Wikipedia

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kaa">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>kaawiki</dbname>
    <base>https://kaa.wikipedia.org/wiki/Bas_bet</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Arnawlı</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Talqılaw</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Paydalanıwshı</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Paydalanıwshı talqılawı</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedia talqılawı</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Fayl talqılawı</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki talqılawı</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Úlgi</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Úlgi talqılawı</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Járdem</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Járdem talqılawı</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoriya</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategoriya talqılawı</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Portal talqılawı</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modul talqılawı</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Wikipedia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>689</id>
    <revision>
      <id>274733</id>
      <parentid>212059</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:54:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Web 2.0|Web 2.0]]» kategoriyası alıp taslandı; «[[Kategoriya:Veb 2.0|Veb 2.0]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>274733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4371" sha1="an76seva35t2ouzjzxkptfnuvch1tb2" xml:space="preserve">{{Web-sayt maǵqutısı
| atı = Wikipedia
| logo = [[Fayl:Wikipedia-logo-v2.svg|100px]]
| logo ólshemi =
| logo táriypi = Wikipedia logotipi
| skrinshot = 
| skrinshot ólshemi =
| táriyp = 
| negizgi atı = 
| házirgi jaǵdayı = 
| uranı = The free encyclopedia that anyone can edit.
| kommerciyalıq pa = yaq
| túri = [[Internet enciklopediya joybarı|Onlayn enciklopediya]]
| dizimnen ótiw = 
| til(ler) = 236 active editions (253 in total)
| iyesi = [[Wikimedia Fondı]]
| jaratıwshısı = [[Jimmy Wales]], [[Larry Sanger]]&lt;!-- Please, please, [discuss] on talk page before rewriting history. This has been in this article for years. --&gt;&lt;ref name=projectorigins&gt;{{cite news|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html|author=Jonathan Sidener|title=Everyone's Encyclopedia|accessdate=2006-10-15|publisher=San Diego Union Tribune}}&lt;/ref&gt;
| redaktorı = 
| prezidenti = 
| bas atqarıwshı direktorı = 
| ashılǵan sánesi = {{birth date|2001|1|15}}
| aylanba qarjısı = 
| payda = 
| shtab-kvartira = [[Mayami]], [[Florida]]
| mámleket = [[AQSh]]
| paydalanıwshılar = 
| jumısshılar sanı =
| aleksa reytingi = #8&lt;ref name=&quot;Alexa&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.alexa.com/topsites| bet = Alexa Top 500 Global Sites| jumıs = [[Alexa Internet]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 28-dekabr | arxivsáne = 2021-jıl 3-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
| programmalastırıw tili =
| url = {{URL|http://www.wikipedia.org www.wikipedia.org/}}
| siltemeler =
}}
'''Wikipedia''' — [[Wikimedia Fondı]] jaratqan erkin, kóp tillik, ashıq kontentli [[enciklopediya]] joybarı. Onıń atı ''[[wiki]]'' hám '''[[encyclopedia]]''' sózlerinen quralǵan. Wikipedia 2001-jılı 15-yanvar [[Jimmy Wales]] hám [[Larry Sanger]] tárepinen eski [[Nupedia]] dep atalıwshı internet enciklopediyası tiykarında jaratılǵan.

2007-jılı dekabr ayına kelip, Wikipediada 253 tilde 9.25 million maqala jazılǵan bolıp, barlıq Wikipedialarda 1.74 milliard shamalas sóz bolǵan.

Onıń tiykarın salıwshılardan biri [[Jimmy Wales]] Wikipedianı «dúnyadaǵı hárbir adamǵa óz tilinde, joqarı sapada, biypul enciklopediya jaratıw hám tarqatıw háreketi» dep táriypleydi.

Wikipedia sózi «wiki» hám «pedia» sózleriniń birikpesinen quralǵan. «Wiki» [[gavayi tili]]ndegi «wiki wiki» (tez yamasa maǵlıwmat maqsetinde) sózinen alınǵan&lt;ref&gt;Kaplan Andreas, Haenlein Michael (2014) Collaborative projects (social media application): About Wikipedia, the free encyclopedia. Business Horizons, Volume 57 Issue 5, pp.617-626&lt;/ref&gt;. «Pedia» bolsa, [[Áyyemgi Greciya|áyyemgi grek]] civilizaciyasında «keń kólemli mádeniy bilimlendiriw sisteması» degen mánisti ańlatatuǵın «paideia» sózinen alınǵan&lt;ref&gt;{{Oxford|paideia}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Sırtqı siltemeler ==
{{commons kategoriya|Wikipedia}}
* [http://www.wikipedia.org/ Wikipedia] — kóp tilli portal (joybardıń barlıq baspalarına siltemelerdı óz ishine aladı)
* [https://web.archive.org/web/20091203014943/http://www.dmoz.org/Computers/Open_Source/Open_Content/Encyclopedias/Wikipedia/ Open Directory Project]te Wikipedia {{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20070427004613/http://www.cbc.ca/news/background/tech/wikipedia.html CBC News: I, editor]
* [http://www.wikihow.com/Contribute-to-Wikipedia Help Edit Wikipedia] A [[wikiHow]] article.
* [http://www.cnn.com/2007/TECH/11/01/wikipedia.assignment.ap/index.html Class assignment: Write an original Wikipedia article]
* [http://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Essay about wikipedia]
* [http://www.nybooks.com/articles/21131 The Charms of Wikipedia] Nicholson Baker article on Wikipedia from ''[[The New York Review of Books]]''
* [irc://irc.freenode.net/wikipedia #wikipedia] on [[freenode]]

{{Wikimedia Foundation}}
{{Wikipediahistory}}
{{Wikipedias}}

{{shala}}

[[Kategoriya:Wikipedia| ]]
[[Kategoriya:Veb 2.0]]
[[Kategoriya:Jimmy Wales]]
[[Kategoriya:2001-jılı AQShta shólkemlestirilgen strukturalar]]
[[Kategoriya:Reklamasız veb-saytlar]]
[[Kategoriya:Onlayn enciklopediyalar]]
[[Kategoriya:Wikimedia joybarları]]
[[Kategoriya:Kóp tilli veb-saytlar]]
[[Kategoriya:Erkin mazmunlı veb-saytlar]]
[[Kategoriya:Creative Commons licenziyalı veb-saytlar]]</text>
      <sha1>an76seva35t2ouzjzxkptfnuvch1tb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Microsoft</title>
    <ns>0</ns>
    <id>926</id>
    <revision>
      <id>274718</id>
      <parentid>271388</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Bultlı esaplaw provayderleri|Bultlı esaplaw provayderleri]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>274718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="161818" sha1="2pigsk7vthib114btiwelp0cfqx60pr" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vevent&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;background:#5E5E5E; color:white; font-size:125%;&quot; |Microsoft Corporation
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[Fayl:Microsoft_logo_(2012).svg|220px|sürmesiz]]
&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt;Microsoft logotipi, 2012-jıldan berli qollanılmaqta&lt;/div&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[Fayl:Aerial_Microsoft_West_Campus_August_2009.jpg|220px|sürmesiz]]
&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt;Microsoft kompaniyasınıń Redmond qalasındaǵı (Vashington shtatı) bas keńsesi jaylasqan kampusı&lt;/div&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Túri
| class=&quot;infobox-data&quot; |Ashıq akcionerlik jámiyet
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Birjadaǵı belgisi
| class=&quot;infobox-data&quot; |NASDAQ: MSFT&lt;br&gt;NASDAQ-100 indeksiniń quramında&lt;br&gt;Dow Jones Industrial Average indeksiniń quramında&lt;br&gt;S&amp;P 100 indeksiniń quramında&lt;br&gt;S&amp;P 500 indeksiniń quramında
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ISIN
| class=&quot;infobox-data&quot; |US5949181045
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Tarawı
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Informaciyalıq texnologiya|Informaciyalıq texnologiyalar]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Aldınǵı kompaniya
| class=&quot;infobox-data&quot; |Traf-O-Data
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Tiykar salınǵan kúni
| class=&quot;infobox-data&quot; |4-aprel, 1975-j.&lt;br&gt;Albuquerque, Nyu-Meksiko, AQSH
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Tiykarshıları
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Bill Gates|Bill Geyts]]&lt;br&gt;Pol Allen
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Bas keńsesi
| class=&quot;infobox-data&quot; |Microsoft kampusı, Redmond, Vashington, AQSH
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Xızmet kórsetiw aymaǵı
| class=&quot;infobox-data&quot; |Pútkil dúnya
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Basqarıwshılar
| class=&quot;infobox-data&quot; |Satya Nadella — basqarma baslıǵı hám bas direktor (CEO)&lt;br&gt;Bred Smit — vice-prezident hám prezident&lt;br&gt;Bill Geyts — texnikalıq keńes beriwshi&lt;br&gt;Emi Xus — bas finans direktorı (CFO)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Ónimleri
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Programmalıq támiynattı islep shıǵıw|Programmalıq támiynat islep shıǵıw]]&lt;br&gt;[[Kompyuter apparatlıq támiynatı]]&lt;br&gt;[[Jasalma intellekt]]&lt;br&gt;Elektronika ónimleri&lt;br&gt;[[Sociallıq tarmaq|Sociallıq tarmaq xızmetleri]]&lt;br&gt;Bultlı esaplaw&lt;br&gt;Kompyuter oyınları&lt;br&gt;Korporativ venchurlıq investiciyalar
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Brendleri
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Microsoft Windows|Windows]]&lt;br&gt;Microsoft 365&lt;br&gt;Teams&lt;br&gt;Visual Studio&lt;br&gt;Azure&lt;br&gt;Xbox&lt;br&gt;Dynamics&lt;br&gt;Surface
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Xızmetleri
| class=&quot;infobox-data&quot; |Edge&lt;br&gt;Azure&lt;br&gt;Bing&lt;br&gt;LinkedIn&lt;br&gt;Viva Engage&lt;br&gt;Microsoft 365&lt;br&gt;OneDrive&lt;br&gt;Dynamics 365&lt;br&gt;Outlook&lt;br&gt;[[GitHub]]&lt;br&gt;Microsoft Store&lt;br&gt;Windows Update&lt;br&gt;Game Pass&lt;br&gt;Xbox tarmaǵı
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:#F2F2F2;&quot; |Finanslıq kórsetkishleri
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Kirisi
| class=&quot;infobox-data&quot; |{{profit}}331,8 mlrd AQSH dolları (2026)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Operaciyalıq paydası
| class=&quot;infobox-data&quot; |{{profit}}155,2 mlrd AQSH dolları (2026)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Taza paydası
| class=&quot;infobox-data&quot; |{{profit}}133,7 mlrd AQSH dolları (2026)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Ulıwma aktivleri
| class=&quot;infobox-data&quot; |{{profit}}758,4 mlrd AQSH dolları (2026)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Ulıwma kapitalı
| class=&quot;infobox-data&quot; |{{profit}}442,4 mlrd AQSH dolları (2026)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Xızmetkerler sanı
| class=&quot;infobox-data&quot; |223 000 (2026)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Bólimleri
| class=&quot;infobox-data&quot; |Xbox&lt;br&gt;Microsoft 365&lt;br&gt;Microsoft Research&lt;br&gt;Microsoft AI&lt;br&gt;Windows and Devices Group&lt;br&gt;Microsoft Cloud&lt;br&gt;Microsoft Security&lt;br&gt;Microsoft Industry&lt;br&gt;Microsoft Business Applications&lt;br&gt;Microsoft Developer
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |[[Sıńar kompaniya|Sıńar kompaniyalar]]
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[GitHub]]&lt;br&gt;LinkedIn
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ASN
| class=&quot;infobox-data&quot; |8075
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |[[Veb-sayt|Veb-saytı]]
| class=&quot;infobox-data&quot; |[https://www.microsoft.com microsoft.com]
|}
'''Microsoft Corporation''' — bas keńsesi Vashington shtatınıń Redmond qalasında jaylasqan AQSH kóp milletli texnologiyalıq kompaniya. Kompaniya [[Microsoft Windows|Windows]] sıyaqlı programmalıq támiynatlar arqalı [[Jeke kompyuter|jeke kompyuterlerdiń]] rawajlanıwında úlken áhmiyetke iye boldı hám keyin [[Internet]] xızmetleri, bultlı esaplaw, [[jasalma intellekt]], video oyınlar hám basqa tarawlarǵa keńeydi. Big Tech kompaniyası retinde Microsoft kiris kólemi boyınsha dúnyadaǵı eń iri programmalıq támiynat kompaniyası, bazarda ashıq túrde satılatuǵın eń qımbat kompaniyalardıń biri hám dúnyadaǵı eń qımbat brendlerdiń biri bolıp tabıladı.

1975-jılı [[Bill Gates|Bill Geyts]] hám Pol Allen tárepinen Altair 8800 ushın BASIC interpretatorların satıw maqsetinde tiykar salınǵan Microsoft 1980-jıllardıń ortalarında [[MS-DOS]], al keyin Windows arqalı jeke kompyuterlerdiń operaciyalıq sistemaları bazarında ústemlikke eristi. Kompaniyanıń 1986-jılǵı birinshi ashıq akciyalar usınısı (IPO) hám keyin kompaniya akciyaları bahasınıń ósiwi Microsoft xızmetkerleri arasında úsh milliarderdi hám shama menen 12 000 millionerdi payda etti. 1990-jıllardan baslap kompaniya óz biznesin barǵan sayın túrli tarawlarǵa keńeytti. Stiv Ballmer 2000-jılı Geyts ornına bas direktor boldı. Ol basqarǵan dáwirde Microsoft 2011-jılı Skype Technologies kompaniyasın satıp alıp, sol waqıtqa shekemgi eń iri korporativ satıp alıwın ámelge asırdı, 2012-jılı kompaniyanıń birinshi óz ishinde islep shıǵarılǵan kompyuterler liniyası — Surface — penen apparatlıq ónimlerge kóbirek itibar qaratıldı hám [[Nokia]] arqalı Microsoft Mobile dúzildi. Satya Nadella 2014-jılı bas direktor bolǵannan berli kompaniya óz itibarın bultlı esaplawǵa burdı hám 2016-jılı LinkedIn-di satıp aldı. Onıń basqarıwı astında kompaniya Xbox brendin qollaw ushın video oyınlar biznesin keńeytti, 2022-jılı Microsoft Gaming bólimin dúzdi hám 2023-jılı Activision Blizzard kompaniyasın satıp aldı.

Microsoft 1990-jıllardan berli IBM PC-ge sáykes [[Operaciyalıq sistema|operaciyalıq sistemalar]] hám ofis programmalıq támiynat paketleri bazarlarında ústemlik etip kelmekte. Onıń eń belgili programmalıq ónimleri — [[Microsoft Windows|Windows]] operaciyalıq sistemaları liniyası hám [[Microsoft Office]] hám Microsoft 365 ónimlilik qosımshaları jıynaǵı. Olardıń eń ataqlılarınıń quramına [[Microsoft Word|Word]] tekst processorı, [[Microsoft Excel|Excel]] elektron kesteler redaktorı hám [[Microsoft PowerPoint|PowerPoint]] prezentaciya programması kiredi. Kompaniyanıń tiykarǵı apparatlıq ónimleri — Surface kompyuterleri tarmaǵı hám Xbox video oyın konsolları brendi bolıp, sońǵısı Xbox tarmaǵın da óz ishine aladı. Kompaniya sonday-aq Bing veb-izlew xızmeti, MSN veb-portal, Outlook.com (Hotmail) elektron pochta xızmeti hám Microsoft Store sıyaqlı onlayn xızmetlerdi usınadı. Korporativ hám islep shıǵıw tarawlarında Microsoft, ásirese, Azure bultlı esaplaw platformasın, Microsoft SQL Server [[maǵlıwmatlar bazası]] programmalıq támiynatın hám Visual Studio-nı usınadı.

Microsoft 2019-jıldıń aprelinde bazardaǵı bahalanıwı 1 trillion AQSH dollarınan asqan úshinshi ashıq akciyalı AQSH kompaniyası boldı. Kompaniya monopoliyalıq ámeliyatları ushın sınǵa alındı, al onıń programmalıq támiynatı paydalanıw qolaylıǵı, isenimliligi hám qáwipsizligi menen baylanıslı máseleler ushın sınǵa alındı. 

== Tariyxı ==

=== 1972–1985: Tiykar salınıwı ===
[[File:Altair 8800 and Model 33 ASR Teletype.jpg|left|thumb|256x256px|Terminal retinde keń tarqalǵan Model 33 ASR Teletype, qaǵaz lenta oqıw qurılması hám qaǵaz lenta tesiw qurılması menen birge Altair 8800 kompyuteri (shep jaqta)]]
[[File:1981BillPaul.jpg|thumb|left|1981-jıl 19-oktyabrde áhmiyetli shártnamaǵa [[IBM]] menen qol qoyǵannan keyingi Pol Allen hám [[Bill Gates|Bill Geyts]]&lt;ref name=&quot;Allan 2001&quot;&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/A_History_of_the_Personal_Computer |title=A History of the Personal Computer |last=Allan |first=Roy A. |publisher=Allan Publishing |isbn=978-0-9689108-0-1 |year=2001 |access-date=July 17, 2010}}&lt;/ref&gt;{{Rp|228|date=November 2012}}]]
[[File:Bill_Gates_and_Paul_Allen_Business_Cards.jpg|thumb|Microsoft Visitor Center-de jaylasqan Bill Geyts hám Pol Allenniń birinshi biznes kartochkaları]]

Balalıq dáwirden doslar [[Bill Gates|Bill Geyts]] hám Pol Allen kompyuter [[Programmalastırıw|programmalastırıwındaǵı]] bilimlerin qollanıp, biznes jaratıwǵa umtıldı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://www.biography.com/people/bill-gates-9307520#early-life | bet =Bill Gates | baspaxana =Biography.com | qaralǵan sáne = 2016-jıl 8-noyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20161106203412/http://www.biography.com/people/bill-gates-9307520#early-life | arxivsáne = 2016-jıl 6-noyabr |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 1972-jılı olar avtomobil qatnawı haqqındaǵı maǵlıwmatlardı baqlaw hám analizlew ushın ápiwayı kompyuter satqan Traf-O-Data kompaniyasına tiykar saldı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Microsoft Company History | url =http://www.fundinguniverse.com/company-histories/microsoft-corporation-history/ | qaralǵan sáne = 2013-jıl 20-mart | arxivurl =https://web.archive.org/web/20130806021000/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/microsoft-corporation-history/ | arxivsáne = 2013-jıl 6-avgust |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

1975-jıl yanvar ayındaǵı Popular Electronics jurnalında Micro Instrumentation and Telemetry Systems (MITS) kompaniyasınıń Altair 8800 mikrokompyuteri haqqında maǵlıwmat járiyalandı,&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.boston.com/news/local/breaking_news/2008/12/by_martin_finuc_2.html | arxivurl =https://web.archive.org/web/20090101055041/http://www.boston.com/news/local/breaking_news/2008/12/by_martin_finuc_2.html | arxivsáne = 2009-jıl 1-yanvar | bet =Harvard Square newsstand sold the magazine that started a revolution |work=Boston.com | baspaxana =The New York Times Company | sáne = 2008-jıl 30-dekabr | familiya =Finucane | at =Martin}}&lt;/ref&gt; bul Allenge qurılma ushın [[BASIC]] [[Interpretator|interpretatorın]] programmalastırıwǵa bolatuǵının usınıwǵa sebep boldı. Geyts MITS-ke qońıraw etip, onda isleytuǵın interpretator bar ekenin ayttı, al MITS demonstraciyanı talap etti. Allen Altair ushın simulyator ústinde isleydi, Geyts bolsa interpretatordı islep shıqtı hám olar 1975-jıldıń mart ayında Albuquerque, Nyu Mexiko-da MITS-ke kórsetkende programma kemshiliksiz isledi. MITS onı tarqatıwǵa kelisti hám Altair BASIC atı menen bazarǵa shıǵardı&lt;ref name=&quot;Allan 2001&quot; /&gt;{{Rp|108, 112–114|date=November 2012}}. Geyts hám Allen 1975-jıl 4-aprelde Microsoft kompaniyasın dúzdi, Geyts bas direktor boldı,&lt;ref name=&quot;BBCTL&quot;&gt;{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5085630.stm |title=Bill Gates: A Timeline |work=BBC News Online |publisher=BBC |date=July 15, 2006 |access-date=July 17, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060622201711/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5085630.stm |archive-date=June 22, 2006 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; al Allen «Micro-Soft» atın, yaǵnıy micro-computer software sózleriniń qısqartpasın usındı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/1995/10/02/206528/index.htm | sáne = 1995-jıl 2-oktyabr | bet =Bill Gates &amp; Paul Allen Talk Check Out The Ultimate Buddy Act in Business History |work=Fortune | baspaxana =Time Inc. | familiya =Schlender | at =Brent | qaralǵan sáne = 2011-jıl 25-aprel | arxivurl =https://web.archive.org/web/20110503155554/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/1995/10/02/206528/index.htm | arxivsáne = 2011-jıl 3-may |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Allen |first=Paul |date=2011 |title=Paul Allen: Idea Man |publisher=Penguin Group |page=91 |url=https://books.google.com/books?isbn=0141969385 |isbn=978-0-14-196938-1}}&lt;/ref&gt;. 1977-jıldıń avgustında kompaniya Yaponiyadaǵı ASCII Magazine menen kelisim dúzdi, nátiyjede onıń ASCII Microsoft dep atalǵan birinshi xalıqaralıq keńsesi ashıldı&lt;ref&gt;{{Cite journal |url=http://www.atarimagazines.com/creative/v10n8/192_Kay_Nishi_bridges_the_cul.php |title=Kay Nishi bridges the cultural gap |last=Staples |first=Betsy |journal=Creative Computing |volume=10 |issue=8 |page=192 |date=August 1984 |access-date=July 15, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511110050/http://www.atarimagazines.com/creative/v10n8/192_Kay_Nishi_bridges_the_cul.php |archive-date=May 11, 2011 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Microsoft 1979-jıldıń yanvarında bas keńsesin Bellevue, Vashingtonǵa kóshirdi&lt;ref name=&quot;BBCTL&quot; /&gt;.

Microsoft 1980-jılı [[Operaciyalıq sistema|operaciyalıq sistemalar]] (OS) biznesine kirdi. Bir jıl aldın AT&amp;T Corporation-nan licenziya arqalı alınǵan [[Unix]]-tiń Xenix dep atalǵan óz versiyasın islep shıqtı,&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://www.computersourcemag.com/articles/viewer.asp?a=695 | bet =Under The Hood: Part 8 | arxivurl =https://web.archive.org/web/20060901182630/http://www.computersourcemag.com/articles/viewer.asp?a=695 | arxivsáne = 2006-jıl 1-sentyabr |work=Computer Source | familiya =Dyar | at =Dafydd Neal | sáne = 2002-jıl 4-noyabr | qaralǵan sáne = 2010-jıl 14-iyul }}&lt;/ref&gt; biraq kompaniyanıń ústemligin bekkemlegen sistema [[MS-DOS]] boldı. [[IBM]] 1980-jıl noyabr ayında Microsoftqa IBM Personal Computer (IBM PC) ushın qollanılatuǵın CP/M OS versiyasın jetkerip beriw boyınsha shártnama berdi&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Engines That Move Markets: Technology Investing from Railroads to the Internet and Beyond |url=https://books.google.com/books?id=k9xS6t4ibxoC |year=2002 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-0-471-20595-1 |access-date=February 8, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323120013/https://books.google.com/books?id=k9xS6t4ibxoC |archive-date=March 23, 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Bul kelisim ushın Microsoft Seattle Computer Products kompaniyasınan 86-DOS dep atalǵan CP/M klonın satıp alıp, onı MS-DOS dep brendledi, al IBM onı IBM PC DOS dep qayta atadı. Microsoft 1981-jıldıń avgustında IBM PC shıǵarılǵannan keyin de MS-DOSqa iyelik etiwdi saqlap qaldı. IBM IBM PC BIOSına avtorlıq huqıq alǵan edi, sonlıqtan basqa kompaniyalar IBMge tiyisli bolmaǵan apparatlarda IBM PC-ge sáykes sistemalardı qollanıw ushın onı qayta injeneriyalawı kerek boldı, biraq bunday sheklew operaciyalıq sistemalarǵa qollanılmadı. Kompaniya 1983-jılı Microsoft Mouse tı shıǵarıw menen, sonday-aq Microsoft Press dep atalǵan baspa bólimin dúziw arqalı jańa bazarlarǵa kirdi&lt;ref name=&quot;Allan 2001&quot; /&gt;{{Rp|232|date=November 2012}}.
Pol Allen Hodgkin limfoması menen awırǵannan keyin 1983-jılı Microsofttan ketti&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://old.seattletimes.com/html/businesstechnology/2014643290_paulallen31.html |title=Paul Allen goes public with hard feelings toward Gates |work=The Seattle Times |access-date=January 4, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104003653/http://old.seattletimes.com/html/businesstechnology/2014643290_paulallen31.html |archive-date=November 4, 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

=== 1985–1994: Windows hám Office ===
[[File:Microsoft Windows 1.0 pages2 3.jpg|thumb|Windows 1.0 — Windows liniyasınıń birinshi versiyası, 1985-jıl 20-noyabrde shıǵarılǵan.]]

Microsoft Windows 1.0-di 1985-jıl 20-noyabrde MS-DOS ushın grafikalıq keńeytpe retinde shıǵardı,&lt;ref name=&quot;Allan 2001&quot; /&gt;{{Rp|242–243, 246|date=November 2012}} al sol jıldıń avgust ayında IBM menen birgelikte OS/2-ni islep shıǵıwdı baslaǵan edi&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://pages.prodigy.net/michaln/history/pr/87apr_m3592.html | arxivurl =https://web.archive.org/web/20100410013835/http://pages.prodigy.net/michaln/history/pr/87apr_m3592.html |url-status=dead | arxivsáne = 2010-jıl 10-aprel | bet =Microsoft OS/2 Announcement | sáne = 2010-jıl 10-aprel | qaralǵan sáne = 2017-jıl 9-avgust }}&lt;/ref&gt;. Microsoft 1986-jıl 26-fevralda bas keńsesin Bellevue-den Vashington shtatınıń Redmond qalasına kóshirdi hám 13-martta NASDAQ birjasında akciyaların birinshi ret ashıq satıwın (IPO) ótkerdi&lt;ref name=&quot;CBSCHRON&quot;&gt;{{web deregi | url =https://www.cbsnews.com/elements/2006/06/16/in_depth_business/timeline1720211.shtml | bet =Microsoft Chronology |work=CBS News | baspaxana =CBS Interactive | qaralǵan sáne = 2010-jıl 5-avgust |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20081105185844/http://www.cbsnews.com/elements/2006/06/16/in_depth_business/timeline1720211.shtml | arxivsáne = 2008-jıl 5-noyabr }}&lt;/ref&gt;. Nátiyjede kompaniya akciyalarınıń bahası ósiwi Microsoft xızmetkerleri arasında shama menen tórt milliarderdi hám 12 000 millionerdi payda etti&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.nytimes.com/2005/05/29/business/yourmoney/29millionaire.html?ex=1275019200&amp;en=de3d71cbbb7e06f8&amp;ei=5090&amp;partner=rssuserland&amp;emc=rss | bet =The Microsoft Millionaires Come of Age | familiya =Bick | at =Julie | sáne = 2005-jıl 29-may |work=The New York Times | qaralǵan sáne = 2006-jıl 3-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20060412145540/http://www.nytimes.com/2005/05/29/business/yourmoney/29millionaire.html?ex=1275019200&amp;en=de3d71cbbb7e06f8&amp;ei=5090&amp;partner=rssuserland&amp;emc=rss | arxivsáne = 2006-jıl 12-aprel |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Microsoft 1987-jıl 2-aprelde OS/2-niń óz versiyasın original apparat ónimlerin islep shıǵarıwshılarǵa (OEM) usındı&lt;ref name=&quot;Allan 2001&quot; /&gt;. 1990-jılı Federal Sawda Komissiyası IBM menen sheriklik sebepli Microsofttı múmkin bolǵan kelisimge keliw fakti boyınsha tekserdi. Bul kompaniyanıń mámleket penen on jıldan artıq dawam etken huqıqıy tartıslarınıń baslanıwın bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite magazine |url=https://www.wired.com/2002/11/u-s-v-microsoft-timeline/ |title=U.S. v. Microsoft: Timeline |date=November 4, 2002 |magazine=Wired  |archive-url=https://web.archive.org/web/20100419063415/http://www.wired.com/techbiz/it/news/2002/11/35212 |archive-date=April 19, 2010 |url-status=live |access-date=July 17, 2010}}&lt;/ref&gt; {{Rp|243–244|date=November 2012}}. Sol waqıtta kompaniya OS/2 kodınıń ózgerislerine kóp súyengen Microsoft Windows NT ústinde isledi. Ol 1993-jıl 21-iyulde jańa modulli yadrosı hám 32-bitli Win32 qosımsha programmalastırıw interfeysi (API) menen shıǵarıldı. Bul 16-bitli (MS-DOS negizindegi) Windows programmaların jańa platformaǵa kóshiriwdi ańsatlastırdı. Microsoft Windows NT haqqında IBM-ge maǵlıwmat berdi hám OS/2 boyınsha sheriklik nátiyjede buzıldı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://www.winsupersite.com/reviews/winserver2k3_gold1.asp | bet =Windows Server 2003: The Road To Gold | familiya =Thurrott | at =Paul |work=winsupersite.com | baspaxana =Penton Media | sáne = 2003-jıl 24-yanvar | qaralǵan sáne = 2010-jıl 15-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20100604082534/http://www.winsupersite.com/reviews/winserver2k3_gold1.asp | arxivsáne = 2010-jıl 4-iyun |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

1990-jılı Microsoft [[Microsoft Office]] programmalıq támiynat paketin usındı. Oǵan [[Microsoft Word]] hám [[Microsoft Excel]] sıyaqlı bólek qosımshalar biriktirilgen edi&lt;ref name=&quot;Allan 2001&quot; /&gt;{{Rp|301|date=November 2012}}. 22-mayda Microsoft Windows 3.0-di iske qostı. Onda [[Paydalanıwshı interfeysi|paydalanıwshı interfeysiniń]] grafikalıq kórinisi jetilistirilgen hám Intel 386 processorı ushın qorǵalǵan rejim múmkinshiligi jaqsılatılǵan edi&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://www.itproportal.com/2010/05/22/microsoft-windows-30-20-years-today/ | bet =Microsoft Windows 3.0 Is 20 Years Old Today!!! |work=ITProPortal | familiya =Athow | at =Desire | sáne = 2010-jıl 22-may | qaralǵan sáne = 2012-jıl 4-aprel | arxivurl =https://web.archive.org/web/20120325093045/http://www.itproportal.com/2010/05/22/microsoft-windows-30-20-years-today/ | arxivsáne = 2012-jıl 25-mart |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Office hám Windows ózleriniń tiyisli tarawlarında ústemlikke iye boldı&lt;ref&gt;{{Cite magazine |url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,1159610,00.asp |title=OS Market Share 1993–2001 – Windows 98 Put to the Test |magazine=[[PC Magazine]] |publisher=Ziff Davis |date=August 1, 1998 |access-date=July 3, 2010 |first=Michael |last=Miller |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511141923/http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1159610,00.asp |archive-date=May 11, 2011 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine |url=http://www.pcworld.com/article/18462/a_peek_at_office_upgrade.html |title=A Peek at Office Upgrade |magazine=[[PC World]] |publisher=[[IDG]] |date=September 13, 2000 |last=McCracken |first=Harry |access-date=July 4, 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090506065942/http://www.pcworld.com/article/18462/a_peek_at_office_upgrade.html |archive-date=May 6, 2009 }}&lt;/ref&gt;.

1994-jıl 27-iyulde AQSH Ádillik departamentiniń Antimonopoliyalıq bólimi básekileslikke tásir haqqındaǵı protokolın berdi. Onda 1988-jıldan berli Microsoft OEM islep shıǵarıwshıların kompyuterlerinde Microsoft ónimi qollanılǵan yamasa qollanılmaǵanına qaramastan, processorǵa baylanıslı licenziya boyınsha royalti tólewge barǵan sayın kóbirek májbúrlegeni aytıldı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.justice.gov/atr/cases/f0000/0045.htm | bet =Competitive Impact Statement : U.S. v. Microsoft Corporation | baspaxana =Justice.gov | qaralǵan sáne = 2011-jıl 11-may | arxivurl =https://web.archive.org/web/20110510012902/http://www.justice.gov/atr/cases/f0000/0045.htm | arxivsáne = 2011-jıl 10-may |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== 1995–2007: Vebke kiriw, Windows 95, Windows XP hám Xbox ===
[[File:300lx.jpg|thumb|left|1996-jılı shıǵarılǵan Windows CE — HP 300LX-da kórsetilgen jeke cifrlı járdemshiler hám basqa kishi kompyuterler ushın arnalǵan operaciyalıq sistema versiyası.]]

1995-jıl 26-mayda Bill Geyts ishki kompaniyalıq «Internet Tidal Wave memo»sın jibergennen keyin, Microsoft óz usınısların qayta belgilewge hám ónim liniyasın kompyuter tarmaqları hám World Wide Web tarawlarına keńeytiwge kiristi&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://news.cnet.com/2009-1032-995681.html | bet =Victor: Software empire pays high price | familiya =Borland | at =John | sáne = 2003-jıl 15-aprel |work=[[CNET]] | baspaxana =[[CBS Interactive]] | arxivurl =https://web.archive.org/web/20111116150815/http://news.cnet.com/2009-1032-995681.html | arxivsáne = 2011-jıl 16-noyabr | qaralǵan sáne = 2010-jıl 16-iyul }}&lt;/ref&gt;. Netscape sıyaqlı jańa kompaniyalardan tısqarı, Microsoft World Wide Webke derlik baslanǵan máwritten-aq qatnasıw ushın jetkilikli tez háreket etken jalǵız iri hám jetilisken kompaniya boldı. Borland, WordPerfect, Novell, IBM hám Lotus sıyaqlı basqa kompaniyalar jańa jaǵdayǵa beyimlesiwde ádewir áste háreket etti, bul Microsoftqa bazarda ústemlik etiwge múmkinshilik berdi&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=qiDsEgYKXRAC&amp;q=Bill+Gates+1994+Internet+blow+over+Netscape+Borland+WordPerfect+Novell+IBM+Lotus&amp;pg=PA11 |title=Network Security Foundations: Technology Fundamentals for IT Success |access-date=March 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323120021/https://books.google.no/books?id=qiDsEgYKXRAC&amp;pg=PA11&amp;dq=Bill+Gates+1994+Internet+blow+over+Netscape+Borland+WordPerfect+Novell+IBM+Lotus&amp;hl=no&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjliaaH-IbhAhVHw4sKHRIlCnkQ6AEIKTAA#v=onepage&amp;q=Bill%20Gates%201994%20Internet%20blow%20over%20Netscape%20Borland%20WordPerfect%20Novell%20IBM%20Lotus&amp;f=false |archive-date=March 23, 2019 |url-status=live |isbn=9780782151367 |last1=Strebe |first1=Matthew |date=February 20, 2006|publisher=John Wiley &amp; Sons }}&lt;/ref&gt;.

Kompaniya 1995-jıl 24-avgustta Windows 95-ti shıǵardı. Onda aldınnan basqarılatuǵın kóp tapsırmalı rejim, jańa Start túymesine iye pútkilley jańa paydalanıwshı interfeysi hám 32-bitli sáykeslik bar edi; NT sıyaqlı ol da Win32 API-di usındı&lt;ref&gt;{{Cite journal |journal=Smart Computing |publisher=Sandhills Publishing Company |volume=4 |issue=3 |url=http://www.smartcomputing.com/editorial/article.asp?article=articles/archive/95win/95win02/95win02.asp&amp;guid= |archive-url=https://web.archive.org/web/20040706233547/http://www.smartcomputing.com/editorial/article.asp?article=articles%2Farchive%2F95win%2F95win02%2F95win02.asp&amp;guid= |url-status=dead |archive-date=July 6, 2004 |title=New And Improved |last=Cope |first=Jim |date=March 1996 |access-date=July 16, 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/windows95systemp00matt |title=Windows 95 Programming Secrets |last=Pietrek |first=Matt |author-link=Matt Pietrek |publisher=IDG |isbn=978-1-56884-318-6 |date=March 1996 |access-date=July 17, 2010 |url-access=registration}}&lt;/ref&gt;{{Rp|20|date=November 2012}}. Windows 95 MSN onlayn xızmeti menen bir paketke biriktirildi. MSN CompuServe hám AOL sıyaqlı xızmetlerge básekiles bolıwı kózde tutılǵan edi. Internet Explorer veb-brauzeri Windows 95-tiń dúkanlardaǵı birinshi versiyasına kirgizilmedi, al keyinirek Microsoft Plus! paketine hám Windows 95-tiń OEM versiyalarına qosıldı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://winsupersite.com/windows-live/msn-inside-story | bet =MSN: The Inside Story |work=Supersite for Windows | familiya =Thurrott | at =Paul | baspaxana =[[Penton (company)|Penton Media]] | sáne = 2005-jıl 19-may | qaralǵan sáne = 2010-jıl 17-iyul |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20100523202530/http://www.winsupersite.com/showcase/msn_inside_01.asp | arxivsáne = 2010-jıl 23-may }}&lt;/ref&gt;. 

Joqarı dárejeli marketing kampaniyası&lt;ref&gt;Edwards, Benj (August 24, 2020).[https://www.howtogeek.com/685668/windows-95-turns-25-heres-how-it-transformed-pcs/ &quot;Windows 95 Turns 25: When Windows Went Mainstream.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210105020917/https://www.howtogeek.com/685668/windows-95-turns-25-heres-how-it-transformed-pcs/|date=January 5, 2021}} ''How To Geek''. Retrieved November 29, 2020.&lt;/ref&gt; hám The New York Times baspasınıń «bul taraw tariyxındaǵı kompyuter óniminiń eń dawlı, eń tartıslı hám eń qımbat tanıstırılıwı» dep ataǵan prezentaciyası&lt;ref&gt;Chew, Jonathan (August 24, 2015). [https://fortune.com/2015/08/24/20-years-microsoft-windows-95/ &quot;Microsoft Launched This Product 20 Years Ago and Changed the World&quot;]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021131927/https://fortune.com/2015/08/24/20-years-microsoft-windows-95/ |date=October 21, 2020 }} ''[[Fortune (magazine)|Fortune]]''. Retrieved November 29, 2020.&lt;/ref&gt; járdeminde Windows 95 tez arada tabıslı ónimge aylandı&lt;ref&gt;Wild, Chris (August 24, 2015).[https://mashable.com/2015/08/24/windows-95-launch/?europe=true &quot;Aug. 24, 1995: Launching Windows 95.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127173449/https://mashable.com/2015/08/24/windows-95-launch/?europe=true |date=November 27, 2020 }} ''[[Mashable]]''. Retrieved November 29, 2020.&lt;/ref&gt;. 1996-jılı jańa bazarlarǵa kirip, Microsoft hám [[General Electric]] kompaniyasınıń NBC bólimi jańa 24/7 kabel jańalıqlar kanalın — MSNBC-di — dúzdi&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://marketplace.publicradio.org/shows/1996/07/15_mpp.html | bet =Marketplace: News Archives |work=Marketplace | baspaxana =American Public Media | sáne = 1996-jıl 15-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20040823174040/http://marketplace.publicradio.org/shows/1996/07/15_mpp.html | arxivsáne = 2004-jıl 23-avgust }}&lt;/ref&gt;. Microsoft jeke cifrlı járdemshiler sıyaqlı yad kólemi az hám basqa sheklewleri bar qurılmalar ushın arnalǵan jańa operaciyalıq sistema — Windows CE 1.0-di jarattı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://www.hpcfactor.com/support/windowsce/ | familiya =Tilly | at =Chris | bet =The History of Microsoft Windows CE |work=HPC:Factor | qaralǵan sáne = 2008-jıl 18-avgust | arxivurl =https://web.archive.org/web/20080921144050/http://www.hpcfactor.com/support/windowsce/ | arxivsáne = 2008-jıl 21-sentyabr |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 1997-jıldıń oktyabr ayında Ádillik departamenti Federal District Courtqa Microsoft 1994-jılı qol qoyılǵan kelisimdi buzǵanı haqqında arız berip, sudtan Internet Explorerdi Windows penen bir paketke biriktiriwdi toqtatıwdı soradı&lt;ref name=&quot;Allan 2001&quot; /&gt;{{Rp|323–324|date=November 2012}}.

[[File:Microsoft IntelliMouse 2001.jpg|thumb|200x200px|Microsoft tiykarınan programmalıq támiynatqa itibar bergenine qaramastan, bul jerde kórsetilgen IntelliMouse kompyuter tıshqanshaları sıyaqlı birneshe tabıslı JK aksessuarların da islep shıǵardı.]]
[[File:Xbox-console.jpg|thumb|Microsoft 2001-jılı Xbox konsolları seriyasınıń birinshi ónimin shıǵardı. Básekilesleri menen salıstırǵanda grafikalıq jaqtan kúshli bolǵan Xbox ádettegi PC-degi 733 MHz Intel Pentium III processorın qollanǵan.]]

2000-jıl 13-yanvarda Bill Geyts bas direktor lawazımın 1980-jıldan berli kompaniyada islewshi hám onıń universitetten beri dostı Stiv Ballmerge tapsırdı. Sol waqıtta Geyts ózi ushın Chief Software Architect lawazımın dúzdi&lt;ref name=&quot;Allan 2001&quot; /&gt;{{Rp|111, 228|date=November 2012}}&lt;ref name=&quot;BBCTL&quot; /&gt;. Ballmerdiń basqarıwı astında kompaniya apparatlıq ónimlerge kóbirek itibar beriwdi basladı&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2016-jıl 21-oktyabr | bet =Microsoft sees shares hit record high | url =https://www.bbc.co.uk/news/business-37724557 |url-status=live | arxivurl =https://web.archive.org/web/20171016012110/http://www.bbc.co.uk/news/business-37724557 | arxivsáne = 2017-jıl 16-oktyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 7-oktyabr |website=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2010-jıl 30-iyun | bet =Notify The Next Of Kin | url =http://www.informationweek.com/applications/notify-the-next-of-kin/d/d-id/1090416 |url-status=live | arxivurl =https://web.archive.org/web/20140424124515/http://www.informationweek.com/applications/notify-the-next-of-kin/d/d-id/1090416 | arxivsáne = 2014-jıl 24-aprel | qaralǵan sáne = 2014-jıl 24-aprel |work=[[InformationWeek]]}}&lt;/ref&gt;.

2001-jıl 25-oktyabrde Microsoft Windows XP-di shıǵardı. Ol NT kod bazası tiykarında Windows OS-tiń tiykarǵı hám NT liniyaların biriktirdi. Kompaniya sol jılı keyinirek Xbox-ti shıǵarıp, [[Sony]] hám Nintendo ústemlik etken video oyın konsolları bazarına kirdi. 2004-jıldıń martında Evropa Awqamı Microsoftqa qarsı antimonopoliyalıq huqıqıy is basladı. Onda kompaniyanıń Windows OS-tegi ústemlik jaǵdayınan unamsız paydalanǵanı aytıldı. Nátiyjede €497 million ($613 million) kóleminde shtraf salındı hám Microsoft Windows Media Player-siz Windows XP-diń jańa versiyaların — Windows XP Home Edition N hám Windows XP Professional N — shıǵarıwǵa májbúr boldı. 2005-jıldıń noyabr ayında kompaniyanıń ekinshi hám eń tabıslı video oyın konsolı [[Xbox 360]] shıǵarıldı.

Xbox shıǵarılǵannan keyin apparatlıq ónimler biznesinde kompaniyanıń qatnasıwı barǵan sayın arttı. 2006-jılı Microsoft burınǵı Portable Media Center programmalıq platformasınıń dawamı bolǵan Zune cifrlı media-pleerleri seriyasın shıǵardı.

=== 2007–2011: Microsoft Azure, Windows Vista, Windows 7 hám Microsoft Store-lar ===
[[File:Steve Ballmer - MIX 2008.jpg|thumb|left|2008-jılı MIX is-ilajındaǵı bas direktor Stiv Ballmer. 2005-jılı onıń basqarıw usılı haqqındaǵı intervyuında, delegaciya etilgen xızmetkerlerdi durıs baǵdarlaw birinshi náwbettegi wazıypası ekenin ayttı. Ballmer sonday-aq birinshi háreketler sátsiz bolǵan jaǵdayda da jańa texnologiyalardı izlewdi dawam ettiriw kerek ekenin ayttı hám bunı Windows-tıń dáslepki háreketleri menen mısal etti&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Steve Ballmer on management style |url=http://www.itworld.com/051109ballmerinterview |work=ITWorld |agency=CIO Asia |publisher=[[International Data Group|IDG]] |date=November 10, 2005 |first=Gerald |last=Wee |access-date=January 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514145636/http://www.itworld.com/051109ballmerinterview |archive-date=May 14, 2011 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.]]
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Microsoftqa birneshe ayıppul salǵan Evropa Komissiyasınıń bas keńsesi]]
2007-jıldıń yanvar ayında shıǵarılǵan Windows-tiń keyingi versiyası — Vista — múmkinshiliklerge, qáwipsizlikke hám Aero dep atalǵan qayta dizaynlanǵan paydalanıwshı interfeysine itibar beriw menen shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://reviews.cnet.com/windows/windows-vista-ultimate/4505-3672_7-32013603.html | bet =Windows Vista Ultimate review | sáne = 2007-jıl 23-yanvar | qaralǵan sáne = 2012-jıl 4-aprel | familiya =Vamosi | at =Robert |work=[[CNET]] | baspaxana =[[CBS Interactive]] | arxivurl =https://web.archive.org/web/20120406015257/http://reviews.cnet.com/windows/windows-vista-ultimate/4505-3672_7-32013603.html | arxivsáne = 2012-jıl 6-aprel |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://www.informationweek.com/gates-says-security-is-job-one-for-vista-/d/d-id/1040561 | bet =Gates Says Security Is Job One For Vista | sáne = 2006-jıl 14-fevral | qaralǵan sáne = 2012-jıl 4-aprel | familiya =Ricadela | at =Aaron |work=[[InformationWeek]] | baspaxana =UBM TechWeb |url-status=live | arxivurl =https://web.archive.org/web/20120318064254/http://informationweek.com/news/180201580 | arxivsáne = 2012-jıl 18-mart }}&lt;/ref&gt;. Sol waqıtta shıǵarılǵan Microsoft Office 2007 «Ribbon» paydalanıwshı interfeysin engizdi, bul aldınǵı versiyalardan ádewir ózgeshe edi. Eki ónimniń de salıstırmalı túrde kúshli satılıwı 2007-jılı rekord payda alıwǵa járdem berdi&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://www.scotsman.com/news/vista-gives-microsoft-view-of-record-profit-1-1316524 | bet =Vista gives Microsoft view of record profit |work=Edinburgh Evening News | sáne = 2007-jıl 27-aprel | baspaxana =[[Johnston Press]] | qaralǵan sáne = 2009-jıl 1-fevral | arxivsáne = 2020-jıl 4-avgust | arxivurl =https://web.archive.org/web/20200804053508/https://www.scotsman.com/business/vista-gives-microsoft-view-record-profit-2512476 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 2008-jıl 27-fevralda Evropa Awqamı Microsofttıń 2004-jıldıń martındaǵı sud qararına boysınbaǵanı ushın jáne bir €899 million ($1,4 milliard) shtraf saldı. Onda kompaniya básekileslerine óziniń jumıs toparı hám backoffice serverleri haqqındaǵı tiykarǵı maǵlıwmatlar ushın aqılǵa sıymas bahalardı belgilegen dep kórsetildi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=McCormick |first=John |title=European Union Politics |publisher=Palgrave Macmillan |year=2011 |isbn=978-0-230-57707-7 |location=New York |pages=340 |language=en}}&lt;/ref&gt;. Microsoft óziniń qararǵa ámel etkenin aytıp, «bul ayıppullardıń sebebi burınǵı máseleler bolıp, olar sheshilgen» dep málimledi&lt;ref&gt;{{Cite news |title=AFP:EU hits Microsoft with record 899&amp;nbsp;million euro antitrust fine |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5iozBXlp2nzuVxnMx_SwmtKvi7C-w |agency=[[Agence France-Presse]] |work=[[Google News]] |date=February 27, 2008 |access-date=June 1, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080430164250/http://afp.google.com/article/ALeqM5iozBXlp2nzuVxnMx_SwmtKvi7C-w |archive-date=April 30, 2008}}&lt;/ref&gt;. Geyts 2008-jıl 27-iyunda Chief Software Architect lawazımınan ketti. Bul qarar 2006-jıldıń iyunında járiyalanǵan edi. Ol kompaniya menen baylanıslı basqa lawazımların saqlap qaldı hám tiykarǵı joybarlar boyınsha kompaniyaǵa keńes beriwdi dawam ettirdi&lt;ref&gt;{{Cite magazine |url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,1977363,00.asp |title=Bill Gates Announces Resignation |author-link=Natali Morris |last=Conte |first=Natali Del |magazine=[[PC Magazine]] |publisher=[[Ziff Davis]] |date=June 15, 2006 |access-date=July 17, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100420070747/http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1977363,00.asp |archive-date=April 20, 2010 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3357698/Bill-Gates-steps-down-as-Microsoft-head-to-concentrate-on-philanthropy.html |title=Bill Gates steps down as Microsoft head to concentrate on philanthropy |last=Beaumont |first=Claudine |work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |date=June 27, 2008 |access-date=January 9, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313023003/http://www.telegraph.co.uk/technology/3357698/Bill-Gates-steps-down-as-Microsoft-head-to-concentrate-on-philanthropy.html |archive-date=March 13, 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Kompaniyanıń Windows ushın bultlı esaplaw bazarına kiriwi bolǵan Azure Services Platform 2008-jıl 27-oktyabrde iske túsirildi&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://news.cnet.com/microsoft-launches-windows-azure/ | bet =Microsoft launches Windows Azure |work=CNET | baspaxana =CBS Interactive | at =Ina | familiya =Fried |author-link=Ina Fried | sáne = 2008-jıl 27-oktyabr | qaralǵan sáne = 2010-jıl 6-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20110510020425/http://news.cnet.com/microsoft-launches-windows-azure/ | arxivsáne = 2011-jıl 10-may |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2009-jıl 12-fevralda Microsoft Microsoft brendi astındaǵı bólek sawda dúkanları tarmaǵın ashıw niyetin járiyaladı. 2009-jıl 22-oktyabrde Scottsdale, Arizona shtatında birinshi Microsoft Store ashıldı; sol kúni Windows 7 de rásmiy túrde kópshilikke shıǵarıldı.

2000-jıllardıń aqırında smartfonlar industriyası tez rawajlanǵan dáwirde Microsoft zamanagóy [[smartfon]] [[Mobil operaciyalıq sistema|operaciyalıq sistemasın]] usınıwda básekileslerin quwıp jetiwde qıyınshılıqqa ushıradı hám AQSH bazarında [[Apple Inc.|Apple]] hám [[Google]] tárepinen qollanǵan [[Android|Androidtan]] artta qaldı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://money.cnn.com/2010/10/11/technology/windows_phone_7/index.htm| bet =Microsoft unveils Windows Phone 7 partners – Oct. 11, 2010|website=money.cnn.com| qaralǵan sáne = 2020-jıl 24-sentyabr | arxivsáne = 2020-jıl 29-noyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20201129083750/https://money.cnn.com/2010/10/11/technology/windows_phone_7/index.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Sonıń nátiyjesinde 2010-jılı Microsoft eskirgen tiykarǵı [[Mobil operaciyalıq sistema|mobil operaciyalıq sisteması]] Windows Mobile-dı qayta islep shıǵıp, onı sol jıldıń oktyabrında shıǵarılǵan jańa Windows Phone OS menen almastırdı&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Lecrenski |first1=Nick |title=Beginning Windows Phone 7 Application Development: Building Windows Phone Applications Using Silverlight and XNA |last2=Watson |first2=Karli |last3=Fonseca-Ensor |first3=Robert |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2010 |isbn=978-0-470-91233-1 |location=Hoboken, NJ |pages=4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Helal |first1=Abdelsalam A. |title=Mobile Platforms and Development Environments |last2=Helal |first2=Sumi |last3=Bose |first3=Raja |last4=Li |first4=Wendong |publisher=Morgan &amp; Claypool Publishers |year=2012 |isbn=978-1-60845-866-0 |pages=33 |language=en}}&lt;/ref&gt;. Onda «Metro» kod atı menen belgili bolǵan jańa [[paydalanıwshı interfeysi]] dizayn tili qollanıldı. Bul dizayn ápiwayı formalarǵa, tipografikaǵa hám ikonografikaǵa, sonday-aq minimalizm konceptine úlken itibar beriwi menen belgili boldı. Microsoft Windows Phone OS qollanatuǵın barlıq smartfonlarda birdey paydalanıwshı tájiriybesin támiyinleytuǵın jańa programmalıq strategiyanı engizdi. 2011-jılı kompaniya Nokia menen sheriklik dúzdi hám Windows Phone-dı birgelikte islep shıǵıw ushın kompaniya menen tıǵız isledi,&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.marketingweek.com/nokia-to-partner-with-microsoft-under-new-structure/| bet =Nokia to partner with Microsoft under new structure| at =Rosie| familiya =Baker| sáne = 2011-jıl 11-fevral | qaralǵan sáne = 2020-jıl 24-sentyabr | arxivsáne = 2020-jıl 27-noyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20201127141115/https://www.marketingweek.com/nokia-to-partner-with-microsoft-under-new-structure/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; biraq uzaq jıllardan beri Windows Mobile OEM-sherigi bolǵan HTC penen sheriklikti de saqlap qaldı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.theverge.com/2012/9/19/3356676/htc-microsoft-windows-phone-8-marketing-partnership| bet =HTC rekindles its old Microsoft romance and bets on Windows Phone 8| at =Tom| familiya =Warren| sáne = 2012-jıl 19-sentyabr |website=The Verge| qaralǵan sáne = 2020-jıl 24-sentyabr | arxivsáne = 2020-jıl 12-noyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20201112031558/http://www.theverge.com/2012/9/19/3356676/htc-microsoft-windows-phone-8-marketing-partnership|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Microsoft 2011-jıl 23-martta dúzilgen Open Networking Foundationnıń tiykar salıwshı aǵzalarınıń biri boldı. Bul kommerciyalıq emes shólkem Software-Defined Networking dep atalatuǵın bultlı esaplaw baslamasına járdem beriwge baǵdarlanǵan&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://www.openflow.org/wp/2011/03/open-networking-foundation-formed-to-speed-network-innovation/ | arxivurl =https://web.archive.org/web/20110326044008/http://www.openflow.org/wp/2011/03/open-networking-foundation-formed-to-speed-network-innovation/ |url-status=dead | arxivsáne = 2011-jıl 26-mart | bet =Open Networking Foundation News Release | at =David | familiya =Erickson |work=Openflow.org | sáne = 2011-jıl 21-mart | qaralǵan sáne = 2011-jıl 29-may }}&lt;/ref&gt;. Baslamanıń maqseti telekommunikaciyalıq tarmaqlarda, sımsız tarmaqlarda, maǵlıwmatlar oraylarında hám basqa tarmaqlıq tarawlarda ápiwayı programmalıq ózgerisler arqalı innovaciyalardı tezletiwden ibarat&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://www.computerworld.com.au/article/380663/google_other_titans_form_open_networking_foundation/?fp=4&amp;fpid=78268965 | bet =&quot;Google and other titans form Open Networking Foundation.&quot; Noyes, March 23, 2011 |work=[[Computerworld]] | baspaxana =[[International Data Group|IDG]] | sáne = 2011-jıl 23-mart | qaralǵan sáne = 2011-jıl 29-may | arxivurl =https://web.archive.org/web/20110406121956/http://www.computerworld.com.au/article/380663/google_other_titans_form_open_networking_foundation/?fp=4&amp;fpid=78268965 | arxivsáne = 2011-jıl 6-aprel |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== 2011–2014: Windows 8/8.1, Xbox One, Outlook.com hám Surface qurılmaları ===
[[File:SurfacePro3.JPG|thumb|Microsoft kompaniyasınıń 2-in-1 noutbuklerdiń Surface seriyasına kiretuǵın Surface Pro 3 qurılması]]
Windows Phone shıǵarılǵannan keyin Microsoft 2011 hám 2012-jıllar dawamında óz ónimleri tarmaǵın áste-aqırın qayta brendlewdi ámelge asırdı. Bunda kompaniyanıń logotipleri, ónimleri, xızmetleri hám veb-saytları Metro dizayn tiliniń principleri hám konceptlerine beyimlestirildi&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://windowsteamblog.com/windows_phone/b/wpdev/archive/2010/03/18/windows-phone-7-series-ui-design-amp-interaction-guide.aspx | bet =Windows Phone 7 Series UI Design &amp; Interaction Guide | qaralǵan sáne = 2010-jıl 9-oktyabr | sáne = 2010-jıl 18-mart | arxivurl =https://web.archive.org/web/20130527071856/http://blogs.windows.com/windows_phone/b/wpdev/archive/2010/03/18/windows-phone-7-series-ui-design-amp-interaction-guide.aspx | arxivsáne = 2013-jıl 27-may |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Microsoft 2011-jıl iyun ayında Taybeyde jeke kompyuterler hám planshet kompyuterlerde islewge arnalǵan Windows 8 operaciyalıq sistemasın tanıstırdı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/info-tech/article3479381.ece | bet =Microsoft releases final test version of Windows 8 |work=[[Business Line]] | baspaxana =Kasturi &amp; Sons | sáne = 2012-jıl 1-iyun | qaralǵan sáne = 2012-jıl 4-avgust | arxivurl =https://web.archive.org/web/20120828170727/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/info-tech/article3479381.ece | arxivsáne = 2012-jıl 28-avgust |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq 2011-jılı Microsoft Skype kompaniyasın satıp alıp, óziniń sol waqıtqa shekemgi eń iri satıp alıwın ámelge asırdı&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2011-jıl 10-may | bet =Microsoft confirms takeover of Skype | url =https://www.bbc.com/news/business-13343600 |url-status=live | arxivurl =https://web.archive.org/web/20180620073353/https://www.bbc.com/news/business-13343600 | arxivsáne = 2018-jıl 20-iyun | qaralǵan sáne = 2018-jıl 29-aprel | baspaxana =BBC}}&lt;/ref&gt;. 

