ref> Mektepte Nursultan Nazarbaev jaqsı oqıǵan. Ol tek óz klasında ǵana emes, al mekteptegi eń úlgili oqıwshılardan biri bolǵan. === Xızmet jolı hám siyasiy xızmeti === 1960-jıl Dneprodzerjinsk texnikumın, 1967-jıl Qaraǵandı metallurgiya kombinatına qaraslı joqarı texnikalıq oqıw ornın, 1976-jıl Sovet Avqamı Kommunistlik Partiyası Oraylıq komitetine qaraslı Joqarı partiya mektebin bitirgen. Xızmet jolın 1960-jıl Temirtaw qalasındaǵı Qaraǵandı metallurgiya kombinatında ápiwayı jumısshı bolıp basladı hám domna cexiniń úlken gazshisı lawazımına deyin kóterildi. * 1960—1969 j. — Qaraǵandı metallurgiya zavodında isledi. * 1969—1973 j. — [[Qaraǵandı wálayatı]] [[Temirtaw qalası]]ndaǵı partiya-komsomol jumıslarında juwapkerli xızmetler атqardı. * 1973—1977 j. — Qaraǵandı metallurgiya kombinatınıń partkom xatkeri.<ref>По некоторым утверждениям Нуртас Ундасынов «через свои связи в аппарате ЦК КПСС рекомендовал работавшего в то время в г. Темиртау Н. А. Назарбаева своему ученику, тогдашнему Первому секретарю ЦК КП Казахстана, члену Политбюро ЦК КПСС Д. А. Кунаеву, а в 1977 году организовал для секретаря ЦК КП Казахстана Н. А. Назарбаева аудиенцию второго секретаря ЦК КПСС М. А. Суслова, который на прощание сказал Н. А. Назарбаеву: „Ты в безопасности. Я буду тебя защищать“» [http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1281263820] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111001005701/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1281263820|date=2011-10-01}}.</ref> * 1977—1979 j. — Qaraǵandı wálayatlıq partiya komitetiniń xatkeri, 2-xatkeri. * 1979—1984 j. — Qazaqstan Kompartiyası Oraylıq Komitetiniń xatkeri. * 1984—1989 j. — Qazaq SSR Ministrler Keńesiniń baslıǵı. * 1989—1991 j. — Qazaqstan Kompartiyası Oraylıq Komitetiniń birinshi xatkeri, * 1990-jıl fevral—aprel aralıǵında Qazaq SSR Joqarı Sovetiniń baslıǵı boldı. * == Prezidentlik == 1990-jıldıń aprelinen — [[Qazaq SSR]] Prezidenti. 1991-jıl 1-dekabrde birinshi márte Qazaqstan Respublikası Prezidentiniń ulıwma xalıqlıq saylawı bolıp ótti. Saylaw nátiyjesinde Nursultan Ábishevich Nazarbaev (98,7 %) dawıs penen jeńiske eristi. 1995-jıl 29-aprelde ulıwma xalıqlıq referendum nátiyjesinde Qazaqstan Respublikası Prezidenti Nursultan Ábishevich Nazarbaevtıń wákilligi 2000-jılǵa shekem uzaytırıldı. 1999-jıl 10-yanvarda ótken ulıwma xalıqlıq saylaw nátiyjesinde N.A.Nazarbaev 79,78 % dawıs jıynap, Qazaqstan Respublikası Prezidenti bolıp qayta saylandı. 2005-jıl 4-dekabrde saylawda 91,5 % dawısqa iye bolıp, Qazaqstan Respublikası Prezidenti bolıp qaytadan saylandı.<ref>Qaragʻandi. Qaragʻandi viloyati: Ensiklopediya. - Almati: Atamura, 2006. SBN 9965-34-515-5</ref> Oppoziciya Nazarbaevtı kelispewshiliklerde ayıpladı. Ol jeńimpaz bolǵan prezidentlik saylawı, qazaq oppoziciyası hám batıs baqlawshılarınıń sınına ushırap, olardıń pikirinshе saylaw demokratik standartlarǵa say túrde ótpedi dep bahalandı.<ref> http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-15479889 http://www.nytimes.com/2012/01/17/world/asia/observers-criticize-kazakhstans-election.html?_r=0 http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/kazakhstan/9118565/European-election-monitors-are-biased-against-ex-Soviet-states-says-Kazakh-president.html http://www.guardian.co.uk/world/2011/apr/04/kazakhstan-election-officials-accused-intimidation</ref> [[2011-jıl]] [[3-aprel]]de belgilengen múddetinen burın bolǵan prezident saylawında tórtinshi márte 95,5 % dawıs penen Qazaqstan Respublikasınıń Prezidenti bolıp, 2016-jılǵa shekem Nursultan Nazarbaev saylandı.<ref>{{Citation |year= |title=Победивший на президентских выборах кандидат, будет управлять страной до декабря 2016 года |url=http://24news.kz/other_news/54882.html |access-date=2013-11-28 |archivedate=2013-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203005119/http://24news.kz/other_news/54882.html }}</ref> Qazaqstan Respublikasınıń Konstituciyasına kóre, tap bir shaxs qatarınan eki múddetten artıq Qazaqstan Respublikasınıń Prezidenti bolıwı múmkin emes. Qazaqstan Respublikasınıń Prezidenti Qazaqstan Respublikasınıń puqaraları tárepinen ulıwma, teń hám tuwrıdan-tuwrı saylaw huquqı tiykarında jasırın dawıs beriw jolı penen bes jıl múddetke saylanadı. Al esapqa alǵanda, Qazaqstan Respublikasınıń birinshi prezidenti bolsa, nızamda buǵan sheklew qoyılmaǵan. [[2011-jıl]] dekabr ayında [[Mańǵıstaw wálayatı|Manǵıstaw wálayatı]]nda qatań narazılıqlar uyımlastırıldı. BBCde jazılıwınsha N.A.Nazarbaev basqarıw waqtındaǵı eń úlken qatań narazılıqlar akciyası usı edi.<ref name="Abuse">{{yangiliklar manbasi|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18055249|title=Abuse claims swamp Kazakh oil riot trial|publisher=BBC|accessdate=16-may 2012-yil|date=15-may 2012-yil}}</ref> == Shańaraǵı == Hayalı – [[Sara Nazarbaeva]] – Xalıqaralıq «Bóbek» balalar qayırqomlıq fondın basqaradı. Prezidenttiń úsh qızı bar: Dariǵa – siyasiy ilimler doktorı, «Xabar» Axborot agentliginiń direktorlar Keńesiniń baslıǵı, Qazaqstan Respublikası Parlamenti majilisiniń deputatı. Dinara – N. A. Nazarbaev atındaǵı bilim beriw fondına basshılıq etedi. Forbes jurnalınıń maǵlıwmatı boyınsha 2011-jılda 1,3 milliard AQSH dolların quraytuǵın baylıǵı penen Qazaqstandıń eń bay hayalı esaplanadı (dúnyada № 938 hám Qazaqstanda № 4 orında).<ref>[http://www.forbes.com/profile/dinara-kulibaeva World’s Billionaires 2011]</ref> Timur Qulibaevtıń hayalı. Aliya – biznes penen shuǵullanadı, «Elitstroy» qurılıs kompaniyasın basqaradı. N. A. Nazarbaevtıń altı aqlıǵı hám eki shawlıǵı bar. Ekinshi shańaraǵı Nazarbaev óziniń «Moya jizn» atlı eslewler kitabında Asel Isabaeva atlı ekinshi ómirlik joldası hám Taumen ham Bayken atlı ulları bar ekenligin málim etedi.<ref name="m7">{{veb manbasi |url=https://orda.kz/nursultan-nazarbaev-vpervye-priznal-nalichie-vtoroj-semi-ljubimoj-zhenschiny-asel-isabaevoj-i-dvoih-synovej-379704/ |sarlavha=Нурсултан Назарбаев впервые признал наличие второй семьи, любимой женщины Асель Исабаевой и двоих сыновей |familiya= Улитин |ism=Игорь |sana= |vebsayt=orda.kz |til=ru |qaralgan sana=29.11.23 |iqtibos=}}</ref><ref name="m8">{{veb manbasi |url=https://kun.uz/uz/news/2023/11/29/nursulton-nazarboyev-birinchi-marta-ikkinchi-oilasi-borligini-tan-oldi |sarlavha=Nursulton Nazarboyev birinchi marta ikkinchi oilasi borligini tan oldi |familiya= |ism= |sana= |vebsayt=[[kun.uz]] |til=uz |qaralgan sana=29.11.23 |iqtibos=}}</ref> == Kıtapları == N.A.Nazarbaev bir qqatar ilimiy miynetlerdiń, ekonomikalıq-siyasıy rawajlanıw máseleleri hám jámáatlik-siyasıy tema boyınsha kıtaplardıń avtorı: * «Казахстанский путь» * «Стальной профиль Казахстана» * «Без правых и левых» * «Стратегия ресурсосбережения и переход к рынку» * «Кремлёвский тупик» * «Стратегия становления и развития Казахстана как суверенного государства» * «Рынок и социально-экономическое развитие» * «На пороге XXI века» * «Н. А. Назарбаев. Евразийский союз: идеи, практика, перспективы. 1994—1997» * «Ғасырлар тоғысында» (А., 1996), * «В потоке истории» * «Эпицентр мира» == Ilimiy maqalaları == [[Fayl:Kazakhstan stamp N.Nazarbaev 1993 50t.jpg|thumb|right|200px|[[Qazaqstan]] pochta markası,<br /> [[1993-jıl]], 50 tenge (Mixel 28)]] [[Fayl:Stamp of Kazakhstan 028.jpg|thumb|right|200px|[[Qazaqstan]] pochta markası, <br /> [[1993-jıl]], 100 tenge]] [[Fayl:Stamp of Kazakhstan 358-360.jpg|thumb|right|200px|[[Qazaqstan]] pochta markası, <br /> [[2001-jıl]] ]] * «Хозяйская расчетливость» * «Экономика Казахстана: реальность и перспективы обновления» * «Проблемы разделения труда» * «Эффект объединений: опыт и проблемы» * «Условия новые, „тормоза“ старые» * «Проблемы Приаралья и пути их решения» * «Terra incognita посттоталитарной демократии» * «От имперского союза к содружеству независимых государств» * «Экономическая интеграция — разумной альтернативы нет» * «Межнациональное единство и экономический суверенитет — главная и надежная опора нашего продвижения вперед» * «Наши ориентиры — консолидация, общественный прогресс, социальное партнерство» * «Критическое десятилетие» * «Об ускорении рыночных преобразований и мерах выхода из экономического кризиса» * «Евразийское пространство: интеграционный потенциал и его реализация» == Citataları == * ''«Qazaqstan keleshegi — qazaq tilinde.»'' * ''«Keshe bolmaǵannıń búgin bolıwı múmkin, búgin bolǵannıń erteń bolıwı múmkin, biraq ana tiline itibar bermewdiń, onı húrmet etpewdiń ornı tolmaytuǵın shuqırlıqlarǵa alıp keliwi anıq.»'' * ''«Qazaq qazaq penen qazaqsha sóylessin».''