Wikipedia kaawiki https://kaa.wikipedia.org/wiki/Bas_bet MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Media Arnawlı Talqılaw Paydalanıwshı Paydalanıwshı talqılawı Wikipedia Wikipedia talqılawı Fayl Fayl talqılawı MediaWiki MediaWiki talqılawı Úlgi Úlgi talqılawı Járdem Járdem talqılawı Kategoriya Kategoriya talqılawı Portal Portal talqılawı TimedText TimedText talk Modul Modul talqılawı Event Event talk 0 2362 266471 266435 2026-08-26T13:23:18Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 «[[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları|Ámeldegi mámleket basshıları]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen) 266471 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı | súwret = Ilham Aliyev 2024 (İlham Əliyevin) (cropped).jpg | atı = Ilham Aliyev | qolı = Signature of Ilham Aliyev.svg | kásibi = siyasatshı | partiyası = [[«Jańa Ázerbayjan» partiyası]] | tuwılǵan jeri = [[Baku]], [[Ázerbayjan SSR]], [[SSRA]] | tuwılǵan waqtındaǵı atı = İlham Heydər oğlu Əliyev | balaları = {{flatlist| * [[Leyla Alieva|Leyla]] * [[Arzu Alieva|Arzu]] * [[Heydar Aliev Jr.|Heydar]]}} | ómirlik joldası = [[Mehriban Alieva]] | ata-anası = {{plainlist| * [[Heydar Aliev]] * [[Zarifa Alieva]]}}}} '''Ilham Aliyev''' ([[1961|1961-jıl]] [[24-dekabr]]) — [[ázerbayjan]]lı siyasatshı, 2003-jıldan berli [[Ázerbayjan prezidenti|Ázerbayjannıń tórtinshi prezidenti]]. Ol 2005-jıldan berli [[Jańa Ázerbayjan partiyası|«Jańa Ázerbayjan» partiyası]]nıń jetekshisi. Ol Ázerbayjannıń burınǵı prezidenti [[Haydar Aliev|Geydar Aliev]]tiń balası bolıp, 2003-jıldıń 31-oktyabrinde Ázerbayjannıń bas ministri sıpatında eki aylıq múddetinen soń, ákesiniń óliminen sál aldın ótkerilgen prezidentlik saylawı arqalı mámleket prezidenti boldı. Ilham Aliev 2008-jılı ekinshi múddetke qayta saylandı hám 2009-jılǵı konstituciyalıq referendum sebepli 2013, 2018 hám 2024-jıllarda saylawlarda múddeciz qatnasıwǵa ruxsat berildi. Ol sonday-aq, Ázerbayjan vice-prezidenti [[Mehriban Alieva]]nıń kúyewi. Ázerbayjannıń neftke bay aymaǵı Áliev rejiminiń turaqlılıǵın sezilerli dárejede bekkemledi hám mámlekettiń basqarıwshı elitasın bayıttı, saltanatlı xalıqaralıq ilajlardı ótkeriw, sonday-aq, keń kólemli lobbistlik jumısların ámelge asırıw imkaniyatın berdi. Alievlerdiń shańaraǵı da mámleketlik kárxanalar menen baylanıslar arqalı bayıǵan. Olar Ázerbayjannıń bir qatar iri bankleri, qurılıs hám telekommunikaciya kompaniyalarında, sonday-aq, mámlekettiń neft-gaz tarawında salmaqlı úleske iye. 2012-jılı Áliev jınayatshılıq hám korrupciya haqqındaǵı gúrrińlerde belgili orın iyelegeni ushın shólkemlesken jınayatshılıq hám korrupciya haqqında xabar beriw joybarı tárepinen «Jıl adamı» dep tán alındı<ref name=":2">{{Web deregi | url = https://www.occrp.org/en/poy/2012/| bet = "Ilham Aliyev, 2012 Person of the Year in organised crime and corruption| jumıs = Organized Crime and Corruption Reporting Project| qaralǵan sáne = 2023-jıl 11-aprel | arxivsáne = 2023-jıl 11-aprel | arxivurl = https://archive.today/20230411213328/https://www.occrp.org/en/poy/2012/| url-status = live}}</ref>. 2017-jılı Áliev hám onıń shańaraǵı Ázerbayjan kir juwıw kárxanasına, yaǵnıy Áliev haqqındaǵı sınlardı saplastırıw hám onıń rejiminiń unamlı imidjin úgit-násiyatlaw maqsetinde Evropanıń belgili siyasatshılarına haqı tólew ushın pul jıynawdıń quramalı sxemasına qatnasqanı málim boldı. Kópshilik Alievti erkin hám ádalatlı saylawlar ótkerilmeytuǵın, korrupciya hám [[insan huqıqları]]nıń awır buzılıwı menen ajıralıp turatuǵın avtoritar húkimetke basshılıq etetuǵın [[diktator]] dep biledi<ref name="auto2">{{Web deregi | familiya = Turp-Balazs| at = Craig| sáne = 2021-jıl 17-mart | bet = Alexander Lukashenko is a dictator, but he is not Europe's last| url = https://emerging-europe.com/from-the-editor/alexander-lukashenko-is-a-dictator-but-he-is-not-europes-last/| qaralǵan sáne = 2022-jıl 19-yanvar | jumıs = Emerging Europe| til = en-US| arxivsáne = 2023-jıl 15-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20231215111932/https://emerging-europe.com/from-the-editor/alexander-lukashenko-is-a-dictator-but-he-is-not-europes-last/| url-status = live}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news|last=Neukirch|first=Ralf|date=4 January 2012|title=A Dictator's Dream: Azerbaijan Seeks to Burnish Image Ahead of Eurovision|language=en|work=Der Spiegel|url=https://www.spiegel.de/international/world/a-dictator-s-dream-azerbaijan-seeks-to-burnish-image-ahead-of-eurovision-a-806769.html|access-date=19 January 2022|issn=2195-1349|archive-date=15 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215140619/http://www.spiegel.de/international/world/a-dictator-s-dream-azerbaijan-seeks-to-burnish-image-ahead-of-eurovision-a-806769.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Web deregi | familiya = Rubin| at = Michael| sáne = 2021-jıl 22-oktyabr | bet = Azerbaijan's Aliyev is a strategic liability, not an asset| url = https://nationalinterest.org/feature/azerbaijan%E2%80%99s-aliyev-strategic-liability-not-asset-195170| qaralǵan sáne = 2022-jıl 19-yanvar | jumıs = The National Interest| til = en| arxivsáne = 2023-jıl 1-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20231001001920/https://nationalinterest.org/feature/azerbaijan%E2%80%99s-aliyev-strategic-liability-not-asset-195170| url-status = live}}</ref><ref>{{Web deregi | bet = French court backs media description of Aliyev as a "dictator"| jumıs = The Central Asia & South Caucasus Bulletin| url = https://thebulletin.news/newsdesk/french-court-backs-media-description-of-aliyev-as-a-dictator/| qaralǵan sáne = 2022-jıl 19-yanvar | til = en-GB| arxivsáne = 2023-jıl 9-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20231209181914/https://thebulletin.news/newsdesk/french-court-backs-media-description-of-aliyev-as-a-dictator/| url-status = live}}</ref><ref>{{Web deregi | bet = Autocrats take advantage of coronavirus| url = https://www.cfr.org/blog/autocrats-take-advantage-coronavirus| qaralǵan sáne = 2022-jıl 19-yanvar | jumıs = Council on Foreign Relations| til = en| arxivsáne = 2023-jıl 12-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20231212000756/https://www.cfr.org/blog/autocrats-take-advantage-coronavirus| url-status = live}}</ref><ref>{{Cite news|title=Azerbaijan's dissenting voices face imprisonment and worse|url=https://archive.kyivpost.com/business/azerbaijans-dissenting-voices-face-imprisonment-and-worse.html|access-date=10 April 2023|first=Max|last=Hunder|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20240213090544/https://archive.kyivpost.com/business/azerbaijans-dissenting-voices-face-imprisonment-and-worse.html|archive-date=13 February 2024|url-status=bot: unknown}}</ref>. Sonday-aq, Aliev rejimi [[súnniylik]]ti úgit-násiyatlawı, [[shialar]]dıń Islam ústinen qadaǵalawın kúsheytiw hám Túrkiyaǵa jaqınlasıw maqsetinde olardı bastırıwı menen de belgili<ref name="Ahmed 2014, p. 87">Ahmed, Islamic Reform in the Caucasus, Routledge, 2014, p. 87.</ref><ref>{{Web deregi | familiya = Kucera| at = Joshua| sáne = 2018-jıl 20-sentyabr | bet = Azerbaijani Shias gather for Ashura, under close watch from the state| url = https://eurasianet.org/azerbaijani-shias-gather-for-ashura-under-close-watch-from-the-state| qaralǵan sáne = 2020-jıl 1-oktyabr | jumıs = eurasianet}}</ref>. Onıń rejimi jurnalistler hám húkimetlik emes shólkemlerdi qıynaw, sonday-aq, [[Tawlı Qarabaq]]tı etnikalıq tazalaw menen belgili<ref>{{Web deregi | bet = Why Are There No Armenians in Nagorno-Karabakh?| url = https://freedomhouse.org/report/special-report/2024/why-are-there-no-armenians-nagorno-karabakh| qaralǵan sáne = 2024-jıl 28-noyabr | jumıs = [[Freedom House]]}}</ref><ref name="cbc1">{{Web deregi | author-last = Hauer| author-first = Neil| sáne = 2024-jıl 24-noyabr | bet = COP29 host Azerbaijan guilty of 'ethnic cleansing' during 2023 attacks in Nagorno-Karabakh: report| url = https://www.cbc.ca/news/world/azerbaijan-ethnic-cleansing-report-1.7391467| qaralǵan sáne = 2024-jıl 28-noyabr | jumıs = [[CBC News]]}}</ref>. [[Tawlı Qarabaq mashqalası]] Áliev prezidentligi dáwirinde dawam etti hám 2020-jılı keń kólemli urısqa aylanıp ketti, onda Ázerbayjan Tawlı Qarabaq átirapındaǵı Armeniya basıp alǵan aymaqlar, sonday-aq, Tawlı Qarabaq wálayatınıń bir bólegi ústinen qadaǵalawdı qayta tikledi. Keyin 2023-jıldıń gúzinde Ázerbayjan áskeriy hújim baslap, ózin-ózi járiyalaǵan [[Arsax Respublikası]]nıń tapsırılıwı hám 100 mıńnan aslam etnikalıq armyanlardıń Tawlı Qarabaqtan ǵalabalıq quwıp shıǵarılıwı menen juwmaqlandı<ref>{{Cite news |title=Azerbaijan Threatens Military Action Against Armenia Over Border 'Provocations' |url=https://www.rferl.org/a/armenia-azerbaijan-border-threat-military-action/33050994.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905013120/https://www.rferl.org/a/armenia-azerbaijan-border-threat-military-action/33050994.html |archive-date=5 September 2024 |access-date=17 August 2024 |work=RadioFreeEurope/RadioLiberty |language=en}}</ref>. == Erte ómiri hám miynet jolı == Ilham Aliev 1993-2003-jılları Ázerbayjannıń prezidenti bolǵan [[Geydar Aliev]]tiń balası. Anası [[Zarifa Alieva]] ázerbayjanlı oftalmolog edi. Onıń [[Sevil Alieva]] degen ájapası da bar<ref>{{cite news |title=A Challenger In Azerbaijan's Ruling Family? |url=https://www.rferl.org/a/A_Challenger_In_Azerbaijans_Ruling_Family/1619232.html |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=30 April 2009 |publisher=Radio Free Europe/RadioLiberty |access-date=26 January 2021 |archive-date=12 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212210319/https://www.rferl.org/a/A_Challenger_In_Azerbaijans_Ruling_Family/1619232.html |url-status=live }}</ref>. 1977-jılı Ilham Aliev [[Moskva mámleketlik xalıqaralıq qatnasıqlar institutı]]na (MGIMO-MSIIR) oqıwǵa kirip, 1982-jılı aspirant sıpatında bilim alıwdı dawam ettirdi. 1985-jılı tariyx ilimleri boyınsha filosofiya doktorı ([[PhD[[) ilimiy dárejesin aldı. 1985-jıldan 1990-jılǵa shekem Aliev MSIIRda lekciya oqıǵan. 1991-1994-jılları bir topar jeke menshik sanaat-kommerciyalıq kárxanalarına basshılıq etken<ref name=":1">{{Web deregi | url = http://en.president.az/president/biography| bet = PRESIDENT » Biography| jumıs = Official web-site of President of Azerbaijan Republic| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-mart | arxivsáne = 2015-jıl 20-yanvar | arxivurl = https://web.archive.org/web/20150120082618/http://en.president.az/president/biography| url-status = live}}</ref>. 1994-2003-jılları Ázerbayjannıń «[[SOCAR]]» mámleketlik neft-gaz kompaniyasınıń vice-prezidenti, keyin ala birinshi vice-prezidenti boldı. 1997-jıldan berli Aliyev [[Ázerbayjan Milliy olimpiada komiteti]]niń prezidenti bolıp islep kelmekte<ref name=":1" /> Since 1997, Aliyev has been the president of the [[National Olympic Committee of the Republic of Azerbaijan|National Olympic Committee of Azerbaijan]].<ref name=":1" /><ref name="Encyclopedia Britannica">{{Cite news|title=Ilham Aliyev: president of Azerbaijan|work=Encyclopedia Britannica|url=https://global.britannica.com/biography/Ilham-Aliyev|access-date=23 March 2017|archive-date=25 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200225213333/https://global.britannica.com/biography/Ilham-Aliyev|url-status=dead}}</ref>. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == {{Commons kategoriya|Ilham Aliyev}} * [http://www.president.az/ Azerbayjan prezidentiniń rásmiy veb-saytı] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3194422.stm BBC profili: Ilham Aliev] * [https://web.archive.org/web/20110102093526/http://www.statestimes.com/2010/2010/12/21/the-political-portrait-of-the-azerbaijani-president.html Ilham Alievtiń siyasiy portreti] {{Ázerbayjan mámleket basshıları}} {{ǴMDA mámleket basshıları}} {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Ilham Aliev| ]] [[Kategoriya:1961-jılı tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:Tiri shaxslar]] [[Kategoriya:Alievlar shańaraǵı|Ilham Aliev]] [[Kategoriya:Avtoritarizm]] [[Kategoriya:Ázerbayjan milletshileri]] [[Kategoriya:Islamizmdi sınǵa alıwshılar]] [[Kategoriya:Moskva mámleketlik xalıqaralıq qatnasıqlar institutı pitkeriwshileri]] [[Kategoriya:Bakulı siyasatshılar]] [[Kategoriya:Ázerbayjan prezidentleri]] [[Kategoriya:Ázerbayjan Bas ministrleri]] [[Kategoriya:«Jańa Ázerbayjan» partiyasınıń siyasiy ǵayratkerleri]] [[Kategoriya:Prezidentlerdiń perzentleri]] [[Kategoriya:«Haydar Aliev» ordeni menen sıylıqlanǵanlar]] [[Kategoriya:«Muqaddes Moskva knyazi Daniil» ordeni menen sıylıqlanǵanlar]] [[Kategoriya:«Dańq» ordeni menen sıylıqlanǵanlar (Gruziya)]] [[Kategoriya:Polsha Respublikasınıń xızmetleri ushın ordeni menen sıylıqlanǵanlar]] [[Kategoriya:Knyaz Yaroslav Mudriy ordeni menen sıylıqlanǵanlar]] [[Kategoriya:«Ruminiya juldızı» ordeni menen sıylıqlanǵanlar]] [[Kategoriya:Panama hújjetlerinde atı atalǵan adamlar]] [[Kategoriya:Ázerbayjanda armyanlarǵa qarsı kózqaraslar]] [[Kategoriya:Armeniya genocidin biykarlawshılar]] [[Kategoriya:Pandora hújjetlerinde atı atalǵan adamlar]] [[Kategoriya:Túrkiy Keńes Baslıqları kategoriyası]] [[Kategoriya:Italiya Respublikası Húrmetli ordeniniń jaǵalı «Úlken krest» ordeniniń rıcarları]] [[Kategoriya:Túrkiy dúnyanıń joqarı ordeni iyeleri]] [[Kategoriya:Ázerbayjandaǵı siyasiy partiyalar jetekshileri]] [[Kategoriya:Orden Svobodı (Ukraina)]] [[Kategoriya:Prezidentler]] [[Kategoriya:Siyasatshılar]] [[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları]] 6dk6q9v6wg9a4nrkv46a97fm1ihsdj6 0 6772 266488 203154 2026-08-27T08:39:20Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 «[[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları|Ámeldegi mámleket basshıları]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen) 266488 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Donald Trump | negizgi atı = Donald John Trump | súwret = Official Presidential Portrait of President Donald J. Trump (2025).jpg | súwret túsindirmesi = Rásmiy portreti, 2025 | qatarlıq sanı = 47-shi | lawazım = [[AQSh prezidenti|Amerika Qurama Shtatları Prezidenti]] | lawazımǵa kirisiw sánesi = 2025-jıl 20-yanvar | vice-prezident = [[JD Vance]] | aldınǵısı = [[Joe Biden]] | qatarlıq sanı_2 = 45-shi | lawazım_2 = [[AQSh prezidenti|Amerika Qurama Shtatları Prezidenti]] | lawazımǵa kirisiw sánesi_2 = 2017-jıl 20-yanvar | lawazımnan ketiw sánesi_2 = 2021-jıl 20-yanvar | vice-prezident_2 = [[Mike Pence]] | aldınǵısı_2 = [[Barack Obama]] | keyingisi_2 = [[Joe Biden]] | tuwılǵan sánesi = | tuwılǵan ornı = [[Kvins]], [[Nyu-York]], AQSh | puqaralıǵı = AQSh | partiya = [[Respublikashılar partiyası (AQSh)|Respublikashılar partiyası]] | basqa partiya = Reform partiyası (1999–2001)<br>[[Demokratiyalıq partiya (AQSh)|Demokratiyalıq partiya]] (2001–2009)<br>[[Ǵárezsiz (siyasat)|Ǵárezsiz]] (2011–2012) | bilim alǵan jeri = [[Pensilvaniya universiteti]] | kásibi = siyasatshı, isbilermen, media tulǵa | ómirlik joldası = Ivana Zelníčková (1977–1990)<br>Marla Maples (1993–1999)<br>[[Melania Trump|Melaniya Trump]] (2005-jıldan) | balaları = [[Donald Trump Jr.]], [[Ivanka Trump]], [[Eric Trump]], [[Tiffany Trump]], [[Barron Trump]] | ákesi = [[Fred Trump]] | anası = [[Mary Anne MacLeod]] | qolı = Trumpsignature2025.svg | sayt = [https://www.whitehouse.gov whitehouse.gov] }} '''Donald John Trump''' ([[aytılıwı: Donald Jan Tramp]]; [[14-iyun]] [[1946-jıl]]da tuwılǵan) [[Amerikalıq]] [[siyasatshı]], [[Isbilermenlik|isbilermen]], [[aktyor]], [[telebaslawshı]], [[jazıwshı]] hám jámiyetlik ǵayratker bolıp, 2017-jıldan 2021-jılǵa shekem [[Amerika Qurama Shtatları]]nıń 45-[[AQSh prezidenti|prezident]]i lawazımın atqarǵan. Qurılıs jumısları menen shuǵıllanatuǵın [[Trump Organization]] shirketi hám de qumarxanalar jumısın basqarıwshı, sonıń menen birge, hár qıylı biznes tarmaqların óz ishine alǵan [[Trump Entertainment Resorts]] kompaniyası tiykarshısı,[[NBC]] telekanaliniń iyesi. Trump óziniń ápiwayı turmıs tárizi, mámile mádeniyatı, sonıń menen birge, «Kandidat» ([[inglisshe: The Apprentice]]) dep atalıwshı teleshowı arqalı dúnyaǵa belgili. [[Forbes]] jurnalınıń dúnyanıń eń bay adamları diziminde Trump 1980-jıllar aqırında payda boldı<ref name=" Forbes" >[[citeweb| work=Forbes| title=#450 Donald Trump| url=http://www. forbes. com/lists/2009/10/billionaires-2009 -richest-people_Donald-Trump_U5 WX. html| accessdate=2009 -06 -21</ref>. Házirde Trump 7 milliard dollar baylıǵı menen dúnya bayları ishinde 230-orında turadı<ref name=" Regnery2011" >[[kitap deregi|title = Time tap Get Tough: Making America #1 Again|url = https://archive. org/details/timetogettoughma0000 trum|author=Trump, Donald J.| publisher = Regnery Publishing|date = 5-dekabr 2011-jıl|isbn = 978-1-59698-773-9</ref>. [[2010-jıl]]da Trump dáslepki ret [[2012-jıl]]daǵı AQSh Prezidenti [[AQSh prezidentlik saylawı (2012)|saylawında]] prezidentlik lawazımına kandidat boladı, biraq jeńiliske ushraydı.[[2008-jıl]]daǵı [[AQSh prezidentlik saylawı (2008)|prezidentlik saylawında]] ol respublikashı [[John McCain]]dı qollap-quwatlaǵan<ref>veb deregi|url=http://www. cnn. com/2008/LIvING/personal/09/18/lkl. donald. trump/index. html|title=Trump down az waqıt economy, up az waqıt McCain|accessdate=2008-09 -20|date=2008-09 -18|publisher=[[Cable News Network]]|archiveurl=https://www. webcitation. org/665 Ppew2 f? url=http://www. cnn. com/2008/LIvING/personal/09/18/lkl. donald. trump/index. html|archivedate=2012-03-11</ref>, biraq McCane [[Barack Obama|Obamaǵa]] utqızıp qoyadı<ref name=" ballotirovat'sya" >[https://web.archive.org/web/20130711072650/http://news./ yandex. ru/yandsearch? cl4 url=www%2 Erian%2 Eru%2 Fworld%2 F20101006%2 F282656965%2 Ehtml <nowiki>Donal'd Tramp reshil ballotirovat'sya na post prezidenta SShA // «Yandeks» novosti</nowiki>]</ref>. [[2015-jıl]][[16-iyun]] kúni ol [[AQSh prezidentlik saylawı (2016 )|prezidentlikke]] taǵı kandidat bolıwın járiyalaydı<ref>veb deregi|url = https://slon. ru/posts/52836|title = Donal'd Tramp nachal bar'bu za post prezidenta SShA|author =| work =| date = 16. 06. 2015|publisher = Slon. ru</ref>. Donald Trump prezidentligi dáwirinde koronavirus pandemiyası áqibetinde 700 million dollarǵa jaqın pul joǵalttı. Házirde onıń baylıǵı shama menen 2,3 milliard dollardı quraydı. Onıń kommerciya kóshpes múlkten túsken tabısı 2016-jıldan 2021-jılǵa shekem 26 procentke, kurortlardan túsken tabısı bolsa 2015-jıldan 2020-jılǵa shekem 42 procentke azayǵan. Burınǵı prezident baylıǵınıń azayıwı bunnan aldın da belgilengen hám onda 2020-jılda 600 million dollarǵa azayıp, 2,5 milliard dollardı quraǵan. Sonda onıń derlik barlıq aktivleri millionlap dollarǵa páseygen<ref>veb deregi| url= https://bugun. uz/2021/03/19/donald-tramp-prezidentlik-dáwirinde-bojligining-qanshasın -joqotgani-malum-boldi| title= Donal'd Tramp prezidentlik dáwirinde baylıǵınıń qanshasın joǵatǵanı málim boldı| author=| website= Búgin. uz| accessdate= 2021-jıl 19 mart| archivedate= 2021-08-04| archiveurl= https://web. archive. org/web/20210804094650/https://bugun. uz/2021/03/19/donald-tramp-prezidentlik-dáwirinde-bojligining-qanshasın -joqotgani-malum-boldi</ref><ref>Webarxiv|url=https://web. archive. org/web/20210804094650/https://bugun. uz/2021/03/19/donald-tramp-prezidentlik-dáwirinde-bojligining-qanshasın -joqotgani-malum-boldi| date=2021-08-04</ref>. == Balalıq hám jaslıq jılları == Donald Trumptıń áke tárepinen babası Frederik Trump (Drumpf) tiykarı [[nemisler|nemis]] bolıp, [[1885-jıl]]da [[AQSh]]qa kóship kelgen hám mámleket puqarası bolǵan<ref>veb deregi|accessdate=2008-05-22|url=http://www. wargs. com/other/trump. html|title=Ancestry of Donald Trump|publisher=WARGS|archiveurl=https://www. webcitation. org/665 PhnZjI? url=http://www. wargs. com/other/trump. html|archivedate=2012-03-11</ref>. Ákesi hám anası [[1936-jıl]]da turmıs qurǵan. Donald [[Queens]]taǵı mekteplerden birine barǵan, biraq onda birqansha qıyınshılıqlarǵa dus kelgenligi sebepli ata-anası onı [[Nyu York]]taǵı Áskeriy Akademiyaǵa oqıwǵa jibergan<ref>veb deregi|accessdate=2008-05-22|url=https://web.archive.org/web/20130717065856/http://query/. nytimes. com/gst/fullpage. html? res=9 C05 E7 D91 E39 F934 A3575 BC0 A965948260|title=THE EMPIRE AND EGO OF DONALD TRUMP|work=[[The New York Times]]| date=1983-08-07|author=Bender, Marylin|archiveurl=https://www. webcitation. org/665 PiEosA? url=http://www. nytimes. com/1983/08/07/business/the-empire-and-ego-of-donald-trump. html|archivedate=2012-03-11</ref>. Ol Akademiyanıń bir qansha sıylıqlarına iye bolǵan,[[futbol]] hám [[beysbol]] komandalarında oynaǵan. 1964-jılı [[beysbol]]daǵı tabısları ushın ol ayrıqsha sıylıqqa iye bolǵan. Áskeriy Akademiyadaǵı oqıwdıń tórtinshi jılında Donald hám ol menen áskeriy xızmette bir sapta bolǵan Jeff Donaldson ushın bólek kursantlar oqıw kursı shólkemlestiriledi. Kursantlar shınıǵıwlar nátiyjesinde Nyu Yorktıń Besinshi kóshesinde marsh ótkeredi. Donald keyinirek [[Fordham Universiteti]]nde eki jıl oqıydı, soń oqıwın [[Pensilvaniya Universiteti]]nde dawam ettiredi hám de onı [[1968-jıl]]da pitkeredi<ref name=" Blair2005" >[[kitap deregi|author=Gwenda Blair|title=Donald Trump: Master Apprentice|url=https://books.google. com/books? id=AiFeQZhakXQC&pg=PA16| year=2005|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-7432-7510 -1|pages=16</ref>. [[Ekonomika]]shı diplomın alǵannan keyin, óz atasına qaraslı bolǵan, mámlekettegi eń iri turaq-jay shirketi esaplanǵan kárxanaǵa jumısqa kiredi<ref name=parade>[[yangiliklar deregi|title=Ín Step With: Donald Trump| work=Parade| date=14-noyabr 2004-jıl|url=http://www.parade. com/articles/editions/2004/edition_11-14-2004/in_step_with_0| archive-url=https://web. archive. org/web/20101014022222/http://www.parade. com/articles/editions/2004/edition_11-14-2004/in_step_with_0| archive-date=2010 -10 -14</ref>. Óziniń «Shártlesiw kórkem óneri» atlı kitabında Donald Trump studentlik jılları haqqında sonday degen: Áskeriy akademiyanı pitkergenimnen keyin kino tarawında bolıwdı oyladım, biraq, turaq-jay biznesi men ushın áhmiyetlilew ekenin sezdim. Oqıwǵa bolǵan qálewim ayırım waqıtları ulıwma tómenlep keter edi... keyin bolsa, Pensilvaniya Universitetiniń biznes mektebine oqıwǵa kirdim. Men bul jerde oqıp atırǵanimnan quwanıshlı edim... == Iskerligi == === [[1968]]-[[1989]]-jıllar === Aldın ol [[Brooklyn]] hám [[Queens]]taǵı [[orta klass]] ushın mólsherlengen turaq-jay ijarası menen baylanıslı isler menen shuǵıllanadı. Eń birinshi joybarlarınan biri 1200 kvartirali turaq jay kompleksin satıp alıp, tolıq qayta remontlap, kireyge tapsırıw edi. [[Trump Organization]] bul jumıstı tabıslı juwmaqladi hám 6 million [[dollar|$]] sap payda aldı.[[1971-jıl]]da Donald Trump [[Manhattan]]ǵa kóship ótedi. Bul jerde ol qalanıń ekonomikalıq potencialı joqarılıǵı, qurılıs jumıslarınıń jedel rawajlanıp baratırǵanlıǵın jaqsı túsinetuǵın edi. Donald qaladaǵı bankrotlik sebepli iskerlik júritpey qalǵan «Kommodor» miymanxana imaratın remontlaw huqıqın hám bunıń nátiyjesinde [[Nyu York]] administraciyası tárepinen 40 jıllıq [[salıq]] tólew jeńilligin alǵanınan keyin, eski miymanxana ornında [[Grand Hyatt]] miymanxanasın júzege keltiredi<ref name=" NYTonWeb" >[[veb deregi|work=The New York Time az waqıt the Web|url=http://www. nytimes. com/books/00/12/03/reviews/001203. 03 margolt. html|title=The House that Fred Built|accessdate=2008-07-06|archiveurl=https://www. webcitation. org/665 Piwg5 J? url=https://myaccount. nytimes. com/auth/login? URI=http%3 A%2 F%2 Fwww. nytimes. com%2 Fbooks%2 F00%2 F12%2 F03%2 Freviews%2 F001203. 03 margolt. html|archivedate=2012-03-11</ref>. Donald «Jacob Javitz konfrens-orayi»nıń qayta remontlaw huqıqın [[Nyu York]] administraciyasınan soraǵan hám óz qurılıs joybarın usınıs etken, biraq bul joybar maqullanbaǵan<ref name="NYSun">[[Veb deregi|work=]]The New York Sun]]| url=http://www. nysun. com/opinion/no-stadium-needed/11526/| title=No Stadium Needed| accessdate=2008-05-22</ref>. Soǵan uqsas jaǵday [[Nyu York]]tıń oraylıq qıyabanındaǵı muz maydanshasın qayta remontlaw processinde de bolǵan: Qala administraciyası remontlaw jumısların 2.5 jılda tamamlawdı rejelegen, biraq ol 6 jılda da juwmaqlanbaǵan. Donald administraciyaǵa bul maydansha jumısın ózine biypul tapsırılıwın, ornına ol óz esabınan remonttı juwmaqlap beriwin soraǵan. Administraciya bolsa, mudamı biykarlaw juwabın berip otırǵan. Bul haqqında [[ǵalaba xabar quralları]]ınıń kózqarastan maqala shıǵarǵanınan soń, Donald remontlaw huqıqın qolǵa kirgizgen. Donald remontlaw jumısların 6 ay ishinde juwmaqlaǵan hám ajıratılǵan 3 million dollar aqshadan 750 mıń dolların únemlep qalǵan<ref name=" Philly" >[[veb deregi|publisher=Philly. com|url=https://web.archive.org/web/20220905131435/https://www0.nl/. newsbank. com/nl-search/we/Archives? p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0 EB29 BD2772 C31 D2&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|title=FASTER AND CHEAPER, TRUMP FINISHES N. Y. C. ICE RINK|accessdate=2007-07-07|archiveurl=https://www. webcitation. org/665 Pjzzup? url=https://web.archive.org/web/20220905131435/https://www0.nl/. newsbank. com/nl-search/we/Archives? p_product=PI|archivedate=2012-03-11</ref>. [[Fayl:Grand Hyatt Hotel New York.jpg|thumb|42-Kóshe fasadı,]]Grand Hyatt]] miymanxanası [[New York]] === 1989 -1997-jıllardaǵı ekonomikalıq máseleleri === [[1989-jıl]]da Donald mámleketten alǵan [[zayom]]ların ekonomikalıq krizis sebepli qaplay almaǵan. Ol jańa joybarlarınan biri bolǵan «Trump Taj Mahal» kompleksiniń qurılısı ushın 1 milliard [[dollar]] zayomdı [[obligatsiya]] kórinisinde alǵan edi.