Surface 2012-jıl iyun ayında tanıstırıldı hám kompaniya tariyxında apparatlıq bólegi Microsoft tárepinen islep shıǵılǵan birinshi kompyuter boldı&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Sullivan |first=Mark |url=http://www.pcworld.com/article/257840/microsoft_announces_new_surface_tablet_pc.html |title=Microsoft Announces New 'Surface' Tablet PC |magazine=PCWorld |date=June 18, 2012 |access-date=June 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130208230356/http://www.pcworld.com/article/257840/microsoft_announces_new_surface_tablet_pc.html |archive-date=February 8, 2013 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VF2012&quot;&gt;{{web deregi | familiya =Eichenwald | at =Kurt | sáne = 2012-jıl 24-iyul | bet =How Microsoft Lost Its Mojo: Steve Ballmer and Corporate America’s Most Spectacular Decline | url =https://www.vanityfair.com/news/business/2012/08/microsoft-lost-mojo-steve-ballmer | qaralǵan sáne = 2026-jıl 25-fevral |website=Vanity Fair | til =en-US | arxivsáne = 2017-jıl 13-noyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20171113083549/https://www.vanityfair.com/news/business/2012/08/microsoft-lost-mojo-steve-ballmer |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 25-iyunda Microsoft Yammer sociallıq tarmaǵın 1,2 milliard AQSH dollarına satıp aldı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Microsoft buys Internet startup Yammer for $1.2 billion | url =https://www.usatoday.com/tech/news/story/2012-06-25/microsoft-yammer-aquisition/55811172/1 |work=[[USA Today]]  | at =Byron | familiya =Acohido | sáne = 2012-jıl 25-iyun | qaralǵan sáne = 2012-jıl 25-iyun | arxivurl =https://web.archive.org/web/20120626105139/http://www.usatoday.com/tech/news/story/2012-06-25/microsoft-yammer-aquisition/55811172/1 | arxivsáne = 2012-jıl 26-iyun |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 31-iyulde kompaniya [[Gmail]] menen básekilesiw ushın Outlook.com veb-poshta xızmetin iske túsirdi&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Thurrott| at =Paul| sáne = 2012-jıl 31-iyul | bet =Outlook.com Mail: Microsoft Reimagines Webmail| url =http://www.winsupersite.com/article/windows-live/outlookcom-mail-microsoft-reimagines-webmail-143877|url-status=dead| arxivurl =https://web.archive.org/web/20120803011439/http://www.winsupersite.com/article/windows-live/outlookcom-mail-microsoft-reimagines-webmail-143877| arxivsáne = 2012-jıl 3-avgust | qaralǵan sáne = 2012-jıl 1-avgust |work=Supersite for Windows| baspaxana =[[Penton (company)|Penton Media]]}}&lt;/ref&gt;. 4-sentyabrde Microsoft Windows Server 2012-ni shıǵardı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.microsoft.com/en-us/server-cloud/new.aspx | bet =Windows Server 2012 &quot;Save the Date&quot; Announcement | sáne = 2012-jıl 8-avgust | baspaxana =Microsoft |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20131107032736/http://www.microsoft.com/en-us/server-cloud/new.aspx | arxivsáne = 2013-jıl 7-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

2012-jıldıń iyulında Microsoft 1996-jıldan berli NBC menen birgelikte basqarıp kelgen MSNBC kompaniyasındaǵı 50% úlesin satıp jiberdi&lt;ref&gt;{{web deregi |last1=Venkatesan |first1=Adithya |last2=Mukherjee |first2=Supantha |last3=Leske |first3=Nicola | bet =Comcast buys Microsoft stake in MSNBC.com | url =https://www.reuters.com/article/us-msnbc-microsoft-idUSBRE86F04W20120716 | qaralǵan sáne = 2015-jıl 13-fevral |work=Reuters | sáne = 2012-jıl 16-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20150213235010/http://www.reuters.com/article/2012/07/16/us-msnbc-microsoft-idUSBRE86F04W20120716 | arxivsáne = 2015-jıl 13-fevral |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2012-jıldıń oktyabr ayında Microsoft Windows 8, Microsoft Surface hám Windows Phone 8 ónimlerin iske túsirdi&lt;ref name=&quot;VF2012&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.zdnet.com/article/windows-8s-delivery-date-october-26/ | bet =Windows 8's delivery date: October 26 |newspaper=ZDNet | sáne = 2012-jıl 18-iyul | qaralǵan sáne = 2012-jıl 17-sentyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20120919182044/http://www.zdnet.com/windows-8s-delivery-date-october-26-7000001158/ | arxivsáne = 2012-jıl 19-sentyabr |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://www.liveside.net/2012/08/30/mary-jo-foley-windows-phone-8-launch-dates-revealed/ | bet =Mary Jo Foley: Windows Phone 8 launch date revealed |work=LiveSide Archive | baspaxana =LiveSide.net | sáne = 2012-jıl 30-avgust | qaralǵan sáne = 2012-jıl 27-noyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20121103151119/http://www.liveside.net/2012/08/30/mary-jo-foley-windows-phone-8-launch-dates-revealed/ | arxivsáne = 2012-jıl 3-noyabr |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ónimler hám xızmetlerge bolǵan talaptıń ósiw múmkinshiligine tayarlanıw ushın Microsoft AQSH boylap 2012-jılı ashılǵan «fizikalıq» Microsoft Store dúkanlarınıń sanın tolıqtırıw maqsetinde birneshe «bayramlıq dúkanlar» ashıwdı basladı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://www.wpcentral.com/microsoft-prepping-everything-complete-brand-and-product-relaunch | bet =Microsoft prepping for complete brand and product line relaunch, New York store coming the 26th | baspaxana =wpcentral.com | qaralǵan sáne = 2012-jıl 3-noyabr | sáne = 2012-jıl 2-oktyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20121102010038/http://www.wpcentral.com/microsoft-prepping-everything-complete-brand-and-product-relaunch | arxivsáne = 2012-jıl 2-noyabr |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2013-jıl 29-martta Microsoft Patent Tracker xızmetin iske túsirdi&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://thenextweb.com/microsoft/2013/03/28/microsoft-launches-patent-tracker-to-help-you-search-its-library-of-intellectual-property/ | bet =Microsoft launches 'Patent Tracker' to help you search its library of intellectual property |work=The Next Web | sáne = 2013-jıl 28-mart | qaralǵan sáne = 2013-jıl 29-mart | arxivurl =https://web.archive.org/web/20130331031250/http://thenextweb.com/microsoft/2013/03/28/microsoft-launches-patent-tracker-to-help-you-search-its-library-of-intellectual-property/ | arxivsáne = 2013-jıl 31-mart |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[File:Xbox One Console Set.jpg|thumb|2013-jılı shıǵarılǵan Xbox One konsolı]]
2012-jıl avgustta Nyu-York qalalıq policiya departamenti Nyu-York qalasında policiyanıń baqlawı ushın qollanılatuǵın Domain Awareness System sistemasın islep shıǵıw boyınsha Microsoft penen sheriklik etetuǵının járiyaladı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.nydailynews.com/new-york/nypd-unveils-new-40-million-super-computer-system-data-network-cameras-license-plate-readers-crime-reports-article-1.1132135 | bet =NYPD unveils new $40 million supercomputer system that uses data from a network of cameras, license plate readers and crime reports |last1=Parascandola |first1=Rocco |last2=Moore |first2=Tina |website=New York Daily News | sáne = 2012-jıl 8-avgust | qaralǵan sáne = 2019-jıl 15-iyun | arxivsáne = 2020-jıl 21-dekabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20201221205427/https://www.nydailynews.com/new-york/nypd-unveils-new-40-million-super-computer-system-data-network-cameras-license-plate-readers-crime-reports-article-1.1132135 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2010-jıl noyabrde birinshi ret tanıstırılǵan, Microsoft tárepinen islep shıǵılǵan hám video oyınları ushın basqarıw qurılması retinde jobalanǵan háreketti seziwshi Kinect kirgiziw qurılması 2013-jılı Xbox One video oyın konsolınıń shıǵarılıwına baylanıslı jańartıldı&lt;ref&gt;{{web deregi |last1=Yirka |first1=Bob |last2=Phys.org | bet =Microsoft applies for patent on technology to count users watching streamed content | url =https://phys.org/news/2012-11-microsoft-patent-technology-users-streamed.html | qaralǵan sáne = 2024-jıl 1-may |website=phys.org | til =en | arxivsáne = 2024-jıl 1-may | arxivurl =https://web.archive.org/web/20240501223437/https://phys.org/news/2012-11-microsoft-patent-technology-users-streamed.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2013-jıl 19-iyulda Microsoft akciyaları 2000-jıldan beri bir kún ishindegi procentlik kórsetkish boyınsha eń úlken satıwǵa ushıradı. Bul kompaniyanıń tórtinshi sherek boyınsha esabatı Windows 8 hám Surface planshetiniń tómen kórsetkishleri investorlardaǵı qáweterdi arttırǵannan keyin júz berdi. Microsoft 32 milliard AQSH dollarınan aslam zıyan kórdi&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://news.cnet.com/8301-10805_3-57594612-75/funky-friday-more-than-$32-billion-in-microsoft-stock-value-wiped-out/ | bet =Funky Friday: More than $32 billion in Microsoft stock value wiped out &amp;#124; Microsoft—CNET News | baspaxana =News.cnet.com | qaralǵan sáne = 2013-jıl 21-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20130822073858/http://news.cnet.com/8301-10805_3-57594612-75/funky-friday-more-than-$32-billion-in-microsoft-stock-value-wiped-out/ | arxivsáne = 2013-jıl 22-avgust |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Jeke kompyuterler biznesiniń jetilisiwine sáykes, 2013-jıl iyulda Microsoft kompaniyanı tórt jańa biznes bólimine: Operating Systems, Apps, Cloud hám Devices bólimlerine qayta shólkemlestiretuǵının járiyaladı. Aldınǵı barlıq bólimler xızmetkerler sanın qısqartıwsız jańa bólimler quramına tarqatıldı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://www.fiercemobileit.com/story/microsofts-sweeping-reorganization-shifts-focus-services-devices/2013-07-11 | bet =Microsoft's sweeping reorganization shifts focus to services, devices | sáne = 2013-jıl 11-iyul | qaralǵan sáne = 2013-jıl 28-oktyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20131026191536/http://www.fiercemobileit.com/story/microsofts-sweeping-reorganization-shifts-focus-services-devices/2013-07-11 | arxivsáne = 2013-jıl 26-oktyabr |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2013-jıl 3-sentyabrde Microsoft CFO lawazımına Emi Xud tayınlanǵannan keyin [[Nokia]] kompaniyasınıń mobil bólimin 7 milliard AQSH dollarına satıp alıwǵa kelisti&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.theverge.com/2013/9/2/4688530/microsoft-buys-nokias-devices-and-services-unit-unites-windows-phone/in/4453001 | bet =Microsoft buying Nokia's phone business in a $7.2 billion bid for its mobile future | sáne = 2013-jıl 3-sentyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-sentyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20170929192139/https://www.theverge.com/2013/9/2/4688530/microsoft-buys-nokias-devices-and-services-unit-unites-windows-phone/in/4453001 | arxivsáne = 2017-jıl 29-sentyabr |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-microsoft-cfo-idUSBRE94711Q20130508 |title=Microsoft names insider Amy Hood as CFO |agency=Reuters.com |date=May 8, 2013 |access-date=April 18, 2014 |newspaper=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20140409123351/http://www.reuters.com/article/2013/05/08/us-microsoft-cfo-idUSBRE94711Q20130508 |archive-date=April 9, 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== 2014–2020: Windows 10, Microsoft Edge hám HoloLens ===
[[File:Satya smiling-print.jpg|thumb|Satya Nadella 2014-jıl fevralda Microsoft kompaniyasınıń bas direktorı retinde Stiv Ballmerdiń ornın iyeledi.]]
2014-jıl 4-fevralda Stiv Ballmer Microsoft bas direktorı lawazımınan ketti hám onıń ornına burın Microsofttıń Cloud and Enterprise bólimin basqarǵan Satya Nadella keldi&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Microsoft CEO Steve Ballmer to retire within 12 months | url =https://news.microsoft.com/2013/08/23/microsoft-ceo-steve-ballmer-to-retire-within-12-months/ |url-status=live | arxivurl =https://web.archive.org/web/20130823130816/http://www.microsoft.com/en-us/news/press/2013/aug13/08-23AnnouncementPR.aspx | arxivsáne = 2013-jıl 23-avgust | sáne = 2013-jıl 23-avgust }}&lt;/ref&gt;. Sol kúni Djon W. Tompson Bill Geyts ornına direktorlar keńesiniń baslıǵı lawazımın iyeledi, al Geyts texnologiyalar boyınsha keńesshi retinde kompaniyaǵa qatnasıwın dawam ettirdi&lt;ref name=chairex&gt;{{web deregi |last1=David |first1=Javier E | bet =Nadella named new Microsoft CEO as Gates era ends | url =https://www.nbcnews.com/business/microsoft-names-satya-nadella-ceo-2D12054182 |website=[[NBCNews.com]] | baspaxana =[[NBCUniversal]] | arxivurl =https://web.archive.org/web/20140205010025/https://www.nbcnews.com/business/microsoft-names-satya-nadella-ceo-2D12054182 | arxivsáne = 2014-jıl 5-fevral | sáne = 2014-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;. Tompson Microsoft tariyxındaǵı ekinshi direktorlar keńesi baslıǵı boldı&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.theroot.com/john-w-thompson-to-become-1st-black-chairman-of-micros-1790874479 |title=John W. Thompson to Become 1st Black Chairman of Microsoft |last=Edwards |first=Breanna |work=The Root |access-date=February 1, 2018 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20180202012807/https://www.theroot.com/john-w-thompson-to-become-1st-black-chairman-of-micros-1790874479 |archive-date=February 2, 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2014-jıl 25-aprelde Microsoft Nokia Devices and Services kompaniyasın 7,2 milliard AQSH dollarına satıp aldı&lt;ref&gt;{{cite news |title=Microsoft to close its acquisition of Nokia's devices and services business on April 25 |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-04-22/news/49318731_1_nokia-india-nokia-corp-microsoft-corp |newspaper=The Economic Times |access-date=May 25, 2016 |date=April 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160805051448/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-04-22/news/49318731_1_nokia-india-nokia-corp-microsoft-corp |archive-date=August 5, 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160805051448/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-04-22/news/49318731_1_nokia-india-nokia-corp-microsoft-corp |archivedate=August 5, 2016}}&lt;/ref&gt;. Bul jańa filial Microsoft Mobile Oy dep qayta ataldı&lt;ref&gt;{{web deregi |last1=Borges |first1=Andre | bet =Nokia phone division to be renamed Microsoft Mobile, reveals leaked letter | url =http://www.dnaindia.com/scitech/report-nokia-phone-division-to-be-renamed-microsoft-mobile-reveals-leaked-letter-1980628 | baspaxana =dna | qaralǵan sáne = 2016-jıl 25-may | sáne = 2014-jıl 21-aprel | arxivurl =https://web.archive.org/web/20161015073328/http://www.dnaindia.com/scitech/report-nokia-phone-division-to-be-renamed-microsoft-mobile-reveals-leaked-letter-1980628 | arxivsáne = 2016-jıl 15-oktyabr |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2014-jıl 15-sentyabrde Microsoft Minecraft oyını menen belgili Mojang video oyınların islep shıǵarıw kompaniyasın 2,5 milliard AQSH dollarına satıp aldı&lt;ref&gt;{{web deregi |last1=Hutchinson |first1=Lee | bet =It's official: Microsoft acquires Mojang and Minecraft for $2.5 billion | url =https://arstechnica.com/gaming/2014/09/its-official-microsoft-acquires-mojang-and-minecraft-for-2-5-billion/ |website=Ars Technica | qaralǵan sáne = 2014-jıl 19-sentyabr |ref=152 | sáne = 2014-jıl 15-sentyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20140919004256/http://arstechnica.com/gaming/2014/09/its-official-microsoft-acquires-mojang-and-minecraft-for-2-5-billion/ | arxivsáne = 2014-jıl 19-sentyabr |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Nadella bas direktor bolǵannan beri kompaniya óz itibarın bultlı esaplawǵa burdı&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2016-jıl 21-oktyabr | bet =Microsoft sees shares hit record high | url =https://www.bbc.co.uk/news/business-37724557 |url-status=live | arxivurl =https://web.archive.org/web/20171016012110/http://www.bbc.co.uk/news/business-37724557 | arxivsáne = 2017-jıl 16-oktyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 7-oktyabr |website=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2017-jıl 3-iyul | bet =Microsoft's cloud focus could mean yet more layoffs | url =https://www.engadget.com/2017/07/03/microsofts-cloud-focus-could-mean-yet-more-layoffs/ |url-status=live | arxivurl =https://web.archive.org/web/20170802164433/https://www.engadget.com/2017/07/03/microsofts-cloud-focus-could-mean-yet-more-layoffs/ | arxivsáne = 2017-jıl 2-avgust | qaralǵan sáne = 2017-jıl 7-oktyabr |website=Engadget}}&lt;/ref&gt;.

2015-jıl 21-yanvarda Microsoft Surface Hub dep atalǵan birinshi interaktiv taqtasın shıǵaratuǵının járiyaladı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Microsoft at MWC 2015: Lumia 640 and 640 XL Announced, 4K 120Hz Surface Hub Demoed | url =http://anandtech.com/show/9030/microsoft-lumia-640-640-xl-4k-120hz-surface-hub | qaralǵan sáne = 2015-jıl 27-sentyabr |first1=Ian | last1=Cutress | first2= Andrei |last2=Frumusanu | arxivurl =https://web.archive.org/web/20150927230334/http://anandtech.com/show/9030/microsoft-lumia-640-640-xl-4k-120hz-surface-hub | arxivsáne = 2015-jıl 27-sentyabr |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 2015-jıl 29-iyulde [[Windows 10]] shıǵarıldı,&lt;ref&gt;{{web deregi |last1=Howse |first1=Brett | bet =Windows 10 Launches Worldwide | url =http://www.anandtech.com/show/9471/windows-10-launches-worldwide | baspaxana =AnandTech | qaralǵan sáne = 2016-jıl 25-may | sáne = 2015-jıl 29-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20160624141118/http://www.anandtech.com/show/9471/windows-10-launches-worldwide | arxivsáne = 2016-jıl 24-iyun |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; al onıń serverlik versiyası Windows Server 2016 2016-jıl sentyabrde shıǵarıldı. 2016-jıl yanvarda Microsofttıń AQSH smartfonlar bazarındaǵı úlesi 2,7% boldı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.yahoo.com/tech/microsoft-windows-mobile-strategy-change-173738169.html | bet =Microsoft needs to change its mobile strategy or get out | familiya =Howley | at =Daniel | sáne = 2016-jıl 25-may |website=[[Yahoo! Tech]] | qaralǵan sáne = 2016-jıl 26-may | arxivurl =https://web.archive.org/web/20160527025910/https://www.yahoo.com/tech/microsoft-windows-mobile-strategy-change-173738169.html | arxivsáne = 2016-jıl 27-may |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2015-jıldıń jazında kompaniya mobil telefon biznesi menen baylanıslı 7,6 milliard AQSH dolları kóleminde zıyan kórip, 7800 xızmetkerdi jumıstan bosattı&lt;ref name=&quot;WSJ: Microsoft to Streamline Smartphone Hardware Business&quot;&gt;{{cite news |last1=Greene |first1=Jay |title=Microsoft to Streamline Smartphone Hardware Business |url=https://www.wsj.com/articles/microsoft-to-streamline-smartphone-hardware-business-1464166803 |newspaper=The Wall Street Journal |access-date=May 25, 2016 |date=May 25, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160525095132/http://www.wsj.com/articles/microsoft-to-streamline-smartphone-hardware-business-1464166803 |archive-date=May 25, 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2015-jılı Virdjiniya shtatınıń Meklenburg County aymaǵında maǵlıwmatlar orayınıń qurılısı arxeologlardıń saqlap qalıw haqqındaǵı usınıslarına qaramastan, tariyxıy afroamerikalıq áwliyeniń buzılıwına alıp keldi&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Wessler | at =Seth Freed | sáne = 2022-jıl 16-dekabr | bet =Developers Found Graves in the Virginia Woods. Authorities Then Helped Erase the Historic Black Cemetery. | url =https://www.propublica.org/article/how-authorities-erased-historic-black-cemetery-virginia | qaralǵan sáne = 2023-jıl 6-iyul |website=ProPublica | til =en | arxivsáne = 2023-jıl 7-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20230707162617/https://www.propublica.org/article/how-authorities-erased-historic-black-cemetery-virginia |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2016-jıl 1-martta Microsoft óziniń JK hám Xbox bólimlerin birlestiretuǵının járiyaladı, al Phil Spencer Universal Windows Platform (UWP) qosımshaları Microsofttıń keleshektegi oyın biznesiniń tiykarǵı baǵdarı bolatuǵının bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2016/mar/01/microsoft-to-unify-pc-and-xbox-one-platforms-ending-fixed-console-hardware |title=Microsoft to unify PC and Xbox One platforms, ending fixed console hardware |first=Keith |last=Stuart |work=[[The Guardian]] |date=March 2016 |access-date=December 12, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161217085439/https://www.theguardian.com/technology/2016/mar/01/microsoft-to-unify-pc-and-xbox-one-platforms-ending-fixed-console-hardware |archive-date=December 17, 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Microsoft 2016-jılı sonday-aq LinkedIn kompaniyasın satıp aldı&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2016-jıl 8-dekabr | bet =U.S. Securities and Exchange Commission{{Snd}} Linkedin | url =https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1271024/000110465916161289/a16-22816_18k.htm |url-status=live | arxivurl =https://web.archive.org/web/20171018154931/https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1271024/000110465916161289/a16-22816_18k.htm | arxivsáne = 2017-jıl 18-oktyabr | qaralǵan sáne = 2018-jıl 29-aprel |work=US SEC |quote=As a result of the Merger, a change in control of [Linkedin] occurred and [Linkedin] became a wholly-owned subsidiary of [Microsoft]. The transaction resulted in the payment of approximately $26.4 billion in cash merger consideration.}}&lt;/ref&gt;. 2017-jıl 24-yanvarda Microsoft [[London|Londondaǵı]] BETT 2017 bilimlendiriw texnologiyaları konferenciyasında Intune for Education sistemasın kórsetti&lt;ref&gt;{{web deregi |last1=Mehdi |first1=Yusuf | bet =Announcing Intune for Education &amp; new Windows 10 PCs for school starting at $189 | url =https://blogs.windows.com/windowsexperience/2017/01/24/announcing-intune-education-new-windows-10-pcs-school-starting-189/#bdsoyDTQ4EQqK1Lg.97 |website=The Official Microsoft Blog | qaralǵan sáne = 2017-jıl 25-yanvar | sáne = 2017-jıl 24-yanvar | arxivurl =https://web.archive.org/web/20170125192422/https://blogs.windows.com/windowsexperience/2017/01/24/announcing-intune-education-new-windows-10-pcs-school-starting-189/#bdsoyDTQ4EQqK1Lg.97 | arxivsáne = 2017-jıl 25-yanvar |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Intune for Education — bilimlendiriw tarawına arnalǵan bultqa tiykarlanǵan jańa qosımsha hám qurılmalardı basqarıw xızmeti&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://techcrunch.com/2017/01/24/microsoft-launches-intune-for-education-to-counter-googles-chromebooks-in-schools/ |title=Microsoft launches Intune for Education to counter Google's Chromebooks in schools |work=TechCrunch |author=Frederic Lardinois |date=January 24, 2017 |access-date=January 25, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170125065925/https://techcrunch.com/2017/01/24/microsoft-launches-intune-for-education-to-counter-googles-chromebooks-in-schools/ |archive-date=January 25, 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2016-jıldıń may ayında kompaniya 1850 xızmetkerdi jumıstan bosatatuǵının hám 950 million AQSH dolları kóleminde tómenlewi hám qayta shólkemlestiriw shıǵınların qabıl etetuǵının járiyaladı&lt;ref name=&quot;WSJ: Microsoft to Streamline Smartphone Hardware Business&quot; /&gt;.

2016-jıl iyunda Microsoft Microsoft Azure Information Protection dep atalǵan joybardı járiyaladı. Onıń maqseti kárxanalardıń serverler hám qurılmalar arasında jiberilip atırǵan waqıtta óz maǵlıwmatların qorǵawına járdem beriwden ibarat edi&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://techcrunch.com/2016/06/22/microsoft-announces-new-data-protection-tool-to-help-enterprises-secure-their-data/ |title=Microsoft announces new data protection tool to help enterprises secure their data |work=Tech Crunch |date=June 22, 2016 |access-date=June 23, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160622190324/https://techcrunch.com/2016/06/22/microsoft-announces-new-data-protection-tool-to-help-enterprises-secure-their-data/ |archive-date=June 22, 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2016-jıl noyabrde Microsoft Nyu Yorkta ótkerilgen Connect(); islep shıǵıwshılar is-ilajında Linux Foundation shólkemine Platinum aǵza retinde qosıldı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Microsoft has joined the Linux Foundation | url =https://www.linuxfoundation.org/announcements/microsoft-fortifies-commitment-to-open-source-becomes-linux-foundation-platinum | qaralǵan sáne = 2016-jıl 24-noyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20161125174704/https://www.linuxfoundation.org/announcements/microsoft-fortifies-commitment-to-open-source-becomes-linux-foundation-platinum | arxivsáne = 2016-jıl 25-noyabr |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Platinum aǵzalıǵınıń bahası jılına 500 000 AQSH dolların quraydı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Microsoft joined linux foundation with yearly platinum membership | url =https://www.lockssl.com/microsoft-joins-linux-foundation/ | baspaxana =Lock SSL | qaralǵan sáne = 2016-jıl 24-noyabr |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20170202005415/https://www.lockssl.com/microsoft-joins-linux-foundation/ | arxivsáne = 2017-jıl 2-fevral }}&lt;/ref&gt;. Birneshe analitikler on jıl burın bunday háreketti ilajı joq dep esaplaǵan edi, sebebi 2001-jılı sol waqıttaǵı bas direktor Stiv Ballmer Linux-tı «rak» dep ataǵan edi&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.theverge.com/2016/11/16/13651940/microsoft-linux-foundation-membership | bet =Microsoft joins the Linux Foundation, 15 years after Ballmer called it 'cancer' | familiya =Warren | at =Tom | sáne = 2016-jıl 11-noyabr |work=[[The Verge]] | baspaxana =[[Vox Media]] | qaralǵan sáne = 2017-jıl 18-avgust | arxivurl =https://web.archive.org/web/20170816110931/https://www.theverge.com/2016/11/16/13651940/microsoft-linux-foundation-membership | arxivsáne = 2017-jıl 16-avgust |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[File:Nokia &amp; Microsoft Lumia devices.png|thumb|Nokia Lumia 1320, Microsoft Lumia 535 hám Nokia Lumia 530 — házirgi waqıtta qollanıwdan shıǵarılǵan Windows Phone operaciyalıq sistemalarınıń biri menen islegen qurılmalar.]]
2018-jıl yanvarda Microsoft Intel kompaniyasınıń Meltdown qáwipsizlik buzıwına baylanıslı CPU máselelerin esapqa alıw ushın [[Windows 10]] ǵa dúzetiw kirgizdi. Bul dúzetiw Intel CPU arxitekturasına súyengen Microsoft Azure virtual mashinalarında máselelerdi payda etti. 12-yanvarda Microsoft macOS hám [[Linux]] operaciyalıq sistemaları ushın PowerShell Core 6.0-nı shıǵardı&lt;ref name=&quot;TheRegister2018&quot;&gt;{{web deregi | url =https://www.theregister.co.uk/2018/12/25/microsoft_year_in_review_2018/ | bet =Microsoft's 2018, part 1: Open source, wobbly Windows and everyone's going to the cloud |website=[[The Register]] | qaralǵan sáne = 2019-jıl 3-yanvar | arxivurl =https://web.archive.org/web/20190103060059/https://www.theregister.co.uk/2018/12/25/microsoft_year_in_review_2018/ | arxivsáne = 2019-jıl 3-yanvar |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2018-jıl fevralda Microsoft Windows Phone qurılmaları ushın xabarlaw xızmetin toqtattı, bul qollanılmaytuǵın qurılmalarǵa firmware jańalanıwlarınıń ámelde toqtawına alıp keldi&lt;ref name=&quot;TheRegister2018&quot; /&gt;. Mart ayında Microsoft Windows 10 S-ti bólek hám ózine tán operaciyalıq sistema emes, Windows operaciyalıq sistemasınıń bir rejimi etip ózgertiw ushın qayta shıǵardı. Sol ayda kompaniya Office 365 paydalanıwshılarınıń jeke hújjetlerde sógis sózlerdi qollanıwın sheklew boyınsha qaǵıydalardı da engizdi&lt;ref name=&quot;TheRegister2018&quot; /&gt;.

2018-jıl aprelde Microsoft programması jaratılǵanına 20 jıl tolıwın belgilew ushın Windows File Managerdiń derek kodın MIT License licenziyası astında ashıq kod túrinde járiyaladı. Sol ayda kompaniya [[Linux]] operaciyalıq sistemasınıń óz versiyası Azure Sphere-ti járiyalaw arqalı ashıq kodlı baslamalardı qollawǵa tayar ekenin jáne bir ret málimledi&lt;ref name=&quot;TheRegister2018&quot; /&gt;. 2018-jıldıń may ayında Microsoft suw basqarıwına baylanıslı bultlı esaplaw ónimlerin islep shıǵıw ushın AQSHtıń 17 barlaw agentligi menen sheriklik etti. Bul joybar «Azure Government» dep ataldı hám Joint Enterprise Defense Infrastructure (JEDI) baqlaw programması menen baylanısqa iye edi&lt;ref name=&quot;TheRegister2018&quot; /&gt;. 2018-jıldıń 4-iyunında Microsoft [[GitHub]] kompaniyasın 7,5 milliard AQSH dollarına satıp alıwdı rásmiy túrde járiyaladı, kelisim 26-oktyabrde tamamlandı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://news.microsoft.com/2018/06/04/microsoft-to-acquire-github-for-7-5-billion/ | bet =Microsoft to acquire GitHub for $7.5 billion | sáne = 2018-jıl 4-iyun |website=Microsoft | arxivurl =https://web.archive.org/web/20180604142244/https://news.microsoft.com/2018/06/04/microsoft-to-acquire-github-for-7-5-billion/ | arxivsáne = 2018-jıl 4-iyun |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.msn.com/en-us/news/technology/microsoft-completes-github-acquisition/ar-BBOVVOT | bet =Microsoft completes GitHub acquisition |website=www.msn.com | qaralǵan sáne = 2019-jıl 10-aprel | arxivurl =https://web.archive.org/web/20190112212059/https://www.msn.com/en-us/news/technology/microsoft-completes-github-acquisition/ar-BBOVVOT | arxivsáne = 2019-jıl 12-yanvar |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 2018-jıl 10-iyulda Microsoft Surface Go platformasın kópshilikke tanıstırdı&lt;ref name=&quot;GoMicrosoft&quot;&gt;[https://blogs.windows.com/devices/2018/07/09/meet-surface-go-starting-at-399-msrp-its-the-smallest-and-most-affordable-surface-yet/ Microsoft Devices Blog Surface Go article]&lt;/ref&gt;. Teams-tiń biypul versiyası 12-iyulde shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Cite news |date=July 12, 2018 |title=Microsoft launches free version of Teams |url=https://venturebeat.com/2018/07/12/microsoft-launches-free-version-of-teams/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180716224312/https://venturebeat.com/2018/07/12/microsoft-launches-free-version-of-teams/ |archive-date=July 16, 2018 |access-date=July 16, 2018 |work=VentureBeat |language=en-US |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180716224312/https://venturebeat.com/2018/07/12/microsoft-launches-free-version-of-teams/ |archivedate=July 16, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2018-07-12 |title=Microsoft debuts free tier in competitive workplace chat app market |url=https://www.reuters.com/article/us-usa-microsoft-teams-idUSKBN1K22U0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123164510/https://www.reuters.com/article/us-usa-microsoft-teams-idUSKBN1K22U0 |archive-date=November 23, 2022 |access-date=2022-11-23 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;. 2018-jıl avgustta Microsoft Microsoft AccountGuard hám Defending Democracy dep atalǵan eki joybardı shıǵardı. Sonday-aq [[Windows 10]]-nıń ARM arxitekturasında Snapdragon 850 menen sáykesligin járiyaladı&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Hackett |first1=Robert |title=Microsoft Offers Free Cybersecurity Tools to Political Candidates—But You've Got to Be a Microsoft Customer |url=http://fortune.com/2018/08/21/microsoft-free-cybersecurity-tools-midterm-election-facebook-google/ |access-date=August 24, 2018 |date=August 21, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180822112819/http://fortune.com/2018/08/21/microsoft-free-cybersecurity-tools-midterm-election-facebook-google/ |archive-date=August 22, 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lerman |first1=Rachel |title=Microsoft releases new security tools for political campaigns to combat hacking attempts |url=https://www.seattletimes.com/business/microsoft/microsoft-releases-new-security-tools-for-political-campaigns-to-combat-hacking-attempts/ |access-date=August 24, 2018 |newspaper=The Seattle Times |date=August 20, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824102040/https://www.seattletimes.com/business/microsoft/microsoft-releases-new-security-tools-for-political-campaigns-to-combat-hacking-attempts/ |archive-date=August 24, 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TheRegister2018&quot; /&gt;.

[[File:Apollo 11 astronaut Buzz Aldrin tries out Microsoft HoloLens (29794543715).jpg|thumb|upright|Apollo 11 astronautı Buzz Aldrin 2016-jıl sentyabrde Microsoft HoloLens aralas reallıq garniturasın paydalanıp atır.]]
2018-jıl avgustta Toyota Tsusho Microsoft penen suw resursların basqarıwǵa baylanıslı Internet of Things (IoT) texnologiyaları ushın Microsoft Azure qosımshalar jıynaǵınan paydalanıp, balıq ósiriw quralların islep shıǵıw boyınsha sheriklikti basladı. Birli yarımlı Kindai University izertlewshileri tárepinen islep shıǵılǵan suw nasosı mexanizmleri konveyer lentasındaǵı balıqlardıń sanın esaplaydı, balıqlar sanın analiz etedi hám balıqlar usınǵan maǵlıwmatlar tiykarında suw aǵısınıń ónimliligin anıqlaydı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.theregister.co.uk/2018/09/01/ai_roundup_310818/ | bet =Google goes bilingual, Facebook fleshes out translation and TensorFlow is dope—And, Microsoft is assisting fish farmers in Japan |website=[[The Register]] | qaralǵan sáne = 2018-jıl 2-sentyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20180902114415/https://www.theregister.co.uk/2018/09/01/ai_roundup_310818/ | arxivsáne = 2018-jıl 2-sentyabr |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2018-jıl sentyabrde Microsoft [[Skype|Skype Classi]]&lt;nowiki/&gt;c xızmetin toqtattı&lt;ref name=&quot;TheRegister2018&quot; /&gt;. 10-oktyabrde Microsoft 60 000-nan aslam patentke iye bolıwına qaramastan Open Invention Network jámáátine qosıldı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.theregister.co.uk/2018/10/10/microsoft_open_invention_network/ | bet =Microsoft has signed up to the Open Invention Network. We repeat. Microsoft has signed up to the OIN |website=[[The Register]] | qaralǵan sáne = 2018-jıl 14-oktyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20181011123124/https://www.theregister.co.uk/2018/10/10/microsoft_open_invention_network/ | arxivsáne = 2018-jıl 11-oktyabr |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2018-jıl noyabrde Microsoft AQSH áskeriylerine 100 000 Microsoft HoloLens garniturasın jetkerip beriwge kelisti&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.theregister.co.uk/2018/11/29/microsoft_military_money/ | bet =See this, Google? Microsoft happy to take a half-billion in sweet, sweet US military money to 'increase lethality' |website=[[The Register]] | qaralǵan sáne = 2018-jıl 30-noyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20181130140427/https://www.theregister.co.uk/2018/11/29/microsoft_military_money/ | arxivsáne = 2018-jıl 30-noyabr |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Sol ayda Microsoft Microsoft Azure ushın Azure Multi-Factor Authentication xızmetin tanıstırdı&lt;ref name=&quot;R1BDM&quot;&gt;{{web deregi | url =https://www.theregister.co.uk/2018/12/28/microsoft_2018_in_review_part_2/ | bet =Microsoft's 2018, part 2: Azure data centers heat up and Windows 10? It burns! It burns! |website=[[The Register]] | qaralǵan sáne = 2019-jıl 3-yanvar | arxivurl =https://web.archive.org/web/20190104072728/https://www.theregister.co.uk/2018/12/28/microsoft_2018_in_review_part_2/ | arxivsáne = 2019-jıl 4-yanvar |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2018-jıl dekabrde Microsoft Microsoft Surface hám Hyper-V ónimlerinde qollanılatuǵın Unified Extensible Firmware Interface (UEFI) yadrosınıń ashıq kodlı versiyası bolǵan Project Mu-dı járiyaladı. Joybar Firmware as a Service ideyasın rawajlandıradı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://betanews.com/2018/12/20/microsoft-project-mu/ | bet =Microsoft announces Project Mu, an open-source release of the UEFI core | sáne = 2018-jıl 20-dekabr | qaralǵan sáne = 2018-jıl 22-dekabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20181221230714/https://betanews.com/2018/12/20/microsoft-project-mu/ | arxivsáne = 2018-jıl 21-dekabr |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Sol ayda Microsoft Windows Forms hám Windows Presentation Foundation (WPF) ushın ashıq kodlı iske asırıwdı járiyaladı. Bul kompaniyanıń Windows stol ústi (desktop) qosımshaları hám programmalıq támiynatın islep shıǵıwda qollanılatuǵın tiykarǵı freymvorklerdi ashıq túrde járiyalawǵa ótiwin dawam ettiriwine múmkinshilik berdi. Dekabr ayında kompaniya Microsoft Edge [Legacy] brauzerin islep shıǵıwdı toqtatıp, Chromium tiykarındaǵı backendke iye «New Edge» brauzerin islep shıǵıw joybarına ótti&lt;ref name=&quot;R1BDM&quot; /&gt;.

2019-jıldıń fevralında Microsofttıń júzlegen xızmetkeri AQSH armiyası ushın virtual reallıq garnituraların islep shıǵıwǵa arnalǵan 480 million AQSH dolları kólemindegi shártnamadan kompaniyanıń urıstan payda tabıwı dep ataǵan háreketlerine narazılıq bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2019/feb/22/microsoft-protest-us-army-augmented-reality-headsets |title='We won't be war profiteers': Microsoft workers protest $480m army contract |newspaper=The Guardian |date=February 22, 2019 |last1=Wong |first1=Julia Carrie |author-link=Julia Carrie Wong |access-date=February 23, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190223133132/https://www.theguardian.com/technology/2019/feb/22/microsoft-protest-us-army-augmented-reality-headsets |archive-date=February 23, 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== 2020–házirgi waqıtqa shekem: Satıp alıwlar, Xbox Series X/S hám Windows 11 ===
2020-jıl 5-avgustta Microsoft [[iOS]] qurılmaları ushın xCloud oyınlardı striming arqalı beriw testlerin toqtattı. [[Apple Inc.|Apple]] «aralıqtan basqarıw klientlerine» qatań sheklewler engizgen, yaǵnıy qosımshalar tek paydalanıwshıǵa tiyisli host qurılmasına yamasa paydalanıwshıǵa tiyisli oyın konsolına ǵana baylanısa alatuǵın boldı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.theverge.com/2020/8/5/21356274/microsoft-xcloud-ios-apple-iphone-ipad-testing-ends-apple-app-store-policies| bet =Microsoft cuts xCloud iOS testing early as its future on Apple devices remains unclear| qaralǵan sáne = 2020-jıl 5-avgust |website=The Verge| sáne = 2020-jıl 5-avgust | arxivsáne = 2020-jıl 11-dekabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20201211055300/https://www.theverge.com/2020/8/5/21356274/microsoft-xcloud-ios-apple-iphone-ipad-testing-ends-apple-app-store-policies|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2020-jıl 21-sentyabrde Microsoft Bethesda Softworks kompaniyasınıń bas kompaniyası ZeniMax Media video oyınlar kompaniyasın satıp alıw niyetin járiyaladı&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Liana|last=Ruppert|url=https://www.gameinformer.com/2020/09/21/microsoft-acquires-bethesda-the-studio-behind-fallout-the-elder-scrolls-doom-and-more|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921142458/https://www.gameinformer.com/2020/09/21/microsoft-acquires-bethesda-the-studio-behind-fallout-the-elder-scrolls-doom-and-more|url-status=live|archive-date=September 21, 2020|title=Microsoft Acquires Bethesda, The Studio Behind Fallout, The Elder Scrolls, Doom, And More|magazine=Game Informer|date=September 21, 2020|access-date=September 22, 2020}}&lt;/ref&gt;. 2021-jıl 9-martta 8,1 milliard AQSH dolları kólemindegi satıp alıw tamamlandı hám ZeniMax Media Microsofttıń Xbox Game Studios bóliminiń quramına kirdi&lt;ref&gt;{{web deregi | at =Matt T.M.| familiya =Kim| url =https://www.ign.com/articles/microsofts-zenimax-acquisition-officially-complete-bethesda-now-a-part-of-xbox| bet =Microsoft's ZeniMax Acquisition Officially Complete, Bethesda Now a Part of Xbox|website=IGN| sáne = 2021-jıl 10-mart | qaralǵan sáne = 2021-jıl 10-mart | arxivsáne = 2021-jıl 9-mart | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210309211927/https://www.ign.com/articles/microsofts-zenimax-acquisition-officially-complete-bethesda-now-a-part-of-xbox|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://microsoft.gcs-web.com/static-files/0a2b8528-fb8b-4d11-8da2-fd9fa988a155| bet =Form 10-K|page=39|website=[[U.S. Securities and Exchange Commission|SEC]]| sáne = 2021-jıl 30-iyun | qaralǵan sáne = 2021-jıl 7-avgust | arxivsáne = 2021-jıl 6-avgust | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210806183040/https://microsoft.gcs-web.com/static-files/0a2b8528-fb8b-4d11-8da2-fd9fa988a155|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

2020-jıl 10-noyabrde Microsoft Xbox Series X hám Xbox Series S video oyın konsolların shıǵardı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =The all-new Xbox Series X {{!}} Xbox| url =https://www.xbox.com/en-US/consoles/xbox-series-x| qaralǵan sáne = 2020-jıl 2-dekabr |website=Xbox.com| til =en| arxivsáne = 2020-jıl 13-sentyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20200913193828/https://www.xbox.com/en-US/consoles/xbox-series-x|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2021-jıl fevralda Microsoft Azure Quantum platformasın kópshilik aldında sınaw ushın shıǵardı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Microsoft's quantum cloud computing plans take another big step forward | url =https://www.zdnet.com/article/microsofts-quantum-cloud-computing-plans-take-another-big-step-forward/ | sáne = 2021-jıl 1-fevral |last1=Leprince-Ringuet |first1=Daphne | qaralǵan sáne = 2024-jıl 4-sentyabr |website=ZDNet | til =en-US | arxivsáne = 2024-jıl 28-avgust | arxivurl =https://web.archive.org/web/20240828002638/https://www.zdnet.com/article/microsofts-quantum-cloud-computing-plans-take-another-big-step-forward/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Bul ashıq bultlı esaplaw platforması kvantlıq programmalıq támiynatqa hám kvantlıq apparatqa, sonıń ishinde uslap turılǵan ionlar, neytral atomlar hám ótkizgishligi artıq sistemalarǵa kiriwdi támiyinleydi&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =What is Azure Quantum? | url =https://www.techtarget.com/whatis/definition/Azure-Quantum |last1=Gillis |first1=Alexander |website=Tech Target | qaralǵan sáne = 2024-jıl 4-sentyabr | arxivsáne = 2024-jıl 24-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20240724005211/https://www.techtarget.com/whatis/definition/Azure-Quantum |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Microsoft says it's cracked the code on an important quantum computing problem | url =https://www.theverge.com/2024/4/8/24120103/microsoft-says-its-cracked-the-code-on-an-important-quantum-computing-problem | qaralǵan sáne = 2024-jıl 4-sentyabr | sáne = 2024-jıl 8-aprel |last1=David |first1=Emilia |website=The Verge | til =en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Microsoft adds Pasqal's neutral-atom processors to its Azure Quantum cloud computing lineup | url =https://www.geekwire.com/2022/microsoft-adds-pasqals-neutral-atom-processors-to-its-azure-quantum-cloud-computing-lineup/#:~:text=Microsoft's%20Azure%20Quantum%20cloud%20computing%20service%20will%20be | qaralǵan sáne = 2024-jıl 4-sentyabr | sáne = 2024-jıl 21-mart |last1=Boyle |first1=Alan |website=GeekWire | til =en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Microsoft adds Rigetti quantum computing to Azure cloud | url =https://www.datacenterdynamics.com/en/news/microsoft-adds-rigetti-quantum-computing-to-azure-cloud/ | qaralǵan sáne = 2024-jıl 4-sentyabr | sáne = 2021-jıl 7-dekabr |last1=Moss |first1=Sebastian |website=Data Center Dynamics | til =en-US | arxivsáne = 2024-jıl 18-sentyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20240918154031/https://www.datacenterdynamics.com/en/news/microsoft-adds-rigetti-quantum-computing-to-azure-cloud/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2021-jıl aprelde Microsoft Nuance Communications kompaniyasın shama menen 16 milliard AQSH dollarına satıp alatuǵının járiyaladı, satıp alıw 2022-jıldıń martında tamamlandı&lt;ref&gt;{{Cite news|date=April 12, 2021|title=Microsoft to buy AI firm Nuance Communications for about $16 billion in healthcare push|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-nuance-commns-m-a-microsoft-idUSKBN2BZ1FS|access-date=April 12, 2021|archive-date=April 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412142753/https://www.reuters.com/article/us-nuance-commns-m-a-microsoft-idUSKBN2BZ1FS|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2022-jıl 5-mart | bet =Microsoft Completes Acquisition of Nuance | url =https://www.finsmes.com/2022/03/microsoft-completes-acquisition-of-nuance.html | qaralǵan sáne = 2022-jıl 6-mart |website=FinSMEs | til =en-US | arxivsáne = 2022-jıl 5-mart | arxivurl =https://web.archive.org/web/20220305234310/https://www.finsmes.com/2022/03/microsoft-completes-acquisition-of-nuance.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2021-jılı, [[COVID-19 pandemiyası]] sebebinen kvartallıq kiristiń joqarı bolıwı menen birge, Microsofttıń bazardaǵı bahalanıwı 2 trillion AQSH dollarına jaqınlastı. Uzaqtan islew hám aralıqtan bilim alıwǵa bolǵan zárúrliktiń artıwı bultlı esaplawǵa bolǵan talaptı arttırdı hám kompaniyanıń oyın biznesindegi satıwların ósirdi&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tilley|first=Aaron|date=April 27, 2021|title=Microsoft Sales Show Strong Growth in Gaming, Cloud|language=en-US|work=[[The Wall Street Journal]]|url=https://www.wsj.com/articles/microsoft-msft-3q-earnings-report-2021-11619475788|access-date=April 29, 2021|issn=0099-9660|archive-date=April 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429041041/https://www.wsj.com/articles/microsoft-msft-3q-earnings-report-2021-11619475788|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tilley|first=Aaron|date=March 27, 2020|title=One Business Winner Amid Coronavirus Lockdowns: the Cloud|language=en-US|work=[[The Wall Street Journal]]|url=https://www.wsj.com/articles/one-business-winner-amid-coronavirus-lockdowns-the-cloud-11585327905|access-date=April 29, 2021|issn=0099-9660|archive-date=April 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428195002/https://www.wsj.com/articles/one-business-winner-amid-coronavirus-lockdowns-the-cloud-11585327905|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =FY21 Q2 – Press Releases – Investor Relations – Microsoft| url =https://www.microsoft.com/en-us/Investor/earnings/FY-2021-Q2/press-release-webcast| qaralǵan sáne = 2021-jıl 29-aprel |website=www.microsoft.com| arxivsáne = 2021-jıl 29-aprel | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210429122745/https://www.microsoft.com/en-us/Investor/earnings/FY-2021-Q2/press-release-webcast|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2021-jıl 24-iyunda Microsoft tikkeley efirde ótkerilgen is-ilaj waqtında [[Windows 11]]-di járiyaladı. Bul járiyalaw Microsoft burın Windows 10 operaciyalıq sistemasınıń sońǵı versiyası boladı dep málimlegeninen keyin túsinbewshiliklerge sebep boldı&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2021-jıl 24-iyun | bet =Microsoft has officially announced Windows 11!| url =https://www.windowscentral.com/windows-11-announcement| qaralǵan sáne = 2021-jıl 24-iyun |website=Windows Central| arxivsáne = 2021-jıl 24-iyun | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210624150923/https://www.windowscentral.com/windows-11-announcement|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ol 2021-jıl 5-oktyabrde kópshilikke shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{cite news |title=Windows 11 available on October 5 |url=https://blogs.windows.com/windowsexperience/2021/08/31/windows-11-available-on-october-5/ |website=Windows Experience Blog |access-date=October 20, 2021 |date=August 31, 2021 |last1=Blog |first1=Windows Experience |archive-date=December 29, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229225521/https://blogs.windows.com/windowsexperience/2021/08/31/windows-11-available-on-october-5/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2021-jıl sentyabrde kompaniyanıń túrli pánler boyınsha studentler menen oqıtıwshılardı baylanıstıratuǵın onlayn platforma — TakeLessons-ti satıp alǵanı járiyalandı. Bul satıp alıw Microsoftqa kóp sandaǵı adamlarǵa onlayn bilim beriw bazarındaǵı qatnasıwın keńeytiw múmkinshiligin berdi&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Microsoft acquires TakeLessons, an online and in-person tutoring platform, to ramp up its edtech play | url =https://www.techcrunch.com/2021/09/10/microsoft-acquires-takelessons-an-online-and-in-person-tutoring-platform-to-ramp-up-its-edtech-play |website=TechCrunch | sáne = 2021-jıl 10-sentyabr | familiya =Lundun | at =Ingrid | qaralǵan sáne = 2022-jıl 18-dekabr | arxivsáne = 2022-jıl 19-dekabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20221219003127/https://techcrunch.com/2021/09/10/microsoft-acquires-takelessons-an-online-and-in-person-tutoring-platform-to-ramp-up-its-edtech-play/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sol ayda Microsoft Avstraliyada jaylasqan video redaktor programmalıq támiynatı kompaniyası Clipchamp-tı da satıp aldı&lt;ref&gt;{{cite news|title=Microsoft acquires video creation and editing software maker Clipchamp|url=https://techcrunch.com/2021/09/08/microsoft-acquires-video-creation-and-editing-software-maker-clipchamp/|last=Perez|first=Sarah|website=TechCrunch|date=September 8, 2021|access-date=January 5, 2023|archive-date=April 5, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220405154055/https://techcrunch.com/2021/09/08/microsoft-acquires-video-creation-and-editing-software-maker-clipchamp/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2021-jıl oktyabrde Microsoft video konferenciya programmalıq támiynatınan paydalanǵan waqıtta biznes kommunikaciyasın qáwipsizlendiriw maqsetinde Microsoft Teams qońırawları ushın ushınan-ushına shekem cifrlawdı (E2EE) qollawdı engize baslaǵanın járiyaladı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.techradar.com/news/microsoft-teams-calls-are-getting-a-major-security-upgrade| bet =Microsoft Teams calls are getting a major security upgrade|website=Tech Radar| sáne = 2021-jıl 22-oktyabr | avtor =Anthony Spadafora| qaralǵan sáne = 2021-jıl 22-oktyabr | arxivsáne = 2021-jıl 22-oktyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20211022180524/https://www.techradar.com/news/microsoft-teams-calls-are-getting-a-major-security-upgrade|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 7-oktyabrde Microsoft kompaniyalardıń OKR boyınshaǵı ilgerilewin ólsheytuǵın programmalıq xızmet — Ally.io-nı satıp aldı hám onı xızmetkerler tájiriybesine baǵdarlanǵan Viva ónimleri jıynaǵına qosıwdı jobalastırdı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://techcrunch.com/2021/10/07/microsoft-acquires-ally-io-okr-startup-that-raised-76-million/| bet =Microsoft acquires Ally.io, OKR startup that raised $76 million|website=Tech Crunch| sáne = 2021-jıl 7-oktyabr |author1=Ron Miller|author2=Alex Wilhelm| qaralǵan sáne = 2021-jıl 12-noyabr | arxivsáne = 2021-jıl 12-noyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20211112200742/https://techcrunch.com/2021/10/07/microsoft-acquires-ally-io-okr-startup-that-raised-76-million/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2022-jıl 18-yanvarda Microsoft amerikalı video oyınlar islep shıǵıwshısı hám xolding kompaniyası Activision Blizzard-tı 68,7 milliard AQSH dollarına pútkilley naq aqsha menen tólew arqalı satıp alatuǵının járiyaladı,&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tedder|first=Michael|title=Microsoft Purchases Activision Blizzard; Plans To Dominates The Metaverse|url=https://www.thestreet.com/investing/microsoft-wants-to-be-the-disney-of-video-games-metaverse|access-date=January 20, 2022|website=TheStreet|date=January 18, 2022|language=en-us|archive-date=January 20, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120130519/https://www.thestreet.com/investing/microsoft-wants-to-be-the-disney-of-video-games-metaverse|url-status=live}}&lt;/ref&gt; bul satıp alıw 2023-jılı tamamlandı&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Warren | at =Tom | sáne = 2023-jıl 13-oktyabr | bet =Microsoft completes Activision Blizzard acquisition, Call of Duty now part of Xbox | url =https://www.theverge.com/2023/10/13/23791235/microsoft-activision-blizzard-acquisition-complete-finalized | qaralǵan sáne = 2023-jıl 1-noyabr |website=The Verge | til =en | arxivsáne = 2025-jıl 23-may | arxivurl =https://web.archive.org/web/20250523014257/https://www.theverge.com/2023/10/13/23791235/microsoft-activision-blizzard-acquisition-complete-finalized |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Microsoft sonday-aq 2014-jıldan berli Xbox brendiniń basshısı bolıp kelgen Fil Spenserdi jańadan dúzilgen Microsoft Gaming bóliminiń birinshi bas direktorı etip tayınladı; bul bólim házir Xbox operaciyaları toparın hám kompaniya portfelindegi úsh baspa islep shıǵarıwshını (Xbox Game Studios, ZeniMax Media, Activision Blizzard) óz ishine aladı. Microsoft Activision kompaniyasınıń xızmetkerlerdi qıynaw menen baylanıslı jaqındaǵı huqıqıy dawları haqqında bayanat bermedi, biraq xabarlarda dawǵa sebep bolǵan tiykarǵı tulǵa — Activision bas direktorı Bobbi Kotick — satıp alıw tamamlanǵannan keyin kompaniyadan ketetuǵını aytılǵan&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Tilley|first2=Cara|last2=Lombardo|first3=Kirsten|last3=Grind|first1=Aaron|date=January 18, 2022|title=WSJ News Exclusive {{!}} Microsoft to Buy Activision Blizzard in All-Cash Deal Valued at $75 Billion|language=en-US|work=[[The Wall Street Journal]]|url=https://www.wsj.com/articles/microsoft-to-buy-activision-blizzard-games-11642512435|access-date=January 20, 2022|issn=0099-9660|archive-date=January 19, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119174036/https://www.wsj.com/articles/microsoft-to-buy-activision-blizzard-games-11642512435|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Kelisim 2023-jıl 13-oktyabrde juwmaqlandı&lt;ref&gt;{{web deregi | url = https://www.videogameschronicle.com/news/microsoft-has-officially-completed-its-acquisition-of-activision-blizzard/ | bet = Microsoft has officially completed its acquisition of Activision Blizzard | at = Tom | familiya = Ivan | sáne = 2023-jıl 13-oktyabr | qaralǵan sáne = 2023-jıl 13-oktyabr | work = [[Video Games Chronicle]] | arxivsáne = 2023-jıl 13-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20231013193432/https://www.videogameschronicle.com/news/microsoft-has-officially-completed-its-acquisition-of-activision-blizzard/ | url-status = live }}&lt;/ref&gt;.

2023-jıl yanvarda bas direktor Satya Nadella Microsofttıń 10 000 xızmetkerdi jumıstan bosatatuǵının járiyaladı&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Weise |first1=Karen |title=Microsoft to Lay Off 10,000 Workers as It Looks to Trim Costs |url=https://www.nytimes.com/2023/01/18/business/microsoft-layoffs.html |access-date=January 18, 2023 |work=The New York Times |date=January 18, 2023 |archive-date=January 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230118141751/https://www.nytimes.com/2023/01/18/business/microsoft-layoffs.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Bul járiyalaw Microsoft basshıların qosqanda 50 adam ushın Shveycariyanıń Davos qalasında Sting koncertin ótkeriwinen bir kún keyin ámelge asırıldı&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Taylor | at =Chloe | sáne = 2023-jıl 20-yanvar | bet =Microsoft under fire for hosting private Sting concert for its execs in Davos the night before announcing mass layoffs | url =https://fortune.com/2023/01/20/microsoft-under-fire-hosting-private-sting-concert-execs-davos-night-before-announcing-mass-layoffs/ | qaralǵan sáne = 2023-jıl 23-yanvar |website=Fortune | til =en | arxivsáne = 2023-jıl 23-yanvar | arxivurl =https://web.archive.org/web/20230123115317/https://fortune.com/2023/01/20/microsoft-under-fire-hosting-private-sting-concert-execs-davos-night-before-announcing-mass-layoffs/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2023-jıl 23-yanvarda Microsoft [[ChatGPT]] islep shıǵıwshısı [[OpenAI]] menen jańa birneshe jıllıq, birneshe milliard dollar kólemindegi investiciyalıq kelisimdi járiyaladı&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Capoot | at =Ashley | bet =Microsoft announces multibillion-dollar investment in ChatGPT-maker OpenAI | url =https://www.cnbc.com/2023/01/23/microsoft-announces-multibillion-dollar-investment-in-chatgpt-maker-openai.html | qaralǵan sáne = 2023-jıl 23-yanvar |website=CNBC | sáne = 2023-jıl 23-yanvar | til =en | arxivsáne = 2023-jıl 23-yanvar | arxivurl =https://web.archive.org/web/20230123154020/https://www.cnbc.com/2023/01/23/microsoft-announces-multibillion-dollar-investment-in-chatgpt-maker-openai.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2023-jıldıń iyunında Microsoft jasalma intellekt, joqarı ónimli esaplaw hám kvantlıq esaplawdı birlestirip, esaplaw ximiyasında hám materialtanıwda molekulalıq simulaciyalar hám esaplawlardı orınlawǵa arnalǵan Azure Quantum Elements xızmetin shıǵardı&lt;ref name=&quot;AQE&quot;&gt;{{web deregi | bet =Microsoft Debuts Azure Quantum Elements and Azure Quantum Copilot LLM | url =https://www.hpcwire.com/2023/06/22/microsoft-debuts-azure-quantum-elements-and-azure-quantum-copilot-llm/| sáne = 2023-jıl 22-iyun |last1=Russell |first1=John | qaralǵan sáne = 2024-jıl 4-sentyabr |website=HPCwire | til =en-US}}&lt;/ref&gt;. Xızmet quramına maǵlıwmatlardı soraw hám vizuallastırıw, kod jazıw, simulaciyalardı baslaw hám izertlewshilerdi oqıtıw ushın qollanılatuǵın GPT-4 tiykarındaǵı úlken til modeli quralı Copilot kiredi&lt;ref name=&quot;AQE&quot; /&gt;.

2023-jıl noyabrde ótkerilgen islep shıǵıwshılar konferenciyasında Microsoft eki jańa, arnawlı jobalanǵan esaplaw chipin járiyaladı: úlken til modellerin qollanıw ushın jobalanǵan Maia chipi hám Azure-de ulıwma bultlı xızmetlerdi qollanıw ushın jobalanǵan Cobalt CPU&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Microsoft introduces its own chips for AI, with eye on cost |work=Reuters | sáne = 2023-jıl 15-noyabr | url =https://www.reuters.com/technology/microsoft-introduces-its-own-chips-ai-with-eye-cost-2023-11-15/ | qaralǵan sáne = 2023-jıl 14-dekabr |last1=Nellis |first1=Stephen }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Microsoft is finally making custom chips — and they're all about AI | sáne = 2023-jıl 15-noyabr | url =https://www.theverge.com/2023/11/15/23960345/microsoft-cpu-gpu-ai-chips-azure-maia-cobalt-specifications-cloud-infrastructure | baspaxana =The Verge | qaralǵan sáne = 2023-jıl 14-dekabr | arxivsáne = 2023-jıl 14-dekabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20231214021632/https://www.theverge.com/2023/11/15/23960345/microsoft-cpu-gpu-ai-chips-azure-maia-cobalt-specifications-cloud-infrastructure |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2023-jıl 20-noyabrde Satya Nadella birneshe kún burın OpenAI bas direktorı lawazımınan alınǵan Sem Altman hám prezident lawazımınan islep ketken Greg Brokmandı Microsoftqa qosılıp, jańa aldınǵı dárejeli jasalma intellekt izertlew toparına basshılıq etetuǵının járiyaladı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =	https://twitter.com/satyanadella/status/1726509045803336122 | bet =	Satyan Adella on X |website=	X | qaralǵan sáne = 2023-jıl 20-noyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20231120082141/https://twitter.com/satyanadella/status/1726509045803336122 | arxivsáne = 2023-jıl 20-noyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | url =	https://www.cnbc.com/2023/11/20/ousted-openai-head-sam-altman-to-lead-microsofts-new-ai-team-ceo-nadella-says.html | bet =	Ousted OpenAI head Sam Altman to lead Microsoft's new AI team |website=CNBC | sáne = 2023-jıl 20-noyabr | qaralǵan sáne = 2023-jıl 20-noyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20231120084752/https://www.cnbc.com/2023/11/20/ousted-openai-head-sam-altman-to-lead-microsofts-new-ai-team-ceo-nadella-says.html | arxivsáne = 2023-jıl 20-noyabr }}&lt;/ref&gt;. Biraq bul joba uzaqqa sozılmadı, sebebi OpenAI xızmetkerleri hám investorlarınıń direktorlar keńesine kórsetken qısımınan keyin Altman keyinirek OpenAI bas direktorı lawazımına qaytarıldı, al Brokman da kompaniyaǵa qaytıp keldi&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.nytimes.com/2023/11/22/business/dealbook/openai-altman-microsoft-board.html | bet =The Fallout From Sam Altman's Return to OpenAI | sáne = 2023-jıl 22-noyabr |last1=Ross Sorkin |first1=Andrew |last2=Mattu |first2=Ravi |last3=Warner |first3=Bernhard |last4=Kessler |first4=Sarah |last5=de la Merced |first5=Michael |last6=Hirsch |first6=Lauren |last7=Livni |first7=Ephrat |work=[[The New York Times]] | qaralǵan sáne = 2023-jıl 23-noyabr | arxivsáne = 2023-jıl 17-dekabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20231217010304/https://www.nytimes.com/2023/11/22/business/dealbook/openai-altman-microsoft-board.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2024-jıldıń martında Inflection AI kompaniyasınıń birge tiykar salıwshıları Mustafa Suleyman hám Karen Simonyan kompaniyadan ketip, Microsoft AI-di dúziw ushın Microsoftqa qosılatuǵının járiyaladı; Microsoft kompaniyanıń 70 adamnan ibarat xızmetkerler toparınıń derlik barlıǵı menen birge xızmetkerlerdi jumısqa alıw arqalı óz quramına aldı. Kelisimniń bir bólegi retinde Microsoft Inflection kompaniyasına onıń texnologiyasına licenziya alıw ushın 650 million AQSH dolların tóledi&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Weise |first1=Karen |last2=Metz |first2=Cade |date=March 19, 2024 |title=Microsoft Hires DeepMind Co-Founder to Run Consumer A.I. |url=https://www.nytimes.com/2024/03/19/technology/mustafa-suleyman-google-gemini.html |work=The New York Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429163253/https://www.nytimes.com/2024/03/19/technology/mustafa-suleyman-google-gemini.html |archive-date=April 29, 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Griffith |first1=Erin |last2=Metz |first2=Cade |date=August 8, 2024 |title=The New A.I. Deal: Buy Everything but the Company |url=https://www.nytimes.com/2024/08/08/technology/ai-start-ups-google-microsoft-amazon.html |work=The New York Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907221045/https://www.nytimes.com/2024/08/08/technology/ai-start-ups-google-microsoft-amazon.html |archive-date=September 7, 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2024-jıl yanvarda Microsoft ashıq bazardaǵı eń joqarı bahalanǵan kompaniyaǵa aylandı. Sol ayda kompaniya Copilot Pro arqalı kishi biznesler ushın jasalma intellekt xızmetine jazılıw usınısın járiyaladı&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Novet | at =Jordan | sáne = 2024-jıl 12-yanvar | bet =Microsoft tops Apple as world's most valuable public company | url =https://www.cnbc.com/2024/01/12/microsoft-tops-apple-in-market-cap-at-fridays-close.html | qaralǵan sáne = 2024-jıl 14-yanvar |website=CNBC | til =en | arxivsáne = 2024-jıl 14-yanvar | arxivurl =https://web.archive.org/web/20240114003102/https://www.cnbc.com/2024/01/12/microsoft-tops-apple-in-market-cap-at-fridays-close.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Novet | at =Jordan | sáne = 2024-jıl 15-yanvar | bet =Microsoft brings Copilot AI assistant to small businesses and launches a premium tier for individuals | url =https://www.cnbc.com/2024/01/15/microsoft-brings-copilot-to-small-businesses-launches-copilot-pro.html | qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-yanvar |website=CNBC | til =en | arxivsáne = 2024-jıl 15-yanvar | arxivurl =https://web.archive.org/web/20240115221751/https://www.cnbc.com/2024/01/15/microsoft-brings-copilot-to-small-businesses-launches-copilot-pro.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2024-jıldıń iyunında Microsoft kompaniyanıń aralas reallıq hám Azure bultlı esaplaw bólimlerinen 1 000 xızmetkerdi jumıstan bosatatuǵının járiyaladı&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Novet | at =Jordan | sáne = 2024-jıl 3-iyun | bet =Microsoft confirms layoffs in mixed reality but will keep selling HoloLens 2 headsets | url =https://www.cnbc.com/2024/06/03/microsoft-confirms-mixed-reality-layoffs-will-keep-selling-hololens-2.html | qaralǵan sáne = 2024-jıl 4-iyun |website=CNBC | til =en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Stewart | at =Ashley | sáne = 2024-jıl 3-iyun | bet =Microsoft is laying off hundreds in its Azure cloud business, sources say | url =https://www.businessinsider.com/microsoft-cuts-azure-jobs-cloud-2024-6 | qaralǵan sáne = 2024-jıl 4-iyun |website=Business Insider | til =en-US | arxivsáne = 2024-jıl 3-iyun | arxivurl =https://web.archive.org/web/20240603235116/https://www.businessinsider.com/microsoft-cuts-azure-jobs-cloud-2024-6 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sol ayda Microsoft Qubla-Shıǵıs Leeds aymaǵında «giperkólemli maǵlıwmatlar orayın» qurıp atırǵanın járiyaladı&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2024-jıl 28-iyun | bet =Microsoft to build 'hyperscale data centre' near Leeds | url =https://www.bbc.com/news/articles/cy79eww4g8go | qaralǵan sáne = 2024-jıl 29-iyun |website=BBC News | til =en-GB | arxivsáne = 2024-jıl 28-iyun | arxivurl =https://web.archive.org/web/20240628203615/https://www.bbc.com/news/articles/cy79eww4g8go |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 

2024-jıl iyulda kompaniyanıń hár túrlilik, teńlik hám inklyuziya (DEI) toparın tarqatıp jiberetuǵını haqqında xabar berildi&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Stewart | at =Ashley | bet =Microsoft laid off a DEI team, and its lead wrote an internal email blasting how DEI is 'no longer business critical' | url =https://www.businessinsider.com/microsoft-layoffs-dei-leader-email-2024-7 | qaralǵan sáne = 2024-jıl 16-iyul |website=Business Insider | til =en-US | arxivsáne = 2024-jıl 16-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20240716020404/https://www.businessinsider.com/microsoft-layoffs-dei-leader-email-2024-7 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Valentine | at =Rebekah | sáne = 2024-jıl 16-iyul | bet =Microsoft DEI Lead Blasts Company in Internal Email After Team Is Reportedly Laid Off | url =https://www.ign.com/articles/microsoft-dei-lead-blasts-company-in-internal-email-after-team-is-reportedly-laid-off | qaralǵan sáne = 2024-jıl 16-iyul |website=IGN | til =en | arxivsáne = 2024-jıl 16-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20240716191901/https://www.ign.com/articles/microsoft-dei-lead-blasts-company-in-internal-email-after-team-is-reportedly-laid-off |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 19-iyulda dúnya júzilik IT úzilisi Microsoft xızmetlerine tásir etti hám pútkil dúnyadaǵı bizneslerge, aviakompaniyalarǵa hám finanslıq mákemelerge tásir kórsetti. Úzilistiń sebebi Microsoft sistemalarınıń isten shıǵıwına hám túrli tarawlarda úzilislerge alıp kelgen CrowdStrike kiberqáwipsizlik programmalıq támiynatınıń qáte jańalanıwına baylanıslı boldı. CrowdStrike bas direktorı Djordj Kurc másele kiberhújim emes ekenin túsindirse de, bul waqıya keń kólemli aqıbetlerge, sonıń ishinde pútkil dúnyadaǵı hawa qatnasıwlarındaǵı keshigiwlerge, finanslıq operaciyalardaǵı úzilislerge hám medicina xızmetlerindegi máselelerge alıp keldi. Microsoft tiykarǵı sebep dúzetilgenin málimledi, biraq ayırım Microsoft 365 qosımshaları hám xızmetlerindegi qalǵan tásirlerdiń dawam etip atırǵanın moyınladı&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2024-jıl 19-iyul | bet =Microsoft Cloud Technical Outage Updates | url =https://www.bloomberg.com/news/live-blog/2024-07-19/microsoft-cloud-technical-outage-updates?sref=JTShqBgB | qaralǵan sáne = 2024-jıl 19-iyul | baspaxana =Bloomberg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2024-jıl 19-iyul | bet =Internet Global Outage: CrowdStrike and Microsoft Downtime | url =https://apnews.com/live/internet-global-outage-crowdstrike-microsoft-downtime | qaralǵan sáne = 2024-jıl 19-iyul | baspaxana =Associated Press}}&lt;/ref&gt;.

