Wikipedia kaawiki https://kaa.wikipedia.org/wiki/Bas_bet MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Media Arnawlı Talqılaw Paydalanıwshı Paydalanıwshı talqılawı Wikipedia Wikipedia talqılawı Fayl Fayl talqılawı MediaWiki MediaWiki talqılawı Úlgi Úlgi talqılawı Járdem Járdem talqılawı Kategoriya Kategoriya talqılawı Portal Portal talqılawı TimedText TimedText talk Modul Modul talqılawı Event Event talk 8 831 266850 236462 2026-09-20T09:54:00Z NguoiDungKhongDinhDanh 9623 Remove deprecated option. See [[:phab:T298199|T298199]] for more information. ([[:m:GS|global sysop]] action) 266850 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ == Xabarlandırıwlar == * XTools-MaqalaMagliwmati|XTools-ArticleInfo.js * Qisqausil|Qisqausil.js * UTCLiveClock|UTCLiveClock.js * LocalLiveClock|LocalLiveClock.js * HizliBilgi[default|dependencies=mediawiki.util]|HizliBilgi.js * markAdmins [dependencies=mediawiki.util]|markAdmins-data.js|markAdmins.js * switcher[default|targets=desktop,mobile]|switcher.js * TezÓzgert|TezÓzgert.js * whoisactive[|skins=vector,vector-2022,monobook,modern|dependencies=mediawiki.api]|whoisactive.js|whoisactive.css == Redaktorlaw == * Adiutor[package|requiresES6|skins=vector,vector-2022,monobook,modern,timeless,minerva|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.user,oojs-ui-core,oojs-ui-windows,oojs-ui-widgets,oojs-ui.styles.icons-interactions,oojs-ui.styles.icons-movement,oojs-ui.styles.icons-content,oojs-ui.styles.icons-moderation,oojs-ui-toolbars,oojs-ui.styles.icons-editing-core,oojs-ui.styles.icons-layout,oojs-ui.styles.icons-user,oojs-ui.styles.icons-media,oojs-ui.styles.icons-editing-advanced]|Adiutor.js|Adiutor-AIL.js|Adiutor-AFD.js|Adiutor-AIV.js|Adiutor-BDM.js|Adiutor-CMR.js|Adiutor-COV.js|Adiutor-CSD.js|Adiutor-DAS.js|Adiutor-DEL.js|Adiutor-INF.js|Adiutor-OPT.js|Adiutor-PMR.js|Adiutor-PRD.js|Adiutor-RDR.js|Adiutor-RPP.js|Adiutor-SUM.js|Adiutor-TAG.js|Adiutor-UBM.js|Adiutor-UPW.js|Adiutor-WRN.js|Adiutor.js|Adiutor.css|Adiutor-AFD.json|Adiutor-AIV.json|Adiutor-CMR.json|Adiutor-CSD.json|Adiutor-DAS.json|Adiutor-PMR.json|Adiutor-PRD.json|Adiutor-RDR.json|Adiutor-RPP.json|Adiutor-SUM.json|Adiutor-TAG.json|Adiutor-UBM.json|Adiutor-WRN.json|Adiutor-i18.json * Prosesize[dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util]|Prosesize.js|Prosesize.css * Navigation popups|popups.js|navpop.css * tagadder[default|rights=autoconfirmed]|tagadder.js * summaryButtons[default|hidden |type=general |actions=edit |dependencies=mediawiki.ui.button, mediawiki.util] |summaryButtons.js |summaryButtons.css == Wikidata == * Shortdesc-helper-loader[dependencies=mediawiki.api,user.options,mediawiki.util|skins=vector,vector-2022,monobook,modern,timeless|peers=Shortdesc-helper-pagestyles-vector]|Shortdesc-helper.js * Shortdesc-helper-pagestyles-vector[hidden|skins=vector,vector-2022]|Shortdesc-helper-pagestyles-vector.css * Label-helper-loader[skins=vector,vector-2022,monobook,modern,timeless|peers=Label-helper-pagestyles-vector]|Label-helper.js * Label-helper-pagestyles-vector[hidden|skins=vector,vector-2022]|Label-helper-pagestyles-vector.css == Kórinis == * Blackskin[skins=monobook]|Blackskin.css * EskiPariq|EskiPariq.css * RenliBagdarlaw|RenliBagdarlaw.css * RenliBagdarlaw2|RenliBagdarlaw2.css * Renlifon|Renlifon.css * VectorClassic[skins=vector]|VectorClassic.css * searchFocus|searchFocus.js * DisambiguationLinks|DisambiguationLinks.css * HideSandboxLink|HideSandboxLink.css * Twinkle-pagestyles[hidden|skins=vector]|Twinkle-pagestyles.css * StickyTableHeaders[type=general]|StickyTableHeaders.js|StickyTableHeaders.css * purgetab[dependencies=mediawiki.util]|purgetab.js * LatinKirill[default|dependencies=mediawiki.util]|LatinKirill.js == Kategoriyalar == * HotCat|HotCat.js * CatImport[supportsUrlLoad|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util,jquery.suggestions,ext.gadget.WikiToast]|CatImport.js|CatImport.css * CategoryMaster[dependencies=mediawiki.util]|CategoryMaster.js * Katalitik[dependencies=mediawiki.util|type=general]|Katalitik.js|Katalitik.css == Úlgiler == * TemplateDataEditor|TemplateDataEditor.js == test == * WikiToast[hidden|dependencies=mediawiki.notification,oojs-ui-widgets]|WikiToast.js|WikiToast.css dw40ofhrru2c33ad5yj72xy7z8n7eee 0 2994 266836 243570 2026-09-19T18:01:32Z Rabiga Shabatova 11101 Rabiga Shabatova atlı paydalanıwshı [[Vashington]] betin [[Vashington Vashington (Kolumbiya okrugi)]] betine kóshirdi 243570 wikitext text/x-wiki '''Vashington qalası''' – [[Amerika Qurama Shtatları|Amerika Qurama Shtatlarınıń]] paytaxtı, dáslepki prezident atına qoyılǵan atama. Qala maydanı 177 km². Xalqı 601 mıńnan aslam (2010). Vashington aglomeraciyasında (qorshaǵan qalalarda) 5,4 million adam jasaydı<ref>[http://davronbek.ziyouz.com/?p=1490 Welcome to America: Vashington kundaliklari]</ref>. [[Kolumbiya]] okruginde, Potomak dáryası boyında jaylasqan. Qalanı Potomak dáryası Virjiniya hám Merilend shtatlarınan ajıratıp turadı. Vashington shtatınan ajıratıw ushın ádette qala Vashington, Kolumbiya okrugi (ingl. Washington, D. C., Washington, District of Columbia yamasa ápiwayı D. C.) dep júritiledi. [[Amerika Qurama Shtatları|AQSH]] federal mámleketiniń úsh palatası da: Kongress, prezident hám Joqarı Sud, Vashingtonda jaylasqan. ==Tiykar salınıwı== [[Fayl:USCapitol1800.jpg|thumb|left|1800-jılı mámleket paytaxtı [[Amerika revolyuciyası]] dáwirinde hám jáne 1790-1800-jılları paytaxt bolıp xızmet etken [[Filadelfiya]]dan kóshirilgennen keyin [[Amerika Qurama Shtatları Kongressi]] jańa [[Amerika Qurama Shtatları Kapitoliysi]]de jıynala basladı.]] [[Amerika revolyuciyası]] hám revolyuciyalıq urıs dáwirinde toǵız qala Kontinental kongress hám Konfederaciya statyaları boyınsha paytaxt wazıypasın atqardı. Ǵárezsizlikten keyin [[Nyu-York]] qalası [[Konstituciya]] qabıl etilgennen keyin qısqa waqıtqa birinshi paytaxt sıpatında xızmet etti, keyin paytaxt [[Filadelfiya]] qalasına qayttı hám ol jerde 1790-jıldan 1800-jılǵa shekem boldı<ref>{{Web deregi | sáne = | bet = The Nine Capitals of the United States| url = http://www.senate.gov/reference/reference_item/Nine_Capitals_of_the_United_States.htm| url-status = dead| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120226113429/http://www.senate.gov/reference/reference_item/Nine_Capitals_of_the_United_States.htm| arxivsáne = 2012-jıl 26-fevral | qaralǵan sáne = | jumıs = [[Senate.gov]]}}</ref>. 1783-jılı 6-oktyabrde 1783-jıldaǵı [[Pensilvaniya qozgalańı]] paytaxttı Filadelfiyadan házirgi [[Princeton universiteti]]ne kóshiriwge májbúr etkennen keyin, Kongress onıń ushın jańa orındı kórip shıǵıwǵa qarar etti<ref name="JCC120">{{cite journal |url=https://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=lljc&fileName=025%2Flljc025.db&recNum=120&itemLink=r%3Fammem%2Fhlaw%3A%40field%28DOCID+%40lit%28jc02530%29%29%230250129&linkText=1 |journal=Journals of the Continental Congress |date=October 1783 |page=647 |title=October 6, 1783 |publisher=[[Library of Congress]]: [[American Memory]] |access-date=January 14, 2022 |archive-date=January 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115011035/https://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=lljc&fileName=025%2Flljc025.db&recNum=120&itemLink=r%3Fammem%2Fhlaw%3A%40field%28DOCID+%40lit%28jc02530%29%29%230250129&linkText=1 |url-status=live}}</ref>. Erteńine Massachusec shtatınan Elbrij Gerri "kongresske paydalanıw ushın Trenton janındaǵı Delaver boyında yamasa Djordjtaun janındaǵı Potomak boyında, eger joqarıda aytılǵanınday, federal qala ushın dáryalardıń birinde ılayıqlı okrug satıp alıw múmkin bolsa, imaratlar qurılıwı haqqında" qarar qabıl etti<ref name="JCC127">{{cite journal |url=https://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=lljc&fileName=025%2Flljc025.db&recNum=127&itemLink=r%3Fammem%2Fhlaw%3A%40field%28DOCID+%40lit%28jc02530%29%29%230250129&linkText=1 |journal=Journals of the Continental Congress |date=October 1783 |page=654 |title=October 7, 1783 |publisher=[[Library of Congress]]: [[American Memory]] |access-date=January 14, 2022 |archive-date=January 14, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220114184055/https://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=lljc&fileName=025%2Flljc025.db&recNum=127&itemLink=r%3Fammem%2Fhlaw%3A%40field%28DOCID+%40lit%28jc02530%29%29%230250129&linkText=1 |url-status=live}}</ref>. 1788-jılı 23-yanvarda basıp shıǵarılǵan 43-sanlı Federalistte Djeyms Medison jańa federal húkimet óziniń saqlanıwı hám qáwipsizligin támiyinlew ushın milliy kapital ústinen hákimiyatqa iye bolıwı kerekligin tastıyıqladı<ref>{{Web deregi | url = http://thomas.loc.gov/home/fedpapers/fed_43.html| bet = The Federalist No. 43| qaralǵan sáne = 2011-jıl 5-sentyabr | familiya = Madison| at = James| jumıs = The Independent Journal| baspaxana = Library of Congress| arxivsáne = 2013-jıl 14-sentyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20130914085128/http://thomas.loc.gov/home/fedpapers/fed_43.html| url-status = dead}}</ref>. 1783-jılǵı Pensilvaniya kóterilisi milliy húkimet óz qáwipsizligi ushın hesh bir mámleketke súyenbewi zárúrligin atap ótti<ref name="Crew">{{cite book |last1=Crew |first1=Harvey W. |last2=Webb |first2=William Bensing |last3=Wooldridge |first3=John |title=Centennial History of the City of Washington, D.C. |publisher=United Brethren Publishing House |year=1892 |location=Dayton, OH |url=https://archive.org/details/bub_gb_5Q81AAAAIAAJ}}</ref>. [[Konstituciya]]nıń birinshi statyası, segizinshi bóliminde "ayırım shtatlardıń óz-ózine beriliwi hám Kongresstiń qabıl etiliwi nátiyjesinde okrug (on mildan aspaǵan) [[Amerika Qurama Shtatları]] húkimetiniń ornına aylanıwı múmkin" dep kórsetilgen<ref>{{Web deregi | url = https://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_transcript.html| bet = Constitution of the United States| qaralǵan sáne = 2008-jıl 22-iyul | baspaxana = [[National Archives and Records Administration]]| arxivsáne = 2011-jıl 19-avgust | arxivurl = https://web.archive.org/web/20110819235454/http://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_transcript.html| url-status = live}}</ref>. Konstituciyada bolsa paytaxttıń jaylasıw ornı kórsetilmegen. 1790-jıldaǵı kelisimde Medison, Aleksandr Gamilton hám Tomas Jefferson federal húkimet Qubla Amerika Qurama Shtatlarında jańa milliy paytaxttı shólkemlestiriw esesine hárbir shtattıń revolyuciyalıq urıstan qalǵan bar qarızların tólewi haqqında kelisip aldı<ref name=Crew />{{rp|pages=124–127}}. 1790-jılǵa kelip Qubla shtatlar revolyuciyalıq urıstan alǵan shet el qarızların tiykarınan tólep boldı. Arqa shtatlar óz minnetlemelerin federal húkimet óz moynına alıwdı qálemegen. Qubla kongressmenler Potomak dáryasındaǵı ózleri qálegen jerde jańa milliy paytaxttı shólkemlestiriwge kelisim berdi<ref name="Crew" />{{rp|page=124}}. 1790-jılı 9-iyulda Kongress "Potomak dáryası" boyında milliy paytaxt dúziwdi maqullawshı rezidenciya haqqındaǵı nızamdı qabıl etti. Rezidenciya haqqındaǵı nızamǵa muwapıq, anıq orın prezident [[Jorj Vashington]] tárepinen tańlanıwı kerek bolǵan. Ol 1790-jılı 16-iyulde nızamǵa qol qoydı. Merilend hám Virjiniya shtatları tárepinen berilgen jerlerden qáliplestirilgen federal okrugtıń dáslepki forması hár tárepinen ólshemi 10 mi km hám jámi 100 km² bolǵan<ref name="Crew" />{{rp|pages=89–92}}. Territoriya quramına 1751-jılı tiykar salınǵan Georgetown portı<ref>{{Web deregi | url = http://www.nps.gov/history/nr/travel/Wash/dc15.htm| bet = Georgetown Historic District| qaralǵan sáne = 2008-jıl 5-iyul | baspaxana = [[National Park Service]]| arxivsáne = 2008-jıl 2-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20080702044337/http://www.nps.gov/history/nr/travel/wash/dc15.htm| url-status = dead}}</ref> hám 1749-jılı tiykar salınǵan Virjiniya shtatının Aleksandriya port qalası kirgizilgen<ref>{{Web deregi | url = http://www.alexandriahistorical.org/history.html| bet = Alexandria's History| qaralǵan sáne = 2009-jıl 4-aprel | baspaxana = Alexandria Historical Society| url-status = dead| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090404012136/http://www.alexandriahistorical.org/history.html| arxivsáne = 2009-jıl 4-aprel }}</ref>. 1791 hám 1792-jılları Endryu Ellikott basshılıǵındaǵı topar, sonıń ishinde, Ellikotttıń aǵaları Jozef hám Benjamin ata-anası qullıqta bolǵan afro-amerikalı [[astronom]] Benjamin Banneker federal okrug shegaraların úyrenip shıqtı. Hárbir mil noqatqa [[Kolumbiya]] okruginiń shegara belgileri qoyıldı; bul taslardıń kópshiligi házirge shekem saqlanıp qalǵan<ref>{{cite book |last=Bordewich |first=Fergus M. |title=Washington: the making of the American capital |year=2008 |publisher=HarperCollins |isbn=978-0-06-084238-3 |pages=76–80 |url=https://books.google.com/books?id=kKKMJ7Rqta8C |access-date=June 16, 2015 |archive-date=September 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905234220/https://books.google.com/books?id=kKKMJ7Rqta8C |url-status=live }}</ref><ref>{{Web deregi | url = http://www.boundarystones.org/| bet = Boundary Stones of the District of Columbia| baspaxana = BoundaryStones.org| qaralǵan sáne = 2008-jıl 27-may | arxivsáne = 2014-jıl 17-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20141217004724/http://boundarystones.org/| url-status = live}}</ref>. Merilend hám Virjiniya mámleketleri [[qullıq mámleketleri]] bolıp, okrugta qulshılıq oǵan tiykar salınǵannan baslap bar edi. Vashington qurılısı, itimal, ádewir bólegi qullar miynetine tayanǵan, Aq úy, Kapitoliy kurılısı hám Djordjtaun universitetiniń shólkemlestiriliwi ushın qullar tilxatları tabılǵan. Qala áhmiyetli qullar bazarına hám mámlekettiń ishki qul sawdasınıń orayına aylandı<ref>{{cite news |last=Salentri |first=Mia |date=July 21, 2020 |title=How many buildings in DC were built by slaves? |url=https://www.wusa9.com/article/entertainment/television/programs/q-and-a/dc-enslaved-labor-buildings-the-q-and-a/65-05b18bf4-f1db-46e2-8463-e14aa21b550b |access-date=April 12, 2024 |work=WUSA |language=en-US |series=The Q&A |archive-date=February 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219020037/https://www.wusa9.com/article/entertainment/television/programs/q-and-a/dc-enslaved-labor-buildings-the-q-and-a/65-05b18bf4-f1db-46e2-8463-e14aa21b550b |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Davis |first=Damara |year=2010 |title=Slavery and Emancipation in the Nation's Capital |url=https://www.archives.gov/publications/prologue/2010/spring/dcslavery.html |access-date=April 12, 2024 |magazine=Prologue Magazine |publisher=U.S. National Archives |edition=Spring |volume=42 |issue=1 |archive-date=April 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240420131710/https://www.archives.gov/publications/prologue/2010/spring/dcslavery.html |url-status=live }}</ref>. Onıń syomkasınan soń jańa [[federal qala]] Potomak dáryasınıń arqa jaǵasında, Georgetown shıǵısında qurılǵan hám orayı [[Kapitoliy tóbeligi]]nde jaylasqan. 1791-jılı 9-sentyabrde paytaxt qurılısın qadaǵalawshı úsh komissar qalaǵa prezident Vashington húrmetine at qoydı. Sonıń menen birge, federal okrug Kolumbiya dep ataldı<ref name="Crew" />{{rp|page=101}}, [[Xristofor Kolumb|Kolumb]]tıń hayal forması bolıp, sol waqıtta kóp qollanılatuǵın [[Kolumbiya (personifikaciya) |Qurama Shtatlardıń poeziyalıq atı]] bolǵan<ref>{{Web deregi | bet = Get to Know D.C.| url = http://www.historydc.org/aboutdc.aspx| baspaxana = Historical Society of Washington, D.C.| qaralǵan sáne = 2011-jıl 11-iyul | url-status = dead| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100918042009/http://www.historydc.org/aboutdc.aspx| arxivsáne = 2010-jıl 18-sentyabr }}</ref> Kongress birinshi sessiyasın usı jerde 1800-jılı 17-noyabrde ótkerdi<ref>{{Web deregi | url = https://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/The_Senate_Moves_to_Washington.htm| bet = The Senate Moves to Washington| qaralǵan sáne = 2008-jıl 11-iyul | sáne = 2006-jıl 14-fevral | baspaxana = [[United States Senate]]| arxivsáne = 2017-jıl 5-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20170705105922/https://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/The_Senate_Moves_to_Washington.htm| url-status = live}}</ref>. Kongress okrugti rásmiy túrde shólkemlestirgen bolıp, pútkil aymaqtı federal húkimettiń úy tártibi astına qoyǵan 1801-jılǵı [[Kolumbiya]] okrugi organikalıq nızamın qabıl etti. Rayondaǵı aymaq eki okrugke, Potomak dáryasınıń shıǵısı hám arqasındaǵı [[Vashington okrugi, Kolumbiya okrugi|Vashington okrugi]] hám batısı hám qublasındaǵı [[Aleksandriya okrugi, Kolumbiya okrugi|Aleksandriya okrugi]]ne bólingen<ref name="Crew" />{{rp|page=717}}. Nızam qabıl etilgennen keyin okrugtegi puqaralar Merilend yamasa Virjiniya rezidentleri esaplanbaytuǵın boldı hám olardıń Kongresstegi wákilligi tamamlandı<ref>{{Web deregi | bet = Statement on the subject of The District of Columbia Fair and Equal Voting Rights Act| url = http://www.americanbar.org/content/dam/aba/migrated/poladv/letters/electionlaw/060914testimony_dcvoting.authcheckdam.pdf| qaralǵan sáne = 2011-jıl 10-avgust | sáne = 2006-jıl 14-sentyabr | baspaxana = [[American Bar Association]]| arxivsáne = 2011-jıl 16-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20111016174336/http://www.americanbar.org/content/dam/aba/migrated/poladv/letters/electionlaw/060914testimony_dcvoting.authcheckdam.pdf| url-status = live}}</ref>. == Táriyxı == 1790-jılı 16-iyulde AQSH konstituciyasına muwapıq, AQSH Kongressi paytaxt okrugin dúziw haqqında qarar qabıl etken. Sol sebepli Kolumbiya okrugi heshbir shtatqa kirmeydi. 1800-jılda húkimet mákemeleri Filadelfiyadan Vashingtonǵa kóshirilgen. Okrugti dúziw ushin Merilend hám Virjiniya shtatları Potomak dáryası boylap óz jerlerinen jer ajıratqan. Biraq, 1846-jılı Kongress Virjiniyaga óz úlesin qaytarıp berdi. Vashington qalasına 1791-jılı burınnan bar Jorjtaun portınıń shıǵıs tárepinde mámlekettiń paytaxtı etip tiykar salınǵan. Vashington qalasına da, shtatına da [[Amerika Qurama Shtatları|AQSH]]tıń birinshi prezidenti Jorj Vashingtonniń (1732 - 1799) atı berilgen. 1812—1814-jıllardaǵı [[Angliya]]-[[Amerika]] urısında Vashington qalası úlken zıyan kórdi. Urıstan keyin qayta tiklendi. Vashingtonda bir qansha áhmiyetli xalıqaralıq konferenciyalar bolıp ótken hám xalıqaralıq kelisimler dúzilgen. 1942-jılı yanvarda Vashingtonda 26 mámleketlik deklaraciyaǵa qol qoyıldı. Bul deklaraciyaǵa qol qoyǵan hám onı qollap-quwatlaǵan mámleketler "Birlesken Milletler" atın aldı. 1949-jılı aprelde [[Arqa Atlantika]] shártnaması shólkemi (NATO) de usı jerde tastıyıqlanǵan. == Xalqı == Vashington qalasınıń xalqı 2011-jili 617 996 adam bolǵan. 2010-jılǵı maǵlıwmatqa qaraǵanda, qala Amerikanıń 24-eń kóp xalıq jasaytuǵın qalası esaplanadı. Merilend hám Virjiniya shtatlarınan jumısqa kelip-ketetuǵınlardı esaplaǵanda qalanıń xalqı 1 millionnan asadı. Vashington qalası hám onıń átirapındaǵı maydannıń xalqı 5,6 million adam. == Ekonomikası == Vashington sanaatı mámleket kóleminde áhmiyetke iye emes. Sanaat ónimleri tiykarınan jergilikli mútáájlikler ushın islep shıǵarıladı. Azıq-awqat, tigiwshilik, poligrafiya, áskeriy sanaat kárxanaları bar. Xalıqtıń kópshilik bólegi mámleketlik xızmette, turmıslıq xızmet kórsetiw, sawda hám finans jumıslarında bánt. == Mádeniyatı == Vashington mámlekettiń iri ilimiy hám mádeniy orayı bolıp esaplanadı<ref>[[ÓzME]]. Birinshi tom. Tashkent, 2000-jıl</ref>. Qalada kóplegen joqarı oqıw orınları, soniń ishinde, 5 universitet, AQSH Milliy Ilimler Akademiyası, Áskeriy akademiya, ilimiy jámiyetler, muzeyler bar. Qalada jáne Kongress kitapxanası hám basqa da kitapxanalar, Milliy kórkem óner galereyası jaylasqan. Vashington sırtqı kórinisi menen AQSHtıń basqa iri qalalarınan parıq qıladı. Onda kóp qabatlı biyik imaratlar, iri kárxanalar joq. Baǵ hám qıyabanlar, estelikler, estelik ushın qurılǵan imaratlar kóp. Vashingtonǵa hár jılı millionlap turistler keledi. == Húkimeti == [[Fayl:WhiteHouseSouthFacade.JPG|nobaý|Aq úy]] Vashingtonda prezident rezidenciyası (Aq úy, 1792 - 1818-jılları qurılǵan), Kongress imaratı (Kapitoliy, 1793 - 1863), Mámleket departamenti, Áskeriy shtab (Pentagon), ministrlikler hám basqa joqarı mámleket mákemeleri jaylasqan. [[Amerika]] mámleketleri shólkemleriniń basshılıq uyımları da Vashingtonda. Qalada 176 mámlekettiń elshixanası hám kóplegen xalıqaralıq shólkemler, sawda birlespeleri, mámleketlik emes shólkemler hám kásiplik awqamlarınıń tiykarǵı imaratları jaylasqan. Qalanı 1973-jıldan berli jergilikli saylanǵan mer hám 13 aǵzadan ibarat qalalıq keńes basqarıp kelmekte. Solay bolsa da, Kongress qalanı basqarıp turadı hám qala nızamların biykarlawı múmkin. Sol sebepli Vashington qalası turǵınlarınıń ózin-ózi basqarıw huqıqı basqa jerdegi AQSh puqaralarınan az. Qalanıń kongresste saylaw huqıqına iye bolmaǵan wákili bar, biraq senatorları joq. 1961-jılı ratifikaciya etilgen ózgeriske muwapıq, prezidentlik saylawlarda qala úsh saylaw dawısın beredi. == Transportı == Vashington iri transport jolları túyinshesi. Qalanıń qubla-batısında dárya portı bar. Qala jaylasqan aymaqta úsh aeroport bar. Ronald Reygan Vashington milliy aeroportı Potomak dáryasınıń arjaǵında, Arlington, Virjiniya qalasında jaylasqan. Vashington Dalles xalıqaralıq aeroportı bolsa qaladan 42.3 kilometr qashıqlıqta Virjiniyanıń Ferfaks hám Loudoun okruglerinde jaylasqan. Baltimor-Vashington Xalıqaralıq Turgud Marshall aeroportı bolsa 51 km aralıqta Merilendtiń Anne Arundel okruglerinde jaylasqan. == Derekler == {{Derekler}} == Siltemeler == * [http://www.dc.gov/ Rásmiy web-sayt {{ref-en}}] * [http://www.loc.gov/rr/program/bib/states/dc/home.html Vashington boyınsha qollanba (Kongress Kitapxanasınan alınǵan maǵlıwmat) {{ref-en}}] [[Kategoriya:Koordinatlar Wikimaǵlıwmatlarda]] [[Kategoriya:AQSH qalaları]] [[Kategoriya:Arqa Amerikadaǵı paytaxtlar]] esp0oynr1mxmqvgnj2mrkdpelintcky 266838 266836 2026-09-19T18:01:56Z Rabiga Shabatova 11101 Rabiga Shabatova atlı paydalanıwshı [[Vashington Vashington (Kolumbiya okrugi)]] betin [[Vashington (Kolumbiya okrugi)]] betine kóshirdi 243570 wikitext text/x-wiki '''Vashington qalası''' – [[Amerika Qurama Shtatları|Amerika Qurama Shtatlarınıń]] paytaxtı, dáslepki prezident atına qoyılǵan atama. Qala maydanı 177 km². Xalqı 601 mıńnan aslam (2010). Vashington aglomeraciyasında (qorshaǵan qalalarda) 5,4 million adam jasaydı<ref>[http://davronbek.ziyouz.com/?p=1490 Welcome to America: Vashington kundaliklari]</ref>. [[Kolumbiya]] okruginde, Potomak dáryası boyında jaylasqan. Qalanı Potomak dáryası Virjiniya hám Merilend shtatlarınan ajıratıp turadı. Vashington shtatınan ajıratıw ushın ádette qala Vashington, Kolumbiya okrugi (ingl. Washington, D. C., Washington, District of Columbia yamasa ápiwayı D. C.) dep júritiledi. [[Amerika Qurama Shtatları|AQSH]] federal mámleketiniń úsh palatası da: Kongress, prezident hám Joqarı Sud, Vashingtonda jaylasqan. ==Tiykar salınıwı== [[Fayl:USCapitol1800.jpg|thumb|left|1800-jılı mámleket paytaxtı [[Amerika revolyuciyası]] dáwirinde hám jáne 1790-1800-jılları paytaxt bolıp xızmet etken [[Filadelfiya]]dan kóshirilgennen keyin [[Amerika Qurama Shtatları Kongressi]] jańa [[Amerika Qurama Shtatları Kapitoliysi]]de jıynala basladı.]] [[Amerika revolyuciyası]] hám revolyuciyalıq urıs dáwirinde toǵız qala Kontinental kongress hám Konfederaciya statyaları boyınsha paytaxt wazıypasın atqardı. Ǵárezsizlikten keyin [[Nyu-York]] qalası [[Konstituciya]] qabıl etilgennen keyin qısqa waqıtqa birinshi paytaxt sıpatında xızmet etti, keyin paytaxt [[Filadelfiya]] qalasına qayttı hám ol jerde 1790-jıldan 1800-jılǵa shekem boldı<ref>{{Web deregi | sáne = | bet = The Nine Capitals of the United States| url = http://www.senate.gov/reference/reference_item/Nine_Capitals_of_the_United_States.htm| url-status = dead| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120226113429/http://www.senate.gov/reference/reference_item/Nine_Capitals_of_the_United_States.htm| arxivsáne = 2012-jıl 26-fevral | qaralǵan sáne = | jumıs = [[Senate.gov]]}}</ref>. 1783-jılı 6-oktyabrde 1783-jıldaǵı [[Pensilvaniya qozgalańı]] paytaxttı Filadelfiyadan házirgi [[Princeton universiteti]]ne kóshiriwge májbúr etkennen keyin, Kongress onıń ushın jańa orındı kórip shıǵıwǵa qarar etti<ref name="JCC120">{{cite journal |url=https://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=lljc&fileName=025%2Flljc025.db&recNum=120&itemLink=r%3Fammem%2Fhlaw%3A%40field%28DOCID+%40lit%28jc02530%29%29%230250129&linkText=1 |journal=Journals of the Continental Congress |date=October 1783 |page=647 |title=October 6, 1783 |publisher=[[Library of Congress]]: [[American Memory]] |access-date=January 14, 2022 |archive-date=January 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115011035/https://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=lljc&fileName=025%2Flljc025.db&recNum=120&itemLink=r%3Fammem%2Fhlaw%3A%40field%28DOCID+%40lit%28jc02530%29%29%230250129&linkText=1 |url-status=live}}</ref>. Erteńine Massachusec shtatınan Elbrij Gerri "kongresske paydalanıw ushın Trenton janındaǵı Delaver boyında yamasa Djordjtaun janındaǵı Potomak boyında, eger joqarıda aytılǵanınday, federal qala ushın dáryalardıń birinde ılayıqlı okrug satıp alıw múmkin bolsa, imaratlar qurılıwı haqqında" qarar qabıl etti<ref name="JCC127">{{cite journal |url=https://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=lljc&fileName=025%2Flljc025.db&recNum=127&itemLink=r%3Fammem%2Fhlaw%3A%40field%28DOCID+%40lit%28jc02530%29%29%230250129&linkText=1 |journal=Journals of the Continental Congress |date=October 1783 |page=654 |title=October 7, 1783 |publisher=[[Library of Congress]]: [[American Memory]] |access-date=January 14, 2022 |archive-date=January 14, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220114184055/https://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=lljc&fileName=025%2Flljc025.db&recNum=127&itemLink=r%3Fammem%2Fhlaw%3A%40field%28DOCID+%40lit%28jc02530%29%29%230250129&linkText=1 |url-status=live}}</ref>. 1788-jılı 23-yanvarda basıp shıǵarılǵan 43-sanlı Federalistte Djeyms Medison jańa federal húkimet óziniń saqlanıwı hám qáwipsizligin támiyinlew ushın milliy kapital ústinen hákimiyatqa iye bolıwı kerekligin tastıyıqladı<ref>{{Web deregi | url = http://thomas.loc.gov/home/fedpapers/fed_43.html| bet = The Federalist No. 43| qaralǵan sáne = 2011-jıl 5-sentyabr | familiya = Madison| at = James| jumıs = The Independent Journal| baspaxana = Library of Congress| arxivsáne = 2013-jıl 14-sentyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20130914085128/http://thomas.loc.gov/home/fedpapers/fed_43.html| url-status = dead}}</ref>. 1783-jılǵı Pensilvaniya kóterilisi milliy húkimet óz qáwipsizligi ushın hesh bir mámleketke súyenbewi zárúrligin atap ótti<ref name="Crew">{{cite book |last1=Crew |first1=Harvey W. |last2=Webb |first2=William Bensing |last3=Wooldridge |first3=John |title=Centennial History of the City of Washington, D.C. |publisher=United Brethren Publishing House |year=1892 |location=Dayton, OH |url=https://archive.org/details/bub_gb_5Q81AAAAIAAJ}}</ref>. [[Konstituciya]]nıń birinshi statyası, segizinshi bóliminde "ayırım shtatlardıń óz-ózine beriliwi hám Kongresstiń qabıl etiliwi nátiyjesinde okrug (on mildan aspaǵan) [[Amerika Qurama Shtatları]] húkimetiniń ornına aylanıwı múmkin" dep kórsetilgen<ref>{{Web deregi | url = https://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_transcript.html| bet = Constitution of the United States| qaralǵan sáne = 2008-jıl 22-iyul | baspaxana = [[National Archives and Records Administration]]| arxivsáne = 2011-jıl 19-avgust | arxivurl = https://web.archive.org/web/20110819235454/http://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_transcript.html| url-status = live}}</ref>. Konstituciyada bolsa paytaxttıń jaylasıw ornı kórsetilmegen. 1790-jıldaǵı kelisimde Medison, Aleksandr Gamilton hám Tomas Jefferson federal húkimet Qubla Amerika Qurama Shtatlarında jańa milliy paytaxttı shólkemlestiriw esesine hárbir shtattıń revolyuciyalıq urıstan qalǵan bar qarızların tólewi haqqında kelisip aldı<ref name=Crew />{{rp|pages=124–127}}. 1790-jılǵa kelip Qubla shtatlar revolyuciyalıq urıstan alǵan shet el qarızların tiykarınan tólep boldı. Arqa shtatlar óz minnetlemelerin federal húkimet óz moynına alıwdı qálemegen. Qubla kongressmenler Potomak dáryasındaǵı ózleri qálegen jerde jańa milliy paytaxttı shólkemlestiriwge kelisim berdi<ref name="Crew" />{{rp|page=124}}. 1790-jılı 9-iyulda Kongress "Potomak dáryası" boyında milliy paytaxt dúziwdi maqullawshı rezidenciya haqqındaǵı nızamdı qabıl etti. Rezidenciya haqqındaǵı nızamǵa muwapıq, anıq orın prezident [[Jorj Vashington]] tárepinen tańlanıwı kerek bolǵan. Ol 1790-jılı 16-iyulde nızamǵa qol qoydı. Merilend hám Virjiniya shtatları tárepinen berilgen jerlerden qáliplestirilgen federal okrugtıń dáslepki forması hár tárepinen ólshemi 10 mi km hám jámi 100 km² bolǵan<ref name="Crew" />{{rp|pages=89–92}}. Territoriya quramına 1751-jılı tiykar salınǵan Georgetown portı<ref>{{Web deregi | url = http://www.nps.gov/history/nr/travel/Wash/dc15.htm| bet = Georgetown Historic District| qaralǵan sáne = 2008-jıl 5-iyul | baspaxana = [[National Park Service]]| arxivsáne = 2008-jıl 2-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20080702044337/http://www.nps.gov/history/nr/travel/wash/dc15.htm| url-status = dead}}</ref> hám 1749-jılı tiykar salınǵan Virjiniya shtatının Aleksandriya port qalası kirgizilgen<ref>{{Web deregi | url = http://www.alexandriahistorical.org/history.html| bet = Alexandria's History| qaralǵan sáne = 2009-jıl 4-aprel | baspaxana = Alexandria Historical Society| url-status = dead| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090404012136/http://www.alexandriahistorical.org/history.html| arxivsáne = 2009-jıl 4-aprel }}</ref>. 1791 hám 1792-jılları Endryu Ellikott basshılıǵındaǵı topar, sonıń ishinde, Ellikotttıń aǵaları Jozef hám Benjamin ata-anası qullıqta bolǵan afro-amerikalı [[astronom]] Benjamin Banneker federal okrug shegaraların úyrenip shıqtı. Hárbir mil noqatqa [[Kolumbiya]] okruginiń shegara belgileri qoyıldı; bul taslardıń kópshiligi házirge shekem saqlanıp qalǵan<ref>{{cite book |last=Bordewich |first=Fergus M. |title=Washington: the making of the American capital |year=2008 |publisher=HarperCollins |isbn=978-0-06-084238-3 |pages=76–80 |url=https://books.google.com/books?id=kKKMJ7Rqta8C |access-date=June 16, 2015 |archive-date=September 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905234220/https://books.google.com/books?id=kKKMJ7Rqta8C |url-status=live }}</ref><ref>{{Web deregi | url = http://www.boundarystones.org/| bet = Boundary Stones of the District of Columbia| baspaxana = BoundaryStones.org| qaralǵan sáne = 2008-jıl 27-may | arxivsáne = 2014-jıl 17-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20141217004724/http://boundarystones.org/| url-status = live}}</ref>. Merilend hám Virjiniya mámleketleri [[qullıq mámleketleri]] bolıp, okrugta qulshılıq oǵan tiykar salınǵannan baslap bar edi. Vashington qurılısı, itimal, ádewir bólegi qullar miynetine tayanǵan, Aq úy, Kapitoliy kurılısı hám Djordjtaun universitetiniń shólkemlestiriliwi ushın qullar tilxatları tabılǵan. Qala áhmiyetli qullar bazarına hám mámlekettiń ishki qul sawdasınıń orayına aylandı<ref>{{cite news |last=Salentri |first=Mia |date=July 21, 2020 |title=How many buildings in DC were built by slaves? |url=https://www.wusa9.com/article/entertainment/television/programs/q-and-a/dc-enslaved-labor-buildings-the-q-and-a/65-05b18bf4-f1db-46e2-8463-e14aa21b550b |access-date=April 12, 2024 |work=WUSA |language=en-US |series=The Q&A |archive-date=February 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219020037/https://www.wusa9.com/article/entertainment/television/programs/q-and-a/dc-enslaved-labor-buildings-the-q-and-a/65-05b18bf4-f1db-46e2-8463-e14aa21b550b |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Davis |first=Damara |year=2010 |title=Slavery and Emancipation in the Nation's Capital |url=https://www.archives.gov/publications/prologue/2010/spring/dcslavery.html |access-date=April 12, 2024 |magazine=Prologue Magazine |publisher=U.S. National Archives |edition=Spring |volume=42 |issue=1 |archive-date=April 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240420131710/https://www.archives.gov/publications/prologue/2010/spring/dcslavery.html |url-status=live }}</ref>. Onıń syomkasınan soń jańa [[federal qala]] Potomak dáryasınıń arqa jaǵasında, Georgetown shıǵısında qurılǵan hám orayı [[Kapitoliy tóbeligi]]nde jaylasqan. 