[[1991-jıl]]ǵa kelip, Donaldtıń artıp baratırǵan qarızları hátte onıń jeke bankrot bolıwına qáwip saldı. Ornına tólep bergen [[bank]]ler, Trumptıń qarızlardan azat etiliwin hám sudtıń anıq járiymalarınan qutqarılıwın támiyinlep beredi. «Trump Taj Mahal» [[1991-jıl]]ı qarızlardan azat etildi, ornına qarızdı tólep bergen bankler kompleks aksiyalarınıń 50 procentine iyelik etedi<ref name=" NYTimes" >[[veb deregi| publisher = The New York Times| url = https://web.archive.org/web/20130717065856/http://query/. nytimes. com/gst/fullpage. html? res=9 D0 CEED9133 BF936 A35753 C1 A967958260&n=Tap%2 fReference%2 fTimes%20 Tapics%2 fPeople%2 fT%2 fTrump%2 c%20 Donald%20 J%2 e| title = Taj Mezgil iyis out of Bankruptcy| accessdate = 2007-07-07| archiveurl = https://www. webcitation. org/665 Pkg22 E? url=http://www. nytimes. com/1991/10/05/business/company-news-taj-mezgil-iyis-out-of-bankruptcy. html| archivedate = 2012-03-11</ref><ref name=" NYTimes2" >[[veb deregi| publisher = The New York Times| url = https://web.archive.org/web/20130717065856/http://query/. nytimes. com/gst/fullpage. html? res=9 E0 CE2 DC133 CF931 A25751 C1 A964958260&n=Tap%2 fReference%2 fTimes%20 Tapics%2 fPeople%2 fT%2 fTrump%2 c%20 Donald%20 J%2 e| title = Trump Plaza Hotel Bankruptcy Plan Approved| accessdate = 2007-07-07| archiveurl = https://www. webcitation. org/665 PlCbMM? url=http://www. nytimes. com/1992/12/12/business/company-news-trump-s-plaza-hotel-bankruptcy-plan -approved. html| archivedate = 2012-03-11</ref>.[[1994-jıl]]ǵa kelip, 900 million [[dollar|$]]dan artıq qarızların jónge salǵan<ref name=" MagUSA" >[[veb deregi| publisher=magainzeUSA. com| url=http://www. magazineusa. com/us/info/show. aspx? unit=originals&doc=502| title=Donald Trump| accessdate=2007-07-07</ref> hám biznesin saqlap qalǵan. [[1995-jıl]]da [[Gaming Hall of Fame]] aǵzası boldı<ref>veb deregi|title=The Gaming Hall of Fame|url=https://web.archive.org/web/20130729214551/http://www.gaming/. unlv. edu/hof/index. html|date=|work=|publisher=University of Nevada Las vegas|accessdate=2009 -08-30|archiveurl=https://www. webcitation. org/665 Pm8 k5 j? url=https://web.archive.org/web/20130729214551/http://www.gaming/. unlv. edu/hof/index. html|archivedate=2012-03-11</ref>. [[1995-jıl]]da hámme kewilashar komplekslerin birlestirip,[[Trump Hotels & Casino Resorts]] kompaniyasın quradı.[[1996-jıl]]da-aq, kompaniya hárbir aksiyasınıń [[Wall-street]]taǵı bahası $35 dan joqarı edi, biraq [[1998-jıl]]da aksiya bahası $10 dan da túsip ketedi.[[2004|2004-jıl]]da [[Trump Hotels & Casino Resorts]] qarızlar tolıq qaplanǵanın járiyalaydı<ref name=" MSNBC" >[[veb deregi|title=Trump casinos file for bankruptcy|publisher=ፄMSNBCፄ|date=22-noyabr 2004-jıl|url=http://www. msnbc. msn. com/id/6556470/|accessdate=2007-07-07|archiveurl=https://www. webcitation. org/665 Pmj0 TA? url=http://www. msnbc. msn. com/id/6556470/|archivedate=2012-03-11</ref>. Sol jılı noyabr ayında Trump kompaniya bas direktorı lawazımınan shetlenedi, lekin basqarıw baslıǵı bolıp qaladı<ref name="NYTimes3">[[veb deregi|title=COMPANY NEWS; TRUMP DELAYS EMERGENCE FROM BANKRUPTCY BY A WEEK|publisher=ፄ[[New York Times]]ፄ|date=5-may 2005-jıl|url=https://web.archive.org/web/20130717065856/http://query/. nytimes. com/gst/fullpage. html? res=9806 E5 D91730 F936 A35756 C0 A9639 C8 B63|accessdate=2007-07-07|archiveurl=https://www. webcitation. org/665 PnROBd? url=https://web.archive.org/web/20130717065856/http://query/. nytimes. com/gst/fullpage. html? res=9806 E5 D91730 F936 A35756 C0 A9639 C8 B63|archivedate=2012-03-11</ref><ref name=" Resolution" >[[veb deregi|publisher=Indiana Gaming Commission|url=http://www. ın.gov/gaming/meetings/resolution/2005/2005-23-reso.pdf|title=Indiana Gaming Commission az waqıt Trump Resorts' Bankruptcy|accessdate=2007-07-07|deadlink=404|archiveurl=https://web. archive. org/web/20061002020356/http://www. ın.gov/gaming/meetings/resolution/2005/2005-23-reso.pdf|archivedate=2006 -10 -02</ref><ref>Webarxiv|url=https://web. archive. org/web/20061002020356/http://www. ın.gov/gaming/meetings/resolution/2005/2005-23-reso.pdf| date=2006 -10 -02</ref>. === 1997-2007-jıllar === Donald Trump bir neshe qurılıs joybarları menen shuǵıllana baslaǵan: * «Trump xalıqaralıq miymanxanası hám minarası (vaykiki beach)» kompleksiniń qurılısı. Trumptıń sózlerine qaraǵanda, kompleks qarıydarlarda úlken qızıǵıwshılıq oyatqan. * «Trump xalıqaralıq miymanxanası hám minarası ([[Chikago]])» kompleksi — aqsha jetkilikli bolmaǵanlıǵına qaramastan, qurılıs juwmaqlandi. * «Trump xalıqaralıq miymanxanası hám minarası ([[Toronto]])»— azmaz keshlew bolsa da, qurılısı tamamlandi. * «Trump minarası (Tampa)»— sorawlar kóp bolǵanlıǵı ushın bahaları asıp ketken, aqıbette qarıydarlar ortasında qarama-qarsılıqlar kelip shıqqan. * [[Florida]] shtatınıń [[Fort Loderdeyl]] qalasında «Trump xalıqaralıq miymanxanası hám minarası (Fort Lauderdale)» kompleksi qurıldı. * «Trump minarası (Atlanta)»— [[Atlanta]] qalasındaǵı jańa turaq-jay kompleksi<ref name="SCPTTN">[[veb deregi|url=https://web.archive.org/web/20180224033250/http://www1.online/. wsj. com/public/article/SB119517867398895020. html|title=Stalled Condo Projects Tarnish Trump's Name|publisher=Dow Jones & Company, Inc.| accessdate=2007-11-21|date=[[2007-11-16]]| archiveurl=https://www. webcitation. org/665 PoBbFL? url=https://web.archive.org/web/20180224033250/http://www1.online/. wsj. com/public/article/SB119517867398895020. html|archivedate=2012-03-11</ref>. === Jáhán ekonomikalıq daǵdarısı (2008-2012) === [[2008-jıl]]da baslanǵan jáhán ekonomikalıq daǵdarısı [[Chikago]]daǵı kompleks satılıwǵa shıǵarılǵan waqıtqa tuwrı keledi hám Trump [[Deutsche Bank]] ssudasın jaba almaydi<ref name=nyt>jurnal deregi| author=Floyd Morris| title=Trump Sees Act of God ın Recession| date=4-dekabr 2008-jıl| url=http://www. nytimes. com/2008/12/05/business/05 norris. html? _r=1&scp=8&sq=donald%20 trump&st=cse</ref>. Trump sudqa arza berip, arzasında «ekonomikalıq krizis — bul qápelimdegi jaǵday, bul haqqında kel;isimde de belgilengen» dep aytıp ótken<ref name=nyt/>. [[Deutsche Bank]] wákilleri bolsa, «Trump múddeti ótip ketken qarız haqqında xabarlı, odan tısqarı, eki ret bankrotlik sebepli bankten járdem alǵan» degenler<ref name="nyt" />. [[2009-jıl]][[17-fevral]]da [[Trump Entertainment Resorts]] administraciya keńesi bankrotlik haqqında qarar shıǵaradı hám Donaldtı keńes baslıqlıǵınan shıǵarıp jiberedi<ref>[http://www. reuters. com/article/ousivMolt/idUSTRE51 G05 X20090217 Reuters: Trump Entertainment files for bankruptcy]</ref>. == Jeke imaratları == [[Fayl:Trump_Hotel_Las_Vegas_DSCF107766_roll_pitch_yaw.jpg|thumb|right|Las Vegas miymanxanası]] [[2011-jıl]]da «[[Forbes]]» jurnalı Donald Trump baylıǵın 2,9 milliard [[dollar]]ǵa bahaladı, biraq [[2015-jıl]]daǵı baspasóz ánjumanlarınan birinde ol baylıǵınıń 10 milliard dollardan da artıq ekenin aytqan<ref>yangiliklar deregi|url=https://web.archive.org/web/20130821150440/http://time/. com/money/3923629/donald-trump-name-business-failures/|title=8 Epic Business Failures with Donald Trump's Name az waqıt Them|date=16-iyun 2015-jıl|accessdate=29-avgust 2015-jıl|first=Brad|last=Tuttle|work=Time|seperator=|archivedate=2015-06 -17|archiveurl=https://web. archive. org/web/20150617014948/https://web.archive.org/web/20130821150440/http://time/</ref>. === Qurılısı tamamlanǵan turaq-jayları === * «[[Trump pútkil dunya minarası]]»— 290 million [[dollar]]. * «[[Trump Tower]]»— 288 million [[dollar]] * «[[Trump Tower]]»daǵı ulıwma maydanı 3000 [[kvadrat metr|m²]] keletuǵın bólmeler, 50 million [[dollar]]. * «AXA Center»— keminde 30 million [[dollar]]. * [[San Francisko]]daǵı imaratlarınan (alınatuǵın 30 procent úlesi) — $540 million * [[Wall-street]]taǵı [[Trump Building]]— shama menen bahası 260 million [[dollar]]. * [[Trump Entertainment Resorts]] quramına kiretuǵın hár qıylı kompleksler: * [http://www. trumptaj. com/ Trump Taj Mahal]<ref>Webarxiv|url=https://web. archive. org/web/20160205154618/http://www. trumptaj. com/| date=2016 -02-05</ref> * [http://www. trumpplaza. com/ Trump Plaza]<ref>Webarxiv|url=https://web. archive. org/web/20151103203304/http://www. trumpplaza. com/| date=2015-11-03</ref> * [http://www. trumpmarina. com/ Tump Marina] * [http://www. trumpchicagohotel. com/ Trump mıymanxanası hám minarası (Chikago) ] <ref>Webarxiv|url=https://web. archive. org/web/20120130130448/http://www. trumpchicagohotel. com/| date=2012-01-30</ref> * [http://www. trumplasvegashotel. com/ Trumpning «Las vegas» xalıqaralıq mıymanxanası]— milliarder [[Philip Ruffin]]menen sheriklikte qurılǵan * [http://www. trumpintl. com/ Trump xalıqaralıq mıymanxanası hám minarası] <ref>[[Webarxiv|url=https://web. archive. org/web/20160508182640/http://www. trumpintl. com/| date=2016 -05-08]]</ref> [[Fayl:4118-NYC-Columbus Circle.JPG|thumb|240px|miymanxana]] [[Fayl:Trump ihny2.JPG|thumb|left|240px|Trump xalıqaralıq mıymanxanası hám minarası ([[Nyu York]])]] * «Trump Park Avenue»— $142 million * [[Golf]] maydanshaları — $127 million * AQSh aymaǵındaǵı 6 golf klubı * [[2006-jıl]]da [[Shotlandiya]]nıń [[Aberdin]] qalasında úlken jer maydanın satıp aldı, bul jerde [[Birlesken Korollıq]] golf chempionati ushın maydan bolıwı mólsherlengen edi. Onnan tısqarı, bul jerde golf akademiyası hám bes juldızlı miymanxana qurılısı kútilip atır edi<ref>[https://web.archive.org/web/20130711072650/http://news./ bbc. co. uk/2/hi/uk_news/scotland/north_east/7444123. stm news. bbc. co. uk Trump £1 bn golf inquiry tees off]</ref>. * [[Karib teńizi]]ndegi [[Kanuan]] atawında golf maydanı hám kewilashar kompleks qurılısı. * «Palm Beach»taǵı jer: 4000 [[kvadrat metr|m²]] maydanǵa iye úy. Trump bul úydi 40 million dollarǵa satıp alıp, qayta remontlap,[[2008-jıl]]da 100 million dollarǵa satqan. Bul úy [[AQSh]]ta satılǵan eń qımbat úy boldı. * [http://www. maralagoclub. com/ «Maralago» klubi] === Licenziyalanǵan imaratları === Kópshilik qurılıs kompaniyaları Donald Trumptan olar qurıp atırǵan binanı [[reklama]] etip beriwdi sóraydı. Usınıń nátiyjesinde, Trump atı jazılǵan imaratlardıń kópshiligi onıń ózine qaraslı emes. «[[Forbes]]» bergen maǵlıwmatına kóre, qurılısı kutilip atırǵan taǵı 33 joybar bar, olardıń ishine 7 miymanxana da kiredi. * '''[[Manhattan]]''': * Trump Palace: * Trump Park hám Trump Park East — 38 qabatlı egizek imaratlar * Trump Plaza ([[Nyu York]]) — 39 qabatlı shanıshqısimaq jay * [http://www. trumpsohohotel. com/ Trump Soho mıymanxanası]<ref>Webarxiv|url=https://web. archive. org/web/20120130130444/http://www. trumpsohohotel. com/| date=2012-01-30 </ref>—[[Nyu York]]taǵı 42 qabatlı jay * '''[[Nyu York]] qala átirapı:''' * Trump Plaza, [[Nyu Jersi]]daǵı eń bálent imaratlar (biri 50, ekinshisi 55 qabatlı) <ref name=" JCEDC" >veb deregi|date=2005-09 -21|url=http://www.jcedc. org/new/trumpsl092105. html|title=Trump's tall plan for Jersey City|publisher=JCEDC|accessdate=2007-07-07|deadlink=404|archiveurl=https://web. archive. org/web/20061003193224/http://www.jcedc. org/new/trumpsl092105. html|archivedate=2006 -10 -03</ref><ref>Webarxiv|url=https://web. archive. org/web/20061003193224/http://www.jcedc. org/new/trumpsl092105. html| date=2006 -10 -03</ref> * «Trump Plaza (Westchester)»— 39 qabatlı sánatli jay: ishinde kvartiralar, dúkanlar, avtopetrollar bar. * «Trump Tower»— 35 qabatlı mıymanxana. * «Trump Park»— maydanshalar kompleksi. * '''[[Florida]]''': * [http://www. trumpfortlauderdalehotel. com/ Trump xalıqaralıq mıymanxanası hám minarası]<ref>Webarxiv|url=https://web. archive. org/web/20091221053543/http://www. trumpfortlauderdalehotel. com/| date=2009 -12-21</ref>([[2007-jıl]]) * Trump Palace (Sunny Isles): 270 dane úydi óz ishine alǵan jay * Trump Grande (Sunny Isles) * Trump Hollywood: 40 qabatlı kompleks. * Trump Tower (Palm Beach)": 23 qabatlı mıymanxana. * '''Mámleket boyınshá'': * Trump minarası ([[Atlanta]]): 48 qabat hám 370 qatardan ibarat kompleks. * Trump minarası ([[Filadelfiya]])": 45 qabatlı sawlatlı jay. * [http://www. trumpwaikikihotel. com/ Trump xalıqaralıq miymanxanası hám minarası (vaykiki)]<ref>Webarxiv|url=https://web. archive. org/web/20120206122722/http://www. trumpwaikikihotel. com/| date=2012-02-06</ref>([[2009-jıl]]) * Trump xalıqaralıq miymanxanası hám minarası ([[Jańa Orlean]]): ([[2007-jıl]]) * '''Basqa mámleketlerde''': * Trump Tower Baku ([[Ázerbayjan]],[[2013-jıl]]) * Trump World ([[Korea Respublikası]]) * Trump xalıqaralıq mıymanxanası hám minarası ([[Toronto]]) ([[2012-jıl]]) * Trump xalıqaralıq miymanxanası hám minarası ([[Dubay]]),[[BAA]] * Trump xalıqaralıq miymanxanası hám minarası ([[Panama (qala)|Panama]]): 70 qabatlı minara<ref>yangiliklar deregi|url=https://web.archive.org/web/20130821150440/http://time/. com/3988970/donald-trump-business/|title=Donald Trump's 16 Biggest Business Failures and Successes|first=Jacob|last=Koffler|work=Time|date=7-avgust 2015-jıl|accessdate=29 -avgust 2015-jıl</ref>. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları]] 3n454nvfn89zsr9s9q798zjyod37hbh 0 17384 266477 266445 2026-08-26T13:36:01Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 «[[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları|Ámeldegi mámleket basshıları]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen) 266477 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|negizgi atı=Жапаров Садыр Нургожоевич|qaraqalpaqsha atı=Japarov Sadır Nurxojaevich|partiyası=[[Mekenchil]]<br/>[[Ata-Jurt]]|kásibi=Yurist|tuwılǵan jeri=Keń Suw awılı, Túp rayonı, Íssı kól wálayatı, Qırǵız SSR, SSSR|súwret=Official Photo of the President of the Kyrgyz Republic H.E. Mr. Sadyr Zhaparov.jpg}} '''Sadır Nurgojo ulı Japarov''' ([[Qırǵız tіlі|qırǵızsha]]: Sadır Nurgojo ulı Japarov) — [[Qırǵızlar|Qırǵızstanlı]] siyasatshı waqtınshalı húkimette [[Qırǵızstan]] Bas wáziri wazıypasın orınlawshı bolıp, saylaw narazılıǵı sebepli Sooronbay Jeenbekovtıń napaqadan keyin 2021-jıl 10-yanvarda Japarov Qırǵızstan Prezidenti etip saylandı. Japarov milletshil hám populist sıpatında táriyplengen<ref>{{Web deregi | url = https://www.aljazeera.com/features/2021/1/12/sadyr-japarov-from-a-prison-cell-to-the-presidency| bet = Kyrgyzstan’s Sadyr Japarov: From a prison cell to the presidency| avtor = Pikulicka-Wilczewska| at = Agnieszka| jumıs = aljazeera.com| baspaxana = Al Jazeera| qaralǵan sáne = 31-yanvar 2021-yil }}</ref>. Onı [[Ilham Aliyev]] hám [[Donald Trump|Donald Tramp]] sıyaqlı siyasatshılarǵa salıstırǵan<ref>{{Web deregi | url = https://www.ft.com/content/33bf7397-b1be-4dcb-88f9-cd92dc579a7e| bet = Nationalist wins landslide victory in Kyrgyzstan presidential vote| avtor = Foy| at = Henry| jumıs = Financial Times| qaralǵan sáne = 31-yanvar 2021-yil }}</ref><ref>{{Web deregi | url = https://www.opendemocracy.net/en/odr/japarov-is-our-trump-kyrgyzstan-is-the-future-of-global-politics/| bet = "Japarov is our Trump": why Kyrgyzstan is the future of global politics| avtor = Mamedov| at = Georgy| til = en| jumıs = openDemocracy| qaralǵan sáne = 2021-jıl 26-yanvar }}</ref>. == Ómirbayanı == Ol Tup rayonındaǵı Keng-Suw awılında xızmetshiler shańaraǵında tuwılǵan. Orta mektepti 1986-jılda tamamlaǵannan soń, Qırǵızstan mámleketlik dene tárbiya hám sport akademiyasına oqıwǵa kirgen. 1987-jılda Sovet armiyası quramına shaqırılǵan hám ol jerde eki jıl dawamında Novosibirskte telekommunikatsiya bóliminde komandir bolıp xızmet qılǵan<ref name=":5">{{Web deregi | url = https://www.gazeta.ru/politics/2020/10/10_a_13314907.shtml| bet = "Во многом зависим": новый премьер Киргизии о России| til = ru| jumıs = Газета.Ru| qaralǵan sáne = 2021-jıl 16-yanvar }}</ref>.1989-jılda kishi serjant ataǵı menen qaytqannan keyin, Japarov 1991-jılǵa shekem akademiyada oqıwdı dawam ettirdi. 2006-jılda Japarov Qırǵız-Rossiya Slavyan universitetiniń huqıqtanıw fakultetin tamamlaǵan. == Siyasiy iskerligi == Japarov siyasiy iskerligin 2005-jılı lola krizisinen keyin baslaǵan. 2005-jıl mart ayında ol «Keleshek» parlament fraktsiyasın basqarǵan Tup saylaw okrugınan Joqarı Keńesi aǵzası etip saylandı. Ol Prezident Qurbanbek Bakiyevtiń táreptarı edi. 2006-jılda Japarov mámleketlik sıylıqları komissiyasınıń aǵzası edi. 2007-jılda ol Amnistiya komissiyası hákim orınbasarı bolǵan<ref name=":0">{{Web deregi | url = https://ria.ru/20201006/zhaparov-1578515088.html| bet = Биография Садыра Жапарова| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201014063131/https://ria.ru/20201006/zhaparov-1578515088.html| arxivsáne = 14-oktabr 2020-yil | avtor = | at = | sáne = 6-oktabr 2020-yil | til = ru| jumıs = РИА Новости| qaralǵan sáne = 14-oktabr 2020-yil }}</ref>. 2007-jılǵı parlament saylawlarında ol prezident tárepdarı bolǵan «Aq Jol» partiyasınıń dizimlerinde qatnasqan, olar parlamenttegi kóp orınlardı iyelegen, biraq prezidenttiń másláhatshısı sıpatında islewge kirisken. 2008-jıldan 2010-jılǵa shekem Japarov Korrupciyanıń aldın alıw milliy agentliginiń kepillikli wákili sıpatında islegen<ref name=":0">{{Web deregi | url = https://ria.ru/20201006/zhaparov-1578515088.html| bet = Биография Садыра Жапарова| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201014063131/https://ria.ru/20201006/zhaparov-1578515088.html| arxivsáne = 14-oktabr 2020-yil | avtor = | at = | sáne = 6-oktabr 2020-yil | til = ru| jumıs = РИА Новости| qaralǵan sáne = 14-oktabr 2020-yil }}</ref>. 2010-jılda Prezident Bakiyev 2010-jıldaǵı Qırǵızstan krizisinde awdarılǵan. Jaqında [[Osh]] hám [[Jalal-Abad|Jalalabadta]] bolıp ótken milletler ara soqlıǵısıwlar nátiyjesinde Japarov hám onın sherikleri belsendi qatnastı, olar ózleriniń bayanatlarına kóre soqlıǵısıwlar aldın alıwǵa háreket qıldı. Biraq olardı qarsılasları qırǵız milletshilerin qollap-quwatlawda ayıplaydı<ref name=":0">{{Web deregi | url = https://ria.ru/20201006/zhaparov-1578515088.html| bet = Биография Садыра Жапарова| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201014063131/https://ria.ru/20201006/zhaparov-1578515088.html| arxivsáne = 14-oktabr 2020-yil | avtor = | at = | sáne = 6-oktabr 2020-yil | til = ru| jumıs = РИА Новости| qaralǵan sáne = 14-oktabr 2020-yil }}</ref>. [[2010 -jıl oktyabr ayında bolıp ótken saylawlarda|2010-jıl oktyabr ayında bolıp ótken saylawlarda]] ol kóp orınlardı qolǵa kirgizgen [[Kamchybek Tashiev]] basshılıǵındaǵı "Ata-Jurt" partiyasınıń diziminde [[Joqarı Keńes]] aǵzası retinde qayta saylandı. Ol jerden sud-huqıq máseleleri komitetiniń baslıǵı boldı<ref name=":0">{{Web deregi | url = https://ria.ru/20201006/zhaparov-1578515088.html| bet = Биография Садыра Жапарова| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201014063131/https://ria.ru/20201006/zhaparov-1578515088.html| arxivsáne = 14-oktabr 2020-yil | avtor = | at = | sáne = 6-oktabr 2020-yil | til = ru| jumıs = РИА Новости| qaralǵan sáne = 14-oktabr 2020-yil }}</ref>. 2012-jıldan berli Japarov óziniń tuwılǵan qalası [[Íssıkól]] wálayatında jaylasqan «Qumtar» altın kánin milliylestiriw táreptarı bolıp, "Centerra Gold" basqarıw kompaniyasın ekologiyalıq huqıqbuzarlıqlar hám korrupciyada ayıpladı. Sol qatnas penen ol óz watanlasları arasında ataqqa eristi<ref name=":0">{{Web deregi | url = https://ria.ru/20201006/zhaparov-1578515088.html| bet = Биография Садыра Жапарова| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201014063131/https://ria.ru/20201006/zhaparov-1578515088.html| arxivsáne = 14-oktabr 2020-yil | avtor = | at = | sáne = 6-oktabr 2020-yil | til = ru| jumıs = РИА Новости| qaralǵan sáne = 14-oktabr 2020-yil }}</ref>. == Súrgin hám qamaq == [[2012-jıl]] gúzinde Qumtardı milliylestiriw boyınsha mitińlerden birinde kórsetiwshiler [[Bishkek]]<nowiki/>tegi Aq úydi iyelep alıwǵa urınǵan. [[Tashiev]] hám Japarov ekewine [[Qırǵızstan]] Respublikası Jınayat kodeksiniń 295-statyası «Hákimiyattı zorlıq menen tartıp alıw yamasa hákimiyattı májbúriy uslap qalıw» statyası boyınsha ayıplaw daǵaza etildi. 2013-jıl mart ayında Bishkek qalasınıń Pervomayskiy rayon sudı olardı ayıplı dep taptı hám bir jıl altı aylıq tutqınǵa alıw jazasına húkim etti. Biraq 2013-jıl iyun ayında Bishkek qala sudı siyasatshılardı aqladı hám olardı sud zalında azat etti<ref>{{Web deregi | url = https://kloop.kg/blog/2013/06/17/hronika-preniya-storon-po-delu-ata-zhurtovtsev-v-bishkekskom-gorsude-obnovleno-v-10-46/| bet = Суд оправдал лидеров "Ата-Журта" [+ видео]| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200918175816/https://kloop.kg/blog/2013/06/17/hronika-preniya-storon-po-delu-ata-zhurtovtsev-v-bishkekskom-gorsude-obnovleno-v-10-46/| arxivsáne = 18-sentabr 2020-yil | avtor = Рыскулова| at = Нурия| sáne = 17-iyun 2013-yil | til = ru-RU| jumıs = KLOOP.KG – Новости Кыргызстана| qaralǵan sáne = 14-oktabr 2020-yil }}</ref>. == Jeke ómiri == Házirgi kúnde shańaraqlı. Tórt balanıń ákesi. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Tiri shaxslar]] [[Kategoriya:6-dekabrde tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:Tupta tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:Prezidentler]] [[Kategoriya:Siyasatshılar]] [[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları]] {{Qırǵızstan Prezidentleri}} {{ǴMDA mámleket basshıları}} hmwtynv8b05blm8lz9isa1c77dsrjp3 4 23879 266459 266449 2026-08-26T12:02:03Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 266459 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:25102}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 2 || [[User:Qaraqalpaqpan|<span style="color:gray">Qaraqalpaqpan</span>]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}} |- | 3 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|<span style="color:gray">Srajatdin Usnatdinov</span>]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4885}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}} |- | 4 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4580}}]] || {{Permissions|Bekan88}} |- | 5 || [[User:Inosham|<span style="color:gray">Inosham</span>]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 6 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4306}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}} |- | 7 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|<span style="color:gray">Abdullaeva Shaxnoza-Banu</span>]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}} |- | 8 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2559}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 9 || [[User:Рахман3|<span style="color:gray">Рахман3</span>]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}} |- | 10 || [[User:Rabiga Shabatova|<span style="color:gray">Rabiga Shabatova</span>]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1629}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 11 || [[User:PirjanovNurlan|<span style="color:gray">PirjanovNurlan</span>]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}} |- | 12 || [[User:Anas1712|<span style="color:gray">Anas1712</span>]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}} |- | 13 || [[User:Qarahat|<span style="color:gray">Qarahat</span>]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}} |- | 14 || [[User:Gozzalina|<span style="color:gray">Gozzalina</span>]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1091}}]] || {{Permissions|Gozzalina}} |- | 15 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:925}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 16 || [[User:Kuwanishbek|<span style="color:gray">Kuwanishbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}} |- | 17 || [[User:AlefZet|<span style="color:gray">AlefZet</span>]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}} |- | 18 || [[User:Aysabirlijol|<span style="color:gray">Aysabirlijol</span>]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}} |- | 19 || [[User:Umarxon III|Umarxon III]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:618}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 20 || [[User:Baurzhanuly|<span style="color:gray">Baurzhanuly</span>]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}} |- | 21 || [[User:Biypona|<span style="color:gray">Biypona</span>]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}} |- | 22 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:461}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}} |- | 23 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|<span style="color:gray">Bazarbaeva Eleonora</span>]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}} |- | 24 || [[User:QRNKS|<span style="color:gray">QRNKS</span>]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}} |- | 25 || [[User:Pathoschild|Pathoschild]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:406}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 26 || [[User:Mrshaxas|<span style="color:gray">Mrshaxas</span>]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 27 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 28 || [[User:Muxammedqudaynazarov|<span style="color:gray">Muxammedqudaynazarov</span>]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}} |- | 29 || [[User:Begdullaman|<span style="color:gray">Begdullaman</span>]] || [[Special:Contributions/Begdullaman|{{formatnum:328}}]] || {{Permissions|Begdullaman}} |- | 30 || [[User:Nurlibek Urgenichbaev|<span style="color:gray">Nurlibek Urgenichbaev</span>]] || [[Special:Contributions/Nurlibek Urgenichbaev|{{formatnum:297}}]] || {{Permissions|Nurlibek Urgenichbaev}} |- | 31 || [[User:Qareken Balasi|<span style="color:gray">Qareken Balasi</span>]] || [[Special:Contributions/Qareken Balasi|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Qareken Balasi}} |- | 32 || [[User:BEGJIGIT|<span style="color:gray">BEGJIGIT</span>]] || [[Special:Contributions/BEGJIGIT|{{formatnum:252}}]] || {{Permissions|BEGJIGIT}} |- | 33 || [[User:Saxibjamal Esemuratova|<span style="color:gray">Saxibjamal Esemuratova</span>]] || [[Special:Contributions/Saxibjamal Esemuratova|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Saxibjamal Esemuratova}} |- | 34 || [[User:Pirnazarova|<span style="color:gray">Pirnazarova</span>]] || [[Special:Contributions/Pirnazarova|{{formatnum:221}}]] || {{Permissions|Pirnazarova}} |- | 35 || [[User:Holder|<span style="color:gray">Holder</span>]] || [[Special:Contributions/Holder|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|Holder}} |- | 36 || [[User:Miracle0302|<span style="color:gray">Miracle0302</span>]] || [[Special:Contributions/Miracle0302|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Miracle0302}} |- | 37 || [[User:Begjigit|<span