2024-jıl sentyabrde BlackRock hám Microsoft maǵlıwmatlar orayları hám energiya joybarları sıyaqlı jasalma intellekt infrastrukturasına investiciya salıw ushın 30 milliard AQSH dolları kólemindegi Global AI Infrastructure Investment Partnership qorın járiyaladı. Sherikler arasında Abu Dabi tárepinen qollanılatuǵın MGX hám jasalma intellekt boyınsha tájiriybe beretuǵın Nvidia da bar. Investiciyalar tiykarınan AQSHqa, al ayırım bólegi sherik mámleketlerge baǵdarlanadı&lt;ref&gt;{{Cite news |date=September 18, 2024 |title=Microsoft, BlackRock to launch $30 billion fund for AI infrastructure |url=https://www.reuters.com/technology/artificial-intelligence/microsoft-blackrock-plan-30-bln-fund-invest-ai-infrastructure-ft-reports-2024-09-17/ |work=Reuters |archive-date=November 2, 2024 |access-date=September 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102083227/https://www.reuters.com/technology/artificial-intelligence/microsoft-blackrock-plan-30-bln-fund-invest-ai-infrastructure-ft-reports-2024-09-17/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Microsoft sonday-aq qupıyalılıqqa baylanıslı máselelerdi sheshkennen keyin 2024-jıl noyabrde dawlı Recall quralın qayta iske túsiriwin járiyaladı. Dáslep paydalanıwshınıń kelisimin almay turıp úziliksiz ekran súwretlerin túsirgeni ushın sınǵa alınǵan Recall endi ádettegi túrde qosılatuǵın emes, paydalanıwshı ózi tańlap qosatuǵın funkciyaǵa ózgertildi. Birlesken Korolliktiń Information Commissioner's Office mákemesi jaǵdaydı baqlap, cifrlaw hám biometrikalıq kiriw sıyaqlı kúsheytirilgen qáwipsizlik sharaların da óz ishine alǵan ózgerislerdi atap ótti. Ekspertler bul ózgerislerdi jaqsılanıw dep bahalaǵanı menen, abaylı bolıwdı usındı; geybirewleri paydalanıwshılar Recall-dı qosıwdan aldın jáne de sınaqtan ótkeriwdi usındı&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kleinman |first=Zoe |title=Microsoft re-launches 'privacy nightmare' AI screenshot tool |date=September 27, 2024 |url=https://www.bbc.com/news/articles/c869glx8endo |access-date=September 29, 2024 |archive-date=September 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240928211325/https://www.bbc.com/news/articles/c869glx8endo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2025-jıl 28-fevralda Microsoft Microsoft Teams-ke itibarın awdarıw maqsetinde Skype xızmetiniń 2025-jıl 5-mayda toqtatılatuǵının járiyaladı. Kompaniya xızmettiń toqtatılıwı sebepli xızmetkerler qısqartılmaytuǵının málimledi&lt;ref&gt;{{cite news|last=Bhuiyan |first=Johana |title=Microsoft is shutting down Skype after over two decades |date=February 28, 2025 |url=https://www.theguardian.com/technology/2025/feb/28/microsoft-skype |website=The Guardian |access-date=March 1, 2025}}&lt;/ref&gt;.

2025-jıl 23-mayda Europol-dıń European Cybercrime Centre bólimi Microsoft penen birgelikte áhmiyetli maǵlıwmat urlaw qáwpi bolǵan Lumma Stealer programmasın isten shıǵarıw boyınsha operaciya ótkergeni haqqında xabar berildi. Birgeliktegi operaciya kriminal toparlarǵa urlanǵan maǵlıwmatlardan keń kólemde paydalanıwǵa múmkinshilik bergen quramalı ekosistemaǵa baǵdarlanǵan edi&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Wenzel |first=Esther |date=23 May 2025 |title=Europol helps disrupt malware threat Lumma |url=https://euronewsweek.co.uk/tech/europol-helps-disrupt-malware-threat-lumma/ |access-date=1 November 2025 |work=Euronewsweek |archive-date=November 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112112959/https://euronewsweek.co.uk/tech/europol-helps-disrupt-malware-threat-lumma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2025-jıl 2-iyulda Microsoft jasalma intellekt infrastrukturasına salınatuǵın iri shıǵınlar jaǵdayında shıǵınlardı baqlaw maqsetinde xızmetkerleriniń derlik 4%-in, yaǵnıy shama menen 9 000 jumıs ornın qısqartatuǵının járiyaladı. Sonday-aq kompaniya basqarıw sistemasın qayta shólkemlestiriw hám operaciyalardı ápiwayılastırıw jumısların da ámelge asıratuǵının málimledi&lt;ref&gt;{{Cite news |date=July 2, 2025 |title=Microsoft to cut about 4% of jobs amid hefty AI bets |url=https://www.reuters.com/business/world-at-work/microsoft-lay-off-many-9000-employees-seattle-times-reports-2025-07-02/}}&lt;/ref&gt;.

Bridgewater Associates tárepinen ótkerilgen analizge muwapıq, Microsoft Amazon, [[Alphabet Inc.|Alphabet]] hám [[Meta Platforms|Meta]] kompaniyaları menen birge 2026-jılı jasalma intellektke baylanıslı infrastrukturanı keńeytiw ushın barlıǵı shama menen 650 milliard AQSH dollar investiciya salıwı kútilmekte&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Big Tech to invest about $650 billion in AI in 2026, Bridgewater says | url =https://www.channelnewsasia.com/business/big-tech-invest-about-650-billion-in-ai-in-2026-bridgewater-says-5947656 | qaralǵan sáne = 2026-jıl 27-fevral |website=CNA | til =en | arxivsáne = 2026-jıl 1-mart | arxivurl =https://web.archive.org/web/20260301195457/https://www.channelnewsasia.com/business/big-tech-invest-about-650-billion-in-ai-in-2026-bridgewater-says-5947656 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2026-jıl martta Microsoft Aq úyde energiya boyınsha kelisimge qol qoydı. Bul kelisim kompaniyadan óz maǵlıwmatlar orayların elektr energiyası menen támiyinlew ushın jańa elektr energiyası óndiriwin jaratıw shıǵınların óz moynına alıwdı talap etti&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Renshaw and Kearney | at =Jarrett and Laila | sáne = 2026-jıl 4-mart | bet =Tech Giants sign energy pledge at white house ahead of midterms | url =https://www.reuters.com/sustainability/climate-energy/trump-meet-tech-giants-energy-pledge-ahead-midterms-2026-03-04/ |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;.

2026-jıl 9-martta Microsoft ósip baratırǵan avtonom agentlerge bolǵan talaptan paydalanatuǵın, Claude Cowork tiykarında islengen Copilot Cowork quralın tanıstırdı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Microsoft taps Anthropic for Copilot Cowork in push for AI agents | url =https://www.channelnewsasia.com/business/microsoft-taps-anthropic-copilot-cowork-in-push-ai-agents-5981801 | qaralǵan sáne = 2026-jıl 12-mart |website=CNA | til =en}}&lt;/ref&gt;.

2026-jıldıń iyunında ótkerilgen Microsoft Build 2026 konferenciyasında Microsoft Azure Cobalt 200 virtual mashinalarınıń aldınnan kóriw ushın qoljetimli bolǵanın járiyaladı. Bul kompaniyanıń Arm tiykarındaǵı ekinshi áwlad arnawlı CPU-sı bolıp, bultlı maǵlıwmatlar bazası jumısları ushın aldınǵı áwlad Cobalt 100 benen salıstırǵanda 135%-ke shekem jaqsıraq ónimlilikti hám ulıwma CPU ónimliligin 50%-ke arttırıwdı usınadı. Microsoft sonday-aq 2026-jıl yanvarda birinshi ret tanıstırılǵan Maia 200 jasalma intellekt akseleratorı Iowa hám Arizona shtatlarındaǵı maǵlıwmatlar oraylarında ónimli qollanıwǵa kirgizilgenin tastıyıqladı; ol Microsoft 365 Copilot hám OpenAI GPT-5.2 modelleri sıyaqlı jumıs júklemelerin qollanadı&lt;ref&gt;{{cite news |title=Microsoft launches VMs based on Cobalt 200 chip in preview, Maia 200 already in production |url=https://www.datacenterdynamics.com/en/news/microsoft-launches-vms-based-on-cobalt-200-chip-in-preview-maia-200-already-in-production/ |work=Data Center Dynamics |date=3 June 2026 |access-date=7 July 2026}}&lt;/ref&gt;.

==Korporativ isler==
Microsoft 2022-jılǵı ''Fortune'' 500 reytinginde ulıwma tabısı boyınsha AQSH korporaciyaları arasında 14-orında turdı;&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Fortune 500 Companies 2019: Who Made the List | url =https://fortune.com/fortune500/2022/search/ | qaralǵan sáne = 2022-jıl 1-iyul | baspaxana =[[Fortune (magazine)|Fortune]] | arxivsáne = 2022-jıl 3-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20220703101801/https://fortune.com/fortune500/2022/search/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; al 2022-jılı ''Forbes'' Global 2000 maǵlıwmatlarına sáykes, kirisi boyınsha dúnyadaǵı eń iri [[Programmalıq támiynattı islep shıǵıw|programmalıq támiynat islep shıǵıwshısı]] boldı. 2018-jılı Microsoft dúnyadaǵı bazarda akciyaları ashıq túrde satılatuǵın eń qımbat kompaniyaǵa aylandı,&lt;ref&gt;{{Cite news |title=How did Microsoft just overtake Apple as the world's most valuable company? |url=https://www.nbcnews.com/business/business-news/how-did-microsoft-just-overtake-apple-world-s-most-valuable-n940751 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181129112846/https://www.nbcnews.com/business/business-news/how-did-microsoft-just-overtake-apple-world-s-most-valuable-n940751 |archive-date=November 29, 2018 |access-date=November 28, 2018 |work=NBC News |language=en-US}}&lt;/ref&gt; keyingi jıllarda bul orındı [[Apple Inc.|Apple]] menen birneshe márte almastırıp turdı&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Marino-Nachison | at =David | sáne = 2024-jıl 12-iyun | bet =Apple, Microsoft Battle to Be Most Valuable U.S. Company | url =https://www.wsj.com/livecoverage/fed-meeting-fomc-interest-rate-decision-cpi-inflation-june-2024/card/apple-overtakes-microsoft-as-most-valuable-u-s-company-UyhqB7MKWc5LFbLiQMah | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-sentyabr |website=[[Wall Street Journal]] | arxivsáne = 2024-jıl 24-sentyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20240924052747/https://www.wsj.com/livecoverage/fed-meeting-fomc-interest-rate-decision-cpi-inflation-june-2024/card/apple-overtakes-microsoft-as-most-valuable-u-s-company-UyhqB7MKWc5LFbLiQMah |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2019-jıl aprelde Microsoft bahası 1 trillion AQSH dollarınan aslam úshinshi AQSH ashıq kompaniyasına aylandı. Microsoft dúnyadaǵı eń joqarı úshinshi brend bahalanıwına iye. Microsoft AQSHta jaylasqan hám AAA dárejesindegi kredit reytingine iye bolǵan eki kompaniyanıń biri&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2023-jıl 3-avgust | bet =Looking to Bet On Perfect AAA Credit Ratings? Play These ETFs | url =https://finance.yahoo.com/news/looking-bet-perfect-aaa-credit-171500242.html |website=Yahoo Finance}}&lt;/ref&gt;. Ol Big Tech kompaniyası&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2018-jıl 29-mart | bet =The Economics of Big Tech | url =https://www.ft.com/content/82dff4a4-3283-11e8-ac48-10c6fdc22f03 |url-status=live | arxivurl =https://web.archive.org/web/20220401141245/https://web.archive.org/web/20220401141245/https://www.ft.com/economics-of-big-tech | arxivsáne = 2022-jıl 1-aprel | qaralǵan sáne = 2019-jıl 6-iyun |website=Financial Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2019-jıl 13-noyabr | bet =We're Stuck With the Tech Giants. But They're Stuck With Each Other. | url =https://www.nytimes.com/interactive/2019/11/13/magazine/internet-platform.html |url-status=live | arxivurl =https://web.archive.org/web/20201101122456/https://www.nytimes.com/interactive/2019/11/13/magazine/internet-platform.html | arxivsáne = 2020-jıl 1-noyabr | qaralǵan sáne = 2020-jıl 22-aprel |website=New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Birch |first1=Kean |last2=Bronson |first2=Kelly |date=2022 |title=Big Tech |journal=Science as Culture |volume=31 |issue=1 |pages=1–14 |doi=10.1080/09505431.2022.2036118 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;.

===Direktorlar keńesi===
Kompaniyanı, ashıq túrde satılatuǵın kompaniyalar ushın ádettegidey, kóbinese kompaniyadan tısqarı adamlardan dúzilgen direktorlar keńesi basqaradı. 2023-jıl dekabr ayına kelip direktorlar keńesiniń aǵzaları Satya Nadella, Rid Xoffman, Xyu Djonston, Teri List, Sendi Piterson, Penni Pricker, Karlos Rodriges, Charlz Sharf, Djon U. Stenton, Djon U. Tompson, Emma Uolmsli hám Padmashri Uorrior boldı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://news.microsoft.com/leadership/?section=board-members | bet =Microsoft Leadership | sáne = 2017-jıl 20-mart | baspaxana =Microsoft | qaralǵan sáne = 2020-jıl 31-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 19-yanvar | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210119154836/https://news.microsoft.com/leadership/?section=board-members |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Direktorlar keńesiniń aǵzaları hár jılı akcionerlerdiń jıllıq jıynalısında kópshilik dawıs beriw sistemasınıń járdeminde saylanadı. Keńes quramında anıǵıraq máselelerdi baqlaytuǵın tórt komitet bar. Bul komitetlerge kompaniyadaǵı buxgalteriyalıq máselelerdi, sonıń ishinde audit hám esabat beriwdi basqaratuǵın Audit komiteti; bas direktor hám kompaniyanıń basqa xızmetkerleriniń miynet haqısın maqullaytuǵın Kompensaciya komiteti; direktorlar keńesine talabandı usınıwdı qosqanda, túrli korporativ máseleler menen shuǵıllanatuǵın Basqarıw hám talabandı kórsetiw komiteti; sonday-aq huqıqıy/antimonopollıq máseleler menen birge qupıyalılıq, sawda, cifrlı qáwipsizlik, [[jasalma intellekt]] hám qorshaǵan ortalıqtıń turaqlılıǵı máselelerin qamtıytuǵın Normativlik hám jámiyetlik siyasat komiteti kiredi&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Microsoft Corporation Corporate Governance | url =https://www.microsoft.com/en-us/Investor/corporate-governance/board-of-directors.aspx | baspaxana =Microsoft | qaralǵan sáne = 2020-jıl 31-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 26-yanvar | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210126204403/https://www.microsoft.com/en-us/Investor/corporate-governance/board-of-directors.aspx |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2020-jıl 13-martta Geyts qáwenderlik jumıslarına kóbirek itibar beriw ushın Microsoft hám Berkshire Hathaway kompaniyalarınıń direktorlar keńesinen ketetuǵının járiyaladı. ''The Wall Street Journal'' gazetasına Aron Tilleydiń jazǵanına sáykes, bul «&lt;nowiki/&gt;[[Apple Inc.]] kompaniyasınıń uzaq waqıtlıq básekilesi hám birge tiykar salıwshısı [[Stiv Djobs]] qaytıs bolǵannan berli texnologiya tarawındaǵı direktorlar keńesinen bolǵan eń iri ketiw» boldı&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/bill-gates-to-leave-boards-of-microsoft-and-berkshire-hathaway-11584135172|title=Bill Gates to Leave Boards of Microsoft and Berkshire Hathaway|first=Aaron|last=Tilley|newspaper=Wall Street Journal|date=March 13, 2020|via=www.wsj.com|archive-date=December 24, 2020|access-date=March 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201224100624/https://www.wsj.com/articles/bill-gates-to-leave-boards-of-microsoft-and-berkshire-hathaway-11584135172|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

===Bas direktorlar===
# [[Bill Gates]] (1975–2000)
# Stiv Ballmer (2000–2014)
# Satya Nadella (2014–házirgi waqıtqa shekem)

==Qarjı==
[[File:Microsoft 5-Year Stock History.svg|upright=1.6|thumb|2013-jıl 17-iyuldaǵı NASDAQ akciyasınıń bes jıllıq tariyxı grafigi&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://zenobank.com/index.php?symbol=MSFT&amp;page=quotesearch | arxivurl =https://web.archive.org/web/20081030114740/http://zenobank.com/index.php?symbol=MSFT&amp;page=quotesearch |url-status=dead | arxivsáne = 2008-jıl 30-oktyabr | bet =Five year history graph of (NASDAQ:MSFT) stock |work=ZenoBank | baspaxana =AlphaTrade | sáne = 2009-jıl 29-sentyabr | qaralǵan sáne = 2009-jıl 29-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.]]
Microsoft 1986-jılı ashıq kompaniyaǵa aylanıp, birinshi akciyaǵa ashıq usınıwın (IPO) ótkergеnde, akciyanıń ashılıw bahası 21 dollar boldı; sawda kúni juwmaqlanǵanda, baha 27,75 dollarǵa jetti. 2010-jıldıń iyul ayına kelip, kompaniyanıń toǵız akciya bóliwi nátiyjesinde IPO waqtında alınǵan hárbir akciya 288 akciyaǵa kóbeygen bolar edi; eger IPO waqtındaǵı akciyalardı bugin satıp alǵanda, bóliwler hám basqa faktorlar esapqa alınǵanda, onıń bahası shama menen 9 cent bolǵan bolar edi&lt;ref name=&quot;Allan 2001&quot; /&gt;{{Rp|235–236|date=November 2012}}&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://blog.seattlepi.com/microsoft/archives/102018.asp |work=Seattle Post-Intelligencer | sáne = 1986-jıl 14-mart | bet =Microsoft stock is red hot on first trading day | familiya =Monkman | at =Carol Smith |page=B9 | qaralǵan sáne = 2010-jıl 18-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20100221224106/http://blog.seattlepi.com/microsoft/archives/102018.asp | arxivsáne = 2010-jıl 21-fevral |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://performance.morningstar.com/stock/performance-return.action?p=dividend_split_page&amp;t=MSFT&amp;region=USA&amp;culture=en-US&amp;s=SPYZ | bet =MSFT stock performance and split info | baspaxana =Morningstar, Inc. | qaralǵan sáne = 2010-jıl 17-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20110510012046/http://performance.morningstar.com/stock/performance-return.action?p=dividend_split_page&amp;t=MSFT&amp;region=USA&amp;culture=en-US&amp;s=SPYZ | arxivsáne = 2011-jıl 10-may |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Akciya bahası 1999-jılı shama menen 119 dollarǵa jetip, eń joqarı kórsetkishke eristi (bóliwler esapqa alınǵanda 60,928 dollar)&lt;ref name=&quot;stocksheet&quot;&gt;{{web deregi | bet =Microsoft stock price spreadsheet from Microsoft investor relations | url =http://download.microsoft.com/download/d/a/7/da7e8eca-4410-4475-a211-03327408b655/msftpricehist.xls |format=xls | baspaxana =Microsoft | qaralǵan sáne = 2008-jıl 18-avgust |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20091010091835/http://download.microsoft.com/download/d/a/7/da7e8eca-4410-4475-a211-03327408b655/msftpricehist.xls | arxivsáne = 2009-jıl 10-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

Microsoft 2003-jıl 16-yanvarda [[dividend|dividend]] tólewdi basladı; qarjılıq jıl ushın hárbir akciyaǵa 8 centten baslanıp, keyingi jılı hárbir akciyaǵa 16 cent tólengen, al 2005-jılı jıllıq dividendten shereklik dividendke ótip, hár sherekte hárbir akciyaǵa 8 centten tóledi hám qarjılıq jıldıń ekinshi sheregi ushın hárbir akciyaǵa 3 dollar kóleminde arnawlı bir mártelik tólem ámelge asırdı&lt;ref name=&quot;stocksheet&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dividendfaq&quot;&gt;{{web deregi | bet =Dividend Frequently Asked Questions | url =https://www.microsoft.com/msft/FAQ/dividend.mspx | baspaxana =Microsoft | qaralǵan sáne = 2008-jıl 18-avgust | arxivurl =https://web.archive.org/web/20080720122305/http://www.microsoft.com/msft/FAQ/dividend.mspx | arxivsáne = 2008-jıl 20-iyul |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Kompaniya keyingi jıllarda dividend tólemlerin arttırǵanına qaramastan, Microsoft akciyalarınıń bahası birneshe jıl dawamında turaqlı boldı&lt;ref name=&quot;dividendfaq&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Yahoo MSFT stock chart | url =https://finance.yahoo.com/q/bc?s=MSFT&amp;t=my | baspaxana =Yahoo Finance | qaralǵan sáne = 2008-jıl 13-dekabr |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20080123064835/https://finance.yahoo.com/q/bc?s=MSFT&amp;t=my | arxivsáne = 2008-jıl 23-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

Standard &amp; Poor's hám Moody's Investors Service kompaniyaları Microsoftqa AAA reytingin berdi; kompaniyanıń aktivleri 41 milliard dollarǵa bahalanǵan bolsa, kepillendirilmegen qarızı tek 8,5 milliard dollar boldı. Sonıń nátiyjesinde, 2011-jıl fevralda Microsoft húkimet obligaciyaları menen salıstırǵanda salıstırmalı túrde tómen qarız alıw stavkaları menen 2,25 milliard dollar kóleminde korporativ obligaciyalar shıǵardı&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-microsoft-bonds-idUSTRE7128EZ20110204 |title=Microsoft sells $2.25&amp;nbsp;billion of debt at low rates |work=Reuters |date=February 4, 2011 |access-date=July 1, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107042216/http://www.reuters.com/article/2011/02/04/us-microsoft-bonds-idUSTRE7128EZ20110204 |archive-date=November 7, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 20 jıl ishinde birinshi márte [[Apple Inc.]] 2011-jıldıń birinshi shereginde shereklik payda hám kiris boyınsha Microsofttan ozıp ketti. Bunıń sebebi JK satıwlarınıń páseyiwi hám Microsofttıń izlew sistemasın da qamtıytuǵın Online Services Division bólimindegi úlken zıyanlardıń dawam etiwi edi. Microsofttıń paydası 5,2 milliard dollar, al Apple Inc. kompaniyasınıń paydası 6 milliard dollar boldı; olardıń kirisleri tiyisli túrde 14,5 milliard hám 24,7 milliard dollar boldı&lt;ref&gt;{{web deregi | at =Charles | familiya =Arthur | url =https://www.theguardian.com/technology/2011/apr/28/microsoft-falls-behind-apple | bet =Microsoft falls behind Apple for the first time in 20 years |website=[[The Guardian]] | sáne = 2011-jıl 28-aprel | qaralǵan sáne = 2011-jıl 11-may |location=London | arxivurl =https://web.archive.org/web/20131019115501/http://www.theguardian.com/technology/2011/apr/28/microsoft-falls-behind-apple | arxivsáne = 2013-jıl 19-oktyabr |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Microsofttıń Online Services Division bólimi 2006-jıldan berli úziliksiz zıyan menen islep keledi hám 2011-jıldıń birinshi shereginde 726 million dollar zıyan kórdi. Bul 2010-jılǵı 2,5 milliard dollar zıyannan keyin boldı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://techcrunch.com/2011/04/29/microsoft-internet-bloodbath | bet =When Will Microsoft's Internet Bloodbath End? | baspaxana =Techcrunch.com | sáne = 2011-jıl 29-aprel | qaralǵan sáne = 2011-jıl 11-may | arxivurl =https://web.archive.org/web/20110510073301/http://techcrunch.com/2011/04/29/microsoft-internet-bloodbath/ | arxivsáne = 2011-jıl 10-may |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable floatright&quot;
|+Aymaqlar boyınsha satıwlar (2023)&lt;ref name=&quot;MarketScreener.com&quot;&gt;{{web deregi | bet =Microsoft Corporation: Shareholders Board Members Managers and Company Profile {{!}} US5949181045 {{!}} MarketScreener | url =https://www.marketscreener.com/quote/stock/MICROSOFT-CORPORATION-4835/company/ | qaralǵan sáne = 2024-jıl 6-mart |website=www.marketscreener.com | til =en}}&lt;/ref&gt;
!Aymaq
!Satıwlar, milliard dollar
!Úlesi
|-
|Amerika Qurama Shtatları
|106.7
|50.4%
|-
|Basqa mámleketler
|105.2
|49.6%
|}

2012-jıl 20-iyulda Microsoft shereklik hám qarjılıq jıl ushın rekordlıq tabıs alǵanına qaramastan, óz tariyxındaǵı birinshi shereklik zıyanın járiyaladı. Taza zıyan 492 million dollar boldı hám 2007-jılı 6,2 milliard dollarǵa satıp alınǵan reklama kompaniyası aQuantive penen baylanıslı aktiv bahasın tómenletiw sebepli payda boldı&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =White | at =Martha | bet =Microsoft reports first quarterly loss ever | url =http://marketday.msnbc.msn.com/_news/2012/07/19/12837611-microsoft-reports-first-quarterly-loss-ever?lite | qaralǵan sáne = 2012-jıl 20-iyul |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20120720121702/http://marketday.msnbc.msn.com/_news/2012/07/19/12837611-microsoft-reports-first-quarterly-loss-ever?lite | arxivsáne = 2012-jıl 20-iyul }}&lt;/ref&gt;. 2014-jıldıń yanvarına kelip, Microsofttıń bazar kapitalizaciyası 314 milliard dollar boldı,&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Microsoft Overview | url =http://www.marketwatch.com/investing/stock/msft/ | baspaxana =Marketwatch | qaralǵan sáne = 2014-jıl 2-fevral | arxivurl =https://web.archive.org/web/20140202080137/http://www.marketwatch.com/investing/stock/msft | arxivsáne = 2014-jıl 2-fevral |url-status=live}}&lt;/ref&gt; sol arqalı ol bazar kapitalizaciyası boyınsha dúnyadaǵı 8-iri kompaniyaǵa aylandı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Global Top 100 Companies | url =http://www.pwc.com/gx/en/audit-services/capital-market/publications/top100-market-capitalisation.jhtml | baspaxana =PWC | qaralǵan sáne = 2014-jıl 2-fevral | arxivurl =https://web.archive.org/web/20140212041605/http://www.pwc.com/gx/en/audit-services/capital-market/publications/top100-market-capitalisation.jhtml | arxivsáne = 2014-jıl 12-fevral |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2014-jıl noyabrde Microsoft ExxonMobil kompaniyasınan ozıp, Apple Inc.-ten keyingi bazar kapitalizaciyası boyınsha dúnyadaǵı ekinshi eń qımbat kompaniyaǵa aylandı. Onıń ulıwma bazar bahası 410 milliard dollardan astı, al akciya bahası hárbir akciya ushın 50,04 dollarǵa jetti; bul 2000-jıldıń basınan beri eń joqarı kórsetkish edi&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Microsoft Surpasses Exxon as 2nd Most Valuable Co. | url =https://www.nytimes.com/aponline/2014/11/14/business/ap-us-microsoft-no-2.html | baspaxana =Associated Press | qaralǵan sáne = 2014-jıl 14-noyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20150502160225/http://www.nytimes.com/aponline/2014/11/14/business/ap-us-microsoft-no-2.html | arxivsáne = 2015-jıl 2-may |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2015-jılı Reuters Microsofttıń shet elde 76,4 milliard dollar kóleminde, Internal Revenue Service tárepinen salıqqa tartılmaǵan kiriske iye bolǵanın xabarladı. AQSH nızamlarına muwapıq, korporaciyalar shet eldegi paydaların AQSHqa alıp kelgenge shekem ol paydadan AQSH kiris salıǵın tólemeydi.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-usa-tax-offshore-idUSBREA3729V20140409 |title=Untaxed U.S. corporate profits held overseas top $2.1 trillion: study |newspaper=Reuters |date=April 9, 2014 |access-date=July 1, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151114065547/http://www.reuters.com/article/2014/04/09/us-usa-tax-offshore-idUSBREA3729V20140409 |archive-date=November 14, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Microsofttıń tiykarǵı qarjılıq kórsetkishleri 30-iyunda juwmaqlanatuǵın qarjılıq jıl boyınsha tómendegishe:&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Microsoft Fundamentalanalyse {{!}} KGV {{!}} Kennzahlen | url =https://www.boerse.de/fundamental-analyse/Microsoft-Aktie/US5949181045 | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-aprel |website=boerse.de | til =de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Microsoft 2008-2016 | url =https://www.boerse.de/fundamental-analyse/Microsoft-Aktie/US5949181045 |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20170309232944/https://www.boerse.de/fundamental-analyse/Microsoft-Aktie/US5949181045 | arxivsáne = 2017-jıl 9-mart | qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-aprel |website=boerse.de | til =de}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable float-left&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!Jıl
!Kiris&lt;br /&gt;milliard AQSH dolları&lt;ref name=&quot;microsoft.com&quot;&gt;{{web deregi | bet =FY23 Q4 - Press Releases - Investor Relations - Microsoft | url =https://www.microsoft.com/en-us/investor/earnings/fy-2023-q4/press-release-webcast | qaralǵan sáne = 2023-jıl 25-iyul |website=www.microsoft.com | arxivsáne = 2023-jıl 25-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20230725201359/https://www.microsoft.com/en-us/investor/earnings/fy-2023-q4/press-release-webcast |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
!Taza kiris&lt;br /&gt;milliard AQSH dolları&lt;ref name=&quot;microsoft.com&quot; /&gt;
!Ulıwma aktivler&lt;br /&gt;milliard AQSH dolları&lt;ref name=&quot;microsoft.com&quot; /&gt;
!Xızmetkerler&lt;ref name=&quot;MicrosoftAnnualReports&quot;&gt;{{web deregi | bet =Microsoft Investor Relations—Annual Reports | url =https://www.microsoft.com/en-us/Investor/annual-reports.aspx |url-status=live | arxivurl =https://web.archive.org/web/20181107145159/https://www.microsoft.com/en-us/Investor/annual-reports.aspx | arxivsáne = 2018-jıl 7-noyabr | qaralǵan sáne = 2018-jıl 7-noyabr |website=www.microsoft.com | til =en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2005
| 39.7
| 12.2
| 70.8
| 61,000
|-
| 2006
| 44.2
| 12.5
| 69.5
| 71,000
|-
| 2007
| 51.1
| 14.0
| 63.1
| 79,000
|-
| 2008
| 60.4
| 17.6
| 72.7
| 91,000
|-
| 2009
| 58.4
| 14.5
| 77.8
| 93,000
|-
| 2010
| 62.4
| 18.7
| 86.1
| 89,000
|-
| 2011
| 69.9
| 23.1
| 108
| 90,000
|-
| 2012
| 73.7
| 16.9
| 121
| 94,000
|-
| 2013
| 77.8
| 21.8
| 142
| 99,000
|-
| 2014
| 86.8
| 22.0
| 172
| 128,000
|-
| 2015
| 93.5
| 12.1
| 174
| 118,000
|-
| 2016
| 91.1
| 20.5
| 193
| 114,000
|-
| 2017
| 96.5
| 21.2
| 250
| 124,000
|-
| 2018
| 110
| 16.5
| 258
| 131,000
|-
| 2019
| 125
| 39.2
| 286
| 144,106
|-
|2020
|143
|44.2
|301
|163,000
|-
|2021
|168
|61.2
|333
|181,000
|-
|2022
|198
|72.7
|364
|221,000
|-
|2023
|211
|72.3
|411
|238,000
|-
|2024
|245
|88.1
|512
|228,000
|-
|2025
|282
|101.8
|619
|228,000
|}

===Sıńar kompaniyalar===
Microsoft — xalıqaralıq kompaniya. Sonlıqtan ol payda alıwdı kózlegen hárbir mámleketlik bazarda sıńar kompaniyalarǵa iye bolıwı kerek. Bunday kompaniyalardıń biri — Microsoft Canada, ol 1985-jılı dúzilgen&lt;ref name=&quot;mcan&quot;&gt;{{web deregi | bet =Welcome to Microsoft Canada | url =https://www.microsoft.com/en-ca/about/ | baspaxana =Microsoft | qaralǵan sáne = 2020-jıl 9-sentyabr | arxivsáne = 2021-jıl 26-yanvar | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210126223538/https://www.microsoft.com/en-ca/about/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Basqa mámleketlerde de usınday kompaniyalar bar, olar paydanı Redmondqa qaytarıwdı hám MSFT akciyalarınıń iyelerine dividendlerdi bólistiriwdi támiyinleydi.

===Marketing===
[[File:Windows 8 Launch Event in Akihabara, Tokyo.jpg|thumb|Windows 8 di iske túsiriw is-ilajı, Akihabara, Tokio, 2012-jıl, 25-oktyabr]]

2025-qarjılıq jılında Microsoft marketingke 25 milliard dollardan artıq qarjı jumsadı, bul onıń shıǵınlarınıń 15 procentinen aslam bólegin quradı, al izertlew hám rawajlandırıwǵa 30 milliard dollardan artıq qarjı jumsaldı. Microsoft marketing hám satıw tarawlarında 40 mıńnan aslam adamdı jumıs penen támiyinledi&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://microsoft.gcs-web.com/static-files/9640e86d-a99f-4502-934d-1d3c883fa786| bet =Annual report for the fiscal year ended June 30, 2025}}&lt;/ref&gt;.

2004-jılı Microsoft izertlew kompaniyalarına iye bolıwdıń ulıwma bahasın (TCO) Windows Server 2003 hám [[Linux]] penen salıstırǵan ǵárezsiz izertlewler ótkeriwdi tapsırdı; bul kompaniyalar Windowstı Linuxqa qaraǵanda basqarıw ańsat ekenin, sonlıqtan Windows qollanatuǵın kompaniyalar basqarıwdı tezirek ámelge asırıp, nátiyjede óz kompaniyaları ushın tómenirek shıǵınlarǵa, yaǵnıy tómenirek TCOǵa iye bolatuǵının juwmaqladı. Bul usıǵan baylanıslı birneshe izertlewlerdiń ótkeriliwine sebep boldı; Yankee Group tárepinen ótkerilgen izertlew Windows Serverdiń bir versiyasınan ekinshisine jańalaw Windows Serverden Linuxqa ótiwdegi almastırıw shıǵınlarınıń bir bólegine ǵana túsetinin anıqladı, al soraw alınǵan kompaniyalar Linux serverleriniń qáwipsizligi hám isenimliligi artqanına hám Microsoft ónimlerin qollanıwǵa baylanıp qalıw máselelerine alańlaytuǵının bildirdi. Open Source Development Labs tárepinen járiyalanǵan basqa bir izertlew Microsoft izertlewlerin «tek eskirgen hám bir tárepleme» dep atap, óz sorawnamasında Linux basqarıwshıları ortasha esap penen kóbirek serverlerdi basqarǵanı hám basqa sebeplerge baylanıslı Linuxtıń TCOsı tómen degen juwmaqqa keldi.

===Qısqartıwlar===
2014-jıldıń iyul ayında Microsoft 18 mıń xızmetkerdi jumıstan bosatıw jobaların járiyaladı. 2014-jıl 5-iyunǵa kelip Microsoftta 127 104 adam jumıs islegen, sonlıqtan bul xızmetkerler sanınıń shama menen 14 procentke qısqarıwın bildirdi hám Microsoft tariyxındaǵı eń iri jumıstan bosatıw boldı. Bunda 12 500 kásiplik hám zavod xızmetkerleri bar edi. Bunnan aldın Microsoft 2008–2017-jıllardaǵı Ullı ekonomikalıq daǵdarıs penen baylanıslı 2009-jılı 5 800 jumıs ornın qısqartqan edi. 2014-jıl sentyabrde Microsoft 2 100 adamdı, sonıń ishinde kompaniyanıń bas keńsesi jaylasqan Sietl–Redmond aymaǵındaǵı 747 adamdı jumıstan bosattı. Bul bunnan aldın járiyalanǵan qısqartıwlardıń ekinshi tolqını boldı. Nátiyjede kútilgen 18 mıń qısqartıwdıń ishinen ulıwma 15 mıńnan aslam jumıs ornı qısqartıldı&lt;ref&gt;Alex Wilhelm, TechCrunch. &quot;Microsoft Lays Off 2,100 More Employees.&quot; 18-sentyabr 2014. 18-sentyabr 2014.&lt;/ref&gt;. 2014-jıl oktyabrde Microsoft 18 mıń xızmetkerdi jumıstan bosatıwdıń derlik tamamlanǵanın, bul kompaniya tariyxındaǵı eń iri qısqartıw bolǵanın járiyaladı&lt;ref&gt;{{web deregi |last1=Perez |first1=Juan Carlos | bet =Microsoft is 'almost' done with its largest-ever layoff sweep | url =http://www.computerworld.com/article/2840872/microsoft-is-almost-done-with-its-largest-ever-layoff-sweep.html |website=Computerworld | baspaxana =International Data Group | sáne = 2014-jıl 29-oktyabr | qaralǵan sáne = 2014-jıl 10-noyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20141104135846/http://www.computerworld.com/article/2840872/microsoft-is-almost-done-with-its-largest-ever-layoff-sweep.html | arxivsáne = 2014-jıl 4-noyabr |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2015-jıl iyulda Microsoft keyingi birneshe ay ishinde jáne 7 800 jumıs ornın qısqartıwın járiyaladı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.engadget.com/2015/07/08/microsoft-job-cuts-2015/ | bet =Microsoft plans 7,800 layoffs, $7.8 billion Nokia write-down | at =Aaron | familiya =Souppouris | qaralǵan sáne = 2014-jıl 8-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20150711025745/http://www.engadget.com/2015/07/08/microsoft-job-cuts-2015/ | arxivsáne = 2015-jıl 11-iyul |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2016-jıldıń may ayında Microsoft kóbinese onıń Nokia mobil telefon bóliminde jáne 1 850 jumıs ornın qısqartıwdı járiyaladı. Nátiyjede kompaniya shama menen 950 million dollar kóleminde qunın tómenletiw hám qayta qurıw shıǵınların esapqa aladı, onıń shama menen 200 million dolları jumıstan bosatılǵan xızmetkerlerge tólewge tiyisli boladı&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/microsoft-announces-streamlining-of-smartphone-hardware-business-300274560.html |title=Microsoft announces streamlining of smartphone hardware business |access-date=November 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161202052847/http://www.prnewswire.com/news-releases/microsoft-announces-streamlining-of-smartphone-hardware-business-300274560.html |archive-date=December 2, 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Microsoft 2024-jıl yanvarda óziniń oyınlar bóliminde 1 900 xızmetkerdi jumıstan bosattı. Qısqartıwlar tiykarınan Activision Blizzard xızmetkerlerine tásir etti, biraq Xbox hám ZeniMax xızmetkerleriniń de ayırımları jumıstan bosatıldı&lt;ref&gt;{{web deregi | til =en| url =https://www.theverge.com/2024/1/25/24049050/microsoft-activision-blizzard-layoffs| bet =Microsoft lays off 1,900 Activision Blizzard and Xbox employees|website=The Verge| sáne = 2024-jıl 25-yanvar | qaralǵan sáne = 2024-jıl 29-yanvar | arxivsáne = 2024-jıl 25-yanvar | arxivurl =https://web.archive.org/web/20240125153932/https://www.theverge.com/2024/1/25/24049050/microsoft-activision-blizzard-layoffs}}&lt;/ref&gt;. Blizzard prezidenti Mayk Ybarra hám bas dizayn direktorı Allen Adham da lawazımlarınan ketti&lt;ref&gt;{{web deregi | til =en| url =https://www.nbcnews.com/tech/video-games/microsoft-lay-1900-employees-gaming-division-rcna135652| bet =Microsoft to lay off 1,900 employees in its gaming division|website=NBC News| sáne = 2024-jıl 25-yanvar | qaralǵan sáne = 2024-jıl 29-yanvar | arxivsáne = 2024-jıl 26-yanvar | arxivurl =https://web.archive.org/web/20240126082142/https://www.nbcnews.com/tech/video-games/microsoft-lay-1900-employees-gaming-division-rcna135652}}&lt;/ref&gt;.

2025-jıldıń may ayında Microsoft 6 000-nan aslam xızmetkerdi, yaǵnıy kompaniyanıń pútkil xızmetkerler sanınıń shama menen úsh procentin jumıstan bosatatugının járiyaladı&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Warren | at =Tom | sáne = 2025-jıl 13-may | bet =Microsoft is laying off more than 6,000 employees | url =https://www.theverge.com/news/659401/microsoft-layoffs-three-percent-workforce | qaralǵan sáne = 2025-jıl 17-may |website=The Verge | til =en-US | arxivsáne = 2025-jıl 17-may | arxivurl =https://web.archive.org/web/20250517174943/https://www.theverge.com/news/659401/microsoft-layoffs-three-percent-workforce |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2025-jıldıń iyulında Microsoft jáne bir qısqartıw tolqının járiyalap, eki jıldan aslam waqıt ishindegi eń iri xızmetkerler sanın qısqartıw nátiyjesinde shama menen 9 000 xızmetkerdi bosattı. Qısqartıwlar birneshe bólimge, sonıń ishinde Xboxqa da tásir etti; Vashington shtatınıń Redmond qalasındaǵı bas keńsede 830 lawazım joq etildi&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2025-jıl 2-iyul | bet =Microsoft's largest layoff in years hits Xbox, sales and other divisions | url =https://apnews.com/article/microsoft-layoffs-xbox-f44079957b12370f72e24edebe9fcc6b | qaralǵan sáne = 2025-jıl 7-iyul |website=AP News | til =en | arxivsáne = 2025-jıl 8-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20250708111524/https://apnews.com/article/microsoft-layoffs-xbox-f44079957b12370f72e24edebe9fcc6b |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2025-jıl 3-iyul | bet =Microsoft to cut up to 9,000 jobs as it invests in AI | url =https://www.bbc.com/news/articles/cdxl0w1w394o | qaralǵan sáne = 2025-jıl 7-iyul |website=www.bbc.com | til =en-GB | arxivsáne = 2025-jıl 7-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20250707170636/https://www.bbc.com/news/articles/cdxl0w1w394o |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Qısqartıwlar dawamında Microsoft Pákistandaǵı keńsesin de japtı hám software-as-a-service hám jasalma intellektke tiykarlanǵan jumıs modeline ótiw bólegi retinde ol jerdegi xızmetkerlerin jumıstan bosattı&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Malik | at =Abdul Moiz | sáne = 2025-jıl 5-iyul | bet =Microsoft closes office in Pakistan, lays off staff | url =https://www.dawn.com/news/1922163 | qaralǵan sáne = 2026-jıl 18-fevral |website=Dawn | til =en | arxivsáne = 2025-jıl 7-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20250707074510/https://www.dawn.com/news/1922163 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2026-jıldıń iyulında Microsoft 4 800 jumıs ornın saplastırıwın járiyaladı, bul onıń xızmetkerler sanınıń shama menen 2,1 procentin quraydı hám tiykarınan Commercial hám Xbox bólimlerine tásir etti. Microsofttıń atqarıwshı vice-prezidenti hám bas xızmetkerler direktorı Eymi Koumen qısqartıwlar xızmetkerlerdiń [[jasalma intellekt]] penen almastırılıwı nátiyjesi emes ekenin ayttı, biraq jasalma intellekttiń jumıstıń atqarılıw usılın ózgertip atırǵanın moyınladı. Ulıwma qısqartılǵan jumıslarınıń 1 600-i Xbox bólimine tiyisli boldı. Xbox bas direktorı Asha Sharma bólim qarjılıq 2027-jılǵa shekem xızmetkerler sanın 3 200 lawazımǵa qısqartatuǵının, qalǵan qısqartıwlar bolsa keyingi jıl dawamında ámelge asırılatuǵının ayttı. Qayta qurıw Compulsion Games, Double Fine Productions, Ninja Theory hám Undead Labs atlı tórt Xbox oyın studiyasınıń ǵárezsiz yamasa jańa menshikke beriliwin qamtıdı, al Arkane Studios studiyasınıń Franciyadaǵı keleshegi qaralıp atırǵan edi&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =The latest in our company transformation | url =https://blogs.microsoft.com/blog/2026/07/06/the-latest-in-our-company-transformation/ |website=Microsoft | baspaxana =Microsoft | qaralǵan sáne = 2026-jıl 7-iyul }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Resetting XBOX | url =https://news.xbox.com/en-us/2026/07/06/resetting-xbox/ |website=XBOX Wire | baspaxana =XBOX Wire | qaralǵan sáne = 2026-jıl 7-iyul }}&lt;/ref&gt;.

===Kásiplik awqamlar===
Microsoft óziniń Game Workers Alliance (Raven Software), Game Workers Alliance Albany, Activision Quality Assurance United-CWA, ZeniMax Workers United/CWA, OneBGS (Bethesda Game Studios), World of Warcraft hám Texas Blizzard QA United-CWA sıyaqlı jeti kásiplik awqamın moyınlaydı. Olar Amerika Qurama Shtatlarındaǵı Activision Blizzard hám ZeniMax Media sıńar kompaniyalarında 1 750 jumısshıǵa wákillik etedi&lt;ref name=&quot;wow-union&quot;&gt;{{Cite news |last=Eidelson |first=Josh |date=July 24, 2024 |title=Microsoft's 'World of Warcraft' Gaming Staff Votes to Unionize |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-07-24/world-of-warcraft-unionizes-growing-foothold-at-microsoft-s-activision-blizzard |access-date=July 24, 2024 |work=Bloomberg.com |language=en |archive-date=July 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724224238/https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-07-24/world-of-warcraft-unionizes-growing-foothold-at-microsoft-s-activision-blizzard |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. AQSHtaǵı jumısshılar Microsoft penen áskeriy hám huqıq qorǵaw tarawındaǵı shártnamalarǵa qarsı pikirlerin ashıq bildirdi&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Birnbaum | at =Emily | sáne = 2020-jıl 10-iyun | bet =Microsoft employees are pushing for change. Will it matter? | url =https://www.protocol.com/microsoft-employee-protest-police-contracts | arxivurl =https://web.archive.org/web/20231002171913/https://www.protocol.com/microsoft-employee-protest-police-contracts | arxivsáne = 2023-jıl 2-oktyabr | qaralǵan sáne = 2022-jıl 26-iyun |website=Protocol (news) | til =en}}&lt;/ref&gt;. Bethesda Game Studios Kanadada kásiplik awqamına birikken&lt;ref name=&quot;CWACanada2024&quot;&gt;{{web deregi | sáne = 2024-jıl 16-avgust | bet =Bethesda Game Studios Workers Win Labour Board Certification, Officially Join CWA Canada | url =https://cwacanada.ca/2024/08/16/bethesda-game-studios-workers-win-labour-board-certification-officially-join-cwa-canada/ |url-status=live | arxivurl =https://web.archive.org/web/20240816130635/https://cwacanada.ca/2024/08/16/bethesda-game-studios-workers-win-labour-board-certification-officially-join-cwa-canada/ | arxivsáne = 2024-jıl 16-avgust | qaralǵan sáne = 2024-jıl 19-avgust |website=Communications Workers of America | til =en}}&lt;/ref&gt;. Microsofttıń Qubla Koreyadaǵı kásiplik awqamın 2017-jıldan berli moyınlaǵan&lt;ref name=&quot;UNI Global Union&quot;&gt;{{web deregi | bet =Microsoft Korea Workers' Union votes to strike over wages and disregard for workers' sacrifice during pandemic | url =https://uniglobalunion.org/news/microsoft-korea-workers-union-votes-to-strike-over-wages-and-disregard-for-workers-sacrifice-during-pandemic/ | qaralǵan sáne = 2022-jıl 26-iyun |website=UNI Global Union | til =en-GB | arxivsáne = 2022-jıl 27-iyun | arxivurl =https://web.archive.org/web/20220627032351/https://uniglobalunion.org/news/microsoft-korea-workers-union-votes-to-strike-over-wages-and-disregard-for-workers-sacrifice-during-pandemic/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Kim | at =Jiseon | sáne = 2017-jıl 17-oktyabr | bet =South Korea Oracle Establishes Its First Labor Union | url =https://english.etnews.com/20171017200001?SNS=00002 | qaralǵan sáne = 2022-jıl 26-iyun |website=ETNEWS | til =en | arxivsáne = 2021-jıl 15-may | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210515115638/https://english.etnews.com/20171017200001?SNS=00002 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Germaniyadaǵı xızmetkerler 1998-jıldan beri jumıs keńeslerin saylap kelmekte.

===Logotip===
Microsoft 1987-jıl 26-fevralda Skott Beyker tárepinen dizayn etilgen «''Pac-Man'' logotipin» qabıl etti. Koncepciya bir jıl aldın, 1986-jılı beyimlengen InFocus Corporation kompaniyasınıń logotipine uqsas edi. Beyker bılay dep ayttı: «Jańa logotipte Helvetica kursiv shriftinde ''o'' hám ''s'' háripleriniń arasında atamanıń “soft” bólegin ayqınlastırıw hám háreket penen tezlikti bildiriw ushın qıya sızıq bar»&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jha |first=Lakshman |date=2008 |title=Customer Relationship Management: A Strategic Approach |url=https://books.google.com/books?id=NbnZwhUjlF0C |publisher=Global India Publications |page=218 |isbn=978-81-907211-2-7 |access-date=May 1, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323120123/https://books.google.com/books?id=NbnZwhUjlF0C |archive-date=March 23, 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Deyv Norris jasıl reńli, tolıǵı menen bas háripler menen jazılǵan hám ózgeshe ''O'' háribi súwretlengen eski logotipti saqlap qalıw ushın kompaniya ishinde házil túrindegi kampaniya alıp bardı, biraq ol qabıl etilmedi.

Microsoft kompaniyasınıń tiykarǵı korporativ atamasınıń astında jaylasqan «Your potential. Our passion.» («Siziń múmkinshiligińiz. Biziń qızıǵıwshılıǵımız.») uranı bar logotipi kompaniyanıń 2008-jılı qollanǵan uranına tiykarlanǵan. 2002-jılı kompaniya bul logotipti Amerika Qurama Shtatlarında qollana basladı hám aqırında «Where do you want to go today?» degen aldıńǵı uran ornına jańa uran menen televidenie kampaniyasın basladı&lt;ref name=&quot;wherego1&quot;&gt;{{Cite magazine |url=https://www.wired.com/wired/archive/6.12/redmond.html |title=The Rise and Rise of the Redmond Empire |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]  |date=December 1998 |access-date=August 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106035359/http://www.wired.com/wired/archive/6.12/redmond.html |archive-date=November 6, 2012 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://arstechnica.com/news.ars/post/20060123-6031.html | bet =Microsoft set to launch new marketing campaign |work=Ars Technica Digital | familiya =Reimer | at =Jeremy | sáne = 2006-jıl 23-yanvar | qaralǵan sáne = 2008-jıl 18-avgust | arxivurl =https://web.archive.org/web/20080918080347/http://arstechnica.com/news.ars/post/20060123-6031.html | arxivsáne = 2008-jıl 18-sentyabr |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 2010-jılı jeke túrde ótkerilgen MGX (Microsoft Global Exchange) konferenciyasında Microsoft kompaniyanıń keyingi uranın — «Be What's Next.» («Keyin ne bolatuǵının anıqla.») — járiyaladı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.engadget.com/2010/07/22/new-microsoft-brand-logos-company-tagline-revealed-at-mgx-event/ | bet =New Microsoft brand logos, company tagline revealed at MGX event? (update: no new logos, the tagline is a go) | at =Joshua | familiya =Topolsky |author-link=Joshua Topolsky |work=[[Engadget]] | baspaxana =[[AOL]] | sáne = 2010-jıl 22-iyul | qaralǵan sáne = 2012-jıl 2-avgust | arxivurl =https://web.archive.org/web/20120816001625/http://www.engadget.com/2010/07/22/new-microsoft-brand-logos-company-tagline-revealed-at-mgx-event | arxivsáne = 2012-jıl 16-avgust |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Kompaniya sonıń menen birge «Making it all make sense.» («Barlıǵın máńili etiw.») degen urandı da qollanǵan&lt;ref&gt;{{Cite book |author=InfoWorld Media Group, Inc. |title=InfoWorld |url=https://books.google.com/books?id=4FAEAAAAMBAJ&amp;pg=PT26 |year=1991 |publisher=InfoWorld Media Group, Inc. |page=26 |access-date=September 5, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323120125/https://books.google.com/books?id=4FAEAAAAMBAJ&amp;pg=PT26 |archive-date=March 23, 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Microsofttıń ''Pac-Man'' logotipi 2012-jıl 23-avgustqa shekem 25 jıl, 5 ay hám 28 kún dawamında qollanıldı hám kompaniya qollanǵan eń uzaq múddetli logotip boldı.

2012-jıl 23-avgustta Microsoft Bostondaǵı 23-Microsoft dúkanınıń ashılıwında jańa korporativ logotipin járiyaladı. Bul kompaniyanıń klassikalıq stilden Windows Phone platformasında, Xbox 360-ta, Windows 8-de hám keleshektegi Office paketlerinde qollanılatuǵın yamasa qollanılǵan plitkaǵa tiykarlanǵan zamanagóy interfeyske baǵdarın ózgertkenin bildirdi&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Meisner | at =Jeffrey | url =http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/archive/2012/08/23/microsoft-unveils-a-new-look.aspx | bet =Microsoft Unveils a New Look | baspaxana =The Official Microsoft Blog | sáne = 2012-jıl 23-avgust | qaralǵan sáne = 2012-jıl 23-avgust |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20120825012157/http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/archive/2012/08/23/microsoft-unveils-a-new-look.aspx | arxivsáne = 2012-jıl 25-avgust }}&lt;/ref&gt;. Jańa logotip sol waqıttaǵı Windows logotipiniń reńlerin saqlaytuǵın tórt kvadrattan turadı. Olar Microsofttıń tórt tiykarǵı ónimin bildiriw ushın qollanıladı: Windows (kók), Office (qızǵılt-sarı), Xbox (jasıl) hám Bing (sarı)&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Eric | at =Steven H. | url =http://flapship.com/new-microsoft-logo-revealed/ | bet =NEW MICROSOFT LOGO REVEALED | baspaxana =Flapship.com | sáne = 2012-jıl 23-avgust | qaralǵan sáne = 2012-jıl 23-avgust |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20120825174050/http://flapship.com/new-microsoft-logo-revealed/ | arxivsáne = 2012-jıl 25-avgust }}&lt;/ref&gt;. Logotip [[Windows 95]] reklamalarınıń biriniń baslanıwına da uqsaydı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://www.wpcentral.com/microsofts-new-logo-has-ties-past | bet =Microsoft's new logo has ties to the past | sáne = 2012-jıl 23-avgust | qaralǵan sáne = 2012-jıl 13-sentyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20130921053328/http://www.wpcentral.com/microsofts-new-logo-has-ties-past | arxivsáne = 2013-jıl 21-sentyabr |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://www.neowin.net/news/microsoft039s-logo-is-not-new-it039s-from-1995 | bet =Microsoft's logo is not new, it's from 1995 | qaralǵan sáne = 2012-jıl 13-sentyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20130728155634/http://www.neowin.net/news/microsoft039s-logo-is-not-new-it039s-from-1995 | arxivsáne = 2013-jıl 28-iyul |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200&quot; caption=&quot;Microsoft logotipiniń tariyxı&quot;&gt;
File:Microsoft logo (1975).svg|{{Circa|1975}} – 1980: Microsofttıń birinshi logotipi.
File:Microsoft logo (1980).svg|1980 – 1982-jıl 25-iyun: Microsofttıń ekinshi logotipi.
File:Microsoft Logo Historical.svg|1982-jıl 25-iyun – 1987-jıl 26-fevral: Microsofttıń úshinshi logotipi.
File:Microsoft logo (1987).svg|1987-jıl 26-fevral – 2012-jıl 23-avgust: Skott Beyker dizayn etken Microsoft logotipi.&lt;ref name=&quot;wherego1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;potentialpassion1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.adweek.com/news/advertising/mccann-thinks-local-global-microsoft-83426 |title=McCann Thinks Local for Global Microsoft |last=Schmelzer |first=Randi |work=Adweek |date=January 9, 2006 |access-date=August 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120828202545/http://www.adweek.com/news/advertising/mccann-thinks-local-global-microsoft-83426 |archive-date=August 28, 2012 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
File:Microsoft logo and wordmark.svg|2012-jıl 23-avgust – házirgi waqıt: Microsofttıń besinshi hám házirgi logotipi.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/archive/2012/08/23/microsoft-unveils-a-new-look.aspx |title=Microsoft Unveils a New Look |work=Microsoft |date=August 2012 |access-date=August 23, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120825012157/http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/archive/2012/08/23/microsoft-unveils-a-new-look.aspx |archive-date=August 25, 2012}}&lt;/ref&gt;
&lt;/gallery&gt;
== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Microsoft| ]]
[[Kategoriya:Bultlı esaplaw provayderleri]]</text>
      <sha1>2pigsk7vthib114btiwelp0cfqx60pr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sun Microsystems</title>
    <ns>0</ns>
    <id>961</id>
    <revision>
      <id>274719</id>
      <parentid>212063</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:44:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Bultlı esaplaw provayderleri|Bultlı esaplaw provayderleri]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>274719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2280" sha1="lz9lhbwy1d5eda1ge4e0tbirz2uhrhj" xml:space="preserve">{{Kompaniya infoqutısı
| company_name = Sun Microsystems
| company_type = Public ({{nasdaq|JAVA}})
| company_logo = [[Fayl:Sun Microsystems logo.svg|center|205px|Sun Microsystems logo]]
| company_slogan = The Network is the Computer &lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.youtube.com/watch?v=kWNtaUaDxZw| bet = The Network is the Computer (YouTube video uploaded by Sun Microsystems)| qaralǵan sáne = 2007-jıl 23-dekabr | baspaxana = [[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
| foundation = 1982
| location_city = [[Santa Clara, California]]
| location_country = United States
| key_people =
[[Scott McNealy]], &lt;small&gt;Chairman&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
[[Jonathan I. Schwartz]], &lt;small&gt;President and [[CEO]]&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
William MacGowan, &lt;small&gt;Executive Vice President, People and Places, and CHRO&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
[[Greg Papadopoulos]], &lt;small&gt;Executive Vice President and CTO&lt;/small&gt;
| num_employees = 33,350 (2008)&lt;ref name=&quot;Sun_infopage&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://sun.com/aboutsun/company/| bet = Company Info| qaralǵan sáne = 2007-jıl 30-iyul | baspaxana = Sun Microsystems}}&lt;/ref&gt;
| revenue = {{profit}}[[United States dollar|US$]]13.873 billion ([[fiscal year|FY07]])&lt;ref name=&quot;FY07&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.sun.com/aboutsun/investor/earnings_releases/pr/2007-q4.html| bet = Q4 FY 2007 Earnings Press Release| qaralǵan sáne = 2007-jıl 23-yanvar | baspaxana = [[Sun Microsystems, Inc.]]}}&lt;/ref&gt;
| operating_income = {{profit}}US$309 million (FY07)&lt;ref name=&quot;FY07&quot;/&gt;
| net_income = {{profit}}US$473 million (FY07)&lt;ref name=&quot;FY07&quot;/&gt;
| industry = Diversified computer systems
| products = Computer [[Server (computing)|servers]], [[workstation]]s, [[computer storage|storage]], software, and services
| homepage = http://sun.com/
}}

'''Sun Microsystems, Inc.''' bul [[kompyuter]], kompyuter komponentleri, [[kompyuter baǵdarlamaları]] hám [[informatsion texnologiya]]lar tarawında xızmet kórsetiwshı multinatsional korporatsiya bolıp, [[1982-jılı]] [[24 Fevral]]da jaratılǵan. Kompaniyanıń bas ofisi [[AQSh]]tıń [[California]] shtatınıń [[Santa Clara]] qalasında jaylasqan.