<ref>{{veb manbasi |url = http://personal.akorda.kz/kz/category/rodnoi_yizik_zerkalo_natsii |title = Nazarboyev aytgan soʻzlari |author = |date = |work = |publisher = Qozogʻiston Respublikasining Prezidenti rasmiy saytidagi N.Nazarboyevning shaxsiy sahifasi |accessdate = 2012-09-08 |lang = |archivedate = 2012-12-03 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20121203052424/http://personal.akorda.kz/kz/category/rodnoi_yizik_zerkalo_natsii }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20121203052424/http://personal.akorda.kz/kz/category/rodnoi_yizik_zerkalo_natsii |date=2012-12-03 }}</ref> == Nursultan Nazarbaev atında == Nursultan Nazarbaev atın hár túrli obyektlerge beriw haqqındaǵı usınıslar qazaq jámiyetshiliginiń geyde narazılıǵına sebep boladı. Biraq Nursultan Nazarbaev barlıq usınıslarǵa razı da bolmadı. Óz atın bilimlendiriw hám ilim tarawına baylanıstırıwdı qálegen N. Nazarbaev óz atındaǵı universiteti hám intellektual mektepleriniń ashılıwına razılıq bildirdi.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Главная — АОО «Назарбаев Интеллектуальные школы» |url=http://nis.edu.kz/ru/ |qaralgan sana=2013-11-30 |arxivsana=2013-05-12 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130512065623/http://nis.edu.kz/ru/ }}</ref> N. Nazarbaev atındaǵı bilimlendiriw orayların óziniń baqlawında uslawǵa hareket etedi. Nazarbaev atındaǵı bilimlendiriw mákemeleri Nazarbaev fondı hám Nazarbaev Orayı arqalı muwapıqlastırıladı. [[Fayl:Shanghai Cooperation Organisation Bishkek 2007.jpg|left|thumb|alt=A.Nursultan Abishevich Nazarbaev Shanxay konferenciyasında.]] [[Fayl:Vladimir Putin in Kazakhstan 4-iyun 2002-yil-3.jpg|thumb|left| alt=A.|Nursultan Abishevich Nazarbaev va [[Vladimir Putin]]]] [[Fayl:Lula-Nazarbayev (2009).jpg|thumb|alt=A.|Nursultan Abishevich Nazarbaev va Lula Da Silva]] [[Fayl:Shanghai Five Leaders 2.jpg|thumb|alt=A.|Mámleket basshıları Shanxay birge iselesiw shólkeminde]] [[Fayl:LeadersNuclearSummit.JPG|left|thumb|alt=A.Yadrolıq quralǵa qarsı sammiti]] [[Fayl:Bush and Nazarbayev.jpg|thumb| alt=A.|Nursultan Abishevich Nazarbaev va [[George Bush|Djordj Bush]]]] == Reformaları == Jańa ǵárezsiz mamleket — Qazaqstan Respublikasınıń (16.12.1991) — rawajlanıwı, barlıq atributları — milliy qáwipsizlik, mámleketlik basqarıw hám hákimiyat barlıq tarmaqlarınıń ózara háreketlesiw sisteması — milliy mámlekettiń qáliplesiwi Nazarbaev atı menen tıǵız baylanıslı. Nazarbaev basshılıǵında konstituciyalıq rawajlanıw procesi júzege keldi, [[1995]]-jıldıń avgust ayında Qazaqstan Respublikasınıń tiykarǵı Nızamın qabıllaǵan ulıwmaxalıqlıq referendum tiykarında juwmaqlandı. Qazaqstanda demokratiyalıq institutlardı shólkemlestiriw Nazarbaevtıń eń jaqsı miynetlerinen biri esaplanadı. Baspasóz erkinligi, saylaw hám saylanıw huquqı, partiyalar menen birgeislesiwdi shólkemlestiriw huquqı, din erkinligi sıyaqlı puqaralıq jámiyettiń turaqlı qádiriyatları N. Nazarbaev dáwirindegi konstituciyalıq normalarǵa aylandı. Ekonomikalıq siyasattı, demokratiyalıq ózgerislerdi rejelestirilgendey júzege shıǵarıwǵa mámleketlik dúzilislerdiń, prezidentlik respublika sıpatında xalıq saylaǵan úlgisi óz nátiyjesin berdi.<ref name="source1">"Oqmoʻla viloyati" ensiklopediyasi</ref> 1992-jıldıń basında N. Nazarbaev „Qazaqstannıń ǵárezsiz mámleket sıpatında qáliplesiwi hám rawajlanıw strategiyası“n tayarlap, mámlekettiń ishki hám sırtqı siyasatınıń tolıq baǵdarın belgiledi. Sonıń nátiyjesinde 1997-jıldıń baslarında mámlekette makroekonomikalıq turaqlılıq ornadı, inflaciya тоqtatıldı, sanaat rawajlanıp, finans-byudjet, salıq sisteması payda boldı, menshiklestiriw alıp barıldı, pensiya ulıwmalastırıw sisteması jolǵa qoyıldı, úy-jay kommunal xojalıǵın reformalaw júzege keldi. N. Nazarbaevtıń „Qazaqstan-2030“ strategiyası mámleket rawajlanıwınıń tiykarǵı baǵdarların ashıp berdi. 2006-jılǵı xalıqqa Múrájaatında Qazaqstannıń básekige qábilletli 50 mámlekettiń qatarına kiriw strategiyası belgilengen. N. Nazarbaevtıń ekonomist hám siyasatshı sıpatındaǵı jeke abıroyı, mámlekette qolaylı investiciyalıq jaǵdaydıń qáliplesiwine, kóplegen mámleketler hám xalıqaralıq finans institutları menen kerekli dárejede ekonomikalıq birge islesiwi óz nátiyjesin berdi. Respublikada awıldı rawajlandırıwǵa, gedeylik penen gúresiwge, úy-jay qurılısın rawajlandırıwǵa hám basqalarǵa baǵdarlanǵan iri sociallıq baǵdarlamalardı ámelge asırıw baslandı. N. Nazarbaev industrial-innovaciyalı rawajlandırıw strategiyasın tayarladı, investiciyalıq hám innovaciyalıq fondlar dúzildi. Dúnya kólemindegi ekspertler arasında «Qazaqstan úlgisi» degen termin payda boldı. Qısqa waqıt ishinde xalıqaralıq birge islesiw principlerin qáliplestirdi. Onıń kóplegen baslamaları keń xalıqaralıq dárejede óz ornın taptı. Mısalı, [[Semey yadro poligonı]]n jabıwı, yadro mámleketi huquqıy statusınan bas tartıwı, dúnya hám aymaqlıq qáwipsizlikti táminlew baǵdarındaǵı izshil iskereligi h.b. N. Nazarbaev TMD, Bajıxana awqamı, [[Shanxay Birge Islesiw Shólkemi]] (SBSH), [[Evraziya awqamı]] sıyaqlı xalıqaralıq dúzilislerdi ámelge asırıwdıń baslamashısı. Ol [[BMSh|BMSH]] Bas Assambleyasınıń 47-sessiyasında shólkemlestiriw usınısı menen shıqqan, Aziyadadaǵı ózara dárejesi hám isenim sharaları haqqındaǵı keńes óz jumısın basladı. == Nazarbaevtıń baslaması menen ashılǵan bilimlendiriw mákemeleri == * Xalıqaralıq informaciya texnologiyaları universiteti * Qazaqstan menedjment institutı * Ekonomika institutı * Xoja Ahmad Yassawiy atındagı Xalıqaralıq Qazaq-Túrk universiteti * N. Gumilev atındagı Evraziya milliy universiteti * Milliy mámleketlik huquqtanıw universiteti * Nazarbaev universiteti * Nazarbaev Intellektual Mektebi * liceyler hám kolledjler * Prezidentlik «Bolashaq» baǵdarlaması ámelge asırılmaqta, ol baǵdarlama boyınsha jaslar dúnya kólemindegi iri oqıw orınlarında bilim almaqta. * Qábiletli balalar ushın prezidenttiń «Daryn» sawǵası tayınlanǵan. * == Basqa lawazımları hám mártebeleri == * Ekonomika ilimleri doktorı (1993) * QR MFA-nıń (1995) hám bunnan basqa ilimiy mákemeler hámde sırt el bilimlendiriw mákemeleriniń akademigi * Qazaqstan xalqı Assambleyasınıń baslıǵı * Qazaqstan Qurallı Kúshleriniń Bas Komandiri * Dúnya qazaqları awqamınıń baslıǵı * Nur Otan Xalıq-demokratiyalıq partiyasınıń baslıǵı * Orta Aziya mámleketleri Doslıq fondınıń húrmetli baslıǵı * YXHT-nıń baslıǵı * Bir neshe jıl [[Xalıqaralıq Araldı qutqarıw fondı]]n basqardı Qazaqstan Respublikası Milliy ilimler akademiyasınıń, Xalıqaralıq injenerlik akademiyanıń hám [[Rossiya Federaciyası]] sociallıq ilimler akademiyasınıń akademigi. Al-Farabi atındagı Qazaq mámleketlik milliy universitetiniń húrmetli professorı. Belarus Ilimler akademiyasınıń húrmetli aǵzası. [[M. V. Lomonosov atındagı Moskva mámleketlik universiteti]]niń húrmetli professorı. N. A. Nazarbaev – Qazaqstannıń eń joqarı ayrıqsha úlgidegi «Altın Qıran» (Altın Búrgit) ordeni menen, sonıń menen birge dúnyanıń kóplegen mámleketleriniń, xalıqaralıq hám sociallıq shólkemleriniń joqarı sıylıqları menen sıylıqlanǵan. == Partiyalılıǵı == N. Nazarbaev SSRI ıdıraǵanǵa shekem [[KPSS]] aǵzası bolǵan. Qazaqstan Respublikasınıń Konstituciyasında prezident bir de bir partiya aǵzası bolıp islewge ham onı basqarıwǵa qadaǵan etiledi. Biraq ol «Nur Otan» siyasiy partiyasın qollap-quwatladı. 2007-jılı Konstituciyaǵa ózgeris kirgizdi hám N. A. Nazarbaev «Nur Otan» partiyasınıń rámiy bas lawazımına kirdi.<ref name="nurotan-nazarbay">{{Citation |year= |title=Глава государства Нурсултан Назарбаев возглавил партию «Нур Отан» / День за днем / Интернет-газета. Казахстан |url=http://www.zonakz.net/articles/18362 |access-date=2013-11-29 |archivedate=2016-04-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160422042308/http://www.zonakz.net/articles/18362 }}</ref>. == Faktler == N. A. Nazarbaev 1989-jıldan baslap mámleket basına keldi. Burınǵı [[SSSR]] mámleketleri arasında eń jası úlken basshılardın` biri. Tek [[Islam Karimov]]tıń jası onnan úlkenirek. a N. A. Nazarbaev dúnyadaǵı eń bay hám qúdiretli mámleket basshıları reytinginde 10-orındı iyeleydi.<ref>{{Citation |year= |title=Utro.UA - Фото - Топ-10 богатейших правителей современности<!