style="color:gray">Begjigit</span>]] || [[Special:Contributions/Begjigit|{{formatnum:208}}]] || {{Permissions|Begjigit}} |- | 38 || [[User:Kmoksy|<span style="color:gray">Kmoksy</span>]] || [[Special:Contributions/Kmoksy|{{formatnum:207}}]] || {{Permissions|Kmoksy}} |- | 39 || [[User:AbzalM|<span style="color:gray">AbzalM</span>]] || [[Special:Contributions/AbzalM|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|AbzalM}} |- | 40 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:196}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 41 || [[User:NurkaArzay|<span style="color:gray">NurkaArzay</span>]] || [[Special:Contributions/NurkaArzay|{{formatnum:173}}]] || {{Permissions|NurkaArzay}} |- | 42 || [[User:Gúlxan Medetbekovna|<span style="color:gray">Gúlxan Medetbekovna</span>]] || [[Special:Contributions/Gúlxan Medetbekovna|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Gúlxan Medetbekovna}} |- | 43 || [[User:Bakhit|<span style="color:gray">Bakhit</span>]] || [[Special:Contributions/Bakhit|{{formatnum:164}}]] || {{Permissions|Bakhit}} |- | 44 || [[User:Melek jurnalist|<span style="color:gray">Melek jurnalist</span>]] || [[Special:Contributions/Melek jurnalist|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Melek jurnalist}} |- | 45 || [[User:DARIO SEVERI|<span style="color:gray">DARIO SEVERI</span>]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:148}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}} |- | 46 || [[User:Jannazarova Sh|<span style="color:gray">Jannazarova Sh</span>]] || [[Special:Contributions/Jannazarova Sh|{{formatnum:136}}]] || {{Permissions|Jannazarova Sh}} |- | 47 || [[User:Jámiy|<span style="color:gray">Jámiy</span>]] || [[Special:Contributions/Jámiy|{{formatnum:133}}]] || {{Permissions|Jámiy}} |- | 48 || [[User:İmmortalance|<span style="color:gray">İmmortalance</span>]] || [[Special:Contributions/İmmortalance|{{formatnum:131}}]] || {{Permissions|İmmortalance}} |- | 49 || [[User:Romaine|<span style="color:gray">Romaine</span>]] || [[Special:Contributions/Romaine|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Romaine}} |- | 50 || [[User:Kagansky|<span style="color:gray">Kagansky</span>]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:124}}]] || {{Permissions|Kagansky}} {{/end}} 36fnn06xuirhnrm47ujr7jb14pcqwdf 4 26380 266461 266451 2026-08-26T12:02:05Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 266461 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:119300}}]] |- | 2 || [[User:MrshaxasBot|<span style="color:gray">MrshaxasBot</span>]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] |- | 3 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:3955}}]] |- | 4 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] |- | 5 || [[User:EmausBot|<span style="color:gray">EmausBot</span>]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2913}}]] |- | 6 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:2021}}]] |- | 7 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] |- | 8 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] |- | 9 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1265}}]] |- | 10 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] |- | 11 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] |- | 12 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] |- | 13 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] |- | 14 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] |- | 15 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] |- | 16 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] |- | 17 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] |- | 18 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] |- | 19 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:568}}]] |- | 20 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] |- | 21 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] |- | 22 || [[User:MediaWiki message delivery|<span style="color:gray">MediaWiki message delivery</span>]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:389}}]] |- | 23 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]] |- | 24 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:327}}]] |- | 25 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:316}}]] |- | 26 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:265}}]] |- | 27 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:241}}]] |- | 28 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:225}}]] |- | 29 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:224}}]] |- | 30 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:224}}]] |- | 31 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:215}}]] |- | 32 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:211}}]] |- | 33 || [[User:CarsracBot|<span style="color:gray">CarsracBot</span>]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:204}}]] |- | 34 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:196}}]] |- | 35 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:192}}]] |- | 36 || [[User:BOTijo|<span style="color:gray">BOTijo</span>]] || [[Special:Contributions/BOTijo|{{formatnum:186}}]] |- | 37 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:180}}]] |- | 38 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:178}}]] |- | 39 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:169}}]] |- | 40 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:158}}]] |- | 41 || [[User:YiFeiBot|<span style="color:gray">YiFeiBot</span>]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:156}}]] |- | 42 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:154}}]] |- | 43 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:146}}]] |- | 44 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:132}}]] |- | 45 || [[User:Zorrobot|<span style="color:gray">Zorrobot</span>]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:128}}]] |- | 46 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:118}}]] |- | 47 || [[User:Maintenance script|<span style="color:gray">Maintenance script</span>]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]] |- | 48 || [[User:MediaWiki default|<span style="color:gray">MediaWiki default</span>]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:8}}]] |- | 49 || [[User:Flow talk page manager|<span style="color:gray">Flow talk page manager</span>]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]] {{/end}} 8bnuh6eykflitc9v1o3kekkj7epqfbm 4 27432 266460 266450 2026-08-26T12:02:04Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 266460 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:119300}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 2 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:25102}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 3 || [[User:Qaraqalpaqpan|<span style="color:gray">Qaraqalpaqpan</span>]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}} |- | 4 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|<span style="color:gray">Srajatdin Usnatdinov</span>]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4885}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}} |- | 5 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4580}}]] || {{Permissions|Bekan88}} |- | 6 || [[User:MrshaxasBot|<span style="color:gray">MrshaxasBot</span>]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}} |- | 7 || [[User:Inosham|<span style="color:gray">Inosham</span>]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 8 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4306}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}} |- | 9 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:3955}}]] || {{Permissions|Bot 3-f}} |- | 10 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|<span style="color:gray">Abdullaeva Shaxnoza-Banu</span>]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}} |- | 11 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] || {{Permissions|Xqbot}} |- | 12 || [[User:EmausBot|<span style="color:gray">EmausBot</span>]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2913}}]] || {{Permissions|EmausBot}} |- | 13 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2559}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 14 || [[User:Рахман3|<span style="color:gray">Рахман3</span>]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}} |- | 15 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:2021}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}} |- | 16 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}} |- | 17 || [[User:Rabiga Shabatova|<span style="color:gray">Rabiga Shabatova</span>]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1629}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 18 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}} |- | 19 || [[User:PirjanovNurlan|<span style="color:gray">PirjanovNurlan</span>]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}} |- | 20 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1265}}]] || {{Permissions|Jembot}} |- | 21 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] || {{Permissions|SieBot}} |- | 22 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] || {{Permissions|VolkovBot}} |- | 23 || [[User:Anas1712|<span style="color:gray">Anas1712</span>]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}} |- | 24 || [[User:Qarahat|<span style="color:gray">Qarahat</span>]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}} |- | 25 || [[User:Gozzalina|<span style="color:gray">Gozzalina</span>]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1091}}]] || {{Permissions|Gozzalina}} |- | 26 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}} |- | 27 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}} |- | 28 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:925}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 29 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] || {{Permissions|Addbot}} |- | 30 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] || {{Permissions|ZéroBot}} |- | 31 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] || {{Permissions|ArthurBot}} |- | 32 || [[User:Kuwanishbek|<span style="color:gray">Kuwanishbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}} |- | 33 || [[User:AlefZet|<span style="color:gray">AlefZet</span>]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}} |- | 34 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] || {{Permissions|JAnDbot}} |- | 35 || [[User:Aysabirlijol|<span style="color:gray">Aysabirlijol</span>]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}} |- | 36 || [[User:Umarxon III|Umarxon III]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:618}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 37 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] || {{Permissions|FoxBot}} |- | 38 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:568}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}} |- | 39 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}} |- | 40 || [[User:Baurzhanuly|<span style="color:gray">Baurzhanuly</span>]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}} |- | 41 || [[User:Biypona|<span style="color:gray">Biypona</span>]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}} |- | 42 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:461}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}} |- | 43 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|<span style="color:gray">Bazarbaeva Eleonora</span>]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}} |- | 44 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] || {{Permissions|Escarbot}} |- | 45 || [[User:QRNKS|<span style="color:gray">QRNKS</span>]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}} |- | 46 || [[User:Pathoschild|Pathoschild]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:406}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 47 || [[User:Mrshaxas|<span style="color:gray">Mrshaxas</span>]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 48 || [[User:MediaWiki message delivery|<span style="color:gray">MediaWiki message delivery</span>]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:389}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}} |- | 49 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 50 || [[User:Muxammedqudaynazarov|<span style="color:gray">Muxammedqudaynazarov</span>]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}} {{/end}} 37kbqgxddvn2f2sh0lt80xg4ecp7u5n 0 44575 266478 265810 2026-08-26T13:50:37Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 «[[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları|Ámeldegi mámleket basshıları]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen) 266478 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|atı=Vladimir Putin|súwret=Vladimir Putin (2017-01-17) (cropped).jpg|uzınlıq= 300px |lawazımı = Rossiya Prezidenti |bayraq2= Coat of Arms of the Russian Federation.svg |lawazımǵa kirisiw sánesi=[[2012]]-jıl [[7-may]]|premyer=[[Viktor Zubkov]] (v. b.)<br />[[Dmitriy Medvedev]]<br/>[[Mixail Mishustin]]|aldınǵısı=[[Dmitriy Medvedev]]<ref>[https://web.archive.org/web/20250128034112/https://m.kun.uz/news/2018/03/19/rossia-prezidenti-sajlovlarining-akunij-natizalari-dearli-malum-buldi Россия президенти сайловларининг якуний натижалари деярли маълум бўлди] 19.03.2018</ref>|lawazımǵa kirisiw sánesi_2=2000-jıl 7-may|lawazımnan ketiw sánesi_2=2008-jıl 7-may|premyer_2=[[Mixail Kasyanov]]<br />[[Viktor Xristenko]] (v. b.)<br />[[Mixail Fradkov]]<br />[[Viktor Zubkov]]|aldınǵısı_2=[[Boris Elcin]]|keyingisi_2=[[Dmitriy Medvedev]]|bayraq_3=Government.ru logo.svg|bayraq2_3=Flag of Russia.svg|lawazımı_3=[[:ru:Председатель Правительства Российской Федерации|Rossiya bas ministri]]|lawazımǵa kirisiw sánesi_3=2008-jıl 8-may|lawazımnan ketiw sánesi_3=2012-jıl 7-may|prezident_3=[[Dmitriy Medvedev]]|aldınǵı isker_3=[[Viktor Zubkov]]|keyingi isker_3=[[Viktor Zubkov]] (v. b.)<br />[[Dmitriy Medvedev]]|lawazımǵa kirisiw sánesi_4=1999-jıl 16-avgust|lawazımnan ketiw sánesi_4=2000-jıl 7-may|prezident_4=[[Boris Elcin]]|aldınǵı isker_4=[[Sergey Stepashin]]|keyingi isker_4=[[Mixail Kasyanov]]|bayraq_5=Flag of Russia.svg|bayraq2_5=Flag of Belarus.svg|lawazımı_5=[[:ru:Союзное государство|Awqam]] keńesi baslıǵı|lawazımǵa kirisiw sánesi_5=2008-jıl 27-may|lawazımnan ketiw sánesi_5=2012-jıl 18-iyul|aldınǵı isker_5=[[Viktor Zubkov]]|keyingi isker_5=[[Dmitriy Medvedev]]|bayraq_6=Логотип партии "Единая Россия".svg|bayraq2_6=Flag of Russia.svg|lawazımı_6=[[:ru:Единая Россия|Birlesken Rossiya partiyası baslıǵı]]|lawazımǵa kirisiw sánesi_6=2008-jıl 7-may|lawazımnan ketiw sánesi_6=2012-jıl 26-may|aldınǵı isker_6=[[Boris Grizlov]]|keyingi isker_6=[[Dmitriy Medvedev]]|bayraq_7=Flag of the CIS.svg|bayraq2_7=Emblem of CIS.svg|lawazımı_7=[[ǴMDA]] keńesi baslıǵı|lawazımǵa kirisiw sánesi_7=2000-jıl 25-yanvar|lawazımnan ketiw sánesi_7=2003-jıl 29-yanvar|aldınǵı isker_7=[[Boris Elcin]]|keyingi isker_7=[[Leonid Kuchma]]|lawazımǵa kirisiw sánesi_8=2004-jıl 16-sentyabr|lawazımnan ketiw sánesi_8=2006-jıl 20-may|aldınǵı isker_8=[[Leonid Kuchma]]|keyingi isker_8=[[Nursultan Nazarbaev]]|wákillik baslanıwı_9=2017-jıl 1-yanvar|wákillik tamamlanıwı_9=2017-jıl 31-dekabr|aldınǵı isker_9=[[Almazbek Atambayev]]|keyingi isker_9=[[Imamali Rahmon]]|lawazımı_10=[[:ru:Совет Безопасности Российской Федерации|Qáwipsizlik keńesi sekretarı]]|lawazımǵa kirisiw sánesi_10=1999-jıl 29-mart|lawazımnan ketiw sánesi_10=1999-jıl 9-avgust|prezident_10=[[Boris Elcin]]|aldınǵı isker_10=[[Nikolay Bordyuja]]|keyingi isker_10=[[Sergey Ivanov]]|tuwılǵan sánesi=07.10.1952|tuwılǵan jeri=[[Sank-Peterburg]]|puqaralıǵı={{RUS}}|partiyası=[[:ru:Коммунистическая партия Советского Союза|KPSS]] (1975—1991)<br />[[:ru:Наш дом — Россия|Biziń úy – Rossiya]] (1995}<br />«[[:ru:Единая Россия|Birlesken Rossiya]]»(2008—2012) ||ómirlik joldası=[[Lyudmila Putina]] (1983—2013)<ref>[http://runews24.ru/politics/divorce-putin-family.html Владимир и Людмила Путины официально сообщили о разводе] 06.06.2013</ref>|balaları='''qızları:'''[[Katerina Tixonova]]<br />[[Mariya Putina]]<ref>[http://www.ng.ru/regions/2006-09-29/1_dochki.html Дочки президента продолжают обучение в Петербурге] Независимая газета 29.09.2006</ref>|bilim alǵan jeri=1). [[Sankt-Peterburg universiteti]];<br />2). [[:ru:Академия Федеральной службы безопасности России|KGB Joqarǵı mektebi]];<br />3). [[:ru:Академия внешней разведки|KGB Razvedka mektebi]]|kásibi=yurist, razvedchik|ilimiy dárejesi=Ekonomika pánleri kandidatı|sayt=http://kremlin.ru}} [[Сурет:Voice of Vladimir Putin (24.2.2022).ogg|нобай|оңға|Vladimir Putinniń dawısı<br>{{small|Putinniń Ukrainadaǵı arnawlı áskeriy operaciyanıń baslanǵanın járiyalawı<br>2022 jıl 24 fevral}}]] '''Vladimir Vladimirovich Putin''' ([[1952|1952-jıl]] [[7-oktyabr]], [[Leningrad wálayatı|Leningrad]]) — rossiyalı siyasatshı hám házirgi [[Rossiya]] prezidenti. Putin 1999-jıldan berli prezident yamasa bas ministr sıpatında úzliksiz jumıs alıp barmaqta: 1999-2000 hám 2008-2012-jıllar aralıǵında bas ministr, 2000-2008-jıldan hám 2012-jıldan berli prezident.<ref>{{web deregi | url = https://www.reuters.com/article/us-russia-putin-timeline-idUSKCN1UZ185 | bet = Timeline: Vladimir Putin - 20 tumultuous years as Russian President or PM |lang= en | baspaxana = [[Reuters]] | sáne = 2019-jıl 9-avgust | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211129195453/https://www.reuters.com/article/us-russia-putin-timeline-idUSKCN1UZ185 |date= 2021-11-29}}</ref> Ol [[Iosif Stalin]]nen berli eń uzaq waqıt jumıs alıp barıp atırǵan rossiyalı yamasa sovet basshısı. Putin 16 jıl dawamında SSSR MQK sırtqı razvedka oficeri bolıp isledi hám podpolkovnik bolıp, 1991-jılı octavkaǵa shıqqanınan keyin [[Sankt-Peterburg]]ta óziniń siyasiy karerasın basladı. 1996-jılı ol prezident [[Boris Elcin]]niń hákimshiligine qosılıw ushın [[Moskva]]ǵa kóshti. Ol Federal qáwipsizlik xızmeti (FQX) direktorı, Rossiya Qáwipsizlik Keńesiniń xatkeri sıyaqlı lawazımlarda boldı hám 1999-jılı avgustta bas ministr etip tayınlandı. Elcinniń octavkasınan keyin Putin prezident wazıypasın atqardı hám tórt ayǵa shamalas waqıt ishinde rásmiy túrde Prezident bolıp saylandı. Keyin ala ol 2004-jılı qayta saylandı. Konstituciyalıq sheklewler sebepli izbe-iz eki prezidentlik múddetke saylana almaǵan Putin [[Dmitriy Medvedev]] prezidentligi dáwirinde 2008-jıldan 2012-jılǵa shekem bas ministr lawazımın atqarǵan. Ol dawlı 2012-jılǵı saylawdan keyin prezidentlikke qaytıp keldi. 2021-jıl aprel ayındaǵı referendumnan keyin ol bir neshe konstituciyalıq dúzetiwlerge qol qoydı hám prezidentlik wákilligin 2036-jılǵa shekem sozıwshı, jáne eki márte qayta saylanıw imkaniyatın beriwshi ózgerislerdi tastıyıqladı.<ref>{{web deregi | url = https://www.azattyq.org/a/31188753.html | bet = Путин өзіне тағы екі мерзімге сайлануға мүмкіндік беретін заңға қол қойды |lang= kk | baspaxana = [[Азаттық радиосы]] | sáne = 2021-jıl 6-aprel | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20230930000601/https://www.azattyq.org/a/31188753.html |date= 2023-09-30}}</ref> Putin prezidentliginiń dáslepki jıllarında Rossiya ekonomikası jılına ortasha jeti procentke ósti,<ref>{{web deregi | url = https://www.nytimes.com/2020/02/18/business/russia-economic-growth.html | bet = Pessimistic Outlook in Russia Slows Investment, and the Economy |lang= en | baspaxana = [[The New York Times]] | avtor = Kramer, Andrew E. | sáne = 2020-jıl 18-fevral | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20230924231208/https://www.nytimes.com/2020/02/18/business/russia-economic-growth.html |date= 2023-09-24}}</ref> bul ekonomikalıq reformalar hám neft hám gaz bahasınıń bes esege ósiwine baylanıslı edi.<ref name="sakwa">{{кітап|сілтеме= http://www.dawsonera.com/depp/reader/protected/external/AbstractView/S9780203931936 |авторы= Sakwa, Richard |тақырыбы= Путин: Ресейдің таңдауы (9-том) |шынайы атауы= Putin: Russia’s Choice (Chapter 9) |баспасы= Routledge |жыл= 2007}}</ref><ref>{{кітап|авторы= Judah, Ben |тақырыбы= Нәзік империя: Ресейдің Владимир Путинді қалай сүйіп, ұнатпай қалғаны |шынайы атауы= Fragile Empire: How Russia Fell In and Out of Love with Vladimir Putin |беттері= 17 |баспасы= [[Йель университетінің баспасы]] |жыл= 2013}}</ref> Bunnan tısqarı, Putin Ekinshi Chechen urısında jeńiske erisip, regiondaǵı federal hákimiyattı tikledi. Prezident [[Dmitriy Medvedev]] dáwirinde bas ministr bolǵan Putin Gruziya menen urıstı, armiya hám policiya reformasın baqladı. 2014-jılı Putin basshılıǵı Ukrainaǵa tiyisli bolǵan Qırım aymaǵın annekciyaladı. Bul isti xalıqaralıq jámiyetshiliktiń kópshiligi tán almadı hám Rossiyaǵa sankciyalar saldı, nátiyjede mámlekette finanslıq krizis júz berdi. Ol sonday-aq Siriya puqaralıq urısı waqtında óz awqamlası [[Bashar al-Asad]]tı qollap-quwatlaw ushın Siriyaǵa áskeriy aralasıwǵa buyrıq berdi, nátiyjede Shıǵıs Jer Orta teńizinde turaqlı áskeriy-teńiz bazaların ornatıldı.<ref>{{кітап|авторы= Borshchevskaya, Anna |тақырыбы= Путиннің Сириядағы соғысы |шынайы атауы= Putin's War in Syria |беттері= 70, 71, 80, 81, 157, 169, 171, 174 |баспасы= I.B. Tauris |жыл= 2022 |isbn= 978-0-7556-3463-7}}</ref><ref>{{web deregi | url = http://www.aljazeera.com/news/2015/09/russian-carries-air-strikes-syria-150930133155190.html | bet = Russia carries out first air strikes in Syria |lang= en | baspaxana = [[Әл-Жазира телеарнасы]] | sáne = 2015-jıl 30-sentyabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20150930155218/http://www.aljazeera.com/news/2015/09/russian-carries-air-strikes-syria-150930133155190.html |date= 2015-09-30}}</ref><ref>{{кітап|авторы= Geukjian, Ohannes |тақырыбы= 5: Ресейдің Дипломатия, Соғыс, Бейбітшілік жасауы, 2017–19 |шынайы атауы= 5: Russian Diplomacy, War, and Peace Making, 2017–19 |беттері= 196 |баспасы= McGill-Queen's University Press |жыл= 2022 |isbn= 978-0-2280-0829-3}}</ref> Tórtinshi prezidentlik múddetinde, 2022-jıl fevralda Rossiya Ukraina jerine basıp kirdi. Bul is xalıqaralıq jámiyetshilik tárepinen sınǵa alındı hám keńeytilgen sankciyalar belgilendi. 2022-jıldıń sentyabrinde ol xalıqtı áskeriy xızmetke shaqırıp, Ukrainanıń tórt wálayatın Rossiyaǵa kúsh penen qosıp aldı. 2023-jıldıń mart ayında Xalıqaralıq jınayat sudı (XJS) Putindi urıs dáwirinde júz bergen áskeriy jınayatlar ushın qamaqqa alıwǵa buyrıq berdi.<ref name="hague">{{web deregi | url = https://www.azattyq.org/a/gaaga-court-issued-arrest-warrant-on-putin/32323864.html | bet = Гаага соты Владимир Путинді тұтқындауға ордер берді. Бұл нені білдіреді? |lang= kk | baspaxana = [[Азаттық радиосы]] | sáne = 2023-jıl 18-mart | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20231004093039/https://www.azattyq.org/a/gaaga-court-issued-arrest-warrant-on-putin/32323864.html |date= 2023-10-04}}</ref> 2023-jıldıń iyun ayında ol Vagner toparı kóterilisinen aman qaldı. 2024-jıldıń múddetke qayta saylandı. Putin hákimiyatı dáwirinde Rossiyanıń siyasiy sisteması avtoritar diktaturaǵa aylandı.<ref>{{кітап|сілтеме= https://books.google.at/books?id=H2F_EAAAQBAJ&redir_esc=y |авторы= Plokhy, Serhii |тақырыбы= Ресей-Украина соғысы |шынайы атауы= The Russo-Ukrainian War |баспасы= [[Penguin Books]] |жыл= 2023 |isbn= 978-1-80206-179-6}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240310000925/https://books.google.at/books?id=H2F_EAAAQBAJ&redir_esc=y |date= 2024-03-10}}</ref> Onıń hákimiyatı keń tarqalǵan korrupciya hám insan huqıqlarınıń buzılıwı, siyasiy oppoziciyanı repressiya etiwi, Rossiyadaǵı ǵárezsiz ǵalaba xabar qurallarına qarsı cenzura shólkemlestiriwi, sonday-aq, erkin hám ádil saylawlardıń joqlıǵı sıyaqlı ózgeshelikleri menen xarakterlenedi.<ref>{{кітап|сілтеме= https://www.cambridge.org/us/universitypress/subjects/politics-international-relations/russian-and-east-european-government-politics-and-policy/building-authoritarian-polity-russia-post-soviet-times?format=HB&isbn=9781107130081 |авторы= Gill, Graeme |тақырыбы= Авторитарлық саясатты құру: Посткеңестік дәуірдегі Ресей |шынайы атауы= Building an Authoritarian Polity: Russia in Post-Soviet Times |баспасы= [[Кэмбридж университеті]]нің баспасы |жыл= 2016 |isbn= 978-1-80206-179-6}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20180724222211/http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/politics-international-relations/russian-and-east-european-government-politics-and-policy/building-authoritarian-polity-russia-post-soviet-times?format=HB&isbn=9781107130081 |date= 2018-07-24}}</ref><ref>{{кітап|сілтеме= http://ebooks.cambridge.org/ref/id/CBO9781316761649 |авторы= Reuter, Ora John |тақырыбы= Үстем партиялардың шығу тегі: посткеңестік Ресейдегі авторитарлық институттардың құрылуы |шынайы атауы= The Origins of Dominant Parties: Building Authoritarian Institutions in Post-Soviet Russia |баспасы= [[Кэмбридж университеті]]нің баспасы |жыл= 2017 |isbn= 978-1-316-76164-9}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20191211113905/http://ebooks.cambridge.org/ref/id/CBO9781316761649 |date= 2019-12-11}}</ref><ref>{{кітап|сілтеме= https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691212463/weak-strongman |авторы= Frye, Timothy |тақырыбы= Әлсіз атаман: Путиндік Ресейдегі биліктің шектері |шынайы атауы= Weak Strongman: The Limits of Power in Putin's Russia |баспасы= [[Принстон университетінің баспасы]] |жыл= 2021 |isbn= 978-0-691-21246-3}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220225005434/https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691212463/weak-strongman |date= 2022-02-25}}</ref> == Shańaraǵı == {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Vladimir Spiridonovich Putin.jpg | caption1 = Putinniń ákesi, Vladimir Spiridonovich Putin | width1 = 111 | image2 = Maria Ivanovna Shelomova.jpg | caption2 = Putinniń anası, Mariya Ivanovna SHelomova | width2 = 83 }} Vladimir Putin 1952-jılı 7-oktyabrde [[Leningrad]] qalasında (házirgi [[Sankt-Peterburg|Sank-Peterburg]]) dúnyaǵa kelgen.