== Derekler ==

{{Commons|Category:Sun Microsystems}}

{{IT gigantlar}}

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Korporatsiyalar]]
[[Kategoriya:Bultlı esaplaw provayderleri]]


{{Company-stub}}</text>
      <sha1>lz9lhbwy1d5eda1ge4e0tbirz2uhrhj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Google</title>
    <ns>0</ns>
    <id>968</id>
    <revision>
      <id>274720</id>
      <parentid>274258</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:44:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Bultlı esaplaw provayderleri|Bultlı esaplaw provayderleri]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>274720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90676" sha1="fjn6p7pxj75byz3ahmh91tqhazjc8km" xml:space="preserve">{{Kompaniya infoqutısı
| company_name = Google, Inc.
| company_logo = Google 2026 logo.svg
| company_type = [[public company|Public]]&lt;br /&gt;
| foundation = &lt;!--Creation: [[Stanford University]], [[California]] (January 1996&lt;br /&gt;Incorporation:--&gt;[[Menlo Park, California]] (September 4, 1998)&lt;ref&gt;{{cite journal |url=http://kepler.sos.ca.gov/corpdata/ShowAllList?QueryCorpNumber=C2119530 |title=Incorporation document |date=April 29, 2004 |accessdate=2008-09-27}}&lt;/ref&gt;
| founder = [[Sergey Brin]]&lt;br /&gt;[[Larry Page]]
| location_city = {{flagicon|U.S.}} [[Googleplex]], [[Mountain View, California|Mountain View]], [[California]]
| location_country = [[United States|US]]
| area_served = [[Worldwide]]
| key_people = [[Eric E. Schmidt|Dr. Eric E. Schmidt]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Chairman]]) &amp; ([[CEO]])&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Sergey Brin]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Technology President]])&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Larry Page]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Products President]])&lt;/small&gt;
| industry = [[Internet]], [[Computer software]]
| products = See [[list of Google products]]
| market cap = [[United States dollar|US$]] 179.07 Billion (''2008'')
| revenue = {{profit}}55.97% [[United States dollar|US$]] 16.593 Billion (''2007'')&lt;ref name=&quot;financialtables&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://investor.google.com/fin_data.html| bet = Financial Tables| baspaxana = Google Investor Relations| qaralǵan sáne = 2008-jıl 31-yanvar }}&lt;/ref&gt;
| operating_income = {{profit}}30.64% [[United States dollar|US$]] 5.084 Billion (''2007'')&lt;ref name=&quot;financialtables&quot; /&gt;
| net_income = {{profit}}25.33% [[United States dollar|US$]] 4.203 Billion (''2007'')&lt;ref name=&quot;financialtables&quot; /&gt;
| assets= {{Increase}} [[United States dollar|US$]] 25.335 Billion (''2007'')&lt;ref name=&quot;financialtables&quot; /&gt;
| equity= {{Increase}} [[United States dollar|US$]] 22.689 Billion (''2007'')&lt;ref name=&quot;financialtables&quot; /&gt;
| num_employees = 20,222 - December 31, 2008&lt;ref name=&quot;q42008results&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.google.com/intl/en/press/pressrel/revenues_q408.html| bet = Google Announces Fourth Quarter And Fiscal Year 2008 Results| sáne = [[July 17]], [[2008]] | qaralǵan sáne = 2008-jıl 17-iyul }}&lt;/ref&gt;
| company_slogan = [[Don't be evil]]
| homepage = [http://www.google.com/ Google.com]
}}
'''Google LLC''' ‒ bul Amerikalı kóp milletli korporaciya hám texnologiya kompaniyası bolıp, ol onlayn reklama, izlew sistema texnologiyası, bultlı esaplaw, [[Programmalıq támiynat|kompyuter baǵdarlamalıq támiynatı]], kvant esaplaw, elektron kommerciya, tutınıwshı elektronikası hám [[jasalma intellekt]] (JI) tarawlarına itibar qaratadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Condon| at = Stephanie| sáne = 2019-jıl 7-may | bet = Google I/O: From 'AI first' to AI working for everyone| url = https://www.zdnet.com/article/google-io-from-ai-first-to-ai-working-for-everyone/| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220402134913/https://www.zdnet.com/article/google-io-from-ai-first-to-ai-working-for-everyone/| arxivsáne = 2022-jıl 2-aprel | qaralǵan sáne = 2022-jıl 2-aprel | jumıs = ZDNet| til = en-US}}&lt;/ref&gt;. Ol &quot;dúnyadaǵı eń kúshli kompaniya&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Jack |first=Simon |date=November 21, 2017 |title=Google – powerful and responsible? | til =en-GB | jumıs =[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/business-42060091 |url-status=live |access-date=March 29, 2022 |archive-date=March 29, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220329031631/https://www.bbc.com/news/business-42060091}}&lt;/ref&gt; dep atalǵan hám bazardaǵı ústemligi, maǵlıwmat jıynawı hám [[Jasalma intellekt|JI]] tarawındaǵı texnologiyalıq artıqmashlıqları sebepli dúnyadaǵı eń qımbatlı brendlerdiń biri bolıp esaplanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = McCormick| at = Rich| sáne = 2016-jıl 2-iyun | bet = Elon Musk: There's only one AI company that worries me| url = https://www.theverge.com/2016/6/2/11837566/elon-musk-one-ai-company-that-worries-me| url-status = live| qaralǵan sáne = 2022-jıl 29-mart | jumıs = [[The Verge]]| til = en| arxivsáne = 2022-jıl 29-mart | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220329031133/https://www.theverge.com/2016/6/2/11837566/elon-musk-one-ai-company-that-worries-me}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | sáne = 2020-jıl 20-oktyabr | bet = Justice Department Sues Monopolist Google For Violating Antitrust Laws| url = https://www.justice.gov/opa/pr/justice-department-sues-monopolist-google-violating-antitrust-laws| qaralǵan sáne = 2022-jıl 29-mart | jumıs = U.S. Department of Justice| til = en| arxivsáne = 2021-jıl 20-yanvar | arxivurl = https://web.archive.org/web/20210120170848/https://www.justice.gov/opa/pr/justice-department-sues-monopolist-google-violating-antitrust-laws| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Land of the Giants: The Titans of Tech| url = https://plus.cnn.com/plus/title-2244411| qaralǵan sáne = 2022-jıl 18-aprel | jumıs = CNN+| til = en| arxivsáne = 2022-jıl 17-aprel | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220417230628/https://plus.cnn.com/plus/title-2244411| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Google kompaniyasınıń bas kompaniyası Alphabet Inc. - Amazon, [[Apple Inc.|Apple]], [[Meta Platforms|Meta]] hám [[Microsoft]] penen bir qatarda bes Big Tech kompaniyalarınıń biri bolıp tabıladı.

Google 1998-jılı 4-sentyabrde amerikalı kompyuter ilimpazları Larri Peydj hám Sergey Brin tárepinen shólkemlestirildi. Olar sol waqıtta [[Kaliforniya shtatı|Kaliforniyadaǵı]] [[Stanford universiteti|Stenford]] universitetinde PhD studentleri edi. Birge olar kompaniyanıń ashıq bazardaǵı akciyalarınıń shama menen 14% iyelik etedi hám super-dawıs beriw akciyaları arqalı akcionerlerdiń dawıs beriw huqıqınıń 56% ın basqaradı. Kompaniya 2004-jılı dáslepki ashıq usınıs (IPO) arqalı ashıq akcionerlik jámiyetke aylandı. 2015-jılı Google Alphabet Inc. kompaniyasınıń tolıq iyeliktegi filialı sıpatında qayta shólkemlestirildi. Google Alphabet kompaniyasınıń eń úlken filialı bolıp, Alphabet kompaniyasınıń internet múlkleri hám mápleri ushın xolding kompaniya bolıp xızmet etedi. Sundar Pichai 2015-jılı 24-oktyabrde Google kompaniyasınıń bas direktorı etip tayınlandı, Larri Peydjdiń ornın basıp, ol Alphabet kompaniyasınıń bas direktorı boldı. 2019-jılı 3-dekabrde Pichai jáne de Alphabet kompaniyasınıń bas direktorı boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Feiner| at = Lauren| sáne = 2019-jıl 3-dekabr | bet = Larry Page steps down as CEO of Alphabet, Sundar Pichai to take over| url = https://www.cnbc.com/2019/12/03/larry-page-steps-down-as-ceo-of-alphabet.html| qaralǵan sáne = 2021-jıl 16-iyun | jumıs = [[CNBC]]| til = en| arxivsáne = 2020-jıl 24-avgust | arxivurl = https://web.archive.org/web/20200824015937/https://www.cnbc.com/2019/12/03/larry-page-steps-down-as-ceo-of-alphabet.html| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

Kompaniya sońınan Google Izlewden tısqarı kóplegen ónim hám xızmetlerdi usınıw ushın tez pát penen ósti, olardıń kópshiligi bazarda ústem orındı iyeleydi. Bul ónimler hár qıylı qollanıw tarawların qamtıydı, sonıń ishinde elektron pochta ([[Gmail]]), navigaciya hám kartalastırıw (Waze, Maps hám Earth), bult esaplaw (Cloud), veb-navigaciya (Chrome), video bólisiw ([[YouTube]]), ónimdarlıq (Workspace), operaciyalıq sistemalar ([[Android]]), bultlı saqlaw (Drive), til awdarıw (Translate), foto saqlaw (Photos), videotelefoniya (Meet), aqıllı úy (Nest), smartfonlar (Pixel), kiyiletuǵın texnologiyalar (Pixel Watch hám Fitbit), muzıka aǵımı (YouTube Music), talap boyınsha video (YouTube TV), JI (Google Assistant hám [[Gemini (chatbot)|Gemini]]), [[mashinalıq oqıtıw]] API leri (TensorFlow), JI chipleri (TPU) hám basqalar bar. Toqtatılǵan Google ónimlerine oyın (Stadia)&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Google is shutting down Stadia in January 2023 - The Verge| first1 = Jay| last1 = Peters| first2 = Alex| last2 = Cranz| sáne = 2022-jıl 30-sentyabr | url = https://www.theverge.com/2022/9/29/23378713/google-stadia-shutting-down-game-streaming-january-2023| qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20241010060211/https://www.theverge.com/2022/9/29/23378713/google-stadia-shutting-down-game-streaming-january-2023| arxivsáne = 2024-jıl 10-oktyabr }}&lt;/ref&gt;, Glass, Google+, Reader, Play Music, Nexus, Hangouts hám Inbox by Gmail kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = The Google Graveyard| first1 = Heather| last1 = Brady| first2 = Chris| last2 = Kirk| sáne = 2013-jıl 15-mart | url = http://www.slate.com/articles/technology/map_of_the_week/2013/03/google_reader_joins_graveyard_of_dead_google_products.html| magazine = [[Slate (magazine)|Slate]]| qaralǵan sáne = 2013-jıl 16-mart | arxivurl = https://web.archive.org/web/20130316085610/http://www.slate.com/articles/technology/map_of_the_week/2013/03/google_reader_joins_graveyard_of_dead_google_products.html| arxivsáne = 2013-jıl 16-mart | url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Booker| first1 = Logan| sáne = 2013-jıl 17-mart | bet = Google Graveyard Does Exist| url = https://www.gizmodo.com.au/2013/03/google-graveyard-does-exist-you-can-even-place-flowers-on-your-deceased-favourites/| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180518055717/https://www.gizmodo.com.au/2013/03/google-graveyard-does-exist-you-can-even-place-flowers-on-your-deceased-favourites/| arxivsáne = 2018-jıl 18-may | qaralǵan sáne = 2018-jıl 17-may | jumıs = gizmodo}}&lt;/ref&gt;. Google kompaniyasınıń internet xızmetleri hám tutınıwshı elektronikasınan tısqarı basqa proektlerine kvant esaplaw (Sycamore), ózi júretuǵın avtomobiller (Waymo, burınǵı Google Self-Driving Car Project), aqıllı qalalar (Sidewalk Labs) hám transformer modelleri (Google DeepMind) kiredi&lt;ref&gt;{{Cite magazine |title=Inside X, Google's top-secret moonshot factory | til =en-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/ten-years-of-google-x |access-date=May 17, 2022 |issn=1357-0978 |archive-date=May 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519211935/https://www.wired.co.uk/article/ten-years-of-google-x |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Google Izlew hám [[YouTube]] dúnya júzi boyınsha eń kóp kiriletuǵın eki veb-sayt bolıp, olardan keyin [[Facebook]] hám X (burınǵı [[Twitter]]) turadı. Google jáne de bazar úlesi boyınsha dúnyadaǵı eń iri izlew sisteması, kartalastırıw hám navigaciya qosımshası, elektron pochta provayderi, ofis baǵdarlaması, onlayn video platforması, foto hám bultlı saqlaw provayderi, mobil operaciyalıq sisteması, veb-brauzer, mashinalıq oqıtıw freymvorki hám JI virtual járdemshi provayderi bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Hanief| at = Mohammad| sáne = 2023-jıl 7-aprel | bet = How Google has made our life easy| url = https://www.greaterkashmir.com/op-ed-2/how-google-has-made-our-life-easy/| qaralǵan sáne = 2023-jıl 23-dekabr | jumıs = Greater Kashmir| til = en-US| arxivsáne = 2023-jıl 23-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20231223193822/https://www.greaterkashmir.com/op-ed-2/how-google-has-made-our-life-easy/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Eń qunlı brendler diziminde Google Forbes boyınsha ekinshi&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Swant| at = Marty| bet = The World's Valuable Brands| url = https://www.forbes.com/the-worlds-most-valuable-brands/| qaralǵan sáne = 2022-jıl 19-yanvar | jumıs = [[Forbes]]| til = en-US| arxivsáne = 2020-jıl 18-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20201018162839/https://www.forbes.com/the-worlds-most-valuable-brands/| url-status = live}}&lt;/ref&gt; hám Interbrand boyınsha tórtinshi orındı iyeleydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Best Global Brands| url = https://interbrand.com/best-global-brands/| qaralǵan sáne = 2011-jıl 7-mart | baspaxana = Interbrand| til = en-US| arxivsáne = 2022-jıl 1-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220201213456/https://interbrand.com/best-global-brands/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Ol jeke ómir qupıyalıǵı máseleleri, salıqtan qashıw, cenzura, izlew biytárepligi, antimonopoliyalıq hám monopoliyalıq jaǵdayın asıra paydalanıw sıyaqlı máselelerge baylanıslı ádewir sınǵa ushıradı. 2024-jıldıń 5-avgustında Kolumbiya okrugi apellyaciya sudı sudyası Amit P. Mexta Google kompaniyasınıń internet izlewinde nızamsız monopoliyaǵa iye ekenin qarar etti&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://apnews.com/article/google-antitrust-search-engine-verdict-apple-319a61f20fb11510097845a30abaefd8|title=Google illegally maintains monopoly over internet search, judge rules|first1=Matthew|last1=Barakat|first2=Michale|last2=Liedtke|publisher=Associated Press| sáne =August 5, 2024|accessdate=August 6, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==

=== Dáslepki jıllar ===
[[Fayl:Google page brin.jpg|thumb|Larri Peydj hám Sergey Brin 2003-jılı|alt=|left]]
Google 1996-jıldıń yanvar ayında Larri Peydj hám Sergey Brinnіń [[Kaliforniya shtatı|Kaliforniyadaǵı]] [[Stanford universiteti|Stenford]] universitetinde PhD studentleri bolǵan waqtında izertlew proekti sıpatında baslandı&lt;ref name=&quot;howwestarted&quot;&gt;{{Web deregi | bet = How we started and where we are today – Google| url = https://about.google/our-story/| url-status = live| arxivurl = https://archive.today/20200422134018/https://about.google/our-story/| arxivsáne = 2020-jıl 22-aprel | qaralǵan sáne = 2021-jıl 24-aprel | jumıs = about.google| til = en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Coronabook&quot;&gt;{{Cite book |last=Brezina |first=Corona |title=Sergey Brin, Larry Page, Eric Schmidt, and Google |url=https://archive.org/details/sergeybrinlarryp0000brez |publisher=Rosen Publishing Group |year=2013 |isbn=978-1-4488-6911-4 |edition=1st |location=New York |pages=[https://archive.org/details/sergeybrinlarryp0000brez/page/n21 18] |lccn=2011039480}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;milestones&quot;&gt;{{Web deregi | bet = Our history in depth| url = https://www.google.com/about/company/history/| url-status = dead| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120401035737/http://www.google.com/about/company/history/| arxivsáne = 2012-jıl 1-aprel | qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul | jumıs = Google Company}}&lt;/ref&gt;. Proekt dáslep rásmiy emes &quot;úshinshi qurıwshı&quot;, dáslepki Google Izlew sisteması ushın kodtıń kóp bólegin jazǵan baslı programmist Skott Xassandı da óz ishine alǵan edi, biraq ol Google rásmiy túrde kompaniya bolıp qurılmastan burın ketip qaldı&lt;ref name=&quot;vanityfair&quot;&gt;{{Web deregi | familiya = Fisher| at = Adam| sáne = 2018-jıl 10-iyul | bet = Brin, Page, and Mayer on the Accidental Birth of the Company that Changed Everything| url = https://www.vanityfair.com/news/2018/07/valley-of-genius-excerpt-google| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190704184309/https://www.vanityfair.com/news/2018/07/valley-of-genius-excerpt-google| arxivsáne = 2019-jıl 4-iyul | qaralǵan sáne = 2019-jıl 23-avgust | jumıs = [[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=McHugh |first=Josh |date=January 1, 2003 |title=Google vs. Evil |url=https://www.wired.com/2003/01/google-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602064540/https://www.wired.com/2003/01/google-10/ |archive-date=June 2, 2019 |access-date=August 24, 2019 |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]}}&lt;/ref&gt;; Xassan robototexnika tarawında karera qurıwdı dawam etti hám 2006-jılı Willow Garage kompaniyasın dúzdi&lt;ref&gt;{{Cite news |date=September 5, 2014 |title=Willow Garage Founder Scott Hassan Aims To Build A Startup Village | jumıs =[[IEEE Spectrum]] |url=https://spectrum.ieee.org/willow-garage-founder-scott-hassan-aims-to-build-a-startup-village |url-status=live |access-date=September 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190824075356/https://spectrum.ieee.org/view-from-the-valley/at-work/start-ups/willow-garage-founder-scott-hassan-aims-to-build-a-startup-village |archive-date=August 24, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=D'Onfro |first=Jillian |date=February 13, 2016 |title=How a billionaire who wrote Google's original code created a robot revolution |work=[[Business Insider]] |url=https://www.businessinsider.com/a-look-back-at-willow-garage-2016-2 |url-status=live |access-date=August 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190824075346/https://www.businessinsider.com/a-look-back-at-willow-garage-2016-2 |archive-date=August 24, 2019}}&lt;/ref&gt;.

Ádettegi izlew sistemaları nátiyjelerdi bette izlew sózleriniń qansha ret payda bolǵanın esaplaw arqalı dárejelegen bolsa, olar veb-saytlar arasındaǵı baylanıslardı analizleytuǵın jaqsıraq sistema haqqında teoriya jarattı&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Page| first1 = Lawrence| avtorsilteme = Larry Page| last2 = Brin| first2 = Sergey| author-link2 = Sergey Brin| last3 = Motwani| first3 = Rajeev| last4 = Winograd| first4 = Terry| sáne = 1999-jıl 11-noyabr | bet = The PageRank Citation Ranking: Bringing Order to the Web| url = http://ilpubs.stanford.edu:8090/422/| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20091118014915/http://ilpubs.stanford.edu:8090/422/| arxivsáne = 2009-jıl 18-noyabr | jumıs = Stanford University}}&lt;/ref&gt;. Olar bul algoritmdi PageRank dep atadı; ol veb-sayttıń áhmiyetliligin betler sanı hám dáslepki saytqa qaytadan baylanıs jasaytuǵın betlerdiń áhmiyetliligi boyınsha anıqladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Helpful products. For everyone.| url = https://about.google/products/| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20100210175913/http://www.google.com/corporate/tech.html| arxivsáne = 2010-jıl 10-fevral | jumıs = Google, Inc.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Page| at = Larry| avtorsilteme = Larry Page| sáne = 1997-jıl 18-avgust | bet = PageRank: Bringing Order to the Web| url = http://ilpubs.stanford.edu:8090/422/| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20020506051802/http://www-diglib.stanford.edu/cgi-bin/WP/get/SIDL-WP-1997-0072?1| arxivsáne = 2002-jıl 6-may | qaralǵan sáne = 2010-jıl 27-noyabr | jumıs = Stanford Digital Library Project}}&lt;/ref&gt;. Peydj óz ideyaların Xassanǵa ayttı, ol bolsa Peydjdiń ideyaların ámelge asırıw ushın kod jazıwdı basladı&lt;ref name=&quot;vanityfair&quot; /&gt; Peydj hám Brin 1998-jılı izlew sisteması ornatılǵanda óz dostı Syuzan Voycickiydiń garajın keńse sıpatında da paydalandı.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/08/10/business/susan-wojcicki-dead.html|title=Susan Wojcicki, Former Chief of YouTube, Dies at 56|first1=John|last1=Yoon|first2=Mike|last2=Isaac| jumıs =New York Times|date=August 10, 2024|accessdate=August 10, 2024}}&lt;/ref&gt;.

Peydj hám Brin dáslep jańa izlew sistemasına &quot;BackRub&quot; degen laqap at berdi, sebebi sistema sayttıń áhmiyetliligin bahalaw ushın keri baylanıslardı teksergen&lt;ref name=&quot;howwestarted&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Battelle |first=John |date=August 2005 |title=The Birth of Google |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/wired/archive/13.08/battelle.html |url-status=live |access-date=October 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107160749/http://www.wired.com/wired/archive/13.08/battelle.html?tw=wn_tophead_4 |archive-date=November 7, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Backrub search engine at Stanford University| url = http://huron.stanford.edu| arxivurl = https://web.archive.org/web/19961224105215/http://huron.stanford.edu/| arxivsáne = 1996-jıl 24-dekabr | qaralǵan sáne = 2011-jıl 12-mart }}&lt;/ref&gt;. Peydj hám Brin Google-dıń rawajlanıwında Xassan hám Alan Steremberg sheshiwshi rol oynaǵanın atap ótti. Keyinirek Radjiv Motvani hám Terri Vinograd Peydj hám Brin menen birge proekt haqqında birinshi maqalanı jazıp shıqtı, onda PageRank hám Google izlew sistemasınıń dáslepki prototipi súwretlenip, 1998-jılı járiyalandı. Ektor Garsiya-Molina hám Djeffri Ullman da proektke úles qosqanlar qatarında kórsetildi&lt;ref name=&quot;originalpaper&quot; /&gt; PageRank 1996-jılı Robin Li tárepinen islep shıǵılǵan RankDex ushın burın qollanılǵan uqsas bet-dárejelew hám sayt-ballaw algoritminen tásirlengen, Larri Peydjdiń PageRank patentinde Lidiń aldıńǵı RankDex patentine silteme bar; Li keyinirek qıtay izlew sisteması Baidu-dı dúzdi.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.rankdex.com/about.html| bet = About: RankDex| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120120002301/http://www.rankdex.com/about.html| arxivsáne = 2012-jıl 20-yanvar | qaralǵan sáne = 2010-jıl 29-sentyabr | url-status = dead}}, ''[[RankDex]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Method for node ranking in a linked database| url = https://patents.google.com/patent/US6285999| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20151015185034/http://www.google.com/patents/US6285999| arxivsáne = 2015-jıl 15-oktyabr | qaralǵan sáne = 2015-jıl 19-oktyabr | baspaxana = Google Patents}}&lt;/ref&gt;.

Aqır-aqıbetinde, olar atın Google-ǵa ózgertti; izlew sistemasınıń atı googol sóziniń qáte jazılıwı edi&lt;ref name=&quot;howwestarted&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Koller| at = David| sáne = January 2004 | bet = Origin of the name &quot;Google&quot;| url = http://graphics.stanford.edu/~dk/google_name_origin.html| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120627081942/http://graphics.stanford.edu/~dk/google_name_origin.html| arxivsáne = 2012-jıl 27-iyun | jumıs = Stanford University}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hanley |first=Rachael |date=February 12, 2003 |title=From Googol to Google |jumıs=The Stanford Daily |publisher=Stanford University |url=http://www.stanforddaily.com/2003/02/12/from-googol-to-google |access-date=February 15, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327141327/http://www.stanforddaily.com/2003/02/12/from-googol-to-google |archive-date=March 27, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100327141327/http://www.stanforddaily.com/2003/02/12/from-googol-to-google |archivedate=March 27, 2010}}&lt;/ref&gt;, bul 10100 (1 hám onıń izinen 100 nol) túrinde jazılatuǵın júdá úlken san bolıp, izlew sistemasınıń úlken muǵdardaǵı informaciyanı beriwge mólsherlengenin ańlatıw ushın tańlanǵan edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Google! Beta website| url = https://www.google.com/company.html| url-status = dead| arxivurl = https://web.archive.org/web/19990221202430/https://www.google.com/company.html| arxivsáne = 1999-jıl 21-fevral | qaralǵan sáne = 2010-jıl 12-oktyabr | jumıs = Google, Inc.}}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Google1998.png|thumb|upright=1.15|Google-dıń dáslepki bas beti ápiwayı dizaynǵa iye edi, sebebi kompaniya qurıwshıları veb-betlerdi jobalaw ushın qollanılatuǵın [[HTML]] belgilew tilinde az tájiriybege iye edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Williamson| at = Alan| sáne = 2005-jıl 12-yanvar | bet = An evening with Google's Marissa Mayer| url = http://alan.blog-city.com/an_evening_with_googles_marissa_mayer.htm| url-status = dead| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110930021302/http://alan.blog-city.com/an_evening_with_googles_marissa_mayer.htm| arxivsáne = 2011-jıl 30-sentyabr | qaralǵan sáne = 2010-jıl 5-iyul | jumıs = Alan Williamson}}&lt;/ref&gt;|alt=Google's homepage in 1998]]

Google dáslep 1998-jıldıń avgust ayında [[Sun Microsystems]] kompaniyasınıń qurıwshılarınıń biri Endi Bextolsxaymnıń $100,000 investiciyası menen qarjılandırıldı&lt;ref name=&quot;howwestarted&quot; /&gt; Bul dáslepki investiciya qarjını paydalanıw ushın kompaniyanı rásmiy dizimnen ótkeriwge túrtki boldı.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Long |first=Tony |date=September 7, 2007 |title=Sept. 7, 1998: If the Check Says 'Google Inc.,' We're 'Google Inc.' |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |url=https://www.wired.com/2007/09/dayintech-0907/ |url-access=limited |access-date=April 6, 2021 |archive-date=May 2, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502183045/https://www.wired.com/2007/09/dayintech-0907/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bechtolsheim&quot;&gt;{{Cite news |last=Kopytoff |first=Verne |date=April 29, 2004 |title=For early Googlers, key word is $ | jumıs =[[San Francisco Chronicle]] |url=https://www.sfgate.com/news/article/For-early-Googlers-key-word-is-Founders-2786378.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090919030812/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fchronicle%2Farchive%2F2004%2F04%2F29%2FMNGLD6CFND34.DTL |archive-date=September 19, 2009}}&lt;/ref&gt;. Peydj hám Brin dáslep Devid Cheritonǵa másláhát sorap bardı, sebebi onıń Stenfordta jaqın ofisi bar edi hám olar onıń jaqında ózi qurǵan Granite Systems kompaniyasın Cisco-ǵa $220 millionǵa satıp, startap tájiriybesine iye ekenin biletuǵın edi. Devid Peydj hám Brin menen óziniń Granite dúziwshisi Endi Bextolsxaym arasında ushırasıw shólkemlestirdi. Ushırasıw Devidtiń Palo-Altodaǵı úyiniń aldıńǵı háwlisinde saat 8:00 de belgilengen edi hám ol qısqa bolıwı kerek edi, sebebi Endidiń satıp alıwdan keyin házir isleytuǵın Cisco-da saat 9:00 de basqa ushırasıwı bar edi. Endi veb-sayttıń demo versiyasın qısqasha sınap kórdi, kórgenin unattı, sońınan chekti alıw ushın mashinasına qayttı. Keyinirek Devid Cheriton da $250,000 investiciya menen qosıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Jolis| first1 = Jacob| bet = Frugal after Google| url = https://stanforddaily.com/2010/04/16/frugal-after-google/| jumıs = The Stanford Daily| sáne = 2010-jıl 16-aprel | qaralǵan sáne = 2022-jıl 3-iyun | arxivsáne = 2022-jıl 3-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220603050109/https://stanforddaily.com/2010/04/16/frugal-after-google/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = The Invention And History Of Google {{!}} Silicon Valley: The Untold Story| url = https://www.youtube.com/watch?v=85Nyi4Xb9PY&amp;t=262s| jumıs = [[YouTube]]| sáne = 2018-jıl 10-iyun | baspaxana = Discovery UK| qaralǵan sáne = 2022-jıl 3-iyun | arxivsáne = 2022-jıl 3-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220603050109/https://www.youtube.com/watch?v=85Nyi4Xb9PY&amp;t=262s| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

Google 1998-jılı eki basqa «perishte» investorlardan qarjı aldı: Amazon.com qurıwshısı Djeff Bezos hám isbilermen Ram Shriram&lt;ref name=&quot;endofworld&quot;&gt;{{Cite book |last=Auletta |first=Ken |title=Googled: The End of the World as We Know It |url=https://archive.org/details/googledendofworl2009aule |publisher=Penguin Books |year=2010 |isbn=978-0-14-311804-6 |edition=Reprint |location=New York |oclc=515456623 |quote=On September 7, 1998, the day Google officially incorporated, he [Shriram] wrote out a check for just over $250,000, one of four of this size the founders received. |author-link=Ken Auletta}}&lt;/ref&gt;. Peydj hám Brin dáslep venchurlıq kapitalist bolǵan Shriramǵa qarjılandırıw hám másláhát sorap barǵan edi, hám Shriram 1998-jıldıń fevral ayında Google-ǵa $250,000 investiciya saldı. Shriram Bezostı biletuǵın edi, sebebi Amazon Shriram prezident bolǵan Junglee kompaniyasın satıp alǵan edi. Google haqqında Bezosqa aytqan Shriram boldı. Bezos Shriramnan Google tiykarshıları menen ushırasıwdı soradı hám olar Shriram óz investiciyasın salǵannan keyin altı ay ótkende, Bezos hám onıń hayalı Bey aymaǵına demalıs saparı menen kelgende ushırastı. Google-dıń dáslepki qarjılandırıw raundı álle qashan rásmiy jabılǵan edi, biraq Bezostıń Amazon bas direktorı sıpatındaǵı mártebesi Peydj hám Brindi raundtı keńeytiwge hám onıń investiciyasın qabıl etiwge kóndiriw ushın jetkilikli boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Canales| first1 = Katie| bet = The unlikely way Jeff Bezos became one of the first investors in Google, which probably made him a billionaire outside of Amazon| url = https://www.businessinsider.com/how-jeff-bezos-became-first-investors-in-google-2018-4?r=US&amp;IR=T| jumıs = [[Business Insider]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 3-iyun | arxivsáne = 2022-jıl 3-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220603054945/https://www.businessinsider.com/how-jeff-bezos-became-first-investors-in-google-2018-4?r=US&amp;IR=T| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Bhagat| first1 = Rasheeda| bet = The sherpa who funded Google's ascent| url = https://www.thehindubusinessline.com/opinion/columns/rasheeda-bhagat/the-sherpa-who-funded-googles-ascent/article64554661.ece| jumıs = The Hindu Business Line| sáne = 2012-jıl 12-yanvar | qaralǵan sáne = 2022-jıl 3-iyun | arxivsáne = 2022-jıl 3-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220603054946/https://www.thehindubusinessline.com/opinion/columns/rasheeda-bhagat/the-sherpa-who-funded-googles-ascent/article64554661.ece| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

Usı dáslepki investorlar, dosları hám shańaraq aǵzaları arasında Google shama menen $1,000,000 jıynadı, bul olarǵa Kaliforniyadaǵı Menlo-Parkta ózleriniń dáslepki ofisin ashıwǵa múmkinshilik berdi&lt;ref name=&quot;Google Inc&quot;&gt;{{Web deregi | last1 = Hosch| first1 = William L.| last2 = Hall| first2 = Mark| bet = Google Inc.| url = https://www.britannica.com/topic/Google-Inc| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190220013941/https://www.britannica.com/topic/Google-Inc| arxivsáne = 2019-jıl 20-fevral | qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-mart | jumıs = Britannica}}&lt;/ref&gt;.
Stenfordtaǵı PhD studenti bolǵan Kreyg Silversteyn birinshi xızmetker sıpatında jumısqa alındı&lt;ref name=&quot;milestones&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Craig Silverstein's website| url = http://www-cs-students.stanford.edu/~csilvers/| url-status = dead| arxivurl = https://web.archive.org/web/19991002122809/http://www-cs-students.stanford.edu/~csilvers/| arxivsáne = 1999-jıl 2-oktyabr | qaralǵan sáne = 2010-jıl 12-oktyabr | jumıs = Stanford University}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kopytoff |first=Verne | sáne =September 7, 2008 |title=Craig Silverstein grew a decade with Google | jumıs =[[San Francisco Chronicle]] |url=https://www.sfgate.com/news/article/Craig-Silverstein-grew-a-decade-with-Google-3270079.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107075029/http://www.sfgate.com/news/article/Craig-Silverstein-grew-a-decade-with-Google-3270079.php |archive-date=November 7, 2012}}&lt;/ref&gt;.

1998-jıldıń aqırınan 1999-jıldıń basına shekem bir neshe qosımsha, kishi investiciyalardan keyin&lt;ref name=&quot;endofworld&quot; /&gt; 1999-jıldıń 7-iyuninde jańa $25 millionlıq qarjılandırıw raundı járiyalandı,&lt;ref&gt;{{Cite press release |title=Google Receives $25&amp;nbsp;Million in Equity Funding |date=June 7, 1999 |location=Palo Alto, Calif. |url=https://www.google.com/pressrel/pressrelease1.html |access-date=February 16, 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20010212052759/http://www.google.com/pressrel/pressrelease1.html |archive-date=February 12, 2001}}&lt;/ref&gt;, onıń tiykarǵı investorları arasında Kleiner Perkins hám Sequoia Capital venchurlıq kapital firmaları bar edi&lt;ref name=&quot;Bechtolsheim&quot; /&gt; Dáslep eki firma da Google-ǵa birgelikte investiciya salıwǵa qısınıp turdı, sebebi hárbiri kompaniyanıń úlkenirek procentin óz baqılawında saqlap qalıwdı qáledi. Biraq Larri hám Sergey eki tárepten de investiciya alıwda qatań turdı. Aqır-aqıbette, eki venchurlıq kompaniya da Google-dıń úlken potencialına isengenlikten hám burınǵı «perishte» investorlar Ron Konvey hám Ram Shriramnıń venchurlıq kompaniyalardaǵı baylanısları arqalı dáldállıǵı sebepli hárbiri $12.5 millionnan birgelikte investiciya salıwǵa kelisti.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Vise |first1=David |last2=Malseed |first2=Mark |title=The Google Story |url=https://archive.org/details/googlestory00vise |date=2005 |chapter=Chapter 5. Divide and Conquer}}&lt;/ref&gt;.

=== Ósiw ===
1999-jıldıń mart ayında kompaniya óz keńselerin Kaliforniyadaǵı Palo-Altoǵa kóshirdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Weinberger| at = Matt| sáne = 2015-jıl 12-oktyabr | bet = Google's cofounders are stepping down from their company. Here are 43 photos showing Google's rise from a Stanford dorm room to global internet superpower| url = https://www.businessinsider.com/google-history-in-photos-2015-10| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170819101107/http://www.businessinsider.com/google-history-in-photos-2015-10| arxivsáne = 2017-jıl 19-avgust | jumıs = [[Business Insider]]| baspaxana = [[Axel Springer SE]]}}&lt;/ref&gt;, bul jer bir neshe belgili Silikon maydanı texnologiya startaplarınıń mákanı bolıp esaplanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = A building blessed with tech success| url = https://www.cnet.com/news/a-building-blessed-with-tech-success/| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170523115134/https://www.cnet.com/news/a-building-blessed-with-tech-success/| arxivsáne = 2017-jıl 23-may | qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = [[CBS Interactive]]}}&lt;/ref&gt;. Kelesi jılı Google izlew gilt sózleri menen baylanıslı reklamalardı satıwdı basladı, bul Peydj hám Brinniń dáslepki reklama menen qarjılandırılatuǵın izlew sistemasına qarsı poziciyasına qarama-qarsı edi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stross |first=Randall |url=https://books.google.com/books?id=xOk3EIUW9VgC |title=Planet Google: One Company's Audacious Plan to Organize Everything We Know | sáne =September 2008 |publisher=Free Press |isbn=978-1-4165-4691-7 |location=New York |pages=3–4 |chapter=Introduction |access-date=February 14, 2010 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=xOk3EIUW9VgC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;milestones&quot; /&gt; Betti tártipli saqlaw ushın reklamalar tek tekst túrinde boldı.&lt;ref&gt;{{Web deregi | sáne = 2000-jıl 23-oktyabr | bet = Google Launches Self-Service Advertising Program| url = https://www.google.com/press/pressrel/pressrelease39.html| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120401005413/http://www.google.com/press/pressrel/pressrelease39.html| arxivsáne = 2012-jıl 1-aprel | qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-iyul | jumıs = News from Google}}&lt;/ref&gt;. 2000-jıldıń iyun ayında Google sol waqıttaǵı eń ataqlı veb-saytlardıń biri bolǵan [[Yahoo!]] ushın ádepki izlew sisteması bolatuǵını járiyalandı, Inktomi ornın iyeledi&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naughton |first=John |date=July 2, 2000 |title=Why's Yahoo gone to Google? Search me | jumıs =[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/technology/2000/jul/02/searchengines.columnists |url-status=live |access-date=January 30, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190131040317/https://www.theguardian.com/technology/2000/jul/02/searchengines.columnists |archive-date=January 31, 2019 |via=www.theguardian.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Yahoo! Selects Google as its Default Search Engine Provider – News announcements – News from Google – Google| url = https://googlepress.blogspot.com/2000/06/yahoo-selects-google-as-its-default.html| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190131041155/https://googlepress.blogspot.com/2000/06/yahoo-selects-google-as-its-default.html| arxivsáne = 2019-jıl 31-yanvar | qaralǵan sáne = 2019-jıl 30-yanvar | jumıs = googlepress.blogspot.com}}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Google’s First Production Server.jpg|upright|thumb|Google-diń birinshi óndiris serveri&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://www.computerhistory.org/collections/accession/102662167 |title=Google Server Assembly |publisher=Computer History Museum |year=1999 |access-date=July 4, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722083804/http://www.computerhistory.org/collections/accession/102662167 |archive-date=July 22, 2010 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;|alt=Google's first servers, showing lots of exposed wiring and circuit boards]]

2003-jılı, eki basqa orınnan ósip shıqqannan keyin, kompaniya Silicon Graphics firmasınan Kaliforniyadaǵı Mauntin-Vyude jaylasqan 1600 Amphitheatre Parkway mánzilindegi ofis kompleksin ijaraǵa aldı&lt;ref name=&quot;sgibldg&quot;&gt;{{Cite news |last=Olsen |first=Stephanie | sáne =July 11, 2003 |title=Google's movin' on up | jumıs =[[CNET]] |publisher=CBS Interactive |url=http://news.cnet.com/Googles-movin-on-up/2110-1032_3-1025111.html |url-status=live |access-date=February 15, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102053103/http://news.cnet.com/Googles-movin-on-up/2110-1032_3-1025111.html |archive-date=November 2, 2012}}&lt;/ref&gt;. Bul kompleks Googleplex dep atalıp ketti, bul &quot;googolplex&quot; sóziniń oynatılıwı edi, yaǵnıy bir sanı hám onnan keyingi gugol nóller. Úsh jıldan soń Google bul múlkti SGI kompaniyasınan $319 millionǵa satıp aldı&lt;ref name=&quot;googleplexpurchase&quot;&gt;{{Cite news |date=June 16, 2006 |title=Google to buy headquarters building from Silicon Graphics |work=[[American City Business Journals]] |url=https://www.bizjournals.com/sanjose/stories/2006/06/19/newscolumn3.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100418071152/http://sanjose.bizjournals.com/sanjose/stories/2006/06/19/newscolumn3.html |archive-date=April 18, 2010}}&lt;/ref&gt;. Sol waqıtqa kelip &quot;Google&quot; ataması kúndelikli tilge kirip bolǵan edi, nátiyjede &quot;google&quot; feyili Merriam-Webster Collegiate sózligi hám Oxford English sózligine qosıldı, ol jerde bılay anıqlama berilgen: &quot;internetten informaciya alıw ushın Google izlew sistemasın paydalanıw&quot;&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Krantz| at = Michael| sáne = 2006-jıl 25-oktyabr | bet = Do You &quot;Google&quot;?| url = http://googleblog.blogspot.com/2006/10/do-you-google.html| url-status = live| arxivurl = https://archive.today/20120530/http://googleblog.blogspot.com/2006/10/do-you-google.html| arxivsáne = 2012-jıl 30-may | qaralǵan sáne = 2010-jıl 17-fevral | jumıs = Google, Inc.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Bylund| at = Anders| sáne = 2006-jıl 5-iyul | bet = To Google or Not to Google| url = http://msnbc.msn.com/id/13720643/| url-status = dead| arxivurl = https://archive.today/20060707062623/http://msnbc.msn.com/id/13720643/| arxivsáne = 2006-jıl 7-iyul | qaralǵan sáne = 2010-jıl 17-fevral | jumıs = msnbc.com}}&lt;/ref&gt;. Bul feyildiń televideniede birinshi ret qollanılıwı 2002-jıldıń oktyabr ayında &quot;Buffy the Vampire Slayer&quot; serialınıń bir bóliminde boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Meyer| at = Robinson| sáne = 2014-jıl 27-iyun | bet = The First Use of 'to Google' on Television? Buffy the Vampire Slayer| url = https://www.theatlantic.com/technology/archive/2014/06/the-first-use-of-the-verb-to-google-on-television-buffy-the-vampire-slayer/373599/| qaralǵan sáne = 2021-jıl 30-iyun | jumıs = [[The Atlantic]]| arxivsáne = 2016-jıl 29-sentyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20160929140230/http://www.theatlantic.com/technology/archive/2014/06/the-first-use-of-the-verb-to-google-on-television-buffy-the-vampire-slayer/373599/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

Oǵan qosımsha, 2001-jılı Google-diń investorları kúshli ishki basqarıwdıń zárúrligin sezdi hám olar Erik Shmidtti Google-diń baslıǵı hám bas atqarıwshı direktorı etip jallawǵa kelisti&lt;ref name=&quot;Google Inc&quot; /&gt; Erikti Kleiner Perkins kompaniyasınan Djon Dyorr usınǵan edi. Ol bir neshe ay dawamında Sergey menen Larri qabıl etetuǵın bas atqarıwshı direktordı tabıwǵa háreket etken edi, biraq olar bir neshe kandidattı qabıl etpedi, sebebi kompaniya ústinen qadaǵalawdı saqlap qalıwdı qáledi. Hátte bir waqıtta Sequoia Capital kompaniyasınan Maykl Moritc, eger olar bas atqarıwshı direktordı jallaw haqqındaǵı wádesin orınlamasa (bul wáde investiciya sóylesiwleri waqtında awızsha berilgen edi), Google-den Sequoia-nıń $12.5 million investiciyasın dárhal qaytarıp beriwdi talap etiwi múmkinligi menen qorqıttı. Erik dáslep Google-ge qosılıwǵa qızıqpadı, sebebi sol waqıtta kompaniyanıń tolıq potencialı ele keń tán alınbaǵan edi hám ol Novell kompaniyasındaǵı bas atqarıwshı direktor lawazımındaǵı wazıypaları menen bánt edi. Qosılıwınıń bir bólegi sıpatında, Erik óziniń baǵdarlanǵanlıǵın kórsetiw hám Google-ge kerek bolǵan qarjını beriw ushın $1 millionlıq Google artıqmashılıqlı akciyaların satıp alıwǵa kelisti.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Vise |first1=David |last2=Malseed |first2=Mark |title=The Google Story |url=https://archive.org/details/googlestory00vise |date=2005 |chapter=Chapter 9. Hiring a Pilot}}&lt;/ref&gt;.

=== Dáslepki ashıq satılıw ===
2004-jıl 19-avgust kúni Google dáslepki ashıq satılıw arqalı ashıq kompaniyaǵa aylandı hám Nasdaq Global Select Market birjasında GOOG tiker belgisi astında dizimge alındı. Sol waqıtta Peydj, Brin hám Shmidt Google-de 20 jıl birge islewge, yaǵnıy 2024-jılǵa shekem islewge kelisti&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lashinsky |first=Adam |date=January 29, 2008 |title=Google wins again |jumıs=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |publisher=Time Warner |url=https://money.cnn.com/2008/01/18/news/companies/google.fortune/index.htm |url-status=live |access-date=January 22, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022200031/http://money.cnn.com/2008/01/18/news/companies/google.fortune/index.htm |archive-date=October 22, 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121022200031/http://money.cnn.com/2008/01/18/news/companies/google.fortune/index.htm |archivedate=October 22, 2012}}&lt;/ref&gt;. Kompaniya 19,605,052 akciyanı hárbiri $85 bahasında usındı&lt;ref name=&quot;IPO&quot;&gt;{{Web deregi | bet = GOOG Stock| sáne = 2023-jıl 31-iyul | url = https://markets.businessinsider.com/stocks/goog-stock| baspaxana = [[Business Insider]]| qaralǵan sáne = 2021-jıl 6-aprel | arxivsáne = 2021-jıl 10-aprel | arxivurl = https://web.archive.org/web/20210410114859/https://markets.businessinsider.com/stocks/goog-stock| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Web deregi | jıl = 2004| bet = 2004 Annual Report| url = http://investor.google.com/pdf/2004_AnnualReport.pdf| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120114064401/http://investor.google.com/pdf/2004_AnnualReport.pdf| arxivsáne = 2012-jıl 14-yanvar | qaralǵan sáne = 2010-jıl 19-fevral | jumıs = Google, Inc.| location = Mountain View, California| page = 29}}&lt;/ref&gt;. Akciyalar onlayn aukcion formatında satıldı, bunda kelisimniń anderrayterleri bolǵan Morgan Stanley hám Credit Suisse tárepinen dúzilgen sistema qollanıldı&lt;ref&gt;{{Cite news |last=La Monica |first=Paul R. |sáne=April 30, 2004 |title=Google sets $2.7&amp;nbsp;billion IPO |jumıs=[[CNN]] Money |url=https://money.cnn.com/2004/04/29/technology/google/ |url-status=live |access-date=February 19, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022154717/http://money.cnn.com/2004/04/29/technology/google/ |archive-date=October 22, 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121022154717/http://money.cnn.com/2004/04/29/technology/google/ |archivedate=October 22, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Kawamoto| at = Dawn| sáne = 2004-jıl 29-aprel | bet = Want In on Google's IPO?| url = https://www.zdnet.com/article/want-in-on-googles-ipo/| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20111228131306/http://www.zdnet.com/news/want-in-on-googles-ipo/135799| arxivsáne = 2011-jıl 28-dekabr | qaralǵan sáne = 2010-jıl 19-fevral | jumıs = ZDNet}}&lt;/ref&gt;. $1.67 milliard muǵdarındaǵı satılıw Google-ge $23 milliardtan aslamıraq bazar kapitalizaciyasın berdi&lt;ref name=&quot;washpost&quot;&gt;{{Cite news |last=Webb |first=Cynthia L. |date=August 19, 2004 |title=Google's IPO: Grate Expectations |newspaper=[[The Washington Post]] |location=Washington, D.C. |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A14939-2004Aug19.html |url-status=live |access-date=February 19, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112172750/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A14939-2004Aug19.html |archive-date=November 12, 2012}}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Eric Schmidt at the 37th G8 Summit in Deauville 037.jpg|thumb|upright|Erik Shmidt, 2001-jıldan 2011-jılǵa shekem Google-dıń bas atqarıwshı direktorı]]
2006-jıl 13-noyabr kúni Google [[YouTube]]-tı $1.65 milliard muǵdarındaǵı Google akciyaları arqalı satıp aldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Arrington| at = Michael| sáne = 2006-jıl 9-oktyabr | bet = Google Has Acquired YouTube| url = https://techcrunch.com/2006/10/09/google-has-acquired-youtube/| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170316024815/https://techcrunch.com/2006/10/09/google-has-acquired-youtube/| arxivsáne = 2017-jıl 16-mart | qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-mart | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Sorkin| first1 = Andrew Ross| last2 = Peters| first2 = Jeremy W.| sáne = 2006-jıl 9-oktyabr | bet = Google to Acquire YouTube for $1.65 Billion| url = https://www.nytimes.com/2006/10/09/business/09cnd-deal.html| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170609080519/http://www.nytimes.com/2006/10/09/business/09cnd-deal.html| arxivsáne = 2017-jıl 9-iyun | qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-mart | jumıs = [[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Arrington| at = Michael| sáne = 2006-jıl 13-noyabr | bet = Google Closes YouTube Acquisition| url = https://techcrunch.com/2006/11/13/google-closes-youtube-acquisition/| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170316024500/https://techcrunch.com/2006/11/13/google-closes-youtube-acquisition/| arxivsáne = 2017-jıl 16-mart | qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-mart | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Auchard| at = Eric| sáne = 2006-jıl 14-noyabr | bet = Google closes YouTube deal| url = https://www.reuters.com/article/us-google-idUSWEN973120061114| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170316113147/http://www.reuters.com/article/us-google-idUSWEN973120061114| arxivsáne = 2017-jıl 16-mart | qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-mart | jumıs = [[Reuters]]| baspaxana = [[Thomson Reuters]]}}&lt;/ref&gt;, 2007-jıl 20-iyul kúni Google FCC tárepinen ótkerilgen sımsız spektr aukcionına $4.6 milliard usındı&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Sarkar| at = Dibya| sáne = 2007-jıl 20-iyul | bet = Google to bid $4.6 billion at wireless auction — with conditions| url = https://www.seattletimes.com/business/google-to-bid-46-billion-at-wireless-auction-8212-with-conditions/| qaralǵan sáne = 2024-jıl 26-mart | jumıs = The Seattle Times| til = en-US| arxivsáne = 2024-jıl 26-mart | arxivurl = https://web.archive.org/web/20240326144446/https://www.seattletimes.com/business/google-to-bid-46-billion-at-wireless-auction-8212-with-conditions/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. 2008-jıl 11-mart kúni Google DoubleClick-ti $3.1 milliardqa satıp aldı, bul arqalı DoubleClick-tiń veb-baspalar hám reklama agentlikleri menen bolǵan qunlı baylanısları Google-ge ótti&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lawsky |first=David |date=March 11, 2008 |title=Google closes DoubleClick merger after EU approval | jumıs =[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-google-doubleclick-eu-idUSBFA00058020080311 |access-date=April 8, 2021 |archive-date=December 22, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201222191224/https://www.reuters.com/article/us-google-doubleclick-eu-idUSBFA00058020080311 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Story| first1 = Louise| last2 = Helft| first2 = Miguel| sáne = 2007-jıl 14-aprel | bet = Google Buys DoubleClick for $3.1 Billion| url = https://www.nytimes.com/2007/04/14/technology/14DoubleClick.html| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170404014741/http://www.nytimes.com/2007/04/14/technology/14DoubleClick.html| arxivsáne = 2017-jıl 4-aprel | qaralǵan sáne = 2017-jıl 9-mart | jumıs = [[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;. 2011-jılǵa kelip, Google kúnine shama menen 3 milliard izlewdi qayta islep shıǵarıp atırǵan edi. Bul jumıs kólemin basqarıw ushın, Google dúnya boylap 11 maǵlıwmat orayın qurdı, hárbirine bir neshe mıń server jaylastırıldı. Bul maǵlıwmat orayları Google-ge úzliksiz ózgerip turatuǵın jumıs kólemin kóbirek nátiyjeli basqarıwǵa múmkinshilik berdi.&lt;ref name=&quot;Google Inc&quot; /&gt;

2011-jıldıń may ayında Google-ge ay sayınǵı unikal keliwshiler sanı birinshi márte bir milliardtan astı&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Worstall |first=Tim |date=June 22, 2011 |title=Google Hits One Billion Visitors in Only One Month | jumıs =[[Forbes]] |url=https://www.forbes.com/sites/timworstall/2011/06/22/google-hits-one-billion-visitors-in-only-one-month/ |url-access=limited |access-date=April 8, 2021 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428202935/https://www.forbes.com/sites/timworstall/2011/06/22/google-hits-one-billion-visitors-in-only-one-month/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Efrati |first=Amir |date=June 21, 2011 |title=Google Notches One Billion Unique Visitors Per Month |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-22656 |url-access=subscription |access-date=April 8, 2021 |archive-date=April 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416191216/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-22656 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2012-jıldıń may ayında Google óziniń eń iri satıp alıwı sıpatında Motorola Mobility kompaniyasın $12.5 milliardqa satıp aldı&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 22, 2012 |title=Google Completes Takeover of Motorola Mobility |publisher=[[IndustryWeek]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=https://www.industryweek.com/finance/governance-risk-compliance/article/21957658/google-completes-takeover-of-motorola-mobility |access-date=April 6, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414225112/https://www.industryweek.com/finance/governance-risk-compliance/article/21957658/google-completes-takeover-of-motorola-mobility |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Tsukayama |first=Hayley |date=August 15, 2011 |title=Google agrees to acquire Motorola Mobility |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/blogs/faster-forward/post/google-agrees-to-acquire-motorola-mobility/2011/08/15/gIQABmTkGJ_blog.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113035358/http://www.washingtonpost.com/blogs/faster-forward/post/google-agrees-to-acquire-motorola-mobility/2011/08/15/gIQABmTkGJ_blog.html |archive-date=November 13, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Google to Acquire Motorola Mobility&amp;nbsp;— Google Investor Relations| url = http://investor.google.com/releases/2011/0815.html| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110817101741/http://investor.google.com/releases/2011/0815.html| arxivsáne = 2011-jıl 17-avgust | qaralǵan sáne = 2011-jıl 17-avgust | jumıs = Google}}&lt;/ref&gt;. Bul satıp alıwdıń bir bólegi Google-ge Motorola-nıń mobil telefonlar hám sımsız texnologiyalar boyınsha áhmiyetli patent portfelin alıwǵa járdem beriw ushın islendi. Bul Google-ge basqa kompaniyalar, tiykarınan [[Apple Inc.|Apple]] hám [[Microsoft]] penen bolǵan patent tartıslarında ózin qorǵawǵa&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Page| at = Larry| avtorsilteme = Larry Page| sáne = 2011-jıl 15-avgust | bet = Official Google Blog: Supercharging Android: Google to Acquire Motorola Mobility| url = https://googleblog.blogspot.com/2011/08/supercharging-android-google-to-acquire.html| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110921134344/https://googleblog.blogspot.com/2011/08/supercharging-android-google-to-acquire.html| arxivsáne = 2011-jıl 21-sentyabr | jumıs = Official Google Blog}}&lt;/ref&gt;, sonday-aq Android-ti burınǵıday biypul usınıwdı dawam ettiriwge múmkinshilik berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Hughes| at = Neil| sáne = 2011-jıl 15-avgust | bet = Google CEO: 'Anticompetitive' Apple, Microsoft forced Motorola deal| url = https://appleinsider.com/articles/11/08/15/google_ceo_anticompetitive_apple_microsoft_forced_motorola_deal.html| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20111210181127/http://www.appleinsider.com/articles/11/08/15/google_ceo_anticompetitive_apple_microsoft_forced_motorola_deal.html| arxivsáne = 2011-jıl 10-dekabr | jumıs = [[AppleInsider]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cnet&quot;&gt;{{Web deregi | familiya = Cheng| at = Roger| sáne = 2011-jıl 15-avgust | bet = Google to buy Motorola Mobility for $12.5B| url = http://news.cnet.com/8301-1035_3-20092362-94/google-to-buy-motorola-mobility-for-$12.5b/| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20111006062539/http://news.cnet.com/8301-1035_3-20092362-94/google-to-buy-motorola-mobility-for-$12.5b/| arxivsáne = 2011-jıl 6-oktyabr | qaralǵan sáne = 2011-jıl 15-avgust | jumıs = CNet News}}&lt;/ref&gt;.

=== 2012-jıldan keyin ===
2013-jıldıń iyun ayında Google Waze kompaniyasın $966 millionǵa satıp aldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Kerr| at = Dara| sáne = 2013-jıl 25-iyul | bet = Google reveals it spent $966 million in Waze acquisition| url = https://www.cnet.com/news/google-reveals-it-spent-966-million-in-waze-acquisition/| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170216011658/https://www.cnet.com/news/google-reveals-it-spent-966-million-in-waze-acquisition/| arxivsáne = 2017-jıl 16-fevral | qaralǵan sáne = 2017-jıl 12-iyun | jumıs = [[CNET]]| baspaxana = CBS Interactive}}&lt;/ref&gt;. Waze ǵárezsiz subekt bolıp qalsa da, onıń sociallıq ózgeshelikleri, máselen, jámiyetlik tiykarda jumıs isleytuǵın jaylasıw platforması, Waze hám Google Maps, yaǵnıy Google-diń óz kartagrafiyalıq xızmeti arasındaǵı qunlı integraciyalar sıpatında xabarlandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Lunden| at = Ingrid| sáne = 2013-jıl 11-iyun | bet = Google Bought Waze For $1.1B, Giving A Social Data Boost To Its Mapping Business| url = https://techcrunch.com/2013/06/11/its-official-google-buys-waze-giving-a-social-data-boost-to-its-location-and-mapping-business/| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170706051802/https://techcrunch.com/2013/06/11/its-official-google-buys-waze-giving-a-social-data-boost-to-its-location-and-mapping-business/| arxivsáne = 2017-jıl 6-iyul | qaralǵan sáne = 2017-jıl 12-iyun | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]}}&lt;/ref&gt;. Google 2013-jıldıń 19-sentyabr kúni Calico dep atalatuǵın jańa kompaniyanıń ashılǵanın járiyaladı, oǵan Apple Inc. kompaniyasınıń baslıǵı Artur Levinson basshılıq etedi. Rásmiy járiyalanıw málimlemede Peydj bul &quot;densawlıq hám abadanlıq&quot; kompaniyası &quot;qartayıw hám oǵan baylanıslı kesellikler&quot; máselesine itibar qaratajaǵın túsindirdi&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Wakefield |first=Jane |date=September 19, 2013 |title=Google spin-off Calico to search for answers to ageing | jumıs =[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-24158924 |url-status=live |access-date=September 20, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919201510/http://www.bbc.co.uk/news/technology-24158924 |archive-date=September 19, 2013}}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Google-Deep Mind headquarters in London, 6 Pancras Square.jpg|thumb|upright|Google hám onıń filial kompaniyası Deep Mind jaylasqan imarattıń bosaǵası 6 Pankras maydanında, London|alt=]]
2014-jıldıń 26-yanvar kúni Google [[London|Londonnan]] shıqqan jeke jasalma intellekt kompaniyası DeepMind Technologies-ti satıp alıwǵa keliskenin járiyaladı&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chowdhry |first=Amit |date=January 27, 2014 |title=Google To Acquire Artificial Intelligence Company DeepMind |work=[[Forbes]] |url=https://www.forbes.com/sites/amitchowdhry/2014/01/27/google-to-acquire-artificial-intelligence-company-deepmind/ |url-status=live |access-date=January 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140129142153/http://www.forbes.com/sites/amitchowdhry/2014/01/27/google-to-acquire-artificial-intelligence-company-deepmind/ |archive-date=January 29, 2014}}&lt;/ref&gt;. Texnologiya jańalıqları saytı Recode kompaniyanıń $400 millionǵa satıp alınǵanın xabarladı, biraq informaciya deregi ashıp aytılmadı. Google-diń wákili baha haqqında pikir bildiriwden bas tarttı&lt;ref name=&quot;Helgren- DeepMind&quot;&gt;{{Cite news |last=Helgren |first=Chris |date=January 27, 2014 |title=Google to buy artificial intelligence company DeepMind |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-google-deepmind-idUSBREA0Q03220140127 |url-status=live |access-date=January 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140127042513/http://www.reuters.com/article/2014/01/27/us-google-deepmind-idUSBREA0Q03220140127 |archive-date=January 27, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ribeiro- DeepMind&quot;&gt;{{Cite news |last=Ribeiro |first=Jon |date=January 27, 2014 |title=Google buys artificial intelligence company DeepMind |work=PC World |url=http://www.pcworld.com/article/2091500/google-acquires-artificial-intelligence-company-deepmind.html |url-status=live |access-date=January 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140130042946/http://www.pcworld.com/article/2091500/google-acquires-artificial-intelligence-company-deepmind.html |archive-date=January 30, 2014}}&lt;/ref&gt;. DeepMind-ti satıp alıw Google-diń jasalma intellekt hám robototexnika jámiyetindegi jaqında bolǵan ósiwine járdem berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Opam| at = Kwame| sáne = 2014-jıl 26-yanvar | bet = Google buying AI startup DeepMind for a reported $400 million| url = https://www.theverge.com/2014/1/26/5348640/google-deepmind-acquisition-robotics-ai| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170708161602/https://www.theverge.com/2014/1/26/5348640/google-deepmind-acquisition-robotics-ai| arxivsáne = 2017-jıl 8-iyul | qaralǵan sáne = 2017-jıl 9-mart | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]}}&lt;/ref&gt;. 2015-jılı DeepMind-tiń AlphaGo baǵdarlaması Go oyınında joqarı dárejeli adam-isbilermendi jeńgen birinshi kompyuter baǵdarlaması boldı.