1791-jılı 9-sentyabrde paytaxt qurılısın qadaǵalawshı úsh komissar qalaǵa prezident Vashington húrmetine at qoydı. Sonıń menen birge, federal okrug Kolumbiya dep ataldı<ref name="Crew" />{{rp|page=101}}, [[Xristofor Kolumb|Kolumb]]tıń hayal forması bolıp, sol waqıtta kóp qollanılatuǵın [[Kolumbiya (personifikaciya) |Qurama Shtatlardıń poeziyalıq atı]] bolǵan<ref>{{Web deregi | bet = Get to Know D.C.| url = http://www.historydc.org/aboutdc.aspx| baspaxana = Historical Society of Washington, D.C.| qaralǵan sáne = 2011-jıl 11-iyul | url-status = dead| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100918042009/http://www.historydc.org/aboutdc.aspx| arxivsáne = 2010-jıl 18-sentyabr }}</ref> Kongress birinshi sessiyasın usı jerde 1800-jılı 17-noyabrde ótkerdi<ref>{{Web deregi | url = https://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/The_Senate_Moves_to_Washington.htm| bet = The Senate Moves to Washington| qaralǵan sáne = 2008-jıl 11-iyul | sáne = 2006-jıl 14-fevral | baspaxana = [[United States Senate]]| arxivsáne = 2017-jıl 5-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20170705105922/https://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/The_Senate_Moves_to_Washington.htm| url-status = live}}</ref>. Kongress okrugti rásmiy túrde shólkemlestirgen bolıp, pútkil aymaqtı federal húkimettiń úy tártibi astına qoyǵan 1801-jılǵı [[Kolumbiya]] okrugi organikalıq nızamın qabıl etti. Rayondaǵı aymaq eki okrugke, Potomak dáryasınıń shıǵısı hám arqasındaǵı [[Vashington okrugi, Kolumbiya okrugi|Vashington okrugi]] hám batısı hám qublasındaǵı [[Aleksandriya okrugi, Kolumbiya okrugi|Aleksandriya okrugi]]ne bólingen<ref name="Crew" />{{rp|page=717}}. Nızam qabıl etilgennen keyin okrugtegi puqaralar Merilend yamasa Virjiniya rezidentleri esaplanbaytuǵın boldı hám olardıń Kongresstegi wákilligi tamamlandı<ref>{{Web deregi | bet = Statement on the subject of The District of Columbia Fair and Equal Voting Rights Act| url = http://www.americanbar.org/content/dam/aba/migrated/poladv/letters/electionlaw/060914testimony_dcvoting.authcheckdam.pdf| qaralǵan sáne = 2011-jıl 10-avgust | sáne = 2006-jıl 14-sentyabr | baspaxana = [[American Bar Association]]| arxivsáne = 2011-jıl 16-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20111016174336/http://www.americanbar.org/content/dam/aba/migrated/poladv/letters/electionlaw/060914testimony_dcvoting.authcheckdam.pdf| url-status = live}}</ref>. == Táriyxı == 1790-jılı 16-iyulde AQSH konstituciyasına muwapıq, AQSH Kongressi paytaxt okrugin dúziw haqqında qarar qabıl etken. Sol sebepli Kolumbiya okrugi heshbir shtatqa kirmeydi. 1800-jılda húkimet mákemeleri Filadelfiyadan Vashingtonǵa kóshirilgen. Okrugti dúziw ushin Merilend hám Virjiniya shtatları Potomak dáryası boylap óz jerlerinen jer ajıratqan. Biraq, 1846-jılı Kongress Virjiniyaga óz úlesin qaytarıp berdi. Vashington qalasına 1791-jılı burınnan bar Jorjtaun portınıń shıǵıs tárepinde mámlekettiń paytaxtı etip tiykar salınǵan. Vashington qalasına da, shtatına da [[Amerika Qurama Shtatları|AQSH]]tıń birinshi prezidenti Jorj Vashingtonniń (1732 - 1799) atı berilgen. 1812—1814-jıllardaǵı [[Angliya]]-[[Amerika]] urısında Vashington qalası úlken zıyan kórdi. Urıstan keyin qayta tiklendi. Vashingtonda bir qansha áhmiyetli xalıqaralıq konferenciyalar bolıp ótken hám xalıqaralıq kelisimler dúzilgen. 1942-jılı yanvarda Vashingtonda 26 mámleketlik deklaraciyaǵa qol qoyıldı. Bul deklaraciyaǵa qol qoyǵan hám onı qollap-quwatlaǵan mámleketler "Birlesken Milletler" atın aldı. 1949-jılı aprelde [[Arqa Atlantika]] shártnaması shólkemi (NATO) de usı jerde tastıyıqlanǵan. == Xalqı == Vashington qalasınıń xalqı 2011-jili 617 996 adam bolǵan. 2010-jılǵı maǵlıwmatqa qaraǵanda, qala Amerikanıń 24-eń kóp xalıq jasaytuǵın qalası esaplanadı. Merilend hám Virjiniya shtatlarınan jumısqa kelip-ketetuǵınlardı esaplaǵanda qalanıń xalqı 1 millionnan asadı. Vashington qalası hám onıń átirapındaǵı maydannıń xalqı 5,6 million adam. == Ekonomikası == Vashington sanaatı mámleket kóleminde áhmiyetke iye emes. Sanaat ónimleri tiykarınan jergilikli mútáájlikler ushın islep shıǵarıladı. Azıq-awqat, tigiwshilik, poligrafiya, áskeriy sanaat kárxanaları bar. Xalıqtıń kópshilik bólegi mámleketlik xızmette, turmıslıq xızmet kórsetiw, sawda hám finans jumıslarında bánt. == Mádeniyatı == Vashington mámlekettiń iri ilimiy hám mádeniy orayı bolıp esaplanadı<ref>[[ÓzME]]. Birinshi tom. Tashkent, 2000-jıl</ref>. Qalada kóplegen joqarı oqıw orınları, soniń ishinde, 5 universitet, AQSH Milliy Ilimler Akademiyası, Áskeriy akademiya, ilimiy jámiyetler, muzeyler bar. Qalada jáne Kongress kitapxanası hám basqa da kitapxanalar, Milliy kórkem óner galereyası jaylasqan. Vashington sırtqı kórinisi menen AQSHtıń basqa iri qalalarınan parıq qıladı. Onda kóp qabatlı biyik imaratlar, iri kárxanalar joq. Baǵ hám qıyabanlar, estelikler, estelik ushın qurılǵan imaratlar kóp. Vashingtonǵa hár jılı millionlap turistler keledi. == Húkimeti == [[Fayl:WhiteHouseSouthFacade.JPG|nobaý|Aq úy]] Vashingtonda prezident rezidenciyası (Aq úy, 1792 - 1818-jılları qurılǵan), Kongress imaratı (Kapitoliy, 1793 - 1863), Mámleket departamenti, Áskeriy shtab (Pentagon), ministrlikler hám basqa joqarı mámleket mákemeleri jaylasqan. [[Amerika]] mámleketleri shólkemleriniń basshılıq uyımları da Vashingtonda. Qalada 176 mámlekettiń elshixanası hám kóplegen xalıqaralıq shólkemler, sawda birlespeleri, mámleketlik emes shólkemler hám kásiplik awqamlarınıń tiykarǵı imaratları jaylasqan. Qalanı 1973-jıldan berli jergilikli saylanǵan mer hám 13 aǵzadan ibarat qalalıq keńes basqarıp kelmekte. Solay bolsa da, Kongress qalanı basqarıp turadı hám qala nızamların biykarlawı múmkin. Sol sebepli Vashington qalası turǵınlarınıń ózin-ózi basqarıw huqıqı basqa jerdegi AQSh puqaralarınan az. Qalanıń kongresste saylaw huqıqına iye bolmaǵan wákili bar, biraq senatorları joq. 1961-jılı ratifikaciya etilgen ózgeriske muwapıq, prezidentlik saylawlarda qala úsh saylaw dawısın beredi. == Transportı == Vashington iri transport jolları túyinshesi. Qalanıń qubla-batısında dárya portı bar. Qala jaylasqan aymaqta úsh aeroport bar. Ronald Reygan Vashington milliy aeroportı Potomak dáryasınıń arjaǵında, Arlington, Virjiniya qalasında jaylasqan. Vashington Dalles xalıqaralıq aeroportı bolsa qaladan 42.3 kilometr qashıqlıqta Virjiniyanıń Ferfaks hám Loudoun okruglerinde jaylasqan. Baltimor-Vashington Xalıqaralıq Turgud Marshall aeroportı bolsa 51 km aralıqta Merilendtiń Anne Arundel okruglerinde jaylasqan. == Derekler == {{Derekler}} == Siltemeler == * [http://www.dc.gov/ Rásmiy web-sayt {{ref-en}}] * [http://www.loc.gov/rr/program/bib/states/dc/home.html Vashington boyınsha qollanba (Kongress Kitapxanasınan alınǵan maǵlıwmat) {{ref-en}}] [[Kategoriya:Koordinatlar Wikimaǵlıwmatlarda]] [[Kategoriya:AQSH qalaları]] [[Kategoriya:Arqa Amerikadaǵı paytaxtlar]] esp0oynr1mxmqvgnj2mrkdpelintcky 4 23879 266819 266784 2026-09-19T12:01:49Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 266819 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:25119}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 2 || [[User:Qaraqalpaqpan|<span style="color:gray">Qaraqalpaqpan</span>]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}} |- | 3 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|<span style="color:gray">Srajatdin Usnatdinov</span>]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4885}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}} |- | 4 || [[User:Bekan88|<span style="color:gray">Bekan88</span>]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4580}}]] || {{Permissions|Bekan88}} |- | 5 || [[User:Inosham|<span style="color:gray">Inosham</span>]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 6 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4354}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}} |- | 7 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|<span style="color:gray">Abdullaeva Shaxnoza-Banu</span>]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}} |- | 8 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2562}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 9 || [[User:Рахман3|<span style="color:gray">Рахман3</span>]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}} |- | 10 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1638}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 11 || [[User:PirjanovNurlan|<span style="color:gray">PirjanovNurlan</span>]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}} |- | 12 || [[User:Anas1712|<span style="color:gray">Anas1712</span>]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}} |- | 13 || [[User:Qarahat|<span style="color:gray">Qarahat</span>]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}} |- | 14 || [[User:Gozzalina|<span style="color:gray">Gozzalina</span>]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1091}}]] || {{Permissions|Gozzalina}} |- | 15 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:926}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 16 || [[User:Kuwanishbek|<span style="color:gray">Kuwanishbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}} |- | 17 || [[User:AlefZet|<span style="color:gray">AlefZet</span>]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}} |- | 18 || [[User:Aysabirlijol|<span style="color:gray">Aysabirlijol</span>]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}} |- | 19 || [[User:Umarxon III|Umarxon III]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:618}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 20 || [[User:Baurzhanuly|<span style="color:gray">Baurzhanuly</span>]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}} |- | 21 || [[User:Biypona|<span style="color:gray">Biypona</span>]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}} |- | 22 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:484}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}} |- | 23 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|<span style="color:gray">Bazarbaeva Eleonora</span>]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}} |- | 24 || [[User:QRNKS|<span style="color:gray">QRNKS</span>]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}} |- | 25 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:406}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 26 || [[User:Mrshaxas|<span style="color:gray">Mrshaxas</span>]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 27 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 28 || [[User:Muxammedqudaynazarov|<span style="color:gray">Muxammedqudaynazarov</span>]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}} |- | 29 || [[User:Begdullaman|<span style="color:gray">Begdullaman</span>]] || [[Special:Contributions/Begdullaman|{{formatnum:328}}]] || {{Permissions|Begdullaman}} |- | 30 || [[User:Nurlibek Urgenichbaev|<span style="color:gray">Nurlibek Urgenichbaev</span>]] || [[Special:Contributions/Nurlibek Urgenichbaev|{{formatnum:297}}]] || {{Permissions|Nurlibek Urgenichbaev}} |- | 31 || [[User:Qareken Balasi|<span style="color:gray">Qareken Balasi</span>]] || [[Special:Contributions/Qareken Balasi|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Qareken Balasi}} |- | 32 || [[User:BEGJIGIT|<span style="color:gray">BEGJIGIT</span>]] || [[Special:Contributions/BEGJIGIT|{{formatnum:252}}]] || {{Permissions|BEGJIGIT}} |- | 33 || [[User:Saxibjamal Esemuratova|<span style="color:gray">Saxibjamal Esemuratova</span>]] || [[Special:Contributions/Saxibjamal Esemuratova|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Saxibjamal Esemuratova}} |- | 34 || [[User:Pirnazarova|<span style="color:gray">Pirnazarova</span>]] || [[Special:Contributions/Pirnazarova|{{formatnum:221}}]] || {{Permissions|Pirnazarova}} |- | 35 || [[User:Holder|<span style="color:gray">Holder</span>]] || [[Special:Contributions/Holder|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|Holder}} |- | 36 || [[User:Miracle0302|<span style="color:gray">Miracle0302</span>]] || [[Special:Contributions/Miracle0302|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Miracle0302}} |- | 37 || [[User:Begjigit|<span style="color:gray">Begjigit</span>]] || [[Special:Contributions/Begjigit|{{formatnum:208}}]] || {{Permissions|Begjigit}} |- | 38 || [[User:Kmoksy|<span style="color:gray">Kmoksy</span>]] || [[Special:Contributions/Kmoksy|{{formatnum:207}}]] || {{Permissions|Kmoksy}} |- | 39 || [[User:AbzalM|<span style="color:gray">AbzalM</span>]] || [[Special:Contributions/AbzalM|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|AbzalM}} |- | 40 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:196}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 41 || [[User:NurkaArzay|<span style="color:gray">NurkaArzay</span>]] || [[Special:Contributions/NurkaArzay|{{formatnum:173}}]] || {{Permissions|NurkaArzay}} |- | 42 || [[User:Gúlxan Medetbekovna|<span style="color:gray">Gúlxan Medetbekovna</span>]] || [[Special:Contributions/Gúlxan Medetbekovna|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Gúlxan Medetbekovna}} |- | 43 || [[User:Bakhit|<span style="color:gray">Bakhit</span>]] || [[Special:Contributions/Bakhit|{{formatnum:164}}]] || {{Permissions|Bakhit}} |- | 44 || [[User:Melek jurnalist|<span style="color:gray">Melek jurnalist</span>]] || [[Special:Contributions/Melek jurnalist|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Melek jurnalist}} |- | 45 || [[User:DARIO SEVERI|<span style="color:gray">DARIO SEVERI</span>]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:148}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}} |- | 46 || [[User:Jannazarova Sh|<span style="color:gray">Jannazarova Sh</span>]] || [[Special:Contributions/Jannazarova Sh|{{formatnum:136}}]] || {{Permissions|Jannazarova Sh}} |- | 47 || [[User:Jámiy|<span style="color:gray">Jámiy</span>]] || [[Special:Contributions/Jámiy|{{formatnum:133}}]] || {{Permissions|Jámiy}} |- | 48 || [[User:İmmortalance|<span style="color:gray">İmmortalance</span>]] || [[Special:Contributions/İmmortalance|{{formatnum:131}}]] || {{Permissions|İmmortalance}} |- | 49 || [[User:Romaine|<span style="color:gray">Romaine</span>]] || [[Special:Contributions/Romaine|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Romaine}} |- | 50 || [[User:Kagansky|<span style="color:gray">Kagansky</span>]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:124}}]] || {{Permissions|Kagansky}} {{/end}} b7p511wrn52mdtgmtjs94x1dblho18y 4 26380 266821 266786 2026-09-19T12:01:51Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 266821 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:119302}}]] |- | 2 || [[User:MrshaxasBot|<span style="color:gray">MrshaxasBot</span>]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] |- | 3 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:4078}}]] |- | 4 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] |- | 5 || [[User:EmausBot|<span style="color:gray">EmausBot</span>]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2913}}]] |- | 6 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:2044}}]] |- | 7 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] |- | 8 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] |- | 9 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1336}}]] |- | 10 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] |- | 11 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] |- | 12 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] |- | 13 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] |- | 14 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] |- | 15 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] |- | 16 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] |- | 17 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] |- | 18 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] |- | 19 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:570}}]] |- | 20 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] |- | 21 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] |- | 22 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:390}}]] |- | 23 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]] |- | 24 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:327}}]] |- | 25 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:316}}]] |- | 26 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:265}}]] |- | 27 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:241}}]] |- | 28 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:225}}]] |- | 29 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:224}}]] |- | 30 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:224}}]] |- | 31 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:215}}]] |- | 32 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:211}}]] |- | 33 || [[User:CarsracBot|<span style="color:gray">CarsracBot</span>]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:204}}]] |- | 34 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:196}}]] |- | 35 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:192}}]] |- | 36 || [[User:BOTijo|<span style="color:gray">BOTijo</span>]] || [[Special:Contributions/BOTijo|{{formatnum:186}}]] |- | 37 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:180}}]] |- | 38 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:178}}]] |- | 39 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:169}}]] |- | 40 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:158}}]] |- | 41 || [[User:YiFeiBot|<span style="color:gray">YiFeiBot</span>]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:156}}]] |- | 42 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:154}}]] |- | 43 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:146}}]] |- | 44 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:132}}]] |- | 45 || [[User:Zorrobot|<span style="color:gray">Zorrobot</span>]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:128}}]] |- | 46 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:118}}]] |- | 47 || [[User:Maintenance script|<span style="color:gray">Maintenance script</span>]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]] |- | 48 || [[User:Flow talk page manager|<span style="color:gray">Flow talk page manager</span>]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]] |- | 49 || [[User:MediaWiki default|<span style="color:gray">MediaWiki default</span>]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:8}}]] {{/end}} g0ssf048lcmipqrl0vngtznnwzx2o8s 4 27432 266820 266785 2026-09-19T12:01:50Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 266820 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:119302}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 2 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:25119}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 3 || [[User:Qaraqalpaqpan|<span style="color:gray">Qaraqalpaqpan</span>]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}} |- | 4 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|<span style="color:gray">Srajatdin Usnatdinov</span>]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4885}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}} |- | 5 || [[User:Bekan88|<span style="color:gray">Bekan88</span>]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4580}}]] || {{Permissions|Bekan88}} |- | 6 || [[User:MrshaxasBot|<span style="color:gray">MrshaxasBot</span>]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}} |- | 7 || [[User:Inosham|<span style="color:gray">Inosham</span>]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 8 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4354}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}} |- | 9 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:4078}}]] || {{Permissions|Bot 3-f}} |- | 10 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|<span style="color:gray">Abdullaeva Shaxnoza-Banu</span>]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}} |- | 11 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] || {{Permissions|Xqbot}} |- | 12 || [[User:EmausBot|<span style="color:gray">EmausBot</span>]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2913}}]] || {{Permissions|EmausBot}} |- | 13 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2562}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 14 || [[User:Рахман3|<span style="color:gray">Рахман3</span>]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}} |- | 15 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:2044}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}} |- | 16 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}} |- | 17 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1638}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 18 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}} |- | 19 || [[User:PirjanovNurlan|<span style="color:gray">PirjanovNurlan</span>]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}} |- | 20 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1336}}]] || {{Permissions|Jembot}} |- | 21 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] || {{Permissions|SieBot}} |- | 22 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] || {{Permissions|VolkovBot}} |- | 23 || [[User:Anas1712|<span style="color:gray">Anas1712</span>]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}} |- | 24 || [[User:Qarahat|<span style="color:gray">Qarahat</span>]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}} |- | 25 || [[User:Gozzalina|<span style="color:gray">Gozzalina</span>]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1091}}]] || {{Permissions|Gozzalina}} |- | 26 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}} |- | 27 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}} |- | 28 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:926}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 29 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] || {{Permissions|Addbot}} |- | 30 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] || {{Permissions|ZéroBot}} |- | 31 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] || {{Permissions|ArthurBot}} |- | 32 || [[User:Kuwanishbek|<span style="color:gray">Kuwanishbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}} |- | 33 || [[User:AlefZet|<span style="color:gray">AlefZet</span>]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}} |- | 34 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] || {{Permissions|JAnDbot}} |- | 35 || [[User:Aysabirlijol|<span style="color:gray">Aysabirlijol</span>]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}} |- | 36 || [[User:Umarxon III|Umarxon III]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:618}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 37 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] || {{Permissions|FoxBot}} |- | 38 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:570}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}} |- | 39 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}} |- | 40 || [[User:Baurzhanuly|<span style="color:gray">Baurzhanuly</span>]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}} |- | 41 || [[User:Biypona|<span style="color:gray">Biypona</span>]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}} |- | 42 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:484}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}} |- | 43 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|<span style="color:gray">Bazarbaeva Eleonora</span>]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}} |- | 44 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] || {{Permissions|Escarbot}} |- | 45 || [[User:QRNKS|<span style="color:gray">QRNKS</span>]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}} |- | 46 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:406}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 47 || [[User:Mrshaxas|<span style="color:gray">Mrshaxas</span>]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 48 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:390}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}} |- | 49 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 50 || [[User:Muxammedqudaynazarov|<span style="color:gray">Muxammedqudaynazarov</span>]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}} {{/end}} pzf3kggbpd9mn4ho4kc4zf0tn78y7at 3 45669 266828 266805 2026-09-19T15:38:37Z ~2026-50533-11 16645 /* Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! */ 266828 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 12:50, 2026-jıl 12-iyul (UTC) mfcsut1ij7fwhf3tzym6ta7jb6tanzo 266829 266828 2026-09-19T15:39:08Z ~2026-50533-11 16645 /* Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! */ Juwap beriw 266829 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 12:50, 2026-jıl 12-iyul (UTC) :@[[Paydalanıwshı:Mortus06|Mortus06]] Hi, as you work on it.wiki we kindly request your contribution for a move page: can you please move [[it:Maniglia]] to [[it:Maniglia (disambigua)]] to fix correct redirect to [[it:Maniglia (meccanica)]]? Thanks. [[Arnawlı:Paydalanıwshı úlesi/~2026-50533-11|~2026-50533-11]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:~2026-50533-11|talk]]) 15:39, 2026-jıl 19-sentyabr (UTC) s85yh4yejlovg86zxo4jaakz0s0sozk 266832 266829 2026-09-19T15:47:15Z Mortus06 16309 /* Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! */ Juwap beriw 266832 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 12:50, 2026-jıl 12-iyul (UTC) :@[[Paydalanıwshı:Mortus06|Mortus06]] Hi, as you work on it.wiki we kindly request your contribution for a move page: can you please move [[it:Maniglia]] to [[it:Maniglia (disambigua)]] to fix correct redirect to [[it:Maniglia (meccanica)]]? Thanks. [[Arnawlı:Paydalanıwshı úlesi/~2026-50533-11|~2026-50533-11]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:~2026-50533-11|talk]]) 15:39, 2026-jıl 19-sentyabr (UTC) ::@[[Paydalanıwshı:~2026-50533-11|~2026-50533-11]] can you PLEASE text me on it:wiki, since you're making requests for that wiki? Also, if you have the time to text others about moving pages, you have the time to create an account and do it yourself. Fucking hell... --[[Paydalanıwshı:Mortus06|Mortus06]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Mortus06|talqılaw]]) 15:47, 2026-jıl 19-sentyabr (UTC) rpw1p6t2i8gb5lywaapzl5b22x6qqgd 3 48202 266822 2026-09-19T12:44:23Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 266822 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 12:44, 2026-jıl 19-sentyabr (UTC) 0fbnu36u6kvqfyfxexo146cg8wbwyfw 14 48203 266823 2026-09-19T13:42:57Z Rabiga Shabatova 11101 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:XX ásir hind kompozitorları]]» 266823 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:XX ásir hind kompozitorları]] 7rfzcaumxcycybkozjgg3sa6fw1rclr 14 48204 266824 2026-09-19T13:44:42Z Rabiga Shabatova 11101 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Satyajit Ray]]» 266824 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Satyajit Ray]] q7dw0osd8kkj7wzhb83rnxx59ns40vr 0 48205 266825 2026-09-19T15:28:30Z Rabiga Shabatova 11101 «[[:en:Special:Redirect/revision/1375462821|Steven Spielberg]]» betinen awdarılıp jaratıldı 266825 wikitext text/x-wiki {{Shaxs infoqutısı|atı=Steven Spielberg|súwret=MKr25402 Steven Spielberg (Berlinale 2023) (3x4 cropped).jpg|táriypi=Spielberg, 2023-jıl|tuwılǵan waqtındaǵı atı=Steven Allan Spielberg|tuwılǵan sánesi=1946-jıl 18-dekabr|tuwılǵan jeri=[[Cincinnati]], Ohio, US<!-- Per [[MOS:U.S.]], "the use or non-use of periods (full stops) should also be consistent with other country abbreviations in the same article (thus 'the US, UK, and USSR', not 'the U.S., UK, and USSR')." -->|bilimi=[[California State University, Long Beach]] ([[Bachelor of Arts|BA]])|kásibi=Rejissyor, prodyuser hám scenariy jazıwshı|iskerlik jılları=1959-jıldan házirge shekem|ómirlik joldası={{unbulleted list | {{marriage|[[Amy Irving]]|1985|1989|end=divorced}} | {{marriage|[[Kate Capshaw]]|1991}} }}|balaları=6 aw: [[Sasha Spielberg|Sasha]], [[Sawyer Spielberg|Sawyer]] hám [[Destry Spielberg|Destry]]|ákesi=[[Arnold Spielberg]]|sıylıqları=|qolı=Steven Spielberg Signature.svg}} '''Steven Allan Spielberg''' (/ˈspiːlbɜːrɡ/; 1946-jıl 18-dekabrde tuwılǵan) - Amerikalı kinorejissyor. Jańa Gollivud dáwiriniń iri ǵayratkeri hám zamanagóy blokbasterdiń tiykarın salıwshı Spilberg kino táriyxındaǵı eń ullı hám abıraylı kinorejissyorlardan biri sıpatında tán alınadı. Sonday-aq, barlıq waqıtlardaǵı eń joqarı dáramatlı kinorejissyor bolıp esaplanadı, onıń filmleri dúnya boylap derlik 11 milliard dollar islep tapqan<ref>{{Web deregi|url=https://www.the-numbers.com/box-office-star-records/worldwide/lifetime-specific-technical-role/director|bet=Top Grossing Director at the Worldwide Box Office|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191001025802/https://www.the-numbers.com/box-office-star-records/worldwide/lifetime-specific-technical-role/director|arxivsáne=October 1, 2019|jumıs=The Numbers|qaralǵan sáne=December 25, 2022}}</ref>.Ol basqa da sıylıqlar qatarında úsh "Oskar," tórt "Altın globus," tórt "BAFTA," on eki "Emmi," "Toni" hám "Gremmi," sonday-aq, 1995-jılı "AFI Life Achievement Award," 2001-jılı "Húrmetli ricarlıq," 2006-jılı "Kennedi Center Honor," 2009-jılı "Cecil B. DeMille Award," 2015-jılı "Prezidentlik azatlıq medalı," 2023-jılı "Milliy kórkem óner medalı" menen sıylıqlanǵan. Forbes maǵlıwmatına qaraǵanda, ol dúnyanıń eń bay ataqlı shaxslarınan biri bolǵan. Onıń baylıǵı keminde 5,3 milliard dollardı quraydı<ref>{{Web deregi|url=https://www.forbes.com/sites/monicahunter-hart/2025/04/01/the-worlds-celebrity-billionaires-2025/|bet=The World's Celebrity Billionaires 2025|avtor=Hunter-Hart|at=Monica|til=en|jumıs=Forbes|qaralǵan sáne=2025-09-18}}</ref><ref name="Spielberg">{{Jurnal deregi |title=Profile: Steven Spielberg |url=https://www.forbes.com/profile/steven-spielberg/ |magazine=Forbes |access-date=December 10, 2024}}</ref>. Ol EGOT statusına erisken 22 adamnan biri<ref name="Davis">{{Jurnal deregi |last=Davis |first=Clayton |date=2026-02-01 |title=Steven Spielberg Achieves EGOT Status With Grammy Win for 'Music by John Williams' |url=https://variety.com/2026/music/awards/steven-spielberg-egot-grammys-win-1236648688/ |magazine=[[Variety (magazine) | Variety]] |language=en-US |access-date=2026-02-02}}</ref><ref>{{Web deregi|url=https://www.theguardian.com/film/2026/feb/02/steven-spielberg-becomes-an-egot-after-winning-a-grammy|bet=Steven Spielberg becomes an Egot after winning Grammy for John Williams documentary|sáne=2026-02-02|baspaxana=The Guardian|qaralǵan sáne=2026-05-26}}</ref>. Spilberg Ogayo shtatınıń Cincinati qalasında tuwılǵan. Ol Nyu-Jersi shtatınıń Xaddonfild hám Arizona shtatınıń Feniks qalalarında ósip<ref name=":0">{{Cite book|last=McBride|first=Joseph|title=Steven Spielberg: A Biography|publisher=University Press of Mississippi|year=2010|isbn=9781604738377|language=English}}</ref>, Kaliforniyaǵa kóship keledi hám kolledjde kino ilimlerin úyrenedi. Televideniedegi jumısın baslap, Spilberg óziniń rejissyorlıq debyutini "Duel" (1971) filmi menen ámelge asırdı. Onıń teatrdaǵı dáslepki shıǵarması "The Sugarland Express" (1974) bolıp, bul shıǵarma onıń kompozitor Jon Uilyams penen on jıllar dawamında birge islesiwin baslaǵan. Ol Jaws (1975) penen úy atına aylandı hám "Úshinshi túrdegi jaqın ushırasıwlar" (1977), "E.T. the Extra-Terrestrial" (1982) hám "Indiana Jones" trilogiyası (1981-1989) menen jáne de kritikalıq hám kommerciyalıq tabısqa eristi. Sonday-aq, "The Color Purple" (1985) hám "Empire of the Sun" (1987) filmlerinde dramanı úyrengen. Spilberg tariyxıy urıs dástanları "Schindler’s List" (1993) hám "Saving Private Ryan" (1998) filmlerine rejissyorlıq etken hám olar "Eń jaqsı rejissyor" ushın Akademiya sıylıǵın qolǵa kirgizgen. ''Sonday-aq, ol "Jurassic Park" (1993) ilimiy-fantastikalıq filmine rejissyorlıq etken hám sol waqıtta eń kóp dáramat keltirgen filmge aylanǵan.'' Sonıń menen birge, óz waqtında eń joqarı kórsetkishlerge erisken filmler —''A.I. Artificial Intelligence'' (2001), ''Minority Report'' (2002), ''War of the Worlds'' (2005), ''Ready Player One'' (2018) hám ''Disclosure Day'' (2026); táriyxıy dramaları ''Amistad'' (1997), ''Munich'' (2005), ''War Horse'' (2011), ''Lincoln'' (2012), ''Bridge of Spies'' (2015) hám ''The Post'' (2017); ''Catch Me If You Can'' (2002) hám ''The Terminal'' (2004) komediyaları; ''The Adventures of Tintin'' (2011) animaciyslıw filmi; ''West Side Story'' (2021) muzikalıq filmi; hám de ''The Fabelmans'' (2022) shańaraqlıq filmi. == Ómiri == Stiven Spilberg 1946-jılı 18-dekabrde Ogayo shtatınıń Cincinati qalasında tuwılǵan{{Sfn|McBride|1997|p=35}}. Onıń anası Leah Adler (née Posner)<ref>{{Web deregi|url=http://fredbernstein.com/info/spielberg_mom.shtml|bet=Steven Spielberg's Mother|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130323023020/http://fredbernstein.com/info/spielberg_mom.shtml|arxivsáne=March 23, 2013|sáne=1986|jumıs=fredbernstein.com|baspaxana=[[Doubleday (publisher)|Doubleday]]|qaralǵan sáne=May 25, 2012}}</ref> "kosher" sút restoranın basqaratuǵın koncert pianinoshısı edi<ref>{{Web deregi|url=https://forward.com/food/418584/steven-spielbergs-family-kosher-restaurant-the-milky-way-is-reopening/|bet=Steven Spielberg's Family Kosher Restaurant 'The Milky Way' Is Reopening|avtor=Feder|at=Shira|sáne=February 1, 2019|til=en|jumıs=[[The Forward]]|qaralǵan sáne=October 13, 2024}}</ref>. Ákesi Arnold,<ref>{{Web deregi|url=https://variety.com/2020/film/news/arnold-spielberg-dead-dies-steven-spielberg-father-1234748936/|bet=Arnold Spielberg, Father of Steven Spielberg, Dies at 103|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210101184126/https://variety.com/2020/film/news/arnold-spielberg-dead-dies-steven-spielberg-father-1234748936/|arxivsáne=January 1, 2021|avtor=Moreau|at=Jordan|sáne=August 26, 2020|til=en-US|jumıs=Variety|qaralǵan sáne=December 17, 2020}}</ref> - kompyuterlerdi rawajlandırıw menen shuģıllanıwshı injener-elektrik bolǵan. Onıń tuwısqanları reformator-evreyler edi{{Sfn|Parish|2004|p=6}}{{Sfn|Baxter|1996|p=38}}<ref name="FreshAir">{{Web deregi|url=https://www.npr.org/transcripts/1134314093|bet=Steven Spielberg was a fearful kid who found solace in storytelling|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221109205319/https://www.npr.org/transcripts/1134314093|arxivsáne=November 9, 2022|avtor=Gross|avtorsilteme=Terry Gross|at=Terry|sáne=November 9, 2022|jumıs=[[Fresh Air]]|qaralǵan sáne=November 9, 2022}}</ref>. Spilbergtiń áke tárepinen ata-anası ukrain yahudiyleri bolǵan;<ref name="JJ">{{Web deregi|url=https://jewishjournal.com/mobile_20111212/105131/a-close-encounter-with-steven-spielbergs-dad/|bet=A close encounter with Steven Spielberg's dad|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170707115653/http://jewishjournal.com/mobile_20111212/105131/|arxivsáne=July 7, 2017|avtor=Tugend|at=Tom|sáne=June 13, 2012|jumıs=[[The Jewish Journal of Greater Los Angeles]]|qaralǵan sáne=March 9, 2023}}</ref><ref>{{Web deregi|url=https://aish.com/steven-spielbergs-jewish-roots/|bet=Steven Spielberg's Jewish Roots|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220926052518/https://aish.com/steven-spielbergs-jewish-roots/|arxivsáne=September 26, 2022|avtor=Gutfreund|at=Debbie|sáne=January 28, 2017|jumıs=[[Aish HaTorah]]|qaralǵan sáne=May 11, 2018}}</ref> Atası Shmuel Spilberg bolsa Kamianec-Podilskiyden edi<ref name="JJ" />{{Sfn|McBride|1997|p=22}}. Spielbergtiń 3 qarındası bar: Anne, Sue hám Nancy{{Sfn|Baxter|1996|p=16}}. Cincinatidaǵı úyinde kempir apası Xolokostan aman qalǵanlarǵa inglis tilin úyretken. Olar óz náwbetinde oģan sanlardı úyretti: 1952-jılı ákesi RCA tárepinen jumısqa alınǵannan keyin, onıń shańaraǵı Nyu-Jersi shtatınıń Xaddon qalashasına kóship ótedi{{Sfn|McBride|1997|p=48}}. Spilberg 1953-jıldan 1957-jılǵa shekem Evrey mektebinde rabbi Albert L. Lyuis tárepinen oqıtılǵan sabaqlarda oqıdı{{Sfn|McBride|1997|p=53}}. 