<ref name="resmiy">{{web deregi | url = http://putin.kremlin.ru/bio/page-0 | bet = Биография · Владимир Путин |lang= ru | baspaxana = [[Ресей президенті]]нің ресми сайты | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240309150012/http://putin.kremlin.ru/bio/page-0 |date= 2024-03-09}}</ref> Ol shańaraǵındaǵı 3 perzenttiń eń kishkenesi bolǵan. Ata-anası Vladimir Spiridonovich Putin (1911–1999) hám [[Mariya Ivanovna]] Putina (tuwılǵan jeri Shelomova; 1911–1998). Atası Spiridon Putin (1879–1965) [[Vladimir Lenin]] hám [[Iosif Stalin]]niń jeke aspazı bolǵan.<ref>{{web deregi | url = https://tass.ru/obschestvo/5020931 | bet = Путин рассказал, что его дед работал поваром у Ленина и Сталина |lang= ru | baspaxana = [[ТАСС]] | sáne = 2018-jıl 11-mart | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211029212319/https://tass.ru/obschestvo/5020931 |date= 2021-10-29}}</ref> Putin tuwılmastan burın onıń eki aǵası qaytıs bolǵan: 1930-jılı tuwılǵan Albert náresteliginde qaytıs bolsa, 1940-jılı tuwılǵan Viktor 1942-jılı Ekinshi Jer júzlik urısta Fashistlerdiń Leningradtı qamal qılǵanda difteriyadan qaytıs boladı.<ref>{{web deregi | url = https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5defc0f79a79475a6f6886e5 | bet = Путин сообщил о найденной поисковиками могиле брата |lang= ru | baspaxana = [[РБК]] | sáne = 2019-jıl 10-dekabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20230119041510/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5defc0f79a79475a6f6886e5 |date= 2023-01-19}}</ref> Putinniń anası zavod jumısshısı bolsa, ákesi Sovet Áskeriy-teńiz kúshleriniń áskeri bolǵan, 1930-jıllardıń basında súńgiwshi qayıq flotında xızmet etken. Nacistler Germaniyasınıń Sovet Awqamına basıp kirgen waqtında onıń ákesi [[NKVD]]nıń joq etiwshi batalonında xızmet etken.<ref name="firstperson">{{кітап|сілтеме= https://archive.org/details/firstpersonaston00puti/page/208 |авторы= Vladimir Putin; Nataliya Gevorkyan; Natalya Timakova; Andrei Kolesnikov |тақырыбы= Бірінші жақтан: Ресей президенті Владимир Путиннің таңғаларлықтай ашық автопортреті |шынайы атауы= First person: an astonishingly frank self-portrait by Russia's president Vladimir Putin |баспасы= PublicAffairs |жыл= 2000 |isbn= 978-1-58648-018-9}}</ref><ref>{{web deregi | url = https://www.nytimes.com/books/first/p/putin-first.html | bet = First Person: An Astonishingly Frank Self-Portrait by Russia's President Vladimir Putin |lang= en | baspaxana = [[The New York Times]] | avtor = Gevorkyan, Nataliya; Timakova, Natalya және Kolesnikov, Andrei | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20180312213049/http://www.nytimes.com/books/first/p/putin-first.html |date= 2018-03-12}}</ref><ref>{{web deregi | url = https://articles.latimes.com/2000/mar/19/news/mn-10446/2 | bet = Putin’s Obscure Path From KGB to Kremlin |lang= en | baspaxana = [[Los Angeles Times]] | avtor = Paddock, Richard C. | sáne = 2000-jıl 19-mart | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20160304130141/http://articles.latimes.com/2000/mar/19/news/mn-10446/2 |date= 2016-03-04}}</ref> Keyin ol turaqlı ásker qatarına almastırılıp 1942-jılı awır jaraqat aladı. Putinniń dayı kempir apası 1941-jılı [[Tver wálayatı]]nda nemis áskerleri tárepinen óltiriledi hám jáne birneshe dayı aǵaları [[Ullı Watandarlıq Urıs]]ta xabarsız joqbolǵan.<ref>{{кітап|авторы= Sakwa, Richard |тақырыбы= Қайта келген Путин: Заманауи Ресейдегі билік пен қайшылық |шынайы атауы= Putin Redux: Power and Contradiction in Contemporary Russia |беттері= 2 |жыл= 2014 |isbn= 978-0-7434-9607-0}}</ref> == Bіlіmі == [[Сурет:Vladimir Putin as a child.jpg|нобай|солға|130px|Putinniń bala gezi, 1960 – jılı]] 1960 – jılı 1 – sentyabrde Putin [[Leningrad]]taǵı №193 mektepte oqıwın basladı. 1968 – jılı ol №281 mektepte (texnologiyalıq institut tiykarındaǵı ximiyalıq baǵdardaǵı arnawlı mektep) oqıydı. Ol óz klasındaǵı 45 oqıwshınıń ishinde Jas pionerler qatarında bolmaǵan jalǵız oqıwshılardan biri boldı.<ref>{{web deregi | url = https://russia.rin.ru/guides_e/2637.html | bet = Prime Minister |lang= en | baspaxana = russia.rin.ru | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220211191445/https://russia.rin.ru/guides_e/2637.html |date= 2022-02-11}}</ref> 12 jasında ol sambo hám dzyudo menen shuǵıllana basladı. Bos waqıtlarında ol [[Karl Marx|Karl Marks,]] [[Fridrix Engels]], [[Vladimir Lenin]] shıǵarmaların oqıwdı jaqsı kóretuǵın edi.<ref>{{кітап|сілтеме= https://books.google.com/books?id=2jzf8FsShUgC&q=marx |авторы= Truscott, Peter |тақырыбы= Путиннің прогрессі: Ресейдің бүкпе президенті Владимир Путиннің өмірбаяны |шынайы атауы= Putin's Progress: A Biography of Russia's Enigmatic President, Vladimir Putin |баспасы= Pocket Books |жыл= 2005 |isbn= 978-0-7434-9607-0}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20230405024632/https://books.google.com/books?id=2jzf8FsShUgC&q=marx |date= 2023-04-05}}</ref> №281 mektepte Putin [[Nemec tili|nemec]] hám [[Inglis tili|inglis]] tillerin úyrendi.<ref>{{web deregi | url = http://www.haaretz.com/news/world/1.582099 | bet = In Tel Aviv, Putin's German Teacher Recalls 'Disciplined' Student |lang= en | baspaxana = Haaretz | sáne = 2014-jıl 26-mart | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20151119182033/http://www.haaretz.com/world-news/1.582099 |date= 2015-11-19}}</ref> Putin 1970 – jılı Andrey Jdanov atındaǵı Leningrad mámleketlik universitetiniń (házirgi [[Sankt-Peterburg mámleketlik universiteti]]) yuridika fakultetine oqıwǵa kirip, onı 1975 – jılı tamamladı. Onıń diplomlıq jumısı «Xalıq aralıq huqıqtaǵı eń qolaylı shárayat jaratıw tártibi» temasında boldı.<ref>{{web deregi | url = http://law.spbu.ru/AboutFaculty/History/Alumni/Executive.aspx | bet = Путин Владимир Владимирович |lang= ru | baspaxana = Выпускники — Исполнительная власть. [[Санкт-Петербург мемлекеттік университеті]]нің заң факультеті}} {{Wayback|url= https://webcitation.org/6IqLubz5Z?url=http://law.spbu.ru/AboutFaculty/History/Alumni/Executive.aspx |date= 2013-08-13}}</ref> Oqıw dáwirinde Putin KBKP (KPSS) qatarına kiriwge arza berdi hám partiya aǵzalıǵında onıń 1991 – jılı ıdırawına shekem boldı.<ref>{{web deregi | url = http://www.kremlin.ru/articles/bookchapter6.shtml | bet = От Первого Лица (6-ой раздел) |lang= ru | avtor = Путин, Владимир Владимирович}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20090630150907/http://www.kremlin.ru/articles/bookchapter6.shtml |date= 2009-06-30}}</ref> Bunnan tısqarı, ol jerde Putin ekonomikalıq huqıqtan sabaq bergen professordıń járdemshisi [[Anatoliy Sobchak]] penen tanıstı. Sobchak keyin ala Rossiya Konstituciyası аvtоrlarının biri boldı. Sobchaktıń Sankt-Peterburgtegi hamalında Putinniń tásiri bolǵan bolsa, Sobchak Moskvadaǵı Putinniń lawazımǵa iye bolıwında járdem berdi.<ref name="vlast2010">{{кітап|сілтеме= http://scilla.ru/works/knigi/vlast2010.pdf |авторы= [[Владимир Валерианович Прибыловский|Владимир Прибыловский]] |тақырыбы= БИЛІК-2010: 60 өмірбаян |шынайы атауы= ВЛАСТЬ-2010: 60 биографий |баспасы= Мәскеу: Panorama |жыл= 2010 |беттері= 132–139 |isbn= 978-5-94420-038-9}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20130731145504/http://scilla.ru/works/knigi/vlast2010.pdf |date= 2013-07-31}}</ref> 1997 –jılı ol [[Sankt-Peterburg]] konshılıq universitetinde Ekonomika ilimleriniń kandidatı boldı. Dissertaciyasının teması «Bazar qatnasıqlarınıń qáliplesiw shárayatında regionnıń mineral-shiykizat bazasın kóbeytiwdi strategiyalıq rejelestiriw» bolǵan.<ref>{{web deregi | url = https://www.gazeta.ru/2006/03/28/oa_193799.shtml | bet = Путина не смогли завалить «черные рецензенты» |lang= ru | baspaxana = Gazeta.ru | avtor = Вартанов, Михаил | sáne = 2006-jıl 28-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20160818065327/https://www.gazeta.ru/2006/03/28/oa_193799.shtml |date= 2016-08-18}}</ref> Onıń ilimiy basshısı Vladimir Litvinenko boldı hám Litvinenko keyin ala Putinniń 2000 hám 2004 jıllardaǵı Sankt-Peterburgtegi saylaw aldı kampaniyalarına basshılıq etti.<ref>{{web deregi | url = https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2012/09/Putin-Dissertation-Event-remarks-with-slides.pdf | bet = The Mystery of Vladimir Putin's Dissertation |lang= en | baspaxana = The Brookings Institution | avtor = Danchenko, Igor; Gaddy, Clifford | sáne = 2006-jıl 30-mart | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240225145253/https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2012/09/Putin-Dissertation-Event-remarks-with-slides.pdf |date= 2024-02-25}}</ref> 2005 – jılı [[Vashington]]daǵı Brukings institutınıń aǵzaları [[Klifford Gaddi]] hám [[Igor Danchenko]] Putindi plagiatlıqta ayıpladı. Olardıń aytıwınsha, Putin 1978 – jılı basıp shıǵarılǵan professorlar Uilyam King hám Devid Klilandtıń «Strategiyalıq rejelestiriw hám siyasat» maqalasınan úzindilerdi kóshirip alǵan yamasa sál ózgertken.<ref>{{web deregi | url = https://www.svoboda.org/a/29076908.html | bet = Ксерокс на даче: тайна фальшивой диссертации Владимира Путина |lang= ru | baspaxana = [[Азаттық радиосы]] | avtor = Волчек, Дмитрий | sáne = 2021-jıl 6-aprel | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20180305143410/https://www.svoboda.org/a/29076908.html |date= 2018-08-03}}</ref><ref>{{web deregi | url = https://www.svoboda.org/a/29082730.html | bet = "Пусть сам Путин скажет, что это не плагиат": Литвиненко отвечает Пескову |lang= ru | baspaxana = [[Азаттық радиосы]] | avtor = Волчек, Дмитрий | sáne = 2021-jıl 6-aprel | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210826065602/https://www.svoboda.org/a/29082730.html |date= 2021-08-26}}</ref> == KSRO MQK (KGB) lawazımı == [[Сурет:Vladimir Putin in KGB uniform.jpg|нобай|солға|120px|MQK xızmetkeri Putin, 1980 – jılı]] 1975 jılı Putin KSRO MQK aǵzası boldı hám Oxta, Leningradtaǵı 401-MQK mektebinde oqıwın basladı. 1977 – jıldan keyin ol KSRO MQK Leningrad hám Leningrad wálayatı boyınsha basqarmasınıń tergew bóliminde qarsı barlawshı (kontrrazvedka) bolıp isledi. 1984 – jılı ol Moskvadaǵı [[Yuriy Andropov]] atındaǵı Qızıl bayraqlı institutqa oqıwǵa jiberildi. Kópshilik derekler Putindi MQK [[Jańa Zelandiya]]ǵa jibergenin aytadı, bul maǵlıwmat Jańa Zelandiya gúwaları hám húkimet jazıwları arqalı tastıyıqlanǵan. Bunı rossiyalıq qáwipsizlik xızmeti ele tastıyıqlamadı. Uaitakere qalasınıń burınǵı méri Bob Harvi hám burınǵı premyer-ministr Devid Longi Putin Vellington hám Oklendte xızmet etken dep málim etti.<ref name="metro">{{web deregi | url = https://www.metromag.co.nz/society/putin-and-me | bet = Metro — Putin and Me |lang= en | baspaxana = metromag.co.nz | avtor = Harvey, Bob | sáne = 2021-jıl 14-avgust | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220313004534/https://www.metromag.co.nz/society/putin-and-me |date= 2022-03-13}}</ref> Ol bir az waqıt Vellington ortalıǵında Baťa ayaq kiyim dúkanında satıwshı bolıp jasırın islegen degen boljawlar bar. 1985–1990–jılları ol [[Drezden]], Shıǵıs Germaniyada awdarmashı sıpatında jasırın isledi.<ref>{{web deregi | url = http://www.iht.com/articles/ap/2006/10/09/europe/EU_GEN_Germany_Russia.php | bet = Putin set to visit Dresden, scene of his work as KGB spy, to tend relations with Germany |lang= en | baspaxana = [[Ассошиэйтед Пресс|The Associated Press]] | avtor = McHugh, David | sáne = 2006-jıl 9-oktyabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20090326123503/http://www.iht.com/articles/ap/2006/10/09/europe/EU_GEN_Germany_Russia.php |date= 2009-03-26}}</ref> Drezdende xızmette turǵan Putin KGB-nıń Shtazi qupiya policiyasında baylanıs oficerleriniń biri bolıp isledi hám podpolkovnik dárejesine shekem kóterildi. Kremldıń rásmiy saytınıń xabar beriwinshe, Shıǵıs Germaniyanıń kommunistlik rejimi Putindi «ULıwma milliy armiya aldındaǵı xızmetleri ushın» qola medalı menen sıylıqladı. Putin Drezdendegi xızmetine quwanıshlı ekenin kópshiliktiń aldında aytıp, 1989 – jılı qaladaǵı Shtazi imaratların basıp alıwǵa háreket etken antikommunistlik demonstrantlar menen bolǵan soqlıǵısıw haqqında da aytıp berdi.<ref>{{web deregi | url = https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-46525543 | bet = Putin's Stasi spy ID pass found in Germany |lang= en | baspaxana = [[BBC News]] | sáne = 2018-jıl 11-dekabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220327202328/https://www.bbc.com/news/world-europe-46525543 |date= 2022-03-27}}</ref> Putinniń rásmiy ómirbayanına muwapıq, 1989–jılı 9–noyabrde baslanǵan Berlin diywalınıń qulawı dáwirinde ol Sovet mádeniyat orayınıń (Doslıq úyi) hám Drezdendegi MQK villasınıń faylların demonstrantlar joq etip jiberdi dep qorqıp, keleshektegi birlesken Germaniyanıń rásmiy biyligi ushın olardı saqlap qalǵan. Sonnan keyin ol bir neshe saat ishinde tek MQK faylların órtep jibergen hám nemec biyligi ushın Sovet mádeniyat orayınıń arxivin saqlap qalǵan. Bul órtew procesinde qaysı hujjettiń saqlanıp, qaysısınıń órtenbey qalǵanı haqqaında hesh nárse aytılmaydı.<ref>{{web deregi | url = https://time.com/time-person-of-the-year-runner-up-vladimir-putin/ | bet = Vladimir Putin, The Imperialist |lang= en | baspaxana = [[Time]] | sáne = 2014-jıl 10-dekabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220301153733/https://time.com/time-person-of-the-year-runner-up-vladimir-putin/ |date= 2022-03-11}}</ref> Kommunistlik Shıǵıs [[Germaniya]] húkimeti ıdıraǵannan keyin, Drezdendegi hám onnan burınǵı demonstraciyalar dáwirinde onıń húkimetke bolǵan sadıqlıǵına baylanıslı kúmeni tuwılǵanlıǵı sebebi menen, Putin MQK-nıń belsendi xızmetinen ketiwge májbúr boldı. Biraq MQK hám Sovet Armiyası Germaniyanıń shıǵısında ele de islep turǵan edi. Ol 1990 – jıldıń basında Leningradqa «belsendi rezervlerdiń» aǵzası sıpatında qayttı. Onda ol doktorlıq dissertaciyasın tayarlap júrgende prorektor Yuriy Molchanovqa esap berip, Leningrad mámleketlik universitetiniń xalıq aralıq qatnasıqlar sekciyasında úsh ayǵa shamalas isledi.<ref>{{web deregi | url = https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/russiagov/putin.htm | bet = Putin's Career Rooted in Russia's KGB |lang= en | baspaxana = [[The Washington Post]] | avtor = Hoffman, David | sáne = 2000-jıl 30-yanvar | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190623173752/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/russiagov/putin.htm |date= 2019-06-23}}</ref> == Putin dáwirinde ishki siyasat == [[Сурет:Map of Russian districts, 2016-07-28.svg|нобай|оңға|2000-jıl may ayında Putin Federal okruglerdi qayta dúzdi. 2010-jıl yanvarda 8 - Arqa-batıs Kavkaz Federal okrugi (kartada sıya reńde) payda boldı. 2014-jıl martda Qırım (Qırım annekciyası) 9-Federal okrug sıpatında dúzildi. 2016-jıl iyulda ol qubla-batıs federal okrugke kirgizildi.]] [[Сурет:GDP of Russia since 1989.svg|нобай|оңға|[[SSSR ıdırawı]]nan berli Rossiya [[Jalpı ishki ónim]]і (2014 - jıldan keyingi derekler boyınsha)]] 2000-jıl 13-mayda Vladimir Putin Rossiyanıń 89 federal subyektin jeti hákimshilik federal okrugke bóliw haqqında qarar shıǵardı hám sol okruglerdiń hár birine juwapker wákilin tayınladı.<ref>{{кітап|сілтеме= https://books.google.com/books?id=AjAyCgAAQBAJ |авторы= World Freedom Foundation |тақырыбы= Владимир Путин – Қысқартуы жоқ Тікелей сөз |шынайы атауы= Vladimir Putin – Direct Speech Without Cuts |беттері= 44 |баспасы= lulu.com |жыл= 2015 |isbn= 978-1-329-39092-8}}</ref> Virdjiniya universitetiniń professorı Stiven Uayttıń sózine qaraǵanda, Putinniń basshılıǵı dáwirinde Rossiya amerikalıq yamasa britaniyalıq siyasiy sistemanıń «ekinshi baspası»n jaratıw niyetinde emesligin, kerisinshe Rossiyanıń óz dástúrleri hám shárayatlarına jaqınıraq sistema jaratıwdı kózde tutatuǵının anıq kórsetti.<ref>{{кітап|авторы= White, Steven |тақырыбы= Ресей саясатын жіктеу |шынайы атауы= Classifying Russia's Politics |баспасы= Palgrave Mcmillan |isbn= 978-0-230-22449-0}}</ref> Кейбір комментаторлар Путин әкімшілігін «{{iw|Егеменді демократия|егеменді демократия|ru|Суверенная демократия}}» деп сипаттады.<ref name="sakwa" /><ref>{{web deregi | url = http://kms2.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/RESSpecNet/39702/ichaptersection_singledocument/576378B1-E97E-4EC1-9894-FB6F430EA76E/en/02+Sover+Democracy.pdf | bet = Sovereign Democracy: A New Russian Idea Or a PR Project? |lang= en | baspaxana = Russia in Global Affairs | avtor = Okara, Andrey | sáne = 2007 }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20160410080227/http://kms2.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/RESSpecNet/39702/ichaptersection_singledocument/576378B1-E97E-4EC1-9894-FB6F430EA76E/en/02+Sover+Democracy.pdf |date= 2016-04-10}}</ref><ref>{{web deregi | url = https://www.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/ponars/pm_0396.pdf | bet = From Managed Democracy to Sovereign Democracy |lang= en | baspaxana = Center for Political-Geographic Research | avtor = Petrov, Nikolay | sáne = 2005 }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20171011165345/https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/ponars/pm_0396.pdf |date= 2016-04-10}}</ref> Ayırım kommentatorlar Putin administratsiyasın «ǵárezsiz demokratiya» dep sıpatladı. Bul sıpatlamanı jaqlawshılardıń (ásirese Vladislav Surkovtıń) pikirinshe, húkimet standingleri hám siyasatı eń birinshi Rossiyanıń ózinde xalıqtıń qollap-quwatlawına iye bolıwı kerek hám shetelden úlgi almawı ham tásir kórmewi kerek.<ref>{{web deregi | url = http://www.edinros.ru/news.html?id=111148 | bet = Суверенитет – это политический синоним конкурентоспособности |lang= ru | baspaxana = [[Біртұтас Ресей]]дің ресми сайты | avtor = [[Владислав Юрьевич Сурков|Сурков, Владислав]] | sáne = 2006-jıl 7-fevral }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20080212215743/http://www.edinros.ru/news.html?id=111148 |date= 2008-02-12}}</ref> 2012-jıldan keyingi dáwirde saylawdaǵı dawıs sanınıń buzılǵanına, cenzuraǵa hám mitingler erkinligi haqqındaǵı nızamlardıń qatańlasqanına qarsı ǵalabalıq narazılıqlar boldı. 2000-jıl iyulda Putin usınǵan hám Parlament qollap-quwatlaǵan nızamǵa muwapıq, Putin 89 federal subyektlerdiń basshıların xızmetinen bosatıw huquqına iye boldı. 2004-jılǵa shekem bul jergilikli basshılardıń (ádeti «gubernatorlar» dep ataladı) barlıǵı dawıs beriw arqalı tikkeley saylansa, keyin olardıń kandidatlıqları prezident usınısı hám aymaqlıq nızam shıǵarıwshı organlar qararı arqalı tastıyıqlanatuǵın boldı.<ref>{{кітап|сілтеме= https://www.doi.org/10.1111/j.1468-2346.2005.00442.x |авторы= Lynch, Dov |тақырыбы= ‘Жау қақпа маңында тұр’: Бесланнан кейінгі Ресей |шынайы атауы= ‘The enemy is at the gate’: Russia after Beslan |беттері= 141–161 |баспасы= International Affairs |жыл= 2005 |isbn= 978-1-329-39092-8}}</ref><ref>{{web deregi | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3650966.stm | bet = Putin tightens grip on security |lang= en | baspaxana = [[BBC News]] | sáne = 2004-jıl 13-sentyabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 20-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20230712061818/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3650966.stm |date= 2023-07-12}}</ref> Bunı Putin separatistlik tendentsiyalardı toqtatıw hám shólkemlestirilgen qılmıs penen baylanısı bar gubernatorlardan qutılıw ushın zárúrli qádem retinde qaradı.<ref>{{web deregi | url = http://radiovesti.ru/articles/2011-12-15/fm/24575 | bet = 'Президентское фильтрование'' губернаторов оценили политики |lang= ru | baspaxana = radiovesti.ru | avtor = Бейлин, Борис | sáne = 2011-jıl 15-dekabr }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20130224031439/http://radiovesti.ru/articles/2011-12-15/fm/24575 |date= 2013-02-24}}</ref> Putinniń prezidentligi dáwirinde ámelge asırılǵan usı hám basqa da húkimet háreketlerin kóplegen ǵárezsiz rossiyalıq ǴǴM (JLM) hám Batıs kommentatorları demokratiyaǵa qarsı dep sınǵa aldı.<ref>{{web deregi | url = https://www.nytimes.com/2007/04/22/world/europe/22russia.html?pagewanted=print | bet = 50% Good News Is the Bad News in Russian Radio |lang= en | baspaxana = [[The New York Times]] | avtor = Kramer, Andrew E. | sáne = 2007-jıl 21-aprel | qaralǵan sáne = 2024-jıl 21-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20230712063509/https://www.nytimes.com/2007/04/22/world/europe/22russia.html?pagewanted=print |date= 2023-07-12}}</ref><ref>{{web deregi | url = http://www.carnegieendowment.org/events/index.cfm?fa=eventDetail&id=745 | bet = Russian Media Criticism of Vladimir Putin: Evidence and Significance |lang= en | baspaxana = Carnegie Endowment for International Peace | avtor = Lipman, Masha және Aslund, Anders | sáne = 2004-jıl 2-dekabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 21-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220331111836/https://carnegieendowment.org/events/index.cfm?fa=eventDetail&id=745 |date= 2022-03-31}}</ref> Putin hákimiyattaǵı birinshi múddetinde Elcin dáwirindegi keybir biznes-oligarxlarǵa, sonday-aq óziniń siyasiy qarsılaslarına qarsı shıqtı, nátiyjede Boris Berezovskiy, Vladimir Gusinskiy hám Mixail Xodorkovskiy sıyaqlı adamlar quwdalandı; Roman Abramovich penen Arkadiy Rotenberg sıyaqlı basqa oligarxlar bolsa Putin menen dos hám awqamlas bolıp qala bergen.<ref>{{web deregi | url = https://www.forbes.com/profile/arkady-rotenberg/ | bet = Arkady Rotenberg |lang= en | baspaxana = [[Forbes]] | qaralǵan sáne = 2024-jıl 21-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240321210124/https://www.forbes.com/profile/arkady-rotenberg/?sh=648fde3b2baa |date= 2024-03-21}}</ref> === Ekonomika === Rossiyalıq ekonomist Sergey Guriev Putinniń ekonomikalıq siyasatı haqqında ayta otırıp, ornı tórt ayrıqsha dáwirge bóldi: ol birinshi múddetindegi «reforma» jılları (1999–2003); ekinshi múddetiniń «etatizm» jılları (2004–2008-jıldıń birinshi yarımı); dúnyalıq ekonomikalıq krizis hám ondan tikleniw (2008–2013-jıldıń ekinshi yarımı); hám orıs-ukrain urısı, Rossiyanıń globallıq ekonomikadan alıslasıwı hám krizis (2014–).<ref>{{web deregi | url = https://www.themoscowtimes.com/2019/08/16/20-years-of-vladimir-putin-the-transformation-of-the-economy-a66854 | bet = 20 Years of Vladimir Putin: The Transformation of the Economy |lang= en | baspaxana = [[The Moscow Times]] | avtor = [[Сергей Маратович Гуриев|Гуриев, Сергей]] | sáne = 2019-jıl 16-avgust | qaralǵan sáne = 2024-jıl 21-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20230712060437/https://www.themoscowtimes.com/2019/08/16/20-years-of-vladimir-putin-the-transformation-of-the-economy-a66854 |date= 2023-07-12}}</ref> === Insan huquqları === [[Nyu-York|New-York]]ta jaylasqan Human Rights Watch húkimetlik emes shólkemi HRW Evropa hám Oraylıq Aziya bóliminiń britaniyalıq direktorı Xyu Uilyamson avtorı bolıp tabılatuǵın «Ońlawı qıyın nızam shıǵarıw» (ingl. Laws of Attrition, rus. Разрушительное законотворчество) atlı bayannamasında Putin prezident bolıp qayta saylanǵan 2012-jıl may ayınan berli Rossiyada kóplegen huquqtı sheklewshi nızamlar shıǵarǵanın, húkimetlik emes shólkemlerdi teksere baslap, siyasiy aktivistlerdi quwdalap, qorqıtıp, sınshılardı shekley baslaǵanın ayttı. Bul jańa nızamlar qatarına tiykarınan «shetellik agentler» haqqındaǵı nızam kirgiziledi.<ref>{{web deregi | url = https://www.hrw.org/node/115059 | bet = Laws of Attrition |lang= en | baspaxana = [[Human Rights Watch]] | sáne = 2013-jıl 24-aprel | qaralǵan sáne = 2024-jıl 23-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240312195722/https://www.hrw.org/report/2013/04/24/laws-attrition/crackdown-russias-civil-society-after-putins-return-presidency |date= 2023-07-12}}</ref> 2020-jılı Putin shetelden qarjı alatuǵın shaxslar hám shólkemlerdi «shetel agenti» dep tanıw haqqındaǵı nızamǵa qol qoydı.<ref>{{web deregi | url = https://www.rbc.ru/politics/23/12/2020/5fe3038d9a794762ee9e4330 | bet = Госдума приняла закон о признании физлиц иностранными агентами |lang= ru | baspaxana = [[РБК]] | sáne = 2020-jıl 23-dekabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 23-mart }}</ref> Nızam 2012-jılı qabıllanǵan «shetel agenti» nızamshılıǵın keńeytiw bolıp tabıladı. Memorial huquqtı qorǵaw orayınıń 2020-jıl iyundaǵı maǵlıwmatı boyınsha, Rossiyada 380 siyasiy tutqın, olardıń ishinde 63 adam tikkeley yamasa jasırım túrde siyasiy háreketleri ushın (olardıń ishinde Aleksey Navalnıy) hám 245 Rossiyada qadaǵan etilgen musılman shólkemleriniń birine qatnası bar degen ayıp penen juwapqa tartılǵan. Dizimdegı 78 adam, yaǵnıy ulıwma sanınıń 20% tten aslamı — Qırım turǵınları.<ref>{{web deregi | url = https://memohrc.org/ru/content/spiski-presleduemyh | bet = Списки преследуемых |lang= ru | baspaxana = Мемориал | qaralǵan sáne = 2024-jıl 23-mart }}</ref> 2022-jıl dekabrde Rossiyanıń urıs cenzurası haqqındaǵı nızamları boyınsha Ukrainadaǵı urıstı sınǵa alǵanı ushın 4000-nan aslam adam juwapqa tartılǵanı belgili boldı.<ref>{{web deregi | url = https://www.csmonitor.com/World/Europe/2022/1205/In-Russia-critiquing-the-Ukraine-war-could-land-you-in-prison | bet = In Russia, critiquing the Ukraine war could land you in prison |lang= en | baspaxana = csmonitor.com | avtor = Weir, Fred | sáne = 2022-jıl 5-dekabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 23-mart }}</ref> === Ǵalaba xabar quralları === Viskonsin-Maddison universitetiniń siyasattanıw professorı Skott Gelbax 1999-jıldan berli Putin óziniń rásmiy kózqarasına qarsı shıqqan jurnalistlerdi sistemalı túrde jazalap kelmekte dep málimledi.<ref>{{кітап|авторы= Gehlbach, Scott |тақырыбы= Путин мен БАҚ жайлы ойлар |шынайы атауы= Reflections on Putin and the Media |беттері= 77–87 |баспасы= Post-Soviet Affairs 26#1 |жыл= 2010}}</ref> «Foreign Affairs» jurnalındaǵı amerikalıq jazıwshı Mariya Lipman: «Putin 2012-jılı Kremlge qaytqannan keyin ámelge asırılǵan quwdalawlar sol waqıtqa shekem salıstırmalı túrde ǵárezsiz bolǵan liberal ǴXQ-lardi qamtıydı» dep málimleydi.