Interbrand-tıń jıllıq Eń Jaqsı Global Brendler esabatına muwapıq, Google 2013&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Rankings – 2013 – Best Global Brands – Interbrand| url = http://interbrand.com/best-brands/best-global-brands/2013/ranking/#?listFormat=ls| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161022013506/http://interbrand.com/best-brands/best-global-brands/2013/ranking/#?listFormat=ls| arxivsáne = 2016-jıl 22-oktyabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 23-oktyabr | jumıs = Interbrand}}&lt;/ref&gt;, 2014&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Rankings – 2014 – Best Global Brands – Interbrand| url = http://interbrand.com/best-brands/best-global-brands/2014/ranking/#?listFormat=ls| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161103140119/http://interbrand.com/best-brands/best-global-brands/2014/ranking/#?listFormat=ls| arxivsáne = 2016-jıl 3-noyabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 23-oktyabr | jumıs = Interbrand}}&lt;/ref&gt;, 2015&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Rankings – 2015 – Best Global Brands – Interbrand| url = http://interbrand.com/best-brands/best-global-brands/2015/ranking/#?listFormat=ls| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161021100708/http://interbrand.com/best-brands/best-global-brands/2015/ranking/#?listFormat=ls| arxivsáne = 2016-jıl 21-oktyabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 23-oktyabr | jumıs = Interbrand}}&lt;/ref&gt;, hám 2016-jıllarda dúnyadaǵı ekinshi eń qımbatlı brend bolǵan (Apple Inc. kompaniyasınan keyin), onıń bahası $133 milliard bolǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Rankings – 2016 – Best Global Brands| url = http://interbrand.com/best-brands/best-global-brands/2016/ranking/#?listFormat=ls| url-status = live| arxivurl = https://archive.today/20161220191226/http://interbrand.com/best-brands/best-global-brands/2016/ranking/#?listFormat=ls| arxivsáne = 2016-jıl 20-dekabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 23-oktyabr | jumıs = Interbrand}}&lt;/ref&gt;.

2015-jıldıń 10-avgust kúni Google óziniń hár qıylı qızıǵıwshılıqların Alphabet Inc. dep atalǵan konglomerat sıpatında qayta shólkemlestiriw jobaların járiyaladı. Google Alphabet-tiń eń úlken filialı hám Alphabet-tiń Internet qızıǵıwshılıqları ushın bas kompaniya boldı. Qayta qurıw juwmaqlanǵannan keyin, Sundar Pichai Google-diń bas direktorı boldı, Larri Peydj ornına, ol bolsa Alphabet-tiń bas direktorı boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Womack| at = Brian| sáne = 2015-jıl 10-avgust | bet = Google Rises After Creating Holding Company Called Alphabet| url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-08-10/google-to-adopt-new-holding-structure-under-name-alphabet-| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161123054841/https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-08-10/google-to-adopt-new-holding-structure-under-name-alphabet-| arxivsáne = 2016-jıl 23-noyabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-noyabr | baspaxana = [[Bloomberg L.P.]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Barr |first1=Alistair |last2=Winkler |first2=Rolf |date=August 10, 2015 |title=Google Creates Parent Company Called Alphabet in Restructuring | jumıs =[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/google-creates-new-company-alphabet-1439240645 |url-status=live |access-date=November 22, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161128112043/http://www.wsj.com/articles/google-creates-new-company-alphabet-1439240645 |archive-date=November 28, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Dougherty| at = Conor| sáne = 2015-jıl 10-avgust | bet = Google to Reorganize as Alphabet to Keep Its Lead as an Innovator| url = https://www.nytimes.com/2015/08/11/technology/google-alphabet-restructuring.html| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161019164806/http://www.nytimes.com/2015/08/11/technology/google-alphabet-restructuring.html| arxivsáne = 2016-jıl 19-oktyabr | qaralǵan sáne = 2016-jıl 22-noyabr | jumıs = [[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:The CEO of Google, Mr. Sundar Pichai calls on the Prime Minister, Shri Narendra Modi, in New Delhi on December 17, 2015 (1).jpg|thumb|Házirgi bas direktor Sundar Pichai Hindistan Premer-Ministri Narendra Modi menen birge]]
Google hám onıń filialı Deep Mind jaylasqan imarattıń kiriw bólimi, 6 Pancras Square, London

2017-jıldıń 8-avgust kúni Google xızmetkeri Djeyms Damordı jumıstan bosattı. Bul onıń kompaniya boylap taratqan memorandumınan keyin boldı. Memorandumda Damor Google-diń kóz-qarası hám &quot;Google-diń ideologiyalıq hawazı&quot; olardıń kóp túrlilik hám inklyuzivlik haqqındaǵı oylawın bılǵaytuǵının ayttı. Sonday-aq, ol tek kemsitiw emes, al biologiyalıq faktorlar da ortasha hayaldıń texnikalıq lawazımlarǵa erlerge qaraǵanda kemirek qızıǵıwına sebep bolatuǵının ayttı&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Google Fires Engineer Who Wrote Memo Questioning Women in Tech|website=[[The New York Times]]|date=August 8, 2017|url=https://www.nytimes.com/2017/08/07/business/google-women-engineer-fired-memo.html|last1=Wakabayashi|first1=Daisuke|access-date=August 10, 2017|archive-date=August 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810185646/https://www.nytimes.com/2017/08/07/business/google-women-engineer-fired-memo.html|url-status=dead}}. ''[[The New York Times]]'', August 7, 2017&lt;/ref&gt;. Google-diń bas direktorı Sundar Pichai Damordı &quot;jumıs ornımızda zıyanlı genderlik stereotiplerdi alǵa súriw&quot; arqalı kompaniya qaǵıydaların buzǵanı ushın ayıpladı hám onı sol kúni jumıstan bosattı&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Contentious Memo Strikes Nerve Inside Google and Out|website=[[The New York Times]]|date=August 8, 2017|url=https://www.nytimes.com/2017/08/08/technology/google-engineer-fired-gender-memo.html|last1=Wakabayashi|first1=Daisuke|access-date=August 10, 2017|archive-date=August 9, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809012140/https://www.nytimes.com/2017/08/08/technology/google-engineer-fired-gender-memo.html|url-status=dead}}. ''[[The New York Times]]'', August 8, 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;diversitymemo.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Friedersdorf| at = Conor| sáne = 2017-jıl 8-avgust | bet = The Most Common Error in Media Coverage of the Google Memo| url = https://www.theatlantic.com/politics/archive/2017/08/the-most-common-error-in-coverage-of-the-google-memo/536181/| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170808230220/https://www.theatlantic.com/politics/archive/2017/08/the-most-common-error-in-coverage-of-the-google-memo/536181/| arxivsáne = 2017-jıl 8-avgust | qaralǵan sáne = 2017-jıl 9-avgust | jumıs = [[The Atlantic]]}}&lt;/ref&gt;.

2018 hám 2019-jıllar aralıǵında kompaniya basshılıǵı menen xızmetkerleri arasındaǵı qarama-qarsılıqlar kúsheydi. Xızmetkerler kompaniyanıń ishki jınıslıq basım kórsetiw, Dragonfly (cenzuralanǵan Qıtay izlew sisteması) hám Project Maven (áskeriy dronlar ushın jasalma intellekt) boyınsha qararlarına qarsı narazılıq bildirdi. Bul proektler kompaniya ushın tabıs deregi sıpatında qaralǵan edi&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bergen |first=Mark |date=November 22, 2019 |title=Google Workers Protest Company's 'Brute Force Intimidation' | til =en | jumıs =[[Bloomberg.com]] |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-11-22/google-workers-protest-company-s-brute-force-intimidation |access-date=November 27, 2019 |archive-date=November 27, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191127180949/https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-11-22/google-workers-protest-company-s-brute-force-intimidation |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Verge busting&quot;&gt;{{Web deregi | familiya = Hollister| at = Sean| sáne = 2019-jıl 25-noyabr | bet = Google is accused of union busting after firing four employees| url = https://www.theverge.com/2019/11/25/20983053/google-fires-four-employees-memo-rebecca-rivers-laurence-berland-union-busting-accusation-walkout| qaralǵan sáne = 2019-jıl 26-noyabr | jumıs = [[The Verge]]| til = en| arxivsáne = 2019-jıl 26-noyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20191126091658/https://www.theverge.com/2019/11/25/20983053/google-fires-four-employees-memo-rebecca-rivers-laurence-berland-union-busting-accusation-walkout| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. 2018-jıldıń 25-oktyabr kúni The New York Times gazetası &quot;Google Android-tiń ákesi Endi Rubindi qalay qorǵadı&quot; degen áshkaralawshı maqalanı járiyaladı. Bunnan soń kompaniya &quot;sońǵı eki jıl ishinde 48 xızmetker jınıslıq zorlıq-zombılıq sebepli jumıstan bosatılǵanın&quot; málim etti&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Welch| at = Chris| sáne = 2018-jıl 25-oktyabr | bet = Google says 48 people have been fired for sexual harassment in the last two years| url = https://www.theverge.com/2018/10/25/18024486/google-sexual-harassment-people-fired-rubin-2-years-ceo| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20181031133020/https://www.theverge.com/2018/10/25/18024486/google-sexual-harassment-people-fired-rubin-2-years-ceo| arxivsáne = 2018-jıl 31-oktyabr | qaralǵan sáne = 2018-jıl 31-oktyabr | jumıs = [[The Verge]]}}&lt;/ref&gt;. 2018-jıldıń 1-noyabr kúni 20 mıńnan aslam Google xızmetkeri hám shártnamalı jumısshıları kompaniyanıń jınıslıq basım kórsetiw shaǵımların sheshiw usılına qarsı dúnya júzlik narazılıq akciyasın ótkerdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Hamilton| at = Isobel Asher| display-authors = etal| sáne = 2018-jıl 1-noyabr | bet = PHOTOS: Google employees all over the world left their desk and walked out in protest over sexual misconduct| url = https://www.businessinsider.com/google-walkout-live-pictures-of-protesting-google-workers-2018-11| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20181102174328/https://www.businessinsider.com/google-walkout-live-pictures-of-protesting-google-workers-2018-11| arxivsáne = 2018-jıl 2-noyabr | qaralǵan sáne = 2018-jıl 6-noyabr | jumıs = [[Business Insider]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Segarra |first=Lisa Marie |date=November 3, 2018 |title=More Than 20,000 Google Employees Participated in Walkout Over Sexual Harassment Policy |publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|url=http://fortune.com/2018/11/03/google-employees-walkout-demands/ |url-status=live |access-date=November 6, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181107013331/http://fortune.com/2018/11/03/google-employees-walkout-demands/ |archive-date=November 7, 2018}}&lt;/ref&gt;. Bas direktor Sundar Pichaidiń bul narazılıqlardı qollap-quwatlaǵanı xabar etildi&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Liedtke |first=Michael |date=November 1, 2018 |title=Google workers walk out to protest sexual misconduct |publisher=Akron Beacon/Journal |agency=[[Associated Press]] |location=San Francisco, Calf. |url=https://www.ohio.com/news/20181101/google-workers-walk-out-to-protest-sexual-misconduct |access-date=November 6, 2018 |archive-date=November 7, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181107010412/https://www.ohio.com/news/20181101/google-workers-walk-out-to-protest-sexual-misconduct |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2019-jıldıń keyingi waqıtlarında ayırım xızmetkerler kompaniyanı ishki aktivistlerden ósh alıwda ayıpladı.{{r|Verge busting}}

2019-jıldıń 19-mart kúni Google video oyınlar bazarına kirip baratırǵanın hám Google Stadia dep atalatuǵın bultlı oyın platformasın iske qosatuǵının járiyaladı&lt;ref name=&quot;unveils&quot;&gt;{{Web deregi | familiya = Warren| at = Tom| sáne = 2019-jıl 19-mart | bet = Google unveils Stadia cloud gaming service, launches in 2019| url = https://www.theverge.com/2019/3/19/18271702/google-stadia-cloud-gaming-service-announcement-gdc-2019| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190319173136/https://www.theverge.com/2019/3/19/18271702/google-stadia-cloud-gaming-service-announcement-gdc-2019| arxivsáne = 2019-jıl 19-mart | qaralǵan sáne = 2019-jıl 8-aprel | jumıs = [[The Verge]]}}&lt;/ref&gt;.

2019-jıldıń 3-iyun kúni AQSH Ádillik ministrligi Google kompaniyasın monopoliyaǵa qarsı nızam buzıwların tekseriwden ótkeretuǵının xabarladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Google shares take a dive with reports of US DoJ 'competition' probe| url = https://www.theregister.com/2019/06/03/google_shares_take_a_dive_on_doj_reports/| jumıs = www.theregister.com| qaralǵan sáne = 2020-jıl 27-sentyabr | arxivsáne = 2020-jıl 27-sentyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20200927011823/https://www.theregister.com/2019/06/03/google_shares_take_a_dive_on_doj_reports/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Bul 2020-jıldıń oktyabr ayında monopoliyaǵa qarsı shaǵım ashılıwına alıp keldi. Shaǵımda kompaniyanıń izlew hám izlew reklaması bazarlarında monopoliyalıq jaǵdayın asıra paydalanǵanı aytıldı&lt;ref&gt;{{Cite news |title=U.S. Files Antitrust Suit Against Google | jumıs =[[NPR]] |url=https://www.npr.org/2020/10/20/925895658/u-s-files-antitrust-suit-against-google |access-date=October 25, 2020 |archive-date=October 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025210439/https://www.npr.org/2020/10/20/925895658/u-s-files-antitrust-suit-against-google |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2019-jıldıń dekabr ayında PayPal kompaniyasınıń burınǵı operaciyalıq direktorı Bill Redi Google kompaniyasınıń jańa sawda bólimi basshısı boldı. Rediniń lawazımı Google Pay menen tuwrıdan-tuwrı baylanıslı bolmaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Perez| at = Sarah| sáne = 2019-jıl 11-dekabr | bet = PayPal's exiting COO Bill Ready to join Google as its new president of Commerce| url = https://techcrunch.com/2019/12/11/paypals-exiting-coo-bill-ready-to-join-google-as-its-new-president-of-commerce/| jumıs = [[TechCrunch]]| qaralǵan sáne = 2021-jıl 8-aprel | arxivsáne = 2021-jıl 13-may | arxivurl = https://web.archive.org/web/20210513124523/https://techcrunch.com/2019/12/11/paypals-exiting-coo-bill-ready-to-join-google-as-its-new-president-of-commerce/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

2020-jıldıń aprel ayında [[COVID-19 pandemiyası]] sebepli Google bir qatar shıǵınlardı qısqartıw ilajların járiyaladı. Bul ilajlarǵa 2020-jıldıń qalǵan bóleginde strategiyalıq áhmiyetke iye bolǵan az sanlı tarawlardı esapqa almaǵanda, jumısqa qabıllawdı páseytiw, maǵlıwmat orayları hám mashinalar sıyaqlı tarawlarǵa investiciya salıw baǵdarı hám pátin qayta kórip shıǵıw, hámde biznes ushın áhmiyetli bolmaǵan marketing hám sayaxatlardı sheklew kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | sáne = 2020-jıl 15-aprel | bet = Bloomberg – Google to Slow Hiring for Rest of 2020, CEO Tells Staff| url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-04-15/google-to-slow-hiring-for-rest-of-2020-ceo-pichai-tells-staff| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-aprel | jumıs = www.bloomberg.com| arxivsáne = 2020-jıl 16-aprel | arxivurl = https://web.archive.org/web/20200416050831/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-04-15/google-to-slow-hiring-for-rest-of-2020-ceo-pichai-tells-staff| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq, kópshilik xızmetkerler [[COVID-19 pandemiyası]] sebepli úyden islep atır edi hám bunıń tabıslı bolıwı Google kompaniyasın ayırım jumıs orınların turaqlı túrde úyden isleytuǵın etip ózgertiwge alıp keldi. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Bonacini |first1=Luca |last2=Gallo |first2=Giovanni |last3=Scicchitano |first3=Sergio |date=2021 |title=Working from home and income inequality: risks of a 'new normal' with COVID-19 |journal=Journal of Population Economics | til =en |volume=34 |issue=1 |pages=303–360 |doi=10.1007/s00148-020-00800-7 |issn=0933-1433 |pmc=7486597 |pmid=32952308}}&lt;/ref&gt;

2020-jılǵı Google xızmetleriniń úziliwleri Google xızmetlerine keri tásir etti: avgust ayındaǵı birinshi úzilis Google Drive hám basqa xızmetlerge tásir etti, noyabr ayındaǵı ekinshi úzilis [[YouTube]]-ti qamtıdı, al dekabr ayındaǵı úshinshi úzilis Google qosımshalarınıń pútkil toplamına tásir etti. Úsh úzilistiń hámmesi bir neshe saat ishinde saplastırıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Google services including Gmail hit by serious disruption| url = https://news.sky.com/story/google-services-including-gmail-hit-by-serious-disruption-12052892| jumıs = Sky News| qaralǵan sáne = 2020-jıl 14-dekabr | arxivsáne = 2020-jıl 14-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20201214132214/https://news.sky.com/story/google-services-including-gmail-hit-by-serious-disruption-12052892| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Li| at = Abner| sáne = 2020-jıl 12-noyabr | bet = YouTube is currently down amid widespread outage| url = https://9to5google.com/2020/11/11/youtube-tv-down-2/| qaralǵan sáne = 2020-jıl 14-dekabr | arxivsáne = 2020-jıl 23-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20201223191848/https://9to5google.com/2020/11/11/youtube-tv-down-2/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | sáne = 2020-jıl 14-dekabr | bet = YouTube back online, all services restored as Google apologizes for 'system outage' &amp;#124; TechRadar| url = https://www.techradar.com/news/google-suite-youtube-and-other-services-are-down| jumıs = www.techradar.com| qaralǵan sáne = 2022-jıl 23-fevral | arxivsáne = 2020-jıl 14-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20201214235555/https://www.techradar.com/amp/news/google-suite-youtube-and-other-services-are-down%26ved%3D0ahUKEwjT_qTet83tAhVJJzQIHcFXB-kQyM8BCCgwAQ%26usg%3DAOvVaw0HFBmVnTnarPXLRK7ok2jE%26ampcf%3D1| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

2021-jılı tiykarınan Google xızmetkerlerinen quralǵan Alphabet Workers Union (Alphabet Jumısshılar Awqamı) dúzildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | sáne = 2021-jıl 4-yanvar | bet = Google employees are forming a union| url = https://www.androidpolice.com/2021/01/04/google-employees-are-forming-a-union/| qaralǵan sáne = 2022-jıl 26-mart | jumıs = Android Police| til = en-US| arxivsáne = 2022-jıl 24-mart | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220324193401/https://www.androidpolice.com/2021/01/04/google-employees-are-forming-a-union/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

2021-jıldıń yanvar ayında Avstraliya húkimeti Google hám Facebook kompaniyalarınan media kompaniyalarınıń mazmunın paydalanıw huqıqı ushın tólem talap etetuǵın nızam joybarın usındı. Oǵan juwap retinde Google Avstraliyada óziniń izlew sistemasına kiriwdi jawıp taslaw menen qorqıttı&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Jose |first=Renju |date=January 22, 2021 |title=Google says to block search engine in Australia if forced to pay for news | til =en | jumıs =[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-australia-media-google-idUSKBN29R04O |access-date=January 22, 2021 |archive-date=September 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918073029/https://www.reuters.com/article/us-australia-media-google-idUSKBN29R04O |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2021-jıldıń mart ayında Google kompaniyası Ubisoft oyınların Google Stadia-ǵa kóshiriw ushın 20 million dollar tólegeni haqqında xabarlar payda boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Google reportedly paid $20m for Ubisoft ports on Stadia| url = https://www.gamesindustry.biz/articles/2021-03-01-google-reportedly-paid-usd20m-for-ubisoft-ports-on-stadia| qaralǵan sáne = 2021-jıl 1-mart | jumıs = GamesIndustry.biz| sáne = March 2021 | til = en| arxivsáne = 2021-jıl 1-mart | arxivurl = https://web.archive.org/web/20210301103546/https://www.gamesindustry.biz/articles/2021-03-01-google-reportedly-paid-usd20m-for-ubisoft-ports-on-stadia| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Google Ubisoft hám Take-Two sıyaqlı iri baspalardiń eń iri oyınlarınıń ayırımların Stadia-ǵa alıp keliw ushın &quot;on millionlaǵan dollar&quot; jumsadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Schreier| at = Jason| sáne = 2021-jıl 28-fevral | bet = Google had big video game ambitions. Then reality hit| url = https://fortune.com/2021/02/27/google-stadia-video-game-streaming-reality-check-consoles/| qaralǵan sáne = 2022-jıl 3-fevral | jumıs = [[Fortune (magazine)|Fortune]]| til = en| arxivsáne = 2022-jıl 3-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220203054851/https://fortune.com/2021/02/27/google-stadia-video-game-streaming-reality-check-consoles/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

2021-jıldıń aprel ayında The Wall Street Journal gazetası Google kompaniyasınıń bir neshe jıl dawamında &quot;Bernanke joybarı&quot; dep atalǵan baǵdarlamanı ámelge asırǵanın xabarladı. Bul baǵdarlama ótken reklama sawdalarınan alınǵan maǵlıwmatlardı basqa reklama xızmetleri menen básekilesiwde artıqmashlıq alıw ushın paydalanǵan. Bul maǵlıwmat dekabr ayında AQSH-tıń on shtatı tárepinen Google-ǵa qarsı qozǵalǵan monopoliyaǵa qarsı shaǵım boyınsha hújjetlerde ashıp berilgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | sáne = 2021-jıl 11-aprel | bet = Google's Secret 'Project Bernanke' Revealed in Texas Antitrust Case| url = https://www.wsj.com/articles/googles-secret-project-bernanke-revealed-in-texas-antitrust-case-11618097760| qaralǵan sáne = 2021-jıl 13-aprel | jumıs = [[The Wall Street Journal]]| til = en| arxivsáne = 2021-jıl 13-aprel | arxivurl = https://web.archive.org/web/20210413012105/https://www.wsj.com/articles/googles-secret-project-bernanke-revealed-in-texas-antitrust-case-11618097760| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

2021-jıldıń sentyabr ayında Avstraliya húkimeti Google kompaniyasınıń maqsetli reklamalardı satıw múmkinshiligin sheklew jobaların járiyaladı. Húkimet Google kompaniyasınıń bazarda monopoliyaǵa iye ekenin hám bul baspalarǵa, reklama beriwshilerge hám tutınıwshılarǵa zıyan keltirip atırǵanın ayttı&lt;ref&gt;{{Web deregi | sáne = 2021-jıl 28-sentyabr | bet = Australian Government Plans to Curb Google's Capability to Sell Targeted Ads – September 28, 2021| url = https://dailynewsbrief.com/2021/09/28/australian-government-plans-to-curb-googles-capability-to-sell-targeted-ads/| qaralǵan sáne = 2021-jıl 4-oktyabr | jumıs = Daily News Brief| til = en-US| arxivsáne = 2021-jıl 4-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20211004124647/https://dailynewsbrief.com/2021/09/28/australian-government-plans-to-curb-googles-capability-to-sell-targeted-ads/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

2022-jılı Google óziniń izlew nátiyjelerinen telefon nomerlerin, fizikalıq mánzillerdi hám elektron pochta mánzillerin alıp taslaw boyınsha sorawlardı qabıl etiwdi basladı. Burın kompaniya tek jasırın maǵlıwmatlardı, mısalı, sociallıq qáwipsizlik nomerlerin, bank esap-sanaq hám kredit karta nomerlerin, jeke qoltańbalardı hám medicinalıq jazbalardı alıp taslaw boyınsha sorawlardı qabıl etken edi. Jańa siyasatqa qaramastan, Google maǵlıwmatlardı tek ayırım izlew sorawlarınan alıp taslawı múmkin, biraq hámmesinen emes. Kompaniya &quot;keń kólemde paydalı&quot; bolǵan mazmundı, mısalı, jańalıqlar maqalaların yamasa álleqashan jámiyetlik jazbanıń bir bólegi bolǵan maǵlıwmatlardı alıp taslamaydı&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Picchi |first1=Aimee |title=Google will now remove your phone number and other info from search results. Here's how to do it. |url=https://www.cbsnews.com/news/google-search-remove-phone-number-personal-information/ | jumıs =[[CBS News]] |date=April 28, 2022 |access-date=May 4, 2022 |archive-date=May 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504084126/https://www.cbsnews.com/news/google-search-remove-phone-number-personal-information/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2022-jıldıń may ayında Google kompaniyası Kaliforniyada jaylasqan, MicroLED displey texnologiyasın rawajlandırıw hám óndiriw menen shuǵıllanatuǵın Raxium atlı jańa kompaniyanı satıp alǵanın járiyaladı. Raxium Google kompaniyasınıń Qurılmalar hám Xızmetler bólimine qosılıp, mikro-optika, monolit integraciya hám sistema integraciyasın rawajlandırıwǵa járdem beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | sáne = 2022-jıl 5-may | url = https://www.devdiscourse.com/article/technology/2025894-google-announces-acquisition-of-microled-startup-raxium| bet = Google announces acquisition of MicroLED startup Raxium| jumıs = Devdiscourse| qaralǵan sáne = 2022-jıl 6-may | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220506121844/https://www.devdiscourse.com/article/technology/2025894-google-announces-acquisition-of-microled-startup-raxium| arxivsáne = 2022-jıl 6-may }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.computerworld.com/article/3646533/noteworthy-tech-acquisitions-2022.html| bet = Noteworthy tech acquisitions 2022| jumıs = Computer World| sáne = 2022-jıl 6-iyul | avtor = Charlotte Trueman| qaralǵan sáne = 2022-jıl 24-iyul | arxivsáne = 2022-jıl 16-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220716040142/https://www.computerworld.com/article/3646533/noteworthy-tech-acquisitions-2022.html| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

2022-jıldıń dekabr ayında Google OSV-Scanner&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Google debuts OSV-Scanner to find vulns in open source apps • The Register| first1 = Thomas| last1 = Claburn| sáne = 2022-jıl 15-dekabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-oktyabr | url = https://www.theregister.com/2022/12/15/google_debuts_osvscanner_a_gobased/| arxivsáne = 2022-jıl 15-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20221215090350/https://www.theregister.com/2022/12/15/google_debuts_osvscanner_a_gobased/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Google Launches OSV-Scanner Tool to Identify Open Source Vulnerabilities| first1 = Ravie| last1 = Lakshmanan| sáne = 2022-jıl 13-dekabr | url = https://thehackernews.com/2022/12/google-launches-largest-distributed.html| arxivsáne = 2022-jıl 13-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20221213191239/https://thehackernews.com/2022/12/google-launches-largest-distributed.html| qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt; dep atalatuǵın quraldı islep shıqtı. Bul Go tilinde jazılǵan qural ashıq kodlı baǵdarlamalıq támiynatta qáwipsizlik kemshiliklerin tabıw ushın arnalǵan. Ol óz túrindegi eń úlken ashıq kodlı hálsizlikler bazasınan paydalanıp, támiyinlew dizbegi hújimlerine qarsı qorǵanıwǵa járdem beredi.

2023-jıldıń basında, [[ChatGPT]]-diń tabısqa erisiwi hám Google kompaniyasınıń jasalma intellekt jarısında artta qalıp atırǵanı haqqındaǵı táshwishler sebepli, Google kompaniyasınıń joqarı basshılıǵı &quot;qızıl kod&quot; hám &quot;bir milliardtan artıq paydalanıwshısı bar barlıq eń áhmiyetli ónimler bir neshe ay ishinde generativlik jasalma intellektti óz ishine alıwı kerek&quot; degen buyrıq berdi&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Love |first1=Julia |last2=Alba |first2=Davey |date=March 8, 2023 |title=Google's Plan to Catch ChatGPT Is to Stuff AI Into Everything | til =en | jumıs =[[Bloomberg News|Bloomberg]] Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-03-08/chatgpt-success-drives-google-to-put-ai-in-all-its-products |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 12, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312010416/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-03-08/chatgpt-success-drives-google-to-put-ai-in-all-its-products |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2023-jıldıń may ayınıń basında Google Ogayo shtatında eki qosımsha maǵlıwmat orayın qurıw jobasın járiyaladı. Kolumbus hám Lankaster qalalarında qurılatuǵın bul oraylar kompaniyanıń quralları, sonıń ishinde jasalma intellekt texnologiyasın quwatlandıradı. Atalǵan maǵlıwmat orayı Kolumbus qalası janında házirden islep turǵan orayǵa qosılıp, Google kompaniyasınıń Ogayodaǵı ulıwma investiciyasın 2 milliard dollardan asıradı&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://abcnews.go.com/Technology/wireStory/google-open-data-centers-ohio-99041576 |title=Google to open two more data centers in Ohio |work=[[ABC News (United States)|ABC News]] |access-date=May 6, 2023 |archive-date=May 6, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506082230/https://abcnews.go.com/Technology/wireStory/google-open-data-centers-ohio-99041576 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2024-jıldıń avgust ayında Google 2020-jılı tómengi sudta baslanǵan dawda jeńiliske ushıraydı, sebebi kompaniyanıń Internet izlew tarawında nızamsız monopoliyaǵa iye ekenligi anıqlanadı&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theverge.com/2024/8/6/24214641/google-us-monopoly-ruling-what-happens|title=Now that Google is a monopolist, what's next? / Reaching a decision on what to do about Google Search could take a very long time.|first=Jay|last=Peters|publisher=The Verge|date=August 6, 2024|accessdate=August 6, 2024}}&lt;/ref&gt;. Okrug sudı sudyası Amit Mexta bul monopoliyanıń Sherman nızamınıń 2-bólimin buzǵanın tastıyıqlaydı&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://abcnews.go.com/Business/google-violated-antitrust-laws-maintain-dominance-online-search/story?id=112591120|title=Google violated antitrust laws to maintain dominance over online search, judge says|first=Alexander|last=Mallin|publisher=ABC News|date=August 5, 2024|accessdate=August 6, 2024}}&lt;/ref&gt;. 2024-jıldıń sentyabr ayında [[Evropa Awqamı|Evropada]] jaylasqan Evropa Awqamı Ádillik sudı da Google kompaniyasınıń, bul jaǵdayda onıń satıp alıw izlew xızmetine baylanıslı, nızamsız monopoliyaǵa iye ekenligin anıqlaydı hám kompaniya 2,4 milliard evro mólsherindegi shtraftan qutıla almaydı&lt;ref name=&quot;eushoppingruling&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.politico.eu/article/google-loses-court-battle-over-first-eu-antitrust-fine/|title=Google loses EU court battle over €2.4B antitrust fine|first=Edith|last=Hancock|publisher=Politico|date=September 10, 2024|accessdate=September 10, 2024}}&lt;/ref&gt;. Evropa Awqamı Ádillik sudı Google kompaniyasınıń básekiles satıp alıw izlew xızmetlerine qatnasın &quot;kemsitiwshi&quot; dep atap, onıń Cifrlı bazarlar haqqındaǵı nızamdı buzǵanın anıqlaydı.&lt;ref name=&quot;eushoppingruling&quot; /&gt;

2024-jıldıń oktyabr ayında Google kompaniyası Kreml tárepdarı propagandanı bloklaǵanı ushın Rossiya tárepinen 2,5 decilion dollar mólsherinde shtrafqa tartıldı&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Anthony Cuthbertson |date=31 October 2024 |title=Russia fines Google $20 decillion (that's 2.5 trillion trillion trillion dollars) |url=https://www.independent.co.uk/tech/russia-fines-google-decillion-youtube-lawsuit-b2638752.html |access-date=31 October 2024 |work=[[The Independent]]}}&lt;/ref&gt;.

2024-jıldıń noyabr ayında Google Saud Arabstanında jańa [[jasalma intellekt]] (JI) orayın qurıw haqqında járiyaladı. Bul oray patshalıqtıń ekonomikalıq ósiwi hám texnologiyalıq rawajlanıwın qollap-quwatlawdı maqset etip, onıń 2030-jılǵı kórinisi baslamasınıń bir bólegi bolıp tabıladı. Bul JI orayınıń aymaqtıń ózine tán mútájliklerine ılayıqlastırılǵan JI tiykarındaǵı sheshimlerdi rawajlandırıw hám jergilikli talantlardı oqıtıw arqalı Saud Arabstanı ekonomikasına 71 milliard dollarǵa shekem úles qosıwı kútilmekte&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-11-06 |title=Saudis Plan $100 Billion AI Powerhouse to Rival UAE Tech Hub |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-11-06/saudis-plan-100-billion-ai-powerhouse-to-rival-uae-s-tech-hub?embedded-checkout=true |access-date=2024-11-08 |work=Bloomberg.com | til =en}}&lt;/ref&gt;.

Google hám Saud Arabstanı arasındaǵı sheriklik Mámleketlik investiciya fondı (PIF) sıyaqlı tiykarǵı mápli tárepler menen birge islesiwdi óz ishine alıp, densawlıqtı saqlaw, finans, neft hám gaz, logistika sıyaqlı tarawlarǵa payda keltiretuǵın JI qollanbaların rawajlandırıwdı názerde tutadı. Bul baslama jergilikli JI texnologiyaların jaratıwǵa baǵdarlanǵan bolıp, arab tili múmkinshiliklerin integraciyalawǵa hám keń kólemli bult texnologiyaların qabıllawǵa ayrıqsha itibar qaratadı&lt;ref&gt;{{Web deregi| familiya = Kahil| at = Nadine| sáne = 2024-jıl 7-noyabr | bet = Google's new AI hub in Saudi Arabia aims to add $71 billion to local economy| url = https://wired.me/technology/googles-ai-hub-saudi-arabia/| qaralǵan sáne = 2024-jıl 8-noyabr | jumıs = WIRED Middle East| til = en-GB| arxivurl = https://web.archive.org/web/20241109174639/https://wired.me/technology/googles-ai-hub-saudi-arabia/| arxivsáne = 2024-jıl 9-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:IT kompaniyalar]]
[[Kategoriya:Internet izlew sistemaları]]
[[Kategoriya:Alphabet Inc.]]
[[Kategoriya:Bultlı esaplaw provayderleri]]</text>
      <sha1>fjn6p7pxj75byz3ahmh91tqhazjc8km</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hewlett-Packard</title>
    <ns>0</ns>
    <id>973</id>
    <revision>
      <id>274721</id>
      <parentid>162791</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Bultlı esaplaw provayderleri|Bultlı esaplaw provayderleri]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>274721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2207" sha1="2ua56xmxk36n0ue6jpdu4h288m9n9k7" xml:space="preserve">{{Kompaniya infoqutısı 
|company_name = Hewlett-Packard Company
 |company_logo = [[Fayl:Hewlett-Packard.svg|175px|HP Logo]] 
|company_type = [[Public company|Public]] 
|slogan = Invent. 
|founder = [[Bill Hewlett]], Co-founder&lt;br /&gt;[[David Packard]], Co-founder &lt;br /&gt;
|foundation = [[Palo Alto, California|Palo Alto]], [[California]] (1939) 
|location_city = {{Flagicon|U.S.}} [[Palo Alto, California]] 
|divisions = [[Snapfish]], [[HP Labs]], [[Compaq]] 
|location_country = USA 
|key_people = [[Mark V. Hurd]], Chairman, CEO and President&lt;br /&gt;Cathie Lesjak, CFO and EVP&lt;br /&gt;Randall D. Mott, CIO and EVP&lt;br /&gt;Michael Holston, General Counsel and EVP&lt;br /&gt;
|num_employees = 309,000 (2008) 
|industry = [[Computer Systems]] &lt;br /&gt;[[Peripheral|Computer Peripherals]] &lt;br /&gt;[[Computer software]]&lt;br /&gt;[[Consultant|Consulting]]&lt;br /&gt;[[IT Service Management|IT Services]] 
|products [[Computer Monitor]]s&lt;br /&gt;[[Digital Camera]]s&lt;br /&gt;
[[Computer network|Networking]]&lt;br /&gt;[[Personal Computer]]s and [[Laptop]]s&lt;br /&gt;[[Personal Digital Assistant]]s&lt;br /&gt;[[Computer printer|Printers]]&lt;br /&gt;[[Scanner]]s&lt;br /&gt;[[Server (computing)|Servers]]&lt;br /&gt;[[Computer storage|Storage]]&lt;br /&gt;[[Television]]s&lt;br /&gt;
|market cap = $124.57B [[USD]] (2008)
|revenue = {{profit}}$104.3 billion [[United States dollar|USD]] (2007)
|net_income = {{profit}}$7.3 billion USD (2007)
|homepage = [http://www.hp.com/ www.hp.com]&lt;br /&gt;[http://www.hpshopping.com/ www.hpshopping.com]&lt;br /&gt;[http://www.compaq.com/ www.Compaq.com] &lt;br /&gt;[http://www.VoodooPC.com/ www.voodooPC.com] &lt;br /&gt;[http://www.Snapfish.com/ www.Snapfish.com] &lt;br /&gt;[http://www.lightscribe.com/ www.lightscribe.com]}}

'''Hewlett-Packard Kompaniyası''', ádette '''HP''' atı menen belgili bolıp, bas ofisi [[AQSh]]tıń [[California]] shtatınıń [[Palo Alto]] qalasında jaylasqan [[informatsion texnologiya]]lar korporatsiyası. HP kompaniyası [[shaxsiy kompyuter]]ler, [[laptop]]lar, [[server]]ler, [[printer]]ler, [[kalkulyator]]lar, [[baǵdarlama]]lar hám basqa ITge baylanıslı bolǵan produktlerdi shıǵaradı.

{{IT gigantlar}}

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:IT kompaniyalar]]
[[Kategoriya:Bultlı esaplaw provayderleri]]


{{Company-stub}}</text>
      <sha1>2ua56xmxk36n0ue6jpdu4h288m9n9k7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IBM</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1001</id>
    <revision>
      <id>274722</id>
      <parentid>174740</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:45:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Bultlı esaplaw provayderleri|Bultlı esaplaw provayderleri]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>274722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2360" sha1="0qrpw6qnfk888n62gbtvjpxp2j25m0f" xml:space="preserve">{{Kompaniya infoqutısı
|company_name = International Business Machines Corporation
|company_logo = [[Fayl:IBM logo.svg|200px|IBM logo]]
|company_type = [[Public company|Public]]
|foundation = [[Endicott, New York|Endicott]], [[New York]], [[United States|U.S.]] (1889, incorporated 1911)
|location_city = {{flagicon|USA}} [[Armonk, New York|Armonk]], [[New York]]
|location_country = USA
|slogan = On Demand Business, in demand people
|key_people = [[Samuel J. Palmisano]], Chairman, President &amp; CEO&lt;br /&gt; [[Mark Loughridge]], SVP &amp; CFO&lt;br /&gt;[[Dan Fortin]], President (Canada)&lt;br /&gt;Frank Kern, President (Asia Pacific)&lt;br /&gt;[[Nick Donofrio]], EVP (Innovation &amp; Technology)&lt;br /&gt;Mike Rhodin, President IOT Northeast Europe&lt;br /&gt;Dominique Cerutti, President IOT Southwest Europe
|industry = [[Computer hardware]]&lt;br /&gt;[[Computer software]]&lt;br /&gt;[[Consultant|Consulting]]&lt;br /&gt;[[IT Service Management|IT Services]]
|products = [[List of IBM products|See products listing]]
|revenue = {{profit}} $98.8 billion [[United States dollar|USD]] (+4% [[Fiscal year|FY]] [[2007|'07]] to [[2008|'08]])|
|net_income = {{profit}} $10.8 billion [[United States dollar|USD]] (+18% [[Fiscal year|FY]] [[2007|'07]] to [[2008|'08]])|
|num_employees = 386,558 (2007)
|subsid = [[ADSTAR]]&lt;br /&gt;[[FileNet]]&lt;br /&gt;[[Informix]]&lt;br /&gt;[[Iris Associates]]&lt;br /&gt;[[Lotus Software]]&lt;br /&gt;[[Rational Software]]&lt;br /&gt;[[Sequent Computer Systems]]&lt;br /&gt;[[Telelogic]]&lt;br /&gt;[[Tivoli Systems, Inc.]]
|homepage = [http://www.ibm.com/ www.ibm.com]
|footnotes =
}}
'''International Business Machines Corporation,''' qısqasha '''IBM''' (''aytılıwı: Ay-Bi-Em'') [[kompyuter]] [[texnologiya]]ların hámde [[konsalting]] xızmetlerin kórsetiwshi [[AQSh]] korporatsiyası. [[Informatsion texnologiyaları]] kompaniyaları arasında IBM basqalardan óziniń 19-ásirden baslanǵan tariyxı menen ayırılıp turadı. Kompaniya [[kompyuter]] bóleklerin hám [[baǵdarlama]]ların islep shıǵarıw hámde satıw menen birgelikte, infrastruktura, xosting hámde konsalting xızmetlerin kórsetedi.IBM-niń jıldaǵı miylard tabısı 2020-jılda 73Miylard dollardı quradı.IBM qızmetkerlerdiń sanı 2020 boyınsha 340,900 adam jumıs isleiydi.Eń alǵashqı amerikalıq kompuyter bul 1943-jılı IBM islep shıǵarıldı.

[[Kategoriya:IT kompaniyalar]]
[[Kategoriya:Bultlı esaplaw provayderleri]]</text>
      <sha1>0qrpw6qnfk888n62gbtvjpxp2j25m0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oracle Corporation</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1005</id>
    <revision>
      <id>274723</id>
      <parentid>265563</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Bultlı esaplaw provayderleri|Bultlı esaplaw provayderleri]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>274723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1931" sha1="gmtq3nxkdh1l6b2nc72yrphrp12zc9j" xml:space="preserve">{{Kompaniya infoqutısı
| company_name = Oracle Corporation 
| company_logo = [[Fayl:Oracle logo.svg|200px]] 
| company_type = Public
| company_slogan = Information driven
| foundation = [[California]], [[United States|USA]] (1977)
| location_city = [[Redwood City, CA]] 
| key_people = [[Larry Ellison]], Co-founder and CEO&lt;br /&gt;[[Jeffrey O. Henley]], Chairman&lt;br /&gt;[[Safra A. Catz]], President/CFO&lt;br /&gt;[[Charles Phillips (businessman)|Charles Phillips]], President 
| num_employees = 73,320 (as of June 22, 2008) 
| industry = [[Software]] &amp; [[Programming]]
| products = Oracle Communications&lt;br /&gt;[[Oracle Database]]&lt;br /&gt;[[Oracle Rdb]]&lt;br /&gt;[[Oracle eBusiness Suite]]&lt;br /&gt;[[Oracle Application Server]]&lt;br /&gt;[[JDeveloper|Oracle JDeveloper]]&lt;br /&gt;[[Oracle Application Framework]]&lt;br /&gt;[[Oracle Application Development Framework|Oracle ADF]]&lt;br /&gt;[[Oracle Beehive]]&lt;br /&gt;[[TimesTen]]&lt;br /&gt;[[Oracle Collaboration Suite]]&lt;br /&gt;[[Oracle Enterprise Manager]]&lt;br /&gt;[[Oracle Application Express]]&lt;br /&gt;[[Oracle Designer]]&lt;br /&gt;[[Oracle Developer Suite]]
| revenue = {{profit}}$17.996 billion [[United States dollar|USD]] (2007)
| operating_income = {{profit}} $5.974 billion USD (2007)
| net_income = {{profit}} $4.274 billion USD (2007)
| homepage = http://www.oracle.com
}}
'''Oracle Corporation''' kárxanalar ushın kompyuter [[baǵdarlama]]ların islep shıǵarıwshı hámde satıwshı [[AQSh]] kompaniyası. Kompaniya maǵlıwmatlar bazasın basqarıw sistemaları islep shıǵarıw arqalı abıroy arttırǵan. Eń ataqlı tovarı - [[Oracle maǵlıwmatlar bazası]] baǵdarlaması. 2007-jılı Oracle [[Microsoft]] hám [[IBM]] kompaniyalarınan keyingi dúnya júzindegi 3inshi eń ulken [[baǵdarlama]] islep shıǵarıwshı kompaniya dep atalǵan.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:IT kompaniyalar]]
[[Kategoriya:AQShta jasalma intellekt sanaatı]]
[[Kategoriya:Bultlı esaplaw provayderleri]]


{{Company-stub}}</text>
      <sha1>gmtq3nxkdh1l6b2nc72yrphrp12zc9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Operaciyalıq sistema</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1225</id>
    <revision>
      <id>274659</id>
      <parentid>274614</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T17:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <origin>274659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67566" sha1="srnzxmiy3li40fe47vtd68606gd52kw" xml:space="preserve">'''Operaciyalıq sistema''' — [[sistemalıq programmalıq támiynat|sistemalı programmalıq támiynat]] bolıp, [[kompyuter apparatlıq támiynatı]] hám [[programmalıq támiynat]] resursların basqaradı hám [[kompyuter programması]] ushın ulıwmalıq xızmetlerdi usınadı.

Waqıt bólistiriw operaciyalıq sistemaları sistemadan ónimli paydalanıw ushın wazıypalardı jobalastıradı hám processordıń islew waqıtı, massalıq saqlaw quralları, periferiya quralları hám basqa resurslarǵa ketetuǵın shıǵınlardı bólistiriw ushın esap alıp barıw programmalıq támiynatın da qamtıwı múmkin.

[[Kirgiziw/shıǵarıw|Kirgiziw hám shıǵarıw]] hám yadtı bólistiriw sıyaqlı apparatlıq támiynat funkciyaları ushın operaciyalıq sistema programmalardıń hám kompyuter apparatınıń arasındaǵı aralıq qatlam retinde xızmet etedi,&lt;ref&gt;{{cite book | last = Stallings | title = Operating Systems, Internals and Design Principles | publisher = Prentice Hall | year = 2005 | location = Pearson |page=6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | last = Dhotre| first = I.A.| title = Operating Systems. | publisher = Technical Publications | year = 2009 |page=1}}&lt;/ref&gt; biraq qosımsha kodı ádette apparatlıq támiynat tárepinen tikkeley orınlanadı hám kóbinese OS funkciyasına sistemalıq shaqırıwlardı ámelge asıradı yamasa onıń tárepinen úziledi. Operaciyalıq sistemalar kompyuter bar bolǵan kóp qurılmalarda — uyalı telefonlar hám video oyın konsollarınan baslap [[web server|veb-serverler]] hám superkompyuterlerge shekem — ushırasadı.

2025-jıldıń noyabr ayına kelip, [[Android]] eń keń tarqalǵan operaciyalıq sistema bolıp, bazardıń 38%-in iyeleydi. Onnan keyin [[Microsoft Windows]] — 33%, [[iOS]] hám [[iPadOS]] — 15%, [[macOS]] — 4% hám [[Linux]] — 1% úleske iye. Android, iOS hám iPadOS — smartfonlar sıyaqlı mobil qurılmalar ushın arnalǵan operaciyalıq sistemalar, al Windows, macOS hám Linux stol kompyuterler ushın qollanıladı&lt;ref name=&quot;gs.statcounter.com&quot;&gt;{{web deregi | bet =Operating System Market Share Worldwide | url =https://gs.statcounter.com/os-market-share | qaralǵan sáne = 2024-jıl 20-dekabr |website=StatCounter Global Stats | til =en}}&lt;/ref&gt;. Linux distributivleri serverler hám superkompyuterler tarawlarında ústemlik etedi hám olardıń sanı mıńlaǵan&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Major Distributions An overview of major Linux distributions and FreeBSD| url =https://distrowatch.com/dwres.php?resource=major|website=Distrowatch| qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-noyabr | arxivsáne = 2013-jıl 2-aprel | arxivurl =https://web.archive.org/web/20130402195650/http://distrowatch.com/dwres.php?resource=major|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Andrus| at =Brian| sáne = 2024-jıl 8-iyul | bet =Top 12 Most Popular Linux Distros| url =https://www.dreamhost.com/blog/linux-distros/| qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-noyabr |website=DreamHost Blog| til =en-US}}&lt;/ref&gt;. Operaciyalıq sistemalardıń basqa arnawlı klassları (arnawlı maqsetke arnalǵan operaciyalıq sistemalar)&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite book|last1=Silberschatz |first1=Abraham |last2=Galvin |first2=Peter B. |last3=Gagne |first3=Greg |chapter-url=https://www.oreilly.com/library/view/operating-system-concepts/9780471694663/pt07.html|chapter=VII. Special-Purpose Systems |title=Operating System Concepts |edition=Seventh |date=2005 |publisher=Wiley |isbn=978-0-471-69466-3 |access-date=8 February 2021|archive-date=13 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613190049/https://www.oreilly.com/library/view/operating-system-concepts/9780471694663/pt07.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.acs.eonerc.rwth-aachen.de/cms/E-ON-ERC-ACS/Studium/Lehrveranstaltungen/~lrhs/Spezial-Betriebssysteme/?lidx=1| bet =Special-Purpose Operating Systems - RWTH AACHEN UNIVERSITY Institute for Automation of Complex Power Systems - English|website=www.acs.eonerc.rwth-aachen.de| qaralǵan sáne = 2021-jıl 8-fevral | arxivsáne = 2021-jıl 14-iyun | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210614034001/https://www.acs.eonerc.rwth-aachen.de/cms/E-ON-ERC-ACS/Studium/Lehrveranstaltungen/~lrhs/Spezial-Betriebssysteme/?lidx=1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; sıpatındaǵı engizilgen hám real waqıt sistemaları sıyaqlı sistemalar kóp qollanılıwlar ushın bar. Qáwipsizlikke baǵdarlanǵan operaciyalıq sistemalar da bar. Geybir operaciyalıq sistemalar tómen sistemalıq talaplarǵa iye (mısalı, jeńil Linux distributivleri). Basqalarınıń sistemalıq talapları joqarı bolıwı múmkin.

Geypara operaciyalıq sistemalardı ornatıw talap etiledi yamasa olar satıp alınǵan kompyuterler menen birge aldın ala ornatılǵan bolıwı múmkin (OEM-ornatıw), al basqaları tikkeley tasıwshı ortalıqtan (mısalı, Live CD) yamasa flesh-yadtan (mısalı, [[USB flesh disk|USB]] fleshkaǵa jazılǵan LiveUSB) isley aladı.

==Anıqlaması hám maqseti==
Operaciyalıq sistemanıń anıqlamasın beriw qıyın,{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=4}} biraq ol «kompyuter resursların paydalanıwshıları hám olardıń qosımshaları ushın basqaratuǵın programmalıq támiynat qatlamı» dep atalǵan{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=6}}. Operaciyalıq sistemalar úziliksiz islep turatuǵın programmalıq támiynattı, yaǵnıy yadronı qamtıydı, biraq basqa programmalıq támiynatlar da kire aladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=4}}{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=6}}. Kompyuterde orınlanıwı múmkin bolǵan programmalardıń qalǵan eki túri — operaciyalıq sistema menen baylanıslı, biraq yadronıń bólegi bolmawı múmkin bolǵan sistemalıq programmalar hám qalǵan barlıq programmalıq támiynattan turatuǵın qosımshalar{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=6}}.

Operaciyalıq sistema orınlaytuǵın úsh tiykarǵı maqset bar:{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=7}}

*Operaciyalıq sistemalar resurslardı túrli qosımshalar arasında bólistiredi, olardıń [[Oraylıq processor|oraylıq processordıń]] (CPU) waqıtın yamasa [[Kompyuter yadı|yadtaǵı]] orındı qashan alatuǵının belgileydi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=7}}. Házirgi [[Jeke kompyuter|jeke kompyuterlerde]] paydalanıwshılar kóbinese bir waqıtta birneshe qosımshanı qollanıwdı qáleydi. Bir programmanıń kompyuterdiń sheklengen apparat resursların tolıq iyelep alıwına jol qoymaw ushın operaciyalıq sistema hárbir qosımshaǵa resurstıń belgili bir bólegin waqıt (CPU) yamasa keńislik (yad) túrinde beredi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=9–10}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=6-7}}. Operaciyalıq sistema, sonday-aq, bir qosımshanı ekinshi qosımshadaǵı kodtaǵı qátelerden hám qáwipsizlik hálsizliklerinen qorǵaw ushın qosımshalardı bir-birinen ajıratıwı, biraq túrli qosımshalar arasındaǵı baylanısqa múmkinshilik beriwi kerek{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=10}}.

*Operaciyalıq sistemalar programmistler ushın jumıslardı ańsatlastırıw maqsetinde [[Kompyuter apparatlıq támiynatı|apparatlıq támiynatqa]] kiriwdiń, mısalı, fizikalıq yadqa kiriwdiń, detalların abstrakciyalaytuǵın interfeysti usınadı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=7}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=5}}. Virtualizaciya da operaciyalıq sistemaǵa sheklengen apparat resursların jasırıwǵa múmkinshilik beredi. Mısalı, virtual yad programmaǵa kompyuterdiń haqıyqıy yadınan artıq bolǵan derlik sheksiz yad bar sıyaqlı kórinis beriwi múmkin{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=11}}.

*Operaciyalıq sistemalar ulıwmalıq xızmetlerdi, mısalı, tarmaq hám disk qurılmalarına kiriw interfeysin usınadı. Bul qosımshanı qayta jazıw zárúr bolmay onı túrli apparatlarda qollanıwǵa múmkinshilik beredi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=7, 9, 13}}. Operaciyalıq sistemaǵa qaysı xızmetlerdi kirgiziw kerek ekeni úlken dárejede ózgerip turadı, al bul funkcionallıq kóp operaciyalıq sistemalardaǵı kodtıń basım bólegin quraydı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=12–13}}.

== Operaciyalıq sistemalardıń túrleri ==
=== Multikompyuterlik operaciyalıq sistemalar ===
Kóp processorlı sistemalarda birneshe CPU yadın birgelikte paydalanadı. [[Multicomputer|Multikompyuter]] yamasa klaster kompyuter birneshe CPUǵa iye bolıp, olardıń hár biriniń óz yadı bar. Multikompyuterler úlken multiprocessorlardı injeneriyalaw qıyın hám júdá qımbat bolǵanı ushın islep shıǵılǵan;{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=557}} olar bultlı esaplawda kerek bolatuǵın mashinanıń ólshemi sebepli keńnen qollanıladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=558}}. Hár túrli CPUlar kóbinese bir-birine xabar jiberiwi hám qabıllawı kerek;{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=565}} joqarı ónimlilikti támiyinlew ushın bul mashinalardıń operaciyalıq sistemaları paketlerdiń kóshirmelerin azaytıwı kerek{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=562}}. Jańaraq sistemalar kóbinese kóp náwbettegi bolıp, paketlerdi nusqalawǵa bolǵan zárúrlikti azaytıw hám bir waqıtta kóbirek paydalanıwshılardı qollap-quwatlaw ushın paydalanıwshılar toparların bólek gezeklerge ajıratadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=563}}. Taǵı bir texnika — aralıqtan tikkeley yadqa kiriw, ol hárbir CPUǵa basqa CPUlarǵa tiyisli yadqa kiriw múmkinshiligin beredi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=565}}. Multikompyuterlik operaciyalıq sistemalar kóbinese aralıqtan procedura shaqırıwların qollaydı, bunda CPU basqa CPUdaǵı proceduranı shaqıra aladı,{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=569}} yamasa bólistirilgen (ortaq) ulıwmalıq yadtı qollaydı, bunda operaciyalıq sistema fizikalıq túrde bolmaǵan ulıwmalıq yad jaratıw ushın virtualizaciyanı paydalanadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=571}}.

=== Bólistirilgen sistemalar ===
Bólistirilgen sistema — hár biri óz operaciyalıq sistemasına hám fayl sistemasına iye bolıwı múmkin bolǵan, bir-birinen bólek, tarmaq arqalı baylanısqan kompyuterler toparı. Multikompyuterlerden ayırmashılıǵı, olar dúnyanıń qálegen jerine jaylastırılıwı múmkin{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=579}}. Aralıq programmalıq támiynat — operaciyalıq sistema menen qosımshalar arasındaǵı qosımsha programmalıq támiynat qatlamı bolıp, kóbinese izbe-izlikti jaqsılaw ushın qollanıladı. Ol operaciyalıq sistemaǵa uqsas túrde xızmet atqarǵanı menen, haqıyqıy operaciyalıq sistema emes{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=581}}.

=== Engizilgen sistemalar ===
Engizilgen operaciyalıq sistemalar engizilgen kompyuter sistemalarında, olar zatlar interneti obekti bolsa da, tarmaqqa qosılmaǵan bolsa da, qollanıw ushın islep shıǵılǵan. Engizilgen sistemalarǵa kóplegen úy turmısında qollanılatuǵın ásbaplar kiredi. Olardıń ózgesheligi — olar paydalanıwshı ornatqan programmalıq támiynattı júklemeydi. Sonlıqtan hár túrli qosımshalar arasındaǵı qorǵanıwǵa zárúrlik joq, bul ápiwayıraq dizaynlardı qollanıwǵa múmkinshilik beredi. Júdá kishi operaciyalıq sistemalar 10 kilobayttan da az yadta islewi múmkin,{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=37-38}} al eń kishkene sistemalar aqıllı kartalar ushın arnalǵan{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=39}}. Mısallarǵa Embedded Linux, QNX, VxWorks, sonday-aq júdá kishi RIOT hám TinyOS sistemaları kiredi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=38}}.

=== Real waqıt sistemaları ===
Real waqıt operaciyalıq sisteması — waqıyalar yamasa maǵlıwmatlardı belgili bir waqıtqa shekem yamasa dál sol waqıtta qayta islewdi kepillendiretuǵın operaciyalıq sistema. Qattı real waqıt sistemaları dál waqıt belgilewdi talap etedi hám islep shıǵarıw, avionika, áskeriy hám usıǵan uqsas basqa tarawlarda keń qollanıladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=38}}. Jumsaq real waqıt sistemalarında waqtı-waqtı menen waqıyanı ótkerip alıwǵa jol qoyıladı; bul kategoriyaǵa kóbinese audio yamasa multimedia sistemaları, sonday-aq smartfonlar kiredi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=38}}. Qatań real waqıt sistemalarında waqıt belgilew jetkilikli dárejede dál bolıwı ushın, olar kóbinese qosımshalar arasında qorǵanıwı joq ápiwayı kitapxana túrinde boladı, mısalı eCos{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=38}}.

=== Gipervizor ===
Gipervizor — virtual mashinanı basqaratuǵın operaciyalıq sistema. Virtual mashina — apparatlıq támiynattı imitaciya etetuǵın qosımsha, basqasha aytqanda, operaciyalıq sistema isleytuǵın anıq apparatlıq támiynat sıyaqlı múmkin bolǵanınsha isleydi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=11}}{{sfn|Silberschatz et al.|2018|pp=701}}. Virtual mashinalardı toqtatıwǵa, saqlawǵa hám qayta dawam etiwge boladı, sonlıqtan olar operaciyalıq sistemalardı izertlew, islep shıǵıw{{sfn|Silberschatz et al.|2018|pp=705}} hám qátelerdi izlew hám dúzetiw ushın paydalı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=12}}. Olar qosımshalardı tiykarǵı operaciyalıq sistema menen sáykes kelmese de, kompyuterde isletiw múmkinshiligin berip, olardıń portativligin de arttıradı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=11}}.

=== Kitapxana ===
''Kitapxana operaciyalıq sisteması'' (libOS) — ádette operaciyalıq sistema tárepinen beriletuǵın xızmetler, mısalı tarmaqlaw, [[Kitapxana (esaplaw texnikası)|kitapxanalar]] túrinde berilip, bir qosımsha hám konfiguraciya kodı menen birlestirilip, unikernel jasalatuǵın sistema:&lt;ref name=&quot;Unikernels&quot;&gt;{{cite magazine
 |last1=Madhavapeddy |first1=Anil
 |last2=Scott |first2=David J
 |date=November 2013
 |title=Unikernels: Rise of the Virtual Library Operating System: What if all the software layers in a virtual appliance were compiled within the same safe, high-level language framework?
 |magazine=ACM Queue |volume=11 |issue=11
 |pages=30–44
 |location=New York, NY, USA
 |publisher=ACM
 |issn=1542-7730
 |url=https\://doi.org/10.1145/2557963.2566628
 |doi=10.1145/2557963.2566628
 |access-date=2024-08-07
}}&lt;/ref&gt; arnawlı sistema bolıp, bunda tek kitapxanalardan zárúr bolǵan kod bólekleri ajıratılıp, bir-birine baylanıstırıladı&lt;ref name=&quot;Unikraft-Build-Process&quot;&gt;{{web deregi | url =https\://unikraft.org/docs/concepts/build-process
 | qaralǵan sáne = 2024-jıl 8-avgust | bet =Build Process - Unikraft
 | arxivsáne = 2024-jıl 22-aprel | arxivurl =https\://web.archive.org/web/20240422183734/https\://unikraft.org/docs/concepts/build-process
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt;, hám bul bultlı yamasa engizilgen ortalıqlarda jaylastırıwǵa bolatuǵın bir adres keńisligindegi, mashina obrazın payda etedi.

Operaciyalıq sistema kodı hám qosımsha kodı bólek qorǵanıw domenlerinde orınlanbaydı (teoriyalıq jaqtan tek bir qosımsha islep turǵanlıqtan, qosımshalar arasındaǵı aralasıwdıń aldın alıwǵa zárúrlik joq) hám operaciyalıq sistema xızmetlerine ápiwayı kitapxana shaqırıwları arqalı kiriw múmkin (kompilyator shegaralarına tiykarlanıp, olardı inline túrde keńeytiw múmkin), ádettegi kontekstti almastrıw shıǵınlarısız,&lt;ref name=&quot;rise-of-libOS&quot;&gt;{{web deregi | url =https\://www\.sigarch.org/leave-your-os-at-home-the-rise-of-library-operating-systems/
 | qaralǵan sáne = 2024-jıl 7-avgust | bet =Leave your OS at home: the rise of library operating systems
 | sáne = 2017-jıl 14-sentyabr | baspaxana =ACM SIGARCH
 | arxivsáne = 2024-jıl 1-mart | arxivurl =https\://web.archive.org/web/20240301072916/https\://www\.sigarch.org/leave-your-os-at-home-the-rise-of-library-operating-systems/
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt; engizilgen hám real waqıt operaciyalıq sistemalarına uqsas túrde isleydi. Bul shıǵın áhmiyetsiz emes: rejimlerdi almastrıwdıń tikkeley shıǵınına processordıń áhmiyetli strukturalarınıń (mısalı, CPU kesh-yadları, instrukciyalar konveyeri hám basqalar) janapay búliniwin qosıw kerek, bul paydalanıwshı rejiminiń de, yadro rejiminiń de ónimliligine tásir etedi.