-- Заголовок добавлен ботом --> |url=http://www.utro.ua/ru/gallery/persony/top_10_bogateyshih_praviteley_sovremennosti_4d8b29a05ee12/60865 |access-date=2013-11-30 |archivedate=2013-12-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131202234531/http://www.utro.ua/ru/gallery/persony/top_10_bogateyshih_praviteley_sovremennosti_4d8b29a05ee12/60865 }}</ref> Prezidenttiń shańaraǵında eki milliarder bar, olar: (ekinshi qızı [[Dinara Kulibayeva]] — 1,258 million dollar hám ekinshi kúyewi [[Kulibayev Timur]] — 1,258 million dollar) hám bir neshe millionerleri (birinshi qızı [[Dariǵa Nazarbaeva]] — 593 million dollar, aqlıǵı [[Nuralı Aliyev]] — 200 million dollar)<ref>{{Citation |year= |title=Топ-50 богатейших людей Казахстана — Экономика и бизнес, 10 мая 2012 |url=http://news.nur.kz/217391.html |access-date=2013-11-30 |archivedate=2012-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120517002741/http://news.nur.kz/217391.html }}</ref>, sobiq kuyovi [[Raxat Aliyev]]<ref>{{veb manbasi|url=http://www.zakon.kz/4499393-rakhat-aliev-planiruet-perebratsja-s.html|title=Рахат Алиев планирует перебраться с Мальты в США|accessdate=2013-01-31|archiveurl=https://www.webcitation.org/6E77Kj7Y4?url=http://www.zakon.kz/4499393-rakhat-aliev-planiruet-perebratsja-s.html|archivedate=2013-02-01}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://news.ivest.kz/29152468-opalnyy-kaz-zyat-rahat-aliev-stal-predmetom-interesa-nemeckoy-federalnoy-razvedyvatelnoy-sluzhby|title=Опальный каз-зять Рахат Алиев стал предметом интереса немецкой федеральной разведывательной службы|accessdate=2013-01-31|archiveurl=https://www.webcitation.org/6E77Ok4NL?url=http://news.ivest.kz/29152468-opalnyy-kaz-zyat-rahat-aliev-stal-predmetom-interesa-nemeckoy-federalnoy-razvedyvatelnoy-sluzhby|archivedate=2013-02-01}}</ref> <ref>{{veb manbasi|url=http://rospres.com/politics/10219/|title=Новости - Руспрес|accessdate=2013-01-31|archiveurl=https://www.webcitation.org/6E77Rm08I?url=http://rospres.com/politics/10219/|archivedate=2013-02-01}} {{Webarxiv|url=https://www.webcitation.org/6E77Rm08I?url=http://rospres.com/politics/10219/ |date=2013-02-01 }}</ref>, burınǵı kúyewi Rakhat Aliyev hám ákesiniń inisi Bolat Nazarbaevlar. Nazarbaev aǵyın-tuwısqanlarınıń baylıǵı $7 mlrd bahalanadı. Prezidenttiń tuwılǵan kúni, mámleketlik bayram esaplanǵan Paytaxt kúni menen birge belgilenedi. 7-may — Prezident úlken qızınıń tuwılǵan kúni hám Watan Qorǵawshıları Kúni. Eki kún de dem alıs kúni esaplanadı.<ref>{{veb manbasi|url=http://tengrinews.kz/kazakhstan_news/nazarbaev-utverdil-7-maya-v-kazahstane-gosudarstvennyim-prazdnikom-222108/|title=Назарбаев утвердил 7 мая в Казахстане государственным праздником. Новости Казахстана. Tengrinews.kz|accessdate=2013-03-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F8yskvQA?url=http://tengrinews.kz/kazakhstan_news/nazarbaev-utverdil-7-maya-v-kazahstane-gosudarstvennyim-prazdnikom-222108/|archivedate=2013-03-15}}</ref> 1-dekabr Birinshi Prezident Kúni sıpatında belgilenedi hám mámleketlik bayram hám dem alıs kúni esaplanadı.<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/international/2012/12/121201_kazakhstan_first_president_day.shtml Казахстан: День первого президента или культ Назарбаева. Русская служба Би-би-си]</ref> Nursultan Nazarbaevqa arnap [[Almatı]]daǵı Prezident parkinde<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=В Алматы поставили памятник Назарбаеву с крыльями беркута — Росбалт.ру |url=http://www.rosbalt.ru/exussr/2011/11/11/911238.html |qaralgan sana=2013-11-30 |arxivsana=2013-10-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20131023060411/http://www.rosbalt.ru/exussr/2011/11/11/911238.html }}</ref>,<ref name=ReferenceA>{{veb manbasi|url=http://baursak.kz/blog/politic/552.html#.UT8GTTfdeXE|title=Мнения политологов: Культ без личности / Политика / Baursak.kz - социальная сеть Казахстана|accessdate=2013-03-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F8ypf7Jc?url=http://baursak.kz/blog/politic/552.html#.UT8GTTfdeXE|archivedate=2013-03-15}} {{Webarxiv|url=https://www.webcitation.org/6F8ypf7Jc?url=http://baursak.kz/blog/politic/552.html#.UT8GTTfdeXE |date=2013-03-15 }}</ref>, [[Astana]]da<ref>[http://rus.azattyq.org/content/article/1645512.html В Астане снесли один памятник и строят другой – Нурсултану Назарбаеву]</ref>, [[Ukraina]]da<ref>[http://liva.com.ua/youth-revenge.html Город юности мстит Назарбаеву<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> [[Ankara]]da<ref>{{Citation |year= |title=В столице Турции открыт памятник Назарбаеву — Gazeta.kz |url=http://news.gazeta.kz/art.asp?aid=310219 |access-date=2013-11-30 |archivedate=2013-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130728074327/http://news.gazeta.kz/art.asp?aid=310219 }}</ref> <ref>[http://turk-media.info/?p=1729 Улица Назарбаева в Турции | TURK-MEDIA]{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> eskertkishler qoyılǵan,<ref>{{Citation |year= |title=В столице Турции открыт памятник Назарбаеву — Gazeta.kz |url=http://news.gazeta.kz/art.asp?aid=310219 |access-date=2013-11-30 |archivedate=2013-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130728074327/http://news.gazeta.kz/art.asp?aid=310219 }}</ref> [[Iordaniya]]da, [[Túrkiya]]da hám [[Chechenistan]]da Nursultan Nazarbaev atı menen atalıwshı kósheler bar.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.newsfactory.kz/30681.html|title=Улица Назарбаева в Грозном - Общество - Фабрика Новостей. Казахстан|accessdate=2013-03-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F8yzCjRj?url=http://www.newsfactory.kz/30681.html|archivedate=2013-03-15}}</ref> Sonıń menen birge Chechenistanda Nursultan Nazarbaev atındaǵı licey de bar.<ref name=ReferenceA /> == Siltemeler == * [http://www.mfa.kz Qazaqstan Respublikası Sırtqı Isler Ministrligi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110929145154/http://www.mfa.kz/ |date=2011-09-29 }} * [http://www.akorda.kz/page.php?lang=3 Qazaqstan Respublikası Prezidentiniń rásmiy saytı] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070418015528/http://www.akorda.kz/page.php?lang=3 |date=2007-04-18 }} * [http://www.nazarbayev.kz «MenińPrezidentim» atlı jaslar joybarı] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190912171456/http://nazarbayev.kz/ |date=2019-09-12 }} == Derekler == {{Derekler}} fjbl2cz507a96dfm1aulzpr1iv27jd5 265823 265821 2026-08-11T17:34:05Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 265823 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı |atı=Nursultan Nazarbaev |negizgi atı=Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев |súwret=Назарбаев ЕАЭС (cropped).jpg |uzınlıq=230px |súwret atı=Nursultan Nazarbaev 2021-jılda |bayraq=Flag of the President of Kazakhstan.svg |bayraq2=Symbol of the President of Kazakhstan.png |lawazımı=Qazaqstan Prezidenti |wákillik baslanıwı=[[1991|1991-jıl]] [[10-dekabr]] |wákillik tamamlanıwı=[[2019|2019-jıl]] [[20-mart]] |premyer=[[Sergey Tereshchenko]]<br>[[Akejan Kajegeldin]]<br>[[Nurlan Balgimbayev]]<br>[[Qosim-Joʻmart Toqayev]]<br>[[Imangali Tasmagambetov]]<br>[[Daniyal Axmetov]]<br>[[Karim Masimov]]<br>[[Serik Axmetov]]<br>[[Karim Masimov]]<br>[[Bakitjan Sagintayev]] |bayraq_2=Flag of the Kazakh SSR.svg |bayraq2_2=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |lawazımı_2=Qazaq SSR Prezidenti |wákillik baslanıwı_2=[[1990|1990-jıl]] [[24-aprel]] |wákillik tamamlanıwı_2=[[1991|1991-jıl]] [[10-dekabr]] |aldınǵı isker_2=Lawazım qabıl qılındı |keyingi isker_2=Lawazım biykar etildi; onıń ózi Qazaqstan Prezidenti sıpatında |bayraq_3=Symbol-hammer-and-sickle.svg|qatarlıq sanı_3=13 |lawazımı_3=Qazaqstan Kompartiyası OK basshıları(1920-1991) Qazaqstan KP OK birinshi sekretarı |wákillik baslanıwı_3=[[1989|1989-jıl]] [[22-iyun]] |wákillik tamamlanıwı_3=[[1991|1991-jıl]] [[28-avgust]] |aldınǵı isker_3=[[Gennadiy Kolbin]] |keyingi isker_3=Lawazım biykar etildi |bayraq_4=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |qatarlıq sanı_4=13 |lawazımı_4=Qazaq SSR Joqarı Keńesi baslıǵı |wákillik baslanıwı_4=[[1990|1990-jıl]] [[22-fevral]] |wákillik tamamlanıwı_4=[[1990|1990-jıl]] [[24-aprel]] |aldınǵı isker_4=Kiylibay Medeubekov |keyingi isker_4=Erik Asanbayev |bayraq_5=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |qatarlıq sanı_5=10 |lawazımı_5=Qazaqstan Bas Ministrleri(1920-1991) Qazaq SSR Ministrler Keńesi Baslıǵı |wákillik baslanıwı_5=[[1984|1984-jıl]] [[22-mart]]|wákillik tamamlanıwı_5=[[1989|1989-jıl]] [[27-iyul]] |aldınǵı isker_5=Bayken Ashimov |keyingi isker_5=Uzaqbay Qaramanov |tuwılǵan sánesi=06.07.1940 |tuwılǵan jeri=Chemolǵan awılı, Qarasay rayonı(Qaskelen), Almatı wálayatı, Qazaq SSR |partiyası=SIKP (1962—1991) <br />[[Nur Otan]] |ómirlik joldası=[[Sara Nazarbaeva]]<br/>Asel Isabayeva<ref>{{veb manbasi |url=https://top-antropos.com/history/item/653-miss-kazakhstan |sarlavha=Мисс Казахстан. Все победительницы конкурса (1989-2022). 