<ref>{{кітап|тақырыбы= Путиннің диссиденттерді қалай жабатыны: Кремльдің ішіндегі қуғын жайлы |шынайы атауы= How Putin Silences Dissent: Inside the Kremlin's Crackdown |беттері= 38 |баспасы= Foreign Affairs. Vol. 95#1 |жыл= 2016}}</ref> «Shegarasız reportyorlar» shólkemi 2013-jılǵı 179 mámlekettiń diziminde baspasóz erkinligi boyınsha Rossiyanı 148-orınǵa qoydı. Ol Rossiyanı siyasiy oppozitsiyanı quwdalaǵanı ushın hám jurnalistlerdi óltirgen jınayatshılardı turaqlı túrde quwdalap, juwapkershilikke tartıwdaǵı áwmetsizligi ushın ayrıqsha sınǵa aldı. Rossiyalılardıń shama menen úshten eki bólegi televidenieni kúnlik jańalıqlardıń tiykarǵı deregi retinde paydalanadı.<ref>{{web deregi | url = https://www.dw.com/en/how-russian-media-outlets-are-preparing-an-attack-on-ukraine/a-60801837 | bet = Russia's TV war against Ukraine |lang= en | baspaxana = [[Неміс толқыны]] | avtor = Goncharenko, Roman | sáne = 2022-jıl 16-fevral | qaralǵan sáne = 2024-jıl 23-mart }}</ref> == Sırtqı siyasat == [[Сурет:Vladimir Putin in the United States 13-16 November 2001-22.jpg|нобай|оңға|Putinniń [[Amerika Qurama Shtatları]]na saparı, 2001 jıl]] [[Сурет:Russian President Vladimir Putin meeting with Indian Prime Minister Narendra Modi in Sochi, Russia (8).jpg|нобай|оңға|Putin hám [[Hindstan premyer-ministri]] [[Narendra Modi]], [[Sochi]], 2018 jıl]] [[Сурет:SCO meeting (2022-09-16).jpg|нобай|оңға|Putin [[Shanxay birge islesiw shólkemi]] mámleketleriniń basshıları, [[Ózbekstan]], 2022 jıl]] [[Сурет:CSTO Summit 2022 01.jpg|нобай|оңға|Rossiya basshılıǵındaǵı [[Jámáatlik qáwipsizlik haqqındaǵı kelisim shólkemi]] dep atalǵan áskeriy awqamlaslar ushırasıwı, [[Moskva]], 16 may 2022 jıl]] Ulıwma alǵanda, Putinniń hákimiyatı Batıs penen shiyelenisli boldı.<ref>{{web deregi | url = https://www.reuters.com/world/russias-putin-blames-west-tensions-europe-2021-12-21/ | bet = Putin blames West for tensions since end of Cold War |lang= en | baspaxana = [[Reuters]] | sáne = 2021-jıl 21-dekabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 23-mart }}</ref><ref>{{web deregi | url = https://www.reuters.com/article/uk-russia-putin-islam-idUKBRE99L0NS20131022 | bet = Putin says foreign foes use radical Islam to weaken Russia |lang= en | baspaxana = [[Reuters]] | avtor = Anishchuk, Alexei}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20221206224503/https://www.reuters.com/article/uk-russia-putin-islam-idUKBRE99L0NS20131022 |date= 2022-12-06}}</ref> Leonid Bershidskiy Putinniń Financial Times gazetasına bergen intervyusın talqılap: «Putin xalıqshıl yamasa násilshil emes, ol — eski sovet mektebiniń imperialisti hám onıń geyler menen de islese beretuǵını belgili» dep juwmaqldı. === Aziya === Indiya rossiyalıq áskeriy texnikanıń eń úlken tutınıwshısı bolıp qala bermekte hám eki el arasında tariyxıy bekem strategiyalıq hám diplomatiyalıq qatnasıqlar bar.<ref>{{web deregi | url = https://foreignpolicy.com/2020/07/08/russia-india-relations/ | bet = Why India and Russia Are Going to Stay Friends |lang= en | baspaxana = Foreign Policy | avtor = Tamkin, Emily | sáne = 2020-jıl 8-iyun | qaralǵan sáne = 2024-jıl 23-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20230601101229/https://foreignpolicy.com/2020/07/08/russia-india-relations/ |date= 2023-06-01}}</ref> 2022-jıldıń oktyabrinde Putin Indiya hám Qıtaydı «jaqın awqamlaslar hám partnerlar» dep sıpatladı.<ref>{{web deregi | url = https://www.hindustantimes.com/india-news/india-china-allies-stressed-for-dialogue-on-ukraine-conflict-says-putin-101665771557100.html | bet = India, China allies stressed for dialogue on Ukraine conflict, says Putin |lang= en | baspaxana = Hindustan Times | sáne = 2022-jıl 15-oktyabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 23-mart }}</ref> Putin dáwirinde Rossiya Qıtay, Indiya, Pakistan hám Oraylıq Aziyanıń postsovetlik mámleketleri kiretuǵın ShO'Sh (ShOS) hám BRIKS-tiń aziyalıq mámleketleri menen unamlı qatnasıqta boldı.<ref>{{web deregi | url = https://thediplomat.com/2015/07/russias-pivot-to-asia-and-the-sco/ | bet = Russia’s ‘Pivot to Asia’ and the SCO |lang= en | baspaxana = The Diplomat | avtor = Tiezzi, Shannon | sáne = 2015-jıl 21-iyun | qaralǵan sáne = 2024-jıl 23-mart }}</ref><ref>{{web deregi | url = https://www.cfr.org/councilofcouncils/global-memos/russia-and-brics-priorities-presidency | bet = Russia and the BRICS: Priorities of the Presidency |lang= en | baspaxana = Council of Councils | avtor = Kulik, Sergey | sáne = 2015-jıl 7-iyun | qaralǵan sáne = 2024-jıl 23-mart }}</ref> === Postsovetlik keńislik === Putinniń dáwirinde Kremlin Rossiyanıń basqa postsovetlik mámleketlerge tiyisli tásir órisi hám «abzal tárepleri» bar dep esapladı. Rossiyalılar Rossiya kirmeytuǵın postsovetlik keńislikti jiyi «jaqın shetel» (rus. Blizhnee zarubezhe) dep te ataydı.<ref>{{web deregi | url = https://www.nytimes.com/2008/09/01/world/europe/01russia.html | bet = Russia Claims Its Sphere of Influence in the World |lang= en | baspaxana = [[The New York Times]] | avtor = Kramer, Andrew E. | sáne = 2008-jıl 31-avgust | qaralǵan sáne = 2024-jıl 23-mart }}</ref> 2000-jılları júz bergen postsovetlik mámleketlerdegi túsli awdarıspaqlar seriyası, atap aytqanda 2003-jılǵı Gruziyadadaǵı Raushan revolyuciyası, 2004-jılǵı Ukrainadaǵı Qızǵılt sarı awdarıspaǵı hám 2005-jılǵı Qırǵızstandaǵı Qızǵaldaq revolyuciyası bul eller menen Rossiyanıń óz-ara qatnasıqlarında qarama-qarsılıqlarǵa alıp keldi. 2004-jıldıń dekabrinde Putin Raushan hám Qızǵılt sarı revolyuciayların sınǵa alıp: «Eger sizde awdarıspaqlarturaqlı túrde bola berse, postsovetlik keńislikti tawsılmaytuǵın urıs-qaǵısqa batırıw qáwpi bar» dedi.<ref>{{web deregi | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4122721.stm | bet = Polish head rejects Putin attack |lang= en | baspaxana = [[BBC News]] | sáne = 2004-jıl 24-dekabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 23-mart }}</ref> 2008-jılı Putinniń NATO-Rossiya sammitinde eger Ukraina NATO-ǵa qosılsa, Rossiya Ukrainanıń Shıǵısı hám Qırımdı anneksiyalawǵa háreket etiwi múmkin degen málimlemeni xabarladı.<ref>{{web deregi | url = http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/91772/ | bet = After Russian invasion of Georgia, Putin’s words stir fears about Ukraine |lang= en | baspaxana = [[Kyiv Post]] | sáne = 2010-jıl 30-noyabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 23-mart }}</ref> Sammitte ol AQSh prezidenti George Bushqa «Ukraina hátte mámleket te emes!» degeni aytıldı hám keyingi jılı Putin Ukrainanı «Kishi Rossiya» dep atadı. 2014-jılǵı marttaǵı Namıs awdarıspaǵınan keyin Rossiya Federaciyası Qırımdı anneksiyaladı.<ref>{{web deregi | url = https://www.theguardian.com/world/2014/mar/04/ukraine-crisis-russian-troops-crimea-john-kerry-kiev | bet = Russian takeover of Crimea will not descend into war, says Vladimir Putin |lang= en | baspaxana = [[The Guardian]] | avtor = Walker, Shaun | sáne = 2014-jıl 4-mart | qaralǵan sáne = 2024-jıl 23-mart }}</ref> Putinniń aytıwınsha, «Qırım hár qashan da Rossiyanıń ajıralmas bólegi bolǵan hám solay bolıp qala beredi».<ref>{{web deregi | url = https://www.theguardian.com/world/video/2014/mar/18/vladimir-putin-annex-crimea-russia-ukraine-video | bet = Vladimir Putin signs treaty for Russia to take Crimea from Ukraine – video |lang= en | baspaxana = [[The Guardian]] | sáne = 2014-jıl 18-mart | qaralǵan sáne = 2024-jıl 23-mart }}</ref> Rossiya Qırımdı anneksiyalaǵannan keyin ol Ukraina «Tarıyxıy jaqtan Rossiyanıń bólegi» , «bolsheviklerdiń qálewi boyınsha dúzilgen» dedi.<ref name="cbsnews">{{web deregi | url = http://www.cbsnews.com/news/russia-president-vladimir-putin-approves-draft-bill-to-annex-crimea-after-residents-vote-to-leave-ukraine/ | bet = Russia President Vladimir Putin signs treaty to annex Crimea after residents vote to leave Ukraine |lang= en | baspaxana = CBS News | sáne = 2014-jıl 18-mart | qaralǵan sáne = 2024-jıl 23-mart }}</ref> Awdarıspaqtı Batıs álemi Rossiyanı álsizlendiriw ushın shólkemlestirdi dedi. «Batıstaǵı partnerlarımız shegaradan ótip ketti. Olar ózlerin qopal, juwapkershiliksiz hám kásiplik emes tárizde kórsetti» degen ol Ukrainada hákimiyatqa kelgenlerdiń «milletshiler, neonacistler, rusofoblar hám antisemitler» ekenligin ayttı. 2008-jıldıń avgustında [[Gruziya]] prezidenti [[Mixail Saakashvili]] [[Qubla Osetiya]] aymaǵın óz baqlawına qaytarıwǵa háreket etti. Biraq, 2008-jılǵı Qubla Osetiya soǵısında Gruziyanıń áskeriy kúshleri kóp ótpey jeńiliske ushıradı, sodan keyin turaqlı rossiyalıq kúshler Qubla Osetiyaǵa, soń Gruziyanıń basqa bólimlerine kirdi hám Gruziyanıń taǵı bir separatist Abxaziya provinciyasında Abxaziya kúshleri menen ekinshi maydan ashtı.<ref>{{web deregi | url = http://www.heritage.org/Research/RussiaandEurasia/wm2017.cfm | bet = The Russian-Georgian War: A Challenge for the U.S. and the World |lang= en | baspaxana = The Heritage Foundation | avtor = Cohen, Ariel | sáne = 2008-jıl 11-avgust }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20090425165904/http://www.heritage.org/Research/RussiaandEurasia/wm2017.cfm |date= 2009-04-25}}</ref><ref>{{web deregi | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7551576.stm | bet = Day-by-day: Georgia-Russia crisis |lang= en | baspaxana = [[BBC News]] | sáne = 2008-jıl 21-avgust | qaralǵan sáne = 2024-jıl 23-mart }}</ref> Rossiya hám postsovetlik mámleketlerdiń kópshiligi arasında bar bolǵan yamasa burın bolǵan shiyelenislerge qaramastan, Putin Evraziyalıq integratsiya siyasatın júrgizedi.<ref>{{web deregi | url = http://www.izvestia.ru/news/502761 | bet = Новый интеграционный проект для Евразии – будущее, которое рождается сегодня |lang= ru | baspaxana = [[Известия]] | sáne = 2011-jıl 3-oktyabr }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20111004142026/http://www.izvestia.ru/news/502761 |date= 2011-10-04}}</ref> Putin Evraziyalıq awqam dúziw ideyasın 2011-jılı quwatladı. 2011-jıldıń 18-noyabrinde Belarus, Qazaqstan hám Rossiya prezidentleri Evraziyalıq awqamdı 2015-jılǵa shekem dúziw maqsetin belgileytuǵın shártnamaǵa qol qoydı.<ref>{{web deregi | url = https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-15790452 | bet = Russia sees union with Belarus and Kazakhstan by 2015 |lang= en | baspaxana = [[BBC News]] | sáne = 2011-jıl 18-noyabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }}</ref> Evraziyalıq awqam 2015-jıldıń 1-yanvarında dúzildi. Putin dáwirinde Rossiyanıń Ukrainadan keyingi ekinshi úlken postsovetlik respublikası bolǵan [[Ózbekstan]] menen qatnasıqları bekemlendi. [[Islam Karimov]] dáwirindegi Ózbekstan Elcin Rossiyasınan uzaqlasıp atırǵan edi; biraq eki el aralarındaǵı qatnasıqtıń sezilerli dárejede jaqsılanıwı 2000-jıldıń mayındaǵı Putinniń [[Tashkent]]ke saparında kórindi.<ref>{{web deregi | url = https://www.rferl.org/a/1094026.html | bet = Russia: Uzbekistan Renews Old Relations |lang= en | baspaxana = [[Азаттық радиосы]] | avtor = Pannier, Bruce | sáne = 2005-jıl 5-may | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }}</ref> 2014-jılı taǵı bir ushırasıwda Rossiya Ózbekstannıń qarızın keshiriwge kelisti.<ref>{{web deregi | url = https://www.rbc.ru/politics/10/12/2014/54883dbdcbb20fa11a13d13c | bet = Путин простил Узбекистану долг и пригласил в зону свободной торговли |lang= ru | baspaxana = [[РБК]] | sáne = 2014-jıl 12-oktyabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }}</ref> 2014-jıldıń avgustında Putin [[Nursultan Nazarbaev]]tı hám onıń prezidentligin maqtap atırıp «qazaqlarda burın hesh mámleket bolmaǵan hám ol [Nazarbaev] onı dúzgen» degen asa dawlı pikir bildirdi.<ref>{{web deregi | url = https://www.golosameriki.com/a/putin-about-kazahstan-osharov/2434090.html | bet = Путин о Казахстане: «У казахов не было государственности» |lang= ru | baspaxana = [[Америка дауысы]] | sáne = 2014-jıl 31-avgust | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }}</ref><ref>{{web deregi | url = https://www.azattyq.org/a/russia_putin_about_kazakhstan/26556907.html | bet = "Қазақта бұрын мемлекет болмағанын" Путин де айтты |lang= kk | baspaxana = [[Азаттық радиосы]] | sáne = 2014-jıl 29-avgust | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }}</ref> Biraq bunday dawlarǵa qaramastan eki el aralarındaǵı diplomatiyalıq qatnasıqlar hálsiremedi.<ref>{{web deregi | url = https://www.themoscowtimes.com/2022/11/28/putin-and-kazakhstans-tokayev-reaffirm-ties-after-ukraine-tensions-a79520 | bet = Putin and Kazakhstan's Tokayev Reaffirm Ties After Ukraine Tensions |lang= en | baspaxana = [[The Moscow Times]] | sáne = 2022-jıl 28-noyabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }}</ref> «SSSR ıdıraǵanǵa shekem qazaqlardıń ǵárezsizligi bolmaǵan» degen ideyanı Nazarbaevtıń ózi de birneshe márte aytqanı belgili.<ref>{{web deregi | url = https://www.azattyq.org/a/russia_putin_about_kazakhstan/26556907.html | bet = "Қазақта бұрын мемлекет болмағанын" Путин де айтты |lang= kk | baspaxana = [[Азаттық радиосы]] | sáne = 2014-jıl 29-avgust | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20230326051536/https://www.azattyq.org/a/russia_putin_about_kazakhstan/26556907.html |date= 2023-03-26}}</ref><ref>{{web deregi | url = https://www.azattyq.org/a/kazakhstan_nazarbaev_kazakh_state_border/24279959.html | bet = Назарбаевтың «қазақ мемлекеті болған жоқ» деген сөзін сарапшылар әрқилы жориды |lang= kk | baspaxana = [[Азаттық радиосы]] | sáne = 2011-jıl 28-iyul | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210919030519/https://www.azattyq.org/a/kazakhstan_nazarbaev_kazakh_state_border/24279959.html |date= 2021-09-19}}</ref> === AQSh, Batıs Evropa hám NATO === [[Сурет:Vladimir Putin 28 May 2002-13.jpg|нобай|оңға|Putin, [[Italiya premyer-ministri]] [[Silvio Berluskoni]] hám [[AQSh Prezidenti]] [[Jorj Uoker Bush]], Rossiya-NATO sammiti, [[Rim]], 2002 jıl may]] [[Сурет:Vladimir Putin & Donald Trump in Helsinki, 16 July 2018 (2).jpg|нобай|оңға|AQSh Prezidenti [[Donald Tramp]] hám Putin , [[Helsinki]], 16 iyul 2018 jıl]] [[Сурет:Vladimir Putin and Prince Philip.jpg|нобай|оңға|Putin hám hayalı [[Lyudmila Aleksandrovna Putina]]nıń [[Elizabet II]], kuyewi [[Filipp, Edinburg gercogi]] hám premyer-ministr [[Toni Bler]] menen ushırasıwı, [[Helsinki]], 16 iyul 2018 jıl]] Putin dáwirinde Rossiyanıń [[NATO]] hám [[AQSh]] penen qatnasıqları birneshe basqıshtan ótti. Ol birinshi márte prezident bolǵanda qatnasıqlarǵa abaylılıq penen qaradı, biraq [[Nyu-York|New York]]taǵı 2001-jılǵı terrorlıq aktten keyin terrorizmge qarsı soǵısta AShQ-tı qollap-quwatladı hám eki el arasında jańa sheriklik imkaniyatı payda boldı.<ref name="stephencohen">{{web deregi | url = https://www.huffpost.com/entry/us-russia-policy_b_1307727 | bet = America's Failed (Bi-Partisan) Russia Policy |lang= en | baspaxana = HuffPost | avtor = [[Стивен Коэн|Коэн, Стивен]] | sáne = 2012-jıl 28-fevral | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }}</ref> Rossiyanıń [[Irak]] urısı waqtında AQSh-qa qarsılıq bildirgen Putin 2003-jıldan baslap Batıstan jıl sayın uzaqlasıp, qatnasıqlar turaqlı túrde ázziley berdi. Rossiyanı tanıytuǵın ilimpaz [[Stiven Koen]]niń aytıwınsha, AQSh-tıń tiykarǵı ǵalaba xabar quralları hám [[Aq Úy]]diń ózi Putinǵa qarsı boldı. Maykl Shtyurmerge bergen intervuyısında Putin Rossiya hám Shıǵıs Evropanı táshwishke salatuǵın úsh soraw bar ekenligin ayttı: [[Kosovo]]nıń mártebesi, Evropadaǵı ádiwli qurallı kúshler haqındaǵı shártnama hám Amerikanıń [[Polsha]] hám [[Chexiya]]da raketaǵa qarsı qorǵanıw maydanların salıw rejesi hám úshewiniń bir-birine baylanısı bar dep boljadı.<ref>{{кітап|сілтеме= https://books.google.com/books?id=E6UsAQAAIAAJ |авторы= Stuermer, Michael |тақырыбы= Ресейдің өсімі мен Путин |шынайы атауы= Putin and the rise of Russia |беттері= 55, 57 & 192 |баспасы= Weidenfeld & Nicolson |жыл= 2008 |isbn= 978-0-297-85510-1}}</ref> 2008-jılı Kosovo óz ǵárezsizligin járiyalaǵanda Putin oǵan hám onı tán alıwǵa qarsı shıqtı. 2014-jıldıń martında Putin Kosovonıń ǵárezsizlik haqındaǵı deklaraciyasın Qırımnıń ǵárezsizligin tán alıw ushın tiykar sıpatında paydalandı.<ref>{{web deregi | url = https://iz.ru/news/567703 | bet = Владимир Путин: «Почему в Косово можно, а Крыму — нельзя?» |lang= ru | baspaxana = iz.ru | avtor = Козлов, Петр | sáne = 2014-jıl 18-mart | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }}</ref> AQSh-ta bolǵan 2001-jılǵı 11-sentyabrdegi terroristlik aktlerden keyin Putin AQSh prezidenti [[Djordj Uoker Bush]] penen hám kóplegen batıs evropalı basshılar menen jaqsı qatnasıqta boldı. Onıń Germaniya kancleri [[Angela Merkel]] menen «salqınıraq» hám «iskerlik» qatnasıǵı kóbinshe Merkeldiń Putin KGB agenti sıpatında jaylasqan burınǵı Shıǵıs Germaniyadaǵı tárbiyası menen baylanıslı.<ref>{{web deregi | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4618860.stm | bet = Merkel cools Berlin Moscow ties |lang= en | baspaxana = [[BBC News]] | avtor = Simpson, Emma | sáne = 2006-jıl 16-yanvar | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }}</ref> Putin Italiya premyer-ministri [[Silvio Berluskoni]] menen jıllı qatnasıqta boldı;<ref>{{web deregi | url = https://www.ft.com/content/2d2a9afe-6829-11e5-97d0-1456a776a4f5 | bet = Silvio Berlusconi and Vladimir Putin: the odd couple |lang= en | baspaxana = [[Financial Times]] | avtor = Friedman, Alan | sáne = 2015-jıl 2-oktyabr }} {{Wayback|url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/2d2a9afe-6829-11e5-97d0-1456a776a4f5 |date= 2022-12-10}}</ref> eki basshı 2011-jıl noyabrdegi Berluskonidiń octavkasınan keyin de eki tárepleme ushırasıwları shólkemlestiriwdi dawam ettire berdi.<ref>{{web deregi | url = https://www.bbc.com/russian/international/2014/10/141017_berlusconi_putin | bet = Путин навестил "старого друга" Берлускони |lang= ru | baspaxana = [[BBC News]] | sáne = 2014-jıl 17-oktyabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }}</ref> 2023-jılǵı Berluskonidi jerlew márasiminde Putin ol haqqanda «men ushın qımbat adam, hám haqıyqıy dostım bolǵan» dep ayttı.<ref>{{web deregi | url = https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6486fd0a9a7947581cfdfdf0 | bet = Путин в соболезновании назвал Берлускони своим настоящим другом |lang= ru | baspaxana = [[РБК]] | sáne = 2023-jıl 12-iyun | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }}</ref> 2011-jılı NATO-nıń [[Liviya]]daǵı intervenciyası bir neshe dúnyalıq basshılardıń, sonıń ishinde Putinniń ayıplawına sebep boldı, olar BMSh Qáwipsizlik Keńesiniń 1973-jılǵı qararınıń «kemshilikleri bar» ekenin ayttı.<ref>{{web deregi | url = http://www.timeslive.co.za/world/article979191.ece/West-in-mediaeval-crusade-on-Gaddafi--Putin | bet = West in "mediaeval crusade" on Gaddafi: Putin |lang= en | baspaxana = The Times ([[Reuters]]) | sáne = 2011-jıl 21-mart }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20110323111540/http://www.timeslive.co.za/world/article979191.ece/West-in-mediaeval-crusade-on-Gaddafi--Putin |date= 2011-03-23}}</ref> 2013-jıldıń sońında rejelestirilgen bir sammitti Amerika Qurama Shtatları 1960-jıldan berli birinshi márte biykar etti hám Rossiya-Amerika qatnasıqları bunnan bılay ázziledi. Amerikanıń sammitten bas tartıw sebebi — Rossiyanıń amerikalıq qupiya málimlemeni járiya etken Eduard Snoudenge waqıtsha baspana bergeni.<ref>{{web deregi | url = https://ria.ru/20130808/955004281.html | bet = США после отмены саммита с Россией не планируют других подобных шагов |lang= ru | baspaxana = [[РИА Новости]] | sáne = 2013-jıl 8-avgust | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }}</ref> 2014-jılı Qırımdı anneksiyalaw sebebi Rossiyanıń Úlken segizlik toparındaǵı aǵzalığı waqıtsha toqtatıldı.<ref>{{web deregi | url = https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5d66061d9a794715d2190789 | bet = Волкер назвал уход России из Крыма условием для возвращения в G8 |lang= ru | baspaxana = [[РБК]] | sáne = 2019-jıl 28-avgust | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }}</ref> Putin AQSh-tı dúnyalıq táripti turaqsızlandırıwda dep ayıplap, sóylegen bir sózinde qattı sınǵa aldı.<ref>{{web deregi | url = https://www.washingtonpost.com/world/europe/russias-putin-blames-us-for-destabilizing-world-order/2014/10/24/1c2e684f-6c00-41a0-8458-03533d644657_story.html | bet = Russia's president excoriates the United States for world's problems |lang= en | baspaxana = [[The Washington Post]] | avtor = Demirjian, Karoun; Birnbaum, Michael | sáne = 2014-jıl 24-oktyabr }}</ref> 2016-jılǵı 9-noyabrde Putin [[Donald Tramp]]tı AQSh-tıń 45-prezidenti bolıp saylanıwı менен qutlıqladı.<ref>{{web deregi | url = https://www.azattyq.org/a/28105668.html | bet = Путин Трампты сайлаудағы жеңісімен құттықтады |lang= kk | baspaxana = [[Азаттық радиосы]] | sáne = 2016-jıl 9-noyabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }}</ref> Tramptıń saylanıwı menen eki el arasındaǵı qatnasıqlar jaqsılanıp ketti. 2017-jılǵı fevralda Gallup sociologiyalıq sorawnaması amerikalılardıń 22 % Putinge unamlı kózqarasın kórsetti, bul 2003-jıldan berli eń joqarı kórsetkish.<ref>{{web deregi | url = http://www.gallup.com/poll/204191/putin-image-rises-mostly-among-republicans.aspx | bet = Putin's Image Rises in U.S., Mostly Among Republicans |lang= en | baspaxana = Gallup | avtor = Swift, Art | sáne = 2017-jıl 21-fevral | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }}</ref> Rossiyanıń Ukrainaǵa bastırıp kiriwi hám AQSh prezidenti bolıp [[Djo Bayden]]niń saylanıwınan eki el arasındaǵı qatnasıqlar qayta hálsirep ketti. 2023-jılǵı 25-martta prezident Putin Belarusta taktikalıq yadrolıq quraldı jaylastırıw haqqanda xabarladı. Qural-jaraqlardıń Rossiya baqlawında bolatuǵını járiyalandı. Prezident Putin rossiyalıq telekanalǵa: «Bul jerde ózgeshe hesh nárse joq. Birinshiden, Amerika Qurama Shtatları bunı onlaǵan jıllar dawamında islep kelmekte. Olar ózleriniń taktikalıq yadrolıq quralların óz awqamlas elleriniń territoriyasında burınnan jaylastırǵan», – dedi.<ref>{{web deregi | url = https://www.bbc.com/news/world-europe-65077687 | bet = Putin: Russia to station nuclear weapons in Belarus |lang= en | baspaxana = [[BBC News]] | avtor = Gregory, James | sáne = 2023-jıl 25-mart | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }}</ref> 2003-jılı Ulı Britaniya Putinniń burınǵı patronı, oligarx Boris Berezovskiyge siyasiy baspana bergende Rossiya hám Ullı Britaniya arasındaǵı qatnasıq ta keskinlesti.<ref>{{web deregi | url = https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=ajvS9NfMW2EE&refer=uk | bet = Brown Defends Russian Expulsions, Decries Killings (Update1) |lang= en | baspaxana = [[Bloomberg]] | avtor = Gonzalo Vina & Sebastian Alison | sáne = 2007-jıl 20-iyul }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20070930035325/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=ajvS9NfMW2EE&refer=uk |date= 2007-09-30}}</ref> Bul jaǵday Britaniyalılardıń tıńshılıq penen shuǵıllanıp, demokratiyanı jaqlaytuǵın hám insan huquqların qorǵaytuǵın toparlarǵa jasırın tólemler isledi degen ayıplawlar менен kúsheydi.<ref>{{web deregi | url = https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-16614209 | bet = UK spied on Russians with fake rock |lang= en | baspaxana = [[BBC News]] | sáne = 2012-jıl 19-yanvar | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }}</ref> Ullı Britaniyada 2022-jılı ótkerilgen sorawnama Putinniń Britaniyalı respondentlerdiń 8% unamlı pikirinde bolǵan sırt el basshılarınıń ishinde eń abıroysız ekenin kórsetti.<ref>{{web deregi | url = https://yougov.co.uk/topics/politics/explore/public_figure/Vladimir_Putin | bet = Vladimir Putin popularity & fame |lang= en | baspaxana = YouGov | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }}</ref> === Orta Shıǵıs hám Afrika === 2007-jılǵı 16-oktyabrde Putin [[Tehran|Tegeran]]daǵı Kaspiy sammitine qatnasıw ushın Iranǵa bardı, ol jerde Iran prezidenti [[Maxmud Axmadinejad]] penen ushırastı.<ref>{{web deregi | url = https://www.gazeta.ru/politics/2007/10/15_a_2240859.shtml | bet = Путин отправляется с визитом в Тегеран |lang= ru | baspaxana = [[Газета.ru]] | avtor = Румянцев, Федор және Сергеев, Василий | sáne = 2007-jıl 15-oktyabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-mart }}</ref> Bul 1943-jılı [[Iosif Stalin]]niń Tegeran konferenciyasına qatnasqanınan berli sovetlik yamasa Rossiyalıq basshınıń Iranǵa birinshi saparı boldı<ref>{{web deregi | url = http://www.lebanonwire.com/0710MLN/07101516AF.asp | bet = Putin confirms Iran visit, brushes off 'plot' reports |lang= en | baspaxana = Lebanon Wire | sáne = 2007-jıl 15-oktyabr }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20151016052242/http://www.lebanonwire.com/0710MLN/07101516AF.asp |date= 2015-10-16}}</ref> hám Iran-Rossiya qatnasıǵındaǵı áhmiyetli waqıya boldı.<ref>{{web deregi | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article2666142.ece | bet = Vladimir Putin defies assassination threats to make historic visit to Tehran |lang= en | baspaxana = The Times | sáne = 2007-jıl 16-oktyabr }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20080726124113/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article2666142.ece |date= 2008-07-26}}</ref> Sammitten keyingi baspasóz ánjumanda Putin «biziń barlıq(Kaspiy boyı) mamleketlerimiz ózleriniń tınıshlıq maqsetindegi yadrolıq baǵdarlamaların hesh bir sheklewsiz rawajlandırıwǵa huquqı bar» dedi.<ref>{{web deregi | url = http://president.kremlin.ru/eng/speeches/2007/10/16/2020_type82914type82915_148460.shtml | bet = Answer to a Question at the Joint Press Conference Following the Second Caspian Summit |lang= en | baspaxana = [[Ресей президенті]]нің ресми сайты | sáne = 2007-jıl 16-oktyabr }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20080504052153/http://president.kremlin.ru/eng/speeches/2007/10/16/2020_type82914type82915_148460.shtml |date= 2008-05-04}}</ref> 2000-jıldan 2010-jılǵa shekem Rossiya Siriyaǵa shama menen 1,5 milliard dollarǵa qural satıp, Damashqtı Rossiyanıń jetinshi eń úlken qarıydarına aylandırdı.<ref>{{web deregi | url = https://www.nytimes.com/2012/02/10/opinion/why-russia-supports-assad.html | bet = Why Russia supports Assad |lang= en | baspaxana = [[The New York Times]] | avtor = Trenin, Dmitri | sáne = 2012-jıl 9-fevral }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20120214204033/https://www.nytimes.com/2012/02/10/opinion/why-russia-supports-assad.html |date= 2012-02-14}}</ref> Siriyadaǵı puqaralar urısı dáwirinde Rossiya Siriya húkimetine qarsı hár qanday sankciyalarǵa veto qoyaman dep qorqıttı hám onıń húkimetine qural-jaraq beriwdi dawam ettire berdi. 