1957-jıldıń basında shańaraǵı menen Arizona shtatınıń Feniks qalasına kóshedi<ref>{{Jurnal deregi |last=Denby |first=David |date=January 16, 2017 |title=Steven Spielberg at Seventy |url=https://www.newyorker.com/magazine/2017/01/16/steven-spielberg-at-seventy |url-status=live |magazine=[[The New Yorker]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180511161155/https://www.newyorker.com/magazine/2017/01/16/steven-spielberg-at-seventy |archive-date=May 11, 2018 |access-date=May 11, 2018}}</ref>{{Sfn|Parish|2004|p=9}}. Spilberg on úsh jasında bardaǵı mitzva máresimin ótkeredi{{Sfn|McBride|1997|p=36}}. Onıń shańaraǵı sinagogada qatnasqan hám onıń kóplegen yahudiy dosları bolǵan{{Sfn|Pogrebin|2005|p=30}}. Xolokost tuwralı onıń ata-anası "bul tuwralı mudamı sóyleytuǵının hám bul tuwralı mudamı oylap júretuǵının" ayttı{{Sfn|Pogrebin|2005|p=30}}. Onıń ákesi Xolokostta on altı-jigirma tuwısqanlarınan ayırılǵan edi{{Sfn|McBride|1997|p=22}}. Spilberg óziniń miyrasın qabıl etiwdi qıyın kórdi; ol bılay dedi: "Bul men tán alıwdı jaqsı kórmeytuǵın nárse... biraq men jeti, segiz, toǵız jasımda, quday keshirsin, biz pravoslav evreyler bolǵanımız ushın qısınǵan edim. Ata-anamnıń evreylik ádetlerin sırtqı kórinisinen qısınıp kettim. Men hesh waqıtta da evrey bolıwǵa uyalǵan emespen, biraq geypara waqıtları qáweterlenetuǵın edim<ref name=":3">{{Web deregi|url=http://www.aish.com/f/p/Steven-Spielberg-ET-and-Growing-Up-Jewish.html|bet=Steven Spielberg, E.T. and Growing Up Jewish|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180511145732/http://www.aish.com/f/p/Steven-Spielberg-ET-and-Growing-Up-Jewish.html|arxivsáne=May 11, 2018|avtor=Jungreis-Wolff|at=Slovie|sáne=August 22, 2015|jumıs=aishcom|baspaxana=[[Aish HaTorah]]|qaralǵan sáne=May 11, 2018}}</ref>. Spilberg antisemitizmniń nıshanı boldı: "Joqarı mektepte meni shappatlap, tewip jiberdi. Eki murın qan. Bul qorqınıshlı edi<ref name=":3" /><ref>{{Web deregi|url=http://people.com/archive/steven-spielberg/|bet=Steven Spielberg|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180511215012/http://people.com/archive/steven-spielberg/|arxivsáne=May 11, 2018|avtor=Reed|at=J.D.|sáne=March 15, 1999|jumıs=[[People (magazine)|People]]|qaralǵan sáne=May 11, 2018}}</ref>{{Sfn|McBride|1997|p=22}}. Ol jas óspirimlik dáwirinde, shańaraǵı hár qıylı máhállelerge kóship ótip, tek ǵana yahudiyler bolıp qalǵannan keyin yahudiylikke áste-aqırın ámel qıla basladı{{Sfn|Pogrebin|2005|p=29}}. [[File:Jaws_movie_poster.jpg|nobaý|''Jaws ushın poster'' (1975)]] [[File:President_Ronald_Reagan_Nancy_Reagan_with_Steven_Spielberg_During_a_Private_Dinner_and_Showing_of_The_Movie_"'Et"_in_The_Blue_Room_-_DPLA_-_769d6870fc5ed5659e00d8cdc66711be.jpg|nobaý|Prezident Ronald Reygan hám Birinshi xanım Nensi Reygan Aq úyde Spilberg penen 1982-jılı E.T.]] [[Fayl:Steven_Spielberg_with_Chandran_Rutnam_in_Sri_Lanka.jpg|solğa|nobaý|Spilberg hám Chandran Rutnam Shri-Lankada "Indiana Jons hám "Dum" ibadatxanası" filmin súwretke alıw waqtında]] [[File:Steven_Spielberg_in_1990.jpg|oñğa|nobaý|Spielberg, 1990-jıl mart]] [[File:Steven_Spielberg_-_GianAngelo_Pistoia_1.jpg|solğa|nobaý|Spilberg 50-Veneciya xalıqaralıq kinofestivalında italiyalı kinorejissyor Jillo Pontekorvo tárepinen "Altın sher" bahasın alıp atır, 1993-jıl.]] [[File:Steven_Spielberg_1999.jpg|solğa|nobaý|Spilberg 1999-jıl 11-avgustta Pentagondaǵı shıǵıp sóylegen sózi Qorǵanıw ministrliginiń ayrıqsha xızmeti ushın medalın alǵannan soń]] [[File:2006_Summit_Hosts_Steven_Spielberg_and_George_Lucas_welcome_the_Academy_delegates_and_members_to_the_International_Achievement_Summit_in_Los_Angeles.jpg|solğa|nobaý|Spilberg rejissyor hám dostı Djordj Lukas penen, 2006-jıl]] == Jeke ómiri == Spilberg aktrisa Emi Irving penen 1976-jılı "Close Encounters of the Third Kind" filmi ushın sınaqtan ótken waqtında tanısqan. Ol menen ushırasqannan keyin Spilberg óziniń járdemshi prodyuseri Juliya Fillipske: "Men keshe júregimdi jarǵan haqıyqıy adam menen ushırastım," dedi{{Sfn|McBride|1997|p=293}}. Ol roldi atqarıw ushın júdá jas bolsa da, Spilberg penen ushırasıwdı basladı hám aqır-aqıbetinde ózi táriyiplegen "boydaklar úyi"ne kóshti{{Sfn|McBride|1997|p=294}}. Olar 1979-jılı ajırasıp ketti{{Sfn|Jackson|2007|p=43}}. 1984-jılı olar ózleriniń romantikaların jańalap, 1985-jılı noyabrde turmıs quradı. Sol jıldıń 13-iyun kúni ul tuwılǵan{{Sfn|McBride|1997|pp=362, 363}}. 1989-jılı erli-zayıplılar ajırasıp ketti, olar balanıń tárbiyasın bólisiw ushın bir-birine jaqın jasawǵa kelisip aldı{{Sfn|McBride|1997|p=403}}. Olardıń ajırasıwdı tártipke salıwı táriyxtaǵı eń qımbat islerden biri{{Sfn|Jackson|2007|p=43}}. Spilberg aktrisa Keyt Kapshou menen 1984-jılı "Indiana Jones and the Temple of Doom" filminde rol oynap atırǵanda tanısqan. Olar 1991-jılı 12-oktyabrde turmıs qurǵan; Kapshou turmıs qurıwdan aldın yahudiy dinine ótken{{Sfn|Jackson|2007|p=49}}. Spilbergtiń aytıwınsha, ol "evrey bolıw maqtanıshın" olar turmısqa shıqqanda qayta tapqan{{Sfn|Pogrebin|2005|p=25}}. Ol bılay dedi: "Kate protestant bolıp, yahudiy dinine ótiwdi talap etti. Ol bir jıl oqıw menen shuǵıllanıp, mikve menen shuǵıllanadı. Bizler turmıs qurıwımızdan burın, yaǵnıy 1991-jılı tolıq túrge ótiwdi maqul kórdi hám evrey bolǵannan keyin maǵan turmısqa shıqtı. Menin oyımsha, meniń iudaizmge qaytıp keliwime, bárinen de beter, usı sebep boldı"{{Sfn|Pogrebin|2005|p=25}}. Ol onı shańaraqtıń saqlaw dárejesi ushın esaplaydı; "Bul shıqsa qudayı meni óz ata-anamnan da jaqsıraq evreyge aylandırdı," dedi ol. Kapshou Milliy portret galereyası tárepinen Spilberg portretin salıw ushın buyırtpa etilgen. Onıń 2025-jılı jaratılǵan "''[[:en:The_Picture_Maker|The Picture Maker]]''" súwretine Spilberg jaslıq dáwirinde súwretke alǵan filmlerden úzindiler kórsetilgen portret hám videoproekciya kiredi<ref name="thepicturemaker2">{{cite news|url=https://www.vanityfair.com/culture/story/kate-capshaw-painted-steven-spielberg|title=Kate Capshaw Painted Steven Spielberg—Iconic Filmmaker and Her Husband of More Than 30 Years|work=Vanity Fair|date=October 21, 2025|accessdate=July 14, 2026|author=Freeman, Nate}}</ref>. Kapshoudan bes perzenti bar: Sasha Rebekka Spilberg (1990-jıl 14-mayda tuwılǵan), Sawyer Avery Spielberg (1992-jıl 10-martta tuwılǵan<ref>{{cite web|url=https://nypost.com/2012/09/07/a-stage-for-spielbergs-son/|title=A stage for Spielberg's son|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224232416/https://nypost.com/2012/09/07/a-stage-for-spielbergs-son/|archive-date=February 24, 2020|last=Schuster|first=Dana|date=September 7, 2012|work=[[New York Post]]|access-date=May 11, 2018|url-status=live}}</ref>) hám Destry Allyn Spielberg (1996-jıl 1-dekabrde tuwılǵan) hám eki perzenti asırap alınǵan. Sonday-aq, Jessica Kapshou (1976-jıl 9-avgustta tuwılǵan) atlı ógey qızı bar. Ol hám onıń shańaraǵı Kaliforniya shtatınıń<ref>{{Cite news|last=Hurt|first=Harry III|date=May 10, 2016|title=Look Inside Steven Spielberg's House in Pacific Palisades|language=en-us|website=[[Architectural Digest]]|url=https://www.architecturaldigest.com/story/steven-spielberg-pacific-palisades-home|url-status=live|access-date=December 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101184208/https://www.architecturaldigest.com/story/steven-spielberg-pacific-palisades-home|archive-date=January 1, 2021}}</ref> Pasifik Palisades hám Nyu-York shtatınıń Ist-Xempton qalalarında jasaydı<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/2002/09/19/0919feat_7.html|title=Billionaires On Vacation|archive-url=https://web.archive.org/web/20060825025553/https://www.forbes.com/2002/09/19/0919feat_7.html|archive-date=August 25, 2006|last=Valhouli|first=Christina|date=September 19, 2002|access-date=December 18, 2020|url-status=dead|website=[[Forbes]]}}</ref>. Ol Dryu Berrimor hám Gvinet Peltroulardıń shoqıwshı atası<ref>{{cite web|url=https://www.vanityfair.com/style/photos/2017/03/celebrity-godparents|title=The Most Fascinating Celebrity Godparents|date=March 27, 2017|website=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.stylist.co.uk/people/surprising-celebrity-godparents/13002|title=Surprising celebrity godparents|date=September 5, 2011|work=Stylist|access-date=February 23, 2018|archive-date=June 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180614221256/https://www.stylist.co.uk/people/surprising-celebrity-godparents/13002|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://edition.cnn.com/2013/01/21/us/steven-spielberg-fast-facts/index.html|title=Steven Spielberg Fast Facts|work=CNN|access-date=February 23, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.laweekly.com/q-a-with-drew-barrymore-l-a-cravings-dying-art-forms-barrymore-wines/|title=Q & A With Drew Barrymore: L.A. Cravings, Dying Art Forms & Barrymore Wines|archive-url=https://web.archive.org/web/20130128091539/http://blogs.laweekly.com/squidink/2012/04/drew_barrymore_wine.php|archive-date=January 28, 2013|last=Trachta|first=Ali|date=April 17, 2012|publisher=LA Weekly|access-date=June 21, 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/drew-barrymore-admits-to-suffering-freak-245166|title=Drew Barrymore admits to suffering 'freak outs' over her long-distance relationship with Justin Long|archive-url=https://web.archive.org/web/20140520002741/http://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/drew-barrymore-admits-to-suffering-freak-245166|archive-date=May 20, 2014|date=September 2, 2010|work=Daily Mirror|access-date=January 27, 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hollywood/news-interviews/Drew-Barrymore-seeks-advice-from-godfather-Spielberg/articleshow/18207142.cms|title=Drew Barrymore seeks advice from 'godfather' Spielberg|archive-url=https://web.archive.org/web/20130128073148/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hollywood/news-interviews/Drew-Barrymore-seeks-advice-from-godfather-Spielberg/articleshow/18207142.cms|archive-date=January 28, 2013|work=The Times of India|access-date=January 27, 2013|url-status=dead}}</ref>. Spilbergke 60 jasında disleksiya diagnozı qoyıldı<ref>{{Cite news|last1=Keegan|first1=Rebecca|date=September 25, 2012|title=Steven Spielberg on unlocking 'tremendous mystery' of his dyslexia|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-xpm-2012-sep-25-la-et-mn-steven-spielberg-on-unlocking-tremendous-mystery-of-his-dyslexia-20120925-story.html|access-date=March 12, 2021}}</ref>.2022-jılı, 75 jasında Spilbergke COVID-19 diagnozı qoyılǵan, biraq táwir bolǵan<ref>{{Web deregi|url=https://deadline.com/2022/11/steven-spielberg-has-covid-misses-gotham-awards-1235183405/#respond|bet=Steven Spielberg Has Covid, Misses Introducing Michelle Williams Tribute at Gotham Awards|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221225021746/https://deadline.com/2022/11/steven-spielberg-has-covid-misses-gotham-awards-1235183405/|arxivsáne=December 25, 2022|avtor=Pederson|at=Erik|sáne=November 28, 2022|jumıs=[[Deadline Hollywood]]|baspaxana=[[Penske Business Media, LLC]]|qaralǵan sáne=December 25, 2022}}</ref>. 2013-jılı Spilberg 182 million AQSh dollarına 282 futlıq (86 m) "Jeti teńiz" mega yaxtasın satıp aldı. Oǵan iyelik etiw dáwirinde, sonday-aq, ayına 1,2 million AQSh dollarına ijaraǵa alıw múmkin edi, bul sol waqıtta bazardaǵı eń qımbat ijaralardan birine aylandı. 2021-jılı Kanadalı polat magnatı Barri Zekelman onı 150 million AQSh dollarına satıp alıp, "Pota adamı" kemesine qayta atama berdi<ref>{{Web deregi|url=https://www.forbes.com/sites/dereksaul/2021/11/05/steven-spielberg-sells-yacht-for-150-million-to-steel-billionaire/|bet=Steven Spielberg Sells Yacht For $150 Million To Steel Billionaire|avtor=Saul|at=Derek|jumıs=Forbes.com|qaralǵan sáne=August 5, 2024}}</ref>. Sonnan keyin Spilberg jańa 358 fut (109 m) Jeti teńizge buyırtpa berdi<ref>{{Web deregi|url=https://www.thenews.com.pk/latest/1114725-michelle-obama-crusies-on-steven-speilbergs-250-million-seven-seas-yacht-with-tom-hanks|bet=Michelle Obama crusies on Steven Speilberg's $250 million 'Seven Seas' yacht with Tom Hanks|sáne=September 30, 2023|jumıs=The News International|qaralǵan sáne=August 5, 2024}}</ref>. 2022-jıldıń dekabr ayında Spilberg BBC Radio 4 ushın Desert Island Discs telekanalında miyman bolıp, óziniń lyuks buyımı ushın H-8 Bolex kamerasın tańladı<ref>{{Web deregi|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m001g8m4|bet=BBC Radio 4 – Desert Island Discs, Steven Spielberg, director|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221223194641/https://www.bbc.co.uk/programmes/m001g8m4|arxivsáne=December 23, 2022|sáne=December 23, 2022|til=en-GB|jumıs=[[BBC]]|qaralǵan sáne=December 23, 2022}}</ref>. == Sıylıqları == [[File:Steven_Spielberg_1999_4_crop.jpg|oñğa|nobaý|Spilberg AQSH qorǵanıw ministri Uilyam Koen tárepinen tapsırılǵan mámleketlik xızmet sıylıǵın alıp atır, 1999-jıl]] "''Jaws''," "''Close Encounters of the Third Kind''" "E.T.," "''Raiders of the Lost Ark''" hám "''Schindler's List''" AFInıń 100 jıllıq dizimine kirgizilgen<ref>{{Web deregi|url=https://www.afi.com/afis-100-years-100-movies/|bet=AFI's 100 YEARS...100 MOVIES|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200422032506/https://www.afi.com/afis-100-years-100-movies/|arxivsáne=April 22, 2020|til=en|jumıs=[[American Film Institute]]|qaralǵan sáne=December 11, 2020}}</ref>. Spilberg úsh márte Akademiyalıq sıylıqtı qolǵa kirgizgen. Ol "Eń jaqsı rejissyor" ushın toǵız nominaciya aldı hám eki márte jeńip shıqtı (Shindler dizimi hám Ápiwayı Rayandı qutqarıw ushın). Onıń úshinshisi "Best Picture"de, "''Schindler's List''" ushın boldı. Ol akademiyadan 6 jılda eń jaqsı rejissyor nominaciyasın alǵan birden-bir rejissyor. 1987-jılı dóretiwshilik prodyuser sıpatındaǵı jumısı ushın Irving G. Talbergtiń estelik sıylıǵı menen sıylıqlandı. Spilberg "Skauting" baǵdarındaǵı óziniń tájiriybesinen kelip shıǵıp, Amerika boyskautlarına kinematografiya tarawında sawdaǵa qolaylı óner sıpatında film islep shıǵarıwdı úgit-násiyatlaw ushın xızmet belgisin islep shıǵıwǵa járdem berdi<ref>{{Web deregi|url=http://www.boyscouts-ncac.org/pages/6207_distinguished_eagle_scout_award.cfm|bet=Distinguished Eagle Scout Award|arxivurl=https://web.archive.org/web/20061005110513/https://www.boyscouts-ncac.org/pages/6207_distinguished_eagle_scout_award.cfm|arxivsáne=October 5, 2006|baspaxana=National Capital Area Council&nbsp;– Boy Scouts of America|qaralǵan sáne=October 21, 2006}}</ref>. Spilberg 1995-jılı "AFI Life Achievement Award" sıylıǵın aldı{{Sfn|Jackson|2007|p=110}}. 1998-jılı Germaniya Federativlik Respublikasınıń Húrmet ordeni menen sıylıqlanǵan. Sıylıqtı oǵan prezident Roman Gersog Shindler diziminiń hám "Shoa" qorı menen islegen jumıslarınıń tán alınıwı múnásibeti menen tapsırdı<ref>{{Web deregi|url=https://www.berliner-zeitung.de/auszeichnung-fuer-auseinandersetzung-mit-dem-holocaust-steven-spielberg-erhaelt-das-bundesverdienstkreuz-li.6393|bet=Auszeichnung für Auseinandersetzung mit dem Holocaust: Steven Spielberg erhält das Bundesverdienstkreuz|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230312012432/https://www.berliner-zeitung.de/auszeichnung-fuer-auseinandersetzung-mit-dem-holocaust-steven-spielberg-erhaelt-das-bundesverdienstkreuz-li.6393|arxivsáne=March 12, 2023|sáne=September 11, 1998|til=de|jumıs=[[Berliner Zeitung]]|qaralǵan sáne=March 12, 2023}}</ref>. Spilberg áskeriy xızmetker Rayandı qutqarǵanı ushın 1999-jılı "Mártebeli mámleketlik xızmeti ushın" medalı menen sıylıqlanǵan. Usı filmi ushın ol Amerika rejissyorlar gildiyası tárepinen "Háreketli filmlerde ayrıqsha rejissyorlıq jetiskenligi ushın" sıylıǵın da alǵan. Kelesi jılı ol Amerika rejissyorlar gildiyası tárepinen "Ómirlik jetiskenligi ushın" sıylıǵın aldı. [[File:SpielbergGraumansChinese.jpg|solğa|nobaý|Graumannıń Qıtay teatrı aldındaǵı Spilbergtiń ayaq kiyimi hám qol izleri.]] Spilbergke 2003-jılı 6801-Gollivud bulvarında jaylasqan Gollivud dańq gúzarındaǵı juldız berilgen. Sonday-aq, ol 2003-jılı Katolik teologiyalıq awqamınıń "Blessed are Peacemakers" sıylıǵı menen sıylıqlanǵan<ref>{{Web deregi|url=https://ctu.edu/peacemakers2023/|bet=Blessed are the Peacemakers|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221207163217/https://ctu.edu/peacemakers2023/|arxivsáne=December 7, 2022|sáne=December 6, 2022|baspaxana=[[Catholic Theological Union]]|qaralǵan sáne=December 7, 2022}}</ref>. 2006-jılı 15-iyulde Spilberg Chikago xalıqaralıq kinofestivalınıń jazǵı gala-festivalında "Gold Hugo Lifetime Achievement Award" sıylıǵı menen sıylıqlandı<ref>{{cite news|date=July 17, 2006|title=Spielberg receives Lifetime Achievement Award|publisher=[[Chicago International Film Festival]]|url=http://www.chicagofilmfestival.org/cgi-bin/WebObjects/CIFFSite.woa/wa/pages/SummerGala06|url-status=dead|access-date=October 21, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061016164659/http://www.chicagofilmfestival.org/cgi-bin/WebObjects/CIFFSite.woa/wa/pages/SummerGala06|archive-date=October 16, 2006}}</ref> hám 3-dekabr kúni Kennedi orayınıń sıylıǵı menen sıylıqlandı<ref>{{Web deregi|url=https://www.cbsnews.com/pictures/kennedy-center-honors-4-12-06/|bet=Kennedy Center Honors|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221225030955/https://www.cbsnews.com/pictures/kennedy-center-honors-4-12-06/|arxivsáne=December 25, 2022|sáne=December 4, 2006|til=en-US|jumıs=[[CBS News]]|qaralǵan sáne=December 25, 2022}}</ref>. Spilbergke húrmet kórsetiwde Liam Nison tárepinen bayan etilgen biografiyalıq qısqa metrajlı film hám Jon Uilyams basqarǵan Leonard Bernshteynniń "''[[:en:Candide_(operetta)|Candide]]''" filminin finalı qoyıp berildi<ref>{{Web deregi|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2006-12-26-0612260070-story.html|bet='Kennedy Center Honors' hits mostly high notes|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200126183840/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2006-12-26-0612260070-story.html|arxivsáne=January 26, 2020|avtor=Boedeker|at=Hal|sáne=December 26, 2006|til=en-US|jumıs=[[Chicago Tribune]]|qaralǵan sáne=January 26, 2020}}</ref>. Ilimiy-fantastikalıq dańq zalı Spilbergti 2005-jılı kirgizdi, birinshi jılı ol ádebiy emes úles qosıwshılardı esapqa aldı<ref>{{Web deregi|url=http://www.sfhomeworld.org/make_contact/article.asp?articleID=206|bet=It's Official! Inductees Named for 2005 Hall of Fame Class|arxivurl=https://web.archive.org/web/20050326222649/http://www.sfhomeworld.org/make_contact/article.asp?articleID=206|arxivsáne=March 26, 2005|sáne=March 24, 2005|baspaxana=[[Science Fiction Museum and Hall of Fame]]|qaralǵan sáne=December 25, 2022}}</ref><ref>{{Web deregi|url=http://www.midamericon.org/halloffame/|bet=Hall of Fame|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130521070009/http://www.midamericon.org/halloffame/|arxivsáne=May 21, 2013|baspaxana=[[Science Fiction Museum and Hall of Fame]]|qaralǵan sáne=December 25, 2022}}</ref>. Ol 2008-jil fevralda "Vizual effektler jámiyetiniń ómirlik jetiskenlikleri" sıylıǵınıń laureatı bolǵan; "vizual effektler sanaatınıń kórkem óneri hám ilimine qosqan úlken hám turaqlı úlesi ushın" sıylıqlanadı<ref>{{Web deregi|url=https://www.visualeffectssociety.com/portfolio-items/2007-6th-annual-ves-awards/|bet=6th Annual VES Awards|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200610170355/https://www.visualeffectssociety.com/portfolio-items/2007-6th-annual-ves-awards/|arxivsáne=June 10, 2020|sáne=February 10, 2008|til=en-US|baspaxana=[[Visual Effects Society]]|qaralǵan sáne=December 15, 2020}}</ref>. 2009-jılı Spilberg "kewil ashar dúnyasına qosqan úlken úlesi ushın "Gollivud shet el baspasóz associaciyası tárepinen Cecil B. DeMille sıylıǵı menen sıylıqlandı. [[File:Steven_Spielberg_figure_at_Madame_Tussauds_London_(30318312944).jpg|nobaý|Tyusso xanımdaģı Spilbergtin mumli súwreti, London]] 2001-jılı Britaniya kino sanaatındaǵı xızmetleri ushın Ullı Britaniya Pachası Elizaveta II tárepinen húrmetli rıcarlıq (KBE) ordeni menen sıylıqlanǵan<ref>{{cite news|date=January 30, 2001|title=Spielberg receives Royal honour|work=BBC News|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1142446.stm|url-status=live|access-date=January 18, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020111014/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1142446.stm|archive-date=October 20, 2014}}</ref>. Ol Ullı Britaniya puqarası bolmaǵanı ushın ricarlıqqa iye bolıw ushın dize búkken emes, "ser" húrmet prefiksin de qollanıwı múmkin emes, biraq "KBE" suffiksinen paydalanıwı múmkin<ref>{{Web deregi|url=https://www.cbsnews.com/news/steven-spielberg-to-be-knighted/|bet=Steven Spielberg To Be Knighted|sáne=December 29, 2000|til=en-US|jumıs=CBS News|qaralǵan sáne=January 10, 2025}}</ref>. Premera onı 2003-jılı "Kinolardaǵı eń kúshli 100 adam" diziminde birinshi orınǵa qoyǵan edi. 2004-jılı prezident Jak Shirak tárepinen Franciyanıń eń joqarı puqaralıq húrmeti - Húrmet legionı menen sıylıqlandı<ref>{{Web deregi|url=http://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/news.stevenspielberg|bet=Spielberg awarded Légion d'Honneur|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210101184224/https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/news.stevenspielberg|arxivsáne=January 1, 2021|sáne=September 6, 2004|til=en|jumıs=[[The Guardian]]|qaralǵan sáne=December 16, 2020}}</ref>. 2008-jıl iyun ayında Spilberg Arizona mámleketlik universitetiniń Xyu Dauns atındaǵı Kommunikaciya jetiskenligi ushın sıylıǵın alǵan<ref>{{Web deregi|url=https://news.asu.edu/20201228-spielberg-receives-asu-award-communication-excellence|bet=Spielberg receives ASU award for communication excellence|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230214021417/https://news.asu.edu/20201228-spielberg-receives-asu-award-communication-excellence|arxivsáne=February 14, 2023|sáne=June 19, 2008|til=en|jumıs=[[Arizona State University|Arizona State University News]]|qaralǵan sáne=December 15, 2020}}</ref>. 2009-jıl oktyabrde Spilberg "Filadelfiya azatlıq" medalın aladı; sıylıq AQSHtıń buringi prezidenti Bill Klinton tárepinen tapsırıldı<ref>{{Web deregi|url=https://www.inquirer.com/philly/news/breaking/20090804_Liberty_Medal_winner_to_be_announced_this_morning.html|bet=Steven Spielberg is winner of 2009 Liberty Medal|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210101184232/https://www.inquirer.com/philly/news/breaking/20090804_Liberty_Medal_winner_to_be_announced_this_morning.html|arxivsáne=January 1, 2021|avtor=Mucha|at=Peter|sáne=August 4, 2009|til=en-US|jumıs=[[The Philadelphia Inquirer]]|qaralǵan sáne=December 16, 2020}}</ref><ref>{{Web deregi|url=https://www.cbsnews.com/news/spielberg-receives-liberty-medal-award-in-philly/|bet=Spielberg Receives Liberty Medal Award In Philly|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210101184234/https://www.cbsnews.com/news/spielberg-receives-liberty-medal-award-in-philly/|arxivsáne=January 1, 2021|sáne=October 8, 2009|til=en-US|jumıs=[[CBS News]]|qaralǵan sáne=December 16, 2020}}</ref>. 2011-jıl oktyabrde Belgiyanıń joqarı sıylıqlarınan biri bolǵan Belgiya tajı ordeniniń sárkardası boldı<ref>{{Web deregi|url=http://www.today.com/popculture/tintin-has-world-premiere-belgian-hometown-1C9426637|bet=Tintin has world premiere in Belgian hometown|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210101184238/https://www.today.com/popculture/tintin-has-world-premiere-belgian-hometown-1C9426637|arxivsáne=January 1, 2021|avtor=Casert|at=Raf|sáne=October 22, 2011|til=en|jumıs=[[Today (American TV program)|Today]]|qaralǵan sáne=December 16, 2020}}</ref>. 2013-jıl 19-noyabrde Spilberg Milliy arxiv hám hújjetler basqarması tárepinen "Erisilgen jetiskenlikler rekordları" sıylıǵı menen sıylıqlanadı. Spilbergke XІІІ dúzetiwdiń eki faksimili berildi; birinshisi 1861-jılı qabıl etilgen, biraq tastıyıqlanbaǵan, ekinshisine Avraam Linkoln 1865-jılı qulshılıqtı biykarlaw haqqında qol qoyǵan. Dúzetiw hám onı qabıl etiw procesi onıń "Lincoln" filminin teması boldı<ref>{{Web deregi|url=https://variety.com/2013/biz/news/steven-spielberg-honored-by-national-archives-1200861205/|bet=Steven Spielberg Honored by National Archives|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210101184317/https://variety.com/2013/biz/news/steven-spielberg-honored-by-national-archives-1200861205/|arxivsáne=January 1, 2021|avtor=Johnson|at=Ted|sáne=November 21, 2013|til=en-US|jumıs=Variety|qaralǵan sáne=December 16, 2020}}</ref>. 2015-jıldıń 24-noyabrinde Spilberg Aq úyde Prezident Barak Obamanıń "Erkinlik" Prezidentlik medalı menen sıylıqlandı<ref>{{Web deregi|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2015/11/16/president-obama-names-recipients-presidential-medal-freedom|bet=President Obama Names Recipients of the Presidential Medal of Freedom|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170128065413/https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2015/11/16/president-obama-names-recipients-presidential-medal-freedom|arxivsáne=January 28, 2017|sáne=November 16, 2015|jumıs=[[whitehouse.gov]]|qaralǵan sáne=November 16, 2015}}</ref>. 2016-jıldıń iyul ayında Spilberg BBC balalar televiziyalıq baǵdarlaması Blue Peter tárepinen altın kók Peter belgisi menen sıylıqlandı<ref>{{Cite news|last=Burns|first=Catherine|date=July 22, 2016|title=Steven Spielberg has just won at life. He's got a Gold Blue Peter badge|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/newsbeat-36865145|url-status=live|access-date=December 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101184239/https://www.bbc.com/news/newsbeat-36865145|archive-date=January 1, 2021}}</ref>. Ol 1994-jılı Qubla Kaliforniya universitetinde<ref>{{Cite web|url=https://news.usc.edu/4989/honorary-degrees-2/|title=Honorary Degrees|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101184238/https://news.usc.edu/4989/honorary-degrees-2/|archive-date=January 1, 2021|date=May 2, 1994|language=en-US|access-date=December 18, 2020|url-status=live|website=[[University of Southern California|USC News]]}}</ref>, 1999-jılı Brown universitetinde<ref>{{Cite web|url=https://www.brown.edu/Administration/News_Bureau/1998-99/98-136.html|title=98–136 (1999 Honorary Degrees)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101184239/https://www.brown.edu/Administration/News_Bureau/1998-99/98-136.html|archive-date=January 1, 2021|date=May 26, 1999|publisher=[[Brown University]]|access-date=December 18, 2020|url-status=live}}</ref>, 2002-jılı Yale universitetinde, 2009-jılı Boston universitetinde<ref>{{cite news|last=Daniloff|first=Caleb|date=May 13, 2009|title=Honoring Steven Spielberg: Talking about old-school filmmaking, the virtues of TV, and the scent of film|newspaper=[[BU Today]]|url=http://www.bu.edu/today/2009/honoring-steven-spielberg/|url-status=live|access-date=August 2, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109102417/http://www.bu.edu/today/2009/honoring-steven-spielberg/|archive-date=January 9, 2014}}</ref> hám 2016-jıl Garvard universitetinde húrmetli dárejelerge iye<ref>{{Cite news|last=Gibson|first=Katie|date=May 26, 2016|title=Nine to receive honorary degrees|language=en-US|website=[[Harvard Gazette]]|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2016/05/nine-to-receive-honorary-degrees/|url-status=live|access-date=December 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101184239/https://news.harvard.edu/gazette/story/2016/05/nine-to-receive-honorary-degrees/|archive-date=January 1, 2021}}</ref>. 2022-jıl iyun ayında Spilberg Brodveyde "A Strange Loop" spektaklinin birgelikte islep shıǵarǵanı ushın birinshi Tony Award nominaciyasın jeńip alıp, "Eń jaqsı muzıkal" nominaciyasın qolǵa kirgizdi<ref name="Davis2">{{Cite magazine |last=Davis |first=Clayton |date=2026-02-01 |title=Steven Spielberg Achieves EGOT Status With Grammy Win for 'Music by John Williams' |url=https://variety.com/2026/music/awards/steven-spielberg-egot-grammys-win-1236648688/ |magazine=[[Variety (magazine) | Variety]] |language=en-US |access-date=2026-02-02}}</ref>. Ol "Piller ushın suw" (2024) hám "Death Becomes Her" (2025) filmlerin islep shıǵarǵanı ushın usı kategoriyada jáne eki nominaciya aldı. 2025-jıl 15-noyabrde Spilberg Milliy portret galereyasınıń Millet portreti sıylıǵı menen sıylıqlandı. Sıylıq sıylı orın iyesin "Amerika tariyxı hám mádeniyatına qosqan ózgermeli úlesleri ushın" tán aladı<ref>{{Cite web|url=https://npg.si.edu/about-us/press-release/smithsonian-national-portrait-gallery-2025-gala|title=Smithsonian's National Portrait Gallery Honors Jamie Dimon, Temple Grandin, Joy Harjo and Steven Spielberg at the 2025 Portrait of a Nation Gala|last=|date=2025-11-17|language=en|access-date=2025-12-04|website=npg.si.edu}}</ref> hám oǵan xudojnik Emi Sherald tárepinen tapsırıldı. Milliy portret galereyası xudojnik Keyt Kapshouģa Spilberg portretin Galereya kollekciyasına kirgiziw ushin buyırtpa beredi. 