27 фото</ref>|balaları=[[Darigʻa Nazarbaeva]]<br />[[Dinara Qulibayeva]]<br />[[Aliya Nazarbaeva]]<br/>[[Tauman]] |mother=Aljan Nazarbaeva |father=Abish Nazarbaev |dini=[[Islam]] [[Sunniylik]]<ref>{{Citation |year= |title=К. Назарбаев: Ислам необходим как воздух |url=http://www.islam.ru/pressclub/gost/nazarbaev/ |access-date=2013-11-26 |archivedate=2009-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090605210042/http://www.islam.ru/pressclub/gost/nazarbaev/ }}</ref> |qolı=Signature of Nursultan Nazarbayev.png |sayt={{URL|http://www.akorda.kz/}} }} '''Nursultan Ábishulı Nazarbaev''' ([[1940|1940-jıl]] [[6-iyul]], [[Chemolǵan awılı]], [[Almatı wálayatı]]) — [[Qazaqstan Respublikası]]nıń birinshi prezidenti, bul lawazımda [[1990-jıl]]dan [[2019-jıl]]ǵa shekem bolǵan. Nazarbaev [[1984]]-[[1989]]-jıllarda Qazaq SSR Ministrler Keńesi baslıǵı, [[1989]]-[[1991]]-jıllarda Qazaqstan Kompartiyası OK birinshi sekretarı bolıp islegen. Ol «Millet Lideri» húrmetli ataǵı iyesi.<ref>{{Citation |year= |title=Вступил в силу закон, наделяющий Назарбаева статусом «лидер нации»/ День за днем / Интернет-газета. Казахстан |url=http://www.zonakz.net/articles/29829 |access-date=2013-11-29 |archivedate=2013-10-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023060807/http://www.zonakz.net/articles/29829 }}</ref><ref>{{Citation |year= |title=Казахстанская правда |url=http://www.kazpravda.kz/index.php?uin=1152520370&chapter=1276557850 |access-date=2013-11-29 |archivedate=2011-10-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111020215414/http://www.kazpravda.kz/index.php?uin=1152520370&chapter=1276557850 }}</ref><ref>[http://www.kazpravda.kz/?uin=1152520370&chapter=1276558396 Казахстанская правда]</ref> ({{lang-kz|Елбасы}}, ''Elbası'') == Ómiri == === Balalıq dáwiri === Nursultan Nazarbaev [[1940-jıl]] [[6-iyul]]da [[Almatı wálayatı]]nıń [[Qaskelen rayonı]]ndaǵı Chemolǵan awılında Ábish hám Áljan Nazarbaevlardıń shańaraǵında dúnyaǵa kelgen. Nursultan Nazarbaev Úlken júzdiń shaprashtı urıwına kiredi.<ref>{{Citation |year= |title=Казахстанская правда |url=http://www.kazpravda.kz/c/1278113868 |access-date=2013-11-27 |archivedate=2013-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130521001818/http://www.kazpravda.kz/c/1278113868 }}</ref> Oǵan ata-anası Nursultan dep at qoyǵan. Nárestege at tańlawdıń ózi bir hikayaǵa aylanǵan. Toyǵa kelgen tuwısqan-urıwlar hár qıylı atlardı usınıs etken. Eń sońında jańa tuwılǵan ulbalanıń ájesi Mirzabola bılay degen: «Meniń súyikli aqlıǵım eki attı alıp júrsin, onıń atı Nursultan bolsın». Mirzabola aqlıǵının tabıslı insan bolıp kámalǵa jetiwine úlken úles qosqan. Nazarbaevtıń atası — Ábish [[1903]]-jıl Alataw tawınıń eteklerinde, Nazarbay biy shańaraǵında dúnyaǵa kelgen. [[Ábish Nazarbaev]] kewilli, húrmetli kisi bolǵan. Ol tek qana [[qazaq tili]] emes, al [[Rus tili|rus]] hám [[Bolgar tili|bolgar]] tillerin de bilgen. Ábish Nazarbaev qazaq hám rus qosıqların ıqlas penen aytqan. Ol [[1971]]-jıl qaytıs bolǵan. Nazarbaevtıń anası — Áljan [[1910]]-jıl [[Jambul wálayatı]] [[Qorday rayonı]] Qasıq awılında dúnyaǵa kelgen. Áljan Nazarbaeva [[1977]]-jıl dúnyadan ótken.<ref>{{Citation |year= |title=Персональная страница Биография и семья |url=http://personal.akorda.kz/ru/category/biografiya |access-date=2013-11-28 |archivedate=2013-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130515133058/http://personal.akorda.kz/ru/category/biografiya }}</ref> Mektepte Nursultan Nazarbaev jaqsı oqıǵan. Ol tek óz klasında ǵana emes, al mekteptegi eń úlgili oqıwshılardan biri bolǵan. === Xızmet jolı hám siyasiy xızmeti === 1960-jıl Dneprodzerjinsk texnikumın, 1967-jıl Qaraǵandı metallurgiya kombinatına qaraslı joqarı texnikalıq oqıw ornın, 1976-jıl Sovet Avqamı Kommunistlik Partiyası Oraylıq komitetine qaraslı Joqarı partiya mektebin bitirgen. Xızmet jolın 1960-jıl Temirtaw qalasındaǵı Qaraǵandı metallurgiya kombinatında ápiwayı jumısshı bolıp basladı hám domna cexiniń úlken gazshisı lawazımına deyin kóterildi. * 1960—1969 j. — Qaraǵandı metallurgiya zavodında isledi. * 1969—1973 j. — [[Qaraǵandı wálayatı]] [[Temirtaw qalası]]ndaǵı partiya-komsomol jumıslarında juwapkerli xızmetler атqardı. * 1973—1977 j. — Qaraǵandı metallurgiya kombinatınıń partkom xatkeri.<ref>По некоторым утверждениям Нуртас Ундасынов «через свои связи в аппарате ЦК КПСС рекомендовал работавшего в то время в г. Темиртау Н. А. Назарбаева своему ученику, тогдашнему Первому секретарю ЦК КП Казахстана, члену Политбюро ЦК КПСС Д. А. Кунаеву, а в 1977 году организовал для секретаря ЦК КП Казахстана Н. А. Назарбаева аудиенцию второго секретаря ЦК КПСС М. А. Суслова, который на прощание сказал Н. А. Назарбаеву: „Ты в безопасности. Я буду тебя защищать“» [http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1281263820] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111001005701/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1281263820|date=2011-10-01}}.</ref> * 1977—1979 j. — Qaraǵandı wálayatlıq partiya komitetiniń xatkeri, 2-xatkeri. * 1979—1984 j. — Qazaqstan Kompartiyası Oraylıq Komitetiniń xatkeri. * 1984—1989 j. — Qazaq SSR Ministrler Keńesiniń baslıǵı. * 1989—1991 j. — Qazaqstan Kompartiyası Oraylıq Komitetiniń birinshi xatkeri, * 1990-jıl fevral—aprel aralıǵında Qazaq SSR Joqarı Sovetiniń baslıǵı boldı. * == Prezidentlik == 1990-jıldıń aprelinen — [[Qazaq SSR]] Prezidenti. 1991-jıl 1-dekabrde birinshi márte Qazaqstan Respublikası Prezidentiniń ulıwma xalıqlıq saylawı bolıp ótti. Saylaw nátiyjesinde Nursultan Ábishevich Nazarbaev (98,7 %) dawıs penen jeńiske eristi. 1995-jıl 29-aprelde ulıwma xalıqlıq referendum nátiyjesinde Qazaqstan Respublikası Prezidenti Nursultan Ábishevich Nazarbaevtıń wákilligi 2000-jılǵa shekem uzaytırıldı. 1999-jıl 10-yanvarda ótken ulıwma xalıqlıq saylaw nátiyjesinde N.A.Nazarbaev 79,78 % dawıs jıynap, Qazaqstan Respublikası Prezidenti bolıp qayta saylandı. 2005-jıl 4-dekabrde saylawda 91,5 % dawısqa iye bolıp, Qazaqstan Respublikası Prezidenti bolıp qaytadan saylandı.<ref>Qaragʻandi. Qaragʻandi viloyati: Ensiklopediya. - Almati: Atamura, 2006. SBN 9965-34-515-5</ref> Oppoziciya Nazarbaevtı kelispewshiliklerde ayıpladı. Ol jeńimpaz bolǵan prezidentlik saylawı, qazaq oppoziciyası hám batıs baqlawshılarınıń sınına ushırap, olardıń pikirinshе saylaw demokratik standartlarǵa say túrde ótpedi dep bahalandı.<ref> http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-15479889 http://www.nytimes.com/2012/01/17/world/asia/observers-criticize-kazakhstans-election.html?_r=0 http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/kazakhstan/9118565/European-election-monitors-are-biased-against-ex-Soviet-states-says-Kazakh-president.html http://www.guardian.co.uk/world/2011/apr/04/kazakhstan-election-officials-accused-intimidation</ref> [[2011-jıl]] [[3-aprel]]de belgilengen múddetinen burın bolǵan prezident saylawında tórtinshi márte 95,5 % dawıs penen Qazaqstan Respublikasınıń Prezidenti bolıp, 2016-jılǵa shekem Nursultan Nazarbaev saylandı.<ref>{{Citation |year= |title=Победивший на президентских выборах кандидат, будет управлять страной до декабря 2016 года |url=http://24news.kz/other_news/54882.html |access-date=2013-11-28 |archivedate=2013-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203005119/http://24news.kz/other_news/54882.html }}</ref> Qazaqstan Respublikasınıń Konstituciyasına kóre, tap bir shaxs qatarınan eki múddetten artıq Qazaqstan Respublikasınıń Prezidenti bolıwı múmkin emes. Qazaqstan Respublikasınıń Prezidenti Qazaqstan Respublikasınıń puqaraları tárepinen ulıwma, teń hám tuwrıdan-tuwrı saylaw huquqı tiykarında jasırın dawıs beriw jolı penen bes jıl múddetke saylanadı. Al esapqa alǵanda, Qazaqstan Respublikasınıń birinshi prezidenti bolsa, nızamda buǵan sheklew qoyılmaǵan. [[2011-jıl]] dekabr ayında [[Mańǵıstaw wálayatı|Manǵıstaw wálayatı]]nda qatań narazılıqlar uyımlastırıldı. BBCde jazılıwınsha N.A.Nazarbaev basqarıw waqtındaǵı eń úlken qatań narazılıqlar akciyası usı edi.