== Tariyx ==
[[File:IBM system 360-50 console - MfK Bern.jpg|thumb|IBM System/360 Model 50 operator konsolı hám CPU; operator konsolı — operaciyalıq sistemanıń operator menen baylanısıwı ushın qollanılatuǵın kompyuter terminalı.]]

1940-jıllardıń aqırı hám 1950-jıllardaǵı birinshi kompyuterler kommutaciyalıq paneller yamasa [[mashina kodı]] arqalı, [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tilleri]] yamasa operaciyalıq sistemalarsız, perfokartalar sıyaqlı tasıwshı ortalıqlarǵa kirgizilgen kod járdeminde tikkeley programmalastırıldı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=8}}. 1950-jıllardıń ortalarında tranzistor engizilgennen keyin meynfreymler islep shıǵarıla basladı. Bularǵa házirgi operaciyalıq sistema atqaratuǵın, mısalı, programmalar orınlanıwın jobalastırıw sıyaqlı wazıypalardı qolda atqaratuǵın kásiplik operatorlar ele de kerek boldı,{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=8}} biraq meynfreymlerde ele de Fortran Monitor System (FMS) hám IBSYS sıyaqlı ápiwayı operaciyalıq sistemalar bar edi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=10}}. 1960-jıllarda [[IBM]] bir-biri menen sáykes keletuǵın kompyuterlerdiń birinshi seriyasın (System/360) usındı. Olardıń barlıǵı millionlaǵan assembler tilinde jazılǵan hám mıńlaǵan qáteleri bolǵan birdey operaciyalıq sistema — OS/360 menen isledi. OS/360 sonday-aq kóp programmalastırıwdı qollaytuǵın birinshi keń tarqalǵan operaciyalıq sistema boldı, yaǵnıy bir wazıypa [[Kirgiziw/shıǵarıw|kirgiziw-shıǵarıw]] (I/O) ámeliniń tamamlanıwın kútip bloklanǵanda, basqa wazıypa CPUdan paydalana alatuǵın boldı. Birneshe wazıypanı [[Kompyuter yadı|yadda]] saqlaw yad bólimlerin ajıratıwdı hám bir wazıypanıń basqa wazıypaǵa ajıratılǵan yadqa kiriwine jol qoymaytuǵın qorǵanıw mexanizmlerin talap etti{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=11–12}}.

Sol waqıtta teleprinterler terminallar retinde qollanıla basladı, sonıń arqasında birneshe paydalanıwshı kompyuterden bir waqıtta paydalana alatuǵın boldı. MULTICS operaciyalıq sisteması júzlegen paydalanıwshıǵa úlken kompyuterden paydalanıw múmkinshiligin beriw maqsetinde islep shıǵıldı. Onıń qollanılıwı sheklengen bolsa da, onı bultlı esaplawdıń aldın ala jaratılǵan úlgisi dep esaplawǵa boladı. UNIX operaciyalıq sisteması MULTICS sisteması tiykarında bir paydalanıwshı ushın islep shıǵıldı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=13–14}}. UNIXtiń [[derek kodı]] ashıq bolǵanı ushın, ol bir-birine sáykes kelmeytuǵın basqa operaciyalıq sistemalardıń tiykarına aylandı. Olardıń ishindegi eń tabıslıları AT&amp;T kompaniyasınıń System V hám Kaliforniya universitetiniń Berkeley Software Distribution (BSD) sistemaları boldı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=14–15}}. Úylesimlilikti arttırıw ushın IEEE operaciyalıq sistemalardıń qosımsha programmalastırıw interfeysleri (API) ushın POSIX standartın shıǵardı. Bul standarttı UNIX sistemalarınıń kópshiligi qollaydı. MINIX — 1987-jılı bilimlendiriw maqsetinde islep shıǵarılǵan, UNIXtiń jeńillestirilgen versiyası bolıp, ol kommerciyalıq túrde tarqalǵan biypul programmalıq támiynat [[Linux]] sistemasınıń payda bolıwına tásir etti. 2008-jıldan beri MINIX [[Intel]] mikrosxemalarınıń kópshiligi basqarıwshılarında qollanıladı, al Linux maǵlıwmat oraylarında hám [[Android]] smartfonlarında keń tarqalǵan{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=15}}.

===Mikrokompyuterler===
[[File:MS-Dos screenshot.png|thumb|[[MS-DOS]] operaciyalıq sistemasınıń [[komanda qatarı interfeysi]]]]
[[File:System 1 File Edit.png|thumb|Macintosh kompyuteriniń [[grafikalıq paydalanıwshı interfeysi]]]]
Úlken masshtablı integraciyanıń oylap tabılıwı 1980-jıllar shamasınan baslap [[Jeke kompyuter|jeke kompyuterlerdiń]] (dáslep mikrokompyuterler dep atalǵan) islep shıǵarılıwına múmkinshilik berdi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=15–16}}. Shama menen bes jıl dawamında CP/M (Control Program for Microcomputers) mikrokompyuterler ushın eń keń tarqalǵan operaciyalıq sistema boldı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=16}}. Keyin IBM [[Microsoft]] kompaniyasınan disk operaciyalıq sistemasın satıp aldı. IBM onı IBM PC DOS sıpatında satıwǵa shıǵardı, al Microsoft onı [[MS-DOS]] (MicroSoft Disk Operating System) dep atadı hám ol IBM PC menen sáykes keletuǵın mikrokompyuterlerde keń qollanıldı. Keyingi versiyalarında UNIXten alınǵan ayırım funkciyalar esabına, basqa qatarlarda, sistemanıń múmkinshilikleri arttırıldı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=16}}.

[[Grafikalıq paydalanıwshı interfeysi|Grafikalıq paydalanıwshı interfeysin]] (GUI) qollanǵan birinshi keń tarqalǵan kompyuter [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyasınıń Macintosh kompyuteri boldı. GUI aldınǵı operaciyalıq sistemalardıń tek tekstke tiykarlanǵan [[Komanda qatarı interfeysi|komanda qatarı interfeysine]] qaraǵanda paydalanıwshı ushın aytarlıqtay qolaylı ekeni dálillendi. Bul tabıs Microsofttı MS-DOSqa [[Microsoft Windows|Windows]] dep atalǵan GUI qatlamın qosıwǵa túrtki boldı. Keyin Windows bólek operaciyalıq sistema — Windows NT retinde qayta jazıldı. Bunda basqa operaciyalıq sistemadan (VAX/VMS) sonsha kóp funkciya alınǵan edi, nátiyjede úlken huqıqlıq kelisim ushın tólem tólenedi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=17}}. XXI ásirde Windows jeke kompyuterlerde óziniń keń tarqalıwın dawam ettirip atır, biraq serverler bazarındaǵı úlesi tómenirek. UNIX operaciyalıq sistemaları, ásirese Linux, korporativ sistemalar hám serverlerde eń keń tarqalǵan sistemalar bolıp, sonday-aq mobil qurılmalarda hám kóplegen basqa kompyuter sistemalarında qollanıladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=18}}.

Mobil qurılmalarda dáslep Symbian OS ústemlik etti, keyin onı BlackBerry OS (2002-jılı engizilgen) hám [[iPhone]]lar ushın [[iOS]] (2007-jıldan baslap) almastırdı. Keyin ashıq kodlı [[Android]] operaciyalıq sisteması (2008-jılı engizilgen), Linux yadrosı hám BSD kodına tiykarınan qurılǵan C kitapxanası (Bionic) menen birge, eń keń tarqalǵan sistemaǵa aylandı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=19–20}}.

==Komponentler==
Operaciyalıq sistemanıń komponentleri kompyuterdiń túrli bólimleriniń bir-biri menen úylesimli islewin támiyinlew ushın islep shıǵılǵan. DOS ámelde eskirgennen keyin, paydalanıwshınıń barlıq [[Programmalıq támiynat|programmalıq támiynatı]] apparatlıq támiynatqa kiriw ushın operaciyalıq sistema menen óz-ara baylanısıwı kerek.

===Yadro===
Yadro — túrli qosımshalar hám paydalanıwshılar arasında qorǵanıwdı támiyinleytuǵın operaciyalıq sistemasınıń bólegi. Bul qorǵanıw qátelerdi tek bir programmanıń ishinde sheklew arqalı isenimlilikti arttırıw, zıyanlı programmalıq támiynattıń múmkinshiliklerin sheklew hám jeke maǵlıwmatlardı qorǵaw arqalı qáwipsizlikti támiyinlew, sonday-aq bir programmanıń kompyuter resursların tolıq iyelep alıwına jol qoymaw ushın áhmiyetli{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=39–40}}. Operaciyalıq sistemalardıń kópshiligi eki islew rejimine iye:{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=2}} paydalanıwshı rejiminde apparatlıq támiynat programmalıq támiynattıń tek ruqsat etilgen instrukciyalardı orınlap atırǵanın tekseredi, al yadro sheklenbegen múmkinshiliklerge iye bolıp, bul tekseriwlerge baǵınbaydı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=41, 45}}. Yadro sonday-aq basqa procesler ushın yadtı basqaradı hám [[Kirgiziw/shıǵarıw|kirgiziw-shıǵarıw]] qurılmalarına kiriwdi baqlaydı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=52-53}}.

====Programmanı orınlaw====
[[File:Kernel Layout.svg|thumb|Yadro qosımsha programmalıq támiynattı kompyuterdiń apparatlıq támiynatı menen baylanıstıradı.]]

Operaciyalıq sistema qosımsha programması menen kompyuter apparatlıq támiynatı arasında interfeys beredi, sonlıqtan qosımsha programması apparatlıq támiynat penen tek operaciyalıq sistemaǵa programmalastırılǵan qaǵıydalar hám proceduralarǵa ámel etiw arqalı óz-ara baylanısa aladı. Operaciyalıq sistema sonday-aq qosımsha programmalardı islep shıǵıw hám orınlawdı jeńillestiretuǵın xızmetler jıynaǵı bolıp tabıladı. Qosımsha programmasın orınlaw ádette operaciyalıq sistemanıń yadrosı tárepinen processtiń jaratılıwın óz ishine aladı. Yadro proceske yad keńisligin hám basqa resurslardı bólistiredi, kóp wazıypalı sistemalarda proces ushın ústemlikti belgileydi, programmanıń ekilik kodın yadta júkleydi hám paydalanıwshı hám apparatlıq qurılmalar menen óz-ara baylanısatuǵın qosımsha programmasınıń orınlanıwın baslaydı. Biraq ayırım sistemalarda qosımsha bir proces ishinde basqa qosımshanı orınlawdı operaciyalıq sistemadan soray aladı. Bul, mısalı, OS/360 hám onıń miyrasxorlarındaǵı LINK hám ATTACH funkciyaları sıyaqlı, yamasa bólek tarmaqtaǵı kishi programma retinde orınlanıwı múmkin.

====Úziliwler====
Úziliw (sonday-aq abort, ózgeshelik, ''qátelik'', signal,&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388_quote1&quot;&gt;{{cite book
  | last = Kerrisk
  | first = Michael
  | title = The Linux Programming Interface
  | publisher = No Starch Press
  | year = 2010
  | page = 388
  | isbn = 978-1-59327-220-3
  | quote = A signal is a notification to a process that an event has occurred. Signals are sometimes described as software interrupts.
}}&lt;/ref&gt; yamasa ''trap'' dep ataladı)&lt;ref name=&quot;Hyde_1996&quot;&gt;{{cite book
 |last1        = Hyde
 |first1       = Randall
 |chapter-url  = https://www.plantation-productions.com/Webster/www.artofasm.com/DOS/ch17/CH17-1.html#HEADING1-0
 |access-date  = 22 December 2021
 |date         = 1996
 |title        = The Art Of Assembly Language Programming
 |chapter      = Chapter Seventeen: Interrupts, Traps and Exceptions (Part 1)
 |publisher    = No Starch Press
 |quote        = The concept of an interrupt is something that has expanded in scope over the years. The 80x86 family has only added to the confusion surrounding interrupts by introducing the int (software interrupt) instruction. Indeed, different manufacturers have used terms like exceptions, faults, aborts, traps and interrupts to describe the phenomena this chapter discusses. Unfortunately there is no clear consensus as to the exact meaning of these terms. Different authors adopt different terms to their own use.
 |archive-date = 22 December 2021
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20211222205623/https://www.plantation-productions.com/Webster/www.artofasm.com/DOS/ch17/CH17-1.html#HEADING1-0
 |url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; — kópshilik operaciyalıq sistemalarǵa sırtqı ortalıqqa nátiyjeli túrde juwap beriw múmkinshiligin beretuǵın mexanizm. Úziliwler [[Oraylıq processor|oraylıq processorǵa]] (CPU) házir orınlanıp atırǵan programmadıń basqarıw aǵımın úziliwdi qayta islewshige ózgertiwine alıp keledi. Ol úziliw xızmet kórsetiw procedurası (ISR) dep te ataladı&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p308_a&quot;&gt;{{cite book
  | last = Tanenbaum
  | first = Andrew S.
  | title = Structured Computer Organization, Third Edition
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1990
  | page = [https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/308 308]
  | isbn = 978-0-13-854662-5
  | url = https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/308
  | quote = Like the trap, the interrupt stops the running program and transfers control to an interrupt handler, which performs some appropriate action. When finished, the interrupt handler returns control to the interrupted program.
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p32_a&quot;&gt;{{cite book
  | last = Silberschatz
  | first = Abraham
  | title = Operating System Concepts, Fourth Edition
  | publisher = Addison-Wesley
  | year = 1994
  | page = 32
  | isbn = 978-0-201-50480-4
  | quote = When an interrupt (or trap) occurs, the hardware transfers control to the operating system. First, the operating system preserves the state of the CPU by storing registers and the program counter. Then, it determines which type of interrupt has occurred. For each type of interrupt, separate segments of code in the operating system determine what action should be taken.}}&lt;/ref&gt;. Úziliw xızmet kórsetiw procedurası oraylıq processorǵa (CPU) kontekstti almastrıwdı ámelge asırıwına sebep bolıwı múmkin&lt;ref name=&quot;osc-ch4-p105&quot;&gt;{{cite book
  | last = Silberschatz
  | first = Abraham
  | title = Operating System Concepts, Fourth Edition
  | publisher = Addison-Wesley
  | year = 1994
  | page = 105
  | isbn = 978-0-201-50480-4
  | quote = Switching the CPU to another process requires saving the state of the old process and loading the saved state for the new process. This task is known as a context switch.}}&lt;/ref&gt;. Kompyuterdiń úziliwdi qayta islew usılına tiyisli detallar arxitekturadan arxitekturaǵa ózgeredi, al úziliw xızmet kórsetiw proceduralarınıń islew detalları operaciyalıq sistemadan operaciyalıq sistemaǵa ózgeredi&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p31&quot;&gt;{{cite book
  | last = Silberschatz
  | first = Abraham
  | title = Operating System Concepts, Fourth Edition
  | publisher = Addison-Wesley
  | year = 1994
  | page = 31
  | isbn = 978-0-201-50480-4
}}&lt;/ref&gt;. Biraq birneshe úziliw funkciyaları ortaq bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p31&quot;/&gt;. Arxitektura hám operaciyalıq sistema tómendegilerdi orınlawı kerek:&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p31&quot;/&gt;
# úziliw xızmet kórsetiw procedurasına basqarıwdı beriw.
# házir orınlanıp atırǵan processtiń jaǵdayın saqlaw.
# úziliwge xızmet kórsetilgeninen keyin processtiń jaǵdayın tiklew.

=====Programmalıq úziliw=====
Programmalıq úziliw — waqıyanıń bolǵanı haqqında proceske jiberiletuǵın xabar&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388_quote1&quot;/&gt;. Bul ''apparatlıq úziliwden'' ayırmashılıǵı — apparatlıq úziliw waqıyanıń bolǵanı haqqında oraylıq processorǵa (CPU) jiberiletuǵın xabar&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p30&quot;&gt;{{cite book
  | last = Silberschatz
  | first = Abraham
  | title = Operating System Concepts, Fourth Edition
  | publisher = Addison-Wesley
  | year = 1994
  | page = 30
  | isbn = 978-0-201-50480-4
  | quote = Hardware may trigger an interrupt at any time by sending a signal to the CPU, usually by way of the system bus.
}}&lt;/ref&gt;. Programmalıq úziliwler apparatlıq úziliwlerge uqsas — házir orınlanıp atırǵan processten basqa baǵıtqa ózgeriw júz beredi&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388_quote2&quot;&gt;{{cite book
  | last = Kerrisk
  | first = Michael
  | title = The Linux Programming Interface
  | publisher = No Starch Press
  | year = 2010
  | page = 388
  | isbn = 978-1-59327-220-3
  | quote = Signals are analogous to hardware interrupts in that they interrupt the normal flow of execution of a program; in most cases, it is not possible to predict exactly when a signal will arrive.
}}&lt;/ref&gt;. Sol sıyaqlı, apparatlıq hám programmalıq úziliwlerdiń ekewi de úziliw xızmet kórsetiw procedurasın orınlaydı.

Programmalıq úziliwler ádette bolıp turatuǵın waqıyalar bolıwı múmkin. Waqıt bóliminiń tamamlanıwı kútilgen waqıya bolǵanlıqtan, yadro kontekstti almastrıwdı orınlawı kerek&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388_quote3&quot;&gt;{{cite book
  | last = Kerrisk
  | first = Michael
  | title = The Linux Programming Interface
  | publisher = No Starch Press
  | year = 2010
  | page = 388
  | isbn = 978-1-59327-220-3
  | quote = Among the types of events that cause the kernel to generate a signal for a process are the following: A software event occurred. For example, ... the process's CPU time limit was exceeded[.]
}}&lt;/ref&gt;. [[Kompyuter programması]] birneshe sekundtan keyin iske túsetuǵın taymerdi ornata aladı, bunıń járdeminde júdá kóp maǵlıwmat algoritmniń artıqsha uzaq waqıt orınlanıwına sebep bolsa, waqıt shegarasın belgilew múmkin&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388&quot;&gt;{{cite book
  | last = Kerrisk
  | first = Michael
  | title = The Linux Programming Interface
  | publisher = No Starch Press
  | year = 2010
  | page = 388
  | isbn = 978-1-59327-220-3
}}&lt;/ref&gt;.

Programmalıq úziliwler qáte jaǵdayları, mısalı, qáte dúzilgen [[Mashina kodı|mashina kórsetpesi]] sebebinen payda bolıwı múmkin&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388&quot;/&gt;. Biraq eń kóp ushırasatuǵın qáte jaǵdayları nolge bóliw hám qáte yad adresine kiriw bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388&quot;/&gt;.

[[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|Paydalanıwshılar]] házir orınlanıp atırǵan procestiń minez-qulqın ózgertiw ushın yadroǵa xabar jiberiwi múmkin&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388&quot;/&gt;. Mısalı, [[Komanda qatarı interfeysi|komanda qatarı ortalıǵında]] ''úziliw belgisin'' (ádette Control-C) basıw aǵımdaǵı orınlanıp atırǵan processti toqtatıwı múmkin&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388&quot;/&gt;.

x86 CPUlarında ''programmalıq úziliwlerdi'' payda etiw ushın INT assembler tili instrukciyası qollanıladı&lt;ref name=&quot;intel-developer&quot;&gt;{{web deregi | url =https://www.intel.com/content/dam/www/public/us/en/documents/manuals/64-ia-32-architectures-software-developer-instruction-set-reference-manual-325383.pdf
 | qaralǵan sáne = 2022-jıl 5-may | bet =Intel® 64 and IA-32 Architectures Software Developer's Manual
 |volume=2
 | sáne = September 2016 | baspaxana =Intel Corporation
 |page=610
 | arxivsáne = 2022-jıl 23-mart | arxivurl =https://web.archive.org/web/20220323231921/https://www.intel.com/content/dam/www/public/us/en/documents/manuals/64-ia-32-architectures-software-developer-instruction-set-reference-manual-325383.pdf
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt;. Sintaksisi &lt;code&gt;INT X&lt;/code&gt; túrinde bolıp, bunda &lt;code&gt;X&lt;/code&gt; on altılıq formattaǵı úziliw vektorları kestesine silteme sanı bolıp tabıladı.

=====Signal=====
Unix sıyaqlı operaciyalıq sistemalarda ''programmalıq úziliwlerdi'' payda etiw ushın &lt;code&gt;kill(pid,signum)&lt;/code&gt; sistemalıq shaqırıwı basqa proceske signal jiberedi&lt;ref name=&quot;duos-p200&quot;&gt;{{cite book
  | last = Bach
  | first = Maurice J.
  | title = The Design of the UNIX Operating System
  | publisher = Prentice-Hall
  | year = 1986
  | page = 200
  | isbn = 0-13-201799-7
}}&lt;/ref&gt;. &lt;code&gt;pid&lt;/code&gt; — signal qabıllaytuǵın processtiń process identifikatorı. &lt;code&gt;signum&lt;/code&gt; — jiberiletuǵın signal sanı (mnemonikalıq formatta). &lt;code&gt;kill&lt;/code&gt; atamasınıń qattı túri tańlanıwına sebep — dáslepki ámelge asırıwlarda bul komanda tek processti toqtatqan&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p400&quot;&gt;{{cite book
  | last = Kerrisk
  | first = Michael
  | title = The Linux Programming Interface
  | publisher = No Starch Press
  | year = 2010
  | page = 400
  | isbn = 978-1-59327-220-3
}}&lt;/ref&gt;.

Unix sıyaqlı operaciyalıq sistemalarda ''signallar'' proceslerge sinxron emes waqıyalardıń júz bergenin xabarlaydı&lt;ref name=&quot;duos-p200&quot;/&gt;. Sinxron emes baylanıstı támiyinlew ushın úziliwler kerek&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p308_b&quot;&gt;{{cite book
  | last = Tanenbaum
  | first = Andrew S.
  | title = Structured Computer Organization, Third Edition
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1990
  | page = [https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/308 308]
  | isbn = 978-0-13-854662-5
  | url = https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/308
}}&lt;/ref&gt;. Bir processtiń basqa proces penen sinxron emes baylanısıwınıń sebepleriniń biri — klassikalıq oqıwshı/jazıwshı máseleleriniń bir túrin sheshiw&lt;ref name=&quot;osc-p182&quot;&gt;{{cite book
  | last = Silberschatz
  | first = Abraham
  | title = Operating System Concepts, Fourth Edition
  | publisher = Addison-Wesley
  | year = 1994
  | page = 182
  | isbn = 978-0-201-50480-4
}}&lt;/ref&gt;. Jazıwshı qabıqshadan oqıwshınıń kiris aǵımına jiberiliwi ushın óz shıǵısına arnalǵan kanal aladı&lt;ref name=&quot;usp-ch6-p153&quot;&gt;{{cite book
  | last1 = Haviland
  | first1 = Keith
  | last2 = Salama
  | first2 = Ben
  | title = UNIX System Programming
  | publisher = Addison-Wesley Publishing Company
  | year = 1987
  | page = 153
  | isbn = 0-201-12919-1
}}&lt;/ref&gt;. [[Komanda qatarı interfeysi|Komanda qatarı]] sintaksisi &lt;code&gt;alpha | bravo&lt;/code&gt; túrinde boladı. &lt;code&gt;alpha&lt;/code&gt; esaplawı tayar bolǵanda kanalǵa jazadı hám keyin kútiw gezeginde uyqılaydı&lt;ref name=&quot;usp-ch6-p148&quot;&gt;{{cite book
  | last1 = Haviland
  | first1 = Keith
  | last2 = Salama
  | first2 = Ben
  | title = UNIX System Programming
  | publisher = Addison-Wesley Publishing Company
  | year = 1987
  | page = 148
  | isbn = 0-201-12919-1
}}&lt;/ref&gt;. Soń &lt;code&gt;bravo&lt;/code&gt; tayar gezekke ótkeriledi hám tez arada óziniń kiris aǵımınan oqıydı&lt;ref name=&quot;usp-ch6-p149&quot;&gt;{{cite book
  | last1 = Haviland
  | first1 = Keith
  | last2 = Salama
  | first2 = Ben
  | title = UNIX System Programming
  | publisher = Addison-Wesley Publishing Company
  | year = 1987
  | page = 149
  | isbn = 0-201-12919-1
}}&lt;/ref&gt;. Yadro kanal arqalı maǵlıwmat jiberiwdi úylestiriw ushın ''programmalıq úziliwlerdi'' payda etedi&lt;ref name=&quot;usp-ch6-p149&quot;/&gt;.

''Signallar'' 7 kategoriyaǵa bóliniwi múmkin&lt;ref name=&quot;duos-p200&quot;/&gt;. Kategoriyalar:
# processtiń ádettegi túrde orınlanıp bolǵanında.
# processte ózgeshelik túrindegi qáte payda bolǵanında.
# processtiń sistemalıq resursı tawsılǵanında.
# processtiń nızamsız instrukciyanı orınlaǵanında.
# processtiń alarm waqıyasın belgilegeninde.
# processtiń klaviatura arqalı toqtatılǵanında.
# processte qátelerdi izlew hám dúzetiw ushın izlew eskertpesi payda bolǵanında.

=====Apparatlıq úziliw=====
[[Kirgiziw/shıǵarıw|Kirgiziw-shıǵarıw]] (I/O) periferiya qurılmaları CPUdan ásten isleydi. Sonlıqtan CPU hárbir I/O ámeliniń tamamlanıwın kútiwi kerek bolsa, kompyuterdiń islewi ásteleydi. Onıń ornına kompyuterde I/O operaciyasınıń tamamlanǵanı haqqında úziliwlerdi qollanıw múmkin, bul sorawdı qaytalap tekseriw yamasa bos kútiw zárúrligin joq etedi&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p292&quot;&gt;{{cite book
  | last = Tanenbaum
  | first = Andrew S.
  | title = Structured Computer Organization, Third Edition
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1990
  | page = [https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/292 292]
  | isbn = 978-0-13-854662-5
  | url = https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/292
}}&lt;/ref&gt;.

Geypara kompyuterler hárbir belgige yamasa sózge úziliwdi talap etedi, bul CPU waqıtınıń aytarlıqtay bólegin jumsawına alıp keledi. Tikkeley yadqa kiriw (DMA) — qurılmalardıń CPUdı aynalıp ótip, tiykarǵı yadqa tikkeley kiriwine múmkinshilik beretuǵın arxitekturalıq funkciya&lt;ref name=A22-6821-7-storage&gt;{{cite book
 |author       = IBM
 |title        = IBM System/360 Principles of Operation
 |date         = September 1968
 |version      = Eighth Edition
 |url          = http://bitsavers.org/pdf/ibm/360/princOps/A22-6821-7_360PrincOpsDec67.pdf
 |section      = Main Storage
 |section-url  = http://bitsavers.org/pdf/ibm/360/princOps/A22-6821-7_360PrincOpsDec67.pdf#page=8
 |mode         = cs2
 |page         = 7
 |access-date  = 13 April 2022
 |archive-date = 19 March 2022
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20220319083255/http://bitsavers.org/pdf/ibm/360/princOps/A22-6821-7_360PrincOpsDec67.pdf
 |url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;. (Arxitekturadan bólek túrde, qurılma tikkeley yamasa magistral arqalı tiykarǵı yadqa hám onnan tikkeley yadqa kiriwdi orınlay aladı.)&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p294&quot;&gt;
{{cite book
  | last = Tanenbaum
  | first = Andrew S.
  | title = Structured Computer Organization, Third Edition
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1990
  | page = [https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/294 294]
  | isbn = 978-0-13-854662-5
  | url = https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/294
}}&lt;/ref&gt;

====Kirgiziw-shıǵarıw====

=====Drayverler=====
Operaciyalıq sistema [[Kirgiziw/shıǵarıw|kirgiziw-shıǵarıw]] qurılmalarına kiriw ushın qurılma drayverlerin óz ishine aladı.

=====Úziliw menen basqarılatuǵın I/O=====
Kompyuter [[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|paydalanıwshısı]] [[Klaviatura|klaviaturadaǵı]] klavishti basqanda, ádette belgi ekranda birden payda boladı. Sol sıyaqlı, paydalanıwshı tıshqanshanı jıljıtqanda, kursordıń ekrannan jıljıwı da birden júz beredi. Hárbir klavish basıw hám tıshqansha háreketi ''Úziliw menen basqarılatuǵın I/O'' dep atalatuǵın ''úziliwdi'' payda etedi. Úziliw menen basqarılatuǵın I/O proces hárbir belgi&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p294&quot;/&gt; yamasa sóz&lt;ref&gt;{{cite book
 |title        = Users Handbook - PDP-7
 |id           = F-75
 |year         = 1965
 |url          = http://bitsavers.org/pdf/dec/pdp7/F-75_PDP-7userHbk_Jun65.pdf
 |section      = Program Interrupt Controller (PIC)
 |section-url  = http://bitsavers.org/pdf/dec/pdp7/F-75_PDP-7userHbk_Jun65.pdf#page=62
 |pages        = [http://bitsavers.org/pdf/dec/pdp7/F-75_PDP-7userHbk_Jun65.pdf#page=63 48]
 |publisher    = Digital Equipment Corporation
 |access-date  = April 20, 2022
 |archive-date = 10 May 2022
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20220510164742/http://bitsavers.org/pdf/dec/pdp7/F-75_PDP-7userHbk_Jun65.pdf
 |url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; jiberilgen sayın úziliw payda bolǵanda júz beredi.

=====Tikkeley yadqa kiriw=====
Qattı diskler, qattı halatlı diskler hám magnit lentası sıyaqlı qurılmalar maǵlıwmatlardı sonshelli joqarı tezlikte jiberiwi múmkin, sonlıqtan hárbir jiberilgen bayt yamasa sóz ushın CPUǵa úziliw jiberiw hám bayt yamasa sózdi qurılma menen yad arasında CPU arqalı tasıw CPU waqıtın artıqsha jumsawdı talap etedi. Onıń ornına maǵlıwmat qurılma menen yad arasında CPUdan ǵárezsiz túrde kanal yamasa tikkeley yadqa kiriw basqarıwshısı sıyaqlı apparat arqalı beriledi; úziliw tek barlıq maǵlıwmat berilip bolǵanında jiberiledi&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://bitsavers.org/pdf/dec/pdp1/F25_PDP1_IO.pdf|title=PDP-1 Input-Output Systems Manual|publisher=Digital Equipment Corporation|pages=19–20|access-date=16 August 2022|archive-date=25 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190125050839/https://bitsavers.org/pdf/dec/pdp1/F25_PDP1_IO.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Eger [[kompyuter programması]] bloklanatuǵın [[Kirgiziw/shıǵarıw|I/O]] ''jazıw'' operaciyasın orınlaw ushın sistemalıq shaqırıwdı atqarsa, onda sistemalıq shaqırıw tómendegi instrukciyalardı orınlawı múmkin:
* CPUdıń registrleri mazmunın (sonıń ishinde programma esaplaǵıshın) processti basqarıw blogına jaylastırıw&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p32_b&quot;&gt;{{cite book
  | last = Silberschatz
  | first = Abraham
  | title = Operating System Concepts, Fourth Edition
  | publisher = Addison-Wesley
  | year = 1994
  | page = 32
  | isbn = 978-0-201-50480-4
}}&lt;/ref&gt;.
* Qurılma jaǵdayı kestesine jańa jazba jaratıw&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p34&quot;&gt;{{cite book
  | last = Silberschatz
  | first = Abraham
  | title = Operating System Concepts, Fourth Edition
  | publisher = Addison-Wesley
  | year = 1994
  | page = 34
  | isbn = 978-0-201-50480-4
}}&lt;/ref&gt;. Operaciyalıq sistema qaysı procesler qaysı qurılmalardı kútip atırǵanın baqlaw ushın bul kesteni saqlaydı. Kestedegi maydanlardıń biri — processti basqarıw blogınıń yad adresi.
* Qurılmaǵa jiberiletuǵın barlıq belgilerdi yad buferine jaylastırıw&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p308_b&quot;/&gt;.
* Yad buferiniń yad adresin aldın ala belgilengen qurılma registrine ornatıw&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p295&quot;&gt;{{cite book
  | last = Tanenbaum
  | first = Andrew S.
  | title = Structured Computer Organization, Third Edition
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1990
  | page = [https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/295 295]
  | isbn = 978-0-13-854662-5
  | url = https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/295
}}&lt;/ref&gt;.
* Bufer ólshemin (pútin san) basqa aldın ala belgilengen registrge ornatıw&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p295&quot;/&gt;.
* Jazıwdı baslaw ushın [[Mashina kodı|mashinalıq instrukciyanı]] orınlaw.
* tayar gezektegi keyingi proceske kontekstti almastrıwdı orınlaw.

Jazıw ámeli orınlanıp atırǵanda, operaciyalıq sistema ádettegidey basqa proceslerge kontekstti almastırıw arqalı ótedi. Qurılma jazıwdı tamamlaǵanda, ol úziliw sorawın ''belgilew'' arqalı házir orınlanıp atırǵan proceske ''úziliw'' jiberedi. Qurılma sonday-aq maǵlıwmat magistralına pútin san jaylastıradı&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p309&quot;&gt;{{cite book
  | last = Tanenbaum
  | first = Andrew S.
  | title = Structured Computer Organization, Third Edition
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1990
  | page = [https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/309 309]
  | isbn = 978-0-13-854662-5
  | url = https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/309
}}&lt;/ref&gt;. Úziliw sorawın qabıl etkennen keyin operaciyalıq sistema:
* programma esaplaǵıshınıń (registr) mazmunın, keyin jaǵday registriniń mazmunın shaqırıw stegine iyteredi&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p31&quot;/&gt;.
* Basqa registrlerdiń mazmunın shaqırıw stegine iyteredi. (Alternativ túrde, registrlerdiń mazmunı sistemalıq kestеgе jaylastırılıwı múmkin.)&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p309&quot;/&gt;
* Maǵlıwmat magistralınan pútin sandı oqıydı. Bul pútin san úziliw vektorları kestesine silteme bolıp tabıladı. Vektor kestesindegi instrukciyalar keyin:
:* Qurılma jaǵdayı kestesine kiriw.
:* Processti basqarıw blogın ajıratıp alıw.
:* Jazıw procesine qayta kontekst almastırıwdı orınlaw.

Jazıw procesiniń waqıt bólegi tamamlanǵanda, operaciyalıq sistema tómendegilerdi orınlaydı:&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p310&quot;&gt;{{cite book
  | last = Tanenbaum
  | first = Andrew S.
  | title = Structured Computer Organization, Third Edition
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1990
  | page = [https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/310 310]
  | isbn = 978-0-13-854662-5
  | url = https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/310
}}&lt;/ref&gt;
* Jaǵday registri hám programma esaplaǵıshınan basqa registrlerdi shaqırıw steginеn alıp taslaw.
* Jaǵday registrin shaqırıw steginеn alıp taslaw.
* Kelesi instrukciyanıń adresin shaqırıw steginеn alıp, onı programma esaplaǵıshına qayta ornatıw.

Programma esaplaǵıshı endi qayta ornatılǵannan keyin, úzilgen processtiń waqıt bólegi dawam etedi&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p31&quot;/&gt;.

====Yadtı basqarıw====
Kóp programmalı operaciyalıq sistemanıń yadrosı, basqa wazıypalar menen bir qatarda, programmalarda házir paydalanılıp atırǵan barlıq sistemalıq yadtı basqarıwǵa juwapker bolıwı kerek. Bul bir programmanıń basqa programma tárepinen álleqashan paydalanılıp atırǵan yadqa aralasıp ketiwin boldırmaydı. Programmalar waqıttı bólistirip islegeni sebepli, hárbir programma yadqa ǵárezsiz kiriw múmkinshiligine iye bolıwı kerek.

Birlesken yadtı basqarıw kóplegen erte dáwirdegi operaciyalıq sistemalarda qollanılǵan bolıp, barlıq programmalar yadronıń yad basqarıwshısın erikli túrde paydalanadı hám olarǵa bólistirilgen (ortaq) yad kóleminen aspaydı dep esaplaydı. Yadtı basqarıwdıń bul túri házirgi waqıtta derlik qollanılmaydı, sebebi programmalarda kóbinese olarǵa bólistirilgen yad kóleminen asıp ketiwine sebep bolatuǵın qáteler boladı. Eger programma isten shıqsa, ol bir yamasa birneshe basqa programma paydalanıp atırǵan yadtıń ózgeriwine yamasa ústinen jazılıwına alıp keliwi múmkin. Zıyanlı programmalar yamasa viruslar basqa programmanıń yadın qasaqana ózgertiwi yamasa operaciyalıq sistemanıń óziniń islewine tásir etiwi múmkin. Birlesken yadtı basqarıwda sistemanıń isten shıǵıwı ushın tek bir durıs islemeytuǵın programma jetkilikli.

Yadtı qorǵaw yadroǵa processtiń kompyuter yadına kiriwin sheklew múmkinshiligin beredi. Yadtı qorǵawdıń túrli usılları bar, olardıń ishinde yadtı segmentlew hám betlew de bar. Barlıq usıllar apparatlıq támiynattıń belgili bir dárejede qollawın talap etedi, mısalı, 80286 MMU. Bunday qollaw barlıq kompyuterlerde bola bermeydi.

Segmentlewde de, betlewde de belgili qorǵalǵan rejim registrleri CPUǵa orınlanıp atırǵan programmaǵa qaysı yad adreslerine kiriwge ruqsat beriliwin anıqlap beredi. Basqa adreslerge kiriwge urınıw úziliwdi payda etedi. Bul CPUdı qaytadan baqlawshı rejimge ótiwine hám yadronıń basqarıwdı óz qolına alıwına sebep boladı. Bul segmentlew qaǵıydasınıń buzılıwı yamasa qısqasha Seg-V dep ataladı. Bunday ámelge mazmunlı nátiyjeni belgilew qıyın bolǵanlıǵı hám ádette ol durıs islemeytuǵın programmanıń belgisi bolǵanı sebepli, yadro kóbinese qátege sebep bolǵan programmanı toqtatadı hám qáte haqqında xabar beredi.

Windows 3.1-den ME-ge shekemgi versiyalarda yadtı qorǵawdıń belgili bir dárejesi bolǵan, biraq programmalarda onı qollanıw zárúrligin aylanıp ótiw ańsat bolǵan. Ulıwmalıq qorǵaw qáteligi payda bolıp, segmentlew qaǵıydasınıń buzılǵanı kórsetilgen. Biraq sistemanıń ózi de kóbinese isten shıqqan.

====Virtual yad====
[[File:Virtual memory.svg|thumb|250px|Kóplegen operaciyalıq sistemalar programmalarǵa qattı disk hám RAM boyınsha shashırap jaylasqan yad bólimlerin «virtual yad» dep atalatuǵın bir tutas yad bólegi sıyaqlı paydalanıwına «aldawı» múmkin.]]

Virtual yad adreslewdiń qollanılıwı, mısalı, betlew yamasa segmentlew, yadronıń hárbir waqıtta hárbir programma qaysı yadtı paydalanıwı múmkin ekenin tańlawına múmkinshilik beredi. Bul operaciyalıq sistemanıń birdey yad orınların birneshe wazıypa ushın paydalanıwına jol ashadi.

Eger programma kiriwge bolmaytuǵın yadqa kiriwge háreket etse, biraq sol yad programmaǵa bólistirilgen bolsa, yadronıń ózine úziliw beriledi. Úziliwdiń bul túri ádette bet qátesi dep ataladı.

Yadro bet qátesin anıqlaǵanda, ádette onı payda etken programmaǵa tiyisli virtual yad aralıǵın ózgertedi hám soralǵan yadqa kiriwge ruqsat beredi. Bul yadronıń belgili bir qosımshanıń yadınıń qayerde saqlanatuǵının, yamasa onıń ele bólistirilgen yamasa bólistirilmegenin tańlaw boyınsha basqarıwına múmkinshilik beredi.

Zamanagóy operaciyalıq sistemalarda siyrek paydalanılatuǵın yad basqa programmalar paydalanıwı ushın bos orın jaratıw maqsetinde waqıtsha diskke yamasa basqa tasıwshıǵa saqlanıwı múmkin. Bul swap etiw dep ataladı, sebebi yadtıń belgili bir aymaǵı birneshe programma tárepinen paydalanılıwı múmkin hám sol yad aymaǵındaǵı mazmun talapqa qaray almastırılıwı yamasa awıstırılıwı múmkin.

Virtual yad programmistke yamasa paydalanıwshıǵa kompyuterde shınında bar bolǵan RAM kólemine salıstırǵanda anaǵurlım úlken RAM kólemi bar degen túsinikti beredi&lt;ref name=&quot;Operating System&quot;&gt;{{cite book|last=Stallings|first=William|title=Computer Organization &amp; Architecture|year=2008|publisher=Prentice-Hall of India Private Limited|location=New Delhi|isbn=978-81-203-2962-1|page=267}}&lt;/ref&gt;.

===Bir waqıtta orınlanıw===
Bir waqıtta orınlanıw operaciyalıq sistemanıń birneshe wazıypanı bir waqıtta orınlay alıw múmkinshiligin bildiredi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=129}}. Házirgi zamanagóy operaciyalıq sistemalardıń derlik bári bir waqıtta orınlanıwdı qollaydı{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=159}}.

Aǵımlar processtiń jumısın bir waqıtta orınlanıwı múmkin bolǵan birneshe bólimge bóliwge múmkinshilik beredi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=130}}. Aǵımlardıń sanı bar bolǵan processorlar sanı menen sheklenbeydi. Eger aǵımlar processorlar sanınan kóp bolsa, operaciyalıq sistemanıń yadrosı aǵımlardı jobalastıradı, waqıtsha toqtatadı hám qayta dawam ettiredi, yaǵnıy hárbir aǵımnıń qashan orınlanatuǵının hám oǵan CPU waqıtınıń qansha bólegi beriletuǵının basqaradı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=131}}. Kontekstti almastırıw waqtında orınlanıp atırǵan aǵım waqıtsha toqtatıladı, onıń jaǵdayı aǵımdı basqarıw blogına hám stekke saqlanadı, al jańa aǵımnıń jaǵdayı júklenedi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=157, 159}}. Tariyxta kóplegen sistemalarda aǵım basqarıwdı ózi bosatqansha (kooperativ kóp wazıypalılıq) orınlanıwın dawam ettire alǵan. Bul model bir aǵımǵa processordıń barlıq waqıtın iyelep alıwǵa múmkinshilik beretuǵını sebepli, házirgi operaciyalıq sistemalardıń kópshiligi aǵımdı úziw múmkinshiligine iye (aldın ala alıwǵa tiykarlanǵan kóp wazıypalılıq){{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=139}}.

Aǵımlardıń ózleriniń aǵım identifikatorı, programma sanaǵıshı (PC), registrler jıynaǵı hám stek bar, biraq olar bir processtiń basqa aǵımları menen kodtı, dinamikalıq yad maǵlıwmatların hám basqa resurslardı bólistiredi{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=160}}{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=183}}. Sonlıqtan jańa processti jaratıwǵa qaraǵanda aǵım jaratıw ushın azıraq artıqsha shıǵın ketedi{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=162}}. Bir processorlı sistemalarda bir waqıtta orınlanıw procesler arasındaǵı almastırıw arqalı júz beredi. Kóp kompyuterlerde birneshe processor bar{{sfn|Silberschatz et al.|2018|pp=162–163}}. Túrli processorlаrda orınlanatuǵın birneshe aǵımnıń parallel orınlanıwı programmanıń islewin tezletiwi múmkin, bul programmanıń qansha bólegi bir waqıtta orınlay alatuǵınına baylanıslı{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=164}}.

====Fayl sisteması====
[[File:Dolphin FileManager.png|thumb|Fayl sistemaları paydalanıwshılarǵa hám programmalarǵa kompyuterdegi fayllardı, kóbinese kataloglar (yamasa papkalar) járdeminde, shólkemlestiriw hám retlestiriw múmkinshiligin beredi.]]

Jigirma birinshi ásirdegi kompyuterlerde qollanılatuǵın turaqlı saqlaw qurılmaları, ózgeriwsheń yad — dinamikalıq erkin kiriw yadınan (DRAM) ayırmashılıǵı, kompyuter isten shıqqannan yamasa elektr energiyası úzilip qalǵannan keyin de maǵlıwmatlardı saqlap qaladı. Turaqlı (ózgeriwsheń emes) saqlaw qurılmaları bayt esabında ádewir arzan, biraq olardan maǵlıwmatqa kiriw, oqıw hám jazıw ushın birneshe dárejede kóbirek waqıt ketedi. Tiykarǵı eki texnologiya bar: magnit disklerden turatuǵın qattı disk hám [[Flesh yad|flesh-yad]] (maǵlıwmatlardı elektr sxemalarında saqlaytuǵın qattı halatlı disk). Sońǵısı qımbatıraq bolsa da, tezirek isleydi hám shıdamlılıǵı joqarı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=492, 517}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=259–260}}{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=517, 530}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=260}}.

Fayl sistemaları — operaciyalıq sistema turaqlı saqlaw qurılmalarına kiriwdi ańsatlastırıw ushın qollanatuǵın abstrakciya. Olar adam oqıy alatuǵın fayl atların hám basqa metamaǵlıwmatlardı usınadı, kiriw ámellerin amortizaciyalaw arqalı ónimlilikti arttıradı, birneshe aǵımnıń yadtaǵı birdey bólimge kiriwine jol qoymaydı hám maǵlıwmatlardıń buzılǵanın anıqlaw ushın tekseriw qosındıların óz ishine aladı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=492–493}}. Fayl sistemaları fayllardan (ólshemi hár túrli bolıwı múmkin bolǵan, at berilgen maǵlıwmatlar jıynaǵı) hám adam oqıy alatuǵın fayl atları menen basqa kataloglardıń dizimin saqlaytuǵın kataloglardan (papkalardan) turadı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=496}}. Absolyut fayl jolı túbir katalogtan baslanıp, punktuaciya belgileri menen ajıratılǵan ishki kataloglardıń atların kórsetedi, al salıstırmalı jol fayldıń katalogqa salıstırǵandaǵı jaylasqan ornın anıqlaydı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=496–497}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=274–275}}.

Sistemalıq shaqırıwlar (geyde kitapxanalar arqalı qaplanadı) qosımshalarǵa fayllardı jaratıw, óshiriw, ashıw hám jabıw, sonday-aq olardı baylanıstırıw, oqıw hám jazıw múmkinshiligin beredi. Bul ámellerdiń hámmesi operaciyalıq sistema tárepinen qosımsha atınan orınlanadı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=502–504}}. Operaciyalıq sistemanıń keshigiwdi azaytıwǵa baǵdarlanǵan jumısları jaqında soralǵan yad blokların keshte saqlawdı hám qosımsha ele soramaǵan, biraq keyin kerek bolıwı múmkin bolǵan maǵlıwmatlardı aldın ala júklewdi óz ishine aladı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=507}}. Qurılma drayverleri — hárbir [[Kirgiziw/shıǵarıw|kirgiziw-shıǵarıw]] (I/O) qurılmasına arnawlı islep shıǵılǵan hám operaciyalıq sistemanıń túrli apparatlıq támiynatlarda ózgertiw kiritilmesten islewine múmkinshilik beretuǵın programmalıq támiynat{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=508}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=359}}.

Fayl sistemalarınıń jáne bir komponenti — fayldıń atı hám metamaǵlıwmatların onıń mazmunı saqlanatuǵın maǵlıwmat blogı menen sáykeslestiretuǵın sózlik{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=545}}. Kóplegen fayl sistemaları fayl atların fayl nomerlerine aylandırıw ushın kataloglardan paydalanadı. Blok nomerin tabıw ushın operaciyalıq sistema indeks qollanadı, ol kóbinese terek túrinde ámelge asırıladı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=546}}. Bunnan bólek, bos bloklardı baqlap barıw ushın bos orın kartası boladı; ol ádette bit kartası túrinde ámelge asırıladı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=546}}. Jańa fayldı saqlaw ushın hár qanday bos bloktan paydalanıw múmkin bolsa da, kóplegen operaciyalıq sistemalar ónimlilikti arttırıw ushın bir katalogtaǵı fayllardı bir jerge jámlewge yamasa fragmentaciyanı azaytıw maqsetinde fayllardı dáwirli túrde qayta jaylastırıwǵa háreket etedi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=547}}.

Kompyuter isten shıqqan yamasa apparatlıq támiynat buzılǵan jaǵdayda maǵlıwmatlardıń isenimliligin saqlaw da áhmiyetli másele bolıp tabıladı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=589, 591}}. Fayl jazıw protokolları atomlıq ámeller tiykarında joybarlanadı, sonlıqtan jazıw barısındaǵı hár qanday waqıtta kompyuter isten shıqqan jaǵdayda turaqlı saqlaw qurılmasındaǵı maǵlıwmatlar tolıq jazılmaǵan yamasa sáykes kelmeytuǵın jaǵdayda qalıp ketpeydi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=591–592}}. Maǵlıwmatlardıń buzılıwı artıqsha saqlaw (mısalı, RAID — arzan disklerdiń artıqsha massivleri) hám maǵlıwmatlardıń buzılǵanın anıqlaytuǵın tekseriw qosındıları járdeminde sheshiledi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=385–386}}{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=592}}. Fayldıń birneshe tekseriw qosındısı hám rezerv kóshirmesi saqlanǵan jaǵdayda, sistema apparatlıq támiynattıń birneshe ret isten shıǵıwınan keyin de tiklene aladı. Maǵlıwmatlardıń buzılıwın anıqlaw hám tiklew ushın kóbinese fon procesleri qollanıladı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=592}}.

===Tarmaqlanıw===
Zamanagóy operaciyalıq sistemalar ádette TCP/IP protokollar stegi sıyaqlı tarmaq stegin óz ishine aladı.

===Qáwipsizlik===
{{Main|Kompyuter qáwipsizligi}}

Qáwipsizlik — bir kompyuterdi paydalanatuǵın basqa paydalanıwshılardan, sonday-aq tarmaq arqalı oǵan aralıqtan kiriwge urınıwshılardan paydalanıwshılardı qorǵawdı bildiredi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=605-606}}. Operaciyalıq sistemanıń qáwipsizligi CIA úshligin támiyinlewge tiykarlanadı: qupıyalıq (ruqsatsız paydalanıwshılar maǵlıwmatlarǵa kiriwge múmkinshilik almaydı), pútinlik (ruqsatsız paydalanıwshılar maǵlıwmatlardı ózgertе almaydı) hám qoljetimlilik (xızmet kórsetiwden bas tartıw hújimine ushıraǵan jaǵdayda da sistemanıń ruqsat berilgen paydalanıwshılar ushın qoljetimli bolıp qalıwın támiyinlew){{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=608}}. Basqa kompyuter sistemalarındaǵı sıyaqlı, qáwipsizlikti támiyinlew ushın qáwipsizlik domenlerin — operaciyalıq sistemalarda yadro, procesler hám virtual mashinalardı — bir-birinen ajıratıw tiykarǵı áhmiyetke iye{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=609}}. Qáwipsizlikti arttırıwdıń basqa usıllarına hújim betin kishireytiw ushın sistemanı ańsatlastırıw, resurslarǵa kiriwdi dáslepki jaǵdayda sheklew, barlıq sorawlardıń ruqsatın tekseriw, eń az huqıq principin qollanıw (wazıypanı orınlaw ushın zárúr bolǵan eń az huqıqlardı beriw), huqıqlardı ajıratıw hám ulıwmalıq maǵlıwmatlardı azaytıw kiredi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=609–610}}.

Operaciyalıq sistemalardıń geybir dizaynları basqalarına qaraǵanda qáwipsizirek boladı. Yadro menen qosımshalar arasında ajıratıw bolmaǵan sistemalar eń qáwipsiz emes bolıp esaplanadı. Kóp maqsetli operaciyalıq sistemalardıń kópshiligi sıyaqlı monolit yadrolı sistemalar da yadronıń qanday da bir bólimi buzılǵan jaǵdayda hálsiz bolıp qaladı. Qáwipsizirek dizayn mikro-yadrolardı qollanadı: olar yadronıń huqıqların birneshe bólek qáwipsizlik domenlerine ajıratıp, yadronıń bir ret buzılıwınıń aqıbetlerin azaytadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=612}}. Uniyadrolar da yadronıń kólemin azaytıw hám operaciyalıq sistemanıń basqa funkciyaların qosımshalar boyınsha ajıratıw arqalı qáwipsizlikti jaqsılaytuǵın taǵı bir usıl bolıp tabıladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=612}}.

Operaciyalıq sistemalardıń kópshiligi [[C (programmalastırıw tili)|C]] yamasa [[C++]] tillerinde jazıladı. Bul tiller qáwipli paydalanıw múmkin bolǵan hálsizliklerdiń payda bolıwına sebep bolıwı múmkin. Olarǵa qarsı qorǵanıwǵa háreketler jasalǵanına qaramastan, shegara tekseriwiniń joqlıǵı sebepli buferdiń tolıp ketiwi hújimleri hálsizliklerdi payda etedi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=648, 657}}. CPU optimizaciyaları sebepli payda bolatuǵın geybir hálsizliklerdi qosqanda, apparatlıq támiynattaǵı hálsizlikler de operaciyalıq sistemanı buzıw ushın qollanılıwı múmkin{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=668–669, 674}}. Operaciyalıq sistema programmistleriniń hálsizliklerdi qasaqana engizgen jaǵdayları da belgili, mısalı, jasırın kiriw esikleri{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=679–680}}.

Operaciyalıq sistemalardıń qáwipsizligi olardıń barǵan sayın quramalasıwı hám sonıń nátiyjesinde qátelerdiń payda bolıwı menen qıyınlasadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=605, 617–618}}. Operaciyalıq sistemalardı formal tekseriw ámelde múmkin bolmaǵanlıqtan, islep shıǵıwshılar hálsizliklerdi azaytıw ushın operaciyalıq sistemanı bekkemlew usılların qollanadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=681–682}}. Mısalı, adres keńisliginiń jaylasıwın tosınnan ózgertiw, basqarıw aǵımınıń pútinligin támiyinlew, kiriwdi sheklew dizimleri hám basqa texnikalar qollanıladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=683}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=685}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=689}}. Ashıq kodlı operaciyalıq sistemalarǵa kimniń kod qosıwına bolmasın, sheklew joq. Bunday sistemalarda ózgerisler tariyxı ashıq boladı hám basqarıw wazıypaları bólistirilgen túrde ámelge asırıladı{{sfn|Richet|Bouaynaya|2023|p=92}}. Ashıq kodlı programmistler qáwipsizlik hálsizliklerin tabıw hám joq etiw ushın birgelikte islewge umtıladı. Bunda kodtı qayta kóriw hám túrlerdi tekseriw arqalı zıyanlı kod alıp taslanadı{{sfn|Richet|Bouaynaya|2023|pp=92–93}}{{sfn|Berntsson|Strandén|Warg|2017|pp=130–131}}. Endryu S. Tanenbaum barlıq operaciyalıq sistemalardıń [[Derek kodı|derek kodın]] járiyalawdı usınıs etedi. Onıń pikirinshe, bul islep shıǵıwshılardıń qupıyalıqqa isenip qalıwınıń aldın aladı hám qáwipsizlikti jasırıw arqalı támiyinlew sıyaqlı isenimsiz usılǵa súyeniwdi azaytadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=611}}.

===Paydalanıwshı interfeysi===
[[Paydalanıwshı interfeysi]] (UI) adam menen kompyuter arasındaǵı óz-ara baylanıstı támiyinlew ushın zárúr. Hár qanday kompyuter ushın paydalanıwshı interfeysiniń eń kóp ushırasatuǵın eki túri bar:

* [[Komanda qatarı interfeysi]] — kompyuter komandaları qatarma-qatar jazıladı.
* [[Grafikalıq paydalanıwshı interfeysi]] (GUI) — kórnekli ortalıqtan paydalanadı. Kóbinese bul ayna, belgi, menyu hám kórsetkish elementleriniń birikpesinen turadı; bul WIMP dep te ataladı.

[[Jeke kompyuter|Jeke kompyuterlerde]], sonıń ishinde [[Smartfon|smartfonlar]] hám planshetlerde, sonday-aq jumıs stanciyalarında paydalanıwshı kirgizetuǵın maǵlıwmat ádette [[klaviatura]], [[Kompyuter tıshqanshası|tıshqansha]], trekpad yamasa sensorlı ekran arqalı beriledi. Olardıń hámmesi operaciyalıq sistema menen arnawlı programmalıq támiynat arqalı baylanısadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=396, 402}}. Programmalıq támiynat islep shıǵıwshılar yamasa kod jazıwshılar bolmaǵan jeke kompyuter paydalanıwshıları kirgiziw hám shıǵarıw ushın kóbinese grafikalıq interfeyslerdi tańlaydı. Grafikalıq interfeysler jeke kompyuterlerdiń kópshiligi tárepinen qollanıladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=395, 408}}. Grafikalıq interfeyslerdi qollaytuǵın programmalıq támiynat komanda qatarı hám ápiwayı tekstli shıǵarıwǵa qaraǵanda quramalıraq. Ápiwayı tekstli shıǵarıw kóbinese baǵdarlamashılar tárepinen maqullanadı hám onı qollap-quwatlaw ańsat{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=402}}.

==Hobbi retinde operaciyalıq sistemanı islep shıǵıw==
Hobbi retindegi operaciyalıq sistema — kodı bar bolǵan operaciyalıq sistemadan tikkeley alınbaǵan, paydalanıwshıları hám belsendi islep shıǵıwshıları az bolǵan sistema.

Ayırım jaǵdaylarda hobbi retindegi islep shıǵıw jumısı «homebrew» dep atalatuǵın kompyuter qurılmasın qollap-quwatlawǵa arnaladı. Mısalı, MOS Technology 6502 mikroprocessorı menen isleytuǵın ápiwayı bir plataǵa ornatılǵan kompyuter. Basqa jaǵdaylarda islep shıǵıw keń tarqalǵan arxitektura ushın alıp barılıwı múmkin. Operaciyalıq sistemanı islep shıǵıw pútkilley jańa ideyalardan baslanıwı yamasa bar bolǵan operaciyalıq sistemanı úlgi etip alıw arqalı ámelge asırılıwı múmkin. Hár eki jaǵdayda da hobbi retinde islep shıǵıwshı jumıstı ózi orınlaydı yamasa uqsas qızıǵıwshılıqları bar kishkene, geyde rásmiy emes topar menen birgelikte isleydi.

Hobbi retindegi operaciyalıq sistemalarǵa Syllable hám TempleOS mısal bola aladı.

==Operaciyalıq sistemalardıń hártúrliligi hám portativligi==

Eger qosımsha belgili bir operaciyalıq sistema ushın jazılıp, basqa operaciyalıq sistemaǵa kóshiriletuǵın bolsa, qosımshaǵa kerek bolǵan funkcionallıq jańa sistemada basqasha ámelge asırılıwı múmkin. Mısalı, funkciyalardıń atları hám argumentlerdiń mánileri ózgeshe bolıwı múmkin. Bul qosımshanı beyimlewdi, ózgertiwdi yamasa basqa túrde qollap-quwatlawdı talap etedi.

Operaciyalıq sistemalardıń hártúrliligin qollap-quwatlawǵa ketetuǵın bul shıǵındı Java yamasa Qt sıyaqlı programmalıq platformalar ushın qosımshalar jazıw arqalı azaytıwǵa boladı. Bul abstrakciyalar belgili bir operaciyalıq sistemalarǵa hám olardıń sistemalıq kitapxanalarına beyimleniw shıǵınların aldın ala óz moynına alǵan.

Taǵı bir usıl — operaciyalıq sistemalardı islep shıǵarıwshılardıń standartlardı qabıl etiwi. Mısalı, POSIX hám operaciyalıq sistemanı abstrakciyalaw qatlamları ulıwmalıq ózgesheliklerdi támiyinlep, bir sistemadan ekinshisine kóshiriw shıǵınların azaytadı.
== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Operaciyalıq sistemalar]]</text>
      <sha1>srnzxmiy3li40fe47vtd68606gd52kw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274660</id>
      <parentid>274659</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T17:52:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <origin>274660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73581" sha1="9wqmht0mufzhgotls7ry4c7frc66j8k" xml:space="preserve">'''Operaciyalıq sistema''' — [[sistemalıq programmalıq támiynat|sistemalı programmalıq támiynat]] bolıp, [[kompyuter apparatlıq támiynatı]] hám [[programmalıq támiynat]] resursların basqaradı hám [[kompyuter programması]] ushın ulıwmalıq xızmetlerdi usınadı.

Waqıt bólistiriw operaciyalıq sistemaları sistemadan ónimli paydalanıw ushın wazıypalardı jobalastıradı hám processordıń islew waqıtı, massalıq saqlaw quralları, periferiya quralları hám basqa resurslarǵa ketetuǵın shıǵınlardı bólistiriw ushın esap alıp barıw programmalıq támiynatın da qamtıwı múmkin.

[[Kirgiziw/shıǵarıw|Kirgiziw hám shıǵarıw]] hám yadtı bólistiriw sıyaqlı apparatlıq támiynat funkciyaları ushın operaciyalıq sistema programmalardıń hám kompyuter apparatınıń arasındaǵı aralıq qatlam retinde xızmet etedi,&lt;ref&gt;{{cite book | last = Stallings | title = Operating Systems, Internals and Design Principles | publisher = Prentice Hall | year = 2005 | location = Pearson |page=6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | last = Dhotre| first = I.A.| title = Operating Systems. | publisher = Technical Publications | year = 2009 |page=1}}&lt;/ref&gt; biraq qosımsha kodı ádette apparatlıq támiynat tárepinen tikkeley orınlanadı hám kóbinese OS funkciyasına sistemalıq shaqırıwlardı ámelge asıradı yamasa onıń tárepinen úziledi. Operaciyalıq sistemalar kompyuter bar bolǵan kóp qurılmalarda — uyalı telefonlar hám video oyın konsollarınan baslap [[web server|veb-serverler]] hám superkompyuterlerge shekem — ushırasadı.