2017-jılı Putin [[Oraylıq Afrika]] Respublikasındaǵı Puqaralıq urısta Tuadera hákimiyatın qollap-quwatlaw ushın Rossiyalıq jeke menshik áskeriy kompaniyanı jiberdi, onıń ornına turaqlı áskeriy qatnasıwǵa ruxsat aldı.<ref>{{web deregi | url = https://www.crisisgroup.org/africa/central-africa/central-african-republic/russias-influence-central-african-republic | bet = Russia’s Influence in the Central African Republic |lang= en | baspaxana = crisisgroup.org | avtor = Bax, Pauline | sáne = 2021-jıl 3-dekabr }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220302075435/https://www.crisisgroup.org/africa/central-africa/central-african-republic/russias-influence-central-african-republic |date= 2022-03-02}}</ref> Birinshi Rossiya-Afrika sammiti 2019-jılǵı oktyabrde Rossiyanıń [[Sochi]] qalasında Putin hám [[Egipet]] prezidenti [[Abdul-Fattax Xalil as-Sisi]] tárepinen birgelikte shólkemlestirildi. Ushırasıwǵa Afrika ellerinen 43 mamleket hám húkimet basshıları qatnastı.<ref>{{web deregi | url = https://tass.ru/politika/7043350 | bet = В Сочи завершился саммит Россия - Африка |lang= ru | baspaxana = [[ТАСС]] | sáne = 2019-jıl 24-oktyabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 4-mart }}</ref> 2021-jılǵı 22-oktyabrde Putin Izrail premyer-ministri [[Naftali Bennett]] penen ushırasıwında Rossiya hám Izrail arasındaǵı «ózgeshe baylanısqa» toqtalıp ótti.<ref>{{web deregi | url = https://tass.com/politics/1352943 | bet = Putin highlights unique bond formed between Russia, Israel |lang= en | baspaxana = [[ТАСС]] | sáne = 2021-jıl 22-oktyabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 4-mart }}</ref> == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [http://putin.kremlin.ru/bio/page-0 Vladimir Putinniń rásmiy saytı] {{Rossiya Federaciyasınıń prezidentleri}} {{ǴMDA mámleket basshıları}} {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Rossiya]] [[Kategoriya:Siyasatshılar]] [[Kategoriya:Rossiya siyasatshıları]] [[Kategoriya:1952-jılı tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:7-oktyabrde tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:Sank-Peterburgta tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:Prezidentler]] [[Kategoriya:Rossiya Prezidentleri]] [[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları]] 41enifcgoy04j3t2x67hcdhnat9xzz2 0 47812 266475 266443 2026-08-26T13:29:01Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 «[[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları|Ámeldegi mámleket basshıları]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen) 266475 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|atı=Qasım-Jomart Toqaev|negizgi atı={{lang-kk|Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев}}|súwret=Kassym-Jomart Tokayev (2023-03-30).png|uzınlıq=300|lawazımı=Qazaqstan Prezidenti|wákillik baslanıwı=2019-jıl 20-mart|aldınǵısı=[[Nursultan Nazarbaev]]|bayraq_2=Flag of Kazakhstan.svg|lawazım_2=Qazaqstan Senatı baslıǵı|wákillik baslanıwı_2=2013-jıl 16-oktyabr|wákillik tamamlanıwı_2=2019-jıl 20-mart|aldınǵısı_2=[[Qayrat Mami]]|keyingisi_2=[[Dariǵa Nazarbaeva]]|bayraq_3=Flag of the United Nations.svg|bayraq2_3=UN emblem blue.svg|lawazımı_3=[[BMSH]] bas xatkeriniń orınbasarı|wákillik baslanıwı_3=2011-jıl 12-mart|wákillik tamamlanıwı_3=2013-jıl 16-oktyabr|aldınǵısı_3=[[Sergey Orjonikidze]]|keyingisi_3=[[Michael Moller]]|bayraq_4=Flag of Kazakhstan.svg|lawazımı_4=Qazaqstan Senat baslıǵı|wákillik baslanıwı_4=2007-jıl 11-yanvar|wákillik tamamlanıwı_4=15-aprel|aldınǵısı_4=Nurtay Abikaev|keyingisi_4=Qayrat Mami|bayraq_5=Flag of Kazakhstan.svg|lawazımı_5=Qazaqstan Sırtqı isler ministri|wákillik baslanıwı_5=2002-jıl 29-yanvar|wákillik tamamlanıwı_5=2007-jıl 11-yanvar|aldınǵısı_5=Erlan Idrisov|keyingisi_5=Marat Tajin|bayraq_6=Flag of Kazakhstan.svg|lawazımı_6=Qazaqstan Bas ministri|wákillik baslanıwı_6=1999-jıl 12 -oktyabr|wákillik tamamlanıwı_6=2002-jıl 28-yanvar|aldınǵı isker_6=Nurlan Bagimbaev|keyingi isker_6=Imangali Tasmagambetov|bayraq_7=Flag of Kazakhstan.svg|lawazımı_7=Qazaqstan Sırtqı isler ministri|wákillik baslanıwı_7=1994-jıl|wákillik tamamlanıwı_7=1999-jıl|prezident_7=Nursultan Nazarbaev|aldınǵı isker_7=Qanat Saudabaev|keyingi isker_7=Erlan Idrisov|tuwılǵan sánesi=17.05.1945|tuwılǵan jeri=Alma-ata|sıylıqları={{Parasat ordeni}}{{Altın búrgit ordeni}}{{Doslıq ordeni(Rossiya)}}{{ II dárejeli Knyaz Yaroslav Mudriy Ordeni}}{{Astananıń 10 jıllıǵı medalı}}|qolı=Tokayev signature.svg}} '''Qasım-Jomart Kemelevich Toqaev''' (qazaqsha: Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев) — [[Qazaqstan]] mámleketlik ǵayratkeri, siyasiy ilimler doktorı, mámleket prezidenti (2019-jıldan), bas ministri (1999—2002) hám Senat baslıǵı (2013—2019). == Ómiri == * 1975-jılı [[SSSR]] Sırtqı isler ministrliginiń [[Moskva]] mámleketlik xalqara qatnasıqlar institutın tamamlaǵan. * 1975–1979 — SSSRdıń [[Singapur]]daǵı elshixanası xızmetkeri. * 1979-jıldan 1985-jılǵa shekem SSSR Sırtqı isler ministrliginde túrli lawazımlarda xızmet etken. * 1985–1991 — SSSR Sırtqı isler ministrligi Diplomatiyalıq akademiyasında bilim alǵan. * 1992–1994 — Qazaqstan Respublikası Sırtqı isler ministriniń orınbasarı. * 1994–1999 — Sırtqı isler ministri. * 1999–1999 — Bas ministr orınbasarı. * 1999–2002 — Bas ministr. * 2002–2007 — Sırtqı isler ministri. * 2007–2011 — Senat baslıǵı. * 2011–2013 — BMT Bas xatkeriniń orınbasarı — Jenevadagi wákillik baslıǵı. * 2013–2019 — Senat baslıǵı. 2019-jıl 20-mart kúni [[Nursultan Nazarbayev]] hákimiyattan bas tartatuǵının járiyaladı hám Toqaevti Prezident wazıypasın waqtınsha atqarıwshı sıpatında usındı. 2019-jıl 10-iyun kúni mámleket Prezidenti etip saylandı. [[Rus tili|Rus]], [[Francuz tili|francuz]], [[Inglis tili|inglis]] hám [[Qıtay tili|qıtay]] tillerin biledi.<ref>{{Citation |year= |title=Kazakhstan Today |url=http://www.kt.kz/index.php?lang=rus&uin=1133168904&chapter=1153534401 |access-date=2018-01-20 |archivedate=2012-04-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120417100206/http://www.kt.kz/index.php?lang=rus&uin=1133168904&chapter=1153534401 }}</ref><ref>{{Citation |year= |title=Указ Prezidentа Республики Qozogʻiston от 9.12.1996 за № 3266 |url=http://kazakhstan.news-city.info/docs/sistemsk/dok_oedyli.htm |access-date=2018-01-20 |archivedate=2017-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170201142605/http://kazakhstan.news-city.info/docs/sistemsk/dok_oedyli.htm }}</ref><ref>{{Citation |year= |title=Mukofotlari ко Дню независимости |url=http://www.nomad.su/?a=19-200412160521 |access-date=2018-01-20 |archivedate=2019-03-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327091441/http://nomad.su/?a=19-200412160521 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Ukaz Prezidenta Rossiyskoy Federatsii ot 1 marta 2017-yila № 93 „O nagrajdenii gosudarstvennimi nagradami Rossiyskoy Federatsii“ |url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201703020004?index=0&rangeSize=1 |qaralgan sana=2018-01-20 |arxivsana=2019-03-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190327092552/http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201703020004?index=0&rangeSize=1 }}</ref><ref>[http://www.pravoteka.ru/pst/1040/519885.html Ukaz Prezidenta Rossiyskoy Federatsii ot 12-dekabr 2004-yila № 1552 „O nagrajdenii ordenom Drujbi grajdan Respubliki Qozogʻiston“]</ref><ref>{{Citation |year= |title=Постановление Совета МПА СНГ 13.05.2007 № 19 |url=http://www.zoneby.net/legal/n11docs/zk11766i.htm |access-date=2018-01-20 |archivedate=2012-01-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120105073906/http://www.zoneby.net/legal/n11docs/zk11766i.htm }}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi|title=Nikolić odlikovao kazahstanskog političara|url=http://www.blic.rs/vesti/politika/nikolic-odlikovao-kazahstanskog-politicara/yfq48zr|work=Blic.rs|date=2016-12-01|accessdate=2016-12-11|language=sr-SP}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://mgimo.ru/about/news/main/zavershilsya-forum-vypusknikov-mgimo-v-astane/|title=Завершился форум выпускников МГИМО в Астане|publisher=mgimo.ru|accessdate=2017-10-10}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Spiker Senata Respubliki Qozogʻiston vistupil na plenarnom zasedanii Soveta Federatsii |url=http://www.iacis.ru/pressroom/news/sovet_mpa_sng/kasym_zhomart_tokaev_kazakhstan_i_rossiya_tesno_vzaimodeystvuyut_v_ramkakh_mpa_sng/ |qaralgan sana=2018-01-20 |arxivsana=2022-11-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221121044930/https://iacis.ru/pressroom/news/sovet_mpa_sng/kasym_zhomart_tokaev_kazakhstan_i_rossiya_tesno_vzaimodeystvuyut_v_ramkakh_mpa_sng/ }}</ref><ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org505/basic/text0128.htm Postanovlenie Soveta Mejparlamentskoy Assamblei gosudarstv-uchastnikov Sodrujestva Nezavisimix Gosudarstv ot 14-noyabr 2003 g. № 47 "O nagrajdenii medalyu „Drevo drujbi“]</ref>. == Sırtqı siyasat == Toqaev ózinen aldınǵı prezident Nursultan Nazarbayev tárepinen baslanǵan sırtqı siyasat dawam etetug'ınına wáde berdi. Bul sırt el investiciyaların tartıw, kóp vektorlı sırtqı siyasat hám qáwipsizlikti támiyinlew boyınsha ilajlardı dawam ettiriwdi bildiredi.<ref>{{web deregi | bet =New Kazakh President sworn in, praises predecessor, pledges continuity | url =https://astanatimes.com/2019/03/new-kazakh-president-sworn-in-praises-predecessor-pledges-continuity/ |website=astanatimes.com | sáne = 2019-jıl 20-mart | qaralǵan sáne = 2019-jıl 23-oktyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20190330074003/https://astanatimes.com/2019/03/new-kazakh-president-sworn-in-praises-predecessor-pledges-continuity/ | arxivsáne = 2019-jıl 30-mart |url-status=live }}</ref> Prezidentliginiń birinshi ayında 4 dúnya jetekshisi menen ushırastı, olardan 2 ewi sırt elde, qalǵan ekewi [[Astana]]da boldı. 2021-jıl aprel ayında Toqaev xalqaralıq birge islesiw boyınsha arnawlı wákil shólkemlestiriw haqqındaǵı pármanǵa qol qoydı hám onda bunday lawazım jedel ózgerip atırǵan global hám regional kún tártibi kózqarasınan Qazaqstan basshılıǵınıń xalqara birge islesiw máselelerine itibarın kúsheytetug'ının atap ótti.<ref name=":11">{{web deregi | familiya =Kuyk| at =Abira| sáne = 2021-jıl 8-aprel | bet =Tokayev's New Special Representative for International Cooperation Will Advance Kazakhstan's Leadership Agenda| url =https://astanatimes.com/2021/04/Tokayevs-new-special-representative-for-international-cooperation-will-advance-kazakhstans-leadership-agenda/| qaralǵan sáne = 2021-jıl 5-iyun |website=The Astana Times| til =en| arxivsáne = 2021-jıl 5-iyun | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210605215815/https://astanatimes.com/2021/04/Tokayevs-new-special-representative-for-international-cooperation-will-advance-kazakhstans-leadership-agenda/|url-status=live}}</ref> Yerjan Qazıxanovtı usı lawazımǵa tayınladı, oǵan gumanitar tarawda xalqaralıq birge islesiwdi keńeytiw, klimat diplomatiyası, sonday-aq Qazaqstannıń tiykarǵı sırtqı siyasiy baslamaların alǵa jıljıtiw máseleleri menen shuǵıllanıw tapsırıldı. [[Fayl:Istanbul hosts 8th Summit of Cooperation Council of Turkic-Speaking States (2).jpg|thumb|Toqaev Turkiyanıń Istanbul qalasında 2021 jılǵı Turkiy tilli mámleketler birge islesiw keńesinde]] 2021-jıl 10–11-oktyabr kúnleri bolıp ótken [[Aziya]]da birge islesiw hám isnim ilajları boyınsha keńestiń altınshı jıynalısında Toqaev húkimetleraralıq forumdı tolıq shólkemge aylandırıwdı usınıs etip, ózgerisler óz gezeginde aǵza mámleketlerge «eń úlken kontinentte shın mánisinde ulıwma, bólinbes hám keń qamrawlı qáwipsizlik arxitekturasın» jaratıw májbúriyatın beretuǵının, Aziyanıń global islerdegi jańa ornın atap ótetuǵının bildirdi.<ref>{{web deregi | familiya =Satubaldina| at =Assel| sáne = 2021-jıl 13-oktyabr | bet =President Tokayev Proposes Transforming CICA into Full-Fledged International Organization| url =https://astanatimes.com/2021/10/president-Tokayev-proposes-transforming-cica-into-full-fledged-international-organization/|url-status=live| qaralǵan sáne = 2021-jıl 14-oktyabr |website=The Astana Times| til =en| arxivsáne = 2021-jıl 13-oktyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20211013153309/https://astanatimes.com/2021/10/president-Tokayev-proposes-transforming-cica-into-full-fledged-international-organization/}}</ref><ref>{{web deregi | sáne = 2021-jıl 12-oktyabr | bet =Participation of ECO Secretary General at the 6th meeting of CICA Ministers of Foreign Affairs| url =https://www.eco.int/news/88704-Participation-of-ECO-Secretary-General-at-the-6th-meeting-of-CICA-Ministers-of-Foreign-Affairs.html?t=News|url-status=live| qaralǵan sáne = 2021-jıl 13-oktyabr |website=www.eco.int| arxivsáne = 2021-jıl 28-oktyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20211028171039/https://www.eco.int/news/88704-Participation-of-ECO-Secretary-General-at-the-6th-meeting-of-CICA-Ministers-of-Foreign-Affairs.html%3Ft%3DNews}}</ref>. == Shańaraǵı == Atası Kemel Toqaevich Toqaev (1923–1986), Ekinshi dúnjayalıq urıs qatnasıwshısı, belgili qazaq jazıwshısı, [[Qazaq SSR]] Joqarı Keńesi Prezidiumı hám [[Qazaqstan Jazıwshılar awqamı]] aǵzası bolǵan.<ref>{{Статья|заглавие=Токаев Касымжомарт Кемелевич|год=1999|ответственный=Под общ. ред. Прибыловского В.|язык=ru|издание=Руководители государств на территории бывшего СССР|издательство=Панорама|тип=биографический справочник|месяц=5|страницы=63}}</ref> Anası Turar Shabarbayeva (1931–2000), Almatı shet tilleri pedagogikalıq institutında islegen. Toqaev Úlken Juz Jalayır qáwimininiń Kúshik urıwınan.<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.unog.ch/80256EE600583A0B/(httpPages)/747572BE619A22EA80256EF700760AF6?OpenDocument |sarlavha=Официальный сайт Европейского Отделения ООН в Женеве |qaralgan sana=2013-01-25 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130116204654/http://www.unog.ch/80256EE600583A0B/(httpPages)/747572BE619A22EA80256EF700760AF6?OpenDocument |arxivsana=2013-01-16}}</ref><ref>Качалов С. [https://www.neweurasia.info/archive/2001/top5/03_15_158.htm Мартовские встряски. Токаев бежит в Москву?] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230407043211/https://www.neweurasia.info/archive/2001/top5/03_15_158.htm |date=2023-04-07 }} // IAC Eurasia, 15.03.2001</ref><ref>[https://sputniknews.kz/infographics/20190320/9633946/qasym-jomart-toqaev-qyzyqty-derekter.html Қасым-Жомарт Тоқаев туралы қызықты деректер: руы, отбасы, еңбек жолы, білімі, лауазымдары]</ref>. Ajrasqan. Burınǵı zayıbı Nadejda Davidovna Toqayeva (1957-jılı tuwılǵan), Rossiya puqarası.<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.akorda.kz/ru/republic_of_kazakhstan/president |sarlavha=ПРЕЗИДЕНТ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН |qaralgan sana=2019-03-29 |arxivsana=2019-03-29 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190329063023/http://www.akorda.kz/ru/republic_of_kazakhstan/president}}</ref><ref name="svoboda">{{Veb manbasi |url=https://www.svoboda.org/a/mister-kemel-kak-semya-tokayeva-svyazana-s-rossiyej/31651217.html |sarlavha=Мистер Кемел. Как семья Токаева связана с Россией |qaralgan sana=2022-01-15 |arxivsana=2022-01-14 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220114235839/https://www.svoboda.org/a/mister-kemel-kak-semya-tokayeva-svyazana-s-rossiyej/31651217.html}}</ref>. Ulı: Timur Qasımjomartovich Toqaev (1984-jılı tuwılǵan, keyin familiyasın Kemelge ózgertken).<ref>{{Veb manbasi |url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/chto-izvestno-o-seme-prezidenta-tokaeva-365531/ |sarlavha=Что известно о семье Президента Токаева: 20 марта 2019, Tengrinews |qaralgan sana=2019-03-24 |arxivsana=2019-03-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190321141516/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/chto-izvestno-o-seme-prezidenta-tokaeva-365531/}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://kapital.kz/dossier/tokaev-kasym-zhomart/ |sarlavha=Токаев Касым-Жомарт Кемелевич |qaralgan sana=2019-03-24 |arxivsana=2019-03-24 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190324133801/https://kapital.kz/dossier/tokaev-kasym-zhomart/}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.nur.kz/politics/kazakhstan/1830100-stalo-izvestno-kakuu-familiu-nosit-syn-tokaeva/ |sarlavha=Стало известно, какую фамилию носит сын Токаева {{!}} NUR.KZ |qaralgan sana=2022-01-15 |arxivsana=2022-01-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220116012306/https://www.nur.kz/politics/kazakhstan/1830100-stalo-izvestno-kakuu-familiu-nosit-syn-tokaeva/}}</ref> Leman kolledjin ([[Jeneva]], [[Shveycariya]]), Webster universitetin (B[[Ellevue|ellevue]], Shveycariya) hám Rossiya Sırtqı isler ministrligi Diplomatiyalıq akademiyasın tamamlaǵan.<ref name="svoboda2">{{Veb manbasi |url=https://www.svoboda.org/a/mister-kemel-kak-semya-tokayeva-svyazana-s-rossiyej/31651217.html |sarlavha=Мистер Кемел. Как семья Токаева связана с Россией |qaralgan sana=2022-01-15 |arxivsana=2022-01-14 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220114235839/https://www.svoboda.org/a/mister-kemel-kak-semya-tokayeva-svyazana-s-rossiyej/31651217.html}}</ref> 2009-jılı Sırtqı isler ministrligi akademiyasında “Qazaqstan Respublikasınıń Batısqa baylanıslı strategiyası” temasında kandidatlıq dissertaciyasın qorǵaǵan. Siyasiy ilimler kandidatı. Ol biznes penen shuǵıllanadı hám [[Neft|neft]] tarawında úlken isbilermen. Atası Kemel Toqaev atındaǵı qayırqomlıq qorına da basshılıq etedi.<ref>{{Veb manbasi |url=http://kemeltokayev.kz/ru/pravlenie |sarlavha=Официальный сайт Благотворительного фонда имени Кемеля Токаева |qaralgan sana=2019-06-19 |arxivsana=2019-10-03 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20191003181546/http://kemeltokayev.kz/ru/pravlenie}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-tokayev-as-a-second-president-of-kazakhstan-opinions/29832872.html |sarlavha=Эксперты: «Назарбаев будет знать даже то, о чём Токаев думает» |qaralgan sana=2019-03-24 |arxivsana=2019-03-24 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190324135053/https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-tokayev-as-a-second-president-of-kazakhstan-opinions/29832872.html}}</ref> Shveycariyanıń Public Eye shólkemi maǵlıwmatlarına qaraǵanda, 2010-jıllarda Toqaevtiń ulı Timur neft hám metallar óndiriwi tarawında bizneske iye bolǵan. 2021-jıl dekabrinde Aleksey Navalniydiń komandası Rossiya kóshpes múlk reestrinde izertlew ótkizgende, Toqaevtiń tuwısqanlarınıń Rossiyadaǵı múlkleri haqqındaǵı maǵlıwmatlar óshirilgenin anıqlaǵan. == Derekler == {{Derekler}} {{ǴMDA mámleket basshıları}} [[Kategoriya:Qazaqstan]] [[Kategoriya:Prezidentler]] [[Kategoriya:Siyasatshılar]] [[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları]] 4ziqz82oufp4j3rgz5psni8qyrmn8dt 266476 266475 2026-08-26T13:35:28Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 266476 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|atı=Qasım-Jomart Toqaev|negizgi atı={{lang-kk|Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев}}|súwret=Kassym-Jomart Tokayev (2023-03-30).png|uzınlıq=300|lawazımı=Qazaqstan Prezidenti|wákillik baslanıwı=2019-jıl 20-mart|aldınǵısı=[[Nursultan Nazarbaev]]|bayraq_2=Flag of Kazakhstan.svg|lawazım_2=Qazaqstan Senatı baslıǵı|wákillik baslanıwı_2=2013-jıl 16-oktyabr|wákillik tamamlanıwı_2=2019-jıl 20-mart|aldınǵısı_2=[[Qayrat Mami]]|keyingisi_2=[[Dariǵa Nazarbaeva]]|bayraq_3=Flag of the United Nations.svg|bayraq2_3=UN emblem blue.svg|lawazımı_3=[[BMSH]] bas xatkeriniń orınbasarı|wákillik baslanıwı_3=2011-jıl 12-mart|wákillik tamamlanıwı_3=2013-jıl 16-oktyabr|aldınǵısı_3=[[Sergey Orjonikidze]]|keyingisi_3=[[Michael Moller]]|bayraq_4=Flag of Kazakhstan.svg|lawazımı_4=Qazaqstan Senat baslıǵı|wákillik baslanıwı_4=2007-jıl 11-yanvar|wákillik tamamlanıwı_4=15-aprel|aldınǵısı_4=Nurtay Abikaev|keyingisi_4=Qayrat Mami|bayraq_5=Flag of Kazakhstan.svg|lawazımı_5=Qazaqstan Sırtqı isler ministri|wákillik baslanıwı_5=2002-jıl 29-yanvar|wákillik tamamlanıwı_5=2007-jıl 11-yanvar|aldınǵısı_5=Erlan Idrisov|keyingisi_5=Marat Tajin|bayraq_6=Flag of Kazakhstan.svg|lawazımı_6=Qazaqstan Bas ministri|wákillik baslanıwı_6=1999-jıl 12 -oktyabr|wákillik tamamlanıwı_6=2002-jıl 28-yanvar|aldınǵı isker_6=Nurlan Bagimbaev|keyingi isker_6=Imangali Tasmagambetov|bayraq_7=Flag of Kazakhstan.svg|lawazımı_7=Qazaqstan Sırtqı isler ministri|wákillik baslanıwı_7=1994-jıl|wákillik tamamlanıwı_7=1999-jıl|prezident_7=Nursultan Nazarbaev|aldınǵı isker_7=Qanat Saudabaev|keyingi isker_7=Erlan Idrisov|tuwılǵan sánesi=17.05.1945|tuwılǵan jeri=Alma-ata|sıylıqları={{Parasat ordeni}}{{Altın búrgit ordeni}}{{Doslıq ordeni(Rossiya)}}{{ II dárejeli Knyaz Yaroslav Mudriy Ordeni}}{{Astananıń 10 jıllıǵı medalı}}|qolı=Tokayev signature.svg}} '''Qasım-Jomart Kemelevich Toqaev''' (qazaqsha: Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев) — [[Qazaqstan]] mámleketlik ǵayratkeri, siyasiy ilimler doktorı, mámleket prezidenti (2019-jıldan), bas ministri (1999—2002) hám Senat baslıǵı (2013—2019). == Ómiri == * 1975-jılı [[SSSR]] Sırtqı isler ministrliginiń [[Moskva]] mámleketlik xalqara qatnasıqlar institutın tamamlaǵan. * 1975–1979 — SSSRdıń [[Singapur]]daǵı elshixanası xızmetkeri. * 1979-jıldan 1985-jılǵa shekem SSSR Sırtqı isler ministrliginde túrli lawazımlarda xızmet etken. * 1985–1991 — SSSR Sırtqı isler ministrligi Diplomatiyalıq akademiyasında bilim alǵan. * 1992–1994 — Qazaqstan Respublikası Sırtqı isler ministriniń orınbasarı. * 1994–1999 — Sırtqı isler ministri. * 1999–1999 — Bas ministr orınbasarı. * 1999–2002 — Bas ministr. * 2002–2007 — Sırtqı isler ministri. * 2007–2011 — Senat baslıǵı. * 2011–2013 — [[Birlesken Milletler Shólkemi|BMSh]] Bas xatkeriniń orınbasarı — [[Jeneva]]dagi wákillik baslıǵı. * 2013–2019 — Senat baslıǵı. 2019-jıl 20-mart kúni [[Nursultan Nazarbayev]] hákimiyattan bas tartatuǵının járiyaladı hám Toqaevtı Prezident wazıypasın waqtınsha atqarıwshı sıpatında usındı. 2019-jıl 10-iyun kúni mámleket prezidenti etip saylandı. [[Rus tili|Rus]], [[Francuz tili|francuz]], [[Inglis tili|inglis]] hám [[Qıtay tili|qıtay]] tillerin biledi.<ref>{{Citation |year= |title=Kazakhstan Today |url=http://www.kt.kz/index.php?lang=rus&uin=1133168904&chapter=1153534401 |access-date=2018-01-20 |archivedate=2012-04-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120417100206/http://www.kt.kz/index.php?lang=rus&uin=1133168904&chapter=1153534401 }}</ref><ref>{{Citation |year= |title=Указ Prezidentа Республики Qozogʻiston от 9.12.1996 за № 3266 |url=http://kazakhstan.news-city.info/docs/sistemsk/dok_oedyli.htm |access-date=2018-01-20 |archivedate=2017-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170201142605/http://kazakhstan.news-city.info/docs/sistemsk/dok_oedyli.htm }}</ref><ref>{{Citation |year= |title=Mukofotlari ко Дню независимости |url=http://www.nomad.su/?a=19-200412160521 |access-date=2018-01-20 |archivedate=2019-03-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327091441/http://nomad.su/?a=19-200412160521 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Ukaz Prezidenta Rossiyskoy Federatsii ot 1 marta 2017-yila № 93 „O nagrajdenii gosudarstvennimi nagradami Rossiyskoy Federatsii“ |url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201703020004?index=0&rangeSize=1 |qaralgan sana=2018-01-20 |arxivsana=2019-03-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190327092552/http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201703020004?index=0&rangeSize=1 }}</ref><ref>[http://www.pravoteka.ru/pst/1040/519885.html Ukaz Prezidenta Rossiyskoy Federatsii ot 12-dekabr 2004-yila № 1552 „O nagrajdenii ordenom Drujbi grajdan Respubliki Qozogʻiston“]</ref><ref>{{Citation |year= |title=Постановление Совета МПА СНГ 13.05.2007 № 19 |url=http://www.zoneby.net/legal/n11docs/zk11766i.htm |access-date=2018-01-20 |archivedate=2012-01-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120105073906/http://www.zoneby.net/legal/n11docs/zk11766i.htm }}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi|title=Nikolić odlikovao kazahstanskog političara|url=http://www.blic.rs/vesti/politika/nikolic-odlikovao-kazahstanskog-politicara/yfq48zr|work=Blic.rs|date=2016-12-01|accessdate=2016-12-11|language=sr-SP}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://mgimo.ru/about/news/main/zavershilsya-forum-vypusknikov-mgimo-v-astane/|title=Завершился форум выпускников МГИМО в Астане|publisher=mgimo.ru|accessdate=2017-10-10}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Spiker Senata Respubliki Qozogʻiston vistupil na plenarnom zasedanii Soveta Federatsii |url=http://www.iacis.ru/pressroom/news/sovet_mpa_sng/kasym_zhomart_tokaev_kazakhstan_i_rossiya_tesno_vzaimodeystvuyut_v_ramkakh_mpa_sng/ |qaralgan sana=2018-01-20 |arxivsana=2022-11-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221121044930/https://iacis.ru/pressroom/news/sovet_mpa_sng/kasym_zhomart_tokaev_kazakhstan_i_rossiya_tesno_vzaimodeystvuyut_v_ramkakh_mpa_sng/ }}</ref><ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org505/basic/text0128.htm Postanovlenie Soveta Mejparlamentskoy Assamblei gosudarstv-uchastnikov Sodrujestva Nezavisimix Gosudarstv ot 14-noyabr 2003 g. № 47 "O nagrajdenii medalyu „Drevo drujbi“]</ref>. == Sırtqı siyasat == Toqaev ózinen aldınǵı prezident [[Nursultan Nazarbaev|Nursultan Nazarbayev]] tárepinen baslanǵan sırtqı siyasat dawam etetug'ınına wáde berdi. Bul sırt el investiciyaların tartıw, kóp vektorlı sırtqı siyasat hám qáwipsizlikti támiyinlew boyınsha ilajlardı dawam ettiriwdi bildiredi.