<ref name="Abuse">{{yangiliklar manbasi|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18055249|title=Abuse claims swamp Kazakh oil riot trial|publisher=BBC|accessdate=16-may 2012-yil|date=15-may 2012-yil}}</ref> == Shańaraǵı == Hayalı – [[Sara Nazarbaeva]] – Xalıqaralıq «Bóbek» balalar qayırqomlıq fondın basqaradı. Prezidenttiń úsh qızı bar: Dariǵa – siyasiy ilimler doktorı, «Xabar» Axborot agentliginiń direktorlar Keńesiniń baslıǵı, Qazaqstan Respublikası Parlamenti majilisiniń deputatı. Dinara – N. A. Nazarbaev atındaǵı bilim beriw fondına basshılıq etedi. Forbes jurnalınıń maǵlıwmatı boyınsha 2011-jılda 1,3 milliard AQSH dolların quraytuǵın baylıǵı penen Qazaqstandıń eń bay hayalı esaplanadı (dúnyada № 938 hám Qazaqstanda № 4 orında).<ref>[http://www.forbes.com/profile/dinara-kulibaeva World’s Billionaires 2011]</ref> Timur Qulibaevtıń hayalı. Aliya – biznes penen shuǵullanadı, «Elitstroy» qurılıs kompaniyasın basqaradı. N. A. Nazarbaevtıń altı aqlıǵı hám eki shawlıǵı bar. Ekinshi shańaraǵı Nazarbaev óziniń «Moya jizn» atlı eslewler kitabında Asel Isabaeva atlı ekinshi ómirlik joldası hám Taumen ham Bayken atlı ulları bar ekenligin málim etedi.<ref name="m7">{{veb manbasi |url=https://orda.kz/nursultan-nazarbaev-vpervye-priznal-nalichie-vtoroj-semi-ljubimoj-zhenschiny-asel-isabaevoj-i-dvoih-synovej-379704/ |sarlavha=Нурсултан Назарбаев впервые признал наличие второй семьи, любимой женщины Асель Исабаевой и двоих сыновей |familiya= Улитин |ism=Игорь |sana= |vebsayt=orda.kz |til=ru |qaralgan sana=29.11.23 |iqtibos=}}</ref><ref name="m8">{{veb manbasi |url=https://kun.uz/uz/news/2023/11/29/nursulton-nazarboyev-birinchi-marta-ikkinchi-oilasi-borligini-tan-oldi |sarlavha=Nursulton Nazarboyev birinchi marta ikkinchi oilasi borligini tan oldi |familiya= |ism= |sana= |vebsayt=[[kun.uz]] |til=uz |qaralgan sana=29.11.23 |iqtibos=}}</ref> == Kitapları == N.A.Nazarbaev bir qqatar ilimiy miynetlerdiń, ekonomikalıq-siyasıy rawajlanıw máseleleri hám jámáatlik-siyasıy tema boyınsha kıtaplardıń avtorı: * «Казахстанский путь» * «Стальной профиль Казахстана» * «Без правых и левых» * «Стратегия ресурсосбережения и переход к рынку» * «Кремлёвский тупик» * «Стратегия становления и развития Казахстана как суверенного государства» * «Рынок и социально-экономическое развитие» * «На пороге XXI века» * «Н. А. Назарбаев. Евразийский союз: идеи, практика, перспективы. 1994—1997» * «Ғасырлар тоғысында» (А., 1996), * «В потоке истории» * «Эпицентр мира» == Ilimiy maqalaları == [[Fayl:Kazakhstan stamp N.Nazarbaev 1993 50t.jpg|thumb|right|200px|[[Qazaqstan]] pochta markası,<br /> [[1993-jıl]], 50 tenge (Mixel 28)]] [[Fayl:Stamp of Kazakhstan 028.jpg|thumb|right|200px|[[Qazaqstan]] pochta markası, <br /> [[1993-jıl]], 100 tenge]] [[Fayl:Stamp of Kazakhstan 358-360.jpg|thumb|right|200px|[[Qazaqstan]] pochta markası, <br /> [[2001-jıl]] ]] * «Хозяйская расчетливость» * «Экономика Казахстана: реальность и перспективы обновления» * «Проблемы разделения труда» * «Эффект объединений: опыт и проблемы» * «Условия новые, „тормоза“ старые» * «Проблемы Приаралья и пути их решения» * «Terra incognita посттоталитарной демократии» * «От имперского союза к содружеству независимых государств» * «Экономическая интеграция — разумной альтернативы нет» * «Межнациональное единство и экономический суверенитет — главная и надежная опора нашего продвижения вперед» * «Наши ориентиры — консолидация, общественный прогресс, социальное партнерство» * «Критическое десятилетие» * «Об ускорении рыночных преобразований и мерах выхода из экономического кризиса» * «Евразийское пространство: интеграционный потенциал и его реализация» == Citataları == * ''«Qazaqstan keleshegi — qazaq tilinde.»'' * ''«Keshe bolmaǵannıń búgin bolıwı múmkin, búgin bolǵannıń erteń bolıwı múmkin, biraq ana tiline itibar bermewdiń, onı húrmet etpewdiń ornı tolmaytuǵın shuqırlıqlarǵa alıp keliwi anıq.»'' * ''«Qazaq qazaq penen qazaqsha sóylessin».''<ref>{{veb manbasi |url = http://personal.akorda.kz/kz/category/rodnoi_yizik_zerkalo_natsii |title = Nazarboyev aytgan soʻzlari |author = |date = |work = |publisher = Qozogʻiston Respublikasining Prezidenti rasmiy saytidagi N.Nazarboyevning shaxsiy sahifasi |accessdate = 2012-09-08 |lang = |archivedate = 2012-12-03 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20121203052424/http://personal.akorda.kz/kz/category/rodnoi_yizik_zerkalo_natsii }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20121203052424/http://personal.akorda.kz/kz/category/rodnoi_yizik_zerkalo_natsii |date=2012-12-03 }}</ref> == Nursultan Nazarbaev atında == Nursultan Nazarbaev atın hár túrli obyektlerge beriw haqqındaǵı usınıslar qazaq jámiyetshiliginiń geyde narazılıǵına sebep boladı. Biraq Nursultan Nazarbaev barlıq usınıslarǵa razı da bolmadı. Óz atın bilimlendiriw hám ilim tarawına baylanıstırıwdı qálegen N. Nazarbaev óz atındaǵı universiteti hám intellektual mektepleriniń ashılıwına razılıq bildirdi.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Главная — АОО «Назарбаев Интеллектуальные школы» |url=http://nis.edu.kz/ru/ |qaralgan sana=2013-11-30 |arxivsana=2013-05-12 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130512065623/http://nis.edu.kz/ru/ }}</ref> N. Nazarbaev atındaǵı bilimlendiriw orayların óziniń baqlawında uslawǵa hareket etedi. Nazarbaev atındaǵı bilimlendiriw mákemeleri Nazarbaev fondı hám Nazarbaev Orayı arqalı muwapıqlastırıladı. [[Fayl:Shanghai Cooperation Organisation Bishkek 2007.jpg|left|thumb|alt=A.Nursultan Abishevich Nazarbaev Shanxay konferenciyasında.]] [[Fayl:Vladimir Putin in Kazakhstan 4-iyun 2002-yil-3.jpg|thumb|left| alt=A.|Nursultan Abishevich Nazarbaev va [[Vladimir Putin]]]] [[Fayl:Lula-Nazarbayev (2009).jpg|thumb|alt=A.|Nursultan Abishevich Nazarbaev va Lula Da Silva]] [[Fayl:Shanghai Five Leaders 2.jpg|thumb|alt=A.|Mámleket basshıları Shanxay birge iselesiw shólkeminde]] [[Fayl:LeadersNuclearSummit.JPG|left|thumb|alt=A.Yadrolıq quralǵa qarsı sammiti]] [[Fayl:Bush and Nazarbayev.jpg|thumb| alt=A.|Nursultan Abishevich Nazarbaev va [[George Bush|Djordj Bush]]]] == Reformaları == Jańa ǵárezsiz mamleket — Qazaqstan Respublikasınıń (16.12.1991) — rawajlanıwı, barlıq atributları — milliy qáwipsizlik, mámleketlik basqarıw hám hákimiyat barlıq tarmaqlarınıń ózara háreketlesiw sisteması — milliy mámlekettiń qáliplesiwi Nazarbaev atı menen tıǵız baylanıslı. Nazarbaev basshılıǵında konstituciyalıq rawajlanıw procesi júzege keldi, [[1995]]-jıldıń avgust ayında Qazaqstan Respublikasınıń tiykarǵı Nızamın qabıllaǵan ulıwmaxalıqlıq referendum tiykarında juwmaqlandı. Qazaqstanda demokratiyalıq institutlardı shólkemlestiriw Nazarbaevtıń eń jaqsı miynetlerinen biri esaplanadı. Baspasóz erkinligi, saylaw hám saylanıw huquqı, partiyalar menen birgeislesiwdi shólkemlestiriw huquqı, din erkinligi sıyaqlı puqaralıq jámiyettiń turaqlı qádiriyatları N. Nazarbaev dáwirindegi konstituciyalıq normalarǵa aylandı. Ekonomikalıq siyasattı, demokratiyalıq ózgerislerdi rejelestirilgendey júzege shıǵarıwǵa mámleketlik dúzilislerdiń, prezidentlik respublika sıpatında xalıq saylaǵan úlgisi óz nátiyjesin berdi.<ref name="source1">"Oqmoʻla viloyati" ensiklopediyasi</ref> 1992-jıldıń basında N. Nazarbaev „Qazaqstannıń ǵárezsiz mámleket sıpatında qáliplesiwi hám rawajlanıw strategiyası“n tayarlap, mámlekettiń ishki hám sırtqı siyasatınıń tolıq baǵdarın belgiledi. Sonıń nátiyjesinde 1997-jıldıń baslarında mámlekette makroekonomikalıq turaqlılıq ornadı, inflaciya тоqtatıldı, sanaat rawajlanıp, finans-byudjet, salıq sisteması payda boldı, menshiklestiriw alıp barıldı, pensiya ulıwmalastırıw sisteması jolǵa qoyıldı, úy-jay kommunal xojalıǵın reformalaw júzege keldi. N. Nazarbaevtıń „Qazaqstan-2030“ strategiyası mámleket rawajlanıwınıń tiykarǵı baǵdarların ashıp berdi. 