2025-jıldıń noyabr ayına kelip, [[Android]] eń keń tarqalǵan operaciyalıq sistema bolıp, bazardıń 38%-in iyeleydi. Onnan keyin [[Microsoft Windows]] — 33%, [[iOS]] hám [[iPadOS]] — 15%, [[macOS]] — 4% hám [[Linux]] — 1% úleske iye. Android, iOS hám iPadOS — smartfonlar sıyaqlı mobil qurılmalar ushın arnalǵan operaciyalıq sistemalar, al Windows, macOS hám Linux stol kompyuterler ushın qollanıladı&lt;ref name=&quot;gs.statcounter.com&quot;&gt;{{web deregi | bet =Operating System Market Share Worldwide | url =https://gs.statcounter.com/os-market-share | qaralǵan sáne = 2024-jıl 20-dekabr |website=StatCounter Global Stats | til =en}}&lt;/ref&gt;. Linux distributivleri serverler hám superkompyuterler tarawlarında ústemlik etedi hám olardıń sanı mıńlaǵan&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Major Distributions An overview of major Linux distributions and FreeBSD| url =https://distrowatch.com/dwres.php?resource=major|website=Distrowatch| qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-noyabr | arxivsáne = 2013-jıl 2-aprel | arxivurl =https://web.archive.org/web/20130402195650/http://distrowatch.com/dwres.php?resource=major|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Andrus| at =Brian| sáne = 2024-jıl 8-iyul | bet =Top 12 Most Popular Linux Distros| url =https://www.dreamhost.com/blog/linux-distros/| qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-noyabr |website=DreamHost Blog| til =en-US}}&lt;/ref&gt;. Operaciyalıq sistemalardıń basqa arnawlı klassları (arnawlı maqsetke arnalǵan operaciyalıq sistemalar)&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite book|last1=Silberschatz |first1=Abraham |last2=Galvin |first2=Peter B. |last3=Gagne |first3=Greg |chapter-url=https://www.oreilly.com/library/view/operating-system-concepts/9780471694663/pt07.html|chapter=VII. Special-Purpose Systems |title=Operating System Concepts |edition=Seventh |date=2005 |publisher=Wiley |isbn=978-0-471-69466-3 |access-date=8 February 2021|archive-date=13 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613190049/https://www.oreilly.com/library/view/operating-system-concepts/9780471694663/pt07.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.acs.eonerc.rwth-aachen.de/cms/E-ON-ERC-ACS/Studium/Lehrveranstaltungen/~lrhs/Spezial-Betriebssysteme/?lidx=1| bet =Special-Purpose Operating Systems - RWTH AACHEN UNIVERSITY Institute for Automation of Complex Power Systems - English|website=www.acs.eonerc.rwth-aachen.de| qaralǵan sáne = 2021-jıl 8-fevral | arxivsáne = 2021-jıl 14-iyun | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210614034001/https://www.acs.eonerc.rwth-aachen.de/cms/E-ON-ERC-ACS/Studium/Lehrveranstaltungen/~lrhs/Spezial-Betriebssysteme/?lidx=1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; sıpatındaǵı engizilgen hám real waqıt sistemaları sıyaqlı sistemalar kóp qollanılıwlar ushın bar. Qáwipsizlikke baǵdarlanǵan operaciyalıq sistemalar da bar. Geybir operaciyalıq sistemalar tómen sistemalıq talaplarǵa iye (mısalı, jeńil Linux distributivleri). Basqalarınıń sistemalıq talapları joqarı bolıwı múmkin.

Geypara operaciyalıq sistemalardı ornatıw talap etiledi yamasa olar satıp alınǵan kompyuterler menen birge aldın ala ornatılǵan bolıwı múmkin (OEM-ornatıw), al basqaları tikkeley tasıwshı ortalıqtan (mısalı, Live CD) yamasa flesh-yadtan (mısalı, [[USB flesh disk|USB]] fleshkaǵa jazılǵan LiveUSB) isley aladı.

==Anıqlaması hám maqseti==
Operaciyalıq sistemanıń anıqlamasın beriw qıyın,{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=4}} biraq ol «kompyuter resursların paydalanıwshıları hám olardıń qosımshaları ushın basqaratuǵın programmalıq támiynat qatlamı» dep atalǵan{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=6}}. Operaciyalıq sistemalar úziliksiz islep turatuǵın programmalıq támiynattı, yaǵnıy yadronı qamtıydı, biraq basqa programmalıq támiynatlar da kire aladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=4}}{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=6}}. Kompyuterde orınlanıwı múmkin bolǵan programmalardıń qalǵan eki túri — operaciyalıq sistema menen baylanıslı, biraq yadronıń bólegi bolmawı múmkin bolǵan sistemalıq programmalar hám qalǵan barlıq programmalıq támiynattan turatuǵın qosımshalar{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=6}}.

Operaciyalıq sistema orınlaytuǵın úsh tiykarǵı maqset bar:{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=7}}

*Operaciyalıq sistemalar resurslardı túrli qosımshalar arasında bólistiredi, olardıń [[Oraylıq processor|oraylıq processordıń]] (CPU) waqıtın yamasa [[Kompyuter yadı|yadtaǵı]] orındı qashan alatuǵının belgileydi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=7}}. Házirgi [[Jeke kompyuter|jeke kompyuterlerde]] paydalanıwshılar kóbinese bir waqıtta birneshe qosımshanı qollanıwdı qáleydi. Bir programmanıń kompyuterdiń sheklengen apparat resursların tolıq iyelep alıwına jol qoymaw ushın operaciyalıq sistema hárbir qosımshaǵa resurstıń belgili bir bólegin waqıt (CPU) yamasa keńislik (yad) túrinde beredi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=9–10}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=6-7}}. Operaciyalıq sistema, sonday-aq, bir qosımshanı ekinshi qosımshadaǵı kodtaǵı qátelerden hám qáwipsizlik hálsizliklerinen qorǵaw ushın qosımshalardı bir-birinen ajıratıwı, biraq túrli qosımshalar arasındaǵı baylanısqa múmkinshilik beriwi kerek{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=10}}.

*Operaciyalıq sistemalar programmistler ushın jumıslardı ańsatlastırıw maqsetinde [[Kompyuter apparatlıq támiynatı|apparatlıq támiynatqa]] kiriwdiń, mısalı, fizikalıq yadqa kiriwdiń, detalların abstrakciyalaytuǵın interfeysti usınadı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=7}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=5}}. Virtualizaciya da operaciyalıq sistemaǵa sheklengen apparat resursların jasırıwǵa múmkinshilik beredi. Mısalı, virtual yad programmaǵa kompyuterdiń haqıyqıy yadınan artıq bolǵan derlik sheksiz yad bar sıyaqlı kórinis beriwi múmkin{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=11}}.

*Operaciyalıq sistemalar ulıwmalıq xızmetlerdi, mısalı, tarmaq hám disk qurılmalarına kiriw interfeysin usınadı. Bul qosımshanı qayta jazıw zárúr bolmay onı túrli apparatlarda qollanıwǵa múmkinshilik beredi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=7, 9, 13}}. Operaciyalıq sistemaǵa qaysı xızmetlerdi kirgiziw kerek ekeni úlken dárejede ózgerip turadı, al bul funkcionallıq kóp operaciyalıq sistemalardaǵı kodtıń basım bólegin quraydı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=12–13}}.

== Operaciyalıq sistemalardıń túrleri ==
=== Multikompyuterlik operaciyalıq sistemalar ===
Kóp processorlı sistemalarda birneshe CPU yadın birgelikte paydalanadı. [[Multicomputer|Multikompyuter]] yamasa klaster kompyuter birneshe CPUǵa iye bolıp, olardıń hár biriniń óz yadı bar. Multikompyuterler úlken multiprocessorlardı injeneriyalaw qıyın hám júdá qımbat bolǵanı ushın islep shıǵılǵan;{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=557}} olar bultlı esaplawda kerek bolatuǵın mashinanıń ólshemi sebepli keńnen qollanıladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=558}}. Hár túrli CPUlar kóbinese bir-birine xabar jiberiwi hám qabıllawı kerek;{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=565}} joqarı ónimlilikti támiyinlew ushın bul mashinalardıń operaciyalıq sistemaları paketlerdiń kóshirmelerin azaytıwı kerek{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=562}}. Jańaraq sistemalar kóbinese kóp náwbettegi bolıp, paketlerdi nusqalawǵa bolǵan zárúrlikti azaytıw hám bir waqıtta kóbirek paydalanıwshılardı qollap-quwatlaw ushın paydalanıwshılar toparların bólek gezeklerge ajıratadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=563}}. Taǵı bir texnika — aralıqtan tikkeley yadqa kiriw, ol hárbir CPUǵa basqa CPUlarǵa tiyisli yadqa kiriw múmkinshiligin beredi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=565}}. Multikompyuterlik operaciyalıq sistemalar kóbinese aralıqtan procedura shaqırıwların qollaydı, bunda CPU basqa CPUdaǵı proceduranı shaqıra aladı,{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=569}} yamasa bólistirilgen (ortaq) ulıwmalıq yadtı qollaydı, bunda operaciyalıq sistema fizikalıq túrde bolmaǵan ulıwmalıq yad jaratıw ushın virtualizaciyanı paydalanadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=571}}.

=== Bólistirilgen sistemalar ===
Bólistirilgen sistema — hár biri óz operaciyalıq sistemasına hám fayl sistemasına iye bolıwı múmkin bolǵan, bir-birinen bólek, tarmaq arqalı baylanısqan kompyuterler toparı. Multikompyuterlerden ayırmashılıǵı, olar dúnyanıń qálegen jerine jaylastırılıwı múmkin{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=579}}. Aralıq programmalıq támiynat — operaciyalıq sistema menen qosımshalar arasındaǵı qosımsha programmalıq támiynat qatlamı bolıp, kóbinese izbe-izlikti jaqsılaw ushın qollanıladı. Ol operaciyalıq sistemaǵa uqsas túrde xızmet atqarǵanı menen, haqıyqıy operaciyalıq sistema emes{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=581}}.

=== Engizilgen sistemalar ===
Engizilgen operaciyalıq sistemalar engizilgen kompyuter sistemalarında, olar zatlar interneti obekti bolsa da, tarmaqqa qosılmaǵan bolsa da, qollanıw ushın islep shıǵılǵan. Engizilgen sistemalarǵa kóplegen úy turmısında qollanılatuǵın ásbaplar kiredi. Olardıń ózgesheligi — olar paydalanıwshı ornatqan programmalıq támiynattı júklemeydi. Sonlıqtan hár túrli qosımshalar arasındaǵı qorǵanıwǵa zárúrlik joq, bul ápiwayıraq dizaynlardı qollanıwǵa múmkinshilik beredi. Júdá kishi operaciyalıq sistemalar 10 kilobayttan da az yadta islewi múmkin,{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=37-38}} al eń kishkene sistemalar aqıllı kartalar ushın arnalǵan{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=39}}. Mısallarǵa Embedded Linux, QNX, VxWorks, sonday-aq júdá kishi RIOT hám TinyOS sistemaları kiredi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=38}}.

=== Real waqıt sistemaları ===
Real waqıt operaciyalıq sisteması — waqıyalar yamasa maǵlıwmatlardı belgili bir waqıtqa shekem yamasa dál sol waqıtta qayta islewdi kepillendiretuǵın operaciyalıq sistema. Qattı real waqıt sistemaları dál waqıt belgilewdi talap etedi hám islep shıǵarıw, avionika, áskeriy hám usıǵan uqsas basqa tarawlarda keń qollanıladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=38}}. Jumsaq real waqıt sistemalarında waqtı-waqtı menen waqıyanı ótkerip alıwǵa jol qoyıladı; bul kategoriyaǵa kóbinese audio yamasa multimedia sistemaları, sonday-aq smartfonlar kiredi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=38}}. Qatań real waqıt sistemalarında waqıt belgilew jetkilikli dárejede dál bolıwı ushın, olar kóbinese qosımshalar arasında qorǵanıwı joq ápiwayı kitapxana túrinde boladı, mısalı eCos{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=38}}.

=== Gipervizor ===
Gipervizor — virtual mashinanı basqaratuǵın operaciyalıq sistema. Virtual mashina — apparatlıq támiynattı imitaciya etetuǵın qosımsha, basqasha aytqanda, operaciyalıq sistema isleytuǵın anıq apparatlıq támiynat sıyaqlı múmkin bolǵanınsha isleydi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=11}}{{sfn|Silberschatz et al.|2018|pp=701}}. Virtual mashinalardı toqtatıwǵa, saqlawǵa hám qayta dawam etiwge boladı, sonlıqtan olar operaciyalıq sistemalardı izertlew, islep shıǵıw{{sfn|Silberschatz et al.|2018|pp=705}} hám qátelerdi izlew hám dúzetiw ushın paydalı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=12}}. Olar qosımshalardı tiykarǵı operaciyalıq sistema menen sáykes kelmese de, kompyuterde isletiw múmkinshiligin berip, olardıń portativligin de arttıradı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=11}}.

=== Kitapxana ===
''Kitapxana operaciyalıq sisteması'' (libOS) — ádette operaciyalıq sistema tárepinen beriletuǵın xızmetler, mısalı tarmaqlaw, [[Kitapxana (esaplaw texnikası)|kitapxanalar]] túrinde berilip, bir qosımsha hám konfiguraciya kodı menen birlestirilip, unikernel jasalatuǵın sistema:&lt;ref name=&quot;Unikernels&quot;&gt;{{cite magazine
 |last1=Madhavapeddy |first1=Anil
 |last2=Scott |first2=David J
 |date=November 2013
 |title=Unikernels: Rise of the Virtual Library Operating System: What if all the software layers in a virtual appliance were compiled within the same safe, high-level language framework?
 |magazine=ACM Queue |volume=11 |issue=11
 |pages=30–44
 |location=New York, NY, USA
 |publisher=ACM
 |issn=1542-7730
 |url=https\://doi.org/10.1145/2557963.2566628
 |doi=10.1145/2557963.2566628
 |access-date=2024-08-07
}}&lt;/ref&gt; arnawlı sistema bolıp, bunda tek kitapxanalardan zárúr bolǵan kod bólekleri ajıratılıp, bir-birine baylanıstırıladı&lt;ref name=&quot;Unikraft-Build-Process&quot;&gt;{{web deregi | url =https\://unikraft.org/docs/concepts/build-process
 | qaralǵan sáne = 2024-jıl 8-avgust | bet =Build Process - Unikraft
 | arxivsáne = 2024-jıl 22-aprel | arxivurl =https\://web.archive.org/web/20240422183734/https\://unikraft.org/docs/concepts/build-process
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt;, hám bul bultlı yamasa engizilgen ortalıqlarda jaylastırıwǵa bolatuǵın bir adres keńisligindegi, mashina obrazın payda etedi.

Operaciyalıq sistema kodı hám qosımsha kodı bólek qorǵanıw domenlerinde orınlanbaydı (teoriyalıq jaqtan tek bir qosımsha islep turǵanlıqtan, qosımshalar arasındaǵı aralasıwdıń aldın alıwǵa zárúrlik joq) hám operaciyalıq sistema xızmetlerine ápiwayı kitapxana shaqırıwları arqalı kiriw múmkin (kompilyator shegaralarına tiykarlanıp, olardı inline túrde keńeytiw múmkin), ádettegi kontekstti almastrıw shıǵınlarısız,&lt;ref name=&quot;rise-of-libOS&quot;&gt;{{web deregi | url =https\://www\.sigarch.org/leave-your-os-at-home-the-rise-of-library-operating-systems/
 | qaralǵan sáne = 2024-jıl 7-avgust | bet =Leave your OS at home: the rise of library operating systems
 | sáne = 2017-jıl 14-sentyabr | baspaxana =ACM SIGARCH
 | arxivsáne = 2024-jıl 1-mart | arxivurl =https\://web.archive.org/web/20240301072916/https\://www\.sigarch.org/leave-your-os-at-home-the-rise-of-library-operating-systems/
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt; engizilgen hám real waqıt operaciyalıq sistemalarına uqsas túrde isleydi. Bul shıǵın áhmiyetsiz emes: rejimlerdi almastrıwdıń tikkeley shıǵınına processordıń áhmiyetli strukturalarınıń (mısalı, CPU kesh-yadları, instrukciyalar konveyeri hám basqalar) janapay búliniwin qosıw kerek, bul paydalanıwshı rejiminiń de, yadro rejiminiń de ónimliligine tásir etedi.

== Tariyx ==
[[File:IBM system 360-50 console - MfK Bern.jpg|thumb|IBM System/360 Model 50 operator konsolı hám CPU; operator konsolı — operaciyalıq sistemanıń operator menen baylanısıwı ushın qollanılatuǵın kompyuter terminalı.]]

1940-jıllardıń aqırı hám 1950-jıllardaǵı birinshi kompyuterler kommutaciyalıq paneller yamasa [[mashina kodı]] arqalı, [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tilleri]] yamasa operaciyalıq sistemalarsız, perfokartalar sıyaqlı tasıwshı ortalıqlarǵa kirgizilgen kod járdeminde tikkeley programmalastırıldı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=8}}. 1950-jıllardıń ortalarında tranzistor engizilgennen keyin meynfreymler islep shıǵarıla basladı. Bularǵa házirgi operaciyalıq sistema atqaratuǵın, mısalı, programmalar orınlanıwın jobalastırıw sıyaqlı wazıypalardı qolda atqaratuǵın kásiplik operatorlar ele de kerek boldı,{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=8}} biraq meynfreymlerde ele de Fortran Monitor System (FMS) hám IBSYS sıyaqlı ápiwayı operaciyalıq sistemalar bar edi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=10}}. 1960-jıllarda [[IBM]] bir-biri menen sáykes keletuǵın kompyuterlerdiń birinshi seriyasın (System/360) usındı. Olardıń barlıǵı millionlaǵan assembler tilinde jazılǵan hám mıńlaǵan qáteleri bolǵan birdey operaciyalıq sistema — OS/360 menen isledi. OS/360 sonday-aq kóp programmalastırıwdı qollaytuǵın birinshi keń tarqalǵan operaciyalıq sistema boldı, yaǵnıy bir wazıypa [[Kirgiziw/shıǵarıw|kirgiziw-shıǵarıw]] (I/O) ámeliniń tamamlanıwın kútip bloklanǵanda, basqa wazıypa CPUdan paydalana alatuǵın boldı. Birneshe wazıypanı [[Kompyuter yadı|yadda]] saqlaw yad bólimlerin ajıratıwdı hám bir wazıypanıń basqa wazıypaǵa ajıratılǵan yadqa kiriwine jol qoymaytuǵın qorǵanıw mexanizmlerin talap etti{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=11–12}}.

Sol waqıtta teleprinterler terminallar retinde qollanıla basladı, sonıń arqasında birneshe paydalanıwshı kompyuterden bir waqıtta paydalana alatuǵın boldı. MULTICS operaciyalıq sisteması júzlegen paydalanıwshıǵa úlken kompyuterden paydalanıw múmkinshiligin beriw maqsetinde islep shıǵıldı. Onıń qollanılıwı sheklengen bolsa da, onı bultlı esaplawdıń aldın ala jaratılǵan úlgisi dep esaplawǵa boladı. UNIX operaciyalıq sisteması MULTICS sisteması tiykarında bir paydalanıwshı ushın islep shıǵıldı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=13–14}}. UNIXtiń [[derek kodı]] ashıq bolǵanı ushın, ol bir-birine sáykes kelmeytuǵın basqa operaciyalıq sistemalardıń tiykarına aylandı. Olardıń ishindegi eń tabıslıları AT&amp;T kompaniyasınıń System V hám Kaliforniya universitetiniń Berkeley Software Distribution (BSD) sistemaları boldı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=14–15}}. Úylesimlilikti arttırıw ushın IEEE operaciyalıq sistemalardıń qosımsha programmalastırıw interfeysleri (API) ushın POSIX standartın shıǵardı. Bul standarttı UNIX sistemalarınıń kópshiligi qollaydı. MINIX — 1987-jılı bilimlendiriw maqsetinde islep shıǵarılǵan, UNIXtiń jeńillestirilgen versiyası bolıp, ol kommerciyalıq túrde tarqalǵan biypul programmalıq támiynat [[Linux]] sistemasınıń payda bolıwına tásir etti. 2008-jıldan beri MINIX [[Intel]] mikrosxemalarınıń kópshiligi basqarıwshılarında qollanıladı, al Linux maǵlıwmat oraylarında hám [[Android]] smartfonlarında keń tarqalǵan{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=15}}.

===Mikrokompyuterler===
[[File:MS-Dos screenshot.png|thumb|[[MS-DOS]] operaciyalıq sistemasınıń [[komanda qatarı interfeysi]]]]
[[File:System 1 File Edit.png|thumb|Macintosh kompyuteriniń [[grafikalıq paydalanıwshı interfeysi]]]]
Úlken masshtablı integraciyanıń oylap tabılıwı 1980-jıllar shamasınan baslap [[Jeke kompyuter|jeke kompyuterlerdiń]] (dáslep mikrokompyuterler dep atalǵan) islep shıǵarılıwına múmkinshilik berdi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=15–16}}. Shama menen bes jıl dawamında CP/M (Control Program for Microcomputers) mikrokompyuterler ushın eń keń tarqalǵan operaciyalıq sistema boldı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=16}}. Keyin IBM [[Microsoft]] kompaniyasınan disk operaciyalıq sistemasın satıp aldı. IBM onı IBM PC DOS sıpatında satıwǵa shıǵardı, al Microsoft onı [[MS-DOS]] (MicroSoft Disk Operating System) dep atadı hám ol IBM PC menen sáykes keletuǵın mikrokompyuterlerde keń qollanıldı. Keyingi versiyalarında UNIXten alınǵan ayırım funkciyalar esabına, basqa qatarlarda, sistemanıń múmkinshilikleri arttırıldı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=16}}.

[[Grafikalıq paydalanıwshı interfeysi|Grafikalıq paydalanıwshı interfeysin]] (GUI) qollanǵan birinshi keń tarqalǵan kompyuter [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyasınıń Macintosh kompyuteri boldı. GUI aldınǵı operaciyalıq sistemalardıń tek tekstke tiykarlanǵan [[Komanda qatarı interfeysi|komanda qatarı interfeysine]] qaraǵanda paydalanıwshı ushın aytarlıqtay qolaylı ekeni dálillendi. Bul tabıs Microsofttı MS-DOSqa [[Microsoft Windows|Windows]] dep atalǵan GUI qatlamın qosıwǵa túrtki boldı. Keyin Windows bólek operaciyalıq sistema — Windows NT retinde qayta jazıldı. Bunda basqa operaciyalıq sistemadan (VAX/VMS) sonsha kóp funkciya alınǵan edi, nátiyjede úlken huqıqlıq kelisim ushın tólem tólenedi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=17}}. XXI ásirde Windows jeke kompyuterlerde óziniń keń tarqalıwın dawam ettirip atır, biraq serverler bazarındaǵı úlesi tómenirek. UNIX operaciyalıq sistemaları, ásirese Linux, korporativ sistemalar hám serverlerde eń keń tarqalǵan sistemalar bolıp, sonday-aq mobil qurılmalarda hám kóplegen basqa kompyuter sistemalarında qollanıladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=18}}.

Mobil qurılmalarda dáslep Symbian OS ústemlik etti, keyin onı BlackBerry OS (2002-jılı engizilgen) hám [[iPhone]]lar ushın [[iOS]] (2007-jıldan baslap) almastırdı. Keyin ashıq kodlı [[Android]] operaciyalıq sisteması (2008-jılı engizilgen), Linux yadrosı hám BSD kodına tiykarınan qurılǵan C kitapxanası (Bionic) menen birge, eń keń tarqalǵan sistemaǵa aylandı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=19–20}}.

==Komponentler==
Operaciyalıq sistemanıń komponentleri kompyuterdiń túrli bólimleriniń bir-biri menen úylesimli islewin támiyinlew ushın islep shıǵılǵan. DOS ámelde eskirgennen keyin, paydalanıwshınıń barlıq [[Programmalıq támiynat|programmalıq támiynatı]] apparatlıq támiynatqa kiriw ushın operaciyalıq sistema menen óz-ara baylanısıwı kerek.

===Yadro===
Yadro — túrli qosımshalar hám paydalanıwshılar arasında qorǵanıwdı támiyinleytuǵın operaciyalıq sistemasınıń bólegi. Bul qorǵanıw qátelerdi tek bir programmanıń ishinde sheklew arqalı isenimlilikti arttırıw, zıyanlı programmalıq támiynattıń múmkinshiliklerin sheklew hám jeke maǵlıwmatlardı qorǵaw arqalı qáwipsizlikti támiyinlew, sonday-aq bir programmanıń kompyuter resursların tolıq iyelep alıwına jol qoymaw ushın áhmiyetli{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=39–40}}. Operaciyalıq sistemalardıń kópshiligi eki islew rejimine iye:{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=2}} paydalanıwshı rejiminde apparatlıq támiynat programmalıq támiynattıń tek ruqsat etilgen instrukciyalardı orınlap atırǵanın tekseredi, al yadro sheklenbegen múmkinshiliklerge iye bolıp, bul tekseriwlerge baǵınbaydı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=41, 45}}. Yadro sonday-aq basqa procesler ushın yadtı basqaradı hám [[Kirgiziw/shıǵarıw|kirgiziw-shıǵarıw]] qurılmalarına kiriwdi baqlaydı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=52-53}}.

====Programmanı orınlaw====
[[File:Kernel Layout.svg|thumb|Yadro qosımsha programmalıq támiynattı kompyuterdiń apparatlıq támiynatı menen baylanıstıradı.]]

Operaciyalıq sistema qosımsha programması menen kompyuter apparatlıq támiynatı arasında interfeys beredi, sonlıqtan qosımsha programması apparatlıq támiynat penen tek operaciyalıq sistemaǵa programmalastırılǵan qaǵıydalar hám proceduralarǵa ámel etiw arqalı óz-ara baylanısa aladı. Operaciyalıq sistema sonday-aq qosımsha programmalardı islep shıǵıw hám orınlawdı jeńillestiretuǵın xızmetler jıynaǵı bolıp tabıladı. Qosımsha programmasın orınlaw ádette operaciyalıq sistemanıń yadrosı tárepinen processtiń jaratılıwın óz ishine aladı. Yadro proceske yad keńisligin hám basqa resurslardı bólistiredi, kóp wazıypalı sistemalarda proces ushın ústemlikti belgileydi, programmanıń ekilik kodın yadta júkleydi hám paydalanıwshı hám apparatlıq qurılmalar menen óz-ara baylanısatuǵın qosımsha programmasınıń orınlanıwın baslaydı. Biraq ayırım sistemalarda qosımsha bir proces ishinde basqa qosımshanı orınlawdı operaciyalıq sistemadan soray aladı. Bul, mısalı, OS/360 hám onıń miyrasxorlarındaǵı LINK hám ATTACH funkciyaları sıyaqlı, yamasa bólek tarmaqtaǵı kishi programma retinde orınlanıwı múmkin.

====Úziliwler====
Úziliw (sonday-aq abort, ózgeshelik, ''qátelik'', signal,&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388_quote1&quot;&gt;{{cite book
  | last = Kerrisk
  | first = Michael
  | title = The Linux Programming Interface
  | publisher = No Starch Press
  | year = 2010
  | page = 388
  | isbn = 978-1-59327-220-3
  | quote = A signal is a notification to a process that an event has occurred. Signals are sometimes described as software interrupts.
}}&lt;/ref&gt; yamasa ''trap'' dep ataladı)&lt;ref name=&quot;Hyde_1996&quot;&gt;{{cite book
 |last1        = Hyde
 |first1       = Randall
 |chapter-url  = https://www.plantation-productions.com/Webster/www.artofasm.com/DOS/ch17/CH17-1.html#HEADING1-0
 |access-date  = 22 December 2021
 |date         = 1996
 |title        = The Art Of Assembly Language Programming
 |chapter      = Chapter Seventeen: Interrupts, Traps and Exceptions (Part 1)
 |publisher    = No Starch Press
 |quote        = The concept of an interrupt is something that has expanded in scope over the years. The 80x86 family has only added to the confusion surrounding interrupts by introducing the int (software interrupt) instruction. Indeed, different manufacturers have used terms like exceptions, faults, aborts, traps and interrupts to describe the phenomena this chapter discusses. Unfortunately there is no clear consensus as to the exact meaning of these terms. Different authors adopt different terms to their own use.
 |archive-date = 22 December 2021
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20211222205623/https://www.plantation-productions.com/Webster/www.artofasm.com/DOS/ch17/CH17-1.html#HEADING1-0
 |url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; — kópshilik operaciyalıq sistemalarǵa sırtqı ortalıqqa nátiyjeli túrde juwap beriw múmkinshiligin beretuǵın mexanizm. Úziliwler [[Oraylıq processor|oraylıq processorǵa]] (CPU) házir orınlanıp atırǵan programmadıń basqarıw aǵımın úziliwdi qayta islewshige ózgertiwine alıp keledi. Ol úziliw xızmet kórsetiw procedurası (ISR) dep te ataladı&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p308_a&quot;&gt;{{cite book
  | last = Tanenbaum
  | first = Andrew S.
  | title = Structured Computer Organization, Third Edition
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1990
  | page = [https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/308 308]
  | isbn = 978-0-13-854662-5
  | url = https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/308
  | quote = Like the trap, the interrupt stops the running program and transfers control to an interrupt handler, which performs some appropriate action. When finished, the interrupt handler returns control to the interrupted program.
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p32_a&quot;&gt;{{cite book
  | last = Silberschatz
  | first = Abraham
  | title = Operating System Concepts, Fourth Edition
  | publisher = Addison-Wesley
  | year = 1994
  | page = 32
  | isbn = 978-0-201-50480-4
  | quote = When an interrupt (or trap) occurs, the hardware transfers control to the operating system. First, the operating system preserves the state of the CPU by storing registers and the program counter. Then, it determines which type of interrupt has occurred. For each type of interrupt, separate segments of code in the operating system determine what action should be taken.}}&lt;/ref&gt;. Úziliw xızmet kórsetiw procedurası oraylıq processorǵa (CPU) kontekstti almastrıwdı ámelge asırıwına sebep bolıwı múmkin&lt;ref name=&quot;osc-ch4-p105&quot;&gt;{{cite book
  | last = Silberschatz
  | first = Abraham
  | title = Operating System Concepts, Fourth Edition
  | publisher = Addison-Wesley
  | year = 1994
  | page = 105
  | isbn = 978-0-201-50480-4
  | quote = Switching the CPU to another process requires saving the state of the old process and loading the saved state for the new process. This task is known as a context switch.}}&lt;/ref&gt;. Kompyuterdiń úziliwdi qayta islew usılına tiyisli detallar arxitekturadan arxitekturaǵa ózgeredi, al úziliw xızmet kórsetiw proceduralarınıń islew detalları operaciyalıq sistemadan operaciyalıq sistemaǵa ózgeredi&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p31&quot;&gt;{{cite book
  | last = Silberschatz
  | first = Abraham
  | title = Operating System Concepts, Fourth Edition
  | publisher = Addison-Wesley
  | year = 1994
  | page = 31
  | isbn = 978-0-201-50480-4
}}&lt;/ref&gt;. Biraq birneshe úziliw funkciyaları ortaq bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p31&quot;/&gt;. Arxitektura hám operaciyalıq sistema tómendegilerdi orınlawı kerek:&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p31&quot;/&gt;
# úziliw xızmet kórsetiw procedurasına basqarıwdı beriw.
# házir orınlanıp atırǵan processtiń jaǵdayın saqlaw.
# úziliwge xızmet kórsetilgeninen keyin processtiń jaǵdayın tiklew.

=====Programmalıq úziliw=====
Programmalıq úziliw — waqıyanıń bolǵanı haqqında proceske jiberiletuǵın xabar&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388_quote1&quot;/&gt;. Bul ''apparatlıq úziliwden'' ayırmashılıǵı — apparatlıq úziliw waqıyanıń bolǵanı haqqında oraylıq processorǵa (CPU) jiberiletuǵın xabar&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p30&quot;&gt;{{cite book
  | last = Silberschatz
  | first = Abraham
  | title = Operating System Concepts, Fourth Edition
  | publisher = Addison-Wesley
  | year = 1994
  | page = 30
  | isbn = 978-0-201-50480-4
  | quote = Hardware may trigger an interrupt at any time by sending a signal to the CPU, usually by way of the system bus.
}}&lt;/ref&gt;. Programmalıq úziliwler apparatlıq úziliwlerge uqsas — házir orınlanıp atırǵan processten basqa baǵıtqa ózgeriw júz beredi&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388_quote2&quot;&gt;{{cite book
  | last = Kerrisk
  | first = Michael
  | title = The Linux Programming Interface
  | publisher = No Starch Press
  | year = 2010
  | page = 388
  | isbn = 978-1-59327-220-3
  | quote = Signals are analogous to hardware interrupts in that they interrupt the normal flow of execution of a program; in most cases, it is not possible to predict exactly when a signal will arrive.
}}&lt;/ref&gt;. Sol sıyaqlı, apparatlıq hám programmalıq úziliwlerdiń ekewi de úziliw xızmet kórsetiw procedurasın orınlaydı.

Programmalıq úziliwler ádette bolıp turatuǵın waqıyalar bolıwı múmkin. Waqıt bóliminiń tamamlanıwı kútilgen waqıya bolǵanlıqtan, yadro kontekstti almastrıwdı orınlawı kerek&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388_quote3&quot;&gt;{{cite book
  | last = Kerrisk
  | first = Michael
  | title = The Linux Programming Interface
  | publisher = No Starch Press
  | year = 2010
  | page = 388
  | isbn = 978-1-59327-220-3
  | quote = Among the types of events that cause the kernel to generate a signal for a process are the following: A software event occurred. For example, ... the process's CPU time limit was exceeded[.]
}}&lt;/ref&gt;. [[Kompyuter programması]] birneshe sekundtan keyin iske túsetuǵın taymerdi ornata aladı, bunıń járdeminde júdá kóp maǵlıwmat algoritmniń artıqsha uzaq waqıt orınlanıwına sebep bolsa, waqıt shegarasın belgilew múmkin&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388&quot;&gt;{{cite book
  | last = Kerrisk
  | first = Michael
  | title = The Linux Programming Interface
  | publisher = No Starch Press
  | year = 2010
  | page = 388
  | isbn = 978-1-59327-220-3
}}&lt;/ref&gt;.

Programmalıq úziliwler qáte jaǵdayları, mısalı, qáte dúzilgen [[Mashina kodı|mashina kórsetpesi]] sebebinen payda bolıwı múmkin&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388&quot;/&gt;. Biraq eń kóp ushırasatuǵın qáte jaǵdayları nolge bóliw hám qáte yad adresine kiriw bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388&quot;/&gt;.

[[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|Paydalanıwshılar]] házir orınlanıp atırǵan procestiń minez-qulqın ózgertiw ushın yadroǵa xabar jiberiwi múmkin&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388&quot;/&gt;. Mısalı, [[Komanda qatarı interfeysi|komanda qatarı ortalıǵında]] ''úziliw belgisin'' (ádette Control-C) basıw aǵımdaǵı orınlanıp atırǵan processti toqtatıwı múmkin&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388&quot;/&gt;.

x86 CPUlarında ''programmalıq úziliwlerdi'' payda etiw ushın INT assembler tili instrukciyası qollanıladı&lt;ref name=&quot;intel-developer&quot;&gt;{{web deregi | url =https://www.intel.com/content/dam/www/public/us/en/documents/manuals/64-ia-32-architectures-software-developer-instruction-set-reference-manual-325383.pdf
 | qaralǵan sáne = 2022-jıl 5-may | bet =Intel® 64 and IA-32 Architectures Software Developer's Manual
 |volume=2
 | sáne = September 2016 | baspaxana =Intel Corporation
 |page=610
 | arxivsáne = 2022-jıl 23-mart | arxivurl =https://web.archive.org/web/20220323231921/https://www.intel.com/content/dam/www/public/us/en/documents/manuals/64-ia-32-architectures-software-developer-instruction-set-reference-manual-325383.pdf
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt;. Sintaksisi &lt;code&gt;INT X&lt;/code&gt; túrinde bolıp, bunda &lt;code&gt;X&lt;/code&gt; on altılıq formattaǵı úziliw vektorları kestesine silteme sanı bolıp tabıladı.

=====Signal=====
Unix sıyaqlı operaciyalıq sistemalarda ''programmalıq úziliwlerdi'' payda etiw ushın &lt;code&gt;kill(pid,signum)&lt;/code&gt; sistemalıq shaqırıwı basqa proceske signal jiberedi&lt;ref name=&quot;duos-p200&quot;&gt;{{cite book
  | last = Bach
  | first = Maurice J.
  | title = The Design of the UNIX Operating System
  | publisher = Prentice-Hall
  | year = 1986
  | page = 200
  | isbn = 0-13-201799-7
}}&lt;/ref&gt;. &lt;code&gt;pid&lt;/code&gt; — signal qabıllaytuǵın processtiń process identifikatorı. &lt;code&gt;signum&lt;/code&gt; — jiberiletuǵın signal sanı (mnemonikalıq formatta). &lt;code&gt;kill&lt;/code&gt; atamasınıń qattı túri tańlanıwına sebep — dáslepki ámelge asırıwlarda bul komanda tek processti toqtatqan&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p400&quot;&gt;{{cite book
  | last = Kerrisk
  | first = Michael
  | title = The Linux Programming Interface
  | publisher = No Starch Press
  | year = 2010
  | page = 400
  | isbn = 978-1-59327-220-3
}}&lt;/ref&gt;.

Unix sıyaqlı operaciyalıq sistemalarda ''signallar'' proceslerge sinxron emes waqıyalardıń júz bergenin xabarlaydı&lt;ref name=&quot;duos-p200&quot;/&gt;. Sinxron emes baylanıstı támiyinlew ushın úziliwler kerek&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p308_b&quot;&gt;{{cite book
  | last = Tanenbaum
  | first = Andrew S.
  | title = Structured Computer Organization, Third Edition
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1990
  | page = [https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/308 308]
  | isbn = 978-0-13-854662-5
  | url = https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/308
}}&lt;/ref&gt;. Bir processtiń basqa proces penen sinxron emes baylanısıwınıń sebepleriniń biri — klassikalıq oqıwshı/jazıwshı máseleleriniń bir túrin sheshiw&lt;ref name=&quot;osc-p182&quot;&gt;{{cite book
  | last = Silberschatz
  | first = Abraham
  | title = Operating System Concepts, Fourth Edition
  | publisher = Addison-Wesley
  | year = 1994
  | page = 182
  | isbn = 978-0-201-50480-4
}}&lt;/ref&gt;. Jazıwshı qabıqshadan oqıwshınıń kiris aǵımına jiberiliwi ushın óz shıǵısına arnalǵan kanal aladı&lt;ref name=&quot;usp-ch6-p153&quot;&gt;{{cite book
  | last1 = Haviland
  | first1 = Keith
  | last2 = Salama
  | first2 = Ben
  | title = UNIX System Programming
  | publisher = Addison-Wesley Publishing Company
  | year = 1987
  | page = 153
  | isbn = 0-201-12919-1
}}&lt;/ref&gt;. [[Komanda qatarı interfeysi|Komanda qatarı]] sintaksisi &lt;code&gt;alpha | bravo&lt;/code&gt; túrinde boladı. &lt;code&gt;alpha&lt;/code&gt; esaplawı tayar bolǵanda kanalǵa jazadı hám keyin kútiw gezeginde uyqılaydı&lt;ref name=&quot;usp-ch6-p148&quot;&gt;{{cite book
  | last1 = Haviland
  | first1 = Keith
  | last2 = Salama
  | first2 = Ben
  | title = UNIX System Programming
  | publisher = Addison-Wesley Publishing Company
  | year = 1987
  | page = 148
  | isbn = 0-201-12919-1
}}&lt;/ref&gt;. Soń &lt;code&gt;bravo&lt;/code&gt; tayar gezekke ótkeriledi hám tez arada óziniń kiris aǵımınan oqıydı&lt;ref name=&quot;usp-ch6-p149&quot;&gt;{{cite book
  | last1 = Haviland
  | first1 = Keith
  | last2 = Salama
  | first2 = Ben
  | title = UNIX System Programming
  | publisher = Addison-Wesley Publishing Company
  | year = 1987
  | page = 149
  | isbn = 0-201-12919-1
}}&lt;/ref&gt;. Yadro kanal arqalı maǵlıwmat jiberiwdi úylestiriw ushın ''programmalıq úziliwlerdi'' payda etedi&lt;ref name=&quot;usp-ch6-p149&quot;/&gt;.

''Signallar'' 7 kategoriyaǵa bóliniwi múmkin&lt;ref name=&quot;duos-p200&quot;/&gt;. Kategoriyalar:
# processtiń ádettegi túrde orınlanıp bolǵanında.
# processte ózgeshelik túrindegi qáte payda bolǵanında.
# processtiń sistemalıq resursı tawsılǵanında.
# processtiń nızamsız instrukciyanı orınlaǵanında.
# processtiń alarm waqıyasın belgilegeninde.
# processtiń klaviatura arqalı toqtatılǵanında.
# processte qátelerdi izlew hám dúzetiw ushın izlew eskertpesi payda bolǵanında.

=====Apparatlıq úziliw=====
[[Kirgiziw/shıǵarıw|Kirgiziw-shıǵarıw]] (I/O) periferiya qurılmaları CPUdan ásten isleydi. Sonlıqtan CPU hárbir I/O ámeliniń tamamlanıwın kútiwi kerek bolsa, kompyuterdiń islewi ásteleydi. Onıń ornına kompyuterde I/O operaciyasınıń tamamlanǵanı haqqında úziliwlerdi qollanıw múmkin, bul sorawdı qaytalap tekseriw yamasa bos kútiw zárúrligin joq etedi&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p292&quot;&gt;{{cite book
  | last = Tanenbaum
  | first = Andrew S.
  | title = Structured Computer Organization, Third Edition
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1990
  | page = [https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/292 292]
  | isbn = 978-0-13-854662-5
  | url = https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/292
}}&lt;/ref&gt;.

Geypara kompyuterler hárbir belgige yamasa sózge úziliwdi talap etedi, bul CPU waqıtınıń aytarlıqtay bólegin jumsawına alıp keledi. Tikkeley yadqa kiriw (DMA) — qurılmalardıń CPUdı aynalıp ótip, tiykarǵı yadqa tikkeley kiriwine múmkinshilik beretuǵın arxitekturalıq funkciya&lt;ref name=A22-6821-7-storage&gt;{{cite book
 |author       = IBM
 |title        = IBM System/360 Principles of Operation
 |date         = September 1968
 |version      = Eighth Edition
 |url          = http://bitsavers.org/pdf/ibm/360/princOps/A22-6821-7_360PrincOpsDec67.pdf
 |section      = Main Storage
 |section-url  = http://bitsavers.org/pdf/ibm/360/princOps/A22-6821-7_360PrincOpsDec67.pdf#page=8
 |mode         = cs2
 |page         = 7
 |access-date  = 13 April 2022
 |archive-date = 19 March 2022
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20220319083255/http://bitsavers.org/pdf/ibm/360/princOps/A22-6821-7_360PrincOpsDec67.pdf
 |url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;. (Arxitekturadan bólek túrde, qurılma tikkeley yamasa magistral arqalı tiykarǵı yadqa hám onnan tikkeley yadqa kiriwdi orınlay aladı.)&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p294&quot;&gt;
{{cite book
  | last = Tanenbaum
  | first = Andrew S.
  | title = Structured Computer Organization, Third Edition
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1990
  | page = [https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/294 294]
  | isbn = 978-0-13-854662-5
  | url = https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/294
}}&lt;/ref&gt;

====Kirgiziw-shıǵarıw====

=====Drayverler=====
Operaciyalıq sistema [[Kirgiziw/shıǵarıw|kirgiziw-shıǵarıw]] qurılmalarına kiriw ushın qurılma drayverlerin óz ishine aladı.

=====Úziliw menen basqarılatuǵın I/O=====
Kompyuter [[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|paydalanıwshısı]] [[Klaviatura|klaviaturadaǵı]] klavishti basqanda, ádette belgi ekranda birden payda boladı. Sol sıyaqlı, paydalanıwshı tıshqanshanı jıljıtqanda, kursordıń ekrannan jıljıwı da birden júz beredi. Hárbir klavish basıw hám tıshqansha háreketi ''Úziliw menen basqarılatuǵın I/O'' dep atalatuǵın ''úziliwdi'' payda etedi. Úziliw menen basqarılatuǵın I/O proces hárbir belgi&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p294&quot;/&gt; yamasa sóz&lt;ref&gt;{{cite book
 |title        = Users Handbook - PDP-7
 |id           = F-75
 |year         = 1965
 |url          = http://bitsavers.org/pdf/dec/pdp7/F-75_PDP-7userHbk_Jun65.pdf
 |section      = Program Interrupt Controller (PIC)
 |section-url  = http://bitsavers.org/pdf/dec/pdp7/F-75_PDP-7userHbk_Jun65.pdf#page=62
 |pages        = [http://bitsavers.org/pdf/dec/pdp7/F-75_PDP-7userHbk_Jun65.pdf#page=63 48]
 |publisher    = Digital Equipment Corporation
 |access-date  = April 20, 2022
 |archive-date = 10 May 2022
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20220510164742/http://bitsavers.org/pdf/dec/pdp7/F-75_PDP-7userHbk_Jun65.pdf
 |url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; jiberilgen sayın úziliw payda bolǵanda júz beredi.

=====Tikkeley yadqa kiriw=====
Qattı diskler, qattı halatlı diskler hám magnit lentası sıyaqlı qurılmalar maǵlıwmatlardı sonshelli joqarı tezlikte jiberiwi múmkin, sonlıqtan hárbir jiberilgen bayt yamasa sóz ushın CPUǵa úziliw jiberiw hám bayt yamasa sózdi qurılma menen yad arasında CPU arqalı tasıw CPU waqıtın artıqsha jumsawdı talap etedi. Onıń ornına maǵlıwmat qurılma menen yad arasında CPUdan ǵárezsiz túrde kanal yamasa tikkeley yadqa kiriw basqarıwshısı sıyaqlı apparat arqalı beriledi; úziliw tek barlıq maǵlıwmat berilip bolǵanında jiberiledi&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://bitsavers.org/pdf/dec/pdp1/F25_PDP1_IO.pdf|title=PDP-1 Input-Output Systems Manual|publisher=Digital Equipment Corporation|pages=19–20|access-date=16 August 2022|archive-date=25 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190125050839/https://bitsavers.org/pdf/dec/pdp1/F25_PDP1_IO.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Eger [[kompyuter programması]] bloklanatuǵın [[Kirgiziw/shıǵarıw|I/O]] ''jazıw'' operaciyasın orınlaw ushın sistemalıq shaqırıwdı atqarsa, onda sistemalıq shaqırıw tómendegi instrukciyalardı orınlawı múmkin:
* CPUdıń registrleri mazmunın (sonıń ishinde programma esaplaǵıshın) processti basqarıw blogına jaylastırıw&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p32_b&quot;&gt;{{cite book
  | last = Silberschatz
  | first = Abraham
  | title = Operating System Concepts, Fourth Edition
  | publisher = Addison-Wesley
  | year = 1994
  | page = 32
  | isbn = 978-0-201-50480-4
}}&lt;/ref&gt;.
* Qurılma jaǵdayı kestesine jańa jazba jaratıw&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p34&quot;&gt;{{cite book
  | last = Silberschatz
  | first = Abraham
  | title = Operating System Concepts, Fourth Edition
  | publisher = Addison-Wesley
  | year = 1994
  | page = 34
  | isbn = 978-0-201-50480-4
}}&lt;/ref&gt;. Operaciyalıq sistema qaysı procesler qaysı qurılmalardı kútip atırǵanın baqlaw ushın bul kesteni saqlaydı. Kestedegi maydanlardıń biri — processti basqarıw blogınıń yad adresi.
* Qurılmaǵa jiberiletuǵın barlıq belgilerdi yad buferine jaylastırıw&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p308_b&quot;/&gt;.
* Yad buferiniń yad adresin aldın ala belgilengen qurılma registrine ornatıw&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p295&quot;&gt;{{cite book
  | last = Tanenbaum
  | first = Andrew S.
  | title = Structured Computer Organization, Third Edition
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1990
  | page = [https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/295 295]
  | isbn = 978-0-13-854662-5
  | url = https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/295
}}&lt;/ref&gt;.
* Bufer ólshemin (pútin san) basqa aldın ala belgilengen registrge ornatıw&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p295&quot;/&gt;.
* Jazıwdı baslaw ushın [[Mashina kodı|mashinalıq instrukciyanı]] orınlaw.
* tayar gezektegi keyingi proceske kontekstti almastrıwdı orınlaw.

Jazıw ámeli orınlanıp atırǵanda, operaciyalıq sistema ádettegidey basqa proceslerge kontekstti almastırıw arqalı ótedi. Qurılma jazıwdı tamamlaǵanda, ol úziliw sorawın ''belgilew'' arqalı házir orınlanıp atırǵan proceske ''úziliw'' jiberedi. Qurılma sonday-aq maǵlıwmat magistralına pútin san jaylastıradı&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p309&quot;&gt;{{cite book
  | last = Tanenbaum
  | first = Andrew S.
  | title = Structured Computer Organization, Third Edition
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1990
  | page = [https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/309 309]
  | isbn = 978-0-13-854662-5
  | url = https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/309
}}&lt;/ref&gt;. Úziliw sorawın qabıl etkennen keyin operaciyalıq sistema:
* programma esaplaǵıshınıń (registr) mazmunın, keyin jaǵday registriniń mazmunın shaqırıw stegine iyteredi&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p31&quot;/&gt;.
* Basqa registrlerdiń mazmunın shaqırıw stegine iyteredi. (Alternativ túrde, registrlerdiń mazmunı sistemalıq kestеgе jaylastırılıwı múmkin.)&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p309&quot;/&gt;
* Maǵlıwmat magistralınan pútin sandı oqıydı. Bul pútin san úziliw vektorları kestesine silteme bolıp tabıladı. Vektor kestesindegi instrukciyalar keyin:
:* Qurılma jaǵdayı kestesine kiriw.
:* Processti basqarıw blogın ajıratıp alıw.
:* Jazıw procesine qayta kontekst almastırıwdı orınlaw.

Jazıw procesiniń waqıt bólegi tamamlanǵanda, operaciyalıq sistema tómendegilerdi orınlaydı:&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p310&quot;&gt;{{cite book
  | last = Tanenbaum
  | first = Andrew S.
  | title = Structured Computer Organization, Third Edition
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1990
  | page = [https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/310 310]
  | isbn = 978-0-13-854662-5
  | url = https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/310
}}&lt;/ref&gt;
* Jaǵday registri hám programma esaplaǵıshınan basqa registrlerdi shaqırıw steginеn alıp taslaw.
* Jaǵday registrin shaqırıw steginеn alıp taslaw.
* Kelesi instrukciyanıń adresin shaqırıw steginеn alıp, onı programma esaplaǵıshına qayta ornatıw.

Programma esaplaǵıshı endi qayta ornatılǵannan keyin, úzilgen processtiń waqıt bólegi dawam etedi&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p31&quot;/&gt;.

====Yadtı basqarıw====
Kóp programmalı operaciyalıq sistemanıń yadrosı, basqa wazıypalar menen bir qatarda, programmalarda házir paydalanılıp atırǵan barlıq sistemalıq yadtı basqarıwǵa juwapker bolıwı kerek. Bul bir programmanıń basqa programma tárepinen álleqashan paydalanılıp atırǵan yadqa aralasıp ketiwin boldırmaydı. Programmalar waqıttı bólistirip islegeni sebepli, hárbir programma yadqa ǵárezsiz kiriw múmkinshiligine iye bolıwı kerek.

Birlesken yadtı basqarıw kóplegen erte dáwirdegi operaciyalıq sistemalarda qollanılǵan bolıp, barlıq programmalar yadronıń yad basqarıwshısın erikli túrde paydalanadı hám olarǵa bólistirilgen (ortaq) yad kóleminen aspaydı dep esaplaydı. Yadtı basqarıwdıń bul túri házirgi waqıtta derlik qollanılmaydı, sebebi programmalarda kóbinese olarǵa bólistirilgen yad kóleminen asıp ketiwine sebep bolatuǵın qáteler boladı. Eger programma isten shıqsa, ol bir yamasa birneshe basqa programma paydalanıp atırǵan yadtıń ózgeriwine yamasa ústinen jazılıwına alıp keliwi múmkin. Zıyanlı programmalar yamasa viruslar basqa programmanıń yadın qasaqana ózgertiwi yamasa operaciyalıq sistemanıń óziniń islewine tásir etiwi múmkin. Birlesken yadtı basqarıwda sistemanıń isten shıǵıwı ushın tek bir durıs islemeytuǵın programma jetkilikli.

Yadtı qorǵaw yadroǵa processtiń kompyuter yadına kiriwin sheklew múmkinshiligin beredi. Yadtı qorǵawdıń túrli usılları bar, olardıń ishinde yadtı segmentlew hám betlew de bar. Barlıq usıllar apparatlıq támiynattıń belgili bir dárejede qollawın talap etedi, mısalı, 80286 MMU. Bunday qollaw barlıq kompyuterlerde bola bermeydi.

Segmentlewde de, betlewde de belgili qorǵalǵan rejim registrleri CPUǵa orınlanıp atırǵan programmaǵa qaysı yad adreslerine kiriwge ruqsat beriliwin anıqlap beredi. Basqa adreslerge kiriwge urınıw úziliwdi payda etedi. Bul CPUdı qaytadan baqlawshı rejimge ótiwine hám yadronıń basqarıwdı óz qolına alıwına sebep boladı. Bul segmentlew qaǵıydasınıń buzılıwı yamasa qısqasha Seg-V dep ataladı. Bunday ámelge mazmunlı nátiyjeni belgilew qıyın bolǵanlıǵı hám ádette ol durıs islemeytuǵın programmanıń belgisi bolǵanı sebepli, yadro kóbinese qátege sebep bolǵan programmanı toqtatadı hám qáte haqqında xabar beredi.

Windows 3.1-den ME-ge shekemgi versiyalarda yadtı qorǵawdıń belgili bir dárejesi bolǵan, biraq programmalarda onı qollanıw zárúrligin aylanıp ótiw ańsat bolǵan. Ulıwmalıq qorǵaw qáteligi payda bolıp, segmentlew qaǵıydasınıń buzılǵanı kórsetilgen. Biraq sistemanıń ózi de kóbinese isten shıqqan.

====Virtual yad====
[[File:Virtual memory.svg|thumb|250px|Kóplegen operaciyalıq sistemalar programmalarǵa qattı disk hám RAM boyınsha shashırap jaylasqan yad bólimlerin «virtual yad» dep atalatuǵın bir tutas yad bólegi sıyaqlı paydalanıwına «aldawı» múmkin.]]

Virtual yad adreslewdiń qollanılıwı, mısalı, betlew yamasa segmentlew, yadronıń hárbir waqıtta hárbir programma qaysı yadtı paydalanıwı múmkin ekenin tańlawına múmkinshilik beredi. Bul operaciyalıq sistemanıń birdey yad orınların birneshe wazıypa ushın paydalanıwına jol ashadi.

Eger programma kiriwge bolmaytuǵın yadqa kiriwge háreket etse, biraq sol yad programmaǵa bólistirilgen bolsa, yadronıń ózine úziliw beriledi. Úziliwdiń bul túri ádette bet qátesi dep ataladı.

Yadro bet qátesin anıqlaǵanda, ádette onı payda etken programmaǵa tiyisli virtual yad aralıǵın ózgertedi hám soralǵan yadqa kiriwge ruqsat beredi. Bul yadronıń belgili bir qosımshanıń yadınıń qayerde saqlanatuǵının, yamasa onıń ele bólistirilgen yamasa bólistirilmegenin tańlaw boyınsha basqarıwına múmkinshilik beredi.

Zamanagóy operaciyalıq sistemalarda siyrek paydalanılatuǵın yad basqa programmalar paydalanıwı ushın bos orın jaratıw maqsetinde waqıtsha diskke yamasa basqa tasıwshıǵa saqlanıwı múmkin. Bul swap etiw dep ataladı, sebebi yadtıń belgili bir aymaǵı birneshe programma tárepinen paydalanılıwı múmkin hám sol yad aymaǵındaǵı mazmun talapqa qaray almastırılıwı yamasa awıstırılıwı múmkin.

Virtual yad programmistke yamasa paydalanıwshıǵa kompyuterde shınında bar bolǵan RAM kólemine salıstırǵanda anaǵurlım úlken RAM kólemi bar degen túsinikti beredi&lt;ref name=&quot;Operating System&quot;&gt;{{cite book|last=Stallings|first=William|title=Computer Organization &amp; Architecture|year=2008|publisher=Prentice-Hall of India Private Limited|location=New Delhi|isbn=978-81-203-2962-1|page=267}}&lt;/ref&gt;.

===Bir waqıtta orınlanıw===
Bir waqıtta orınlanıw operaciyalıq sistemanıń birneshe wazıypanı bir waqıtta orınlay alıw múmkinshiligin bildiredi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=129}}. Házirgi zamanagóy operaciyalıq sistemalardıń derlik bári bir waqıtta orınlanıwdı qollaydı{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=159}}.

Aǵımlar processtiń jumısın bir waqıtta orınlanıwı múmkin bolǵan birneshe bólimge bóliwge múmkinshilik beredi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=130}}. Aǵımlardıń sanı bar bolǵan processorlar sanı menen sheklenbeydi. Eger aǵımlar processorlar sanınan kóp bolsa, operaciyalıq sistemanıń yadrosı aǵımlardı jobalastıradı, waqıtsha toqtatadı hám qayta dawam ettiredi, yaǵnıy hárbir aǵımnıń qashan orınlanatuǵının hám oǵan CPU waqıtınıń qansha bólegi beriletuǵının basqaradı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=131}}. Kontekstti almastırıw waqtında orınlanıp atırǵan aǵım waqıtsha toqtatıladı, onıń jaǵdayı aǵımdı basqarıw blogına hám stekke saqlanadı, al jańa aǵımnıń jaǵdayı júklenedi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=157, 159}}. Tariyxta kóplegen sistemalarda aǵım basqarıwdı ózi bosatqansha (kooperativ kóp wazıypalılıq) orınlanıwın dawam ettire alǵan. Bul model bir aǵımǵa processordıń barlıq waqıtın iyelep alıwǵa múmkinshilik beretuǵını sebepli, házirgi operaciyalıq sistemalardıń kópshiligi aǵımdı úziw múmkinshiligine iye (aldın ala alıwǵa tiykarlanǵan kóp wazıypalılıq){{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=139}}.

Aǵımlardıń ózleriniń aǵım identifikatorı, programma sanaǵıshı (PC), registrler jıynaǵı hám stek bar, biraq olar bir processtiń basqa aǵımları menen kodtı, dinamikalıq yad maǵlıwmatların hám basqa resurslardı bólistiredi{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=160}}{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=183}}. Sonlıqtan jańa processti jaratıwǵa qaraǵanda aǵım jaratıw ushın azıraq artıqsha shıǵın ketedi{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=162}}. Bir processorlı sistemalarda bir waqıtta orınlanıw procesler arasındaǵı almastırıw arqalı júz beredi. Kóp kompyuterlerde birneshe processor bar{{sfn|Silberschatz et al.|2018|pp=162–163}}. Túrli processorlаrda orınlanatuǵın birneshe aǵımnıń parallel orınlanıwı programmanıń islewin tezletiwi múmkin, bul programmanıń qansha bólegi bir waqıtta orınlay alatuǵınına baylanıslı{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=164}}.

====Fayl sisteması====
[[File:Dolphin FileManager.png|thumb|Fayl sistemaları paydalanıwshılarǵa hám programmalarǵa kompyuterdegi fayllardı, kóbinese kataloglar (yamasa papkalar) járdeminde, shólkemlestiriw hám retlestiriw múmkinshiligin beredi.]]

Jigirma birinshi ásirdegi kompyuterlerde qollanılatuǵın turaqlı saqlaw qurılmaları, ózgeriwsheń yad — dinamikalıq erkin kiriw yadınan (DRAM) ayırmashılıǵı, kompyuter isten shıqqannan yamasa elektr energiyası úzilip qalǵannan keyin de maǵlıwmatlardı saqlap qaladı. Turaqlı (ózgeriwsheń emes) saqlaw qurılmaları bayt esabında ádewir arzan, biraq olardan maǵlıwmatqa kiriw, oqıw hám jazıw ushın birneshe dárejede kóbirek waqıt ketedi. Tiykarǵı eki texnologiya bar: magnit disklerden turatuǵın qattı disk hám [[Flesh yad|flesh-yad]] (maǵlıwmatlardı elektr sxemalarında saqlaytuǵın qattı halatlı disk). Sońǵısı qımbatıraq bolsa da, tezirek isleydi hám shıdamlılıǵı joqarı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=492, 517}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=259–260}}{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=517, 530}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=260}}.

Fayl sistemaları — operaciyalıq sistema turaqlı saqlaw qurılmalarına kiriwdi ańsatlastırıw ushın qollanatuǵın abstrakciya. Olar adam oqıy alatuǵın fayl atların hám basqa metamaǵlıwmatlardı usınadı, kiriw ámellerin amortizaciyalaw arqalı ónimlilikti arttıradı, birneshe aǵımnıń yadtaǵı birdey bólimge kiriwine jol qoymaydı hám maǵlıwmatlardıń buzılǵanın anıqlaw ushın tekseriw qosındıların óz ishine aladı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=492–493}}. Fayl sistemaları fayllardan (ólshemi hár túrli bolıwı múmkin bolǵan, at berilgen maǵlıwmatlar jıynaǵı) hám adam oqıy alatuǵın fayl atları menen basqa kataloglardıń dizimin saqlaytuǵın kataloglardan (papkalardan) turadı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=496}}. Absolyut fayl jolı túbir katalogtan baslanıp, punktuaciya belgileri menen ajıratılǵan ishki kataloglardıń atların kórsetedi, al salıstırmalı jol fayldıń katalogqa salıstırǵandaǵı jaylasqan ornın anıqlaydı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=496–497}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=274–275}}.

Sistemalıq shaqırıwlar (geyde kitapxanalar arqalı qaplanadı) qosımshalarǵa fayllardı jaratıw, óshiriw, ashıw hám jabıw, sonday-aq olardı baylanıstırıw, oqıw hám jazıw múmkinshiligin beredi. Bul ámellerdiń hámmesi operaciyalıq sistema tárepinen qosımsha atınan orınlanadı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=502–504}}. Operaciyalıq sistemanıń keshigiwdi azaytıwǵa baǵdarlanǵan jumısları jaqında soralǵan yad blokların keshte saqlawdı hám qosımsha ele soramaǵan, biraq keyin kerek bolıwı múmkin bolǵan maǵlıwmatlardı aldın ala júklewdi óz ishine aladı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=507}}. Qurılma drayverleri — hárbir [[Kirgiziw/shıǵarıw|kirgiziw-shıǵarıw]] (I/O) qurılmasına arnawlı islep shıǵılǵan hám operaciyalıq sistemanıń túrli apparatlıq támiynatlarda ózgertiw kiritilmesten islewine múmkinshilik beretuǵın programmalıq támiynat{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=508}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=359}}.