<ref>{{web deregi | bet =New Kazakh President sworn in, praises predecessor, pledges continuity | url =https://astanatimes.com/2019/03/new-kazakh-president-sworn-in-praises-predecessor-pledges-continuity/ |website=astanatimes.com | sáne = 2019-jıl 20-mart | qaralǵan sáne = 2019-jıl 23-oktyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20190330074003/https://astanatimes.com/2019/03/new-kazakh-president-sworn-in-praises-predecessor-pledges-continuity/ | arxivsáne = 2019-jıl 30-mart |url-status=live }}</ref> Prezidentliginiń birinshi ayında 4 dúnya jetekshisi menen ushırastı, olardan 2 ewi sırt elde, qalǵan ekewi [[Astana]]da boldı. 2021-jıl aprel ayında Toqaev xalqaralıq birge islesiw boyınsha arnawlı wákil shólkemlestiriw haqqındaǵı pármanǵa qol qoydı hám onda bunday lawazım jedel ózgerip atırǵan global hám regional kún tártibi kózqarasınan Qazaqstan basshılıǵınıń xalqara birge islesiw máselelerine itibarın kúsheytetug'ının atap ótti.<ref name=":11">{{web deregi | familiya =Kuyk| at =Abira| sáne = 2021-jıl 8-aprel | bet =Tokayev's New Special Representative for International Cooperation Will Advance Kazakhstan's Leadership Agenda| url =https://astanatimes.com/2021/04/Tokayevs-new-special-representative-for-international-cooperation-will-advance-kazakhstans-leadership-agenda/| qaralǵan sáne = 2021-jıl 5-iyun |website=The Astana Times| til =en| arxivsáne = 2021-jıl 5-iyun | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210605215815/https://astanatimes.com/2021/04/Tokayevs-new-special-representative-for-international-cooperation-will-advance-kazakhstans-leadership-agenda/|url-status=live}}</ref> Yerjan Qazıxanovtı usı lawazımǵa tayınladı, oǵan gumanitar tarawda xalqaralıq birge islesiwdi keńeytiw, klimat diplomatiyası, sonday-aq Qazaqstannıń tiykarǵı sırtqı siyasıy baslamaların alǵa jıljıtıw máseleleri menen shuǵıllanıw tapsırıldı. [[Fayl:Istanbul hosts 8th Summit of Cooperation Council of Turkic-Speaking States (2).jpg|thumb|Toqaev [[Túrkiya|Turkiya]]nıń [[Istanbul]] qalasında [[2021|2021 jıl]]ǵı Turkiy tilli mámleketler birge islesiw keńesinde]] 2021-jıl 10–11-oktyabr kúnleri bolıp ótken [[Aziya]]da birge islesiw hám is ilajları boyınsha keńestiń altınshı jıynalısında Toqaev húkimetleraralıq forumdı tolıq shólkemge aylandırıwdı usınıs etip, ózgerisler óz gezeginde aǵza mámleketlerge «eń úlken kontinentte shın mánisinde ulıwma, bólinbes hám keń qamrawlı qáwipsizlik arxitekturasın» jaratıw májbúriyatın beretuǵının, Aziyanıń global islerdegi jańa ornın atap ótetuǵının bildirdi.<ref>{{web deregi | familiya =Satubaldina| at =Assel| sáne = 2021-jıl 13-oktyabr | bet =President Tokayev Proposes Transforming CICA into Full-Fledged International Organization| url =https://astanatimes.com/2021/10/president-Tokayev-proposes-transforming-cica-into-full-fledged-international-organization/|url-status=live| qaralǵan sáne = 2021-jıl 14-oktyabr |website=The Astana Times| til =en| arxivsáne = 2021-jıl 13-oktyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20211013153309/https://astanatimes.com/2021/10/president-Tokayev-proposes-transforming-cica-into-full-fledged-international-organization/}}</ref><ref>{{web deregi | sáne = 2021-jıl 12-oktyabr | bet =Participation of ECO Secretary General at the 6th meeting of CICA Ministers of Foreign Affairs| url =https://www.eco.int/news/88704-Participation-of-ECO-Secretary-General-at-the-6th-meeting-of-CICA-Ministers-of-Foreign-Affairs.html?t=News|url-status=live| qaralǵan sáne = 2021-jıl 13-oktyabr |website=www.eco.int| arxivsáne = 2021-jıl 28-oktyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20211028171039/https://www.eco.int/news/88704-Participation-of-ECO-Secretary-General-at-the-6th-meeting-of-CICA-Ministers-of-Foreign-Affairs.html%3Ft%3DNews}}</ref>. == Shańaraǵı == Atası Kemel Toqaevich Toqaev (1923–1986), Ekinshi dúnjayalıq urıs qatnasıwshısı, belgili qazaq jazıwshısı, [[Qazaq SSR]] Joqarı Keńesi Prezidiumı hám [[Qazaqstan Jazıwshılar awqamı]] aǵzası bolǵan.<ref>{{Статья|заглавие=Токаев Касымжомарт Кемелевич|год=1999|ответственный=Под общ. ред. Прибыловского В.|язык=ru|издание=Руководители государств на территории бывшего СССР|издательство=Панорама|тип=биографический справочник|месяц=5|страницы=63}}</ref> Anası Turar Shabarbayeva (1931–2000), Almatı shet tilleri pedagogikalıq institutında islegen. Toqaev Úlken Juz Jalayır qáwimininiń Kúshik urıwınan.<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.unog.ch/80256EE600583A0B/(httpPages)/747572BE619A22EA80256EF700760AF6?OpenDocument |sarlavha=Официальный сайт Европейского Отделения ООН в Женеве |qaralgan sana=2013-01-25 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130116204654/http://www.unog.ch/80256EE600583A0B/(httpPages)/747572BE619A22EA80256EF700760AF6?OpenDocument |arxivsana=2013-01-16}}</ref><ref>Качалов С. [https://www.neweurasia.info/archive/2001/top5/03_15_158.htm Мартовские встряски. Токаев бежит в Москву?] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230407043211/https://www.neweurasia.info/archive/2001/top5/03_15_158.htm |date=2023-04-07 }} // IAC Eurasia, 15.03.2001</ref><ref>[https://sputniknews.kz/infographics/20190320/9633946/qasym-jomart-toqaev-qyzyqty-derekter.html Қасым-Жомарт Тоқаев туралы қызықты деректер: руы, отбасы, еңбек жолы, білімі, лауазымдары]</ref>. Ajrasqan. Burınǵı zayıbı Nadejda Davidovna Toqayeva (1957-jılı tuwılǵan), Rossiya puqarası.<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.akorda.kz/ru/republic_of_kazakhstan/president |sarlavha=ПРЕЗИДЕНТ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН |qaralgan sana=2019-03-29 |arxivsana=2019-03-29 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190329063023/http://www.akorda.kz/ru/republic_of_kazakhstan/president}}</ref><ref name="svoboda">{{Veb manbasi |url=https://www.svoboda.org/a/mister-kemel-kak-semya-tokayeva-svyazana-s-rossiyej/31651217.html |sarlavha=Мистер Кемел. Как семья Токаева связана с Россией |qaralgan sana=2022-01-15 |arxivsana=2022-01-14 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220114235839/https://www.svoboda.org/a/mister-kemel-kak-semya-tokayeva-svyazana-s-rossiyej/31651217.html}}</ref>. Ulı: Timur Qasımjomartovich Toqaev (1984-jılı tuwılǵan, keyin familiyasın Kemelge ózgertken).<ref>{{Veb manbasi |url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/chto-izvestno-o-seme-prezidenta-tokaeva-365531/ |sarlavha=Что известно о семье Президента Токаева: 20 марта 2019, Tengrinews |qaralgan sana=2019-03-24 |arxivsana=2019-03-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190321141516/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/chto-izvestno-o-seme-prezidenta-tokaeva-365531/}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://kapital.kz/dossier/tokaev-kasym-zhomart/ |sarlavha=Токаев Касым-Жомарт Кемелевич |qaralgan sana=2019-03-24 |arxivsana=2019-03-24 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190324133801/https://kapital.kz/dossier/tokaev-kasym-zhomart/}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.nur.kz/politics/kazakhstan/1830100-stalo-izvestno-kakuu-familiu-nosit-syn-tokaeva/ |sarlavha=Стало известно, какую фамилию носит сын Токаева {{!}} NUR.KZ |qaralgan sana=2022-01-15 |arxivsana=2022-01-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220116012306/https://www.nur.kz/politics/kazakhstan/1830100-stalo-izvestno-kakuu-familiu-nosit-syn-tokaeva/}}</ref> Leman kolledjin ([[Jeneva]], [[Shveycariya]]), Webster universitetin (B[[Ellevue|ellevue]], Shveycariya) hám Rossiya Sırtqı isler ministrligi Diplomatiyalıq akademiyasın tamamlaǵan.<ref name="svoboda2">{{Veb manbasi |url=https://www.svoboda.org/a/mister-kemel-kak-semya-tokayeva-svyazana-s-rossiyej/31651217.html |sarlavha=Мистер Кемел. Как семья Токаева связана с Россией |qaralgan sana=2022-01-15 |arxivsana=2022-01-14 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220114235839/https://www.svoboda.org/a/mister-kemel-kak-semya-tokayeva-svyazana-s-rossiyej/31651217.html}}</ref> 2009-jılı Sırtqı isler ministrligi akademiyasında «Qazaqstan Respublikasınıń Batısqa baylanıslı strategiyası» temasında kandidatlıq dissertaciyasın qorǵaǵan. Siyasiy ilimler kandidatı. Ol biznes penen shuǵıllanadı hám [[Neft|neft]] tarawında úlken isbilermen. Atası Kemel Toqaev atındaǵı qayırqomlıq qorına da basshılıq etedi.<ref>{{Veb manbasi |url=http://kemeltokayev.kz/ru/pravlenie |sarlavha=Официальный сайт Благотворительного фонда имени Кемеля Токаева |qaralgan sana=2019-06-19 |arxivsana=2019-10-03 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20191003181546/http://kemeltokayev.kz/ru/pravlenie}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-tokayev-as-a-second-president-of-kazakhstan-opinions/29832872.html |sarlavha=Эксперты: «Назарбаев будет знать даже то, о чём Токаев думает» |qaralgan sana=2019-03-24 |arxivsana=2019-03-24 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190324135053/https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-tokayev-as-a-second-president-of-kazakhstan-opinions/29832872.html}}</ref> [[Shveycariya]]nıń Public Eye shólkemi maǵlıwmatlarına qaraǵanda, 2010-jıllarda Toqaevtiń ulı Timur neft hám metallar óndiriwi tarawında bizneske iye bolǵan. 2021-jıl dekabrinde Aleksey Navalniydiń komandası Rossiya kóshpes múlk reestrinde izertlew ótkizgende, Toqaevtiń tuwısqanlarınıń Rossiyadaǵı múlkleri haqqındaǵı maǵlıwmatlar óshirilgenin anıqlaǵan. == Derekler == {{Derekler}} {{ǴMDA mámleket basshıları}} [[Kategoriya:Qazaqstan]] [[Kategoriya:Prezidentler]] [[Kategoriya:Siyasatshılar]] [[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları]] 0n7fpbddfwi18hrh5iz9a1j9twgl1ml 0 47845 266479 266433 2026-08-26T13:51:24Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 «[[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları|Ámeldegi mámleket basshıları]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen) 266479 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|atı=Imamali Raxman|súwret=Emomali Rahmon (2017-02-27).jpg|uzınlıq=220px|bayraq=Flag of the President of Tajikistan.svg|lawazımı=Tájikstan Prezidenti|wákillik baslanıwı=[[1994-jıl]] [[6-noyabr]]|premyer=[[Jamshed Karimov]]<br>[[Yahyo Azimov]]<br/>[[Oqil Oqilov]]<br/>[[Qohir Rasulzoda]]|aldınǵı isker=[[Akbarsha Iskenderov]](v.b.)<br/>[[Raxman Nabiyev]]|bayraq_2=Emblem of Tajikistan.svg|tuwılǵan sánesi=05.10.1952|tuwılǵan jeri=Kulab wálayatı, [[Tájikstan SSR]], [[SSSR]]|partiyası=Tájikstan Xalıq demokratiyalıq partiyası|hayalı=Azizmo Asadullaeva|balaları='''ulı''':Rustem Imamali|anası=Maryam Sharipova|ákesi=Sharif Raxmanov|dini=[[Islam]], Sunniylik|qolı=Emomali Rahmon's signature.png}} '''Imamali Raxman''' ({{lang-tg|Эмомалӣ Раҳмон}}, 2007-jıl 21-martqa deyin Imamali Sharipovich Raxmanov, {{lang-tg|Эмомалӣ Шарифович Раҳмонов}}. 1952-jıl 5-oktyabrde tuwılǵan) — [[Tájikstan]]lı siyasatshı, 1992—1994-jıllarda Tájikstan Joqarı Keńesi baslıǵı, 1994-jıldan baslap Tájikstan Respublikası Prezidenti.<ref>[http://www.president.tj/ Rasmiy sayti]</ref> . [[2015-jıl]] [[25-dekabr]]de «Tınıshlıq tiykarshısı» ataǵı berilgen. == Derekler == {{Derekler}} {{ǴMDA mámleket basshıları}} [[Kategoriya:Prezidentler]] [[Kategoriya:Siyasatshılar]] [[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları]] 9nd8hxbyor8t2bxbs6lorcdmeb28g2b 0 47873 266472 266440 2026-08-26T13:23:54Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 «[[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları|Ámeldegi mámleket basshıları]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen) 266472 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|qaraqalpaqsha atı=Aleksandr Grigoryevich Lukashenko|negizgi atı={{lang-be|Alyaksandr Rıgoravıch Lukashenka}}|súwret=Alexander Lukashenko at the Supreme Eurasian Economic Council meeting in 2024 (cropped 2).jpg|súwret atı=Lukashenko, 2024-jıl|bayraq= Flag of the President of Belarus.svg|bayraq2=Flag of Belarus.svg|lawazımı=Belarus Prezidenti|wákillik baslanıwı=[[1994-jıl]] [[20-iyul]] 2020-jılǵı Belarustaǵı prezident saylawınan berli ayırım mámleketler Lukashenkonı Belarustıń tolıq huqıqlı prezidenti dep tán almaydı.|premyer=[[Mikhail Nikolayevich Chigir|Mikhail Chigir]] * [[Sergey Stepanovich Ling|Sergey Ling]] * [[Vladimir Vasilyevich Yermoshin|Vladimir Yermoshin]] * [[Gennadiy Vasilyevich Novitskiy|Gennadiy Novitskiy]] * [[Sergey Sergeyevich Sidorskiy|Sergey Sidorskiy]] * [[Mikhail Vladimirovich Myasnikovich|Mikhail Myasnikovich]] * [[Andrey Vladimirovich Kobyakov|Andrey Kobyakov]] * [[Sergey Nikolayevich Rumas|Sergey Rumas]] * [[Roman Aleksandrovich Golovchenko|Roman Golovchenko]]|aldınǵı isker=''Lawazım dúzildi, Belarus Joqarı Keńesi baslıǵı sıpatında'' [[Mechislav Ivanovich Grib|Mechislav Grib]]|bayraq_2=Flag of Belarus.svg|bayraq2_2=Emblem of Belarus.svg|lawazımı_2=Belarus Xalıq Assambleyasınıń baslıǵı|lawazımǵa kirisiw sánesi_2=[[2024-jıl]] [[24-aprel]]|bayraq_3=Flag of Belarus.svg|bayraq2_3=Flag of Russia.svg|lawazımı_3=Awqamlas Mámleket Joqarı Mámleketlik Keńesiniń baslıǵı|lawazımǵa kirisiw sánesi_3=[[2000-jıl]] [[26-yanvar]]|bayraq_4=Flag of Belarus (1918, 1991-1995).svg|bayraq2_4=Coat of Arms of Belarus (1991).svg|lawazımı_4=Belarus Joqarǵı Keńesi 12-shaqırıǵınıń deputatı|lawazımǵa kirisiw sánesi_4=1990-jıl 15-may|lawazımnan ketiw sánesi_4=1994-jıl 20-iyul|tuwılǵan sánesi=30.08.1954|tuwılǵan jeri=[[Vitebsk wálayatı]], [[Belarus SSR]], [[SSSR]]|partiya=|partiyası=[[Partiyasız]] (1991–)<br>[[Белая Русь]] (2007–)<br>Demokratiya ushın Kommunistler (1991–1992)<br>[[Sovet Awqamı Kommunistlik Partiyası]] (1979–1991)|ómirlik joldası=Galina Rodionovna Lukashenko|balaları={{hlist |[[Viktor Aleksandrovich Lukashenko | Viktor]]|[[Dmitriy Aleksandrovich Lukashenko| Dmitriy]] |[[Nikolay Aleksandrovich Lukashenko| Nikolay]]| }}|anası=Ekaterina Lukashenko|dini=[[ateizm]]|sayt={{URL|https://president.gov.by/be}}}} '''Aleksandr Grigoryevich Lukashenko''' (belarussha: Alyaksandr Rıgoravıch Lukashenka; 1954-jıl 30-avgust, Vitebsk wálayatı) — belarus siyasatshısı, 1994-jıldan berli xızmettegi Belarus tariyxındaǵı birinshi hám jalǵız prezident, usılayınsha házirgi Evropada hákimiyatta eń uzaq otırǵan mámleket baslıǵı. Siyasiy karyerasına deyin Lukashenko sovxozǵa basshılıq etken, SSSR Shegara áskerleri menen Sovet armiyasında xızmet etken. 1990-jılı ol Belarus SSR Joqarı Keńesine deputat bolıp saylandı. SSSR ıdıraǵannan keyin ol Belarus Joqarı Keńesi waqtınsha Korrupsiyaǵa qarsı komitetiniń baslıǵı boldı. Jańa Konstitutsiya qabıllanǵannan keyin 1994-jılı ótkerilgen mámlekettiń birinshi prezident saylawında Lukashenko jeńiske eristi. Ekonomikalıq shok terapiyasına qarsı shıǵıp, tiykarǵı óndiris-kárxanaların mámleketlik menshik etip qaldırǵan Lukashenko Belarustı postsovetlik mákan-jaydaǵı basqa mámleketlerde bolǵanday awır recessiyadan saqlap qaldı. Sovetlik ideologiyaǵa jaqın siyasattı ustanǵan Lukashenko 1995-jılǵı tartıslı referendumnıń nátiyjesinde rus tilin saqlap qaldı hám mámleketlik belgilerge sovetlik simvolikanı qaytardı. Tap sol referendum járdemi menen Lukashenko jańa wákilliklerge iye boldı: ol endi Joqarı Keńesti qálegen waqıtta tarata alatuǵın boldı. 1996-jılǵı referendum nátiyjesinde ońıń hákimiyatı jáne de bеkkemlendi. Sol waqıttan berli Lukashenkonıń basqarıwı avtoritar bolıp keldi hám ózi «Evropanıń sońǵı diktatorı» atandı. Xalıqaralıq baqlawshılar Belarustaǵı saylawlardı (Lukashenkonıń birinshi jeńisin esapqa almaǵanda) ádil hám erkin dep tán almadı. Húkimet qarsılaslarǵa qısım kórsetedi, ǵalaba xabar qurallarınıń erkinligin shekleydi. Nátiyjede birneshe batıs húkimetleri Lukashenko hám basqa da belaruslıq shınovniklerge sanksiya engizdi. 2020-jılǵı saylawdaǵı Lukashenkonıń jeńisi tartıslı bolıp shıqtı hám nátiyjede 2020—2021-jılları el tariyxındaǵı eń úlken narazılıq akciyaları bolıp ótti. Usılayınsha Ullı Britaniya, Amerika Qurama Shtatları hám Evropa Awqamı Lukashenkonı eldiń prezidenti sıpatında tán almaytuǵın boldı. Batıs áleminen ajıralıwı sebepli Belarus Rossiyaǵa gárezli mámleketke aylandı. Bul qubılıs Vladimir Putin hákimiyatınıń bеkkemleniwi menen jáne de kúsheydi. Lukashenko, bunnan tısqarı, Belarus hám Rossiya arasındaǵı Awqamlas mámleket dúziliwine úlken úles qostı; bul awqam arqalı belaruslar hám rossiyalılar eki el arasında erkin háreketlene alatuǵın boldı. == Derekler == {{Derekler}} {{ǴMDA mámleket basshıları}} [[Kategoriya:Prezidentler]] [[Kategoriya:Siyasatshılar]] [[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları]] dz95ngr8g9h35ejd336oowlcm5mhuti 266473 266472 2026-08-26T13:26:59Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 266473 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|qaraqalpaqsha atı=Aleksandr Grigoryevich Lukashenko|negizgi atı={{lang-be|Alyaksandr Rıgoravıch Lukashenka}}|súwret=Alexander Lukashenko at the Supreme Eurasian Economic Council meeting in 2024 (cropped 2).jpg|súwret atı=Lukashenko, 2024-jıl|bayraq= Flag of the President of Belarus.svg|bayraq2=Flag of Belarus.svg|lawazımı=Belarus Prezidenti|wákillik baslanıwı=[[1994-jıl]] [[20-iyul]] 2020-jılǵı Belarustaǵı prezident saylawınan berli ayırım mámleketler Lukashenkonı Belarustıń tolıq huqıqlı prezidenti dep tán almaydı.|premyer=[[Mikhail Nikolayevich Chigir|Mikhail Chigir]] * [[Sergey Stepanovich Ling|Sergey Ling]] * [[Vladimir Vasilyevich Yermoshin|Vladimir Yermoshin]] * [[Gennadiy Vasilyevich Novitskiy|Gennadiy Novitskiy]] * [[Sergey Sergeyevich Sidorskiy|Sergey Sidorskiy]] * [[Mikhail Vladimirovich Myasnikovich|Mikhail Myasnikovich]] * [[Andrey Vladimirovich Kobyakov|Andrey Kobyakov]] * [[Sergey Nikolayevich Rumas|Sergey Rumas]] * [[Roman Aleksandrovich Golovchenko|Roman Golovchenko]]|aldınǵı isker=''Lawazım dúzildi, Belarus Joqarı Keńesi baslıǵı sıpatında'' [[Mechislav Ivanovich Grib|Mechislav Grib]]|bayraq_2=Flag of Belarus.svg|bayraq2_2=Emblem of Belarus.svg|lawazımı_2=Belarus Xalıq Assambleyasınıń baslıǵı|lawazımǵa kirisiw sánesi_2=[[2024-jıl]] [[24-aprel]]|bayraq_3=Flag of Belarus.svg|bayraq2_3=Flag of Russia.svg|lawazımı_3=Awqamlas Mámleket Joqarı Mámleketlik Keńesiniń baslıǵı|lawazımǵa kirisiw sánesi_3=[[2000-jıl]] [[26-yanvar]]|bayraq_4=Flag of Belarus (1918, 1991-1995).svg|bayraq2_4=Coat of Arms of Belarus (1991).svg|lawazımı_4=Belarus Joqarǵı Keńesi 12-shaqırıǵınıń deputatı|lawazımǵa kirisiw sánesi_4=1990-jıl 15-may|lawazımnan ketiw sánesi_4=1994-jıl 20-iyul|tuwılǵan sánesi=30.08.1954|tuwılǵan jeri=[[Vitebsk wálayatı]], [[Belarus SSR]], [[SSSR]]|partiya=|partiyası=[[Partiyasız]] (1991–)<br>[[Белая Русь]] (2007–)<br>Demokratiya ushın Kommunistler (1991–1992)<br>[[Sovet Awqamı Kommunistlik Partiyası]] (1979–1991)|ómirlik joldası=Galina Rodionovna Lukashenko|balaları={{hlist |[[Viktor Aleksandrovich Lukashenko | Viktor]]|[[Dmitriy Aleksandrovich Lukashenko| Dmitriy]] |[[Nikolay Aleksandrovich Lukashenko| Nikolay]]| }}|anası=Ekaterina Lukashenko|dini=[[ateizm]]|sayt={{URL|https://president.gov.by/be}}}} '''Aleksandr Grigoryevich Lukashenko''' ([[Belorus tili|belarussha]]: Alyaksandr Rıgoravıch Lukashenka; 1954-jıl 30-avgust, [[Vitebsk wálayatı]]) — belarus siyasatshısı, 1994-jıldan berli xızmettegi [[Belorussiya|Belarus]] tariyxındaǵı birinshi hám jalǵız prezident, usılayınsha házirgi [[Evropa]]da hákimiyatta eń uzaq otırǵan mámleket baslıǵı. Siyasiy karyerasına deyin Lukashenko sovxozǵa basshılıq etken, SSSR Shegara áskerleri menen Sovet armiyasında xızmet etken. 1990-jılı ol Belarus SSR Joqarı Keńesine deputat bolıp saylandı. SSSR ıdıraǵannan keyin ol Belarus Joqarı Keńesi waqtınsha Korrupsiyaǵa qarsı komitetiniń baslıǵı boldı. Jańa Konstitutsiya qabıllanǵannan keyin 1994-jılı ótkerilgen mámlekettiń birinshi prezident saylawında Lukashenko jeńiske eristi. Ekonomikalıq shok terapiyasına qarsı shıǵıp, tiykarǵı óndiris-kárxanaların mámleketlik menshik etip qaldırǵan Lukashenko Belarustı postsovetlik mákan-jaydaǵı basqa mámleketlerde bolǵanday awır recessiyadan saqlap qaldı. Sovetlik ideologiyaǵa jaqın siyasattı ustanǵan Lukashenko 1995-jılǵı tartıslı referendumnıń nátiyjesinde rus tilin saqlap qaldı hám mámleketlik belgilerge sovetlik simvolikanı qaytardı. Tap sol referendum járdemi menen Lukashenko jańa wákilliklerge iye boldı: ol endi Joqarı Keńesti qálegen waqıtta tarata alatuǵın boldı. 1996-jılǵı referendum nátiyjesinde ońıń hákimiyatı jáne de bеkkemlendi. Sol waqıttan berli Lukashenkonıń basqarıwı avtoritar bolıp keldi hám ózi «Evropanıń sońǵı diktatorı» atandı. Xalıqaralıq baqlawshılar Belarustaǵı saylawlardı (Lukashenkonıń birinshi jeńisin esapqa almaǵanda) ádil hám erkin dep tán almadı. Húkimet qarsılaslarǵa qısım kórsetedi, ǵalaba xabar qurallarınıń erkinligin shekleydi. Nátiyjede birneshe batıs húkimetleri Lukashenko hám basqa da belaruslıq shınovniklerge sanksiya engizdi. [[2020|2020-jıl]]ǵı saylawdaǵı Lukashenkonıń jeńisi tartıslı bolıp shıqtı hám nátiyjede 2020—2021-jılları el tariyxındaǵı eń úlken narazılıq akciyaları bolıp ótti. Usılayınsha [[Ullı Britaniya]], [[Amerika Qurama Shtatları]] hám [[Evropa Awqamı]] Lukashenkonı eldiń prezidenti sıpatında tán almaytuǵın boldı. Batıs áleminen ajıralıwı sebepli Belarus [[Rossiya]]ǵa gárezli mámleketke aylandı. Bul qubılıs [[Vladimir Putin]] hákimiyatınıń bеkkemleniwi menen jáne de kúsheydi. Lukashenko, bunnan tısqarı, Belarus hám Rossiya arasındaǵı Awqamlas mámleket dúziliwine úlken úles qostı; bul awqam arqalı belaruslar hám rossiyalılar eki el arasında erkin háreketlene alatuǵın boldı. == Derekler == {{Derekler}} {{ǴMDA mámleket basshıları}} [[Kategoriya:Prezidentler]] [[Kategoriya:Siyasatshılar]] [[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları]] 8jf41uw3v4garo23eaj5nm14qpftgjf 266474 266473 2026-08-26T13:28:32Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 266474 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|qaraqalpaqsha atı=Aleksandr Grigoryevich Lukashenko|negizgi atı={{lang-be|Alyaksandr Rıgoravıch Lukashenka}}|súwret=Alexander Lukashenko at the Supreme Eurasian Economic Council meeting in 2024 (cropped 2).jpg|súwret atı=Lukashenko, 2024-jıl|bayraq= Flag of the President of Belarus.svg|bayraq2=Flag of Belarus.svg|lawazımı=Belarus Prezidenti|wákillik baslanıwı=[[1994-jıl]] [[20-iyul]] 2020-jılǵı Belarustaǵı prezident saylawınan berli ayırım mámleketler Lukashenkonı Belarustıń tolıq huqıqlı prezidenti dep tán almaydı.|premyer=[[Mikhail Nikolayevich Chigir|Mikhail Chigir]] * [[Sergey Stepanovich Ling|Sergey Ling]] * [[Vladimir Vasilyevich Yermoshin|Vladimir Yermoshin]] * [[Gennadiy Vasilyevich Novitskiy|Gennadiy Novitskiy]] * [[Sergey Sergeyevich Sidorskiy|Sergey Sidorskiy]] * [[Mikhail Vladimirovich Myasnikovich|Mikhail Myasnikovich]] * [[Andrey Vladimirovich Kobyakov|Andrey Kobyakov]] * [[Sergey Nikolayevich Rumas|Sergey Rumas]] * [[Roman Aleksandrovich Golovchenko|Roman Golovchenko]]|aldınǵı isker=''Lawazım dúzildi, Belarus Joqarı Keńesi baslıǵı sıpatında'' [[Mechislav Ivanovich Grib|Mechislav Grib]]|bayraq_2=Flag of Belarus.svg|bayraq2_2=Emblem of Belarus.svg|lawazımı_2=Belarus Xalıq Assambleyasınıń baslıǵı|lawazımǵa kirisiw sánesi_2=[[2024-jıl]] [[24-aprel]]|bayraq_3=Flag of Belarus.svg|bayraq2_3=Flag of Russia.svg|lawazımı_3=Awqamlas Mámleket Joqarı Mámleketlik Keńesiniń baslıǵı|lawazımǵa kirisiw sánesi_3=[[2000-jıl]] [[26-yanvar]]|bayraq_4=Flag of Belarus (1918, 1991-1995).svg|bayraq2_4=Coat of Arms of Belarus (1991).svg|lawazımı_4=Belarus Joqarǵı Keńesi 12-shaqırıǵınıń deputatı|lawazımǵa kirisiw sánesi_4=1990-jıl 15-may|lawazımnan ketiw sánesi_4=1994-jıl 20-iyul|tuwılǵan sánesi=30.08.1954|tuwılǵan jeri=[[Vitebsk wálayatı]], [[Belarus SSR]], [[SSSR]]|partiya=|partiyası=[[Partiyasız]] (1991–)<br>[[Белая Русь]] (2007–)<br>Demokratiya ushın Kommunistler (1991–1992)<br>[[Sovet Awqamı Kommunistlik Partiyası]] (1979–1991)|ómirlik joldası=Galina Rodionovna Lukashenko|balaları={{hlist |[[Viktor Aleksandrovich Lukashenko | Viktor]]|[[Dmitriy Aleksandrovich Lukashenko| Dmitriy]] |[[Nikolay Aleksandrovich Lukashenko| Nikolay]]| }}|anası=Ekaterina Lukashenko|dini=[[ateizm]]|sayt={{URL|https://president.gov.by/be}}}} '''Aleksandr Grigoryevich Lukashenko''' ([[Belorus tili|belarussha]]: Alyaksandr Rıgoravıch Lukashenka; 1954-jıl [[30-avgust]], [[Vitebsk wálayatı]]) — belarus siyasatshısı, 1994-jıldan berli xızmettegi [[Belorussiya|Belarus]] tariyxındaǵı birinshi hám jalǵız prezident, usılayınsha házirgi [[Evropa]]da hákimiyatta eń uzaq otırǵan mámleket baslıǵı. Siyasiy karyerasına deyin Lukashenko sovxozǵa basshılıq etken, [[Sovet Socialistlik Respublikalar Awqamı|SSSR]] Shegara áskerleri menen Sovet armiyasında xızmet etken. 1990-jılı ol Belarus SSR Joqarı Keńesine deputat bolıp saylandı. SSSR ıdıraǵannan keyin ol Belarus Joqarı Keńesi waqtınsha Korrupsiyaǵa qarsı komitetiniń baslıǵı boldı. Jańa Konstitutsiya qabıllanǵannan keyin 1994-jılı ótkerilgen mámlekettiń birinshi prezident saylawında Lukashenko jeńiske eristi. Ekonomikalıq shok terapiyasına qarsı shıǵıp, tiykarǵı óndiris-kárxanaların mámleketlik menshik etip qaldırǵan Lukashenko Belarustı postsovetlik mákan-jaydaǵı basqa mámleketlerde bolǵanday awır recessiyadan saqlap qaldı. Sovetlik ideologiyaǵa jaqın siyasattı ustanǵan Lukashenko [[1995|1995-jıl]]ǵı tartıslı referendumnıń nátiyjesinde rus tilin saqlap qaldı hám mámleketlik belgilerge sovetlik simvolikanı qaytardı. Tap sol referendum járdemi menen Lukashenko jańa wákilliklerge iye boldı: ol endi Joqarı Keńesti qálegen waqıtta tarata alatuǵın boldı. 