2006-jılǵı xalıqqa Múrájaatında Qazaqstannıń básekige qábilletli 50 mámlekettiń qatarına kiriw strategiyası belgilengen. N. Nazarbaevtıń ekonomist hám siyasatshı sıpatındaǵı jeke abıroyı, mámlekette qolaylı investiciyalıq jaǵdaydıń qáliplesiwine, kóplegen mámleketler hám xalıqaralıq finans institutları menen kerekli dárejede ekonomikalıq birge islesiwi óz nátiyjesin berdi. Respublikada awıldı rawajlandırıwǵa, gedeylik penen gúresiwge, úy-jay qurılısın rawajlandırıwǵa hám basqalarǵa baǵdarlanǵan iri sociallıq baǵdarlamalardı ámelge asırıw baslandı. N. Nazarbaev industrial-innovaciyalı rawajlandırıw strategiyasın tayarladı, investiciyalıq hám innovaciyalıq fondlar dúzildi. Dúnya kólemindegi ekspertler arasında «Qazaqstan úlgisi» degen termin payda boldı. Qısqa waqıt ishinde xalıqaralıq birge islesiw principlerin qáliplestirdi. Onıń kóplegen baslamaları keń xalıqaralıq dárejede óz ornın taptı. Mısalı, [[Semey yadro poligonı]]n jabıwı, yadro mámleketi huquqıy statusınan bas tartıwı, dúnya hám aymaqlıq qáwipsizlikti táminlew baǵdarındaǵı izshil iskereligi h.b. N. Nazarbaev TMD, Bajıxana awqamı, [[Shanxay Birge Islesiw Shólkemi]] (SBSH), [[Evraziya awqamı]] sıyaqlı xalıqaralıq dúzilislerdi ámelge asırıwdıń baslamashısı. Ol [[BMSh|BMSH]] Bas Assambleyasınıń 47-sessiyasında shólkemlestiriw usınısı menen shıqqan, Aziyadadaǵı ózara dárejesi hám isenim sharaları haqqındaǵı keńes óz jumısın basladı. == Nazarbaevtıń baslaması menen ashılǵan bilimlendiriw mákemeleri == * Xalıqaralıq informaciya texnologiyaları universiteti * Qazaqstan menedjment institutı * Ekonomika institutı * Xoja Ahmad Yassawiy atındagı Xalıqaralıq Qazaq-Túrk universiteti * N. Gumilev atındagı Evraziya milliy universiteti * Milliy mámleketlik huquqtanıw universiteti * Nazarbaev universiteti * Nazarbaev Intellektual Mektebi * liceyler hám kolledjler * Prezidentlik «Bolashaq» baǵdarlaması ámelge asırılmaqta, ol baǵdarlama boyınsha jaslar dúnya kólemindegi iri oqıw orınlarında bilim almaqta. * Qábiletli balalar ushın prezidenttiń «Daryn» sawǵası tayınlanǵan. * == Basqa lawazımları hám mártebeleri == * Ekonomika ilimleri doktorı (1993) * QR MFA-nıń (1995) hám bunnan basqa ilimiy mákemeler hámde sırt el bilimlendiriw mákemeleriniń akademigi * Qazaqstan xalqı Assambleyasınıń baslıǵı * Qazaqstan Qurallı Kúshleriniń Bas Komandiri * Dúnya qazaqları awqamınıń baslıǵı * Nur Otan Xalıq-demokratiyalıq partiyasınıń baslıǵı * Orta Aziya mámleketleri Doslıq fondınıń húrmetli baslıǵı * YXHT-nıń baslıǵı * Bir neshe jıl [[Xalıqaralıq Araldı qutqarıw fondı]]n basqardı Qazaqstan Respublikası Milliy ilimler akademiyasınıń, Xalıqaralıq injenerlik akademiyanıń hám [[Rossiya Federaciyası]] sociallıq ilimler akademiyasınıń akademigi. Al-Farabi atındagı Qazaq mámleketlik milliy universitetiniń húrmetli professorı. Belarus Ilimler akademiyasınıń húrmetli aǵzası. [[M. V. Lomonosov atındagı Moskva mámleketlik universiteti]]niń húrmetli professorı. N. A. Nazarbaev – Qazaqstannıń eń joqarı ayrıqsha úlgidegi «Altın Qıran» (Altın Búrgit) ordeni menen, sonıń menen birge dúnyanıń kóplegen mámleketleriniń, xalıqaralıq hám sociallıq shólkemleriniń joqarı sıylıqları menen sıylıqlanǵan. == Partiyalılıǵı == N. Nazarbaev SSRI ıdıraǵanǵa shekem [[KPSS]] aǵzası bolǵan. Qazaqstan Respublikasınıń Konstituciyasında prezident bir de bir partiya aǵzası bolıp islewge ham onı basqarıwǵa qadaǵan etiledi. Biraq ol «Nur Otan» siyasiy partiyasın qollap-quwatladı. 2007-jılı Konstituciyaǵa ózgeris kirgizdi hám N. A. Nazarbaev «Nur Otan» partiyasınıń rámiy bas lawazımına kirdi.<ref name="nurotan-nazarbay">{{Citation |year= |title=Глава государства Нурсултан Назарбаев возглавил партию «Нур Отан» / День за днем / Интернет-газета. Казахстан |url=http://www.zonakz.net/articles/18362 |access-date=2013-11-29 |archivedate=2016-04-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160422042308/http://www.zonakz.net/articles/18362 }}</ref>. == Faktler == N. A. Nazarbaev 1989-jıldan baslap mámleket basına keldi. Burınǵı [[SSSR]] mámleketleri arasında eń jası úlken basshılardın` biri. Tek [[Islam Karimov]]tıń jası onnan úlkenirek. a N. A. Nazarbaev dúnyadaǵı eń bay hám qúdiretli mámleket basshıları reytinginde 10-orındı iyeleydi.<ref>{{Citation |year= |title=Utro.UA - Фото - Топ-10 богатейших правителей современности<!-- Заголовок добавлен ботом --> |url=http://www.utro.ua/ru/gallery/persony/top_10_bogateyshih_praviteley_sovremennosti_4d8b29a05ee12/60865 |access-date=2013-11-30 |archivedate=2013-12-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131202234531/http://www.utro.ua/ru/gallery/persony/top_10_bogateyshih_praviteley_sovremennosti_4d8b29a05ee12/60865 }}</ref> Prezidenttiń shańaraǵında eki milliarder bar, olar: (ekinshi qızı [[Dinara Kulibayeva]] — 1,258 million dollar hám ekinshi kúyewi [[Kulibayev Timur]] — 1,258 million dollar) hám bir neshe millionerleri (birinshi qızı [[Dariǵa Nazarbaeva]] — 593 million dollar, aqlıǵı [[Nuralı Aliyev]] — 200 million dollar)<ref>{{Citation |year= |title=Топ-50 богатейших людей Казахстана — Экономика и бизнес, 10 мая 2012 |url=http://news.nur.kz/217391.html |access-date=2013-11-30 |archivedate=2012-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120517002741/http://news.nur.kz/217391.html }}</ref>, sobiq kuyovi [[Raxat Aliyev]]<ref>{{veb manbasi|url=http://www.zakon.kz/4499393-rakhat-aliev-planiruet-perebratsja-s.html|title=Рахат Алиев планирует перебраться с Мальты в США|accessdate=2013-01-31|archiveurl=https://www.webcitation.org/6E77Kj7Y4?url=http://www.zakon.kz/4499393-rakhat-aliev-planiruet-perebratsja-s.html|archivedate=2013-02-01}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://news.ivest.kz/29152468-opalnyy-kaz-zyat-rahat-aliev-stal-predmetom-interesa-nemeckoy-federalnoy-razvedyvatelnoy-sluzhby|title=Опальный каз-зять Рахат Алиев стал предметом интереса немецкой федеральной разведывательной службы|accessdate=2013-01-31|archiveurl=https://www.webcitation.org/6E77Ok4NL?url=http://news.ivest.kz/29152468-opalnyy-kaz-zyat-rahat-aliev-stal-predmetom-interesa-nemeckoy-federalnoy-razvedyvatelnoy-sluzhby|archivedate=2013-02-01}}</ref> <ref>{{veb manbasi|url=http://rospres.com/politics/10219/|title=Новости - Руспрес|accessdate=2013-01-31|archiveurl=https://www.webcitation.org/6E77Rm08I?url=http://rospres.com/politics/10219/|archivedate=2013-02-01}} {{Webarxiv|url=https://www.webcitation.org/6E77Rm08I?url=http://rospres.com/politics/10219/ |date=2013-02-01 }}</ref>, burınǵı kúyewi Rakhat Aliyev hám ákesiniń inisi Bolat Nazarbaevlar. Nazarbaev aǵyın-tuwısqanlarınıń baylıǵı $7 mlrd bahalanadı. Prezidenttiń tuwılǵan kúni, mámleketlik bayram esaplanǵan Paytaxt kúni menen birge belgilenedi. 7-may — Prezident úlken qızınıń tuwılǵan kúni hám Watan Qorǵawshıları Kúni. Eki kún de dem alıs kúni esaplanadı.<ref>{{veb manbasi|url=http://tengrinews.kz/kazakhstan_news/nazarbaev-utverdil-7-maya-v-kazahstane-gosudarstvennyim-prazdnikom-222108/|title=Назарбаев утвердил 7 мая в Казахстане государственным праздником. Новости Казахстана. Tengrinews.kz|accessdate=2013-03-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F8yskvQA?url=http://tengrinews.kz/kazakhstan_news/nazarbaev-utverdil-7-maya-v-kazahstane-gosudarstvennyim-prazdnikom-222108/|archivedate=2013-03-15}}</ref> 1-dekabr Birinshi Prezident Kúni sıpatında belgilenedi hám mámleketlik bayram hám dem alıs kúni esaplanadı.<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/international/2012/12/121201_kazakhstan_first_president_day.shtml Казахстан: День первого президента или культ Назарбаева. Русская служба Би-би-си]</ref> Nursultan Nazarbaevqa arnap [[Almatı]]daǵı Prezident parkinde<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=В Алматы поставили памятник Назарбаеву с крыльями беркута — Росбалт.ру |url=http://www.rosbalt.ru/exussr/2011/11/11/911238.html |qaralgan sana=2013-11-30 |arxivsana=2013-10-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20131023060411/http://www.rosbalt.ru/exussr/2011/11/11/911238.html }}</ref>,<ref name=ReferenceA>{{veb manbasi|url=http://baursak.kz/blog/politic/552.html#.UT8GTTfdeXE|title=Мнения политологов: Культ без личности / Политика / Baursak.kz - социальная сеть Казахстана|accessdate=2013-03-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F8ypf7Jc?url=http://baursak.kz/blog/politic/552.html#.UT8GTTfdeXE|archivedate=2013-03-15}} {{Webarxiv|url=https://www.webcitation.org/6F8ypf7Jc?url=http://baursak.kz/blog/politic/552.html#.UT8GTTfdeXE |date=2013-03-15 }}</ref>, [[Astana]]da<ref>[http://rus.azattyq.org/content/article/1645512.html В Астане снесли один памятник и строят другой – Нурсултану Назарбаеву]</ref>, [[Ukraina]]da<ref>[http://liva.com.ua/youth-revenge.html Город юности мстит Назарбаеву<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> [[Ankara]]da<ref>{{Citation |year= |title=В столице Турции открыт памятник Назарбаеву — Gazeta.kz |url=http://news.gazeta.kz/art.asp?aid=310219 |access-date=2013-11-30 |archivedate=2013-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130728074327/http://news.gazeta.kz/art.asp?aid=310219 }}</ref> <ref>[http://turk-media.info/?p=1729 Улица Назарбаева в Турции | TURK-MEDIA]{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> eskertkishler qoyılǵan,<ref>{{Citation |year= |title=В столице Турции открыт памятник Назарбаеву — Gazeta.kz |url=http://news.gazeta.kz/art.asp?aid=310219 |access-date=2013-11-30 |archivedate=2013-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130728074327/http://news.gazeta.kz/art.asp?aid=310219 }}</ref> [[Iordaniya]]da, [[Túrkiya]]da hám [[Chechenistan]]da Nursultan Nazarbaev atı menen atalıwshı kósheler bar.