2026-jıldıń fevral ayında Spilberg "Jon Uilyams muzikasın islep shıǵarǵanı ushın" "Eń jaqsı muzıkalı film ushın" "Gremmi" sıylıǵın alǵanı ushın EGOT statusına eristi<ref name="Davis" />. {| class="wikitable" |+Awards and nominations received by Spielberg's films ! rowspan="2" |Year ! rowspan="2" |Title ! colspan="2" style="text-align:center;" width="160" |Academy Awards ! colspan="2" style="text-align:center;" width="160" |BAFTA Awards ! colspan="2" style="text-align:center;" width="160" |Golden Globe Awards |- !Nominations !Wins !Nominations !Wins !Nominations !Wins |- |1975 |''Jaws'' | align="center" |4 | align="center" |3 | align="center" |7 | align="center" |1 | align="center" |4 | align="center" |1 |- |1977 |''Close Encounters of the Third Kind'' | align="center" |9 | align="center" |2 | align="center" |9 | align="center" |1 | align="center" |4 | |- |1979 |''1941'' | align="center" |3 | | | | align="center" |5 | |- |1981 |''Raiders of the Lost Ark'' | align="center" |9 | align="center" |5 | align="center" |7 | align="center" |1 | align="center" |1 | |- |1982 |''E.T. the Extra-Terrestrial'' | align="center" |9 | align="center" |4 | align="center" |12 | align="center" |1 | align="center" |5 | align="center" |2 |- |1984 |''Indiana Jones and the Temple of Doom'' | align="center" |2 | align="center" |1 | align="center" |4 | align="center" |1 | | |- |1985 |''The Color Purple'' | align="center" |11 | | align="center" |1 | | align="center" |5 | align="center" |1 |- |1987 |''Empire of the Sun'' | align="center" |6 | | align="center" |6 | align="center" |3 | align="center" |2 | |- |1989 |''Indiana Jones and the Last Crusade'' | align="center" |3 | align="center" |1 | align="center" |3 | | align="center" |1 | |- |1991 |''Hook'' | align="center" |5 | | | | align="center" |1 | |- | rowspan="2" |1993 |''Jurassic Park'' | align="center" |3 | align="center" |3 | align="center" |3 | align="center" |2 | | |- |''Schindler's List'' | align="center" |12 | align="center" |7 | align="center" |13 | align="center" |7 | align="center" |6 | align="center" |3 |- | rowspan="2" |1997 |''The Lost World: Jurassic Park'' | align="center" |1 | | | | | |- |''Amistad'' | align="center" |4 | | | | align="center" |4 | |- |1998 |''Saving Private Ryan'' | align="center" |11 | align="center" |5 | align="center" |10 | align="center" |2 | align="center" |5 | align="center" |2 |- |2001 |''A.I. Artificial Intelligence'' | align="center" |2 | | align="center" |1 | | align="center" |3 | |- | rowspan="2" |2002 |''Minority Report'' | align="center" |1 | | align="center" |1 | | | |- |''Catch Me If You Can'' | align="center" |2 | | align="center" |4 | align="center" |1 | align="center" |1 | |- | rowspan="2" |2005 |''War of the Worlds'' | align="center" |3 | | | | | |- |''Munich'' | align="center" |5 | | | | align="center" |2 | |- |2008 |''Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull'' | | | align="center" |1 | | | |- | rowspan="2" |2011 |''The Adventures of Tintin'' | align="center" |1 | | align="center" |2 | | align="center" |1 | align="center" |1 |- |''War Horse'' | align="center" |6 | | align="center" |5 | | align="center" |2 | |- |2012 |''Lincoln'' | align="center" |12 | align="center" |2 | align="center" |10 | align="center" |1 | align="center" |7 | align="center" |1 |- |2015 |''Bridge of Spies'' | align="center" |6 | align="center" |1 | align="center" |9 | align="center" |1 | align="center" |1 | |- |2016 |''The BFG'' | | | align="center" |1 | | | |- |2017 |''The Post'' | align="center" |2 | | | | align="center" |6 | |- |2018 |''Ready Player One'' | align="center" |1 | | align="center" |1 | | | |- |2021 |''West Side Story'' | align="center" |7 | align="center" |1 | align="center" |5 | align="center" |1 | align="center" |4 | align="center" |3 |- |2022 |''The Fabelmans'' | align="center" |7 | | align="center" |1 | | align="center" |5 | align="center" |2 |- ! colspan="2" |Total ! align="center" |147 ! align="center" |35 ! align="center" |116 ! align="center" |22 ! align="center" |75 ! align="center" |16 |} [[Kategoriya:Tiri shaxslar]] [[Kategoriya:1946-jılı tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:Los Anjeles jazıwshıları]] [[Kategoriya:Disleksiyası bar jazıwshılar]] d6a2ccn941oxqb2sw0d54e3sjzdujhg 266833 266825 2026-09-19T16:10:20Z Rabiga Shabatova 11101 266833 wikitext text/x-wiki {{Shaxs infoqutısı|atı=Steven Spielberg|súwret=MKr25402 Steven Spielberg (Berlinale 2023) (3x4 cropped).jpg|táriypi=Spielberg, 2023-jıl|tuwılǵan waqtındaǵı atı=Steven Allan Spielberg|tuwılǵan sánesi=1946-jıl 18-dekabr|tuwılǵan jeri=[[Cincinnati]], Ohio, US<!-- Per [[MOS:U.S.]], "the use or non-use of periods (full stops) should also be consistent with other country abbreviations in the same article (thus 'the US, UK, and USSR', not 'the U.S., UK, and USSR')." -->|bilimi=[[California State University, Long Beach]] ([[Bachelor of Arts|BA]])|kásibi=Rejissyor, prodyuser hám scenariy jazıwshı|iskerlik jılları=1959-jıldan házirge shekem|ómirlik joldası={{unbulleted list | {{marriage|[[Amy Irving]]|1985|1989|end=divorced}} | {{marriage|[[Kate Capshaw]]|1991}} }}|balaları=6 aw: [[Sasha Spielberg|Sasha]], [[Sawyer Spielberg|Sawyer]] hám [[Destry Spielberg|Destry]]|ákesi=[[Arnold Spielberg]]|sıylıqları=|qolı=Steven Spielberg Signature.svg}} '''Steven Allan Spielberg''' (/ˈspiːlbɜːrɡ/; 1946-jıl 18-dekabrde tuwılǵan) - Amerikalı [[Kinorejissyor|kinorejissyor]]. Jańa [[Gollivud]] dáwiriniń iri ǵayratkeri hám zamanagóy blokbasterdiń tiykarın salıwshı Spilberg kino táriyxındaǵı eń ullı hám abıraylı kinorejissyorlardan biri sıpatında tán alınadı. Sonday-aq, barlıq waqıtlardaǵı eń joqarı dáramatlı kinorejissyor bolıp esaplanadı, onıń filmleri dúnya boylap derlik 11 milliard dollar islep tapqan<ref>{{Web deregi|url=https://www.the-numbers.com/box-office-star-records/worldwide/lifetime-specific-technical-role/director|bet=Top Grossing Director at the Worldwide Box Office|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191001025802/https://www.the-numbers.com/box-office-star-records/worldwide/lifetime-specific-technical-role/director|arxivsáne=October 1, 2019|jumıs=The Numbers|qaralǵan sáne=December 25, 2022}}</ref>.Ol basqa da sıylıqlar qatarında úsh "Oskar," tórt márte [[Altın Globus|"Altın globus"]], tórt márte "BAFTA," on eki "Emmi," "Toni" hám "Gremmi," sonday-aq, 1995-jılı "AFI Life Achievement Award," 2001-jılı "Húrmetli ricarlıq," 2006-jılı "Kennedi Center Honor," 2009-jılı "Cecil B. DeMille Award," 2015-jılı "Prezidentlik azatlıq medalı," 2023-jılı "Milliy kórkem óner medalı" menen sıylıqlanǵan. Forbes maǵlıwmatına qaraǵanda, ol dúnyanıń eń bay ataqlı shaxslarınan biri bolǵan. Onıń baylıǵı keminde 5,3 milliard dollardı quraydı<ref>{{Web deregi|url=https://www.forbes.com/sites/monicahunter-hart/2025/04/01/the-worlds-celebrity-billionaires-2025/|bet=The World's Celebrity Billionaires 2025|avtor=Hunter-Hart|at=Monica|til=en|jumıs=Forbes|qaralǵan sáne=2025-09-18}}</ref><ref name="Spielberg">{{Jurnal deregi |title=Profile: Steven Spielberg |url=https://www.forbes.com/profile/steven-spielberg/ |magazine=Forbes |access-date=December 10, 2024}}</ref>. Ol EGOT statusına erisken 22 adamnan biri<ref name="Davis">{{Jurnal deregi |last=Davis |first=Clayton |date=2026-02-01 |title=Steven Spielberg Achieves EGOT Status With Grammy Win for 'Music by John Williams' |url=https://variety.com/2026/music/awards/steven-spielberg-egot-grammys-win-1236648688/ |magazine=[[Variety (magazine) | Variety]] |language=en-US |access-date=2026-02-02}}</ref><ref>{{Web deregi|url=https://www.theguardian.com/film/2026/feb/02/steven-spielberg-becomes-an-egot-after-winning-a-grammy|bet=Steven Spielberg becomes an Egot after winning Grammy for John Williams documentary|sáne=2026-02-02|baspaxana=The Guardian|qaralǵan sáne=2026-05-26}}</ref>. Spilberg Ogayo shtatınıń Cincinati qalasında tuwılǵan. Ol Nyu-Jersi shtatınıń Xaddonfild hám [[Arizona shtatı]]nıń Feniks qalalarında ósip<ref name=":0">{{Cite book|last=McBride|first=Joseph|title=Steven Spielberg: A Biography|publisher=University Press of Mississippi|year=2010|isbn=9781604738377|language=English}}</ref>, [[Kaliforniya|Kaliforniyaǵa]] kóship keledi hám kolledjde kino ilimlerin úyrenedi. Televideniedegi jumısın baslap, Spilberg óziniń rejissyorlıq debyutini "Duel" (1971) filmi menen ámelge asırdı. Onıń teatrdaǵı dáslepki shıǵarması "The Sugarland Express" (1974) bolıp, bul shıǵarma onıń kompozitor Jon Uilyams penen on jıllar dawamında birge islesiwin baslaǵan. Ol Jaws (1975) penen úy atına aylandı hám "Úshinshi túrdegi jaqın ushırasıwlar" (1977), "E.T. the Extra-Terrestrial" (1982) hám "Indiana Jones" trilogiyası (1981-1989) menen jáne de kritikalıq hám kommerciyalıq tabısqa eristi. Sonday-aq, "The Color Purple" (1985) hám "Empire of the Sun" (1987) filmlerinde dramanı úyrengen. Spilberg táriyxıy urıs dástanları "Schindler’s List" (1993) hám "Saving Private Ryan" (1998) filmlerine rejissyorlıq etken hám olar "Eń jaqsı rejissyor" ushın Akademiya sıylıǵın qolǵa kirgizgen. Sonday-aq, ol "Jurassic Park" (1993) ilimiy-fantastikalıq filmine rejissyorlıq etken hám sol waqıtta eń kóp dáramat keltirgen filmge aylanǵan. Sonıń menen birge, óz waqtında eń joqarı kórsetkishlerge erisken filmler —''A.I. Artificial Intelligence'' (2001), ''Minority Report'' (2002), ''War of the Worlds'' (2005), ''Ready Player One'' (2018) hám ''Disclosure Day'' (2026); táriyxıy dramaları ''Amistad'' (1997), ''Munich'' (2005), ''War Horse'' (2011), ''Lincoln'' (2012), ''Bridge of Spies'' (2015) hám ''The Post'' (2017); ''Catch Me If You Can'' (2002) hám ''The Terminal'' (2004) komediyaları; ''The Adventures of Tintin'' (2011) animaciyslıw filmi; ''West Side Story'' (2021) muzikalıq filmi; hám de ''The Fabelmans'' (2022) shańaraqlıq filmi. == Ómiri == Stiven Spilberg [[1946|1946-jılı]] [[18-dekabr]]de [[Ogayo shtatı]]nıń Cincinati qalasında tuwılǵan{{Sfn|McBride|1997|p=35}}. Onıń anası Leah Adler (née Posner)<ref>{{Web deregi|url=http://fredbernstein.com/info/spielberg_mom.shtml|bet=Steven Spielberg's Mother|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130323023020/http://fredbernstein.com/info/spielberg_mom.shtml|arxivsáne=March 23, 2013|sáne=1986|jumıs=fredbernstein.com|baspaxana=[[Doubleday (publisher)|Doubleday]]|qaralǵan sáne=May 25, 2012}}</ref> "kosher" sút restoranın basqaratuǵın koncert pianinoshısı edi<ref>{{Web deregi|url=https://forward.com/food/418584/steven-spielbergs-family-kosher-restaurant-the-milky-way-is-reopening/|bet=Steven Spielberg's Family Kosher Restaurant 'The Milky Way' Is Reopening|avtor=Feder|at=Shira|sáne=February 1, 2019|til=en|jumıs=[[The Forward]]|qaralǵan sáne=October 13, 2024}}</ref>. Ákesi Arnold,<ref>{{Web deregi|url=https://variety.com/2020/film/news/arnold-spielberg-dead-dies-steven-spielberg-father-1234748936/|bet=Arnold Spielberg, Father of Steven Spielberg, Dies at 103|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210101184126/https://variety.com/2020/film/news/arnold-spielberg-dead-dies-steven-spielberg-father-1234748936/|arxivsáne=January 1, 2021|avtor=Moreau|at=Jordan|sáne=August 26, 2020|til=en-US|jumıs=Variety|qaralǵan sáne=December 17, 2020}}</ref> - kompyuterlerdi rawajlandırıw menen shuģıllanıwshı injener-elektrik bolǵan. Onıń tuwısqanları reformator-evreyler edi{{Sfn|Parish|2004|p=6}}{{Sfn|Baxter|1996|p=38}}<ref name="FreshAir">{{Web deregi|url=https://www.npr.org/transcripts/1134314093|bet=Steven Spielberg was a fearful kid who found solace in storytelling|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221109205319/https://www.npr.org/transcripts/1134314093|arxivsáne=November 9, 2022|avtor=Gross|avtorsilteme=Terry Gross|at=Terry|sáne=November 9, 2022|jumıs=[[Fresh Air]]|qaralǵan sáne=November 9, 2022}}</ref>. Spilbergtiń áke tárepinen ata-anası ukrain yahudiyleri bolǵan;<ref name="JJ">{{Web deregi|url=https://jewishjournal.com/mobile_20111212/105131/a-close-encounter-with-steven-spielbergs-dad/|bet=A close encounter with Steven Spielberg's dad|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170707115653/http://jewishjournal.com/mobile_20111212/105131/|arxivsáne=July 7, 2017|avtor=Tugend|at=Tom|sáne=June 13, 2012|jumıs=[[The Jewish Journal of Greater Los Angeles]]|qaralǵan sáne=March 9, 2023}}</ref><ref>{{Web deregi|url=https://aish.com/steven-spielbergs-jewish-roots/|bet=Steven Spielberg's Jewish Roots|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220926052518/https://aish.com/steven-spielbergs-jewish-roots/|arxivsáne=September 26, 2022|avtor=Gutfreund|at=Debbie|sáne=January 28, 2017|jumıs=[[Aish HaTorah]]|qaralǵan sáne=May 11, 2018}}</ref> Atası Shmuel Spilberg bolsa Kamianec-Podilskiyden edi<ref name="JJ" />{{Sfn|McBride|1997|p=22}}. Spielbergtiń 3 qarındası bar: Anne, Sue hám Nancy{{Sfn|Baxter|1996|p=16}}. Cincinatidaǵı úyinde kempir apası Xolokostan aman qalǵanlarǵa inglis tilin úyretken. Olar óz náwbetinde oģan sanlardı úyretti: 1952-jılı ákesi RCA tárepinen jumısqa alınǵannan keyin, onıń shańaraǵı [[Nyu-Jersi shtatı]]nıń Xaddon qalashasına kóship ótedi{{Sfn|McBride|1997|p=48}}. Spilberg 1953-jıldan 1957-jılǵa shekem Evrey mektebinde rabbi Albert L. Lyuis tárepinen oqıtılǵan sabaqlarda oqıdı{{Sfn|McBride|1997|p=53}}. 1957-jıldıń basında shańaraǵı menen Arizona shtatınıń Feniks qalasına kóshedi<ref>{{Jurnal deregi |last=Denby |first=David |date=January 16, 2017 |title=Steven Spielberg at Seventy |url=https://www.newyorker.com/magazine/2017/01/16/steven-spielberg-at-seventy |url-status=live |magazine=[[The New Yorker]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180511161155/https://www.newyorker.com/magazine/2017/01/16/steven-spielberg-at-seventy |archive-date=May 11, 2018 |access-date=May 11, 2018}}</ref>{{Sfn|Parish|2004|p=9}}. Spilberg on úsh jasında bardaǵı mitzva máresimin ótkeredi{{Sfn|McBride|1997|p=36}}. Onıń shańaraǵı sinagogada qatnasqan hám onıń kóplegen yahudiy dosları bolǵan{{Sfn|Pogrebin|2005|p=30}}. Xolokost tuwralı onıń ata-anası "bul tuwralı mudamı sóyleytuǵının hám bul tuwralı mudamı oylap júretuǵının" ayttı{{Sfn|Pogrebin|2005|p=30}}. Onıń ákesi [[Xolokost|Xolokostta]] on altı-jigirma tuwısqanlarınan ayırılǵan edi{{Sfn|McBride|1997|p=22}}. Spilberg óziniń miyrasın qabıl etiwdi qıyın kórdi; ol bılay dedi: "Bul men tán alıwdı jaqsı kórmeytuǵın nárse... biraq men jeti, segiz, toǵız jasımda, quday keshirsin, biz pravoslav evreyler bolǵanımız ushın qısınǵan edim. Ata-anamnıń evreylik ádetlerin sırtqı kórinisinen qısınıp kettim. Men hesh waqıtta da evrey bolıwǵa uyalǵan emespen, biraq geypara waqıtları qáweterlenetuǵın edim<ref name=":3">{{Web deregi|url=http://www.aish.com/f/p/Steven-Spielberg-ET-and-Growing-Up-Jewish.html|bet=Steven Spielberg, E.T. and Growing Up Jewish|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180511145732/http://www.aish.com/f/p/Steven-Spielberg-ET-and-Growing-Up-Jewish.html|arxivsáne=May 11, 2018|avtor=Jungreis-Wolff|at=Slovie|sáne=August 22, 2015|jumıs=aishcom|baspaxana=[[Aish HaTorah]]|qaralǵan sáne=May 11, 2018}}</ref>. Spilberg antisemitizmniń nıshanı boldı: "Joqarı mektepte meni shappatlap, tewip jiberdi. Eki murın qan. Bul qorqınıshlı edi<ref name=":3" /><ref>{{Web deregi|url=http://people.com/archive/steven-spielberg/|bet=Steven Spielberg|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180511215012/http://people.com/archive/steven-spielberg/|arxivsáne=May 11, 2018|avtor=Reed|at=J.D.|sáne=March 15, 1999|jumıs=[[People (magazine)|People]]|qaralǵan sáne=May 11, 2018}}</ref>{{Sfn|McBride|1997|p=22}}. Ol jas óspirimlik dáwirinde, shańaraǵı hár qıylı máhállelerge kóship ótip, tek ǵana yahudiyler bolıp qalǵannan keyin yahudiylikke áste-aqırın ámel qıla basladı{{Sfn|Pogrebin|2005|p=29}}. [[File:Jaws_movie_poster.jpg|nobaý|''Jaws ushın poster'' (1975)]] [[File:President_Ronald_Reagan_Nancy_Reagan_with_Steven_Spielberg_During_a_Private_Dinner_and_Showing_of_The_Movie_"'Et"_in_The_Blue_Room_-_DPLA_-_769d6870fc5ed5659e00d8cdc66711be.jpg|nobaý|Prezident Ronald Reygan hám Birinshi xanım Nensi Reygan Aq úyde Spilberg penen 1982-jılı E.T.]] [[Fayl:Steven_Spielberg_with_Chandran_Rutnam_in_Sri_Lanka.jpg|solğa|nobaý|Spilberg hám Chandran Rutnam Shri-Lankada "Indiana Jons hám "Dum" ibadatxanası" filmin súwretke alıw waqtında]] [[File:Steven_Spielberg_in_1990.jpg|oñğa|nobaý|Spielberg, 1990-jıl mart]] [[File:Steven_Spielberg_-_GianAngelo_Pistoia_1.jpg|solğa|nobaý|Spilberg 50-Veneciya xalıqaralıq kinofestivalında italiyalı kinorejissyor Jillo Pontekorvo tárepinen "Altın sher" bahasın alıp atır, 1993-jıl.]] [[File:Steven_Spielberg_1999.jpg|solğa|nobaý|Spilberg 1999-jıl 11-avgustta Pentagondaǵı shıǵıp sóylegen sózi Qorǵanıw ministrliginiń ayrıqsha xızmeti ushın medalın alǵannan soń]] [[File:2006_Summit_Hosts_Steven_Spielberg_and_George_Lucas_welcome_the_Academy_delegates_and_members_to_the_International_Achievement_Summit_in_Los_Angeles.jpg|solğa|nobaý|Spilberg rejissyor hám dostı Djordj Lukas penen, 2006-jıl]] == Jeke ómiri == Spilberg aktrisa Emi Irving penen [[1976|1976-jılı]] "Close Encounters of the Third Kind" filmi ushın sınaqtan ótken waqtında tanısqan. Ol menen ushırasqannan keyin Spilberg óziniń járdemshi prodyuseri Juliya Fillipske: "Men keshe júregimdi jarǵan haqıyqıy adam menen ushırastım," dedi{{Sfn|McBride|1997|p=293}}. Ol roldi atqarıw ushın júdá jas bolsa da, Spilberg penen ushırasıwdı basladı hám aqır-aqıbetinde ózi táriyiplegen "boydaklar úyi"ne kóshti{{Sfn|McBride|1997|p=294}}. Olar 1979-jılı ajırasıp ketti{{Sfn|Jackson|2007|p=43}}. 1984-jılı olar ózleriniń romantikaların jańalap, 1985-jılı noyabrde turmıs quradı. Sol jıldıń 13-iyun kúni ul tuwılǵan{{Sfn|McBride|1997|pp=362, 363}}. 1989-jılı erli-zayıplılar ajırasıp ketti, olar balanıń tárbiyasın bólisiw ushın bir-birine jaqın jasawǵa kelisip aldı{{Sfn|McBride|1997|p=403}}. Olardıń ajırasıwdı tártipke salıwı táriyxtaǵı eń qımbat islerden biri{{Sfn|Jackson|2007|p=43}}. Spilberg aktrisa Keyt Kapshou menen [[1984|1984-jılı]] "Indiana Jones and the Temple of Doom" filminde rol oynap atırǵanda tanısqan. Olar [[1991|1991-jılı]] [[12-oktyabr|12-oktyabrde]] turmıs qurǵan; Kapshou turmıs qurıwdan aldın yahudiy dinine ótken{{Sfn|Jackson|2007|p=49}}. Spilbergtiń aytıwınsha, ol "evrey bolıw maqtanıshın" olar turmısqa shıqqanda qayta tapqan{{Sfn|Pogrebin|2005|p=25}}. Ol bılay dedi: "Kate protestant bolıp, yahudiy dinine ótiwdi talap etti. Ol bir jıl oqıw menen shuǵıllanıp, mikve menen shuǵıllanadı. Bizler turmıs qurıwımızdan burın, yaǵnıy [[1991|1991-jılı]] tolıq túrge ótiwdi maqul kórdi hám evrey bolǵannan keyin maǵan turmısqa shıqtı. Menin oyımsha, meniń iudaizmge qaytıp keliwime, bárinen de beter, usı sebep boldı"{{Sfn|Pogrebin|2005|p=25}}. Ol onı shańaraqtıń saqlaw dárejesi ushın esaplaydı; "Bul shıqsa qudayı meni óz ata-anamnan da jaqsıraq evreyge aylandırdı," dedi ol. Kapshou Milliy portret galereyası tárepinen Spilberg portretin salıw ushın buyırtpa etilgen. Onıń [[2025|2025-jılı]] jaratılǵan "''[[:en:The_Picture_Maker|The Picture Maker]]''" súwretine Spilberg jaslıq dáwirinde súwretke alǵan filmlerden úzindiler kórsetilgen portret hám videoproekciya kiredi<ref name="thepicturemaker2">{{cite news|url=https://www.vanityfair.com/culture/story/kate-capshaw-painted-steven-spielberg|title=Kate Capshaw Painted Steven Spielberg—Iconic Filmmaker and Her Husband of More Than 30 Years|work=Vanity Fair|date=October 21, 2025|accessdate=July 14, 2026|author=Freeman, Nate}}</ref>. Kapshoudan bes perzenti bar: Sasha Rebekka Spilberg (1990-jıl 14-mayda tuwılǵan), Sawyer Avery Spielberg ([[1992|1992-jılı]] [[10-mart|10-martta]] tuwılǵan<ref>{{cite web|url=https://nypost.com/2012/09/07/a-stage-for-spielbergs-son/|title=A stage for Spielberg's son|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224232416/https://nypost.com/2012/09/07/a-stage-for-spielbergs-son/|archive-date=February 24, 2020|last=Schuster|first=Dana|date=September 7, 2012|work=[[New York Post]]|access-date=May 11, 2018|url-status=live}}</ref>) hám Destry Allyn Spielberg (1996-jıl 1-dekabrde tuwılǵan) hám eki perzenti asırap alınǵan. Sonday-aq, Jessica Kapshou ([[1976|1976-jıl]] [[9-avgust|9-avgustta]] tuwılǵan) atlı ógey qızı bar. Ol hám onıń shańaraǵı [[Kaliforniya]] shtatınıń<ref>{{Cite news|last=Hurt|first=Harry III|date=May 10, 2016|title=Look Inside Steven Spielberg's House in Pacific Palisades|language=en-us|website=[[Architectural Digest]]|url=https://www.architecturaldigest.com/story/steven-spielberg-pacific-palisades-home|url-status=live|access-date=December 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101184208/https://www.architecturaldigest.com/story/steven-spielberg-pacific-palisades-home|archive-date=January 1, 2021}}</ref> Pasifik Palisades hám Nyu-York shtatınıń Ist-Xempton qalalarında jasaydı<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/2002/09/19/0919feat_7.html|title=Billionaires On Vacation|archive-url=https://web.archive.org/web/20060825025553/https://www.forbes.com/2002/09/19/0919feat_7.html|archive-date=August 25, 2006|last=Valhouli|first=Christina|date=September 19, 2002|access-date=December 18, 2020|url-status=dead|website=[[Forbes]]}}</ref>. Ol Dryu Berrimor hám Gvinet Peltroulardıń shoqıwshı atası<ref>{{cite web|url=https://www.vanityfair.com/style/photos/2017/03/celebrity-godparents|title=The Most Fascinating Celebrity Godparents|date=March 27, 2017|website=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.stylist.co.uk/people/surprising-celebrity-godparents/13002|title=Surprising celebrity godparents|date=September 5, 2011|work=Stylist|access-date=February 23, 2018|archive-date=June 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180614221256/https://www.stylist.co.uk/people/surprising-celebrity-godparents/13002|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://edition.cnn.com/2013/01/21/us/steven-spielberg-fast-facts/index.html|title=Steven Spielberg Fast Facts|work=CNN|access-date=February 23, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.laweekly.com/q-a-with-drew-barrymore-l-a-cravings-dying-art-forms-barrymore-wines/|title=Q & A With Drew Barrymore: L.A. Cravings, Dying Art Forms & Barrymore Wines|archive-url=https://web.archive.org/web/20130128091539/http://blogs.laweekly.com/squidink/2012/04/drew_barrymore_wine.php|archive-date=January 28, 2013|last=Trachta|first=Ali|date=April 17, 2012|publisher=LA Weekly|access-date=June 21, 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/drew-barrymore-admits-to-suffering-freak-245166|title=Drew Barrymore admits to suffering 'freak outs' over her long-distance relationship with Justin Long|archive-url=https://web.archive.org/web/20140520002741/http://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/drew-barrymore-admits-to-suffering-freak-245166|archive-date=May 20, 2014|date=September 2, 2010|work=Daily Mirror|access-date=January 27, 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hollywood/news-interviews/Drew-Barrymore-seeks-advice-from-godfather-Spielberg/articleshow/18207142.cms|title=Drew Barrymore seeks advice from 'godfather' Spielberg|archive-url=https://web.archive.org/web/20130128073148/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hollywood/news-interviews/Drew-Barrymore-seeks-advice-from-godfather-Spielberg/articleshow/18207142.cms|archive-date=January 28, 2013|work=The Times of India|access-date=January 27, 2013|url-status=dead}}</ref>. Spilbergke 60 jasında disleksiya diagnozı qoyıldı<ref>{{Cite news|last1=Keegan|first1=Rebecca|date=September 25, 2012|title=Steven Spielberg on unlocking 'tremendous mystery' of his dyslexia|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-xpm-2012-sep-25-la-et-mn-steven-spielberg-on-unlocking-tremendous-mystery-of-his-dyslexia-20120925-story.html|access-date=March 12, 2021}}</ref>.2022-jılı, 75 jasında Spilbergke COVID-19 diagnozı qoyılǵan, biraq táwir bolǵan<ref>{{Web deregi|url=https://deadline.com/2022/11/steven-spielberg-has-covid-misses-gotham-awards-1235183405/#respond|bet=Steven Spielberg Has Covid, Misses Introducing Michelle Williams Tribute at Gotham Awards|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221225021746/https://deadline.com/2022/11/steven-spielberg-has-covid-misses-gotham-awards-1235183405/|arxivsáne=December 25, 2022|avtor=Pederson|at=Erik|sáne=November 28, 2022|jumıs=[[Deadline Hollywood]]|baspaxana=[[Penske Business Media, LLC]]|qaralǵan sáne=December 25, 2022}}</ref>. [[2013|2013-jılı]] Spilberg 182 million AQSh dollarına 282 futlıq (86 m) "Jeti teńiz" mega yaxtasın satıp aldı. Oǵan iyelik etiw dáwirinde, sonday-aq, ayına 1,2 million AQSh dollarına ijaraǵa alıw múmkin edi, bul sol waqıtta bazardaǵı eń qımbat ijaralardan birine aylandı. [[2021|2021-jılı]] Kanadalı polat magnatı Barri Zekelman onı 150 million AQSh dollarına satıp alıp, "Pota adamı" kemesine qayta atama berdi<ref>{{Web deregi|url=https://www.forbes.com/sites/dereksaul/2021/11/05/steven-spielberg-sells-yacht-for-150-million-to-steel-billionaire/|bet=Steven Spielberg Sells Yacht For $150 Million To Steel Billionaire|avtor=Saul|at=Derek|jumıs=Forbes.com|qaralǵan sáne=August 5, 2024}}</ref>. Sonnan keyin Spilberg jańa 358 fut (109 m) Jeti teńizge buyırtpa berdi<ref>{{Web deregi|url=https://www.thenews.com.pk/latest/1114725-michelle-obama-crusies-on-steven-speilbergs-250-million-seven-seas-yacht-with-tom-hanks|bet=Michelle Obama crusies on Steven Speilberg's $250 million 'Seven Seas' yacht with Tom Hanks|sáne=September 30, 2023|jumıs=The News International|qaralǵan sáne=August 5, 2024}}</ref>. [[2022|2022-jıldıń]] dekabr ayında Spilberg BBC Radio 4 ushın Desert Island Discs telekanalında miyman bolıp, óziniń lyuks buyımı ushın H-8 Bolex kamerasın tańladı<ref>{{Web deregi|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m001g8m4|bet=BBC Radio 4 – Desert Island Discs, Steven Spielberg, director|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221223194641/https://www.bbc.co.uk/programmes/m001g8m4|arxivsáne=December 23, 2022|sáne=December 23, 2022|til=en-GB|jumıs=[[BBC]]|qaralǵan sáne=December 23, 2022}}</ref>. == Sıylıqları == [[File:Steven_Spielberg_1999_4_crop.jpg|oñğa|nobaý|Spilberg AQSH qorǵanıw ministri Uilyam Koen tárepinen tapsırılǵan mámleketlik xızmet sıylıǵın alıp atır, 1999-jıl]] "''Jaws''," "''Close Encounters of the Third Kind''" "E.T.," "''Raiders of the Lost Ark''" hám "''Schindler's List''" AFInıń 100 jıllıq dizimine kirgizilgen<ref>{{Web deregi|url=https://www.afi.com/afis-100-years-100-movies/|bet=AFI's 100 YEARS...100 MOVIES|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200422032506/https://www.afi.com/afis-100-years-100-movies/|arxivsáne=April 22, 2020|til=en|jumıs=[[American Film Institute]]|qaralǵan sáne=December 11, 2020}}</ref>. Spilberg úsh márte Akademiyalıq sıylıqtı qolǵa kirgizgen. Ol "Eń jaqsı rejissyor" ushın toǵız nominaciya aldı hám eki márte jeńip shıqtı (Shindler dizimi hám Ápiwayı Rayandı qutqarıw ushın). Onıń úshinshisi "Best Picture"de, "''Schindler's List''" ushın boldı. Ol akademiyadan 6 jılda eń jaqsı rejissyor nominaciyasın alǵan birden-bir rejissyor. 1987-jılı dóretiwshilik prodyuser sıpatındaǵı jumısı ushın Irving G. Talbergtiń estelik sıylıǵı menen sıylıqlandı. Spilberg "Skauting" baǵdarındaǵı óziniń tájiriybesinen kelip shıǵıp, Amerika boyskautlarına kinematografiya tarawında sawdaǵa qolaylı óner sıpatında film islep shıǵarıwdı úgit-násiyatlaw ushın xızmet belgisin islep shıǵıwǵa járdem berdi<ref>{{Web deregi|url=http://www.boyscouts-ncac.org/pages/6207_distinguished_eagle_scout_award.cfm|bet=Distinguished Eagle Scout Award|arxivurl=https://web.archive.org/web/20061005110513/https://www.boyscouts-ncac.org/pages/6207_distinguished_eagle_scout_award.cfm|arxivsáne=October 5, 2006|baspaxana=National Capital Area Council&nbsp;– Boy Scouts of America|qaralǵan sáne=October 21, 2006}}</ref>. Spilberg 1995-jılı "AFI Life Achievement Award" sıylıǵın aldı{{Sfn|Jackson|2007|p=110}}. [[1998|1998-jılı]] Germaniya Federativlik Respublikasınıń Húrmet ordeni menen sıylıqlanǵan. Sıylıqtı oǵan prezident Roman Gersog Shindler diziminiń hám "Shoa" qorı menen islegen jumıslarınıń tán alınıwı múnásibeti menen tapsırdı<ref>{{Web deregi|url=https://www.berliner-zeitung.de/auszeichnung-fuer-auseinandersetzung-mit-dem-holocaust-steven-spielberg-erhaelt-das-bundesverdienstkreuz-li.6393|bet=Auszeichnung für Auseinandersetzung mit dem Holocaust: Steven Spielberg erhält das Bundesverdienstkreuz|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230312012432/https://www.berliner-zeitung.de/auszeichnung-fuer-auseinandersetzung-mit-dem-holocaust-steven-spielberg-erhaelt-das-bundesverdienstkreuz-li.6393|arxivsáne=March 12, 2023|sáne=September 11, 1998|til=de|jumıs=[[Berliner Zeitung]]|qaralǵan sáne=March 12, 2023}}</ref>. Spilberg áskeriy xızmetker Rayandı qutqarǵanı ushın 1999-jılı "Mártebeli mámleketlik xızmeti ushın" medalı menen sıylıqlanǵan. Usı filmi ushın ol Amerika rejissyorlar gildiyası tárepinen "Háreketli filmlerde ayrıqsha rejissyorlıq jetiskenligi ushın" sıylıǵın da alǵan. Kelesi jılı ol Amerika rejissyorlar gildiyası tárepinen "Ómirlik jetiskenligi ushın" sıylıǵın aldı. [[File:SpielbergGraumansChinese.jpg|solğa|nobaý|Graumannıń Qıtay teatrı aldındaǵı Spilbergtiń ayaq kiyimi hám qol izleri.]] Spilbergke 2003-jılı 6801-Gollivud bulvarında jaylasqan Gollivud dańq gúzarındaǵı juldız berilgen. Sonday-aq, ol 2003-jılı Katolik teologiyalıq awqamınıń "Blessed are Peacemakers" sıylıǵı menen sıylıqlanǵan<ref>{{Web deregi|url=https://ctu.edu/peacemakers2023/|bet=Blessed are the Peacemakers|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221207163217/https://ctu.edu/peacemakers2023/|arxivsáne=December 7, 2022|sáne=December 6, 2022|baspaxana=[[Catholic Theological Union]]|qaralǵan sáne=December 7, 2022}}</ref>. 2006-jılı 15-iyulde Spilberg Chikago xalıqaralıq kinofestivalınıń jazǵı gala-festivalında "Gold Hugo Lifetime Achievement Award" sıylıǵı menen sıylıqlandı<ref>{{cite news|date=July 17, 2006|title=Spielberg receives Lifetime Achievement Award|publisher=[[Chicago International Film Festival]]|url=http://www.chicagofilmfestival.org/cgi-bin/WebObjects/CIFFSite.woa/wa/pages/SummerGala06|url-status=dead|access-date=October 21, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061016164659/http://www.chicagofilmfestival.org/cgi-bin/WebObjects/CIFFSite.woa/wa/pages/SummerGala06|archive-date=October 16, 2006}}</ref> hám 3-dekabr kúni Kennedi orayınıń sıylıǵı menen sıylıqlandı<ref>{{Web deregi|url=https://www.cbsnews.com/pictures/kennedy-center-honors-4-12-06/|bet=Kennedy Center Honors|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221225030955/https://www.cbsnews.com/pictures/kennedy-center-honors-4-12-06/|arxivsáne=December 25, 2022|sáne=December 4, 2006|til=en-US|jumıs=[[CBS News]]|qaralǵan sáne=December 25, 2022}}</ref>. Spilbergke húrmet kórsetiwde Liam Nison tárepinen bayan etilgen biografiyalıq qısqa metrajlı film hám Jon Uilyams basqarǵan Leonard Bernshteynniń "''[[:en:Candide_(operetta)|Candide]]''" filminin finalı qoyıp berildi<ref>{{Web deregi|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2006-12-26-0612260070-story.html|bet='Kennedy Center Honors' hits mostly high notes|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200126183840/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2006-12-26-0612260070-story.html|arxivsáne=January 26, 2020|avtor=Boedeker|at=Hal|sáne=December 26, 2006|til=en-US|jumıs=[[Chicago Tribune]]|qaralǵan sáne=January 26, 2020}}</ref>. Ilimiy-fantastikalıq dańq zalı Spilbergti [[2005|2005-jılı]] kirgizdi, birinshi jılı ol ádebiy emes úles qosıwshılardı esapqa aldı<ref>{{Web deregi|url=http://www.sfhomeworld.org/make_contact/article.asp?articleID=206|bet=It's Official! Inductees Named for 2005 Hall of Fame Class|arxivurl=https://web.archive.org/web/20050326222649/http://www.sfhomeworld.org/make_contact/article.asp?articleID=206|arxivsáne=March 26, 2005|sáne=March 24, 2005|baspaxana=[[Science Fiction Museum and Hall of Fame]]|qaralǵan sáne=December 25, 2022}}</ref><ref>{{Web deregi|url=http://www.midamericon.org/halloffame/|bet=Hall of Fame|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130521070009/http://www.midamericon.org/halloffame/|arxivsáne=May 21, 2013|baspaxana=[[Science Fiction Museum and Hall of Fame]]|qaralǵan sáne=December 25, 2022}}</ref>. Ol 2008-jil fevralda "Vizual effektler jámiyetiniń ómirlik jetiskenlikleri" sıylıǵınıń laureatı bolǵan; "vizual effektler sanaatınıń kórkem óneri hám ilimine qosqan úlken hám turaqlı úlesi ushın" sıylıqlanadı<ref>{{Web deregi|url=https://www.visualeffectssociety.com/portfolio-items/2007-6th-annual-ves-awards/|bet=6th Annual VES Awards|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200610170355/https://www.visualeffectssociety.com/portfolio-items/2007-6th-annual-ves-awards/|arxivsáne=June 10, 2020|sáne=February 10, 2008|til=en-US|baspaxana=[[Visual Effects Society]]|qaralǵan sáne=December 15, 2020}}</ref>. 