1996-jılǵı referendum nátiyjesinde ońıń hákimiyatı jáne de bеkkemlendi. Sol waqıttan berli Lukashenkonıń basqarıwı avtoritar bolıp keldi hám ózi «Evropanıń sońǵı diktatorı» atandı. Xalıqaralıq baqlawshılar Belarustaǵı saylawlardı (Lukashenkonıń birinshi jeńisin esapqa almaǵanda) ádil hám erkin dep tán almadı. Húkimet qarsılaslarǵa qısım kórsetedi, ǵalaba xabar qurallarınıń erkinligin shekleydi. Nátiyjede birneshe batıs húkimetleri Lukashenko hám basqa da belaruslıq shınovniklerge sanksiya engizdi. [[2020|2020-jıl]]ǵı saylawdaǵı Lukashenkonıń jeńisi tartıslı bolıp shıqtı hám nátiyjede 2020—2021-jılları el tariyxındaǵı eń úlken narazılıq akciyaları bolıp ótti. Usılayınsha [[Ullı Britaniya]], [[Amerika Qurama Shtatları]] hám [[Evropa Awqamı]] Lukashenkonı eldiń prezidenti sıpatında tán almaytuǵın boldı. Batıs áleminen ajıralıwı sebepli Belarus [[Rossiya]]ǵa gárezli mámleketke aylandı. Bul qubılıs [[Vladimir Putin]] hákimiyatınıń bеkkemleniwi menen jáne de kúsheydi. Lukashenko, bunnan tısqarı, Belarus hám Rossiya arasındaǵı Awqamlas mámleket dúziliwine úlken úles qostı; bul awqam arqalı belaruslar hám rossiyalılar eki el arasında erkin háreketlene alatuǵın boldı. == Derekler == {{Derekler}} {{ǴMDA mámleket basshıları}} [[Kategoriya:Prezidentler]] [[Kategoriya:Siyasatshılar]] [[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları]] cpqclsqsdv37bi7f8jjkkeh4adwncr0 3 47942 266482 265981 2026-08-26T19:56:59Z Qədir 13061 Qədir atlı paydalanıwshı [[Paydalanıwshı talqılawı:Leon9219]] betin [[Paydalanıwshı talqılawı:M.Eşqin]] betine kóshirdi: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Leon9219|Leon9219]]" to "[[Special:CentralAuth/M.Eşqin|M.Eşqin]]" 265981 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 22:17, 2026-jıl 14-avgust (UTC) 04lq793djkj6mqk05ecok6mb68xxzrj 0 48020 266462 266448 2026-08-26T12:44:06Z Doniyor Yóldoshev 10298 266462 wikitext text/x-wiki '''Serdar Gurbanguliyevich Berdimuhamedov''' ({{lang-tk|Serdar Gurbangulyýewiç Berdimuhamedow}}) — Túrkmenstan mámleketlik hám siyasıy iskeri.Túrkmenstan Prezidenti, 2022-jıl 12-mart kúni bolıp ótken saylawda jeńip, 19-martda lawazımǵa kiristi.<ref>{{Web deregi|url=https://kun.uz/uz/news/2022/03/15/turkmanistondagi-prezidentlik-saylovida-serdar-berdimuhamedovning-galabasi-elon-qilindi|title=Túrkmenstandaǵı prezidentlik saylawda Serdar Berdimuhamedovtıń jeńisi járiyalandı|website=Kun.uz|date=2022-03-15|accessdate=2022-03-15|deadlink=no}}</ref>. Túrkmenstannıń ekinshi prezidenti [[Gurbanguli Berdimuhamedov]]tıń jalǵız ulı. == Sıylıqları== * «Túrkmenstan Watanının` qorǵawshısı» húrmetli ataǵı 2021-jıl<ref>{{Web deregi|url=https://daryo.uz/|bet=Gurbanguli Berdimuhamedov ulı Serdar Berdimuhamedovtı húrmetli ataq penen sıylıqladı.|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230124081305/https://daryo.uz/|sana=04.03.2021|qaralgan sana=24.01.2023|arxivsáne=2023-01-24}}</ref>. * «Túrkmenstan qaharmanı» ataǵı <ref>https://daryo.uz/2023/09/25/serdar-berdimuhamedov-turkmaniston-qahramoni-unvonini-oldi</ref>. == Derekler == {{Derekler}} kmbl3d9u1yhuyonskt55xnsctcqp0vc 266463 266462 2026-08-26T12:44:49Z Doniyor Yóldoshev 10298 266463 wikitext text/x-wiki '''Serdar Gurbanguliyevich Berdimuhamedov''' ({{lang-tk|Serdar Gurbangulyýewiç Berdimuhamedow}}) — Túrkmenstan mámleketlik hám siyasıy iskeri.Túrkmenstan Prezidenti, 2022-jıl 12-mart kúni bolıp ótken saylawda jeńip, 19-martda lawazımǵa kiristi<ref>{{Web deregi|url=https://kun.uz/uz/news/2022/03/15/turkmanistondagi-prezidentlik-saylovida-serdar-berdimuhamedovning-galabasi-elon-qilindi|title=Túrkmenstandaǵı prezidentlik saylawda Serdar Berdimuhamedovtıń jeńisi járiyalandı|website=Kun.uz|date=2022-03-15|accessdate=2022-03-15|deadlink=no}}</ref>. Túrkmenstannıń ekinshi prezidenti [[Gurbanguli Berdimuhamedov]]tıń jalǵız ulı. == Sıylıqları== * «Túrkmenstan Watanının` qorǵawshısı» húrmetli ataǵı 2021-jıl<ref>{{Web deregi|url=https://daryo.uz/|bet=Gurbanguli Berdimuhamedov ulı Serdar Berdimuhamedovtı húrmetli ataq penen sıylıqladı.|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230124081305/https://daryo.uz/|sana=04.03.2021|qaralgan sana=24.01.2023|arxivsáne=2023-01-24}}</ref>. * «Túrkmenstan qaharmanı» ataǵı<ref>https://daryo.uz/2023/09/25/serdar-berdimuhamedov-turkmaniston-qahramoni-unvonini-oldi</ref>. == Derekler == {{Derekler}} rwooqulkx250uxmj37r76nmpr5vuw2i 266464 266463 2026-08-26T13:17:28Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 266464 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|atı=Serdar Berdimuhamedov|súwret=Serdar Berdimuhamedov - 2018 (cropped).jpg|uzınlıq=200px|bayraq=Flag of the President of Turkmenistan.svg|bayraq uzınlıǵı=25px|gerb=Emblem of Turkmenistan.svg|gerb uzınlıǵı=25px|lawazımı=Túrkmenstan Prezidenti|wákillik baslanıwı=[[2022-jıl]] [[19-mart]]|aldınǵı isker=[[Gurbanguli Berdimuhamedov]]|lawazımı_2=Turkmenistan vice-premyeri|wákillik baslanıwı_2=[[2021-jıl]] [[11-fevral]]|wákillik tamamlanıwı_2=[[2022-jıl]] [[19-mart]]|prezident_2=Gurbanguli Berdimuhamedov|tuwılǵandaǵı atı=Serdar Kurbankuliyevich<ref>Turkmeniston ǵárezsizlikge eriskennen keyin, ákesiniń atı túrkmen tilindegi sóylew normalarına kóre “Gurbangulyevich” dep oʻzgertilgen.</ref> Berdimuhamedov|tuwılǵan sánesi=22.09.1981|tuwılǵan jeri=[[Ashxabad]], [[Túrkmenistan SSR]], [[SSSR]]|puqaralıǵı={{TKM}}|balaları=4|jasaw ornı=[[Ashxabad]]|bilim alǵan jeri=|ilimiy ataǵı=texnika pánleri doktorı|mag'lıwmatı=S. A. Niyazov atındaǵı Túrkmenistan awıl xojalıgı universiteti]]<br />Rossiya TIV Diplomatiya akademiyası<br />Geneva Centre for Security Policy|sıylıqları={{Maxtumqulı Firogʻiy medalı}} {{Túrkmenistanda xızmet kórsetken iytbaǵar}} {{Doslıq ordeni (Rossiya)}}}} '''Serdar Gurbanguliyevich Berdimuhamedov''' ({{lang-tk|Serdar Gurbangulyýewiç Berdimuhamedow}}) — Túrkmenstan mámleketlik hám siyasıy iskeri.Túrkmenstan Prezidenti, 2022-jıl 12-mart kúni bolıp ótken saylawda jeńip, 19-martda lawazımǵa kiristi<ref>{{Web deregi|url=https://kun.uz/uz/news/2022/03/15/turkmanistondagi-prezidentlik-saylovida-serdar-berdimuhamedovning-galabasi-elon-qilindi|title=Túrkmenstandaǵı prezidentlik saylawda Serdar Berdimuhamedovtıń jeńisi járiyalandı|website=Kun.uz|date=2022-03-15|accessdate=2022-03-15|deadlink=no}}</ref>. Túrkmenstannıń ekinshi prezidenti [[Gurbanguli Berdimuhamedov]]tıń jalǵız ulı. == Sıylıqları== * «Túrkmenstan Watanının` qorǵawshısı» húrmetli ataǵı 2021-jıl<ref>{{Web deregi|url=https://daryo.uz/|bet=Gurbanguli Berdimuhamedov ulı Serdar Berdimuhamedovtı húrmetli ataq penen sıylıqladı.|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230124081305/https://daryo.uz/|sana=04.03.2021|qaralgan sana=24.01.2023|arxivsáne=2023-01-24}}</ref>. * «Túrkmenstan qaharmanı» ataǵı<ref>https://daryo.uz/2023/09/25/serdar-berdimuhamedov-turkmaniston-qahramoni-unvonini-oldi</ref>. == Derekler == {{Derekler}} 0sm28xhfs3rcvmzgb5747syhud68a76 266465 266464 2026-08-26T13:20:08Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 266465 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|atı=Serdar Berdimuhamedov|súwret=Serdar Berdimuhamedov - 2018 (cropped).jpg|uzınlıq=200px|bayraq=Flag of the President of Turkmenistan.svg|bayraq uzınlıǵı=25px|gerb=Emblem of Turkmenistan.svg|gerb uzınlıǵı=25px|lawazımı=Túrkmenstan Prezidenti|wákillik baslanıwı=[[2022-jıl]] [[19-mart]]|aldınǵı isker=[[Gurbanguli Berdimuhamedov]]|lawazımı_2=Turkmenstan vice-premyeri|wákillik baslanıwı_2=[[2021-jıl]] [[11-fevral]]|wákillik tamamlanıwı_2=[[2022-jıl]] [[19-mart]]|prezident_2=Gurbanguli Berdimuhamedov|tuwılǵandaǵı atı=Serdar Kurbankuliyevich<ref>Turkmenstan ǵárezsizlikge eriskennen keyin, ákesiniń atı túrkmen tilindegi sóylew normalarına kóre «Gurbangulyevich d»ep oʻzgertilgen.</ref> Berdimuhamedov|tuwılǵan sánesi=22.09.1981|tuwılǵan jeri=[[Ashxabad]], [[Túrkmenistan SSR]], [[SSSR]]|puqaralıǵı={{TKM}}|balaları=4|jasaw ornı=[[Ashxabad]]|bilim alǵan jeri=|ilimiy ataǵı=texnika pánleri doktorı|mag'lıwmatı=S. A. Niyazov atındaǵı Túrkmenstan awıl xojalıgı universiteti]]<br />Rossiya TIV Diplomatiya akademiyası<br />Geneva Centre for Security Policy|sıylıqları={{Maxtumqulı Firogʻiy medalı}} {{Túrkmenstanda xızmet kórsetken iytbaǵar}} {{Doslıq ordeni (Rossiya)}}}} '''Serdar Gurbanguliyevich Berdimuhamedov''' ({{lang-tk|Serdar Gurbangulyýewiç Berdimuhamedow}}) — Túrkmenstan mámleketlik hám siyasıy iskeri.Túrkmenstan Prezidenti, 2022-jıl 12-mart kúni bolıp ótken saylawda jeńip, 19-martda lawazımǵa kiristi<ref>{{Web deregi|url=https://kun.uz/uz/news/2022/03/15/turkmanistondagi-prezidentlik-saylovida-serdar-berdimuhamedovning-galabasi-elon-qilindi|title=Túrkmenstandaǵı prezidentlik saylawda Serdar Berdimuhamedovtıń jeńisi járiyalandı|website=Kun.uz|date=2022-03-15|accessdate=2022-03-15|deadlink=no}}</ref>. Túrkmenstannıń ekinshi prezidenti [[Gurbanguli Berdimuhamedov]]tıń jalǵız ulı. == Sıylıqları== * «Túrkmenstan Watanının` qorǵawshısı» húrmetli ataǵı 2021-jıl<ref>{{Web deregi|url=https://daryo.uz/|bet=Gurbanguli Berdimuhamedov ulı Serdar Berdimuhamedovtı húrmetli ataq penen sıylıqladı.|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230124081305/https://daryo.uz/|sana=04.03.2021|qaralgan sana=24.01.2023|arxivsáne=2023-01-24}}</ref>. * «Túrkmenstan qaharmanı» ataǵı<ref>https://daryo.uz/2023/09/25/serdar-berdimuhamedov-turkmaniston-qahramoni-unvonini-oldi</ref>. == Derekler == {{Derekler}} t7p9ebmkcl9ueukg5edxuj5woeb3ig5 266466 266465 2026-08-26T13:20:24Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 «[[Kategoriya:Prezidentler|Prezidentler]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen) 266466 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|atı=Serdar Berdimuhamedov|súwret=Serdar Berdimuhamedov - 2018 (cropped).jpg|uzınlıq=200px|bayraq=Flag of the President of Turkmenistan.svg|bayraq uzınlıǵı=25px|gerb=Emblem of Turkmenistan.svg|gerb uzınlıǵı=25px|lawazımı=Túrkmenstan Prezidenti|wákillik baslanıwı=[[2022-jıl]] [[19-mart]]|aldınǵı isker=[[Gurbanguli Berdimuhamedov]]|lawazımı_2=Turkmenstan vice-premyeri|wákillik baslanıwı_2=[[2021-jıl]] [[11-fevral]]|wákillik tamamlanıwı_2=[[2022-jıl]] [[19-mart]]|prezident_2=Gurbanguli Berdimuhamedov|tuwılǵandaǵı atı=Serdar Kurbankuliyevich<ref>Turkmenstan ǵárezsizlikge eriskennen keyin, ákesiniń atı túrkmen tilindegi sóylew normalarına kóre «Gurbangulyevich d»ep oʻzgertilgen.</ref> Berdimuhamedov|tuwılǵan sánesi=22.09.1981|tuwılǵan jeri=[[Ashxabad]], [[Túrkmenistan SSR]], [[SSSR]]|puqaralıǵı={{TKM}}|balaları=4|jasaw ornı=[[Ashxabad]]|bilim alǵan jeri=|ilimiy ataǵı=texnika pánleri doktorı|mag'lıwmatı=S. A. Niyazov atındaǵı Túrkmenstan awıl xojalıgı universiteti]]<br />Rossiya TIV Diplomatiya akademiyası<br />Geneva Centre for Security Policy|sıylıqları={{Maxtumqulı Firogʻiy medalı}} {{Túrkmenstanda xızmet kórsetken iytbaǵar}} {{Doslıq ordeni (Rossiya)}}}} '''Serdar Gurbanguliyevich Berdimuhamedov''' ({{lang-tk|Serdar Gurbangulyýewiç Berdimuhamedow}}) — Túrkmenstan mámleketlik hám siyasıy iskeri.Túrkmenstan Prezidenti, 2022-jıl 12-mart kúni bolıp ótken saylawda jeńip, 19-martda lawazımǵa kiristi<ref>{{Web deregi|url=https://kun.uz/uz/news/2022/03/15/turkmanistondagi-prezidentlik-saylovida-serdar-berdimuhamedovning-galabasi-elon-qilindi|title=Túrkmenstandaǵı prezidentlik saylawda Serdar Berdimuhamedovtıń jeńisi járiyalandı|website=Kun.uz|date=2022-03-15|accessdate=2022-03-15|deadlink=no}}</ref>. Túrkmenstannıń ekinshi prezidenti [[Gurbanguli Berdimuhamedov]]tıń jalǵız ulı. == Sıylıqları== * «Túrkmenstan Watanının` qorǵawshısı» húrmetli ataǵı 2021-jıl<ref>{{Web deregi|url=https://daryo.uz/|bet=Gurbanguli Berdimuhamedov ulı Serdar Berdimuhamedovtı húrmetli ataq penen sıylıqladı.|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230124081305/https://daryo.uz/|sana=04.03.2021|qaralgan sana=24.01.2023|arxivsáne=2023-01-24}}</ref>. * «Túrkmenstan qaharmanı» ataǵı<ref>https://daryo.uz/2023/09/25/serdar-berdimuhamedov-turkmaniston-qahramoni-unvonini-oldi</ref>. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Prezidentler]] e5bt1039xegyld6le5uojo1aqz1fabu 266467 266466 2026-08-26T13:20:41Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 «[[Kategoriya:Siyasatshılar|Siyasatshılar]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen) 266467 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|atı=Serdar Berdimuhamedov|súwret=Serdar Berdimuhamedov - 2018 (cropped).jpg|uzınlıq=200px|bayraq=Flag of the President of Turkmenistan.svg|bayraq uzınlıǵı=25px|gerb=Emblem of Turkmenistan.svg|gerb uzınlıǵı=25px|lawazımı=Túrkmenstan Prezidenti|wákillik baslanıwı=[[2022-jıl]] [[19-mart]]|aldınǵı isker=[[Gurbanguli Berdimuhamedov]]|lawazımı_2=Turkmenstan vice-premyeri|wákillik baslanıwı_2=[[2021-jıl]] [[11-fevral]]|wákillik tamamlanıwı_2=[[2022-jıl]] [[19-mart]]|prezident_2=Gurbanguli Berdimuhamedov|tuwılǵandaǵı atı=Serdar Kurbankuliyevich<ref>Turkmenstan ǵárezsizlikge eriskennen keyin, ákesiniń atı túrkmen tilindegi sóylew normalarına kóre «Gurbangulyevich d»ep oʻzgertilgen.</ref> Berdimuhamedov|tuwılǵan sánesi=22.09.1981|tuwılǵan jeri=[[Ashxabad]], [[Túrkmenistan SSR]], [[SSSR]]|puqaralıǵı={{TKM}}|balaları=4|jasaw ornı=[[Ashxabad]]|bilim alǵan jeri=|ilimiy ataǵı=texnika pánleri doktorı|mag'lıwmatı=S. A. Niyazov atındaǵı Túrkmenstan awıl xojalıgı universiteti]]<br />Rossiya TIV Diplomatiya akademiyası<br />Geneva Centre for Security Policy|sıylıqları={{Maxtumqulı Firogʻiy medalı}} {{Túrkmenstanda xızmet kórsetken iytbaǵar}} {{Doslıq ordeni (Rossiya)}}}} '''Serdar Gurbanguliyevich Berdimuhamedov''' ({{lang-tk|Serdar Gurbangulyýewiç Berdimuhamedow}}) — Túrkmenstan mámleketlik hám siyasıy iskeri.Túrkmenstan Prezidenti, 2022-jıl 12-mart kúni bolıp ótken saylawda jeńip, 19-martda lawazımǵa kiristi<ref>{{Web deregi|url=https://kun.uz/uz/news/2022/03/15/turkmanistondagi-prezidentlik-saylovida-serdar-berdimuhamedovning-galabasi-elon-qilindi|title=Túrkmenstandaǵı prezidentlik saylawda Serdar Berdimuhamedovtıń jeńisi járiyalandı|website=Kun.uz|date=2022-03-15|accessdate=2022-03-15|deadlink=no}}</ref>. Túrkmenstannıń ekinshi prezidenti [[Gurbanguli Berdimuhamedov]]tıń jalǵız ulı. == Sıylıqları== * «Túrkmenstan Watanının` qorǵawshısı» húrmetli ataǵı 2021-jıl<ref>{{Web deregi|url=https://daryo.uz/|bet=Gurbanguli Berdimuhamedov ulı Serdar Berdimuhamedovtı húrmetli ataq penen sıylıqladı.|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230124081305/https://daryo.uz/|sana=04.03.2021|qaralgan sana=24.01.2023|arxivsáne=2023-01-24}}</ref>. * «Túrkmenstan qaharmanı» ataǵı<ref>https://daryo.uz/2023/09/25/serdar-berdimuhamedov-turkmaniston-qahramoni-unvonini-oldi</ref>. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Prezidentler]] [[Kategoriya:Siyasatshılar]] gqk9fo7or7vbk09il7oaiom2kh0iatk 266468 266467 2026-08-26T13:21:04Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 «[[Kategoriya:Túrkmenstan|Túrkmenstan]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen) 266468 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|atı=Serdar Berdimuhamedov|súwret=Serdar Berdimuhamedov - 2018 (cropped).jpg|uzınlıq=200px|bayraq=Flag of the President of Turkmenistan.svg|bayraq uzınlıǵı=25px|gerb=Emblem of Turkmenistan.svg|gerb uzınlıǵı=25px|lawazımı=Túrkmenstan Prezidenti|wákillik baslanıwı=[[2022-jıl]] [[19-mart]]|aldınǵı isker=[[Gurbanguli Berdimuhamedov]]|lawazımı_2=Turkmenstan vice-premyeri|wákillik baslanıwı_2=[[2021-jıl]] [[11-fevral]]|wákillik tamamlanıwı_2=[[2022-jıl]] [[19-mart]]|prezident_2=Gurbanguli Berdimuhamedov|tuwılǵandaǵı atı=Serdar Kurbankuliyevich<ref>Turkmenstan ǵárezsizlikge eriskennen keyin, ákesiniń atı túrkmen tilindegi sóylew normalarına kóre «Gurbangulyevich d»ep oʻzgertilgen.</ref> Berdimuhamedov|tuwılǵan sánesi=22.09.1981|tuwılǵan jeri=[[Ashxabad]], [[Túrkmenistan SSR]], [[SSSR]]|puqaralıǵı={{TKM}}|balaları=4|jasaw ornı=[[Ashxabad]]|bilim alǵan jeri=|ilimiy ataǵı=texnika pánleri doktorı|mag'lıwmatı=S. A. Niyazov atındaǵı Túrkmenstan awıl xojalıgı universiteti]]<br />Rossiya TIV Diplomatiya akademiyası<br />Geneva Centre for Security Policy|sıylıqları={{Maxtumqulı Firogʻiy medalı}} {{Túrkmenstanda xızmet kórsetken iytbaǵar}} {{Doslıq ordeni (Rossiya)}}}} '''Serdar Gurbanguliyevich Berdimuhamedov''' ({{lang-tk|Serdar Gurbangulyýewiç Berdimuhamedow}}) — Túrkmenstan mámleketlik hám siyasıy iskeri.Túrkmenstan Prezidenti, 2022-jıl 12-mart kúni bolıp ótken saylawda jeńip, 19-martda lawazımǵa kiristi<ref>{{Web deregi|url=https://kun.uz/uz/news/2022/03/15/turkmanistondagi-prezidentlik-saylovida-serdar-berdimuhamedovning-galabasi-elon-qilindi|title=Túrkmenstandaǵı prezidentlik saylawda Serdar Berdimuhamedovtıń jeńisi járiyalandı|website=Kun.uz|date=2022-03-15|accessdate=2022-03-15|deadlink=no}}</ref>. Túrkmenstannıń ekinshi prezidenti [[Gurbanguli Berdimuhamedov]]tıń jalǵız ulı. == Sıylıqları== * «Túrkmenstan Watanının` qorǵawshısı» húrmetli ataǵı 2021-jıl<ref>{{Web deregi|url=https://daryo.uz/|bet=Gurbanguli Berdimuhamedov ulı Serdar Berdimuhamedovtı húrmetli ataq penen sıylıqladı.|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230124081305/https://daryo.uz/|sana=04.03.2021|qaralgan sana=24.01.2023|arxivsáne=2023-01-24}}</ref>. * «Túrkmenstan qaharmanı» ataǵı<ref>https://daryo.uz/2023/09/25/serdar-berdimuhamedov-turkmaniston-qahramoni-unvonini-oldi</ref>. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Prezidentler]] [[Kategoriya:Siyasatshılar]] [[Kategoriya:Túrkmenstan]] qpspqfzlj8jhvylat2ifr0n9zzazze7 266469 266468 2026-08-26T13:21:25Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 «[[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları|Ámeldegi mámleket basshıları]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen) 266469 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|atı=Serdar Berdimuhamedov|súwret=Serdar Berdimuhamedov - 2018 (cropped).jpg|uzınlıq=200px|bayraq=Flag of the President of Turkmenistan.svg|bayraq uzınlıǵı=25px|gerb=Emblem of Turkmenistan.svg|gerb uzınlıǵı=25px|lawazımı=Túrkmenstan Prezidenti|wákillik baslanıwı=[[2022-jıl]] [[19-mart]]|aldınǵı isker=[[Gurbanguli Berdimuhamedov]]|lawazımı_2=Turkmenstan vice-premyeri|wákillik baslanıwı_2=[[2021-jıl]] [[11-fevral]]|wákillik tamamlanıwı_2=[[2022-jıl]] [[19-mart]]|prezident_2=Gurbanguli Berdimuhamedov|tuwılǵandaǵı atı=Serdar Kurbankuliyevich<ref>Turkmenstan ǵárezsizlikge eriskennen keyin, ákesiniń atı túrkmen tilindegi sóylew normalarına kóre «Gurbangulyevich d»ep oʻzgertilgen.</ref> Berdimuhamedov|tuwılǵan sánesi=22.09.1981|tuwılǵan jeri=[[Ashxabad]], [[Túrkmenistan SSR]], [[SSSR]]|puqaralıǵı={{TKM}}|balaları=4|jasaw ornı=[[Ashxabad]]|bilim alǵan jeri=|ilimiy ataǵı=texnika pánleri doktorı|mag'lıwmatı=S. A. Niyazov atındaǵı Túrkmenstan awıl xojalıgı universiteti]]<br />Rossiya TIV Diplomatiya akademiyası<br />Geneva Centre for Security Policy|sıylıqları={{Maxtumqulı Firogʻiy medalı}} {{Túrkmenstanda xızmet kórsetken iytbaǵar}} {{Doslıq ordeni (Rossiya)}}}} '''Serdar Gurbanguliyevich Berdimuhamedov''' ({{lang-tk|Serdar Gurbangulyýewiç Berdimuhamedow}}) — Túrkmenstan mámleketlik hám siyasıy iskeri.Túrkmenstan Prezidenti, 2022-jıl 12-mart kúni bolıp ótken saylawda jeńip, 19-martda lawazımǵa kiristi<ref>{{Web deregi|url=https://kun.uz/uz/news/2022/03/15/turkmanistondagi-prezidentlik-saylovida-serdar-berdimuhamedovning-galabasi-elon-qilindi|title=Túrkmenstandaǵı prezidentlik saylawda Serdar Berdimuhamedovtıń jeńisi járiyalandı|website=Kun.uz|date=2022-03-15|accessdate=2022-03-15|deadlink=no}}</ref>. Túrkmenstannıń ekinshi prezidenti [[Gurbanguli Berdimuhamedov]]tıń jalǵız ulı. == Sıylıqları== * «Túrkmenstan Watanının` qorǵawshısı» húrmetli ataǵı 2021-jıl<ref>{{Web deregi|url=https://daryo.uz/|bet=Gurbanguli Berdimuhamedov ulı Serdar Berdimuhamedovtı húrmetli ataq penen sıylıqladı.|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230124081305/https://daryo.uz/|sana=04.03.2021|qaralgan sana=24.01.2023|arxivsáne=2023-01-24}}</ref>. * «Túrkmenstan qaharmanı» ataǵı<ref>https://daryo.uz/2023/09/25/serdar-berdimuhamedov-turkmaniston-qahramoni-unvonini-oldi</ref>. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Prezidentler]] [[Kategoriya:Siyasatshılar]] [[Kategoriya:Túrkmenstan]] [[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları]] opedasptk2jbvyfrd06ryd7bvficxd0 266470 266469 2026-08-26T13:22:40Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 /* Derekler */ 266470 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|atı=Serdar Berdimuhamedov|súwret=Serdar Berdimuhamedov - 2018 (cropped).jpg|uzınlıq=200px|bayraq=Flag of the President of Turkmenistan.svg|bayraq uzınlıǵı=25px|gerb=Emblem of Turkmenistan.svg|gerb uzınlıǵı=25px|lawazımı=Túrkmenstan Prezidenti|wákillik baslanıwı=[[2022-jıl]] [[19-mart]]|aldınǵı isker=[[Gurbanguli Berdimuhamedov]]|lawazımı_2=Turkmenstan vice-premyeri|wákillik baslanıwı_2=[[2021-jıl]] [[11-fevral]]|wákillik tamamlanıwı_2=[[2022-jıl]] [[19-mart]]|prezident_2=Gurbanguli Berdimuhamedov|tuwılǵandaǵı atı=Serdar Kurbankuliyevich<ref>Turkmenstan ǵárezsizlikge eriskennen keyin, ákesiniń atı túrkmen tilindegi sóylew normalarına kóre «Gurbangulyevich d»ep oʻzgertilgen.</ref> Berdimuhamedov|tuwılǵan sánesi=22.09.1981|tuwılǵan jeri=[[Ashxabad]], [[Túrkmenistan SSR]], [[SSSR]]|puqaralıǵı={{TKM}}|balaları=4|jasaw ornı=[[Ashxabad]]|bilim alǵan jeri=|ilimiy ataǵı=texnika pánleri doktorı|mag'lıwmatı=S. A. Niyazov atındaǵı Túrkmenstan awıl xojalıgı universiteti]]<br />Rossiya TIV Diplomatiya akademiyası<br />Geneva Centre for Security Policy|sıylıqları={{Maxtumqulı Firogʻiy medalı}} {{Túrkmenstanda xızmet kórsetken iytbaǵar}} {{Doslıq ordeni (Rossiya)}}}} '''Serdar Gurbanguliyevich Berdimuhamedov''' ({{lang-tk|Serdar Gurbangulyýewiç Berdimuhamedow}}) — Túrkmenstan mámleketlik hám siyasıy iskeri.Túrkmenstan Prezidenti, 2022-jıl 12-mart kúni bolıp ótken saylawda jeńip, 19-martda lawazımǵa kiristi<ref>{{Web deregi|url=https://kun.uz/uz/news/2022/03/15/turkmanistondagi-prezidentlik-saylovida-serdar-berdimuhamedovning-galabasi-elon-qilindi|title=Túrkmenstandaǵı prezidentlik saylawda Serdar Berdimuhamedovtıń jeńisi járiyalandı|website=Kun.uz|date=2022-03-15|accessdate=2022-03-15|deadlink=no}}</ref>. Túrkmenstannıń ekinshi prezidenti [[Gurbanguli Berdimuhamedov]]tıń jalǵız ulı. == Sıylıqları== * «Túrkmenstan Watanının` qorǵawshısı» húrmetli ataǵı 2021-jıl<ref>{{Web deregi|url=https://daryo.uz/|bet=Gurbanguli Berdimuhamedov ulı Serdar Berdimuhamedovtı húrmetli ataq penen sıylıqladı.|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230124081305/https://daryo.uz/|sana=04.03.2021|qaralgan sana=24.01.2023|arxivsáne=2023-01-24}}</ref>. * «Túrkmenstan qaharmanı» ataǵı<ref>https://daryo.uz/2023/09/25/serdar-berdimuhamedov-turkmaniston-qahramoni-unvonini-oldi</ref>. == Derekler == {{Derekler}} {{ǴMDA mámleket basshıları}} [[Kategoriya:Prezidentler]] [[Kategoriya:Siyasatshılar]] [[Kategoriya:Túrkmenstan]] [[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları]] 2r4tqz5bsioofyp9tkq80b34ejwle7d 266484 266470 2026-08-26T21:52:20Z JigildikBot 14033 Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı 266484 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|atı=Serdar Berdimuhamedov|súwret=Serdar Berdimuhamedov - 2018 (cropped).jpg|uzınlıq=200px|bayraq=Flag of the President of Turkmenistan.svg|bayraq uzınlıǵı=25px|gerb=Emblem of Turkmenistan.svg|gerb uzınlıǵı=25px|lawazımı=Túrkmenstan Prezidenti|wákillik baslanıwı=[[2022-jıl]] [[19-mart]]|aldınǵı isker=[[Gurbanguli Berdimuhamedov]]|lawazımı_2=Turkmenstan vice-premyeri|wákillik baslanıwı_2=[[2021-jıl]] [[11-fevral]]|wákillik tamamlanıwı_2=[[2022-jıl]] [[19-mart]]|prezident_2=Gurbanguli Berdimuhamedov|tuwılǵandaǵı atı=Serdar Kurbankuliyevich<ref>Turkmenstan ǵárezsizlikge eriskennen keyin, ákesiniń atı túrkmen tilindegi sóylew normalarına kóre «Gurbangulyevich d»ep oʻzgertilgen.</ref> Berdimuhamedov|tuwılǵan sánesi=22.09.1981|tuwılǵan jeri=[[Ashxabad]], [[Túrkmenistan SSR]], [[SSSR]]|puqaralıǵı={{TKM}}|balaları=4|jasaw ornı=[[Ashxabad]]|bilim alǵan jeri=|ilimiy ataǵı=texnika pánleri doktorı|mag'lıwmatı=S. A. Niyazov atındaǵı Túrkmenstan awıl xojalıgı universiteti]]<br />Rossiya TIV Diplomatiya akademiyası<br />Geneva Centre for Security Policy|sıylıqları={{Maxtumqulı Firogʻiy medalı}} {{Túrkmenstanda xızmet kórsetken iytbaǵar}} {{Doslıq ordeni (Rossiya)}}}} '''Serdar Gurbanguliyevich Berdimuhamedov''' ({{lang-tk|Serdar Gurbangulyýewiç Berdimuhamedow}}) — Túrkmenstan mámleketlik hám siyasıy iskeri.Túrkmenstan Prezidenti, 2022-jıl 12-mart kúni bolıp ótken saylawda jeńip, 19-martda lawazımǵa kiristi<ref>{{Web deregi| url =https://kun.uz/uz/news/2022/03/15/turkmanistondagi-prezidentlik-saylovida-serdar-berdimuhamedovning-galabasi-elon-qilindi| bet =Túrkmenstandaǵı prezidentlik saylawda Serdar Berdimuhamedovtıń jeńisi járiyalandı|website=Kun.uz| sáne = 2022-jıl 15-mart | qaralǵan sáne = 2022-jıl 15-mart |deadlink=no}}</ref>. Túrkmenstannıń ekinshi prezidenti [[Gurbanguli Berdimuhamedov]]tıń jalǵız ulı. == Sıylıqları== * «Túrkmenstan Watanının` qorǵawshısı» húrmetli ataǵı 2021-jıl<ref>{{Web deregi| url =https://daryo.uz/|bet=Gurbanguli Berdimuhamedov ulı Serdar Berdimuhamedovtı húrmetli ataq penen sıylıqladı.|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230124081305/https://daryo.uz/|sana=04.03.2021|qaralgan sana=24.01.2023|arxivsáne= 2023-jıl 24-yanvar }}</ref>. * «Túrkmenstan qaharmanı» ataǵı<ref>https://daryo.uz/2023/09/25/serdar-berdimuhamedov-turkmaniston-qahramoni-unvonini-oldi</ref>. == Derekler == {{Derekler}} {{ǴMDA mámleket basshıları}} [[Kategoriya:Prezidentler]] [[Kategoriya:Siyasatshılar]] [[Kategoriya:Túrkmenstan]] [[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları]] ljqqgsq4s23gfu13sbnukxato3ud69v 10 48025 266480 2026-08-26T17:58:18Z Frhdkazan 4819 Taza bet jaratıldı: «Lago Coldai 6.jpg» 266480 wikitext text/x-wiki Lago Coldai 6.jpg lk4kk7b22fwbsdxubi1bprxm9l35qyl 10 48026 266481 2026-08-26T18:04:17Z Frhdkazan 4819 Taza bet jaratıldı: «Cara Mengonsumsi Papeda.webm» 266481 wikitext text/x-wiki Cara Mengonsumsi Papeda.webm g1eud7sw0s6wjibrrdof1j61u46cxoy 3 48027 266483 2026-08-26T19:56:59Z Qədir 13061 Qədir atlı paydalanıwshı [[Paydalanıwshı talqılawı:Leon9219]] betin [[Paydalanıwshı talqılawı:M.Eşqin]] betine kóshirdi: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Leon9219|Leon9219]]" to "[[Special:CentralAuth/M.Eşqin|M.Eşqin]]" 266483 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Paydalanıwshı talqılawı:M.Eşqin]] 56b8voj2dosga0ahtvnokvb2d94u4uz 3 48028 266485 2026-08-26T22:52:28Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 266485 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 22:52, 2026-jıl 26-avgust (UTC) hxklxehcpwmxhzhjssr8kvg05l7ll7t 3 48029 266486 2026-08-27T01:53:03Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 266486 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 01:53, 2026-jıl 27-avgust (UTC) gjohso9gy9s7vtikookaz9xuowa7gdd 3 48030 266487 2026-08-27T01:53:13Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 266487 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 01:53, 2026-jıl 27-avgust (UTC) gjohso9gy9s7vtikookaz9xuowa7gdd