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.newsfactory.kz/30681.html|title=Улица Назарбаева в Грозном - Общество - Фабрика Новостей. Казахстан|accessdate=2013-03-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F8yzCjRj?url=http://www.newsfactory.kz/30681.html|archivedate=2013-03-15}}</ref> Sonıń menen birge Chechenistanda Nursultan Nazarbaev atındaǵı licey de bar.<ref name=ReferenceA /> == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [http://www.mfa.kz Qazaqstan Respublikası Sırtqı Isler Ministrligi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110929145154/http://www.mfa.kz/ |date=2011-09-29 }} * [http://www.akorda.kz/page.php?lang=3 Qazaqstan Respublikası Prezidentiniń rásmiy saytı] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070418015528/http://www.akorda.kz/page.php?lang=3 |date=2007-04-18 }} * [http://www.nazarbayev.kz «MenińPrezidentim» atlı jaslar joybarı] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190912171456/http://nazarbayev.kz/ |date=2019-09-12 }} {{Sırtqı siltemeler}} ef0la7jwc40fn1w7yn8v4pn58grwg9b 3 47872 265822 2026-08-11T17:27:49Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 265822 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 17:27, 2026-jıl 11-avgust (UTC) 2ifkysldedp4e9p1ycsiniyu6tw7rqz 0 47873 265826 2026-08-11T19:19:46Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 Taza bet jaratıldı: «{{Mámleketlik isker infoqutısı|qaraqalpaqsha atı=Aleksandr Grigoryevich Lukashenko|negizgi atı={{lang-be|Alyaksandr Rıgoravıch Lukashenka}}|súwret=Alexander Lukashenko at the Supreme Eurasian Economic Council meeting in 2024 (cropped 2).jpg|súwret atı=Lukashenko, 2024-jıl|bayraq= Flag of the President of Belarus.svg|bayraq2=Flag of Belarus.svg|lawazımı=Belarus Prezidenti|wákillik baslanıwı=[[1994-jıl]] [[20-iyul]] 2020-jılǵı Belarustaǵı prezi...» 265826 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|qaraqalpaqsha atı=Aleksandr Grigoryevich Lukashenko|negizgi atı={{lang-be|Alyaksandr Rıgoravıch Lukashenka}}|súwret=Alexander Lukashenko at the Supreme Eurasian Economic Council meeting in 2024 (cropped 2).jpg|súwret atı=Lukashenko, 2024-jıl|bayraq= Flag of the President of Belarus.svg|bayraq2=Flag of Belarus.svg|lawazımı=Belarus Prezidenti|wákillik baslanıwı=[[1994-jıl]] [[20-iyul]] 2020-jılǵı Belarustaǵı prezident saylawınan berli ayırım mámleketler Lukashenkonı Belarustıń tolıq huqıqlı prezidenti dep tán almaydı. <ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/20200923-belarus-leader-lukashenko-holds-secret-inauguration-amid-continuing-protests|title=Belarus leader Lukashenko holds secret inauguration amid continuing protests|language=en|work=france24.com|date=2020-09-23|accessdate=2024-01-02}} {{Wayback|date=2021-06-04|url=https://web.archive.org/web/20210604164256/https://www.france24.com/en/20200923-belarus-leader-lukashenko-holds-secret-inauguration-amid-continuing-protests}}</ref>|premyer=[[Mikhail Nikolayevich Chigir|Mikhail Chigir]] * [[Sergey Stepanovich Ling|Sergey Ling]] * [[Vladimir Vasilyevich Yermoshin|Vladimir Yermoshin]] * [[Gennadiy Vasilyevich Novitskiy|Gennadiy Novitskiy]] * [[Sergey Sergeyevich Sidorskiy|Sergey Sidorskiy]] * [[Mikhail Vladimirovich Myasnikovich|Mikhail Myasnikovich]] * [[Andrey Vladimirovich Kobyakov|Andrey Kobyakov]] * [[Sergey Nikolayevich Rumas|Sergey Rumas]] * [[Roman Aleksandrovich Golovchenko|Roman Golovchenko]]|aldınǵı isker=''Lawazım dúzildi, Belarus Joqarı Keńesi baslıǵı sıpatında'' [[Mechislav Ivanovich Grib|Mechislav Grib]]|bayraq_2=Flag of Belarus.svg|bayraq2_2=Emblem of Belarus.svg|lawazımı_2=Belarus Xalıq Assambleyasınıń baslıǵı|lawazımǵa kirisiw sánesi_2=[[2024-jıl]] [[24-aprel]]|bayraq_3=Flag of Belarus.svg|bayraq2_3=Flag of Russia.svg|lawazımı_3=Awqamlas Mámleket Joqarı Mámleketlik Keńesiniń baslıǵı|lawazımǵa kirisiw sánesi_3=[[2000-jıl]] [[26-yanvar]]|bayraq_4=Flag of Belarus (1918, 1991-1995).svg|bayraq2_4=Coat of Arms of Belarus (1991).svg|lawazımı_4=Belarus Joqarǵı Keńesi 12-shaqırıǵınıń deputatı|lawazımǵa kirisiw sánesi_4=1990-jıl 15-may|lawazımnan ketiw sánesi_4=1994-jıl 20-iyul|tuwılǵan sánesi=30.08.1954|tuwılǵan jeri=[[Vitebsk wálayatı]], [[Belarus SSR]], [[SSSR]]|partiya=|partiyası=[[Partiyasız]] (1991–)<br>[[Белая Русь]] (2007–){{efn|Baylanısı bar, aǵzası emes}}<br>Demokratiya ushın Kommunistler (1991–1992)<br>[[Sovet Awqamı Kommunistlik Partiyası]] (1979–1991)|ómirlik joldası=Galina Rodionovna Lukashenko|balaları={{hlist |[[Viktor Aleksandrovich Lukashenko | Viktor]][[Dmitriy Aleksandrovich Lukashenko| Dmitriy]] |[[Nikolay Aleksandrovich Lukashenko| Nikolay]]| }}|anası=Ekaterina Lukashenko|dini=[[ateizm]]|sayt={{URL|https://president.gov.by/be}}}} p6tsuy0jprhhnvm9nm2rwqsyrpt2fwu 265827 265826 2026-08-11T19:30:59Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 265827 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|qaraqalpaqsha atı=Aleksandr Grigoryevich Lukashenko|negizgi atı={{lang-be|Alyaksandr Rıgoravıch Lukashenka}}|súwret=Alexander Lukashenko at the Supreme Eurasian Economic Council meeting in 2024 (cropped 2).jpg|súwret atı=Lukashenko, 2024-jıl|bayraq= Flag of the President of Belarus.svg|bayraq2=Flag of Belarus.svg|lawazımı=Belarus Prezidenti|wákillik baslanıwı=[[1994-jıl]] [[20-iyul]] 2020-jılǵı Belarustaǵı prezident saylawınan berli ayırım mámleketler Lukashenkonı Belarustıń tolıq huqıqlı prezidenti dep tán almaydı.|premyer=[[Mikhail Nikolayevich Chigir|Mikhail Chigir]] * [[Sergey Stepanovich Ling|Sergey Ling]] * [[Vladimir Vasilyevich Yermoshin|Vladimir Yermoshin]] * [[Gennadiy Vasilyevich Novitskiy|Gennadiy Novitskiy]] * [[Sergey Sergeyevich Sidorskiy|Sergey Sidorskiy]] * [[Mikhail Vladimirovich Myasnikovich|Mikhail Myasnikovich]] * [[Andrey Vladimirovich Kobyakov|Andrey Kobyakov]] * [[Sergey Nikolayevich Rumas|Sergey Rumas]] * [[Roman Aleksandrovich Golovchenko|Roman Golovchenko]]|aldınǵı isker=''Lawazım dúzildi, Belarus Joqarı Keńesi baslıǵı sıpatında'' [[Mechislav Ivanovich Grib|Mechislav Grib]]|bayraq_2=Flag of Belarus.svg|bayraq2_2=Emblem of Belarus.svg|lawazımı_2=Belarus Xalıq Assambleyasınıń baslıǵı|lawazımǵa kirisiw sánesi_2=[[2024-jıl]] [[24-aprel]]|bayraq_3=Flag of Belarus.svg|bayraq2_3=Flag of Russia.svg|lawazımı_3=Awqamlas Mámleket Joqarı Mámleketlik Keńesiniń baslıǵı|lawazımǵa kirisiw sánesi_3=[[2000-jıl]] [[26-yanvar]]|bayraq_4=Flag of Belarus (1918, 1991-1995).svg|bayraq2_4=Coat of Arms of Belarus (1991).svg|lawazımı_4=Belarus Joqarǵı Keńesi 12-shaqırıǵınıń deputatı|lawazımǵa kirisiw sánesi_4=1990-jıl 15-may|lawazımnan ketiw sánesi_4=1994-jıl 20-iyul|tuwılǵan sánesi=30.08.1954|tuwılǵan jeri=[[Vitebsk wálayatı]], [[Belarus SSR]], [[SSSR]]|partiya=|partiyası=[[Partiyasız]] (1991–)<br>[[Белая Русь]] (2007–){{efn|Baylanısı bar, aǵzası emes}}<br>Demokratiya ushın Kommunistler (1991–1992)<br>[[Sovet Awqamı Kommunistlik Partiyası]] (1979–1991)|ómirlik joldası=Galina Rodionovna Lukashenko|balaları={{hlist |[[Viktor Aleksandrovich Lukashenko | Viktor]]|[[Dmitriy Aleksandrovich Lukashenko| Dmitriy]] |[[Nikolay Aleksandrovich Lukashenko| Nikolay]]| }}|anası=Ekaterina Lukashenko|dini=[[ateizm]]|sayt={{URL|https://president.gov.by/be}}}} '''Aleksandr Grigoryevich Lukashenko''' (belarussha: Alyaksandr Rıgoravıch Lukashenka; 1954-jıl 30-avgust, Vitebsk wálayatı) — belarus siyasatshısı, 1994-jıldan berli xızmettegi Belarus tariyxındaǵı birinshi hám jalǵız prezident, usılayınsha házirgi Evropada hákimiyatta eń uzaq otırǵan mámleket baslıǵı. Siyasiy karyerasına deyin Lukashenko sovxozǵa basshılıq etken, SSSR Shegara áskerleri menen Sovet armiyasında xızmet etken. 