2009-jılı Spilberg "kewil ashar dúnyasına qosqan úlken úlesi ushın "Gollivud shet el baspasóz associaciyası tárepinen Cecil B. DeMille sıylıǵı menen sıylıqlandı. [[File:Steven_Spielberg_figure_at_Madame_Tussauds_London_(30318312944).jpg|nobaý|Tyusso xanımdaģı Spilbergtin mumli súwreti, London]] [[2001|2001-jılı]] Britaniya kino sanaatındaǵı xızmetleri ushın Ullı Britaniya Pachası Elizaveta II tárepinen húrmetli rıcarlıq (KBE) ordeni menen sıylıqlanǵan<ref>{{cite news|date=January 30, 2001|title=Spielberg receives Royal honour|work=BBC News|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1142446.stm|url-status=live|access-date=January 18, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020111014/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1142446.stm|archive-date=October 20, 2014}}</ref>. Ol Ullı Britaniya puqarası bolmaǵanı ushın ricarlıqqa iye bolıw ushın dize búkken emes, "ser" húrmet prefiksin de qollanıwı múmkin emes, biraq "KBE" suffiksinen paydalanıwı múmkin<ref>{{Web deregi|url=https://www.cbsnews.com/news/steven-spielberg-to-be-knighted/|bet=Steven Spielberg To Be Knighted|sáne=December 29, 2000|til=en-US|jumıs=CBS News|qaralǵan sáne=January 10, 2025}}</ref>. Premera onı [[2003|2003-jılı]] "Kinolardaǵı eń kúshli 100 adam" diziminde birinshi orınǵa qoyǵan edi. 2004-jılı prezident Jak Shirak tárepinen Franciyanıń eń joqarı puqaralıq húrmeti - Húrmet legionı menen sıylıqlandı<ref>{{Web deregi|url=http://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/news.stevenspielberg|bet=Spielberg awarded Légion d'Honneur|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210101184224/https://www.theguardian.com/film/2004/sep/06/news.stevenspielberg|arxivsáne=January 1, 2021|sáne=September 6, 2004|til=en|jumıs=[[The Guardian]]|qaralǵan sáne=December 16, 2020}}</ref>. 2008-jıl iyun ayında Spilberg Arizona mámleketlik universitetiniń Xyu Dauns atındaǵı Kommunikaciya jetiskenligi ushın sıylıǵın alǵan<ref>{{Web deregi|url=https://news.asu.edu/20201228-spielberg-receives-asu-award-communication-excellence|bet=Spielberg receives ASU award for communication excellence|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230214021417/https://news.asu.edu/20201228-spielberg-receives-asu-award-communication-excellence|arxivsáne=February 14, 2023|sáne=June 19, 2008|til=en|jumıs=[[Arizona State University|Arizona State University News]]|qaralǵan sáne=December 15, 2020}}</ref>. 2009-jıl oktyabrde Spilberg "Filadelfiya azatlıq" medalın aladı; sıylıq AQSHtıń buringi prezidenti Bill Klinton tárepinen tapsırıldı<ref>{{Web deregi|url=https://www.inquirer.com/philly/news/breaking/20090804_Liberty_Medal_winner_to_be_announced_this_morning.html|bet=Steven Spielberg is winner of 2009 Liberty Medal|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210101184232/https://www.inquirer.com/philly/news/breaking/20090804_Liberty_Medal_winner_to_be_announced_this_morning.html|arxivsáne=January 1, 2021|avtor=Mucha|at=Peter|sáne=August 4, 2009|til=en-US|jumıs=[[The Philadelphia Inquirer]]|qaralǵan sáne=December 16, 2020}}</ref><ref>{{Web deregi|url=https://www.cbsnews.com/news/spielberg-receives-liberty-medal-award-in-philly/|bet=Spielberg Receives Liberty Medal Award In Philly|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210101184234/https://www.cbsnews.com/news/spielberg-receives-liberty-medal-award-in-philly/|arxivsáne=January 1, 2021|sáne=October 8, 2009|til=en-US|jumıs=[[CBS News]]|qaralǵan sáne=December 16, 2020}}</ref>. 2011-jıl oktyabrde Belgiyanıń joqarı sıylıqlarınan biri bolǵan Belgiya tajı ordeniniń sárkardası boldı<ref>{{Web deregi|url=http://www.today.com/popculture/tintin-has-world-premiere-belgian-hometown-1C9426637|bet=Tintin has world premiere in Belgian hometown|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210101184238/https://www.today.com/popculture/tintin-has-world-premiere-belgian-hometown-1C9426637|arxivsáne=January 1, 2021|avtor=Casert|at=Raf|sáne=October 22, 2011|til=en|jumıs=[[Today (American TV program)|Today]]|qaralǵan sáne=December 16, 2020}}</ref>. 2013-jıl 19-noyabrde Spilberg Milliy arxiv hám hújjetler basqarması tárepinen "Erisilgen jetiskenlikler rekordları" sıylıǵı menen sıylıqlanadı. Spilbergke XІІІ dúzetiwdiń eki faksimili berildi; birinshisi 1861-jılı qabıl etilgen, biraq tastıyıqlanbaǵan, ekinshisine Avraam Linkoln 1865-jılı qulshılıqtı biykarlaw haqqında qol qoyǵan. Dúzetiw hám onı qabıl etiw procesi onıń "Lincoln" filminin teması boldı<ref>{{Web deregi|url=https://variety.com/2013/biz/news/steven-spielberg-honored-by-national-archives-1200861205/|bet=Steven Spielberg Honored by National Archives|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210101184317/https://variety.com/2013/biz/news/steven-spielberg-honored-by-national-archives-1200861205/|arxivsáne=January 1, 2021|avtor=Johnson|at=Ted|sáne=November 21, 2013|til=en-US|jumıs=Variety|qaralǵan sáne=December 16, 2020}}</ref>. [[2015|2015-jıldıń]] [[24-noyabr]]inde Spilberg Aq úyde Prezident Barak Obamanıń "Erkinlik" Prezidentlik medalı menen sıylıqlandı<ref>{{Web deregi|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2015/11/16/president-obama-names-recipients-presidential-medal-freedom|bet=President Obama Names Recipients of the Presidential Medal of Freedom|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170128065413/https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2015/11/16/president-obama-names-recipients-presidential-medal-freedom|arxivsáne=January 28, 2017|sáne=November 16, 2015|jumıs=[[whitehouse.gov]]|qaralǵan sáne=November 16, 2015}}</ref>. [[2016|2016-jıldıń]] iyul ayında Spilberg BBC balalar televiziyalıq baǵdarlaması Blue Peter tárepinen altın kók Peter belgisi menen sıylıqlandı<ref>{{Cite news|last=Burns|first=Catherine|date=July 22, 2016|title=Steven Spielberg has just won at life. He's got a Gold Blue Peter badge|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/newsbeat-36865145|url-status=live|access-date=December 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101184239/https://www.bbc.com/news/newsbeat-36865145|archive-date=January 1, 2021}}</ref>. Ol 1994-jılı Qubla Kaliforniya universitetinde<ref>{{Cite web|url=https://news.usc.edu/4989/honorary-degrees-2/|title=Honorary Degrees|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101184238/https://news.usc.edu/4989/honorary-degrees-2/|archive-date=January 1, 2021|date=May 2, 1994|language=en-US|access-date=December 18, 2020|url-status=live|website=[[University of Southern California|USC News]]}}</ref>, 1999-jılı Brown universitetinde<ref>{{Cite web|url=https://www.brown.edu/Administration/News_Bureau/1998-99/98-136.html|title=98–136 (1999 Honorary Degrees)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101184239/https://www.brown.edu/Administration/News_Bureau/1998-99/98-136.html|archive-date=January 1, 2021|date=May 26, 1999|publisher=[[Brown University]]|access-date=December 18, 2020|url-status=live}}</ref>, 2002-jılı Yale universitetinde, 2009-jılı Boston universitetinde<ref>{{cite news|last=Daniloff|first=Caleb|date=May 13, 2009|title=Honoring Steven Spielberg: Talking about old-school filmmaking, the virtues of TV, and the scent of film|newspaper=[[BU Today]]|url=http://www.bu.edu/today/2009/honoring-steven-spielberg/|url-status=live|access-date=August 2, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109102417/http://www.bu.edu/today/2009/honoring-steven-spielberg/|archive-date=January 9, 2014}}</ref> hám 2016-jıl Garvard universitetinde húrmetli dárejelerge iye<ref>{{Cite news|last=Gibson|first=Katie|date=May 26, 2016|title=Nine to receive honorary degrees|language=en-US|website=[[Harvard Gazette]]|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2016/05/nine-to-receive-honorary-degrees/|url-status=live|access-date=December 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101184239/https://news.harvard.edu/gazette/story/2016/05/nine-to-receive-honorary-degrees/|archive-date=January 1, 2021}}</ref>. [[2022|2022-jıl]] iyun ayında Spilberg Brodveyde "A Strange Loop" spektaklinin birgelikte islep shıǵarǵanı ushın birinshi Tony Award nominaciyasın jeńip alıp, "Eń jaqsı muzıkal" nominaciyasın qolǵa kirgizdi<ref name="Davis2">{{Cite magazine |last=Davis |first=Clayton |date=2026-02-01 |title=Steven Spielberg Achieves EGOT Status With Grammy Win for 'Music by John Williams' |url=https://variety.com/2026/music/awards/steven-spielberg-egot-grammys-win-1236648688/ |magazine=[[Variety (magazine) | Variety]] |language=en-US |access-date=2026-02-02}}</ref>. Ol "Piller ushın suw" (2024) hám "Death Becomes Her" (2025) filmlerin islep shıǵarǵanı ushın usı kategoriyada jáne eki nominaciya aldı. [[2025|2025-jıl]] [[15-noyabr]]de Spilberg Milliy portret galereyasınıń Millet portreti sıylıǵı menen sıylıqlandı. Sıylıq sıylı orın iyesin "Amerika tariyxı hám mádeniyatına qosqan ózgermeli úlesleri ushın" tán aladı<ref>{{Cite web|url=https://npg.si.edu/about-us/press-release/smithsonian-national-portrait-gallery-2025-gala|title=Smithsonian's National Portrait Gallery Honors Jamie Dimon, Temple Grandin, Joy Harjo and Steven Spielberg at the 2025 Portrait of a Nation Gala|last=|date=2025-11-17|language=en|access-date=2025-12-04|website=npg.si.edu}}</ref> hám oǵan xudojnik Emi Sherald tárepinen tapsırıldı. Milliy portret galereyası xudojnik Keyt Kapshouģa Spilberg portretin Galereya kollekciyasına kirgiziw ushin buyırtpa beredi. [[2026|2026-jıl]]dıń fevral ayında Spilberg "Jon Uilyams muzikasın islep shıǵarǵanı ushın" "Eń jaqsı muzıkalı film ushın" "Gremmi" sıylıǵın alǵanı ushın EGOT statusına eristi<ref name="Davis" />. {| class="wikitable" |+Spilberg filmlerine berilgen sıylıqlar hám nominaciyalar ! rowspan="2" |Jıl ! rowspan="2" |Atı ! colspan="2" style="text-align:center;" width="160" |Academik sıylıqlar ! colspan="2" style="text-align:center;" width="160" |BAFTA Sıylıqlar ! colspan="2" style="text-align:center;" width="160" |"Altın globus" sıylıǵı |- !Nominaciyalar !Jeńimpazlar !Nominaciyalar !Jeńimpazlar !Nominaciyalar !Jeńimpazlar |- |1975 |''Jaws'' | align="center" |4 | align="center" |3 | align="center" |7 | align="center" |1 | align="center" |4 | align="center" |1 |- |1977 |''Close Encounters of the Third Kind'' | align="center" |9 | align="center" |2 | align="center" |9 | align="center" |1 | align="center" |4 | |- |1979 |''1941'' | align="center" |3 | | | | align="center" |5 | |- |1981 |''Raiders of the Lost Ark'' | align="center" |9 | align="center" |5 | align="center" |7 | align="center" |1 | align="center" |1 | |- |1982 |''E.T. the Extra-Terrestrial'' | align="center" |9 | align="center" |4 | align="center" |12 | align="center" |1 | align="center" |5 | align="center" |2 |- |1984 |''Indiana Jones and the Temple of Doom'' | align="center" |2 | align="center" |1 | align="center" |4 | align="center" |1 | | |- |1985 |''The Color Purple'' | align="center" |11 | | align="center" |1 | | align="center" |5 | align="center" |1 |- |1987 |''Empire of the Sun'' | align="center" |6 | | align="center" |6 | align="center" |3 | align="center" |2 | |- |1989 |''Indiana Jones and the Last Crusade'' | align="center" |3 | align="center" |1 | align="center" |3 | | align="center" |1 | |- |1991 |''Hook'' | align="center" |5 | | | | align="center" |1 | |- | rowspan="2" |1993 |''Jurassic Park'' | align="center" |3 | align="center" |3 | align="center" |3 | align="center" |2 | | |- |''Schindler's List'' | align="center" |12 | align="center" |7 | align="center" |13 | align="center" |7 | align="center" |6 | align="center" |3 |- | rowspan="2" |1997 |''The Lost World: Jurassic Park'' | align="center" |1 | | | | | |- |''Amistad'' | align="center" |4 | | | | align="center" |4 | |- |1998 |''Saving Private Ryan'' | align="center" |11 | align="center" |5 | align="center" |10 | align="center" |2 | align="center" |5 | align="center" |2 |- |2001 |''A.I. Artificial Intelligence'' | align="center" |2 | | align="center" |1 | | align="center" |3 | |- | rowspan="2" |2002 |''Minority Report'' | align="center" |1 | | align="center" |1 | | | |- |''Catch Me If You Can'' | align="center" |2 | | align="center" |4 | align="center" |1 | align="center" |1 | |- | rowspan="2" |2005 |''War of the Worlds'' | align="center" |3 | | | | | |- |''Munich'' | align="center" |5 | | | | align="center" |2 | |- |2008 |''Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull'' | | | align="center" |1 | | | |- | rowspan="2" |2011 |''The Adventures of Tintin'' | align="center" |1 | | align="center" |2 | | align="center" |1 | align="center" |1 |- |''War Horse'' | align="center" |6 | | align="center" |5 | | align="center" |2 | |- |2012 |''Lincoln'' | align="center" |12 | align="center" |2 | align="center" |10 | align="center" |1 | align="center" |7 | align="center" |1 |- |2015 |''Bridge of Spies'' | align="center" |6 | align="center" |1 | align="center" |9 | align="center" |1 | align="center" |1 | |- |2016 |''The BFG'' | | | align="center" |1 | | | |- |2017 |''The Post'' | align="center" |2 | | | | align="center" |6 | |- |2018 |''Ready Player One'' | align="center" |1 | | align="center" |1 | | | |- |2021 |''West Side Story'' | align="center" |7 | align="center" |1 | align="center" |5 | align="center" |1 | align="center" |4 | align="center" |3 |- |2022 |''The Fabelmans'' | align="center" |7 | | align="center" |1 | | align="center" |5 | align="center" |2 |- ! colspan="2" |Total ! align="center" |147 ! align="center" |35 ! align="center" |116 ! align="center" |22 ! align="center" |75 ! align="center" |16 |} {{Derekler}} [[Kategoriya:Tiri shaxslar]] [[Kategoriya:1946-jılı tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:Los Anjeles jazıwshıları]] [[Kategoriya:Disleksiyası bar jazıwshılar]] q5f9fu354py1rzmdjxvtyfnk7z52kfm 14 48206 266826 2026-09-19T15:29:12Z Rabiga Shabatova 11101 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Los Anjeles jazıwshıları]]» 266826 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Los Anjeles jazıwshıları]] 7akqvbut4ntujx4npx2f0crd7k5rbgo 14 48207 266827 2026-09-19T15:29:45Z Rabiga Shabatova 11101 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Disleksiyası bar jazıwshılar]]» 266827 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Disleksiyası bar jazıwshılar]] 9jgcd41oghgsplerrwvquqxhbc3oa31 3 48208 266830 2026-09-19T15:45:08Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 266830 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 15:45, 2026-jıl 19-sentyabr (UTC) 4qpy611dhvpl737991ue2hizmyfgm39 3 48209 266831 2026-09-19T15:45:18Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 266831 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 15:45, 2026-jıl 19-sentyabr (UTC) 4qpy611dhvpl737991ue2hizmyfgm39 10 48210 266834 2026-09-19T16:56:27Z Frhdkazan 4819 Taza bet jaratıldı: «Bloeiwijze van een Rostrinucula dependens. 11-10-2025. (d.j.b).jpg» 266834 wikitext text/x-wiki Bloeiwijze van een Rostrinucula dependens. 11-10-2025. (d.j.b).jpg okvofr2r96gggqwxy1dmqzs7pnonc1d 10 48211 266835 2026-09-19T16:59:41Z Frhdkazan 4819 Taza bet jaratıldı: «Eskişehir Adalar District - Turkey Walking Tour October 2021 - 4k UHD 60fps.webm» 266835 wikitext text/x-wiki Eskişehir Adalar District - Turkey Walking Tour October 2021 - 4k UHD 60fps.webm s21iuglm4i2savy9u8jip3nsds59ki3 0 48212 266837 2026-09-19T18:01:33Z Rabiga Shabatova 11101 Rabiga Shabatova atlı paydalanıwshı [[Vashington]] betin [[Vashington Vashington (Kolumbiya okrugi)]] betine kóshirdi 266837 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Vashington Vashington (Kolumbiya okrugi)]] t4hof6zdfanly0mcdqgmg54h4csgsoq 0 48213 266839 2026-09-19T18:01:56Z Rabiga Shabatova 11101 Rabiga Shabatova atlı paydalanıwshı [[Vashington Vashington (Kolumbiya okrugi)]] betin [[Vashington (Kolumbiya okrugi)]] betine kóshirdi 266839 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Vashington (Kolumbiya okrugi)]] kd6ikd30u8xpbejqcfnfh5vk7epx6gm 0 48214 266840 2026-09-19T18:54:14Z Rabiga Shabatova 11101 «[[:en:Special:Redirect/revision/1375645909|Animation]]» betinen awdarılıp jaratıldı 266840 wikitext text/x-wiki '''Animation''' - bul kinodóretiwshilik texnikası bolıp, onda súwretler jaratıladı yamasa manipulyaciya etiledi. Keyin háreketlenip atırǵan súwretlerdiń illyuziyasın payda etiw ushın izbe-izlikte oynatıladı. Ádettegi animaciyada súwretke alınatuǵın hám fotoplyonkaǵa shıǵarılatuǵın súwretler tınıq cellyuloid tárizli betlerge qolda sızıladı yamasa boyıladı. Animaciya kórkem-óner quralı sıpatında, atap aytqanda, kewil ashar sanaatında tán alınǵan. Kóplegen animaciyalar dástúriy animaciyalar yamasa kompyuterde payda etilgen súwretler (CGI) járdeminde islengen kompyuter animaciyaları bolıp esaplanadı. Stop-motion animaciyası, atap aytqanda, claymation da bul formalar menen bir qatarda, az dárejede bolsa da, kózge taslanadı. Animaciya janlı háreketke qarama-qarsı qoyıladı, biraq olar óz aldına jasamaydı. Kóplegen kinodóretiwshiler ekewiniń gibridi bolgan filmlerdi islep shıqqan. CGI fotografiyalıq súwretlerge jaqınlasıp bargan sayın, kinodóretiwshiler ámeliy effektlerden paydalanıwǵa qaraǵanda, óz filmine 3D animaciyalanǵan vizual effektlerdi (VFX) salıstırmalı túrde ansat qura aladı. == Ulıwma túsinik == Kompyuter animaciyası júdá detal 3D animaciya bolıwı múmkin, 2D kompyuter animaciyası bolsa (ádettegi animaciya kórinisine iye bolıwı múmkin) uslublıq sebepler, tómen ótkiziwsheńlik yaki real waqıtta tez kórsetiw ushın qollanılıwı múmkin. Basqa keń tarqalgan animaciya usılları eki hám úsh ólshemli buyımlar (qaǵaz kesindileri, quwirshaqlar, ılaydan islengen figuralar) ushin toqtatiw usılın qollanadı<ref>{{Cite journal|last=Hildegardis Ratu|first=Yubellia|last2=Susilawati|first2=Endang|last3=Salam|first3=Urai|date=2024-07-25|title=Improving Student's Listening Comprehension Skill Using Animation Video|url=https://doi.org/10.51454/jet.v5i2.377|journal=Journal of Education and Teaching (JET)|volume=5|issue=2|pages=187–200|doi=10.51454/jet.v5i2.377|issn=2746-1467}}</ref>. Multfilm yamasa ápiwayı etip aytqanda, qısqa metrajlı multfilm bolıp, onda asırıp kórsetilgen usıl bar. Bul usıl kóbinese komiksler, gag-multfilmler hám basqa animaciyalıq emes óner túrlerinen ilhamlanadı. Multfilmlerde kóbinese antropomorf haywanlar, superqaharmanlar yamasa adam qaharmanlarınıń basınan ótkergen waqıyaları kórinedi. Háreket kóbinese asırıp kórsetilgen fizikalıq yumor átirapında aylanadı, ásirese jırtqısh hám olja dinamikasında (mısalı, pıshıq hám tıshqanlar, koyotlar hám quslar), bunda jıǵılıw, soqlıǵısıw hám jarılıw sıyaqlı qattı tenteklikler júz beredi, kóbinese real turmısta ólimshi bolıwı múmkin. 1980-jıllardıń aqırında multfilm ataması qısqartılıp ton atamasına aylandı. Animaciyalıq spektakllerdegi qaharmanlar, anıǵıraq aytqanda, multfilm tárizinde sızılǵan qaharmanlar atamasına aylandı. Bul atama birinshi márte 1988-jılı hár túrli multfilm qaharmanları jasaytuģın ToonTown dúnyasın tanıstırıwshı "Who Framed Roger Rabbit" tiri háreketli/animaciyalıq gibrid filmi menen belgili boldı. 1990-jılı Tiny Toon Adventures klassikalıq multfilm ruwxın qabıl etip, multfilm qaharmanlarınıń jańa áwladın usındı. Keyin, 1993-jılı Animaniacs izinen, 1930-jıllarda qamaqqa túsken, aqır-aqıbetinde qashıp ketken hám 1990-jıllarda Warner Bros. suw minarasına túsken rezina shlang usılındaǵı úsh tuwısqan Warner, Yakko, Vakko hám Dot qatnasqan. Animaciya illyuziyası - ulıwma kinokartinalardaǵı sıyaqlı - dástúriy túrde kóriwdiń saqlanıwı, keyinirek phi fenomeni hám beta-háreketke baylanıslı dep esaplanadı. Biraq, anıq nevrologiyalıq sebepler elege shekem anıq emes. Bir-birinen az ǵana parıqlanıwshı, seziler-sezilmes úzilislerge iye bolǵan obrazlardıń tez izbe-izligi sebepli payda bolgan háreket illyuziyası stroboskopiyalıq effekt bolip esaplanadı. Animatorlar figuralardıń háreketleri hám ózgerisleriniń hár bir bólegin óz aldına fon ústinde kóshiriliwi múmkin bolǵan móldir kletkalarda sızıwdan dástúriy túrde paydalanǵan bolsa, kompyuter animaciyası ádette sanlı jaratılgan figuralardı sanlı jaratılǵan ortalıq boylap manyovr etiw ushin gilt kadrlar arasındaǵı jollardı programmalastırıwǵa tiykarlanǵan. Analoglıq mexanikalıq animaciya qurallarına izbe-iz súwretlerdi tez kórsetiwge tayanıwshı fenakistoskop, zootrop, flipbuk, praksinoskop hám plyonka kiredi. Televidenie hám video - dáslep analog bolǵan hám házir sanlı túrde isleytuģın belgili elektron animaciya quralları. Kompyuterde kórsetiw ushin animaciyalıq GIF, Flash animaciyası sıyaqlı texnologiyalar jaratıldı. Qısqa metrajlı filmler, kórkem filmler, teleseriallar, animaciyalıq GIF hám háreketleniwshi súwretlerdi kórsetiwge arnalǵan basqa da media qurallarınan tısqarı, animaciya video oyınlar, háreketli grafika, paydalanıwshı interfeysi hám vizual effektlerde de keń tarqalǵan{{Sfn|Buchan|2013}}. Súwret bólimleriniń ápiwayı mexanika arqalı fizikalıq háreketleniwin, máselen, sıyqırlı fonar kórgizbelerinde súwretlerdiń háreketleniwin de animaciya dep esaplaw múmkin. Úsh ólshemli quwirshaqlar hám predmetlerdi mexanikalıq basqarıw tirishilik etiwshilerge uqsas bolıw ushın avtomatlarda júdá uzaq táriyxqa iye. Elektron avtomatlar Disney kompaniyası tárepinen animatronika sipatında en jaydırıldı. == Etimologiyası == "Animatsiya" sózi latınsha "animatio" sózinen alınǵan bolıp, "tirishilik beriw" degen mánisti bildiredi<ref>{{Web deregi|url=https://www.hills-batam.com/spa.html|bet=The definition of animation on dictionary.com|arxivurl=https://web.archive.org/web/20260204084159/https://www.hills-batam.com/spa.html|arxivsáne=4 February 2026|qaralǵan sáne=7 November 2025}}</ref>. Inglis tilindegi sózdiń dáslepki mánisi "tirishilik" bolıp, ol "qozǵalıwshı súwret ortalıǵı" mánisine qaraǵanda kóp waqıt dawamında qollanılıp kelinedi. == Táriyxı == [[File:Prof._Stampfer's_Stroboscopische_Scheibe_No._X.gif|nobaý|''Prof. Stampfers Stroboscopische Scheibe No. X'' (1833)]] [[File:Fantasmagorie_(Cohl).GIF|nobaý|''Fantasmagorie'' (1908), Émile Cohl tárepinen]] === Kinematografiyadan aldın === Zamanagóy animaciya baslanıwınan kóp waqıt aldın dúnya kólemindegi tamashagóyler háreketleniwshi qaharmanlardıń sıyqırlılıǵına baylanıslı edi. Ásirler dawamında usta xudojnik hám ónermentler quwirshaqlar, avtomatlar, saya quwirshaqları, sıyqırlı fonar proekciyaların janlandırıp, ájayıp ájayıp nárseler arqalı qıyallardı ilhamlandırıp kelgen<ref>{{Web deregi|url=https://studio9.ie/journal/how-modern-animation-originated-from-live-and-stage-performances|bet=How Modern Animation Originated from Live and Stage Performances - studio9|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240218160108/https://studio9.ie/journal/how-modern-animation-originated-from-live-and-stage-performances|arxivsáne=18 February 2024|jumıs=studio9.ie|qaralǵan sáne=18 February 2024}}</ref>. 1833-jılı Jozef Platonıń fenakistiskopi stroboskopik animaciya principin kirgizdi, keyinirek ol zoetropa (1866-jılı kirgizilgen), flipbuk (1868), praksinoskop (1877) hám filmde qollanıladı. Qurılmada karton diskte onıń sheńberinde birdey aralıqta jaylasqan tesikler arasında sektorlar boyınsha jaylasqan izbe-iz súwretler bar. Aylanıwshı disktiń aynadaǵı sáwleleniwi tesikler arqalı kórilgende, úzilisler (tesikler aralıǵındaǵı boslıqlar) súwretlerdiń ótiwin tosıp qoyadı. Bul hárekettiń gúńgirtligin shekleydi hám birdey orınlarda izbe-iz súwretlerdiń qısqa ekspoziciyaların qaldıradı. Sonshelli tez, adamnıń kóriw sisteması olardı tek háreketlenip atırǵan yamasa ózgerip atırǵan figuralardıń birden-bir súwreti sıpatında talqılay aladı<ref>{{Cite journal|last=Stampfer|first=Simon|last2=Blower|first2=Jonathan|date=2016-01-02|title=Stroboscopic Discs: An Explanation|url=https://doi.org/10.1080/17561310.2016.1143715|journal=Art in Translation|volume=8|issue=1|pages=19–33|doi=10.1080/17561310.2016.1143715}}</ref>. Émile Reynaud 1892-1900-jıllar dawamında Parijdegi Grevin muzeyinde óziniń Optikalıq teatrı menen qolda islengen animaciyalardı kórsetti. === Tım-tırıs dáwir === XIX ásirdiń 90-jıllarında kinematografiya rawajlanıp, onıń eń úlken jetiskenligi jańa mediadaǵı real detallardıń ájayıplıǵı dep esaplandı. Animaciya kinoteatrlarǵa jol tapqanǵa shekem jıllar ótti. J. Styuart Blekton tárepinen islengen "Arualar miymanxanası" (1907) atlı tabıslı qisqa metrajlı film toqtaw háreketin en jaydırdı hám Emil Koldi standart kinematografiyalıq filmdegi tolıq dástúriy (qolda islengen) animaciyanıń eń eski belgili úlgisi sıpatında esaplanatuǵın "Fantasmagorie" (1908) filmin jaratıwǵa ilhamlandırdı. Basqa da úlken kórkem hám júdá tásirsheń qısqa metrajlı filmler Ladislas Starevich tárepinen 1910-jildan baslap quwırshaq multiplikaciyaları hám Uinsor Makkey tárepinen "Kishkene Nemo" (1911) hám "Dinozavr Gerti" (1914) sıyaqlı filmlerde qolda islengen anıq multiplikaciyalar menen jaratıldı<ref>{{Cite encyclopedia|date=22 July 2023|title=Winsor McCay: American Animator|url=https://www.britannica.com/biography/Winsor-McCay}}</ref>. [[File:FelixTheCat-1919-FelineFollies_silent.ogv|nobaý|''Feline Follies'' menen Felix the Cat, tım-tırıslıq, 1919]] ==== Amerikanıń altın ásiri ==== 1910-jıllar dawamında multfilmler islep shıǵarıw AQSHta sanaatqa aylandı. Tabıslı prodyuser Jon Rendolf Brey hám animator Erl Xurd ásirdiń aqırına shekem animaciya industriyasında ústemlik etken cel animaciya procesin patentledi. 1919-jılda debyut etken Pıshıq Feliks Amerika animaciyası táriyxında antropomorf haywan qaharmanı bolǵan birinshi adam boldı<ref name=":0">{{Web deregi|url=https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|bet=Access Sites {{!}} Britannica Education|arxivurl=https://web.archive.org/web/20260424073129/https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|arxivsáne=24 April 2026|jumıs=education.eb.com|qaralǵan sáne=2026-04-20}}</ref>. Pıshıq Felikstiń fizikalıq kórinisiniń ózgeshelikleri kelesi jıllarda multfilm qaharmanı ushın standart model boladı<ref name=":02">{{Cite web|url=https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|title=Access Sites {{!}} Britannica Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20260424073129/https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|archive-date=24 April 2026|access-date=2026-04-20|website=education.eb.com|url-status=live}}</ref>. 1928-jılı Mikki Maus hám Minni Maus qatnasqan "Steamboat Willie" sinxronlastırılǵan sesli filmdi en jaydırdı hám Uolt Disney studiyasın animaciya industriyasınıń aldına qoydı. Disney Animation kompaniyasınıń ulıwma jáhán animaciya ónimine salıstırǵanda haqıyqıy ónimi hár dayım júdá az bolǵan bolsa da, sol waqıttan beri studiya animaciyanıń "estetikalıq normaları" ústinen ústemlik etip kelmekte<ref>{{Cite book|last1=Furniss|first1=Maureen|title=Art in Motion, Revised Edition|chapter=Classical-era Disney Studio|date=2007|pages=107–132|publisher=John Libbey Publishing|location=New Barnet|isbn=978-0-86196-663-9|doi=10.2307/j.ctt2005zgm.9|edition=2014 print-on-demand ed., based on 2007 revised|oclc=1224213919}}</ref>. Mikki Maustıń úlken tabısı 1960-jıllarǵa shekem dawam etetuǵın Amerika animaciyasınıń altın dáwiriniń baslanıwı sıpatında kóriledi. Amerika Qurama Shtatları jáhán animaciya bazarında kóplegen cel-animatsiyalanǵan teatr shortları menen ústemlik etti<ref>{{Cite book|last=Barrier|first=Michael|title=Hollywood Cartoons American Animation in Its Golden Age}}</ref>. Birneshe studiyalar júdá belgili bolıp ketetuǵın hám uzaq dawam etetuǵın qaharmanlardı tanıstıradı, olar arasında Walt Disney Productions's Goofy (1932) hám Donald Duck (1934), Fleischer Studios/Paramount Cartoon Studios's Out of the Inkwell' Koko the Clown (1918), Bimbo and Betty Boop (1930), Popeye (1933) hám Casper the Friendly Ghost (1945), Warner Bros. Karikatura studiyalarınıń Looney Tunes janındaǵı Porky Pig (1935), Daffy Duck (1937), Elmer Fudd (1937-1940), Bugs Bunny (1938-1940), Tweety (1942), Sylvester the Cat (1945), Wile E. Coyote and the Road Runner (1949), MGM karikatura studiyasınıń Tom and Jerry (1940) hám Droopy, Universal Cartoon Studios janındaǵı Woody Woodpecker (1940), Terrytoons/20th Century Studios janındaǵı Mighty Mouse (1942) hám United Artists janındaǵı Pink Panther (1963) filmleri. [[File:Die_Abenteuer_des_Prinzen_Achmed_(screenshot).jpg|nobaý|''Shahzada Axmedtiń basınan keshirgenleri'' (1926), Lotte Reiniger tárepinen]] Polshanıń kórkem-óner fakultetiniń studenti Ladislas Starevich "The Cameramańs Revenge" (1912) hám "The Tale of the Fox" (1930) sıyaqlı filmlerdi jaratıwda stop-motion animaciyasınan paydalanadı<ref name=":03">{{Cite web|url=https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|title=Access Sites {{!}} Britannica Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20260424073129/https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|archive-date=24 April 2026|access-date=2026-04-20|website=education.eb.com|url-status=live}}</ref>. Pinscreen animaciyası Franciyada Aleksandr Alekseev tárepinen islep shiģilgan bolip, "Taqır tawdaǵı tún" (1933) sıyaqlı filmlerdi jaratıwda qollanıladı<ref name=":0" />. Ol ústinde úsh jıl islegennen keyin, Lotta Reyninger 1926-jılı nemis "Die Abenteuer des Prinzen Achmed" kóp ólshemli siluetli animaciyasın shıǵardı<ref>{{Web deregi|url=https://www.acmi.net.au/stories-and-ideas/lasting-legacy-lotte-reiniger/|bet=The Lasting Legacy of Lotte Reiniger|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230810230256/https://www.acmi.net.au/stories-and-ideas/lasting-legacy-lotte-reiniger/|arxivsáne=10 August 2023|avtor=Lewis|at=Maria|sáne=15 December 2020|jumıs=[[Australian Centre for the Moving Image]]|qaralǵan sáne=8 August 2023}}</ref>. ===== Qıtayda animaciya islep shıǵarıw ===== 1941-jılı Tieshan gonchju ("Temir Fan malikası") "Disneydiń "Aqquw hám jeti gnom" filminin qıtay versiyası" degen at penen Aziyadaǵı birinshi animaciyalıq kórkem film boladı. Sonnan keyin 1944-jılı "Fengchjen" (The Kite) animaciyalıq filmi basıp shıǵarılıp, onda sol dáwirdegi Disney shortlarınıń "plazmatiklik" dep atalǵan animaciyalıq qásiyetleri hám jergilikli Qıtay folklorı birlestiriledi<ref name=":1">{{Web deregi|url=https://muse.jhu.edu/verify?url=%2Farticle%2F919194&r=3624813|bet=Project MUSE -- Verification required!|jumıs=muse.jhu.edu|doi=10.1353/cj.2024.a919194|qaralǵan sáne=2026-04-20}}</ref>. Shıǵıs Aziya multfilmleriniń bul dáwiri 1940-jıllardıń ortalarına shekem dawam etedi, biraq chutyan de Beijing (Báhárde Peking), Dongya de liming (Shıǵıs Aziyada tań), Kepa de Huliela (Qorqınıshlı oba), Emo de Siyu (Jinler sıbırlısı), Tenkū ryokō (1936), Kotori to use (Kuslar hám qoyanlar), Suki no Miya no ōjo-sama (Ay sarayı malikası, 1934), Mabō no Tōkyō orinpikku taikai (Ma-bonıń Tokiodaǵı Olimpiada oyınları, 1936), Sora no Momtarō (Momotaranıń aspandaǵı waqıyası, 1931), Saru kani gassen (Maymıl hám shayanlar, 1927), Da duhui (Metropolis, 1941) hám Kuala de pengyou (Baxıtlı doslar, 1942) sıyaqlı kóplegen belgili multfilmler islep shıǵarıladı<ref name=":1" />. [[File:Quirino_Cristiani_con_una_figura.jpg|nobaý|Italiyalı-argentinalı karikatura jazıwshısı Kvirino Kristiani óziniń satiralıq qaharmanı El Peludonıń kesilgen hám artikulyatsiyalanǵan figurasın kórsetedi (prezident Yrigoyen tiykarında) 1916-jılı óziniń filmlerin, sonıń ishinde, dúnyadaǵı birinshi multiplikatsion kórkem film "El Apóstol"dı islep shıǵıw ushın patent alǵan{{Sfn|Bendazzi|1994|p=49}}]] === Televidenie === 1950-jıllardan baslap, televizor kópshilik rawajlanǵan mámleketlerde tarqala baslaǵan waqıtta, animaciya televideniede júdá keń tarqalgan edi. Multfilmler tiykarınan balalar ushın, olar ushın qolaylı waqıt aralıǵında baǵdarlanǵan bolıp, ásirese, AQSh jasları shanba kúni azanǵı multfilmlerdi kóp saatlar dawamında tamashalaǵan. Kóplegen klassikalıq multfilmler kishi ekranda jańa turmıs taptı hám 1950-jıllardıń aqırına kelip, jańa multfilmlerdiń islep shıǵarılıwı teatr relizlerinen teleseriallarga óte basladı. Hanna-Barbera Productions ásirese kóp ónimdarlı boldı hám "The Flintstones" (1960-1966) (birinshi praym-taym animaciyalıq seriyası), "Scooby-Doo" (1969-jıldan) hám Belgiyada "The Smurfs" (1981-1989) sıyaqlı úlken xit seriallarına iye boldı. Amerika televidenie kórsetiwleriniń sheklengenligi hám kóp sanlı kórsetiwlerge bolgan talap shegaralanǵan animaciya usıllarınıń arzan hám tez payda bolıwına hám kóbirek formulalı ssenariylerge alıp keldi. 