1990-jılı ol Belarus SSR Joqarı Keńesine deputat bolıp saylandı. SSSR ıdıraǵannan keyin ol Belarus Joqarı Keńesi waqtınsha Korrupsiyaǵa qarsı komitetiniń baslıǵı boldı. Jańa Konstitutsiya qabıllanǵannan keyin 1994-jılı ótkerilgen mámlekettiń birinshi prezident saylawında Lukashenko jeńiske eristi. Ekonomikalıq shok terapiyasına qarsı shıǵıp, tiykarǵı óndiris-kárxanaların mámleketlik menshik etip qaldırǵan Lukashenko Belarustı postsovetlik mákan-jaydaǵı basqa mámleketlerde bolǵanday awır recessiyadan saqlap qaldı. Sovetlik ideologiyaǵa jaqın siyasattı ustanǵan Lukashenko 1995-jılǵı tartıslı referendumnıń nátiyjesinde rus tilin saqlap qaldı hám mámleketlik belgilerge sovetlik simvolikanı qaytardı. Tap sol referendum járdemi menen Lukashenko jańa wákilliklerge iye boldı: ol endi Joqarı Keńesti qálegen waqıtta tarata alatuǵın boldı. 1996-jılǵı referendum nátiyjesinde ońıń hákimiyatı jáne de bеkkemlendi. Sol waqıttan berli Lukashenkonıń basqarıwı avtoritar bolıp keldi hám ózi «Evropanıń sońǵı diktatorı» atandı. Xalıqaralıq baqlawshılar Belarustaǵı saylawlardı (Lukashenkonıń birinshi jeńisin esapqa almaǵanda) ádil hám erkin dep tán almadı. Húkimet qarsılaslarǵa qısım kórsetedi, ǵalaba xabar qurallarınıń erkinligin shekleydi. Nátiyjede birneshe batıs húkimetleri Lukashenko hám basqa da belaruslıq shınovniklerge sanksiya engizdi. 2020-jılǵı saylawdaǵı Lukashenkonıń jeńisi tartıslı bolıp shıqtı hám nátiyjede 2020—2021-jılları el tariyxındaǵı eń úlken narazılıq akciyaları bolıp ótti. Usılayınsha Ullı Britaniya, Amerika Qurama Shtatları hám Evropa Awqamı Lukashenkonı eldiń prezidenti sıpatında tán almaytuǵın boldı. Batıs áleminen ajıralıwı sebepli Belarus Rossiyaǵa gárezli mámleketke aylandı. Bul qubılıs Vladimir Putin hákimiyatınıń bеkkemleniwi menen jáne de kúsheydi. Lukashenko, bunnan tısqarı, Belarus hám Rossiya arasındaǵı Awqamlas mámleket dúziliwine úlken úles qostı; bul awqam arqalı belaruslar hám rossiyalılar eki el arasında erkin háreketlene alatuǵın boldı. m3zqdkf1ysj826r1n4hxuckwsgg869o 265828 265827 2026-08-11T19:32:20Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 265828 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|qaraqalpaqsha atı=Aleksandr Grigoryevich Lukashenko|negizgi atı={{lang-be|Alyaksandr Rıgoravıch Lukashenka}}|súwret=Alexander Lukashenko at the Supreme Eurasian Economic Council meeting in 2024 (cropped 2).jpg|súwret atı=Lukashenko, 2024-jıl|bayraq= Flag of the President of Belarus.svg|bayraq2=Flag of Belarus.svg|lawazımı=Belarus Prezidenti|wákillik baslanıwı=[[1994-jıl]] [[20-iyul]] 2020-jılǵı Belarustaǵı prezident saylawınan berli ayırım mámleketler Lukashenkonı Belarustıń tolıq huqıqlı prezidenti dep tán almaydı.|premyer=[[Mikhail Nikolayevich Chigir|Mikhail Chigir]] * [[Sergey Stepanovich Ling|Sergey Ling]] * [[Vladimir Vasilyevich Yermoshin|Vladimir Yermoshin]] * [[Gennadiy Vasilyevich Novitskiy|Gennadiy Novitskiy]] * [[Sergey Sergeyevich Sidorskiy|Sergey Sidorskiy]] * [[Mikhail Vladimirovich Myasnikovich|Mikhail Myasnikovich]] * [[Andrey Vladimirovich Kobyakov|Andrey Kobyakov]] * [[Sergey Nikolayevich Rumas|Sergey Rumas]] * [[Roman Aleksandrovich Golovchenko|Roman Golovchenko]]|aldınǵı isker=''Lawazım dúzildi, Belarus Joqarı Keńesi baslıǵı sıpatında'' [[Mechislav Ivanovich Grib|Mechislav Grib]]|bayraq_2=Flag of Belarus.svg|bayraq2_2=Emblem of Belarus.svg|lawazımı_2=Belarus Xalıq Assambleyasınıń baslıǵı|lawazımǵa kirisiw sánesi_2=[[2024-jıl]] [[24-aprel]]|bayraq_3=Flag of Belarus.svg|bayraq2_3=Flag of Russia.svg|lawazımı_3=Awqamlas Mámleket Joqarı Mámleketlik Keńesiniń baslıǵı|lawazımǵa kirisiw sánesi_3=[[2000-jıl]] [[26-yanvar]]|bayraq_4=Flag of Belarus (1918, 1991-1995).svg|bayraq2_4=Coat of Arms of Belarus (1991).svg|lawazımı_4=Belarus Joqarǵı Keńesi 12-shaqırıǵınıń deputatı|lawazımǵa kirisiw sánesi_4=1990-jıl 15-may|lawazımnan ketiw sánesi_4=1994-jıl 20-iyul|tuwılǵan sánesi=30.08.1954|tuwılǵan jeri=[[Vitebsk wálayatı]], [[Belarus SSR]], [[SSSR]]|partiya=|partiyası=[[Partiyasız]] (1991–)<br>[[Белая Русь]] (2007–)<br>Demokratiya ushın Kommunistler (1991–1992)<br>[[Sovet Awqamı Kommunistlik Partiyası]] (1979–1991)|ómirlik joldası=Galina Rodionovna Lukashenko|balaları={{hlist |[[Viktor Aleksandrovich Lukashenko | Viktor]]|[[Dmitriy Aleksandrovich Lukashenko| Dmitriy]] |[[Nikolay Aleksandrovich Lukashenko| Nikolay]]| }}|anası=Ekaterina Lukashenko|dini=[[ateizm]]|sayt={{URL|https://president.gov.by/be}}}} '''Aleksandr Grigoryevich Lukashenko''' (belarussha: Alyaksandr Rıgoravıch Lukashenka; 1954-jıl 30-avgust, Vitebsk wálayatı) — belarus siyasatshısı, 1994-jıldan berli xızmettegi Belarus tariyxındaǵı birinshi hám jalǵız prezident, usılayınsha házirgi Evropada hákimiyatta eń uzaq otırǵan mámleket baslıǵı. Siyasiy karyerasına deyin Lukashenko sovxozǵa basshılıq etken, SSSR Shegara áskerleri menen Sovet armiyasında xızmet etken. 1990-jılı ol Belarus SSR Joqarı Keńesine deputat bolıp saylandı. SSSR ıdıraǵannan keyin ol Belarus Joqarı Keńesi waqtınsha Korrupsiyaǵa qarsı komitetiniń baslıǵı boldı. Jańa Konstitutsiya qabıllanǵannan keyin 1994-jılı ótkerilgen mámlekettiń birinshi prezident saylawında Lukashenko jeńiske eristi. Ekonomikalıq shok terapiyasına qarsı shıǵıp, tiykarǵı óndiris-kárxanaların mámleketlik menshik etip qaldırǵan Lukashenko Belarustı postsovetlik mákan-jaydaǵı basqa mámleketlerde bolǵanday awır recessiyadan saqlap qaldı. Sovetlik ideologiyaǵa jaqın siyasattı ustanǵan Lukashenko 1995-jılǵı tartıslı referendumnıń nátiyjesinde rus tilin saqlap qaldı hám mámleketlik belgilerge sovetlik simvolikanı qaytardı. Tap sol referendum járdemi menen Lukashenko jańa wákilliklerge iye boldı: ol endi Joqarı Keńesti qálegen waqıtta tarata alatuǵın boldı. 1996-jılǵı referendum nátiyjesinde ońıń hákimiyatı jáne de bеkkemlendi. Sol waqıttan berli Lukashenkonıń basqarıwı avtoritar bolıp keldi hám ózi «Evropanıń sońǵı diktatorı» atandı. Xalıqaralıq baqlawshılar Belarustaǵı saylawlardı (Lukashenkonıń birinshi jeńisin esapqa almaǵanda) ádil hám erkin dep tán almadı. Húkimet qarsılaslarǵa qısım kórsetedi, ǵalaba xabar qurallarınıń erkinligin shekleydi. Nátiyjede birneshe batıs húkimetleri Lukashenko hám basqa da belaruslıq shınovniklerge sanksiya engizdi. 2020-jılǵı saylawdaǵı Lukashenkonıń jeńisi tartıslı bolıp shıqtı hám nátiyjede 2020—2021-jılları el tariyxındaǵı eń úlken narazılıq akciyaları bolıp ótti. Usılayınsha Ullı Britaniya, Amerika Qurama Shtatları hám Evropa Awqamı Lukashenkonı eldiń prezidenti sıpatında tán almaytuǵın boldı. Batıs áleminen ajıralıwı sebepli Belarus Rossiyaǵa gárezli mámleketke aylandı. Bul qubılıs Vladimir Putin hákimiyatınıń bеkkemleniwi menen jáne de kúsheydi. Lukashenko, bunnan tısqarı, Belarus hám Rossiya arasındaǵı Awqamlas mámleket dúziliwine úlken úles qostı; bul awqam arqalı belaruslar hám rossiyalılar eki el arasında erkin háreketlene alatuǵın boldı. == Derekler == {{Derekler}} ltpvjzwjdr67xq5mteszyi6lo38yuy8 3 47874 265829 2026-08-11T20:28:23Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 265829 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 20:28, 2026-jıl 11-avgust (UTC) cx9r5rbopm15nkmjdj30bp15ooo5jz3 3 47875 265830 2026-08-11T22:28:46Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 265830 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 22:28, 2026-jıl 11-avgust (UTC) 2427gp8z87me33mj1jcgp9ukk45koga 10 47876 265831 2026-08-11T22:56:38Z Frhdkazan 4819 Taza bet jaratıldı: «Baya Weaver in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 04.jpg» 265831 wikitext text/x-wiki Baya Weaver in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 04.jpg 451suqqbe8yyi5dzc5yzjlp6t9znej2 10 47877 265832 2026-08-11T22:59:45Z Frhdkazan 4819 Taza bet jaratıldı: «(20260405 144843509) White Elster Leipzig on Easter Sunday afternoon 01.webm» 265832 wikitext text/x-wiki (20260405 144843509) White Elster Leipzig on Easter Sunday afternoon 01.webm fm2li49gqfl4goi4w4j3v0g5b20rp9a 1 47878 265833 2026-08-12T02:13:16Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 265833 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 3 47879 265834 2026-08-12T03:29:39Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 265834 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 03:29, 2026-jıl 12-avgust (UTC) 1mfdp65i3iqmo2kde7e9phdylogd2hx