1980-jıllardıń aqırında hám 1990-jıllardıń basında "Simpsonlar" (1987) atlı birinshi multfilm, keyinirek óz kórgizbesi (1989-jılda) hám Amerika animaciyasınıń "oyanıwı" sheńberinde "Sponj-Bob kvadrat shalbarı" (1999-jıldan) sıyaqlı jáne de qáwipli animaciya payda bolǵanǵa shekem sapa tómenlep bardı<ref>{{Cite journal|last=Adidharma|first=Kadek Satria|title=The Power of Story in an Animation Industry|journal=Humaniora|date=30 April 2011|volume=2|issue=1|pages=764–770|doi=10.21512/humaniora.v2i1.3093}}</ref>. AQSH multfilm seriyaları xalıqaralıq kólemde de jetiskenliklerge erisken bolsa da, basqa kóplegen mámleketler ózleriniń balalarga baǵdarlanǵan bagdarlamaların jaratıp, cel animaciyasınan góre kóbinese stop-mosh hám quwirshaqlardı abzal kórdi. 1960-jıllardan baslap yapon anime serialları xalıqaralıq kólemde júdá tabıslı boldı hám arzan cel animatorların izlep atırǵan evropalı islep shıǵarıwshılar yapon studiyaları menen ko-produkciyalardı basladı, nátiyjede "Barbapapa" Niderlandiya/Yaponiya/Franciya, 1973-1977), "Wickie und die starken Männer" (Avstriya/Germaniya/Yaponiya, 1974), "Maya the Honey Bee" (Yaponiya/Germaniya, 1975) hám "The Jungle Book" (Italiya/Yaponiya, 1989) sıyaqlı hit seriallar jaratıldı. == Ekonomikalıq status == 2010-jılı animaciya bazarı shama menen 80 milliard AQSh dollarına bahalanǵan{{Sfn|Board of Investments|2009}}. 2021-jılǵa kelip, bahası 370 milliard AQSh dollarına shekem kóbeydi<ref>{{Web deregi|url=https://www.statista.com/statistics/817601/worldwide-animation-market-size/|bet=Global animation market value 2020-2030|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200817130053/https://www.statista.com/statistics/817601/worldwide-animation-market-size/|arxivsáne=17 August 2020|til=en|jumıs=Statista|qaralǵan sáne=2024-09-14}}</ref>. 2004-2013-jıllar aralıǵındaǵı barlıq kino janrları boyınsha eń joqarı gross (52% átirapında) payda keltirdi{{Sfn|McDuling|2014}}. 2020-jıllardıń baslarında animaciya kórkem-óner hám sanaat sıpatında rawajlanıwda dawam etpekte<ref>{{Web deregi|url=https://www.screendaily.com/features/how-spains-animation-sector-became-a-force-to-be-reckoned-with/5182259.article|bet=How Spain's animation sector became a force to be reckoned with|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240124214632/https://www.screendaily.com/features/how-spains-animation-sector-became-a-force-to-be-reckoned-with/5182259.article|arxivsáne=24 January 2024|avtor=Mayorga|at=Emilio|sáne=19 May 2023|til=en|jumıs=Screen|qaralǵan sáne=25 May 2023}}</ref><ref>{{Web deregi|url=https://nation.africa/kenya/life-and-style/mynetwork/the-millennial-daring-to-change-animation-industry--4238068|bet=The millennial daring to change animation industry|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230525083350/https://nation.africa/kenya/life-and-style/mynetwork/the-millennial-daring-to-change-animation-industry--4238068|arxivsáne=25 May 2023|avtor=Maina|at=Margaret|sáne=17 May 2023|til=en|jumıs=Nation|qaralǵan sáne=25 May 2023}}</ref><ref>{{Web deregi|url=https://vancouversun.com/entertainment/local-arts/artists-wanted-in-vfx-animation-gaming-and-more|bet=Artists wanted — in VFX, animation, gaming and more|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220821181244/https://vancouversun.com/entertainment/local-arts/artists-wanted-in-vfx-animation-gaming-and-more|arxivsáne=21 August 2022|avtor=Conner|at=Shawn|sáne=21 August 2022|til=en-CA|jumıs=Vancouver Sun|qaralǵan sáne=25 May 2023}}</ref>. == Sıylıqlar == Basqa hár qanday media túrinde bolganı sıyaqlı, animaciya tarawında da jetiskenlikler ushın sıylıqlar shólkemlestirilgen. Olardıń kópshiligi ulıwma yamasa aymaqlıq kino sıylıqları baǵdarlamalarınıń bir bólegi bolıp esaplanadı, máselen, Qıtaydıń eń jaqsı animaciya ushın "Altın qoraz" sıylıǵı (1981-jıldan). Animaciyaǵa baģıshlangan sıylıq bagdarlamaları, kóplegen kategoriyalarga ASIFA-Hollywood's Annie Awards, Evropadaģı Emile Awards hám Braziliyadaģı Anima Mundi Awards kiredi<ref>{{Web deregi|url=https://annieawards.org/|bet=51st Annual Annie Awards|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150715001949/http://annieawards.org/ub-iwerks|arxivsáne=15 July 2015|til=en|jumıs=annieawards.org|qaralǵan sáne=28 February 2024}}</ref><ref>{{Web deregi|url=https://animationawards.eu/presentation/|bet=Introduction|arxivurl=https://web.archive.org/web/20241211033433/https://animationawards.eu/presentation/|arxivsáne=11 December 2024|til=en-GB|jumıs=European Animation Awards {{!}} Emile Awards|qaralǵan sáne=28 February 2024}}</ref><ref>{{Web deregi|url=http://www.animamundi.com.br/|bet=Anima Mundi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141118120723/http://www.animamundi.com.br/|arxivsáne=18 November 2014|sáne=18 November 2014|qaralǵan sáne=28 February 2024}}</ref>. === Academik sıylıqlar === "Eń jaqsı animaciyalıq qısqa metrajlı film" (1932-jıldan) hám "Eń jaqsı animaciyalıq film" (2002-jıldan) nominaciyaları boyınsha Akademiya sıylıqlarınan tısqarı, animaciyalıq filmler basqa da nominaciyalar boyınsha "Eń jaqsı original qosıq" hám "Eń jaqsı original partitura" nominaciyaları menen sıylıqlanǵan. "Gózzallıq hám haywan" 1991-jılı "Eń jaqsı film" nominaciyasına kirgizilgen birinshi animaciyalıq film boldı. "Up" (2009) hám "Toy Story 3" (2010) filmleri de "Eń jaqsı film" nominaciyasına ie boldı, akademiyada talabanńar sanı besewden onǵa shekem kóbeytildi<ref>{{Cite news|title=Academy Expands Best-Picture Pool to 10|url=https://www.nytimes.com/2009/06/25/movies/25oscars.html|last=Cieply|first=Michael|date=24 June 2009|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=14 May 2023}}</ref>. [[File:Joy_&_Heron_-_Animated_CGI_Spot_by_Passion_Pictures.webm|nobaý|''Joy & Heron'']] === Dástúriy animaciya === [[File:Animhorse.gif|nobaý|Dástúriy animaciya úlgisi, Eadweard Muybridgetin XIX ásir fotosúwretlerinen rotoskopiya arqalı anıqlangan at.]] '''Traditional animation''' (sonday-aq cel animaciya yamasa qoldan sızılǵan animaciya dep te ataladı) - XX ásirdiń kópshilik animaciyalıq filmleri ushın qollanılǵan process{{sfn|White|2006|p=31}}. Dástúriy animaciyalıq filmniń ayırım kadrları dáslep qagazģa sızılǵan súwretlerdiń fotosúwretleri bolıp tabıladı. Háreket illyuziyasın jaratıw ushın hárbir súwret ózinen aldınǵısınan biraz parıq qıladı. Animatordıń súwretleri sızıqlı súwretlerge qarama-qarsı tárepte belgilengen reńler yamasa tonlardaǵı boyawlar menen toltırılatuǵın celler dep atalatuǵın móldir acetat betlerine súwretlenedi yamasa fotokopiyalanadı. Tayar bolǵan personaj celleri súwretlengen fonda rostrumlı kamera tárepinen kinoplenkaǵa birme-bir súwretke túsiriledi. Dástúriy cel animaciya procesi XXI ásir basına kelip gónerdi. Zamanagóy dástúriy animaciyalıq filmlerde animatorlardıń súwretleri hám fonlar yamasa skanerlenedi, yamasa tuwrıdan-tuwrı kompyuter sistemasına sızıladı. Súwretlerdi boyaw hám kameranıń háreketi hám effektlerin imitaciyalaw ushın hár qıylı programmalıq programmalar qollanıladı. Sońǵı animaciyalıq shıǵarma bir neshe jetkerip beriwshilerdiń birine, sonıń ishinde, dástúriy 35 mm film hám cifrlı video menen jańaraq medialarǵa shıǵarıladı. Dástúriy cel animaciyasınıń "kórinisi" elege shekem saqlanıp qalmaqta hám personaj animatorlarınıń jumısı sońǵı 90 jıl dawamında tiykarınan birdey bolıp qaldı. Ayırım animaciya islep shıǵarıwshılar "tradigital" ("ádettegi" hám "sanlı" sózleri ústinde oynı) atamasın kompyuter texnologiyasınan áhmiyetli paydalanıwshı uyalı animaciyanı táriyiplew ushın qollanıp kelmekte. Dástúriy animaciyalıq kórkem filmlerge mısallar Pinocchio (AQSh, 1940),[1] Animal Farm (Birlesken Krallıq, 1954), Lucky and Zorba (Italiya, 1998), The Illusionist (British-French, 2010) sıyaqlılar kiredi. Dástúriy túrde kompyuter texnologiyası járdeminde islep shıǵarılǵan animaciyalıq filmler qatarına The Lion King (AQSH, 1994), Anastasia (AQSH, 1997), The Prince of Egypt (AQSH, 1998), Akira (YAponiya, 1988), Spirited Away (YAponiya, 2001), The Triplets of Belleville (Franciya, 2003), hám The Secret of Kells (Irish-French-Belgian, 2009) kiredi. [[File:Claychick.jpg|nobaý|Finlyandiya televideniesi reklama roliginan topıraqtan islengen animaciyalıq saxna.]] === Kompyuter === Kompyuter animaciyası hár túrli usıllardı óz ishine aladı, birlestiriwshi faktor - animaciya kompyuterde sanlı túrde jaratıladı. 2D animaciya usılları súwretlerdi manipulyaciya etiwge baǵdarlanǵan bolsa, 3D usılları ádette qaharmanlar hám obyektler háreketlenetuǵın hám óz ara tásir etetuǵın virtual dúnyalardı quradi. 3D animaciya tamashagóyge haqıyqıy bolıp kórinetuǵın súwretlerdi jaratıwı múmkin. ==== 2D ==== [[Fayl:Catenary_animation.gif|nobaý|Shınjır menen birlestirilgen eki sheńberdiń 2D animaciyası.]] 2D animaciya figuraları kompyuterde 2D bit kartası grafikası hám 2D vektor grafikası járdeminde jaratıladı yamasa redaktorlanadı. Buǵan dástúriy animaciya usıllarınıń avtomatlastırılǵan kompyuterlestirilgen versiyaları, interpolatsiyalı morfologiya, piyaz terisin alıw hám interpolatsiyalı rotoskopiya kiredi. 2D animaciyasınıń kóplegen qosımshaları bar: After Effects Animation, analog kompyuter animaciyası, Flash animaciyası, PowerPoint animaciyası. Kinogrammalar elege shekem animaciyalanǵan GIF fayl kórinisindegi fotosúwretler bolip, oniń bir bólimi animaciyalanǵan. Juwmaqlawshı sızıqlı advekciyalıq animaciya - bul 2D animaciyada qollanılatuǵın usıl bolıp, súwretshi hám animatorlarǵa juwmaqlawshı ónim ústinen kóbirek tásir hám qadaǵalaw beriw ushın, sebebi hámmesi bir bólim ishinde islenedi. Papermanda bul jantasıwdan paydalanıw haqqında aytıp, Jon Kahrs "Bizdiń animatorlarımız nárselerdi ózgertiwi, eger qálese CG astqı qatlamın óshirip taslawı hám qol profilidi ózgertiwi múmkin" dedi. Oyın animaciyaları menen islewde skeletli 2D animaciyalar Spine, DragonBones, Blender COA Tools, Rive hám qurilgan Unity redaktorı sıyaqlı qurallar járdeminde jaratıladı. Bul joldıń tiykarǵı abzallıǵı súwretlerden qayta paydalanıw imkaniyatı bolıp, ol operativ yadta saqlanatuǵın grafika muǵdarın kemeyttiredi. Resurs nátiyjeliligin maksimallastırıwdıń bul principi bar elementlerden qayta paydalanıw arqalı animaciyalardıń vizual tartımlılıǵın qosımsha grafika jaratıwdıń zárúrligisiz arttırıw múmkinligin ańlatadı<ref>{{Web deregi|url=https://astanahub.com/en/blog/optimizatsiia-spine-animatsii-sokhraniaem-nervy-i-vremia-ne-dopuskaia-bagov|bet=Spine Animation Optimization: Save Your Nerves and Time by Avoiding Bugs|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240923102730/https://astanahub.com/en/blog/optimizatsiia-spine-animatsii-sokhraniaem-nervy-i-vremia-ne-dopuskaia-bagov|arxivsáne=23 September 2024|til=en|jumıs=astanahub.com|qaralǵan sáne=2024-09-23}}</ref>. ==== 3D ==== [[File:Caminandes-_Llama_Drama_-_Short_Movie.ogv|nobaý|'''<nowiki>Caminandes | Llama Drama</nowiki>''']] 3D animaciya sanlı modellestiriledi hám animator tárepinen basqarıladı. 3D model islep shigarıwshı ádette animatordı manipulyaciya etiw ushın 3D kópmúyeshlik setkasın jaratıwdan baslaydı. Ádette, 3D obyekt yamasa 3D ortalıqqa formanıń vizual kórinisin beretuǵın, qabırǵalar hám jaqlar menen baylanısqan kóplegen tóbelerdi óz ishine aladı. Geyde setkaǵa yakor dep atalatuǵın ishki cifrlı skelet strukturası beriledi, bul tóbelerdi awırlastırıw arqalı setkanı basqarıw ushın qollanılıwı múmkin{{sfn|Sito|2013|p=285}}. Basqa usıllar, matematikalıq funkciyalar (máselen, gravitaciya, bóleksheler simulyaciyaları), modellestirilgen jún yamasa shash hám effektler, órt hám suw simulyaciyaları qollanılıwı múmkin. Bul usıllar 3D dinamika kategoriyasına kiredi. == Derekler == {{Derekler|22em|refs=<ref name="Harryhausen">{{Harvard citation no brackets|Harryhausen|Dalton|2008|page=18}}</ref> <ref name="Harryhausen-2">{{Harvard citation no brackets|Harryhausen|Dalton|2008|pages=222–26}}</ref>}} [[Kategoriya:Video]] [[Kategoriya:Animaciya]] [[Kategoriya:Multfilm]] [[Kategoriya:Pages with unreviewed translations]] q6r8vjj9y9ybl5n09frn57hwxrtasg8 266841 266840 2026-09-19T18:54:30Z Rabiga Shabatova 11101 «[[Kategoriya:Pages with unreviewed translations|Pages with unreviewed translations]]» kategoriyası alıp taslandı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen) 266841 wikitext text/x-wiki '''Animation''' - bul kinodóretiwshilik texnikası bolıp, onda súwretler jaratıladı yamasa manipulyaciya etiledi. Keyin háreketlenip atırǵan súwretlerdiń illyuziyasın payda etiw ushın izbe-izlikte oynatıladı. Ádettegi animaciyada súwretke alınatuǵın hám fotoplyonkaǵa shıǵarılatuǵın súwretler tınıq cellyuloid tárizli betlerge qolda sızıladı yamasa boyıladı. Animaciya kórkem-óner quralı sıpatında, atap aytqanda, kewil ashar sanaatında tán alınǵan. Kóplegen animaciyalar dástúriy animaciyalar yamasa kompyuterde payda etilgen súwretler (CGI) járdeminde islengen kompyuter animaciyaları bolıp esaplanadı. Stop-motion animaciyası, atap aytqanda, claymation da bul formalar menen bir qatarda, az dárejede bolsa da, kózge taslanadı. Animaciya janlı háreketke qarama-qarsı qoyıladı, biraq olar óz aldına jasamaydı. Kóplegen kinodóretiwshiler ekewiniń gibridi bolgan filmlerdi islep shıqqan. CGI fotografiyalıq súwretlerge jaqınlasıp bargan sayın, kinodóretiwshiler ámeliy effektlerden paydalanıwǵa qaraǵanda, óz filmine 3D animaciyalanǵan vizual effektlerdi (VFX) salıstırmalı túrde ansat qura aladı. == Ulıwma túsinik == Kompyuter animaciyası júdá detal 3D animaciya bolıwı múmkin, 2D kompyuter animaciyası bolsa (ádettegi animaciya kórinisine iye bolıwı múmkin) uslublıq sebepler, tómen ótkiziwsheńlik yaki real waqıtta tez kórsetiw ushın qollanılıwı múmkin. Basqa keń tarqalgan animaciya usılları eki hám úsh ólshemli buyımlar (qaǵaz kesindileri, quwirshaqlar, ılaydan islengen figuralar) ushin toqtatiw usılın qollanadı<ref>{{Cite journal|last=Hildegardis Ratu|first=Yubellia|last2=Susilawati|first2=Endang|last3=Salam|first3=Urai|date=2024-07-25|title=Improving Student's Listening Comprehension Skill Using Animation Video|url=https://doi.org/10.51454/jet.v5i2.377|journal=Journal of Education and Teaching (JET)|volume=5|issue=2|pages=187–200|doi=10.51454/jet.v5i2.377|issn=2746-1467}}</ref>. Multfilm yamasa ápiwayı etip aytqanda, qısqa metrajlı multfilm bolıp, onda asırıp kórsetilgen usıl bar. Bul usıl kóbinese komiksler, gag-multfilmler hám basqa animaciyalıq emes óner túrlerinen ilhamlanadı. Multfilmlerde kóbinese antropomorf haywanlar, superqaharmanlar yamasa adam qaharmanlarınıń basınan ótkergen waqıyaları kórinedi. Háreket kóbinese asırıp kórsetilgen fizikalıq yumor átirapında aylanadı, ásirese jırtqısh hám olja dinamikasında (mısalı, pıshıq hám tıshqanlar, koyotlar hám quslar), bunda jıǵılıw, soqlıǵısıw hám jarılıw sıyaqlı qattı tenteklikler júz beredi, kóbinese real turmısta ólimshi bolıwı múmkin. 1980-jıllardıń aqırında multfilm ataması qısqartılıp ton atamasına aylandı. Animaciyalıq spektakllerdegi qaharmanlar, anıǵıraq aytqanda, multfilm tárizinde sızılǵan qaharmanlar atamasına aylandı. Bul atama birinshi márte 1988-jılı hár túrli multfilm qaharmanları jasaytuģın ToonTown dúnyasın tanıstırıwshı "Who Framed Roger Rabbit" tiri háreketli/animaciyalıq gibrid filmi menen belgili boldı. 1990-jılı Tiny Toon Adventures klassikalıq multfilm ruwxın qabıl etip, multfilm qaharmanlarınıń jańa áwladın usındı. Keyin, 1993-jılı Animaniacs izinen, 1930-jıllarda qamaqqa túsken, aqır-aqıbetinde qashıp ketken hám 1990-jıllarda Warner Bros. suw minarasına túsken rezina shlang usılındaǵı úsh tuwısqan Warner, Yakko, Vakko hám Dot qatnasqan. Animaciya illyuziyası - ulıwma kinokartinalardaǵı sıyaqlı - dástúriy túrde kóriwdiń saqlanıwı, keyinirek phi fenomeni hám beta-háreketke baylanıslı dep esaplanadı. Biraq, anıq nevrologiyalıq sebepler elege shekem anıq emes. Bir-birinen az ǵana parıqlanıwshı, seziler-sezilmes úzilislerge iye bolǵan obrazlardıń tez izbe-izligi sebepli payda bolgan háreket illyuziyası stroboskopiyalıq effekt bolip esaplanadı. Animatorlar figuralardıń háreketleri hám ózgerisleriniń hár bir bólegin óz aldına fon ústinde kóshiriliwi múmkin bolǵan móldir kletkalarda sızıwdan dástúriy túrde paydalanǵan bolsa, kompyuter animaciyası ádette sanlı jaratılgan figuralardı sanlı jaratılǵan ortalıq boylap manyovr etiw ushin gilt kadrlar arasındaǵı jollardı programmalastırıwǵa tiykarlanǵan. Analoglıq mexanikalıq animaciya qurallarına izbe-iz súwretlerdi tez kórsetiwge tayanıwshı fenakistoskop, zootrop, flipbuk, praksinoskop hám plyonka kiredi. Televidenie hám video - dáslep analog bolǵan hám házir sanlı túrde isleytuģın belgili elektron animaciya quralları. Kompyuterde kórsetiw ushin animaciyalıq GIF, Flash animaciyası sıyaqlı texnologiyalar jaratıldı. Qısqa metrajlı filmler, kórkem filmler, teleseriallar, animaciyalıq GIF hám háreketleniwshi súwretlerdi kórsetiwge arnalǵan basqa da media qurallarınan tısqarı, animaciya video oyınlar, háreketli grafika, paydalanıwshı interfeysi hám vizual effektlerde de keń tarqalǵan{{Sfn|Buchan|2013}}. Súwret bólimleriniń ápiwayı mexanika arqalı fizikalıq háreketleniwin, máselen, sıyqırlı fonar kórgizbelerinde súwretlerdiń háreketleniwin de animaciya dep esaplaw múmkin. Úsh ólshemli quwirshaqlar hám predmetlerdi mexanikalıq basqarıw tirishilik etiwshilerge uqsas bolıw ushın avtomatlarda júdá uzaq táriyxqa iye. Elektron avtomatlar Disney kompaniyası tárepinen animatronika sipatında en jaydırıldı. == Etimologiyası == "Animatsiya" sózi latınsha "animatio" sózinen alınǵan bolıp, "tirishilik beriw" degen mánisti bildiredi<ref>{{Web deregi|url=https://www.hills-batam.com/spa.html|bet=The definition of animation on dictionary.com|arxivurl=https://web.archive.org/web/20260204084159/https://www.hills-batam.com/spa.html|arxivsáne=4 February 2026|qaralǵan sáne=7 November 2025}}</ref>. Inglis tilindegi sózdiń dáslepki mánisi "tirishilik" bolıp, ol "qozǵalıwshı súwret ortalıǵı" mánisine qaraǵanda kóp waqıt dawamında qollanılıp kelinedi. == Táriyxı == [[File:Prof._Stampfer's_Stroboscopische_Scheibe_No._X.gif|nobaý|''Prof. Stampfers Stroboscopische Scheibe No. X'' (1833)]] [[File:Fantasmagorie_(Cohl).GIF|nobaý|''Fantasmagorie'' (1908), Émile Cohl tárepinen]] === Kinematografiyadan aldın === Zamanagóy animaciya baslanıwınan kóp waqıt aldın dúnya kólemindegi tamashagóyler háreketleniwshi qaharmanlardıń sıyqırlılıǵına baylanıslı edi. Ásirler dawamında usta xudojnik hám ónermentler quwirshaqlar, avtomatlar, saya quwirshaqları, sıyqırlı fonar proekciyaların janlandırıp, ájayıp ájayıp nárseler arqalı qıyallardı ilhamlandırıp kelgen<ref>{{Web deregi|url=https://studio9.ie/journal/how-modern-animation-originated-from-live-and-stage-performances|bet=How Modern Animation Originated from Live and Stage Performances - studio9|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240218160108/https://studio9.ie/journal/how-modern-animation-originated-from-live-and-stage-performances|arxivsáne=18 February 2024|jumıs=studio9.ie|qaralǵan sáne=18 February 2024}}</ref>. 1833-jılı Jozef Platonıń fenakistiskopi stroboskopik animaciya principin kirgizdi, keyinirek ol zoetropa (1866-jılı kirgizilgen), flipbuk (1868), praksinoskop (1877) hám filmde qollanıladı. Qurılmada karton diskte onıń sheńberinde birdey aralıqta jaylasqan tesikler arasında sektorlar boyınsha jaylasqan izbe-iz súwretler bar. Aylanıwshı disktiń aynadaǵı sáwleleniwi tesikler arqalı kórilgende, úzilisler (tesikler aralıǵındaǵı boslıqlar) súwretlerdiń ótiwin tosıp qoyadı. Bul hárekettiń gúńgirtligin shekleydi hám birdey orınlarda izbe-iz súwretlerdiń qısqa ekspoziciyaların qaldıradı. Sonshelli tez, adamnıń kóriw sisteması olardı tek háreketlenip atırǵan yamasa ózgerip atırǵan figuralardıń birden-bir súwreti sıpatında talqılay aladı<ref>{{Cite journal|last=Stampfer|first=Simon|last2=Blower|first2=Jonathan|date=2016-01-02|title=Stroboscopic Discs: An Explanation|url=https://doi.org/10.1080/17561310.2016.1143715|journal=Art in Translation|volume=8|issue=1|pages=19–33|doi=10.1080/17561310.2016.1143715}}</ref>. Émile Reynaud 1892-1900-jıllar dawamında Parijdegi Grevin muzeyinde óziniń Optikalıq teatrı menen qolda islengen animaciyalardı kórsetti. === Tım-tırıs dáwir === XIX ásirdiń 90-jıllarında kinematografiya rawajlanıp, onıń eń úlken jetiskenligi jańa mediadaǵı real detallardıń ájayıplıǵı dep esaplandı. Animaciya kinoteatrlarǵa jol tapqanǵa shekem jıllar ótti. J. Styuart Blekton tárepinen islengen "Arualar miymanxanası" (1907) atlı tabıslı qisqa metrajlı film toqtaw háreketin en jaydırdı hám Emil Koldi standart kinematografiyalıq filmdegi tolıq dástúriy (qolda islengen) animaciyanıń eń eski belgili úlgisi sıpatında esaplanatuǵın "Fantasmagorie" (1908) filmin jaratıwǵa ilhamlandırdı. Basqa da úlken kórkem hám júdá tásirsheń qısqa metrajlı filmler Ladislas Starevich tárepinen 1910-jildan baslap quwırshaq multiplikaciyaları hám Uinsor Makkey tárepinen "Kishkene Nemo" (1911) hám "Dinozavr Gerti" (1914) sıyaqlı filmlerde qolda islengen anıq multiplikaciyalar menen jaratıldı<ref>{{Cite encyclopedia|date=22 July 2023|title=Winsor McCay: American Animator|url=https://www.britannica.com/biography/Winsor-McCay}}</ref>. [[File:FelixTheCat-1919-FelineFollies_silent.ogv|nobaý|''Feline Follies'' menen Felix the Cat, tım-tırıslıq, 1919]] ==== Amerikanıń altın ásiri ==== 1910-jıllar dawamında multfilmler islep shıǵarıw AQSHta sanaatqa aylandı. Tabıslı prodyuser Jon Rendolf Brey hám animator Erl Xurd ásirdiń aqırına shekem animaciya industriyasında ústemlik etken cel animaciya procesin patentledi. 1919-jılda debyut etken Pıshıq Feliks Amerika animaciyası táriyxında antropomorf haywan qaharmanı bolǵan birinshi adam boldı<ref name=":0">{{Web deregi|url=https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|bet=Access Sites {{!}} Britannica Education|arxivurl=https://web.archive.org/web/20260424073129/https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|arxivsáne=24 April 2026|jumıs=education.eb.com|qaralǵan sáne=2026-04-20}}</ref>. Pıshıq Felikstiń fizikalıq kórinisiniń ózgeshelikleri kelesi jıllarda multfilm qaharmanı ushın standart model boladı<ref name=":02">{{Cite web|url=https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|title=Access Sites {{!}} Britannica Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20260424073129/https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|archive-date=24 April 2026|access-date=2026-04-20|website=education.eb.com|url-status=live}}</ref>. 1928-jılı Mikki Maus hám Minni Maus qatnasqan "Steamboat Willie" sinxronlastırılǵan sesli filmdi en jaydırdı hám Uolt Disney studiyasın animaciya industriyasınıń aldına qoydı. Disney Animation kompaniyasınıń ulıwma jáhán animaciya ónimine salıstırǵanda haqıyqıy ónimi hár dayım júdá az bolǵan bolsa da, sol waqıttan beri studiya animaciyanıń "estetikalıq normaları" ústinen ústemlik etip kelmekte<ref>{{Cite book|last1=Furniss|first1=Maureen|title=Art in Motion, Revised Edition|chapter=Classical-era Disney Studio|date=2007|pages=107–132|publisher=John Libbey Publishing|location=New Barnet|isbn=978-0-86196-663-9|doi=10.2307/j.ctt2005zgm.9|edition=2014 print-on-demand ed., based on 2007 revised|oclc=1224213919}}</ref>. Mikki Maustıń úlken tabısı 1960-jıllarǵa shekem dawam etetuǵın Amerika animaciyasınıń altın dáwiriniń baslanıwı sıpatında kóriledi. Amerika Qurama Shtatları jáhán animaciya bazarında kóplegen cel-animatsiyalanǵan teatr shortları menen ústemlik etti<ref>{{Cite book|last=Barrier|first=Michael|title=Hollywood Cartoons American Animation in Its Golden Age}}</ref>. Birneshe studiyalar júdá belgili bolıp ketetuǵın hám uzaq dawam etetuǵın qaharmanlardı tanıstıradı, olar arasında Walt Disney Productions's Goofy (1932) hám Donald Duck (1934), Fleischer Studios/Paramount Cartoon Studios's Out of the Inkwell' Koko the Clown (1918), Bimbo and Betty Boop (1930), Popeye (1933) hám Casper the Friendly Ghost (1945), Warner Bros. Karikatura studiyalarınıń Looney Tunes janındaǵı Porky Pig (1935), Daffy Duck (1937), Elmer Fudd (1937-1940), Bugs Bunny (1938-1940), Tweety (1942), Sylvester the Cat (1945), Wile E. Coyote and the Road Runner (1949), MGM karikatura studiyasınıń Tom and Jerry (1940) hám Droopy, Universal Cartoon Studios janındaǵı Woody Woodpecker (1940), Terrytoons/20th Century Studios janındaǵı Mighty Mouse (1942) hám United Artists janındaǵı Pink Panther (1963) filmleri. [[File:Die_Abenteuer_des_Prinzen_Achmed_(screenshot).jpg|nobaý|''Shahzada Axmedtiń basınan keshirgenleri'' (1926), Lotte Reiniger tárepinen]] Polshanıń kórkem-óner fakultetiniń studenti Ladislas Starevich "The Cameramańs Revenge" (1912) hám "The Tale of the Fox" (1930) sıyaqlı filmlerdi jaratıwda stop-motion animaciyasınan paydalanadı<ref name=":03">{{Cite web|url=https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|title=Access Sites {{!}} Britannica Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20260424073129/https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|archive-date=24 April 2026|access-date=2026-04-20|website=education.eb.com|url-status=live}}</ref>. Pinscreen animaciyası Franciyada Aleksandr Alekseev tárepinen islep shiģilgan bolip, "Taqır tawdaǵı tún" (1933) sıyaqlı filmlerdi jaratıwda qollanıladı<ref name=":0" />. Ol ústinde úsh jıl islegennen keyin, Lotta Reyninger 1926-jılı nemis "Die Abenteuer des Prinzen Achmed" kóp ólshemli siluetli animaciyasın shıǵardı<ref>{{Web deregi|url=https://www.acmi.net.au/stories-and-ideas/lasting-legacy-lotte-reiniger/|bet=The Lasting Legacy of Lotte Reiniger|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230810230256/https://www.acmi.net.au/stories-and-ideas/lasting-legacy-lotte-reiniger/|arxivsáne=10 August 2023|avtor=Lewis|at=Maria|sáne=15 December 2020|jumıs=[[Australian Centre for the Moving Image]]|qaralǵan sáne=8 August 2023}}</ref>. ===== Qıtayda animaciya islep shıǵarıw ===== 1941-jılı Tieshan gonchju ("Temir Fan malikası") "Disneydiń "Aqquw hám jeti gnom" filminin qıtay versiyası" degen at penen Aziyadaǵı birinshi animaciyalıq kórkem film boladı. Sonnan keyin 1944-jılı "Fengchjen" (The Kite) animaciyalıq filmi basıp shıǵarılıp, onda sol dáwirdegi Disney shortlarınıń "plazmatiklik" dep atalǵan animaciyalıq qásiyetleri hám jergilikli Qıtay folklorı birlestiriledi<ref name=":1">{{Web deregi|url=https://muse.jhu.edu/verify?url=%2Farticle%2F919194&r=3624813|bet=Project MUSE -- Verification required!|jumıs=muse.jhu.edu|doi=10.1353/cj.2024.a919194|qaralǵan sáne=2026-04-20}}</ref>. Shıǵıs Aziya multfilmleriniń bul dáwiri 1940-jıllardıń ortalarına shekem dawam etedi, biraq chutyan de Beijing (Báhárde Peking), Dongya de liming (Shıǵıs Aziyada tań), Kepa de Huliela (Qorqınıshlı oba), Emo de Siyu (Jinler sıbırlısı), Tenkū ryokō (1936), Kotori to use (Kuslar hám qoyanlar), Suki no Miya no ōjo-sama (Ay sarayı malikası, 1934), Mabō no Tōkyō orinpikku taikai (Ma-bonıń Tokiodaǵı Olimpiada oyınları, 1936), Sora no Momtarō (Momotaranıń aspandaǵı waqıyası, 1931), Saru kani gassen (Maymıl hám shayanlar, 1927), Da duhui (Metropolis, 1941) hám Kuala de pengyou (Baxıtlı doslar, 1942) sıyaqlı kóplegen belgili multfilmler islep shıǵarıladı<ref name=":1" />. [[File:Quirino_Cristiani_con_una_figura.jpg|nobaý|Italiyalı-argentinalı karikatura jazıwshısı Kvirino Kristiani óziniń satiralıq qaharmanı El Peludonıń kesilgen hám artikulyatsiyalanǵan figurasın kórsetedi (prezident Yrigoyen tiykarında) 1916-jılı óziniń filmlerin, sonıń ishinde, dúnyadaǵı birinshi multiplikatsion kórkem film "El Apóstol"dı islep shıǵıw ushın patent alǵan{{Sfn|Bendazzi|1994|p=49}}]] === Televidenie === 1950-jıllardan baslap, televizor kópshilik rawajlanǵan mámleketlerde tarqala baslaǵan waqıtta, animaciya televideniede júdá keń tarqalgan edi. Multfilmler tiykarınan balalar ushın, olar ushın qolaylı waqıt aralıǵında baǵdarlanǵan bolıp, ásirese, AQSh jasları shanba kúni azanǵı multfilmlerdi kóp saatlar dawamında tamashalaǵan. Kóplegen klassikalıq multfilmler kishi ekranda jańa turmıs taptı hám 1950-jıllardıń aqırına kelip, jańa multfilmlerdiń islep shıǵarılıwı teatr relizlerinen teleseriallarga óte basladı. Hanna-Barbera Productions ásirese kóp ónimdarlı boldı hám "The Flintstones" (1960-1966) (birinshi praym-taym animaciyalıq seriyası), "Scooby-Doo" (1969-jıldan) hám Belgiyada "The Smurfs" (1981-1989) sıyaqlı úlken xit seriallarına iye boldı. Amerika televidenie kórsetiwleriniń sheklengenligi hám kóp sanlı kórsetiwlerge bolgan talap shegaralanǵan animaciya usıllarınıń arzan hám tez payda bolıwına hám kóbirek formulalı ssenariylerge alıp keldi. 1980-jıllardıń aqırında hám 1990-jıllardıń basında "Simpsonlar" (1987) atlı birinshi multfilm, keyinirek óz kórgizbesi (1989-jılda) hám Amerika animaciyasınıń "oyanıwı" sheńberinde "Sponj-Bob kvadrat shalbarı" (1999-jıldan) sıyaqlı jáne de qáwipli animaciya payda bolǵanǵa shekem sapa tómenlep bardı<ref>{{Cite journal|last=Adidharma|first=Kadek Satria|title=The Power of Story in an Animation Industry|journal=Humaniora|date=30 April 2011|volume=2|issue=1|pages=764–770|doi=10.21512/humaniora.v2i1.3093}}</ref>. AQSH multfilm seriyaları xalıqaralıq kólemde de jetiskenliklerge erisken bolsa da, basqa kóplegen mámleketler ózleriniń balalarga baǵdarlanǵan bagdarlamaların jaratıp, cel animaciyasınan góre kóbinese stop-mosh hám quwirshaqlardı abzal kórdi. 1960-jıllardan baslap yapon anime serialları xalıqaralıq kólemde júdá tabıslı boldı hám arzan cel animatorların izlep atırǵan evropalı islep shıǵarıwshılar yapon studiyaları menen ko-produkciyalardı basladı, nátiyjede "Barbapapa" Niderlandiya/Yaponiya/Franciya, 1973-1977), "Wickie und die starken Männer" (Avstriya/Germaniya/Yaponiya, 1974), "Maya the Honey Bee" (Yaponiya/Germaniya, 1975) hám "The Jungle Book" (Italiya/Yaponiya, 1989) sıyaqlı hit seriallar jaratıldı. == Ekonomikalıq status == 2010-jılı animaciya bazarı shama menen 80 milliard AQSh dollarına bahalanǵan{{Sfn|Board of Investments|2009}}. 2021-jılǵa kelip, bahası 370 milliard AQSh dollarına shekem kóbeydi<ref>{{Web deregi|url=https://www.statista.com/statistics/817601/worldwide-animation-market-size/|bet=Global animation market value 2020-2030|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200817130053/https://www.statista.com/statistics/817601/worldwide-animation-market-size/|arxivsáne=17 August 2020|til=en|jumıs=Statista|qaralǵan sáne=2024-09-14}}</ref>. 2004-2013-jıllar aralıǵındaǵı barlıq kino janrları boyınsha eń joqarı gross (52% átirapında) payda keltirdi{{Sfn|McDuling|2014}}. 2020-jıllardıń baslarında animaciya kórkem-óner hám sanaat sıpatında rawajlanıwda dawam etpekte<ref>{{Web deregi|url=https://www.screendaily.com/features/how-spains-animation-sector-became-a-force-to-be-reckoned-with/5182259.article|bet=How Spain's animation sector became a force to be reckoned with|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240124214632/https://www.screendaily.com/features/how-spains-animation-sector-became-a-force-to-be-reckoned-with/5182259.article|arxivsáne=24 January 2024|avtor=Mayorga|at=Emilio|sáne=19 May 2023|til=en|jumıs=Screen|qaralǵan sáne=25 May 2023}}</ref><ref>{{Web deregi|url=https://nation.africa/kenya/life-and-style/mynetwork/the-millennial-daring-to-change-animation-industry--4238068|bet=The millennial daring to change animation industry|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230525083350/https://nation.africa/kenya/life-and-style/mynetwork/the-millennial-daring-to-change-animation-industry--4238068|arxivsáne=25 May 2023|avtor=Maina|at=Margaret|sáne=17 May 2023|til=en|jumıs=Nation|qaralǵan sáne=25 May 2023}}</ref><ref>{{Web deregi|url=https://vancouversun.com/entertainment/local-arts/artists-wanted-in-vfx-animation-gaming-and-more|bet=Artists wanted — in VFX, animation, gaming and more|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220821181244/https://vancouversun.com/entertainment/local-arts/artists-wanted-in-vfx-animation-gaming-and-more|arxivsáne=21 August 2022|avtor=Conner|at=Shawn|sáne=21 August 2022|til=en-CA|jumıs=Vancouver Sun|qaralǵan sáne=25 May 2023}}</ref>. == Sıylıqlar == Basqa hár qanday media túrinde bolganı sıyaqlı, animaciya tarawında da jetiskenlikler ushın sıylıqlar shólkemlestirilgen. Olardıń kópshiligi ulıwma yamasa aymaqlıq kino sıylıqları baǵdarlamalarınıń bir bólegi bolıp esaplanadı, máselen, Qıtaydıń eń jaqsı animaciya ushın "Altın qoraz" sıylıǵı (1981-jıldan). Animaciyaǵa baģıshlangan sıylıq bagdarlamaları, kóplegen kategoriyalarga ASIFA-Hollywood's Annie Awards, Evropadaģı Emile Awards hám Braziliyadaģı Anima Mundi Awards kiredi<ref>{{Web deregi|url=https://annieawards.org/|bet=51st Annual Annie Awards|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150715001949/http://annieawards.org/ub-iwerks|arxivsáne=15 July 2015|til=en|jumıs=annieawards.org|qaralǵan sáne=28 February 2024}}</ref><ref>{{Web deregi|url=https://animationawards.eu/presentation/|bet=Introduction|arxivurl=https://web.archive.org/web/20241211033433/https://animationawards.eu/presentation/|arxivsáne=11 December 2024|til=en-GB|jumıs=European Animation Awards {{!}} Emile Awards|qaralǵan sáne=28 February 2024}}</ref><ref>{{Web deregi|url=http://www.animamundi.com.br/|bet=Anima Mundi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141118120723/http://www.animamundi.com.br/|arxivsáne=18 November 2014|sáne=18 November 2014|qaralǵan sáne=28 February 2024}}</ref>. === Academik sıylıqlar === "Eń jaqsı animaciyalıq qısqa metrajlı film" (1932-jıldan) hám "Eń jaqsı animaciyalıq film" (2002-jıldan) nominaciyaları boyınsha Akademiya sıylıqlarınan tısqarı, animaciyalıq filmler basqa da nominaciyalar boyınsha "Eń jaqsı original qosıq" hám "Eń jaqsı original partitura" nominaciyaları menen sıylıqlanǵan. "Gózzallıq hám haywan" 1991-jılı "Eń jaqsı film" nominaciyasına kirgizilgen birinshi animaciyalıq film boldı. "Up" (2009) hám "Toy Story 3" (2010) filmleri de "Eń jaqsı film" nominaciyasına ie boldı, akademiyada talabanńar sanı besewden onǵa shekem kóbeytildi<ref>{{Cite news|title=Academy Expands Best-Picture Pool to 10|url=https://www.nytimes.com/2009/06/25/movies/25oscars.html|last=Cieply|first=Michael|date=24 June 2009|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=14 May 2023}}</ref>. [[File:Joy_&_Heron_-_Animated_CGI_Spot_by_Passion_Pictures.webm|nobaý|''Joy & Heron'']] === Dástúriy animaciya === [[File:Animhorse.gif|nobaý|Dástúriy animaciya úlgisi, Eadweard Muybridgetin XIX ásir fotosúwretlerinen rotoskopiya arqalı anıqlangan at.]] '''Traditional animation''' (sonday-aq cel animaciya yamasa qoldan sızılǵan animaciya dep te ataladı) - XX ásirdiń kópshilik animaciyalıq filmleri ushın qollanılǵan process{{sfn|White|2006|p=31}}. Dástúriy animaciyalıq filmniń ayırım kadrları dáslep qagazģa sızılǵan súwretlerdiń fotosúwretleri bolıp tabıladı. Háreket illyuziyasın jaratıw ushın hárbir súwret ózinen aldınǵısınan biraz parıq qıladı. Animatordıń súwretleri sızıqlı súwretlerge qarama-qarsı tárepte belgilengen reńler yamasa tonlardaǵı boyawlar menen toltırılatuǵın celler dep atalatuǵın móldir acetat betlerine súwretlenedi yamasa fotokopiyalanadı. Tayar bolǵan personaj celleri súwretlengen fonda rostrumlı kamera tárepinen kinoplenkaǵa birme-bir súwretke túsiriledi. Dástúriy cel animaciya procesi XXI ásir basına kelip gónerdi. Zamanagóy dástúriy animaciyalıq filmlerde animatorlardıń súwretleri hám fonlar yamasa skanerlenedi, yamasa tuwrıdan-tuwrı kompyuter sistemasına sızıladı. Súwretlerdi boyaw hám kameranıń háreketi hám effektlerin imitaciyalaw ushın hár qıylı programmalıq programmalar qollanıladı. Sońǵı animaciyalıq shıǵarma bir neshe jetkerip beriwshilerdiń birine, sonıń ishinde, dástúriy 35 mm film hám cifrlı video menen jańaraq medialarǵa shıǵarıladı. Dástúriy cel animaciyasınıń "kórinisi" elege shekem saqlanıp qalmaqta hám personaj animatorlarınıń jumısı sońǵı 90 jıl dawamında tiykarınan birdey bolıp qaldı. Ayırım animaciya islep shıǵarıwshılar "tradigital" ("ádettegi" hám "sanlı" sózleri ústinde oynı) atamasın kompyuter texnologiyasınan áhmiyetli paydalanıwshı uyalı animaciyanı táriyiplew ushın qollanıp kelmekte. Dástúriy animaciyalıq kórkem filmlerge mısallar Pinocchio (AQSh, 1940),[1] Animal Farm (Birlesken Krallıq, 1954), Lucky and Zorba (Italiya, 1998), The Illusionist (British-French, 2010) sıyaqlılar kiredi. Dástúriy túrde kompyuter texnologiyası járdeminde islep shıǵarılǵan animaciyalıq filmler qatarına The Lion King (AQSH, 1994), Anastasia (AQSH, 1997), The Prince of Egypt (AQSH, 1998), Akira (YAponiya, 1988), Spirited Away (YAponiya, 2001), The Triplets of Belleville (Franciya, 2003), hám The Secret of Kells (Irish-French-Belgian, 2009) kiredi. [[File:Claychick.jpg|nobaý|Finlyandiya televideniesi reklama roliginan topıraqtan islengen animaciyalıq saxna.]] === Kompyuter === Kompyuter animaciyası hár túrli usıllardı óz ishine aladı, birlestiriwshi faktor - animaciya kompyuterde sanlı túrde jaratıladı. 2D animaciya usılları súwretlerdi manipulyaciya etiwge baǵdarlanǵan bolsa, 3D usılları ádette qaharmanlar hám obyektler háreketlenetuǵın hám óz ara tásir etetuǵın virtual dúnyalardı quradi. 3D animaciya tamashagóyge haqıyqıy bolıp kórinetuǵın súwretlerdi jaratıwı múmkin. ==== 2D ==== [[Fayl:Catenary_animation.gif|nobaý|Shınjır menen birlestirilgen eki sheńberdiń 2D animaciyası.]] 2D animaciya figuraları kompyuterde 2D bit kartası grafikası hám 2D vektor grafikası járdeminde jaratıladı yamasa redaktorlanadı. Buǵan dástúriy animaciya usıllarınıń avtomatlastırılǵan kompyuterlestirilgen versiyaları, interpolatsiyalı morfologiya, piyaz terisin alıw hám interpolatsiyalı rotoskopiya kiredi. 2D animaciyasınıń kóplegen qosımshaları bar: After Effects Animation, analog kompyuter animaciyası, Flash animaciyası, PowerPoint animaciyası. Kinogrammalar elege shekem animaciyalanǵan GIF fayl kórinisindegi fotosúwretler bolip, oniń bir bólimi animaciyalanǵan. Juwmaqlawshı sızıqlı advekciyalıq animaciya - bul 2D animaciyada qollanılatuǵın usıl bolıp, súwretshi hám animatorlarǵa juwmaqlawshı ónim ústinen kóbirek tásir hám qadaǵalaw beriw ushın, sebebi hámmesi bir bólim ishinde islenedi. Papermanda bul jantasıwdan paydalanıw haqqında aytıp, Jon Kahrs "Bizdiń animatorlarımız nárselerdi ózgertiwi, eger qálese CG astqı qatlamın óshirip taslawı hám qol profilidi ózgertiwi múmkin" dedi. Oyın animaciyaları menen islewde skeletli 2D animaciyalar Spine, DragonBones, Blender COA Tools, Rive hám qurilgan Unity redaktorı sıyaqlı qurallar járdeminde jaratıladı. Bul joldıń tiykarǵı abzallıǵı súwretlerden qayta paydalanıw imkaniyatı bolıp, ol operativ yadta saqlanatuǵın grafika muǵdarın kemeyttiredi. Resurs nátiyjeliligin maksimallastırıwdıń bul principi bar elementlerden qayta paydalanıw arqalı animaciyalardıń vizual tartımlılıǵın qosımsha grafika jaratıwdıń zárúrligisiz arttırıw múmkinligin ańlatadı<ref>{{Web deregi|url=https://astanahub.com/en/blog/optimizatsiia-spine-animatsii-sokhraniaem-nervy-i-vremia-ne-dopuskaia-bagov|bet=Spine Animation Optimization: Save Your Nerves and Time by Avoiding Bugs|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240923102730/https://astanahub.com/en/blog/optimizatsiia-spine-animatsii-sokhraniaem-nervy-i-vremia-ne-dopuskaia-bagov|arxivsáne=23 September 2024|til=en|jumıs=astanahub.com|qaralǵan sáne=2024-09-23}}</ref>. ==== 3D ==== [[File:Caminandes-_Llama_Drama_-_Short_Movie.ogv|nobaý|'''<nowiki>Caminandes | Llama Drama</nowiki>''']] 3D animaciya sanlı modellestiriledi hám animator tárepinen basqarıladı. 3D model islep shigarıwshı ádette animatordı manipulyaciya etiw ushın 3D kópmúyeshlik setkasın jaratıwdan baslaydı. Ádette, 3D obyekt yamasa 3D ortalıqqa formanıń vizual kórinisin beretuǵın, qabırǵalar hám jaqlar menen baylanısqan kóplegen tóbelerdi óz ishine aladı. Geyde setkaǵa yakor dep atalatuǵın ishki cifrlı skelet strukturası beriledi, bul tóbelerdi awırlastırıw arqalı setkanı basqarıw ushın qollanılıwı múmkin{{sfn|Sito|2013|p=285}}. Basqa usıllar, matematikalıq funkciyalar (máselen, gravitaciya, bóleksheler simulyaciyaları), modellestirilgen jún yamasa shash hám effektler, órt hám suw simulyaciyaları qollanılıwı múmkin. Bul usıllar 3D dinamika kategoriyasına kiredi. == Derekler == {{Derekler|22em|refs=<ref name="Harryhausen">{{Harvard citation no brackets|Harryhausen|Dalton|2008|page=18}}</ref> <ref name="Harryhausen-2">{{Harvard citation no brackets|Harryhausen|Dalton|2008|pages=222–26}}</ref>}} [[Kategoriya:Video]] [[Kategoriya:Animaciya]] [[Kategoriya:Multfilm]] rw6l46whx11b5sl7t7fr3d4fcfvpzlf 266845 266841 2026-09-19T19:05:44Z Rabiga Shabatova 11101 266845 wikitext text/x-wiki '''Animaciya'' — bul kinodóretiwshilik texnikası bolıp, onda súwretler jaratıladı yamasa manipulyaciya etiledi. Keyin háreketlenip atırǵan súwretlerdiń illyuziyasın payda etiw ushın izbe-izlikte oynatıladı. Ádettegi animaciyada súwretke alınatuǵın hám fotoplyonkaǵa shıǵarılatuǵın súwretler tınıq cellyuloid tárizli betlerge qolda sızıladı yamasa boyıladı. Animaciya kórkem-óner quralı sıpatında, atap aytqanda, kewil ashar sanaatında tán alınǵan. Kóplegen animaciyalar dástúriy animaciyalar yamasa kompyuterde payda etilgen súwretler (CGI) járdeminde islengen kompyuter animaciyaları bolıp esaplanadı. Stop-motion animaciyası, atap aytqanda, claymation da bul formalar menen bir qatarda, az dárejede bolsa da, kózge taslanadı. Animaciya janlı háreketke qarama-qarsı qoyıladı, biraq olar óz aldına jasamaydı. Kóplegen kinodóretiwshiler ekewiniń gibridi bolgan filmlerdi islep shıqqan. CGI fotografiyalıq súwretlerge jaqınlasıp bargan sayın, kinodóretiwshiler ámeliy effektlerden paydalanıwǵa qaraǵanda, óz filmine 3D animaciyalanǵan vizual effektlerdi (VFX) salıstırmalı túrde ansat qura aladı. == Ulıwma túsinik == Kompyuter animaciyası júdá detal 3D animaciya bolıwı múmkin, 2D kompyuter animaciyası bolsa (ádettegi animaciya kórinisine iye bolıwı múmkin) uslublıq sebepler, tómen ótkiziwsheńlik yaki real waqıtta tez kórsetiw ushın qollanılıwı múmkin. Basqa keń tarqalgan animaciya usılları eki hám úsh ólshemli buyımlar (qaǵaz kesindileri, quwirshaqlar, ılaydan islengen figuralar) ushin toqtatiw usılın qollanadı<ref>{{Cite journal|last=Hildegardis Ratu|first=Yubellia|last2=Susilawati|first2=Endang|last3=Salam|first3=Urai|date=2024-07-25|title=Improving Student's Listening Comprehension Skill Using Animation Video|url=https://doi.org/10.51454/jet.v5i2.377|journal=Journal of Education and Teaching (JET)|volume=5|issue=2|pages=187–200|doi=10.51454/jet.v5i2.377|issn=2746-1467}}</ref>. [[Multfilm]] yamasa ápiwayı etip aytqanda, qısqa metrajlı multfilm bolıp, onda asırıp kórsetilgen usıl bar. Bul usıl kóbinese komiksler, gag-[[multfilm|multfilmler]] hám basqa animaciyalıq emes óner túrlerinen ilhamlanadı. [[Multfilm]]lerde kóbinese antropomorf haywanlar, superqaharmanlar yamasa adam qaharmanlarınıń basınan ótkergen waqıyaları kórinedi. Háreket kóbinese asırıp kórsetilgen fizikalıq yumor átirapında aylanadı, ásirese jırtqısh hám olja dinamikasında (mısalı, pıshıq hám tıshqanlar, koyotlar hám quslar), bunda jıǵılıw, soqlıǵısıw hám jarılıw sıyaqlı qattı tenteklikler júz beredi, kóbinese real turmısta ólimshi bolıwı múmkin. [[1980]]-jıllardıń aqırında [[multfilm]] ataması qısqartılıp ton atamasına aylandı. Animaciyalıq spektakllerdegi qaharmanlar, anıǵıraq aytqanda, [[multfilm]] tárizinde sızılǵan qaharmanlar atamasına aylandı. Bul atama birinshi márte [[1988]]-jılı hár túrli multfilm qaharmanları jasaytuģın ToonTown dúnyasın tanıstırıwshı "Who Framed Roger Rabbit" tiri háreketli/animaciyalıq gibrid filmi menen belgili boldı. 1990-jılı Tiny Toon Adventures klassikalıq multfilm ruwxın qabıl etip, multfilm qaharmanlarınıń jańa áwladın usındı. Keyin, [[1993]]-jılı Animaniacs izinen, [[1930]]-jıllarda qamaqqa túsken, aqır-aqıbetinde qashıp ketken hám [[1990]]-jıllarda Warner Broser suw minarasına túsken rezina shlang usılındaǵı úsh tuwısqan Warner, Yakko, Vakko hám Dot qatnasqan. ''Animaciya illyuziyası'' — ulıwma kinokartinalardaǵı sıyaqlı - dástúriy túrde kóriwdiń saqlanıwı, keyinirek phi fenomeni hám beta-háreketke baylanıslı dep esaplanadı. Biraq, anıq nevrologiyalıq sebepler elege shekem anıq emes. Bir-birinen az ǵana parıqlanıwshı, seziler-sezilmes úzilislerge iye bolǵan obrazlardıń tez izbe-izligi sebepli payda bolgan háreket illyuziyası stroboskopiyalıq effekt bolip esaplanadı. Animatorlar figuralardıń háreketleri hám ózgerisleriniń hár bir bólegin óz aldına fon ústinde kóshiriliwi múmkin bolǵan móldir kletkalarda sızıwdan dástúriy túrde paydalanǵan bolsa, kompyuter animaciyası ádette sanlı jaratılgan figuralardı sanlı jaratılǵan ortalıq boylap manyovr etiw ushin gilt kadrlar arasındaǵı jollardı programmalastırıwǵa tiykarlanǵan. Analoglıq mexanikalıq animaciya qurallarına izbe-iz súwretlerdi tez kórsetiwge tayanıwshı fenakistoskop, zootrop, flipbuk, praksinoskop hám plyonka kiredi. Televidenie hám video - dáslep analog bolǵan hám házir sanlı túrde isleytuģın belgili elektron animaciya quralları. Kompyuterde kórsetiw ushin animaciyalıq GIF, Flash animaciyası sıyaqlı texnologiyalar jaratıldı. Qısqa metrajlı filmler, kórkem filmler, teleseriallar, animaciyalıq GIF hám háreketleniwshi súwretlerdi kórsetiwge arnalǵan basqa da media qurallarınan tısqarı, animaciya video oyınlar, háreketli grafika, paydalanıwshı interfeysi hám vizual effektlerde de keń tarqalǵan{{Sfn|Buchan|2013}}. Súwret bólimleriniń ápiwayı mexanika arqalı fizikalıq háreketleniwin, máselen, sıyqırlı fonar kórgizbelerinde súwretlerdiń háreketleniwin de animaciya dep esaplaw múmkin. Úsh ólshemli quwirshaqlar hám predmetlerdi mexanikalıq basqarıw tirishilik etiwshilerge uqsas bolıw ushın avtomatlarda júdá uzaq táriyxqa iye. Elektron avtomatlar Disney kompaniyası tárepinen animatronika sipatında en jaydırıldı. == Etimologiyası == ''"Animatsiya"'' sózi l''atınsha "animatio"'' sózinen alınǵan bolıp, ''"tirishilik beriw"'' degen mánisti bildiredi<ref>{{Web deregi|url=https://www.hills-batam.com/spa.html|bet=The definition of animation on dictionary.com|arxivurl=https://web.archive.org/web/20260204084159/https://www.hills-batam.com/spa.html|arxivsáne=4 February 2026|qaralǵan sáne=7 November 2025}}</ref>. Inglis tilindegi sózdiń dáslepki mánisi "tirishilik" bolıp, ol "qozǵalıwshı súwret ortalıǵı" mánisine qaraǵanda kóp waqıt dawamında qollanılıp kelinedi. == Táriyxı == [[File:Prof._Stampfer's_Stroboscopische_Scheibe_No._X.gif|nobaý|''Prof. Stampfers Stroboscopische Scheibe No. X'' (1833)]] [[File:Fantasmagorie_(Cohl).GIF|nobaý|''Fantasmagorie'' (1908), Émile Cohl tárepinen]] === Kinematografiyadan aldın === Zamanagóy animaciya baslanıwınan kóp waqıt aldın dúnya kólemindegi tamashagóyler háreketleniwshi qaharmanlardıń sıyqırlılıǵına baylanıslı edi. Ásirler dawamında usta xudojnik hám ónermentler quwirshaqlar, avtomatlar, saya quwirshaqları, sıyqırlı fonar proekciyaların janlandırıp, ájayıp ájayıp nárseler arqalı qıyallardı ilhamlandırıp kelgen<ref>{{Web deregi|url=https://studio9.ie/journal/how-modern-animation-originated-from-live-and-stage-performances|bet=How Modern Animation Originated from Live and Stage Performances - studio9|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240218160108/https://studio9.ie/journal/how-modern-animation-originated-from-live-and-stage-performances|arxivsáne=18 February 2024|jumıs=studio9.ie|qaralǵan sáne=18 February 2024}}</ref>. [[1833]]-jılı [[Jozef Plato|Jozef Platonıń]] fenakistiskopi stroboskopik animaciya principin kirgizdi, keyinirek ol zoetropa (1866-jılı kirgizilgen), flipbuk (1868), praksinoskop (1877) hám filmde qollanıladı. Qurılmada karton diskte onıń sheńberinde birdey aralıqta jaylasqan tesikler arasında sektorlar boyınsha jaylasqan izbe-iz súwretler bar. Aylanıwshı disktiń aynadaǵı sáwleleniwi tesikler arqalı kórilgende, úzilisler (tesikler aralıǵındaǵı boslıqlar) súwretlerdiń ótiwin tosıp qoyadı. Bul hárekettiń gúńgirtligin shekleydi hám birdey orınlarda izbe-iz súwretlerdiń qısqa ekspoziciyaların qaldıradı. Sonshelli tez, adamnıń kóriw sisteması olardı tek háreketlenip atırǵan yamasa ózgerip atırǵan figuralardıń birden-bir súwreti sıpatında talqılay aladı<ref>{{Cite journal|last=Stampfer|first=Simon|last2=Blower|first2=Jonathan|date=2016-01-02|title=Stroboscopic Discs: An Explanation|url=https://doi.org/10.1080/17561310.2016.1143715|journal=Art in Translation|volume=8|issue=1|pages=19–33|doi=10.1080/17561310.2016.1143715}}</ref>. Émile Reynaud 1892-1900-jıllar dawamında Parijdegi Grevin muzeyinde óziniń Optikalıq teatrı menen qolda islengen animaciyalardı kórsetti. === Tım-tırıs dáwir === XIX ásirdiń 90-jıllarında [[kinematografiya]] rawajlanıp, onıń eń úlken jetiskenligi jańa mediadaǵı real detallardıń ájayıplıǵı dep esaplandı. Animaciya [[kinoteatr|kinoteatrlarǵa]] jol tapqanǵa shekem jıllar ótti. J. Styuart Blekton tárepinen islengen "Arualar miymanxanası" (1907) atlı tabıslı qisqa metrajlı film toqtaw háreketin en jaydırdı hám Emil Koldi standart kinematografiyalıq filmdegi tolıq dástúriy (qolda islengen) animaciyanıń eń eski belgili úlgisi sıpatında esaplanatuǵın "Fantasmagorie" (1908) filmin jaratıwǵa ilhamlandırdı. Basqa da úlken kórkem hám júdá tásirsheń qısqa metrajlı filmler Ladislas Starevich tárepinen 1910-jildan baslap quwırshaq multiplikaciyaları hám Uinsor Makkey tárepinen "Kishkene Nemo" (1911) hám "Dinozavr Gerti" (1914) sıyaqlı filmlerde qolda islengen anıq multiplikaciyalar menen jaratıldı<ref>{{Cite encyclopedia|date=22 July 2023|title=Winsor McCay: American Animator|url=https://www.britannica.com/biography/Winsor-McCay}}</ref>. [[File:FelixTheCat-1919-FelineFollies_silent.ogv|nobaý|''Feline Follies'' menen Felix the Cat, tım-tırıslıq, 1919]] ==== Amerikanıń altın ásiri ==== 1910-jıllar dawamında multfilmler islep shıǵarıw [[AQSH|AQSHta]] sanaatqa aylandı. Tabıslı prodyuser Jon Rendolf Brey hám animator Erl Xurd ásirdiń aqırına shekem animaciya industriyasında ústemlik etken cel animaciya procesin patentledi. 1919-jılda debyut etken Pıshıq Feliks Amerika animaciyası táriyxında antropomorf haywan qaharmanı bolǵan birinshi adam boldı<ref name=":0">{{Web deregi|url=https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|bet=Access Sites {{!}} Britannica Education|arxivurl=https://web.archive.org/web/20260424073129/https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|arxivsáne=24 April 2026|jumıs=education.eb.com|qaralǵan sáne=2026-04-20}}</ref>. Pıshıq Felikstiń fizikalıq kórinisiniń ózgeshelikleri kelesi jıllarda multfilm qaharmanı ushın standart model boladı<ref name=":02">{{Cite web|url=https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|title=Access Sites {{!}} Britannica Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20260424073129/https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|archive-date=24 April 2026|access-date=2026-04-20|website=education.eb.com|url-status=live}}</ref>. 1928-jılı [[Mikki Maus]] hám [[Minni Maus]] qatnasqan "Steamboat Willie" sinxronlastırılǵan sesli filmdi en jaydırdı hám Uolt Disney studiyasın animaciya industriyasınıń aldına qoydı. [[Walt Disney|Disney]] Animation kompaniyasınıń ulıwma jáhán animaciya ónimine salıstırǵanda haqıyqıy ónimi hár dayım júdá az bolǵan bolsa da, sol waqıttan beri studiya animaciyanıń "estetikalıq normaları" ústinen ústemlik etip kelmekte<ref>{{Cite book|last1=Furniss|first1=Maureen|title=Art in Motion, Revised Edition|chapter=Classical-era Disney Studio|date=2007|pages=107–132|publisher=John Libbey Publishing|location=New Barnet|isbn=978-0-86196-663-9|doi=10.2307/j.ctt2005zgm.9|edition=2014 print-on-demand ed., based on 2007 revised|oclc=1224213919}}</ref>. [[Mikki Maus]]tıń úlken tabısı 1960-jıllarǵa shekem dawam etetuǵın Amerika animaciyasınıń altın dáwiriniń baslanıwı sıpatında kóriledi. [[Amerika Qurama Shtatları]] jáhán animaciya bazarında kóplegen cel-animatsiyalanǵan teatr shortları menen ústemlik etti<ref>{{Cite book|last=Barrier|first=Michael|title=Hollywood Cartoons American Animation in Its Golden Age}}</ref>. Birneshe studiyalar júdá belgili bolıp ketetuǵın hám uzaq dawam etetuǵın qaharmanlardı tanıstıradı, olar arasında Walt Disney Productions's Goofy (1932) hám Donald Duck (1934), Fleischer Studios/Paramount Cartoon Studios's Out of the Inkwell' Koko the Clown (1918), Bimbo and Betty Boop (1930), Popeye (1933) hám Casper the Friendly Ghost (1945), Warner Bros. Karikatura studiyalarınıń Looney Tunes janındaǵı Porky Pig (1935), Daffy Duck (1937), Elmer Fudd (1937-1940), Bugs Bunny (1938-1940), Tweety (1942), Sylvester the Cat (1945), Wile E. Coyote and the Road Runner (1949), MGM karikatura studiyasınıń Tom and Jerry (1940) hám Droopy, Universal Cartoon Studios janındaǵı Woody Woodpecker (1940), Terrytoons/20th Century Studios janındaǵı Mighty Mouse (1942) hám United Artists janındaǵı Pink Panther (1963) filmleri. [[File:Die_Abenteuer_des_Prinzen_Achmed_(screenshot).jpg|nobaý|''Shahzada Axmedtiń basınan keshirgenleri'' (1926), Lotte Reiniger tárepinen]] Polshanıń kórkem-óner fakultetiniń studenti Ladislas Starevich "The Cameramańs Revenge" (1912) hám "The Tale of the Fox" (1930) sıyaqlı filmlerdi jaratıwda stop-motion animaciyasınan paydalanadı<ref name=":03">{{Cite web|url=https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|title=Access Sites {{!}} Britannica Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20260424073129/https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|archive-date=24 April 2026|access-date=2026-04-20|website=education.eb.com|url-status=live}}</ref>. Pinscreen animaciyası Franciyada Aleksandr Alekseev tárepinen islep shıǵılǵan bolıp, "Taqır tawdaǵı tún" (1933) sıyaqlı filmlerdi jaratıwda qollanıladı<ref name=":0" />. Ol ústinde úsh jıl islegennen keyin, Lotta Reyninger 1926-jılı nemis "Die Abenteuer des Prinzen Achmed" kóp ólshemli siluetli animaciyasın shıǵardı<ref>{{Web deregi|url=https://www.acmi.net.au/stories-and-ideas/lasting-legacy-lotte-reiniger/|bet=The Lasting Legacy of Lotte Reiniger|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230810230256/https://www.acmi.net.au/stories-and-ideas/lasting-legacy-lotte-reiniger/|arxivsáne=10 August 2023|avtor=Lewis|at=Maria|sáne=15 December 2020|jumıs=[[Australian Centre for the Moving Image]]|qaralǵan sáne=8 August 2023}}</ref>. ===== Qıtayda animaciya islep shıǵarıw ===== 1941-jılı Tieshan gonchju ("Temir Fan malikası") "Disneydiń "Aqquw hám jeti gnom" filminin qıtay versiyası" degen at penen Aziyadaǵı birinshi animaciyalıq kórkem film boladı. Sonnan keyin 1944-jılı "Fengchjen" (The Kite) animaciyalıq filmi basıp shıǵarılıp, onda sol dáwirdegi Disney shortlarınıń "plazmatiklik" dep atalǵan animaciyalıq qásiyetleri hám jergilikli Qıtay folklorı birlestiriledi<ref name=":1">{{Web deregi|url=https://muse.jhu.edu/verify?url=%2Farticle%2F919194&r=3624813|bet=Project MUSE -- Verification required!|jumıs=muse.jhu.edu|doi=10.1353/cj.2024.a919194|qaralǵan sáne=2026-04-20}}</ref>. [[Shıǵıs Aziya]] [[multfilm|multfilmleriniń]] bul dáwiri 1940-jıllardıń ortalarına shekem dawam etedi, biraq chutyan de Beijing (Báhárde Peking), Dongya de liming (Shıǵıs Aziyada tań), Kepa de Huliela (Qorqınıshlı oba), Emo de Siyu (Jinler sıbırlısı), Tenkū ryokō (1936), Kotori to use (Kuslar hám qoyanlar), Suki no Miya no ōjo-sama (Ay sarayı malikası, 1934), Mabō no Tōkyō orinpikku taikai (Ma-bonıń Tokiodaǵı Olimpiada oyınları, 1936), Sora no Momtarō (Momotaranıń aspandaǵı waqıyası, 1931), Saru kani gassen (Maymıl hám shayanlar, 1927), Da duhui (Metropolis, 1941) hám Kuala de pengyou (Baxıtlı doslar, 1942) sıyaqlı kóplegen belgili multfilmler islep shıǵarıladı<ref name=":1" />. [[File:Quirino_Cristiani_con_una_figura.jpg|nobaý|Italiyalı-argentinalı karikatura jazıwshısı Kvirino Kristiani óziniń satiralıq qaharmanı El Peludonıń kesilgen hám artikulyatsiyalanǵan figurasın kórsetedi (prezident Yrigoyen tiykarında) 1916-jılı óziniń filmlerin, sonıń ishinde, dúnyadaǵı birinshi multiplikatsion kórkem film "El Apóstol"dı islep shıǵıw ushın patent alǵan{{Sfn|Bendazzi|1994|p=49}}]] === Televidenie === 1950-jıllardan baslap, [[Televizor|televizor]] kópshilik rawajlanǵan mámleketlerde tarqala baslaǵan waqıtta, animaciya [[Televideniye|televideniye]]de júdá keń tarqalgan edi. [[Multfilm|Multfilmler]] tiykarınan balalar ushın, olar ushın qolaylı waqıt aralıǵında baǵdarlanǵan bolıp, ásirese, [[Amerika Qurama Shtatları|AQSh]] jasları shembi kúni azanǵı multfilmlerdi kóp saatlar dawamında tamashalaǵan. Kóplegen klassikalıq multfilmler kishi ekranda jańa turmıs taptı hám 1950-jıllardıń aqırına kelip, jańa multfilmlerdiń islep shıǵarılıwı teatr relizlerinen teleseriallarga óte basladı. Hanna-Barbera Productions ásirese kóp ónimdarlı boldı hám "The Flintstones" (1960-1966) (birinshi praym-taym animaciyalıq seriyası), "Scooby-Doo" (1969-jıldan) hám Belgiyada "The Smurfs" (1981-1989) sıyaqlı úlken xit seriallarına iye boldı. Amerika televidenie kórsetiwleriniń sheklengenligi hám kóp sanlı kórsetiwlerge bolgan talap shegaralanǵan animaciya usıllarınıń arzan hám tez payda bolıwına hám kóbirek formulalı ssenariylerge alıp keldi. 1980-jıllardıń aqırında hám 1990-jıllardıń basında "Simpsonlar" (1987) atlı birinshi multfilm, keyinirek óz kórgizbesi (1989-jılda) hám Amerika animaciyasınıń "oyanıwı" sheńberinde "Sponj-Bob kvadrat shalbarı" (1999-jıldan) sıyaqlı jáne de qáwipli animaciya payda bolǵanǵa shekem sapa tómenlep bardı<ref>{{Cite journal|last=Adidharma|first=Kadek Satria|title=The Power of Story in an Animation Industry|journal=Humaniora|date=30 April 2011|volume=2|issue=1|pages=764–770|doi=10.21512/humaniora.v2i1.3093}}</ref>. [[AQSH]] [[multfilm]] seriyaları xalıqaralıq kólemde de jetiskenliklerge erisken bolsa da, basqa kóplegen mámleketler ózleriniń balalarga baǵdarlanǵan bagdarlamaların jaratıp, cel animaciyasınan góre kóbinese stop-mosh hám quwirshaqlardı abzal kórdi. 1960-jıllardan baslap yapon anime serialları xalıqaralıq kólemde júdá tabıslı boldı hám arzan cel animatorların izlep atırǵan evropalı islep shıǵarıwshılar yapon studiyaları menen ko-produkciyalardı basladı, nátiyjede "Barbapapa" [[Niderlandiya]]/[[Yaponiya]]/[[Franciya]], 1973-1977), "Wickie und die starken Männer" ([[Avstriya]]/[[Germaniya]]/[[Yaponiya]], 1974), "Maya the Honey Bee" ([[Yaponiya]]/[[Germaniya]], 1975) hám "The Jungle Book" (Italiya/Yaponiya, 1989) sıyaqlı hit seriallar jaratıldı. == Ekonomikalıq status == 2010-jılı animaciya bazarı shama menen 80 milliard AQSh dollarına bahalanǵan{{Sfn|Board of Investments|2009}}. 2021-jılǵa kelip, bahası 370 milliard AQSh dollarına shekem kóbeydi<ref>{{Web deregi|url=https://www.statista.com/statistics/817601/worldwide-animation-market-size/|bet=Global animation market value 2020-2030|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200817130053/https://www.statista.com/statistics/817601/worldwide-animation-market-size/|arxivsáne=17 August 2020|til=en|jumıs=Statista|qaralǵan sáne=2024-09-14}}</ref>. 2004-2013-jıllar aralıǵındaǵı barlıq kino janrları boyınsha eń joqarı gross (52% átirapında) payda keltirdi{{Sfn|McDuling|2014}}. 2020-jıllardıń baslarında animaciya kórkem-óner hám sanaat sıpatında rawajlanıwda dawam etpekte<ref>{{Web deregi|url=https://www.screendaily.com/features/how-spains-animation-sector-became-a-force-to-be-reckoned-with/5182259.article|bet=How Spain's animation sector became a force to be reckoned with|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240124214632/https://www.screendaily.com/features/how-spains-animation-sector-became-a-force-to-be-reckoned-with/5182259.article|arxivsáne=24 January 2024|avtor=Mayorga|at=Emilio|sáne=19 May 2023|til=en|jumıs=Screen|qaralǵan sáne=25 May 2023}}</ref><ref>{{Web deregi|url=https://nation.africa/kenya/life-and-style/mynetwork/the-millennial-daring-to-change-animation-industry--4238068|bet=The millennial daring to change animation industry|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230525083350/https://nation.africa/kenya/life-and-style/mynetwork/the-millennial-daring-to-change-animation-industry--4238068|arxivsáne=25 May 2023|avtor=Maina|at=Margaret|sáne=17 May 2023|til=en|jumıs=Nation|qaralǵan sáne=25 May 2023}}</ref><ref>{{Web deregi|url=https://vancouversun.com/entertainment/local-arts/artists-wanted-in-vfx-animation-gaming-and-more|bet=Artists wanted — in VFX, animation, gaming and more|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220821181244/https://vancouversun.com/entertainment/local-arts/artists-wanted-in-vfx-animation-gaming-and-more|arxivsáne=21 August 2022|avtor=Conner|at=Shawn|sáne=21 August 2022|til=en-CA|jumıs=Vancouver Sun|qaralǵan sáne=25 May 2023}}</ref>. == Sıylıqlar == Basqa hár qanday media túrinde bolganı sıyaqlı, animaciya tarawında da jetiskenlikler ushın sıylıqlar shólkemlestirilgen. Olardıń kópshiligi ulıwma yamasa aymaqlıq kino sıylıqları baǵdarlamalarınıń bir bólegi bolıp esaplanadı, máselen, Qıtaydıń eń jaqsı animaciya ushın "Altın qoraz" sıylıǵı (1981-jıldan). Animaciyaǵa baǵıshlanǵan sıylıq bagdarlamaları, kóplegen kategoriyalarga ASIFA-Hollywood's Annie Awards, Evropadaģı Emile Awards hám [[Braziliya|Braziliyadaǵı]] Anima Mundi Awards kiredi<ref>{{Web deregi|url=https://annieawards.org/|bet=51st Annual Annie Awards|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150715001949/http://annieawards.org/ub-iwerks|arxivsáne=15 July 2015|til=en|jumıs=annieawards.org|qaralǵan sáne=28 February 2024}}</ref><ref>{{Web deregi|url=https://animationawards.eu/presentation/|bet=Introduction|arxivurl=https://web.archive.org/web/20241211033433/https://animationawards.eu/presentation/|arxivsáne=11 December 2024|til=en-GB|jumıs=European Animation Awards {{!}} Emile Awards|qaralǵan sáne=28 February 2024}}</ref><ref>{{Web deregi|url=http://www.animamundi.com.br/|bet=Anima Mundi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141118120723/http://www.animamundi.com.br/|arxivsáne=18 November 2014|sáne=18 November 2014|qaralǵan sáne=28 February 2024}}</ref>. === Academik sıylıqlar === "Eń jaqsı animaciyalıq qısqa metrajlı film" (1932-jıldan) hám "Eń jaqsı animaciyalıq film" (2002-jıldan) nominaciyaları boyınsha Akademiya sıylıqlarınan tısqarı, animaciyalıq filmler basqa da nominaciyalar boyınsha "Eń jaqsı original qosıq" hám "Eń jaqsı original partitura" nominaciyaları menen sıylıqlanǵan. "Gózzallıq hám haywan" 1991-jılı "Eń jaqsı film" nominaciyasına kirgizilgen birinshi animaciyalıq film boldı. "Up" (2009) hám "Toy Story 3" (2010) filmleri de "Eń jaqsı film" nominaciyasına iye boldı, akademiyada talabanlar sanı besewden onǵa shekem kóbeytildi<ref>{{Cite news|title=Academy Expands Best-Picture Pool to 10|url=https://www.nytimes.com/2009/06/25/movies/25oscars.html|last=Cieply|first=Michael|date=24 June 2009|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=14 May 2023}}</ref>. [[File:Joy_&_Heron_-_Animated_CGI_Spot_by_Passion_Pictures.webm|nobaý|''Joy & Heron'']] === Dástúriy animaciya === [[File:Animhorse.gif|nobaý|Dástúriy animaciya úlgisi, Eadweard Muybridgetin XIX ásir fotosúwretlerinen rotoskopiya arqalı anıqlangan at.]] '''Dástúriy animaciya''' (sonday-aq cel animaciya yamasa qoldan sızılǵan animaciya dep te ataladı) - XX ásirdiń kópshilik animaciyalıq filmleri ushın qollanılǵan process{{sfn|White|2006|p=31}}. Dástúriy animaciyalıq filmniń ayırım kadrları dáslep qagazģa sızılǵan súwretlerdiń fotosúwretleri bolıp tabıladı. Háreket illyuziyasın jaratıw ushın hárbir súwret ózinen aldınǵısınan biraz parıq qıladı. Animatordıń súwretleri sızıqlı súwretlerge qarama-qarsı tárepte belgilengen reńler yamasa tonlardaǵı boyawlar menen toltırılatuǵın celler dep atalatuǵın móldir acetat betlerine súwretlenedi yamasa fotokopiyalanadı. Tayar bolǵan personaj celleri súwretlengen fonda rostrumlı kamera tárepinen kinoplenkaǵa birme-bir súwretke túsiriledi. Dástúriy cel animaciya procesi XXI ásir basına kelip gónerdi. Zamanagóy dástúriy animaciyalıq filmlerde animatorlardıń súwretleri hám fonlar yamasa skanerlenedi, yamasa tuwrıdan-tuwrı kompyuter sistemasına sızıladı. Súwretlerdi boyaw hám kameranıń háreketi hám effektlerin imitaciyalaw ushın hár qıylı programmalıq programmalar qollanıladı. Sońǵı animaciyalıq shıǵarma bir neshe jetkerip beriwshilerdiń birine, sonıń ishinde, dástúriy 35 mm film hám cifrlı video menen jańaraq medialarǵa shıǵarıladı. Dástúriy cel animaciyasınıń "kórinisi" elege shekem saqlanıp qalmaqta hám personaj animatorlarınıń jumısı sońǵı 90 jıl dawamında tiykarınan birdey bolıp qaldı. Ayırım animaciya islep shıǵarıwshılar "tradigital" ("ádettegi" hám "sanlı" sózleri ústinde oynı) atamasın kompyuter texnologiyasınan áhmiyetli paydalanıwshı uyalı animaciyanı táriyiplew ushın qollanıp kelmekte. Dástúriy animaciyalıq kórkem filmlerge mısallar Pinocchio (AQSh, 1940),[1] Animal Farm (Birlesken Krallıq, 1954), Lucky and Zorba (Italiya, 1998), The Illusionist (British-French, 2010) sıyaqlılar kiredi. Dástúriy túrde kompyuter texnologiyası járdeminde islep shıǵarılǵan animaciyalıq filmler qatarına The Lion King (AQSH, 1994), Anastasia (AQSH, 1997), The Prince of Egypt (AQSH, 1998), Akira (YAponiya, 1988), Spirited Away (YAponiya, 2001), The Triplets of Belleville (Franciya, 2003), hám The Secret of Kells (Irish-French-Belgian, 2009) kiredi. [[File:Claychick.jpg|nobaý|Finlyandiya televideniesi reklama roliginan topıraqtan islengen animaciyalıq saxna.]] === Kompyuter === '''Kompyuter animaciyası''' hár túrli usıllardı óz ishine aladı, birlestiriwshi faktor - animaciya kompyuterde sanlı túrde jaratıladı. 2D animaciya usılları súwretlerdi manipulyaciya etiwge baǵdarlanǵan bolsa, 3D usılları ádette qaharmanlar hám obyektler háreketlenetuǵın hám óz ara tásir etetuǵın virtual dúnyalardı quradi. 3D animaciya tamashagóyge haqıyqıy bolıp kórinetuǵın súwretlerdi jaratıwı múmkin. ==== 2D ==== [[Fayl:Catenary_animation.gif|nobaý|Shınjır menen birlestirilgen eki sheńberdiń 2D animaciyası.]] 2D animaciya figuraları kompyuterde 2D bit kartası grafikası hám 2D vektor grafikası járdeminde jaratıladı yamasa redaktorlanadı. Buǵan dástúriy animaciya usıllarınıń avtomatlastırılǵan kompyuterlestirilgen versiyaları, interpolatsiyalı morfologiya, piyaz terisin alıw hám interpolatsiyalı rotoskopiya kiredi. 2D animaciyasınıń kóplegen qosımshaları bar: After Effects Animation, analog kompyuter animaciyası, Flash animaciyası, PowerPoint animaciyası. Kinogrammalar elege shekem animaciyalanǵan GIF fayl kórinisindegi fotosúwretler bolip, oniń bir bólimi animaciyalanǵan. Juwmaqlawshı sızıqlı advekciyalıq animaciya - bul 2D animaciyada qollanılatuǵın usıl bolıp, súwretshi hám animatorlarǵa juwmaqlawshı ónim ústinen kóbirek tásir hám qadaǵalaw beriw ushın, sebebi hámmesi bir bólim ishinde islenedi. Papermanda bul jantasıwdan paydalanıw haqqında aytıp, Jon Kahrs "Bizdiń animatorlarımız nárselerdi ózgertiwi, eger qálese CG astqı qatlamın óshirip taslawı hám qol profilidi ózgertiwi múmkin" dedi. Oyın animaciyaları menen islewde skeletli 2D animaciyalar Spine, DragonBones, Blender COA Tools, Rive hám qurilgan Unity redaktorı sıyaqlı qurallar járdeminde jaratıladı. Bul joldıń tiykarǵı abzallıǵı súwretlerden qayta paydalanıw imkaniyatı bolıp, ol operativ yadta saqlanatuǵın grafika muǵdarın kemeyttiredi. Resurs nátiyjeliligin maksimallastırıwdıń bul principi bar elementlerden qayta paydalanıw arqalı animaciyalardıń vizual tartımlılıǵın qosımsha grafika jaratıwdıń zárúrligisiz arttırıw múmkinligin ańlatadı<ref>{{Web deregi|url=https://astanahub.com/en/blog/optimizatsiia-spine-animatsii-sokhraniaem-nervy-i-vremia-ne-dopuskaia-bagov|bet=Spine Animation Optimization: Save Your Nerves and Time by Avoiding Bugs|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240923102730/https://astanahub.com/en/blog/optimizatsiia-spine-animatsii-sokhraniaem-nervy-i-vremia-ne-dopuskaia-bagov|arxivsáne=23 September 2024|til=en|jumıs=astanahub.com|qaralǵan sáne=2024-09-23}}</ref>. ==== 3D ==== [[File:Caminandes-_Llama_Drama_-_Short_Movie.ogv|nobaý|'''<nowiki>Caminandes | Llama Drama</nowiki>''']] 3D animaciya sanlı modellestiriledi hám animator tárepinen basqarıladı. 3D model islep shigarıwshı ádette animatordı manipulyaciya etiw ushın 3D kópmúyeshlik setkasın jaratıwdan baslaydı. Ádette, 3D obyekt yamasa 3D ortalıqqa formanıń vizual kórinisin beretuǵın, qabırǵalar hám jaqlar menen baylanısqan kóplegen tóbelerdi óz ishine aladı. Geyde setkaǵa yakor dep atalatuǵın ishki cifrlı skelet strukturası beriledi, bul tóbelerdi awırlastırıw arqalı setkanı basqarıw ushın qollanılıwı múmkin{{sfn|Sito|2013|p=285}}. Basqa usıllar, matematikalıq funkciyalar (máselen, gravitaciya, bóleksheler simulyaciyaları), modellestirilgen jún yamasa shash hám effektler, órt hám suw simulyaciyaları qollanılıwı múmkin. Bul usıllar 3D dinamika kategoriyasına kiredi. == Derekler == {{Derekler }} [[Kategoriya:Video]] [[Kategoriya:Animaciya]] [[Kategoriya:Multfilm]] 8g5y6qum24qwemnz96nt5bf43n4b2n3 266846 266845 2026-09-19T19:07:13Z Rabiga Shabatova 11101 /* Amerikanıń altın ásiri */ 266846 wikitext text/x-wiki '''Animaciya'' — bul kinodóretiwshilik texnikası bolıp, onda súwretler jaratıladı yamasa manipulyaciya etiledi. Keyin háreketlenip atırǵan súwretlerdiń illyuziyasın payda etiw ushın izbe-izlikte oynatıladı. Ádettegi animaciyada súwretke alınatuǵın hám fotoplyonkaǵa shıǵarılatuǵın súwretler tınıq cellyuloid tárizli betlerge qolda sızıladı yamasa boyıladı. Animaciya kórkem-óner quralı sıpatında, atap aytqanda, kewil ashar sanaatında tán alınǵan. Kóplegen animaciyalar dástúriy animaciyalar yamasa kompyuterde payda etilgen súwretler (CGI) járdeminde islengen kompyuter animaciyaları bolıp esaplanadı. Stop-motion animaciyası, atap aytqanda, claymation da bul formalar menen bir qatarda, az dárejede bolsa da, kózge taslanadı. Animaciya janlı háreketke qarama-qarsı qoyıladı, biraq olar óz aldına jasamaydı. Kóplegen kinodóretiwshiler ekewiniń gibridi bolgan filmlerdi islep shıqqan. CGI fotografiyalıq súwretlerge jaqınlasıp bargan sayın, kinodóretiwshiler ámeliy effektlerden paydalanıwǵa qaraǵanda, óz filmine 3D animaciyalanǵan vizual effektlerdi (VFX) salıstırmalı túrde ansat qura aladı. == Ulıwma túsinik == Kompyuter animaciyası júdá detal 3D animaciya bolıwı múmkin, 2D kompyuter animaciyası bolsa (ádettegi animaciya kórinisine iye bolıwı múmkin) uslublıq sebepler, tómen ótkiziwsheńlik yaki real waqıtta tez kórsetiw ushın qollanılıwı múmkin. Basqa keń tarqalgan animaciya usılları eki hám úsh ólshemli buyımlar (qaǵaz kesindileri, quwirshaqlar, ılaydan islengen figuralar) ushin toqtatiw usılın qollanadı<ref>{{Cite journal|last=Hildegardis Ratu|first=Yubellia|last2=Susilawati|first2=Endang|last3=Salam|first3=Urai|date=2024-07-25|title=Improving Student's Listening Comprehension Skill Using Animation Video|url=https://doi.org/10.51454/jet.v5i2.377|journal=Journal of Education and Teaching (JET)|volume=5|issue=2|pages=187–200|doi=10.51454/jet.v5i2.377|issn=2746-1467}}</ref>. [[Multfilm]] yamasa ápiwayı etip aytqanda, qısqa metrajlı multfilm bolıp, onda asırıp kórsetilgen usıl bar. Bul usıl kóbinese komiksler, gag-[[multfilm|multfilmler]] hám basqa animaciyalıq emes óner túrlerinen ilhamlanadı. [[Multfilm]]lerde kóbinese antropomorf haywanlar, superqaharmanlar yamasa adam qaharmanlarınıń basınan ótkergen waqıyaları kórinedi. Háreket kóbinese asırıp kórsetilgen fizikalıq yumor átirapında aylanadı, ásirese jırtqısh hám olja dinamikasında (mısalı, pıshıq hám tıshqanlar, koyotlar hám quslar), bunda jıǵılıw, soqlıǵısıw hám jarılıw sıyaqlı qattı tenteklikler júz beredi, kóbinese real turmısta ólimshi bolıwı múmkin. [[1980]]-jıllardıń aqırında [[multfilm]] ataması qısqartılıp ton atamasına aylandı. Animaciyalıq spektakllerdegi qaharmanlar, anıǵıraq aytqanda, [[multfilm]] tárizinde sızılǵan qaharmanlar atamasına aylandı. Bul atama birinshi márte [[1988]]-jılı hár túrli multfilm qaharmanları jasaytuģın ToonTown dúnyasın tanıstırıwshı "Who Framed Roger Rabbit" tiri háreketli/animaciyalıq gibrid filmi menen belgili boldı. 1990-jılı Tiny Toon Adventures klassikalıq multfilm ruwxın qabıl etip, multfilm qaharmanlarınıń jańa áwladın usındı. Keyin, [[1993]]-jılı Animaniacs izinen, [[1930]]-jıllarda qamaqqa túsken, aqır-aqıbetinde qashıp ketken hám [[1990]]-jıllarda Warner Broser suw minarasına túsken rezina shlang usılındaǵı úsh tuwısqan Warner, Yakko, Vakko hám Dot qatnasqan. ''Animaciya illyuziyası'' — ulıwma kinokartinalardaǵı sıyaqlı - dástúriy túrde kóriwdiń saqlanıwı, keyinirek phi fenomeni hám beta-háreketke baylanıslı dep esaplanadı. Biraq, anıq nevrologiyalıq sebepler elege shekem anıq emes. Bir-birinen az ǵana parıqlanıwshı, seziler-sezilmes úzilislerge iye bolǵan obrazlardıń tez izbe-izligi sebepli payda bolgan háreket illyuziyası stroboskopiyalıq effekt bolip esaplanadı. Animatorlar figuralardıń háreketleri hám ózgerisleriniń hár bir bólegin óz aldına fon ústinde kóshiriliwi múmkin bolǵan móldir kletkalarda sızıwdan dástúriy túrde paydalanǵan bolsa, kompyuter animaciyası ádette sanlı jaratılgan figuralardı sanlı jaratılǵan ortalıq boylap manyovr etiw ushin gilt kadrlar arasındaǵı jollardı programmalastırıwǵa tiykarlanǵan. Analoglıq mexanikalıq animaciya qurallarına izbe-iz súwretlerdi tez kórsetiwge tayanıwshı fenakistoskop, zootrop, flipbuk, praksinoskop hám plyonka kiredi. Televidenie hám video - dáslep analog bolǵan hám házir sanlı túrde isleytuģın belgili elektron animaciya quralları. Kompyuterde kórsetiw ushin animaciyalıq GIF, Flash animaciyası sıyaqlı texnologiyalar jaratıldı. Qısqa metrajlı filmler, kórkem filmler, teleseriallar, animaciyalıq GIF hám háreketleniwshi súwretlerdi kórsetiwge arnalǵan basqa da media qurallarınan tısqarı, animaciya video oyınlar, háreketli grafika, paydalanıwshı interfeysi hám vizual effektlerde de keń tarqalǵan{{Sfn|Buchan|2013}}. Súwret bólimleriniń ápiwayı mexanika arqalı fizikalıq háreketleniwin, máselen, sıyqırlı fonar kórgizbelerinde súwretlerdiń háreketleniwin de animaciya dep esaplaw múmkin. Úsh ólshemli quwirshaqlar hám predmetlerdi mexanikalıq basqarıw tirishilik etiwshilerge uqsas bolıw ushın avtomatlarda júdá uzaq táriyxqa iye. Elektron avtomatlar Disney kompaniyası tárepinen animatronika sipatında en jaydırıldı. == Etimologiyası == ''"Animatsiya"'' sózi l''atınsha "animatio"'' sózinen alınǵan bolıp, ''"tirishilik beriw"'' degen mánisti bildiredi<ref>{{Web deregi|url=https://www.hills-batam.com/spa.html|bet=The definition of animation on dictionary.com|arxivurl=https://web.archive.org/web/20260204084159/https://www.hills-batam.com/spa.html|arxivsáne=4 February 2026|qaralǵan sáne=7 November 2025}}</ref>. Inglis tilindegi sózdiń dáslepki mánisi "tirishilik" bolıp, ol "qozǵalıwshı súwret ortalıǵı" mánisine qaraǵanda kóp waqıt dawamında qollanılıp kelinedi. == Táriyxı == [[File:Prof._Stampfer's_Stroboscopische_Scheibe_No._X.gif|nobaý|''Prof. Stampfers Stroboscopische Scheibe No. X'' (1833)]] [[File:Fantasmagorie_(Cohl).GIF|nobaý|''Fantasmagorie'' (1908), Émile Cohl tárepinen]] === Kinematografiyadan aldın === Zamanagóy animaciya baslanıwınan kóp waqıt aldın dúnya kólemindegi tamashagóyler háreketleniwshi qaharmanlardıń sıyqırlılıǵına baylanıslı edi. Ásirler dawamında usta xudojnik hám ónermentler quwirshaqlar, avtomatlar, saya quwirshaqları, sıyqırlı fonar proekciyaların janlandırıp, ájayıp ájayıp nárseler arqalı qıyallardı ilhamlandırıp kelgen<ref>{{Web deregi|url=https://studio9.ie/journal/how-modern-animation-originated-from-live-and-stage-performances|bet=How Modern Animation Originated from Live and Stage Performances - studio9|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240218160108/https://studio9.ie/journal/how-modern-animation-originated-from-live-and-stage-performances|arxivsáne=18 February 2024|jumıs=studio9.ie|qaralǵan sáne=18 February 2024}}</ref>. [[1833]]-jılı [[Jozef Plato|Jozef Platonıń]] fenakistiskopi stroboskopik animaciya principin kirgizdi, keyinirek ol zoetropa (1866-jılı kirgizilgen), flipbuk (1868), praksinoskop (1877) hám filmde qollanıladı. Qurılmada karton diskte onıń sheńberinde birdey aralıqta jaylasqan tesikler arasında sektorlar boyınsha jaylasqan izbe-iz súwretler bar. Aylanıwshı disktiń aynadaǵı sáwleleniwi tesikler arqalı kórilgende, úzilisler (tesikler aralıǵındaǵı boslıqlar) súwretlerdiń ótiwin tosıp qoyadı. Bul hárekettiń gúńgirtligin shekleydi hám birdey orınlarda izbe-iz súwretlerdiń qısqa ekspoziciyaların qaldıradı. Sonshelli tez, adamnıń kóriw sisteması olardı tek háreketlenip atırǵan yamasa ózgerip atırǵan figuralardıń birden-bir súwreti sıpatında talqılay aladı<ref>{{Cite journal|last=Stampfer|first=Simon|last2=Blower|first2=Jonathan|date=2016-01-02|title=Stroboscopic Discs: An Explanation|url=https://doi.org/10.1080/17561310.2016.1143715|journal=Art in Translation|volume=8|issue=1|pages=19–33|doi=10.1080/17561310.2016.1143715}}</ref>. Émile Reynaud 1892-1900-jıllar dawamında Parijdegi Grevin muzeyinde óziniń Optikalıq teatrı menen qolda islengen animaciyalardı kórsetti. === Tım-tırıs dáwir === XIX ásirdiń 90-jıllarında [[kinematografiya]] rawajlanıp, onıń eń úlken jetiskenligi jańa mediadaǵı real detallardıń ájayıplıǵı dep esaplandı. Animaciya [[kinoteatr|kinoteatrlarǵa]] jol tapqanǵa shekem jıllar ótti. J. Styuart Blekton tárepinen islengen "Arualar miymanxanası" (1907) atlı tabıslı qisqa metrajlı film toqtaw háreketin en jaydırdı hám Emil Koldi standart kinematografiyalıq filmdegi tolıq dástúriy (qolda islengen) animaciyanıń eń eski belgili úlgisi sıpatında esaplanatuǵın "Fantasmagorie" (1908) filmin jaratıwǵa ilhamlandırdı. Basqa da úlken kórkem hám júdá tásirsheń qısqa metrajlı filmler Ladislas Starevich tárepinen 1910-jildan baslap quwırshaq multiplikaciyaları hám Uinsor Makkey tárepinen "Kishkene Nemo" (1911) hám "Dinozavr Gerti" (1914) sıyaqlı filmlerde qolda islengen anıq multiplikaciyalar menen jaratıldı<ref>{{Cite encyclopedia|date=22 July 2023|title=Winsor McCay: American Animator|url=https://www.britannica.com/biography/Winsor-McCay}}</ref>. [[File:FelixTheCat-1919-FelineFollies_silent.ogv|nobaý|''Feline Follies'' menen Felix the Cat, tım-tırıslıq, 1919]] ==== Amerikanıń altın ásiri ==== 1910-jıllar dawamında multfilmler islep shıǵarıw [[AQSH|AQSHta]] sanaatqa aylandı. Tabıslı prodyuser Jon Rendolf Brey hám animator Erl Xurd ásirdiń aqırına shekem animaciya industriyasında ústemlik etken cel animaciya procesin patentledi. 1919-jılda debyut etken Pıshıq Feliks Amerika animaciyası táriyxında antropomorf haywan qaharmanı bolǵan birinshi adam boldı<ref name=":0">{{Web deregi|url=https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|bet=Access Sites {{!}} Britannica Education|arxivurl=https://web.archive.org/web/20260424073129/https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|arxivsáne=24 April 2026|jumıs=education.eb.com|qaralǵan sáne=2026-04-20}}</ref>. Pıshıq Felikstiń fizikalıq kórinisiniń ózgeshelikleri kelesi jıllarda multfilm qaharmanı ushın standart model boladı<ref name=":02">{{Cite web|url=https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|title=Access Sites {{!}} Britannica Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20260424073129/https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|archive-date=24 April 2026|access-date=2026-04-20|website=education.eb.com|url-status=live}}</ref>. 1928-jılı [[Mikki Maus]] hám [[Minni Maus]] qatnasqan "Steamboat Willie" sinxronlastırılǵan sesli filmdi en jaydırdı hám Uolt Disney studiyasın animaciya industriyasınıń aldına qoydı. [[Walt Disney|Disney]] Animation kompaniyasınıń ulıwma jáhán animaciya ónimine salıstırǵanda haqıyqıy ónimi hár dayım júdá az bolǵan bolsa da, sol waqıttan beri studiya animaciyanıń "estetikalıq normaları" ústinen ústemlik etip kelmekte<ref>{{Cite book|last1=Furniss|first1=Maureen|title=Art in Motion, Revised Edition|chapter=Classical-era Disney Studio|date=2007|pages=107–132|publisher=John Libbey Publishing|location=New Barnet|isbn=978-0-86196-663-9|doi=10.2307/j.ctt2005zgm.9|edition=2014 print-on-demand ed., based on 2007 revised|oclc=1224213919}}</ref>. [[Mikki Maus]]tıń úlken tabısı 1960-jıllarǵa shekem dawam etetuǵın Amerika animaciyasınıń altın dáwiriniń baslanıwı sıpatında kóriledi. [[Amerika Qurama Shtatları]] jáhán animaciya bazarında kóplegen cel-animatsiyalanǵan teatr shortları menen ústemlik etti<ref>{{Cite book|last=Barrier|first=Michael|title=Hollywood Cartoons American Animation in Its Golden Age}}</ref>. Birneshe studiyalar júdá belgili bolıp ketetuǵın hám uzaq dawam etetuǵın qaharmanlardı tanıstıradı, olar arasında Walt Disney Productions's Goofy (1932) hám Donald Duck (1934), Fleischer Studios/Paramount Cartoon Studios's Out of the Inkwell' Koko the Clown (1918), Bimbo and Betty Boop (1930), Popeye (1933) hám Casper the Friendly Ghost (1945), Warner Bros. Karikatura studiyalarınıń Looney Tunes janındaǵı Porky Pig (1935), Daffy Duck (1937), Elmer Fudd (1937-1940), Bugs Bunny (1938-1940), Tweety (1942), Sylvester the Cat (1945), Wile E. Coyote and the Road Runner (1949), MGM karikatura studiyasınıń Tom and Jerry (1940) hám Droopy, Universal Cartoon Studios janındaǵı Woody Woodpecker (1940), Terrytoons/20th Century Studios janındaǵı Mighty Mouse (1942) hám United Artists janındaǵı Pink Panther (1963) filmleri. Polshanıń kórkem-óner fakultetiniń studenti Ladislas Starevich "The Cameramańs Revenge" (1912) hám "The Tale of the Fox" (1930) sıyaqlı filmlerdi jaratıwda stop-motion animaciyasınan paydalanadı<ref name=":03">{{Cite web|url=https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|title=Access Sites {{!}} Britannica Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20260424073129/https://education.eb.com/en-US?target=https%3A%2F%2Facademic.eb.com%2Flevels%2Fcollegiate%2Farticle%2Fanimation%2F7644|archive-date=24 April 2026|access-date=2026-04-20|website=education.eb.com|url-status=live}}</ref>. Pinscreen animaciyası Franciyada Aleksandr Alekseev tárepinen islep shıǵılǵan bolıp, "Taqır tawdaǵı tún" (1933) sıyaqlı filmlerdi jaratıwda qollanıladı<ref name=":0" />. Ol ústinde úsh jıl islegennen keyin, Lotta Reyninger 1926-jılı nemis "Die Abenteuer des Prinzen Achmed" kóp ólshemli siluetli animaciyasın shıǵardı<ref>{{Web deregi|url=https://www.acmi.net.au/stories-and-ideas/lasting-legacy-lotte-reiniger/|bet=The Lasting Legacy of Lotte Reiniger|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230810230256/https://www.acmi.net.au/stories-and-ideas/lasting-legacy-lotte-reiniger/|arxivsáne=10 August 2023|avtor=Lewis|at=Maria|sáne=15 December 2020|jumıs=[[Australian Centre for the Moving Image]]|qaralǵan sáne=8 August 2023}}</ref>. ===== Qıtayda animaciya islep shıǵarıw ===== 1941-jılı Tieshan gonchju ("Temir Fan malikası") "Disneydiń "Aqquw hám jeti gnom" filminin qıtay versiyası" degen at penen Aziyadaǵı birinshi animaciyalıq kórkem film boladı. Sonnan keyin 1944-jılı "Fengchjen" (The Kite) animaciyalıq filmi basıp shıǵarılıp, onda sol dáwirdegi Disney shortlarınıń "plazmatiklik" dep atalǵan animaciyalıq qásiyetleri hám jergilikli Qıtay folklorı birlestiriledi<ref name=":1">{{Web deregi|url=https://muse.jhu.edu/verify?url=%2Farticle%2F919194&r=3624813|bet=Project MUSE -- Verification required!|jumıs=muse.jhu.edu|doi=10.1353/cj.2024.a919194|qaralǵan sáne=2026-04-20}}</ref>. [[Shıǵıs Aziya]] [[multfilm|multfilmleriniń]] bul dáwiri 1940-jıllardıń ortalarına shekem dawam etedi, biraq chutyan de Beijing (Báhárde Peking), Dongya de liming (Shıǵıs Aziyada tań), Kepa de Huliela (Qorqınıshlı oba), Emo de Siyu (Jinler sıbırlısı), Tenkū ryokō (1936), Kotori to use (Kuslar hám qoyanlar), Suki no Miya no ōjo-sama (Ay sarayı malikası, 1934), Mabō no Tōkyō orinpikku taikai (Ma-bonıń Tokiodaǵı Olimpiada oyınları, 1936), Sora no Momtarō (Momotaranıń aspandaǵı waqıyası, 1931), Saru kani gassen (Maymıl hám shayanlar, 1927), Da duhui (Metropolis, 1941) hám Kuala de pengyou (Baxıtlı doslar, 1942) sıyaqlı kóplegen belgili multfilmler islep shıǵarıladı<ref name=":1" />. [[File:Quirino_Cristiani_con_una_figura.jpg|nobaý|Italiyalı-argentinalı karikatura jazıwshısı Kvirino Kristiani óziniń satiralıq qaharmanı El Peludonıń kesilgen hám artikulyatsiyalanǵan figurasın kórsetedi (prezident Yrigoyen tiykarında) 1916-jılı óziniń filmlerin, sonıń ishinde, dúnyadaǵı birinshi multiplikatsion kórkem film "El Apóstol"dı islep shıǵıw ushın patent alǵan{{Sfn|Bendazzi|1994|p=49}}]] === Televidenie === 1950-jıllardan baslap, [[Televizor|televizor]] kópshilik rawajlanǵan mámleketlerde tarqala baslaǵan waqıtta, animaciya [[Televideniye|televideniye]]de júdá keń tarqalgan edi. [[Multfilm|Multfilmler]] tiykarınan balalar ushın, olar ushın qolaylı waqıt aralıǵında baǵdarlanǵan bolıp, ásirese, [[Amerika Qurama Shtatları|AQSh]] jasları shembi kúni azanǵı multfilmlerdi kóp saatlar dawamında tamashalaǵan. Kóplegen klassikalıq multfilmler kishi ekranda jańa turmıs taptı hám 1950-jıllardıń aqırına kelip, jańa multfilmlerdiń islep shıǵarılıwı teatr relizlerinen teleseriallarga óte basladı. Hanna-Barbera Productions ásirese kóp ónimdarlı boldı hám "The Flintstones" (1960-1966) (birinshi praym-taym animaciyalıq seriyası), "Scooby-Doo" (1969-jıldan) hám Belgiyada "The Smurfs" (1981-1989) sıyaqlı úlken xit seriallarına iye boldı. Amerika televidenie kórsetiwleriniń sheklengenligi hám kóp sanlı kórsetiwlerge bolgan talap shegaralanǵan animaciya usıllarınıń arzan hám tez payda bolıwına hám kóbirek formulalı ssenariylerge alıp keldi. 1980-jıllardıń aqırında hám 1990-jıllardıń basında "Simpsonlar" (1987) atlı birinshi multfilm, keyinirek óz kórgizbesi (1989-jılda) hám Amerika animaciyasınıń "oyanıwı" sheńberinde "Sponj-Bob kvadrat shalbarı" (1999-jıldan) sıyaqlı jáne de qáwipli animaciya payda bolǵanǵa shekem sapa tómenlep bardı<ref>{{Cite journal|last=Adidharma|first=Kadek Satria|title=The Power of Story in an Animation Industry|journal=Humaniora|date=30 April 2011|volume=2|issue=1|pages=764–770|doi=10.21512/humaniora.v2i1.3093}}</ref>. [[AQSH]] [[multfilm]] seriyaları xalıqaralıq kólemde de jetiskenliklerge erisken bolsa da, basqa kóplegen mámleketler ózleriniń balalarga baǵdarlanǵan bagdarlamaların jaratıp, cel animaciyasınan góre kóbinese stop-mosh hám quwirshaqlardı abzal kórdi. 1960-jıllardan baslap yapon anime serialları xalıqaralıq kólemde júdá tabıslı boldı hám arzan cel animatorların izlep atırǵan evropalı islep shıǵarıwshılar yapon studiyaları menen ko-produkciyalardı basladı, nátiyjede "Barbapapa" [[Niderlandiya]]/[[Yaponiya]]/[[Franciya]], 1973-1977), "Wickie und die starken Männer" ([[Avstriya]]/[[Germaniya]]/[[Yaponiya]], 1974), "Maya the Honey Bee" ([[Yaponiya]]/[[Germaniya]], 1975) hám "The Jungle Book" (Italiya/Yaponiya, 1989) sıyaqlı hit seriallar jaratıldı. == Ekonomikalıq status == 2010-jılı animaciya bazarı shama menen 80 milliard AQSh dollarına bahalanǵan{{Sfn|Board of Investments|2009}}. 2021-jılǵa kelip, bahası 370 milliard AQSh dollarına shekem kóbeydi<ref>{{Web deregi|url=https://www.statista.com/statistics/817601/worldwide-animation-market-size/|bet=Global animation market value 2020-2030|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200817130053/https://www.statista.com/statistics/817601/worldwide-animation-market-size/|arxivsáne=17 August 2020|til=en|jumıs=Statista|qaralǵan sáne=2024-09-14}}</ref>. 2004-2013-jıllar aralıǵındaǵı barlıq kino janrları boyınsha eń joqarı gross (52% átirapında) payda keltirdi{{Sfn|McDuling|2014}}. 2020-jıllardıń baslarında animaciya kórkem-óner hám sanaat sıpatında rawajlanıwda dawam etpekte<ref>{{Web deregi|url=https://www.screendaily.com/features/how-spains-animation-sector-became-a-force-to-be-reckoned-with/5182259.article|bet=How Spain's animation sector became a force to be reckoned with|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240124214632/https://www.screendaily.com/features/how-spains-animation-sector-became-a-force-to-be-reckoned-with/5182259.article|arxivsáne=24 January 2024|avtor=Mayorga|at=Emilio|sáne=19 May 2023|til=en|jumıs=Screen|qaralǵan sáne=25 May 2023}}</ref><ref>{{Web deregi|url=https://nation.africa/kenya/life-and-style/mynetwork/the-millennial-daring-to-change-animation-industry--4238068|bet=The millennial daring to change animation industry|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230525083350/https://nation.africa/kenya/life-and-style/mynetwork/the-millennial-daring-to-change-animation-industry--4238068|arxivsáne=25 May 2023|avtor=Maina|at=Margaret|sáne=17 May 2023|til=en|jumıs=Nation|qaralǵan sáne=25 May 2023}}</ref><ref>{{Web deregi|url=https://vancouversun.com/entertainment/local-arts/artists-wanted-in-vfx-animation-gaming-and-more|bet=Artists wanted — in VFX, animation, gaming and more|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220821181244/https://vancouversun.com/entertainment/local-arts/artists-wanted-in-vfx-animation-gaming-and-more|arxivsáne=21 August 2022|avtor=Conner|at=Shawn|sáne=21 August 2022|til=en-CA|jumıs=Vancouver Sun|qaralǵan sáne=25 May 2023}}</ref>. == Sıylıqlar == Basqa hár qanday media túrinde bolganı sıyaqlı, animaciya tarawında da jetiskenlikler ushın sıylıqlar shólkemlestirilgen. Olardıń kópshiligi ulıwma yamasa aymaqlıq kino sıylıqları baǵdarlamalarınıń bir bólegi bolıp esaplanadı, máselen, Qıtaydıń eń jaqsı animaciya ushın "Altın qoraz" sıylıǵı (1981-jıldan). Animaciyaǵa baǵıshlanǵan sıylıq bagdarlamaları, kóplegen kategoriyalarga ASIFA-Hollywood's Annie Awards, Evropadaģı Emile Awards hám [[Braziliya|Braziliyadaǵı]] Anima Mundi Awards kiredi<ref>{{Web deregi|url=https://annieawards.org/|bet=51st Annual Annie Awards|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150715001949/http://annieawards.org/ub-iwerks|arxivsáne=15 July 2015|til=en|jumıs=annieawards.org|qaralǵan sáne=28 February 2024}}</ref><ref>{{Web deregi|url=https://animationawards.eu/presentation/|bet=Introduction|arxivurl=https://web.archive.org/web/20241211033433/https://animationawards.eu/presentation/|arxivsáne=11 December 2024|til=en-GB|jumıs=European Animation Awards {{!}} Emile Awards|qaralǵan sáne=28 February 2024}}</ref><ref>{{Web deregi|url=http://www.animamundi.com.br/|bet=Anima Mundi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141118120723/http://www.animamundi.com.br/|arxivsáne=18 November 2014|sáne=18 November 2014|qaralǵan sáne=28 February 2024}}</ref>. === Academik sıylıqlar === "Eń jaqsı animaciyalıq qısqa metrajlı film" (1932-jıldan) hám "Eń jaqsı animaciyalıq film" (2002-jıldan) nominaciyaları boyınsha Akademiya sıylıqlarınan tısqarı, animaciyalıq filmler basqa da nominaciyalar boyınsha "Eń jaqsı original qosıq" hám "Eń jaqsı original partitura" nominaciyaları menen sıylıqlanǵan. "Gózzallıq hám haywan" 1991-jılı "Eń jaqsı film" nominaciyasına kirgizilgen birinshi animaciyalıq film boldı. "Up" (2009) hám "Toy Story 3" (2010) filmleri de "Eń jaqsı film" nominaciyasına iye boldı, akademiyada talabanlar sanı besewden onǵa shekem kóbeytildi<ref>{{Cite news|title=Academy Expands Best-Picture Pool to 10|url=https://www.nytimes.com/2009/06/25/movies/25oscars.html|last=Cieply|first=Michael|date=24 June 2009|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=14 May 2023}}</ref>. [[File:Joy_&_Heron_-_Animated_CGI_Spot_by_Passion_Pictures.webm|nobaý|''Joy & Heron'']] === Dástúriy animaciya === [[File:Animhorse.gif|nobaý|Dástúriy animaciya úlgisi, Eadweard Muybridgetin XIX ásir fotosúwretlerinen rotoskopiya arqalı anıqlangan at.]] '''Dástúriy animaciya''' (sonday-aq cel animaciya yamasa qoldan sızılǵan animaciya dep te ataladı) - XX ásirdiń kópshilik animaciyalıq filmleri ushın qollanılǵan process{{sfn|White|2006|p=31}}. Dástúriy animaciyalıq filmniń ayırım kadrları dáslep qagazģa sızılǵan súwretlerdiń fotosúwretleri bolıp tabıladı. Háreket illyuziyasın jaratıw ushın hárbir súwret ózinen aldınǵısınan biraz parıq qıladı. Animatordıń súwretleri sızıqlı súwretlerge qarama-qarsı tárepte belgilengen reńler yamasa tonlardaǵı boyawlar menen toltırılatuǵın celler dep atalatuǵın móldir acetat betlerine súwretlenedi yamasa fotokopiyalanadı. Tayar bolǵan personaj celleri súwretlengen fonda rostrumlı kamera tárepinen kinoplenkaǵa birme-bir súwretke túsiriledi. Dástúriy cel animaciya procesi XXI ásir basına kelip gónerdi. Zamanagóy dástúriy animaciyalıq filmlerde animatorlardıń súwretleri hám fonlar yamasa skanerlenedi, yamasa tuwrıdan-tuwrı kompyuter sistemasına sızıladı. Súwretlerdi boyaw hám kameranıń háreketi hám effektlerin imitaciyalaw ushın hár qıylı programmalıq programmalar qollanıladı. Sońǵı animaciyalıq shıǵarma bir neshe jetkerip beriwshilerdiń birine, sonıń ishinde, dástúriy 35 mm film hám cifrlı video menen jańaraq medialarǵa shıǵarıladı. Dástúriy cel animaciyasınıń "kórinisi" elege shekem saqlanıp qalmaqta hám personaj animatorlarınıń jumısı sońǵı 90 jıl dawamında tiykarınan birdey bolıp qaldı. Ayırım animaciya islep shıǵarıwshılar "tradigital" ("ádettegi" hám "sanlı" sózleri ústinde oynı) atamasın kompyuter texnologiyasınan áhmiyetli paydalanıwshı uyalı animaciyanı táriyiplew ushın qollanıp kelmekte. Dástúriy animaciyalıq kórkem filmlerge mısallar Pinocchio (AQSh, 1940),[1] Animal Farm (Birlesken Krallıq, 1954), Lucky and Zorba (Italiya, 1998), The Illusionist (British-French, 2010) sıyaqlılar kiredi. Dástúriy túrde kompyuter texnologiyası járdeminde islep shıǵarılǵan animaciyalıq filmler qatarına The Lion King (AQSH, 1994), Anastasia (AQSH, 1997), The Prince of Egypt (AQSH, 1998), Akira (YAponiya, 1988), Spirited Away (YAponiya, 2001), The Triplets of Belleville (Franciya, 2003), hám The Secret of Kells (Irish-French-Belgian, 2009) kiredi. [[File:Claychick.jpg|nobaý|Finlyandiya televideniesi reklama roliginan topıraqtan islengen animaciyalıq saxna.]] === Kompyuter === '''Kompyuter animaciyası''' hár túrli usıllardı óz ishine aladı, birlestiriwshi faktor - animaciya kompyuterde sanlı túrde jaratıladı. 2D animaciya usılları súwretlerdi manipulyaciya etiwge baǵdarlanǵan bolsa, 3D usılları ádette qaharmanlar hám obyektler háreketlenetuǵın hám óz ara tásir etetuǵın virtual dúnyalardı quradi. 3D animaciya tamashagóyge haqıyqıy bolıp kórinetuǵın súwretlerdi jaratıwı múmkin. ==== 2D ==== [[Fayl:Catenary_animation.gif|nobaý|Shınjır menen birlestirilgen eki sheńberdiń 2D animaciyası.]] 2D animaciya figuraları kompyuterde 2D bit kartası grafikası hám 2D vektor grafikası járdeminde jaratıladı yamasa redaktorlanadı. Buǵan dástúriy animaciya usıllarınıń avtomatlastırılǵan kompyuterlestirilgen versiyaları, interpolatsiyalı morfologiya, piyaz terisin alıw hám interpolatsiyalı rotoskopiya kiredi. 2D animaciyasınıń kóplegen qosımshaları bar: After Effects Animation, analog kompyuter animaciyası, Flash animaciyası, PowerPoint animaciyası. Kinogrammalar elege shekem animaciyalanǵan GIF fayl kórinisindegi fotosúwretler bolip, oniń bir bólimi animaciyalanǵan. Juwmaqlawshı sızıqlı advekciyalıq animaciya - bul 2D animaciyada qollanılatuǵın usıl bolıp, súwretshi hám animatorlarǵa juwmaqlawshı ónim ústinen kóbirek tásir hám qadaǵalaw beriw ushın, sebebi hámmesi bir bólim ishinde islenedi. Papermanda bul jantasıwdan paydalanıw haqqında aytıp, Jon Kahrs "Bizdiń animatorlarımız nárselerdi ózgertiwi, eger qálese CG astqı qatlamın óshirip taslawı hám qol profilidi ózgertiwi múmkin" dedi. Oyın animaciyaları menen islewde skeletli 2D animaciyalar Spine, DragonBones, Blender COA Tools, Rive hám qurilgan Unity redaktorı sıyaqlı qurallar járdeminde jaratıladı. Bul joldıń tiykarǵı abzallıǵı súwretlerden qayta paydalanıw imkaniyatı bolıp, ol operativ yadta saqlanatuǵın grafika muǵdarın kemeyttiredi. Resurs nátiyjeliligin maksimallastırıwdıń bul principi bar elementlerden qayta paydalanıw arqalı animaciyalardıń vizual tartımlılıǵın qosımsha grafika jaratıwdıń zárúrligisiz arttırıw múmkinligin ańlatadı<ref>{{Web deregi|url=https://astanahub.com/en/blog/optimizatsiia-spine-animatsii-sokhraniaem-nervy-i-vremia-ne-dopuskaia-bagov|bet=Spine Animation Optimization: Save Your Nerves and Time by Avoiding Bugs|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240923102730/https://astanahub.com/en/blog/optimizatsiia-spine-animatsii-sokhraniaem-nervy-i-vremia-ne-dopuskaia-bagov|arxivsáne=23 September 2024|til=en|jumıs=astanahub.com|qaralǵan sáne=2024-09-23}}</ref>. ==== 3D ==== [[File:Caminandes-_Llama_Drama_-_Short_Movie.ogv|nobaý|'''<nowiki>Caminandes | Llama Drama</nowiki>''']] 3D animaciya sanlı modellestiriledi hám animator tárepinen basqarıladı. 3D model islep shigarıwshı ádette animatordı manipulyaciya etiw ushın 3D kópmúyeshlik setkasın jaratıwdan baslaydı. Ádette, 3D obyekt yamasa 3D ortalıqqa formanıń vizual kórinisin beretuǵın, qabırǵalar hám jaqlar menen baylanısqan kóplegen tóbelerdi óz ishine aladı. Geyde setkaǵa yakor dep atalatuǵın ishki cifrlı skelet strukturası beriledi, bul tóbelerdi awırlastırıw arqalı setkanı basqarıw ushın qollanılıwı múmkin{{sfn|Sito|2013|p=285}}. Basqa usıllar, matematikalıq funkciyalar (máselen, gravitaciya, bóleksheler simulyaciyaları), modellestirilgen jún yamasa shash hám effektler, órt hám suw simulyaciyaları qollanılıwı múmkin. Bul usıllar 3D dinamika kategoriyasına kiredi. == Derekler == {{Derekler }} [[Kategoriya:Video]] [[Kategoriya:Animaciya]] [[Kategoriya:Multfilm]] 7cq65uyibg56xm9gh79bp09lctd8ccj 14 48215 266842 2026-09-19T18:54:59Z Rabiga Shabatova 11101 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Multfilm]]» 266842 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Multfilm]] 5myhz7m6mzwhvq7ag2joky3bec7hita 14 48216 266843 2026-09-19T18:55:23Z Rabiga Shabatova 11101 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Animaciya]]» 266843 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Animaciya]] 2yft1a66jvv0r8fd701ns4o0oozggjp 14 48217 266844 2026-09-19T18:55:53Z Rabiga Shabatova 11101 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Video]]» 266844 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Video]] 384lxivo0zm9052hdigr0rkx72oq6e1 3 48218 266847 2026-09-19T19:46:15Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 266847 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 19:46, 2026-jıl 19-sentyabr (UTC) lk3yca53ooyceyw15oto78pwmj2v1nr 1 48219 266848 2026-09-20T02:13:15Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 266848 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 48220 266849 2026-09-20T02:13:25Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 266849 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 3 48221 266851 2026-09-20T10:49:46Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 266851 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 10:49, 2026-jıl 20-sentyabr (UTC) t46vapa7z7ewp5j6s34jlew4gu3wndq