Fayl sistemalarınıń jáne bir komponenti — fayldıń atı hám metamaǵlıwmatların onıń mazmunı saqlanatuǵın maǵlıwmat blogı menen sáykeslestiretuǵın sózlik{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=545}}. Kóplegen fayl sistemaları fayl atların fayl nomerlerine aylandırıw ushın kataloglardan paydalanadı. Blok nomerin tabıw ushın operaciyalıq sistema indeks qollanadı, ol kóbinese terek túrinde ámelge asırıladı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=546}}. Bunnan bólek, bos bloklardı baqlap barıw ushın bos orın kartası boladı; ol ádette bit kartası túrinde ámelge asırıladı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=546}}. Jańa fayldı saqlaw ushın hár qanday bos bloktan paydalanıw múmkin bolsa da, kóplegen operaciyalıq sistemalar ónimlilikti arttırıw ushın bir katalogtaǵı fayllardı bir jerge jámlewge yamasa fragmentaciyanı azaytıw maqsetinde fayllardı dáwirli túrde qayta jaylastırıwǵa háreket etedi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=547}}.

Kompyuter isten shıqqan yamasa apparatlıq támiynat buzılǵan jaǵdayda maǵlıwmatlardıń isenimliligin saqlaw da áhmiyetli másele bolıp tabıladı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=589, 591}}. Fayl jazıw protokolları atomlıq ámeller tiykarında joybarlanadı, sonlıqtan jazıw barısındaǵı hár qanday waqıtta kompyuter isten shıqqan jaǵdayda turaqlı saqlaw qurılmasındaǵı maǵlıwmatlar tolıq jazılmaǵan yamasa sáykes kelmeytuǵın jaǵdayda qalıp ketpeydi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=591–592}}. Maǵlıwmatlardıń buzılıwı artıqsha saqlaw (mısalı, RAID — arzan disklerdiń artıqsha massivleri) hám maǵlıwmatlardıń buzılǵanın anıqlaytuǵın tekseriw qosındıları járdeminde sheshiledi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=385–386}}{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=592}}. Fayldıń birneshe tekseriw qosındısı hám rezerv kóshirmesi saqlanǵan jaǵdayda, sistema apparatlıq támiynattıń birneshe ret isten shıǵıwınan keyin de tiklene aladı. Maǵlıwmatlardıń buzılıwın anıqlaw hám tiklew ushın kóbinese fon procesleri qollanıladı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=592}}.

===Tarmaqlanıw===
Zamanagóy operaciyalıq sistemalar ádette TCP/IP protokollar stegi sıyaqlı tarmaq stegin óz ishine aladı.

===Qáwipsizlik===
{{Main|Kompyuter qáwipsizligi}}

Qáwipsizlik — bir kompyuterdi paydalanatuǵın basqa paydalanıwshılardan, sonday-aq tarmaq arqalı oǵan aralıqtan kiriwge urınıwshılardan paydalanıwshılardı qorǵawdı bildiredi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=605-606}}. Operaciyalıq sistemanıń qáwipsizligi CIA úshligin támiyinlewge tiykarlanadı: qupıyalıq (ruqsatsız paydalanıwshılar maǵlıwmatlarǵa kiriwge múmkinshilik almaydı), pútinlik (ruqsatsız paydalanıwshılar maǵlıwmatlardı ózgertе almaydı) hám qoljetimlilik (xızmet kórsetiwden bas tartıw hújimine ushıraǵan jaǵdayda da sistemanıń ruqsat berilgen paydalanıwshılar ushın qoljetimli bolıp qalıwın támiyinlew){{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=608}}. Basqa kompyuter sistemalarındaǵı sıyaqlı, qáwipsizlikti támiyinlew ushın qáwipsizlik domenlerin — operaciyalıq sistemalarda yadro, procesler hám virtual mashinalardı — bir-birinen ajıratıw tiykarǵı áhmiyetke iye{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=609}}. Qáwipsizlikti arttırıwdıń basqa usıllarına hújim betin kishireytiw ushın sistemanı ańsatlastırıw, resurslarǵa kiriwdi dáslepki jaǵdayda sheklew, barlıq sorawlardıń ruqsatın tekseriw, eń az huqıq principin qollanıw (wazıypanı orınlaw ushın zárúr bolǵan eń az huqıqlardı beriw), huqıqlardı ajıratıw hám ulıwmalıq maǵlıwmatlardı azaytıw kiredi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=609–610}}.

Operaciyalıq sistemalardıń geybir dizaynları basqalarına qaraǵanda qáwipsizirek boladı. Yadro menen qosımshalar arasında ajıratıw bolmaǵan sistemalar eń qáwipsiz emes bolıp esaplanadı. Kóp maqsetli operaciyalıq sistemalardıń kópshiligi sıyaqlı monolit yadrolı sistemalar da yadronıń qanday da bir bólimi buzılǵan jaǵdayda hálsiz bolıp qaladı. Qáwipsizirek dizayn mikro-yadrolardı qollanadı: olar yadronıń huqıqların birneshe bólek qáwipsizlik domenlerine ajıratıp, yadronıń bir ret buzılıwınıń aqıbetlerin azaytadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=612}}. Uniyadrolar da yadronıń kólemin azaytıw hám operaciyalıq sistemanıń basqa funkciyaların qosımshalar boyınsha ajıratıw arqalı qáwipsizlikti jaqsılaytuǵın taǵı bir usıl bolıp tabıladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=612}}.

Operaciyalıq sistemalardıń kópshiligi [[C (programmalastırıw tili)|C]] yamasa [[C++]] tillerinde jazıladı. Bul tiller qáwipli paydalanıw múmkin bolǵan hálsizliklerdiń payda bolıwına sebep bolıwı múmkin. Olarǵa qarsı qorǵanıwǵa háreketler jasalǵanına qaramastan, shegara tekseriwiniń joqlıǵı sebepli buferdiń tolıp ketiwi hújimleri hálsizliklerdi payda etedi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=648, 657}}. CPU optimizaciyaları sebepli payda bolatuǵın geybir hálsizliklerdi qosqanda, apparatlıq támiynattaǵı hálsizlikler de operaciyalıq sistemanı buzıw ushın qollanılıwı múmkin{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=668–669, 674}}. Operaciyalıq sistema programmistleriniń hálsizliklerdi qasaqana engizgen jaǵdayları da belgili, mısalı, jasırın kiriw esikleri{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=679–680}}.

Operaciyalıq sistemalardıń qáwipsizligi olardıń barǵan sayın quramalasıwı hám sonıń nátiyjesinde qátelerdiń payda bolıwı menen qıyınlasadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=605, 617–618}}. Operaciyalıq sistemalardı formal tekseriw ámelde múmkin bolmaǵanlıqtan, islep shıǵıwshılar hálsizliklerdi azaytıw ushın operaciyalıq sistemanı bekkemlew usılların qollanadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=681–682}}. Mısalı, adres keńisliginiń jaylasıwın tosınnan ózgertiw, basqarıw aǵımınıń pútinligin támiyinlew, kiriwdi sheklew dizimleri hám basqa texnikalar qollanıladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=683}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=685}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=689}}. Ashıq kodlı operaciyalıq sistemalarǵa kimniń kod qosıwına bolmasın, sheklew joq. Bunday sistemalarda ózgerisler tariyxı ashıq boladı hám basqarıw wazıypaları bólistirilgen túrde ámelge asırıladı{{sfn|Richet|Bouaynaya|2023|p=92}}. Ashıq kodlı programmistler qáwipsizlik hálsizliklerin tabıw hám joq etiw ushın birgelikte islewge umtıladı. Bunda kodtı qayta kóriw hám túrlerdi tekseriw arqalı zıyanlı kod alıp taslanadı{{sfn|Richet|Bouaynaya|2023|pp=92–93}}{{sfn|Berntsson|Strandén|Warg|2017|pp=130–131}}. Endryu S. Tanenbaum barlıq operaciyalıq sistemalardıń [[Derek kodı|derek kodın]] járiyalawdı usınıs etedi. Onıń pikirinshe, bul islep shıǵıwshılardıń qupıyalıqqa isenip qalıwınıń aldın aladı hám qáwipsizlikti jasırıw arqalı támiyinlew sıyaqlı isenimsiz usılǵa súyeniwdi azaytadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=611}}.

===Paydalanıwshı interfeysi===
[[Paydalanıwshı interfeysi]] (UI) adam menen kompyuter arasındaǵı óz-ara baylanıstı támiyinlew ushın zárúr. Hár qanday kompyuter ushın paydalanıwshı interfeysiniń eń kóp ushırasatuǵın eki túri bar:

* [[Komanda qatarı interfeysi]] — kompyuter komandaları qatarma-qatar jazıladı.
* [[Grafikalıq paydalanıwshı interfeysi]] (GUI) — kórnekli ortalıqtan paydalanadı. Kóbinese bul ayna, belgi, menyu hám kórsetkish elementleriniń birikpesinen turadı; bul WIMP dep te ataladı.

[[Jeke kompyuter|Jeke kompyuterlerde]], sonıń ishinde [[Smartfon|smartfonlar]] hám planshetlerde, sonday-aq jumıs stanciyalarında paydalanıwshı kirgizetuǵın maǵlıwmat ádette [[klaviatura]], [[Kompyuter tıshqanshası|tıshqansha]], trekpad yamasa sensorlı ekran arqalı beriledi. Olardıń hámmesi operaciyalıq sistema menen arnawlı programmalıq támiynat arqalı baylanısadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=396, 402}}. Programmalıq támiynat islep shıǵıwshılar yamasa kod jazıwshılar bolmaǵan jeke kompyuter paydalanıwshıları kirgiziw hám shıǵarıw ushın kóbinese grafikalıq interfeyslerdi tańlaydı. Grafikalıq interfeysler jeke kompyuterlerdiń kópshiligi tárepinen qollanıladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=395, 408}}. Grafikalıq interfeyslerdi qollaytuǵın programmalıq támiynat komanda qatarı hám ápiwayı tekstli shıǵarıwǵa qaraǵanda quramalıraq. Ápiwayı tekstli shıǵarıw kóbinese baǵdarlamashılar tárepinen maqullanadı hám onı qollap-quwatlaw ańsat{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=402}}.

==Hobbi retinde operaciyalıq sistemanı islep shıǵıw==
Hobbi retindegi operaciyalıq sistema — kodı bar bolǵan operaciyalıq sistemadan tikkeley alınbaǵan, paydalanıwshıları hám belsendi islep shıǵıwshıları az bolǵan sistema.

Ayırım jaǵdaylarda hobbi retindegi islep shıǵıw jumısı «homebrew» dep atalatuǵın kompyuter qurılmasın qollap-quwatlawǵa arnaladı. Mısalı, MOS Technology 6502 mikroprocessorı menen isleytuǵın ápiwayı bir plataǵa ornatılǵan kompyuter. Basqa jaǵdaylarda islep shıǵıw keń tarqalǵan arxitektura ushın alıp barılıwı múmkin. Operaciyalıq sistemanı islep shıǵıw pútkilley jańa ideyalardan baslanıwı yamasa bar bolǵan operaciyalıq sistemanı úlgi etip alıw arqalı ámelge asırılıwı múmkin. Hár eki jaǵdayda da hobbi retinde islep shıǵıwshı jumıstı ózi orınlaydı yamasa uqsas qızıǵıwshılıqları bar kishkene, geyde rásmiy emes topar menen birgelikte isleydi.

Hobbi retindegi operaciyalıq sistemalarǵa Syllable hám TempleOS mısal bola aladı.

==Operaciyalıq sistemalardıń hár túrliligi hám portativligi==

Eger qosımsha belgili bir operaciyalıq sistema ushın jazılıp, basqa operaciyalıq sistemaǵa kóshiriletuǵın bolsa, qosımshaǵa kerek bolǵan funkcionallıq jańa sistemada basqasha ámelge asırılıwı múmkin. Mısalı, funkciyalardıń atları hám argumentlerdiń mánileri ózgeshe bolıwı múmkin. Bul qosımshanı beyimlewdi, ózgertiwdi yamasa basqa túrde qollap-quwatlawdı talap etedi.

Operaciyalıq sistemalardıń hártúrliligin qollap-quwatlawǵa ketetuǵın bul shıǵındı Java yamasa Qt sıyaqlı programmalıq platformalar ushın qosımshalar jazıw arqalı azaytıwǵa boladı. Bul abstrakciyalar belgili bir operaciyalıq sistemalarǵa hám olardıń sistemalıq kitapxanalarına beyimleniw shıǵınların aldın ala óz moynına alǵan.

Taǵı bir usıl — operaciyalıq sistemalardı islep shıǵarıwshılardıń standartlardı qabıl etiwi. Mısalı, POSIX hám operaciyalıq sistemanı abstrakciyalaw qatlamları ulıwmalıq ózgesheliklerdi támiyinlep, bir sistemadan ekinshisine kóshiriw shıǵınların azaytadı.

==Keń tarqalǵan operaciyalıq sistemalar==

2025-jıl oktyabr ayına kelip, veb-trafik kórsetkishleri Androidtiń pútkil Dúnya júzi torına kiriw ushın qollanılatuǵın eń keń tarqalǵan operaciyalıq sistema ekenin kórsetedi. Onıń úlesi 38%-ti quraydı. Keyingi orınlarda [[Microsoft Windows]] — 31%, [[iOS]] hám [[iPadOS]] — 15%, macOS — 7% hám [[Linux]] — 1% úles penen turadı&lt;ref name=&quot;gs.statcounter.com&quot; /&gt;. [[Android]], iOS hám iPadOS [[Mobil operaciyalıq sistema|mobil operaciyalıq sistemalar]] bolıp tabıladı, al Windows, macOS hám Linux stol kompyuterlerge arnalǵan operaciyalıq sistemalar bolıp esaplanadı.

===Linux===
{{Main|Linux}}

[[File:Layers of a Linux system.png|thumb|upright=1.7|Linux sistemasınıń qatlamları]]

[[Linux]] — GNU ulıwmalıq jámiyetlik licenziyası (GPL) boyınsha tarqatılatuǵın erkin programmalıq támiynat. Bul licenziyaǵa muwapıq, onıń barlıq tuwındı versiyaları [[Derek kodı|derek kodın]] járiyalawı nızam boyınsha talap etiledi{{sfn|Silberschatz et al.|2018|pp=779–780}}. Linux programmistler tárepinen ózleri paydalanıw ushın islep shıǵılǵan. Sonlıqtan onda ápiwayılıq hám izbe-izlikke ayrıqsha itibar berilgen: sheksiz derlik usıllar menen biriktiriwge bolatuǵın az sandaǵı tiykarǵı elementler qollanıladı hám artıqsha qaytalanıwdan qashıladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=713–714}}.

Onıń dizaynı mikro-yadrodan paydalanbaytuǵın basqa UNIX sistemalarına uqsaydı{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=780}}. Linux C tilinde jazılǵan&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Vaughan-Nichols |first1=Steven |title=Linus Torvalds prepares to move the Linux kernel to modern C |url=https://www.zdnet.com/article/linus-torvalds-prepares-to-move-the-linux-kernel-to-modern-c/ |access-date=7 February 2024 |work=ZDNET |date=2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;. Ol UNIX System V [[Sintaksis (programmalastırıw tilleri)|sintaksisin]] qollanadı, biraq BSD sintaksisin de qollap-quwatlaydı. Linux standart UNIX tarmaqlıq funkciyaların hám UNIX qurallarınıń tolıq jıynaǵın qollaydı. Sonıń menen birge, birneshe paydalanıwshını qollap-quwatlaydı hám aldın ala alıwǵa tiykarlanǵan kóp wazıypalılıqtan paydalanadı. Dáslep minimalistlik dizaynǵa iye bolǵan Linux 16 megabayttan (MB) az RAM menen de isley alatuǵın iykemli sistema bolıp tabıladı, biraq ol házirgi waqıtta kóp processorlı úlken sistemalarda qollanıladı{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=780}}. Basqa UNIX sistemalarına uqsas túrde, Linux distributivleri yadrodan, sistemalıq kitapxanalardan hám sistemalıq utilitalardan turadı{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=781}}. Linuxta jumıs stolı, papka hám fayl belgileri bar grafikalıq paydalanıwshı interfeysi (GUI) bar. Sonday-aq operaciyalıq sistemaǵa komanda qatarı arqalı kiriw múmkinshiligi de bar{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=715–716}}.

[[Android]] — Linuxqa tıǵız tiykarlanǵan, biraq tek bir bólegi ashıq kodlı operaciyalıq sistema. Ol smartfonlarda keń tarqalǵanlıǵı sebepli paydalanıwshılar arasında eń kóp qollanılatuǵın operaciyalıq sistemaǵa aylandı. Android, sonday-aq grafikalıq interfeys talap etiletuǵın engizilgen sistemalarda da qollanıladı, biraq bul tarawda onıń úlesi salıstırmalı túrde az. Bunday qurılmalarǵa aqıllı saatlar, avtomobillerdiń basqarıw panelleri, samolyot orınlıqlarınıń artına ornatılǵan ekranlar, medicina qurılmaları hám úy turmısında qollanılatuǵın ásbaplar kiredi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=793–794}}. Linuxtan ayırmashılıǵı, Androidtıń úlken bólegi [[Java (programmalastırıw tili)|Java]] tilinde jazılǵan hám obektke baǵdarlanǵan dizaynnan paydalanadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=793}}.

===Microsoft Windows===
{{Main|Microsoft Windows}}

[[File:Diagram of a security descriptor for a file on Windows.png|thumb|upright=1.3|Fayl ushın qáwipsizlik deskriptorı: dáslep tek oqıwǵa ruqsat berilgen, Elvis ushın kiriw sheklengen, Keti ushın oqıw hám jazıw ruqsatı, al fayldıń iyesi Ida ushın tolıq kiriw ruqsatı belgilengen{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=1021-1022}}.]]

[[Microsoft Windows|Windows]] — stol kompyuterlerinde, noutbuklarda, planshetlerde, telefonlarda, jumıs stanciyalarında, korporativ serverlerde hám Xbox konsollarında keń qollanılatuǵın menshikli operaciyalıq sistema{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=871}}. Sistema dáslep «qáwipsizlik, isenimlilik, sáykeslik, joqarı ónimlilik, keńeytiw múmkinshiligi, portativlik hám xalıqaralıq qollap-quwatlaw» talapların támiyinlew ushın joybarlanǵan. Keyin ala energiya únemlew hám dinamikalıq qurılmalardı qollap-quwatlaw da tiykarǵı ústemliklerge aylandı{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=826}}.

Windows Executive procesler, aǵımlar hám bólimler (mısalı, fayllar sıyaqlı yad obektleri) ushın áhmiyetli maǵlıwmat strukturaların basqarıwda yadro rejimindegi obektlerden paydalanadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=1035}}. Operaciyalıq sistema virtual yad ushın talap boyınsha betlewdi qollaydı, bul kóplegen qosımshalarda kirgiziw-shıǵarıw ámellerin tezletedi. Kirgiziw-shıǵarıw qurılmalarınıń drayverleri Windows Driver Model modelinen paydalanadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=1035}}. NTFS fayl sistemasında tiykarǵı kestе bar bolıp, hárbir fayl metamaǵlıwmatları bar jazba túrinde kórsetiledi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=1036}}. Wazıypalardı jobalastırıw aldın ala alıwǵa tiykarlanǵan kóp wazıypalılıqtı óz ishine aladı{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=821}}. Windows kóp sanlı qáwipsizlik funkciyalarına iye{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=827}}. Olardıń ishinde kiriwdi basqarıw dizimleri hám pútinlik dárejelerin qollanıw ayrıqsha áhmiyetke iye. Hárbir processte autentifikaciyalaw tokeni boladı, al hárbir obektke qáwipsizlik deskriptorı beriledi. Keyingi versiyalarǵa jáne de kóbirek qáwipsizlik funkciyaları qosılǵan{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=1036}}.
== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Operaciyalıq sistemalar]]</text>
      <sha1>9wqmht0mufzhgotls7ry4c7frc66j8k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274664</id>
      <parentid>274660</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T18:11:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <origin>274664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73545" sha1="ikojc4lu7bfujxwfzxp9cq034xy5svo" xml:space="preserve">'''Operaciyalıq sistema''' — [[sistemalı programmalıq támiynat]] bolıp, [[kompyuter apparatlıq támiynatı]] hám [[programmalıq támiynat]] resursların basqaradı hám [[kompyuter programması]] ushın ulıwmalıq xızmetlerdi usınadı.

Waqıt bólistiriw operaciyalıq sistemaları sistemadan ónimli paydalanıw ushın wazıypalardı jobalastıradı hám processordıń islew waqıtı, massalıq saqlaw quralları, periferiya quralları hám basqa resurslarǵa ketetuǵın shıǵınlardı bólistiriw ushın esap alıp barıw programmalıq támiynatın da qamtıwı múmkin.

[[Kirgiziw/shıǵarıw|Kirgiziw hám shıǵarıw]] hám yadtı bólistiriw sıyaqlı apparatlıq támiynat funkciyaları ushın operaciyalıq sistema programmalardıń hám kompyuter apparatınıń arasındaǵı aralıq qatlam retinde xızmet etedi,&lt;ref&gt;{{cite book | last = Stallings | title = Operating Systems, Internals and Design Principles | publisher = Prentice Hall | year = 2005 | location = Pearson |page=6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | last = Dhotre| first = I.A.| title = Operating Systems. | publisher = Technical Publications | year = 2009 |page=1}}&lt;/ref&gt; biraq qosımsha kodı ádette apparatlıq támiynat tárepinen tikkeley orınlanadı hám kóbinese OS funkciyasına sistemalıq shaqırıwlardı ámelge asıradı yamasa onıń tárepinen úziledi. Operaciyalıq sistemalar kompyuter bar bolǵan kóp qurılmalarda — uyalı telefonlar hám video oyın konsollarınan baslap [[web server|veb-serverler]] hám superkompyuterlerge shekem — ushırasadı.

2025-jıldıń noyabr ayına kelip, [[Android]] eń keń tarqalǵan operaciyalıq sistema bolıp, bazardıń 38%-in iyeleydi. Onnan keyin [[Microsoft Windows]] — 33%, [[iOS]] hám [[iPadOS]] — 15%, [[macOS]] — 4% hám [[Linux]] — 1% úleske iye. Android, iOS hám iPadOS — smartfonlar sıyaqlı mobil qurılmalar ushın arnalǵan operaciyalıq sistemalar, al Windows, macOS hám Linux stol kompyuterler ushın qollanıladı&lt;ref name=&quot;gs.statcounter.com&quot;&gt;{{web deregi | bet =Operating System Market Share Worldwide | url =https://gs.statcounter.com/os-market-share | qaralǵan sáne = 2024-jıl 20-dekabr |website=StatCounter Global Stats | til =en}}&lt;/ref&gt;. Linux distributivleri serverler hám superkompyuterler tarawlarında ústemlik etedi hám olardıń sanı mıńlaǵan&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Major Distributions An overview of major Linux distributions and FreeBSD| url =https://distrowatch.com/dwres.php?resource=major|website=Distrowatch| qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-noyabr | arxivsáne = 2013-jıl 2-aprel | arxivurl =https://web.archive.org/web/20130402195650/http://distrowatch.com/dwres.php?resource=major|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Andrus| at =Brian| sáne = 2024-jıl 8-iyul | bet =Top 12 Most Popular Linux Distros| url =https://www.dreamhost.com/blog/linux-distros/| qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-noyabr |website=DreamHost Blog| til =en-US}}&lt;/ref&gt;. Operaciyalıq sistemalardıń basqa arnawlı klassları (arnawlı maqsetke arnalǵan operaciyalıq sistemalar)&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite book|last1=Silberschatz |first1=Abraham |last2=Galvin |first2=Peter B. |last3=Gagne |first3=Greg |chapter-url=https://www.oreilly.com/library/view/operating-system-concepts/9780471694663/pt07.html|chapter=VII. Special-Purpose Systems |title=Operating System Concepts |edition=Seventh |date=2005 |publisher=Wiley |isbn=978-0-471-69466-3 |access-date=8 February 2021|archive-date=13 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613190049/https://www.oreilly.com/library/view/operating-system-concepts/9780471694663/pt07.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.acs.eonerc.rwth-aachen.de/cms/E-ON-ERC-ACS/Studium/Lehrveranstaltungen/~lrhs/Spezial-Betriebssysteme/?lidx=1| bet =Special-Purpose Operating Systems - RWTH AACHEN UNIVERSITY Institute for Automation of Complex Power Systems - English|website=www.acs.eonerc.rwth-aachen.de| qaralǵan sáne = 2021-jıl 8-fevral | arxivsáne = 2021-jıl 14-iyun | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210614034001/https://www.acs.eonerc.rwth-aachen.de/cms/E-ON-ERC-ACS/Studium/Lehrveranstaltungen/~lrhs/Spezial-Betriebssysteme/?lidx=1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; sıpatındaǵı engizilgen hám real waqıt sistemaları sıyaqlı sistemalar kóp qollanılıwlar ushın bar. Qáwipsizlikke baǵdarlanǵan operaciyalıq sistemalar da bar. Geybir operaciyalıq sistemalar tómen sistemalıq talaplarǵa iye (mısalı, jeńil Linux distributivleri). Basqalarınıń sistemalıq talapları joqarı bolıwı múmkin.

Geypara operaciyalıq sistemalardı ornatıw talap etiledi yamasa olar satıp alınǵan kompyuterler menen birge aldın ala ornatılǵan bolıwı múmkin (OEM-ornatıw), al basqaları tikkeley tasıwshı ortalıqtan (mısalı, Live CD) yamasa flesh-yadtan (mısalı, [[USB flesh disk|USB]] fleshkaǵa jazılǵan LiveUSB) isley aladı.

==Anıqlaması hám maqseti==
Operaciyalıq sistemanıń anıqlamasın beriw qıyın,{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=4}} biraq ol «kompyuter resursların paydalanıwshıları hám olardıń qosımshaları ushın basqaratuǵın programmalıq támiynat qatlamı» dep atalǵan{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=6}}. Operaciyalıq sistemalar úziliksiz islep turatuǵın programmalıq támiynattı, yaǵnıy yadronı qamtıydı, biraq basqa programmalıq támiynatlar da kire aladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=4}}{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=6}}. Kompyuterde orınlanıwı múmkin bolǵan programmalardıń qalǵan eki túri — operaciyalıq sistema menen baylanıslı, biraq yadronıń bólegi bolmawı múmkin bolǵan sistemalıq programmalar hám qalǵan barlıq programmalıq támiynattan turatuǵın qosımshalar{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=6}}.

Operaciyalıq sistema orınlaytuǵın úsh tiykarǵı maqset bar:{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=7}}

*Operaciyalıq sistemalar resurslardı túrli qosımshalar arasında bólistiredi, olardıń [[Oraylıq processor|oraylıq processordıń]] (CPU) waqıtın yamasa [[Kompyuter yadı|yadtaǵı]] orındı qashan alatuǵının belgileydi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=7}}. Házirgi [[Jeke kompyuter|jeke kompyuterlerde]] paydalanıwshılar kóbinese bir waqıtta birneshe qosımshanı qollanıwdı qáleydi. Bir programmanıń kompyuterdiń sheklengen apparat resursların tolıq iyelep alıwına jol qoymaw ushın operaciyalıq sistema hárbir qosımshaǵa resurstıń belgili bir bólegin waqıt (CPU) yamasa keńislik (yad) túrinde beredi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=9–10}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=6-7}}. Operaciyalıq sistema, sonday-aq, bir qosımshanı ekinshi qosımshadaǵı kodtaǵı qátelerden hám qáwipsizlik hálsizliklerinen qorǵaw ushın qosımshalardı bir-birinen ajıratıwı, biraq túrli qosımshalar arasındaǵı baylanısqa múmkinshilik beriwi kerek{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=10}}.

*Operaciyalıq sistemalar programmistler ushın jumıslardı ańsatlastırıw maqsetinde [[Kompyuter apparatlıq támiynatı|apparatlıq támiynatqa]] kiriwdiń, mısalı, fizikalıq yadqa kiriwdiń, detalların abstrakciyalaytuǵın interfeysti usınadı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=7}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=5}}. Virtualizaciya da operaciyalıq sistemaǵa sheklengen apparat resursların jasırıwǵa múmkinshilik beredi. Mısalı, virtual yad programmaǵa kompyuterdiń haqıyqıy yadınan artıq bolǵan derlik sheksiz yad bar sıyaqlı kórinis beriwi múmkin{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=11}}.

*Operaciyalıq sistemalar ulıwmalıq xızmetlerdi, mısalı, tarmaq hám disk qurılmalarına kiriw interfeysin usınadı. Bul qosımshanı qayta jazıw zárúr bolmay onı túrli apparatlarda qollanıwǵa múmkinshilik beredi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=7, 9, 13}}. Operaciyalıq sistemaǵa qaysı xızmetlerdi kirgiziw kerek ekeni úlken dárejede ózgerip turadı, al bul funkcionallıq kóp operaciyalıq sistemalardaǵı kodtıń basım bólegin quraydı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=12–13}}.

== Operaciyalıq sistemalardıń túrleri ==
=== Multikompyuterlik operaciyalıq sistemalar ===
Kóp processorlı sistemalarda birneshe CPU yadın birgelikte paydalanadı. [[Multicomputer|Multikompyuter]] yamasa klaster kompyuter birneshe CPUǵa iye bolıp, olardıń hár biriniń óz yadı bar. Multikompyuterler úlken multiprocessorlardı injeneriyalaw qıyın hám júdá qımbat bolǵanı ushın islep shıǵılǵan;{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=557}} olar bultlı esaplawda kerek bolatuǵın mashinanıń ólshemi sebepli keńnen qollanıladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=558}}. Hár túrli CPUlar kóbinese bir-birine xabar jiberiwi hám qabıllawı kerek;{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=565}} joqarı ónimlilikti támiyinlew ushın bul mashinalardıń operaciyalıq sistemaları paketlerdiń kóshirmelerin azaytıwı kerek{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=562}}. Jańaraq sistemalar kóbinese kóp náwbettegi bolıp, paketlerdi nusqalawǵa bolǵan zárúrlikti azaytıw hám bir waqıtta kóbirek paydalanıwshılardı qollap-quwatlaw ushın paydalanıwshılar toparların bólek gezeklerge ajıratadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=563}}. Taǵı bir texnika — aralıqtan tikkeley yadqa kiriw, ol hárbir CPUǵa basqa CPUlarǵa tiyisli yadqa kiriw múmkinshiligin beredi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=565}}. Multikompyuterlik operaciyalıq sistemalar kóbinese aralıqtan procedura shaqırıwların qollaydı, bunda CPU basqa CPUdaǵı proceduranı shaqıra aladı,{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=569}} yamasa bólistirilgen (ortaq) ulıwmalıq yadtı qollaydı, bunda operaciyalıq sistema fizikalıq túrde bolmaǵan ulıwmalıq yad jaratıw ushın virtualizaciyanı paydalanadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=571}}.

=== Bólistirilgen sistemalar ===
Bólistirilgen sistema — hár biri óz operaciyalıq sistemasına hám fayl sistemasına iye bolıwı múmkin bolǵan, bir-birinen bólek, tarmaq arqalı baylanısqan kompyuterler toparı. Multikompyuterlerden ayırmashılıǵı, olar dúnyanıń qálegen jerine jaylastırılıwı múmkin{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=579}}. Aralıq programmalıq támiynat — operaciyalıq sistema menen qosımshalar arasındaǵı qosımsha programmalıq támiynat qatlamı bolıp, kóbinese izbe-izlikti jaqsılaw ushın qollanıladı. Ol operaciyalıq sistemaǵa uqsas túrde xızmet atqarǵanı menen, haqıyqıy operaciyalıq sistema emes{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=581}}.

=== Engizilgen sistemalar ===
Engizilgen operaciyalıq sistemalar engizilgen kompyuter sistemalarında, olar zatlar interneti obekti bolsa da, tarmaqqa qosılmaǵan bolsa da, qollanıw ushın islep shıǵılǵan. Engizilgen sistemalarǵa kóplegen úy turmısında qollanılatuǵın ásbaplar kiredi. Olardıń ózgesheligi — olar paydalanıwshı ornatqan programmalıq támiynattı júklemeydi. Sonlıqtan hár túrli qosımshalar arasındaǵı qorǵanıwǵa zárúrlik joq, bul ápiwayıraq dizaynlardı qollanıwǵa múmkinshilik beredi. Júdá kishi operaciyalıq sistemalar 10 kilobayttan da az yadta islewi múmkin,{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=37-38}} al eń kishkene sistemalar aqıllı kartalar ushın arnalǵan{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=39}}. Mısallarǵa Embedded Linux, QNX, VxWorks, sonday-aq júdá kishi RIOT hám TinyOS sistemaları kiredi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=38}}.

=== Real waqıt sistemaları ===
Real waqıt operaciyalıq sisteması — waqıyalar yamasa maǵlıwmatlardı belgili bir waqıtqa shekem yamasa dál sol waqıtta qayta islewdi kepillendiretuǵın operaciyalıq sistema. Qattı real waqıt sistemaları dál waqıt belgilewdi talap etedi hám islep shıǵarıw, avionika, áskeriy hám usıǵan uqsas basqa tarawlarda keń qollanıladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=38}}. Jumsaq real waqıt sistemalarında waqtı-waqtı menen waqıyanı ótkerip alıwǵa jol qoyıladı; bul kategoriyaǵa kóbinese audio yamasa multimedia sistemaları, sonday-aq smartfonlar kiredi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=38}}. Qatań real waqıt sistemalarında waqıt belgilew jetkilikli dárejede dál bolıwı ushın, olar kóbinese qosımshalar arasında qorǵanıwı joq ápiwayı kitapxana túrinde boladı, mısalı eCos{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=38}}.

=== Gipervizor ===
Gipervizor — virtual mashinanı basqaratuǵın operaciyalıq sistema. Virtual mashina — apparatlıq támiynattı imitaciya etetuǵın qosımsha, basqasha aytqanda, operaciyalıq sistema isleytuǵın anıq apparatlıq támiynat sıyaqlı múmkin bolǵanınsha isleydi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=11}}{{sfn|Silberschatz et al.|2018|pp=701}}. Virtual mashinalardı toqtatıwǵa, saqlawǵa hám qayta dawam etiwge boladı, sonlıqtan olar operaciyalıq sistemalardı izertlew, islep shıǵıw{{sfn|Silberschatz et al.|2018|pp=705}} hám qátelerdi izlew hám dúzetiw ushın paydalı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=12}}. Olar qosımshalardı tiykarǵı operaciyalıq sistema menen sáykes kelmese de, kompyuterde isletiw múmkinshiligin berip, olardıń portativligin de arttıradı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=11}}.

=== Kitapxana ===
''Kitapxana operaciyalıq sisteması'' (libOS) — ádette operaciyalıq sistema tárepinen beriletuǵın xızmetler, mısalı tarmaqlaw, [[Kitapxana (esaplaw texnikası)|kitapxanalar]] túrinde berilip, bir qosımsha hám konfiguraciya kodı menen birlestirilip, unikernel jasalatuǵın sistema:&lt;ref name=&quot;Unikernels&quot;&gt;{{cite magazine
 |last1=Madhavapeddy |first1=Anil
 |last2=Scott |first2=David J
 |date=November 2013
 |title=Unikernels: Rise of the Virtual Library Operating System: What if all the software layers in a virtual appliance were compiled within the same safe, high-level language framework?
 |magazine=ACM Queue |volume=11 |issue=11
 |pages=30–44
 |location=New York, NY, USA
 |publisher=ACM
 |issn=1542-7730
 |url=https\://doi.org/10.1145/2557963.2566628
 |doi=10.1145/2557963.2566628
 |access-date=2024-08-07
}}&lt;/ref&gt; arnawlı sistema bolıp, bunda tek kitapxanalardan zárúr bolǵan kod bólekleri ajıratılıp, bir-birine baylanıstırıladı&lt;ref name=&quot;Unikraft-Build-Process&quot;&gt;{{web deregi | url =https\://unikraft.org/docs/concepts/build-process
 | qaralǵan sáne = 2024-jıl 8-avgust | bet =Build Process - Unikraft
 | arxivsáne = 2024-jıl 22-aprel | arxivurl =https\://web.archive.org/web/20240422183734/https\://unikraft.org/docs/concepts/build-process
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt;, hám bul bultlı yamasa engizilgen ortalıqlarda jaylastırıwǵa bolatuǵın bir adres keńisligindegi, mashina obrazın payda etedi.

Operaciyalıq sistema kodı hám qosımsha kodı bólek qorǵanıw domenlerinde orınlanbaydı (teoriyalıq jaqtan tek bir qosımsha islep turǵanlıqtan, qosımshalar arasındaǵı aralasıwdıń aldın alıwǵa zárúrlik joq) hám operaciyalıq sistema xızmetlerine ápiwayı kitapxana shaqırıwları arqalı kiriw múmkin (kompilyator shegaralarına tiykarlanıp, olardı inline túrde keńeytiw múmkin), ádettegi kontekstti almastrıw shıǵınlarısız,&lt;ref name=&quot;rise-of-libOS&quot;&gt;{{web deregi | url =https\://www\.sigarch.org/leave-your-os-at-home-the-rise-of-library-operating-systems/
 | qaralǵan sáne = 2024-jıl 7-avgust | bet =Leave your OS at home: the rise of library operating systems
 | sáne = 2017-jıl 14-sentyabr | baspaxana =ACM SIGARCH
 | arxivsáne = 2024-jıl 1-mart | arxivurl =https\://web.archive.org/web/20240301072916/https\://www\.sigarch.org/leave-your-os-at-home-the-rise-of-library-operating-systems/
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt; engizilgen hám real waqıt operaciyalıq sistemalarına uqsas túrde isleydi. Bul shıǵın áhmiyetsiz emes: rejimlerdi almastrıwdıń tikkeley shıǵınına processordıń áhmiyetli strukturalarınıń (mısalı, CPU kesh-yadları, instrukciyalar konveyeri hám basqalar) janapay búliniwin qosıw kerek, bul paydalanıwshı rejiminiń de, yadro rejiminiń de ónimliligine tásir etedi.

== Tariyx ==
[[File:IBM system 360-50 console - MfK Bern.jpg|thumb|IBM System/360 Model 50 operator konsolı hám CPU; operator konsolı — operaciyalıq sistemanıń operator menen baylanısıwı ushın qollanılatuǵın kompyuter terminalı.]]

1940-jıllardıń aqırı hám 1950-jıllardaǵı birinshi kompyuterler kommutaciyalıq paneller yamasa [[mashina kodı]] arqalı, [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tilleri]] yamasa operaciyalıq sistemalarsız, perfokartalar sıyaqlı tasıwshı ortalıqlarǵa kirgizilgen kod járdeminde tikkeley programmalastırıldı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=8}}. 1950-jıllardıń ortalarında tranzistor engizilgennen keyin meynfreymler islep shıǵarıla basladı. Bularǵa házirgi operaciyalıq sistema atqaratuǵın, mısalı, programmalar orınlanıwın jobalastırıw sıyaqlı wazıypalardı qolda atqaratuǵın kásiplik operatorlar ele de kerek boldı,{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=8}} biraq meynfreymlerde ele de Fortran Monitor System (FMS) hám IBSYS sıyaqlı ápiwayı operaciyalıq sistemalar bar edi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=10}}. 1960-jıllarda [[IBM]] bir-biri menen sáykes keletuǵın kompyuterlerdiń birinshi seriyasın (System/360) usındı. Olardıń barlıǵı millionlaǵan assembler tilinde jazılǵan hám mıńlaǵan qáteleri bolǵan birdey operaciyalıq sistema — OS/360 menen isledi. OS/360 sonday-aq kóp programmalastırıwdı qollaytuǵın birinshi keń tarqalǵan operaciyalıq sistema boldı, yaǵnıy bir wazıypa [[Kirgiziw/shıǵarıw|kirgiziw-shıǵarıw]] (I/O) ámeliniń tamamlanıwın kútip bloklanǵanda, basqa wazıypa CPUdan paydalana alatuǵın boldı. Birneshe wazıypanı [[Kompyuter yadı|yadda]] saqlaw yad bólimlerin ajıratıwdı hám bir wazıypanıń basqa wazıypaǵa ajıratılǵan yadqa kiriwine jol qoymaytuǵın qorǵanıw mexanizmlerin talap etti{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=11–12}}.

Sol waqıtta teleprinterler terminallar retinde qollanıla basladı, sonıń arqasında birneshe paydalanıwshı kompyuterden bir waqıtta paydalana alatuǵın boldı. MULTICS operaciyalıq sisteması júzlegen paydalanıwshıǵa úlken kompyuterden paydalanıw múmkinshiligin beriw maqsetinde islep shıǵıldı. Onıń qollanılıwı sheklengen bolsa da, onı bultlı esaplawdıń aldın ala jaratılǵan úlgisi dep esaplawǵa boladı. UNIX operaciyalıq sisteması MULTICS sisteması tiykarında bir paydalanıwshı ushın islep shıǵıldı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=13–14}}. UNIXtiń [[derek kodı]] ashıq bolǵanı ushın, ol bir-birine sáykes kelmeytuǵın basqa operaciyalıq sistemalardıń tiykarına aylandı. Olardıń ishindegi eń tabıslıları AT&amp;T kompaniyasınıń System V hám Kaliforniya universitetiniń Berkeley Software Distribution (BSD) sistemaları boldı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=14–15}}. Úylesimlilikti arttırıw ushın IEEE operaciyalıq sistemalardıń qosımsha programmalastırıw interfeysleri (API) ushın POSIX standartın shıǵardı. Bul standarttı UNIX sistemalarınıń kópshiligi qollaydı. MINIX — 1987-jılı bilimlendiriw maqsetinde islep shıǵarılǵan, UNIXtiń jeńillestirilgen versiyası bolıp, ol kommerciyalıq túrde tarqalǵan biypul programmalıq támiynat [[Linux]] sistemasınıń payda bolıwına tásir etti. 2008-jıldan beri MINIX [[Intel]] mikrosxemalarınıń kópshiligi basqarıwshılarında qollanıladı, al Linux maǵlıwmat oraylarında hám [[Android]] smartfonlarında keń tarqalǵan{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=15}}.

===Mikrokompyuterler===
[[File:MS-Dos screenshot.png|thumb|[[MS-DOS]] operaciyalıq sistemasınıń [[komanda qatarı interfeysi]]]]
[[File:System 1 File Edit.png|thumb|Macintosh kompyuteriniń [[grafikalıq paydalanıwshı interfeysi]]]]
Úlken masshtablı integraciyanıń oylap tabılıwı 1980-jıllar shamasınan baslap [[Jeke kompyuter|jeke kompyuterlerdiń]] (dáslep mikrokompyuterler dep atalǵan) islep shıǵarılıwına múmkinshilik berdi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=15–16}}. Shama menen bes jıl dawamında CP/M (Control Program for Microcomputers) mikrokompyuterler ushın eń keń tarqalǵan operaciyalıq sistema boldı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=16}}. Keyin IBM [[Microsoft]] kompaniyasınan disk operaciyalıq sistemasın satıp aldı. IBM onı IBM PC DOS sıpatında satıwǵa shıǵardı, al Microsoft onı [[MS-DOS]] (MicroSoft Disk Operating System) dep atadı hám ol IBM PC menen sáykes keletuǵın mikrokompyuterlerde keń qollanıldı. Keyingi versiyalarında UNIXten alınǵan ayırım funkciyalar esabına, basqa qatarlarda, sistemanıń múmkinshilikleri arttırıldı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=16}}.

[[Grafikalıq paydalanıwshı interfeysi|Grafikalıq paydalanıwshı interfeysin]] (GUI) qollanǵan birinshi keń tarqalǵan kompyuter [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyasınıń Macintosh kompyuteri boldı. GUI aldınǵı operaciyalıq sistemalardıń tek tekstke tiykarlanǵan [[Komanda qatarı interfeysi|komanda qatarı interfeysine]] qaraǵanda paydalanıwshı ushın aytarlıqtay qolaylı ekeni dálillendi. Bul tabıs Microsofttı MS-DOSqa [[Microsoft Windows|Windows]] dep atalǵan GUI qatlamın qosıwǵa túrtki boldı. Keyin Windows bólek operaciyalıq sistema — Windows NT retinde qayta jazıldı. Bunda basqa operaciyalıq sistemadan (VAX/VMS) sonsha kóp funkciya alınǵan edi, nátiyjede úlken huqıqlıq kelisim ushın tólem tólenedi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=17}}. XXI ásirde Windows jeke kompyuterlerde óziniń keń tarqalıwın dawam ettirip atır, biraq serverler bazarındaǵı úlesi tómenirek. UNIX operaciyalıq sistemaları, ásirese Linux, korporativ sistemalar hám serverlerde eń keń tarqalǵan sistemalar bolıp, sonday-aq mobil qurılmalarda hám kóplegen basqa kompyuter sistemalarında qollanıladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=18}}.

Mobil qurılmalarda dáslep Symbian OS ústemlik etti, keyin onı BlackBerry OS (2002-jılı engizilgen) hám [[iPhone]]lar ushın [[iOS]] (2007-jıldan baslap) almastırdı. Keyin ashıq kodlı [[Android]] operaciyalıq sisteması (2008-jılı engizilgen), Linux yadrosı hám BSD kodına tiykarınan qurılǵan C kitapxanası (Bionic) menen birge, eń keń tarqalǵan sistemaǵa aylandı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=19–20}}.

==Komponentler==
Operaciyalıq sistemanıń komponentleri kompyuterdiń túrli bólimleriniń bir-biri menen úylesimli islewin támiyinlew ushın islep shıǵılǵan. DOS ámelde eskirgennen keyin, paydalanıwshınıń barlıq [[Programmalıq támiynat|programmalıq támiynatı]] apparatlıq támiynatqa kiriw ushın operaciyalıq sistema menen óz-ara baylanısıwı kerek.

===Yadro===
Yadro — túrli qosımshalar hám paydalanıwshılar arasında qorǵanıwdı támiyinleytuǵın operaciyalıq sistemasınıń bólegi. Bul qorǵanıw qátelerdi tek bir programmanıń ishinde sheklew arqalı isenimlilikti arttırıw, zıyanlı programmalıq támiynattıń múmkinshiliklerin sheklew hám jeke maǵlıwmatlardı qorǵaw arqalı qáwipsizlikti támiyinlew, sonday-aq bir programmanıń kompyuter resursların tolıq iyelep alıwına jol qoymaw ushın áhmiyetli{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=39–40}}. Operaciyalıq sistemalardıń kópshiligi eki islew rejimine iye:{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=2}} paydalanıwshı rejiminde apparatlıq támiynat programmalıq támiynattıń tek ruqsat etilgen instrukciyalardı orınlap atırǵanın tekseredi, al yadro sheklenbegen múmkinshiliklerge iye bolıp, bul tekseriwlerge baǵınbaydı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=41, 45}}. Yadro sonday-aq basqa procesler ushın yadtı basqaradı hám [[Kirgiziw/shıǵarıw|kirgiziw-shıǵarıw]] qurılmalarına kiriwdi baqlaydı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=52-53}}.

====Programmanı orınlaw====
[[File:Kernel Layout.svg|thumb|Yadro qosımsha programmalıq támiynattı kompyuterdiń apparatlıq támiynatı menen baylanıstıradı.]]

Operaciyalıq sistema qosımsha programması menen kompyuter apparatlıq támiynatı arasında interfeys beredi, sonlıqtan qosımsha programması apparatlıq támiynat penen tek operaciyalıq sistemaǵa programmalastırılǵan qaǵıydalar hám proceduralarǵa ámel etiw arqalı óz-ara baylanısa aladı. Operaciyalıq sistema sonday-aq qosımsha programmalardı islep shıǵıw hám orınlawdı jeńillestiretuǵın xızmetler jıynaǵı bolıp tabıladı. Qosımsha programmasın orınlaw ádette operaciyalıq sistemanıń yadrosı tárepinen processtiń jaratılıwın óz ishine aladı. Yadro proceske yad keńisligin hám basqa resurslardı bólistiredi, kóp wazıypalı sistemalarda proces ushın ústemlikti belgileydi, programmanıń ekilik kodın yadta júkleydi hám paydalanıwshı hám apparatlıq qurılmalar menen óz-ara baylanısatuǵın qosımsha programmasınıń orınlanıwın baslaydı. Biraq ayırım sistemalarda qosımsha bir proces ishinde basqa qosımshanı orınlawdı operaciyalıq sistemadan soray aladı. Bul, mısalı, OS/360 hám onıń miyrasxorlarındaǵı LINK hám ATTACH funkciyaları sıyaqlı, yamasa bólek tarmaqtaǵı kishi programma retinde orınlanıwı múmkin.

====Úziliwler====
Úziliw (sonday-aq abort, ózgeshelik, ''qátelik'', signal,&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388_quote1&quot;&gt;{{cite book
  | last = Kerrisk
  | first = Michael
  | title = The Linux Programming Interface
  | publisher = No Starch Press
  | year = 2010
  | page = 388
  | isbn = 978-1-59327-220-3
  | quote = A signal is a notification to a process that an event has occurred. Signals are sometimes described as software interrupts.
}}&lt;/ref&gt; yamasa ''trap'' dep ataladı)&lt;ref name=&quot;Hyde_1996&quot;&gt;{{cite book
 |last1        = Hyde
 |first1       = Randall
 |chapter-url  = https://www.plantation-productions.com/Webster/www.artofasm.com/DOS/ch17/CH17-1.html#HEADING1-0
 |access-date  = 22 December 2021
 |date         = 1996
 |title        = The Art Of Assembly Language Programming
 |chapter      = Chapter Seventeen: Interrupts, Traps and Exceptions (Part 1)
 |publisher    = No Starch Press
 |quote        = The concept of an interrupt is something that has expanded in scope over the years. The 80x86 family has only added to the confusion surrounding interrupts by introducing the int (software interrupt) instruction. Indeed, different manufacturers have used terms like exceptions, faults, aborts, traps and interrupts to describe the phenomena this chapter discusses. Unfortunately there is no clear consensus as to the exact meaning of these terms. Different authors adopt different terms to their own use.
 |archive-date = 22 December 2021
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20211222205623/https://www.plantation-productions.com/Webster/www.artofasm.com/DOS/ch17/CH17-1.html#HEADING1-0
 |url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; — kópshilik operaciyalıq sistemalarǵa sırtqı ortalıqqa nátiyjeli túrde juwap beriw múmkinshiligin beretuǵın mexanizm. Úziliwler [[Oraylıq processor|oraylıq processorǵa]] (CPU) házir orınlanıp atırǵan programmadıń basqarıw aǵımın úziliwdi qayta islewshige ózgertiwine alıp keledi. Ol úziliw xızmet kórsetiw procedurası (ISR) dep te ataladı&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p308_a&quot;&gt;{{cite book
  | last = Tanenbaum
  | first = Andrew S.
  | title = Structured Computer Organization, Third Edition
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1990
  | page = [https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/308 308]
  | isbn = 978-0-13-854662-5
  | url = https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/308
  | quote = Like the trap, the interrupt stops the running program and transfers control to an interrupt handler, which performs some appropriate action. When finished, the interrupt handler returns control to the interrupted program.
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p32_a&quot;&gt;{{cite book
  | last = Silberschatz
  | first = Abraham
  | title = Operating System Concepts, Fourth Edition
  | publisher = Addison-Wesley
  | year = 1994
  | page = 32
  | isbn = 978-0-201-50480-4
  | quote = When an interrupt (or trap) occurs, the hardware transfers control to the operating system. First, the operating system preserves the state of the CPU by storing registers and the program counter. Then, it determines which type of interrupt has occurred. For each type of interrupt, separate segments of code in the operating system determine what action should be taken.}}&lt;/ref&gt;. Úziliw xızmet kórsetiw procedurası oraylıq processorǵa (CPU) kontekstti almastrıwdı ámelge asırıwına sebep bolıwı múmkin&lt;ref name=&quot;osc-ch4-p105&quot;&gt;{{cite book
  | last = Silberschatz
  | first = Abraham
  | title = Operating System Concepts, Fourth Edition
  | publisher = Addison-Wesley
  | year = 1994
  | page = 105
  | isbn = 978-0-201-50480-4
  | quote = Switching the CPU to another process requires saving the state of the old process and loading the saved state for the new process. This task is known as a context switch.}}&lt;/ref&gt;. Kompyuterdiń úziliwdi qayta islew usılına tiyisli detallar arxitekturadan arxitekturaǵa ózgeredi, al úziliw xızmet kórsetiw proceduralarınıń islew detalları operaciyalıq sistemadan operaciyalıq sistemaǵa ózgeredi&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p31&quot;&gt;{{cite book
  | last = Silberschatz
  | first = Abraham
  | title = Operating System Concepts, Fourth Edition
  | publisher = Addison-Wesley
  | year = 1994
  | page = 31
  | isbn = 978-0-201-50480-4
}}&lt;/ref&gt;. Biraq birneshe úziliw funkciyaları ortaq bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p31&quot;/&gt;. Arxitektura hám operaciyalıq sistema tómendegilerdi orınlawı kerek:&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p31&quot;/&gt;
# úziliw xızmet kórsetiw procedurasına basqarıwdı beriw.
# házir orınlanıp atırǵan processtiń jaǵdayın saqlaw.
# úziliwge xızmet kórsetilgeninen keyin processtiń jaǵdayın tiklew.

=====Programmalıq úziliw=====
Programmalıq úziliw — waqıyanıń bolǵanı haqqında proceske jiberiletuǵın xabar&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388_quote1&quot;/&gt;. Bul ''apparatlıq úziliwden'' ayırmashılıǵı — apparatlıq úziliw waqıyanıń bolǵanı haqqında oraylıq processorǵa (CPU) jiberiletuǵın xabar&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p30&quot;&gt;{{cite book
  | last = Silberschatz
  | first = Abraham
  | title = Operating System Concepts, Fourth Edition
  | publisher = Addison-Wesley
  | year = 1994
  | page = 30
  | isbn = 978-0-201-50480-4
  | quote = Hardware may trigger an interrupt at any time by sending a signal to the CPU, usually by way of the system bus.
}}&lt;/ref&gt;. Programmalıq úziliwler apparatlıq úziliwlerge uqsas — házir orınlanıp atırǵan processten basqa baǵıtqa ózgeriw júz beredi&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388_quote2&quot;&gt;{{cite book
  | last = Kerrisk
  | first = Michael
  | title = The Linux Programming Interface
  | publisher = No Starch Press
  | year = 2010
  | page = 388
  | isbn = 978-1-59327-220-3
  | quote = Signals are analogous to hardware interrupts in that they interrupt the normal flow of execution of a program; in most cases, it is not possible to predict exactly when a signal will arrive.
}}&lt;/ref&gt;. Sol sıyaqlı, apparatlıq hám programmalıq úziliwlerdiń ekewi de úziliw xızmet kórsetiw procedurasın orınlaydı.

Programmalıq úziliwler ádette bolıp turatuǵın waqıyalar bolıwı múmkin. Waqıt bóliminiń tamamlanıwı kútilgen waqıya bolǵanlıqtan, yadro kontekstti almastrıwdı orınlawı kerek&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388_quote3&quot;&gt;{{cite book
  | last = Kerrisk
  | first = Michael
  | title = The Linux Programming Interface
  | publisher = No Starch Press
  | year = 2010
  | page = 388
  | isbn = 978-1-59327-220-3
  | quote = Among the types of events that cause the kernel to generate a signal for a process are the following: A software event occurred. For example, ... the process's CPU time limit was exceeded[.]
}}&lt;/ref&gt;. [[Kompyuter programması]] birneshe sekundtan keyin iske túsetuǵın taymerdi ornata aladı, bunıń járdeminde júdá kóp maǵlıwmat algoritmniń artıqsha uzaq waqıt orınlanıwına sebep bolsa, waqıt shegarasın belgilew múmkin&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388&quot;&gt;{{cite book
  | last = Kerrisk
  | first = Michael
  | title = The Linux Programming Interface
  | publisher = No Starch Press
  | year = 2010
  | page = 388
  | isbn = 978-1-59327-220-3
}}&lt;/ref&gt;.

Programmalıq úziliwler qáte jaǵdayları, mısalı, qáte dúzilgen [[Mashina kodı|mashina kórsetpesi]] sebebinen payda bolıwı múmkin&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388&quot;/&gt;. Biraq eń kóp ushırasatuǵın qáte jaǵdayları nolge bóliw hám qáte yad adresine kiriw bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388&quot;/&gt;.

[[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|Paydalanıwshılar]] házir orınlanıp atırǵan procestiń minez-qulqın ózgertiw ushın yadroǵa xabar jiberiwi múmkin&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388&quot;/&gt;. Mısalı, [[Komanda qatarı interfeysi|komanda qatarı ortalıǵında]] ''úziliw belgisin'' (ádette Control-C) basıw aǵımdaǵı orınlanıp atırǵan processti toqtatıwı múmkin&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p388&quot;/&gt;.

x86 CPUlarında ''programmalıq úziliwlerdi'' payda etiw ushın INT assembler tili instrukciyası qollanıladı&lt;ref name=&quot;intel-developer&quot;&gt;{{web deregi | url =https://www.intel.com/content/dam/www/public/us/en/documents/manuals/64-ia-32-architectures-software-developer-instruction-set-reference-manual-325383.pdf
 | qaralǵan sáne = 2022-jıl 5-may | bet =Intel® 64 and IA-32 Architectures Software Developer's Manual
 |volume=2
 | sáne = September 2016 | baspaxana =Intel Corporation
 |page=610
 | arxivsáne = 2022-jıl 23-mart | arxivurl =https://web.archive.org/web/20220323231921/https://www.intel.com/content/dam/www/public/us/en/documents/manuals/64-ia-32-architectures-software-developer-instruction-set-reference-manual-325383.pdf
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt;. Sintaksisi &lt;code&gt;INT X&lt;/code&gt; túrinde bolıp, bunda &lt;code&gt;X&lt;/code&gt; on altılıq formattaǵı úziliw vektorları kestesine silteme sanı bolıp tabıladı.

=====Signal=====
Unix sıyaqlı operaciyalıq sistemalarda ''programmalıq úziliwlerdi'' payda etiw ushın &lt;code&gt;kill(pid,signum)&lt;/code&gt; sistemalıq shaqırıwı basqa proceske signal jiberedi&lt;ref name=&quot;duos-p200&quot;&gt;{{cite book
  | last = Bach
  | first = Maurice J.
  | title = The Design of the UNIX Operating System
  | publisher = Prentice-Hall
  | year = 1986
  | page = 200
  | isbn = 0-13-201799-7
}}&lt;/ref&gt;. &lt;code&gt;pid&lt;/code&gt; — signal qabıllaytuǵın processtiń process identifikatorı. &lt;code&gt;signum&lt;/code&gt; — jiberiletuǵın signal sanı (mnemonikalıq formatta). &lt;code&gt;kill&lt;/code&gt; atamasınıń qattı túri tańlanıwına sebep — dáslepki ámelge asırıwlarda bul komanda tek processti toqtatqan&lt;ref name=&quot;lpi-ch20-p400&quot;&gt;{{cite book
  | last = Kerrisk
  | first = Michael
  | title = The Linux Programming Interface
  | publisher = No Starch Press
  | year = 2010
  | page = 400
  | isbn = 978-1-59327-220-3
}}&lt;/ref&gt;.

Unix sıyaqlı operaciyalıq sistemalarda ''signallar'' proceslerge sinxron emes waqıyalardıń júz bergenin xabarlaydı&lt;ref name=&quot;duos-p200&quot;/&gt;. Sinxron emes baylanıstı támiyinlew ushın úziliwler kerek&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p308_b&quot;&gt;{{cite book
  | last = Tanenbaum
  | first = Andrew S.
  | title = Structured Computer Organization, Third Edition
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1990
  | page = [https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/308 308]
  | isbn = 978-0-13-854662-5
  | url = https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/308
}}&lt;/ref&gt;. Bir processtiń basqa proces penen sinxron emes baylanısıwınıń sebepleriniń biri — klassikalıq oqıwshı/jazıwshı máseleleriniń bir túrin sheshiw&lt;ref name=&quot;osc-p182&quot;&gt;{{cite book
  | last = Silberschatz
  | first = Abraham
  | title = Operating System Concepts, Fourth Edition
  | publisher = Addison-Wesley
  | year = 1994
  | page = 182
  | isbn = 978-0-201-50480-4
}}&lt;/ref&gt;. Jazıwshı qabıqshadan oqıwshınıń kiris aǵımına jiberiliwi ushın óz shıǵısına arnalǵan kanal aladı&lt;ref name=&quot;usp-ch6-p153&quot;&gt;{{cite book
  | last1 = Haviland
  | first1 = Keith
  | last2 = Salama
  | first2 = Ben
  | title = UNIX System Programming
  | publisher = Addison-Wesley Publishing Company
  | year = 1987
  | page = 153
  | isbn = 0-201-12919-1
}}&lt;/ref&gt;. [[Komanda qatarı interfeysi|Komanda qatarı]] sintaksisi &lt;code&gt;alpha | bravo&lt;/code&gt; túrinde boladı. &lt;code&gt;alpha&lt;/code&gt; esaplawı tayar bolǵanda kanalǵa jazadı hám keyin kútiw gezeginde uyqılaydı&lt;ref name=&quot;usp-ch6-p148&quot;&gt;{{cite book
  | last1 = Haviland
  | first1 = Keith
  | last2 = Salama
  | first2 = Ben
  | title = UNIX System Programming
  | publisher = Addison-Wesley Publishing Company
  | year = 1987
  | page = 148
  | isbn = 0-201-12919-1
}}&lt;/ref&gt;. Soń &lt;code&gt;bravo&lt;/code&gt; tayar gezekke ótkeriledi hám tez arada óziniń kiris aǵımınan oqıydı&lt;ref name=&quot;usp-ch6-p149&quot;&gt;{{cite book
  | last1 = Haviland
  | first1 = Keith
  | last2 = Salama
  | first2 = Ben
  | title = UNIX System Programming
  | publisher = Addison-Wesley Publishing Company
  | year = 1987
  | page = 149
  | isbn = 0-201-12919-1
}}&lt;/ref&gt;. Yadro kanal arqalı maǵlıwmat jiberiwdi úylestiriw ushın ''programmalıq úziliwlerdi'' payda etedi&lt;ref name=&quot;usp-ch6-p149&quot;/&gt;.

''Signallar'' 7 kategoriyaǵa bóliniwi múmkin&lt;ref name=&quot;duos-p200&quot;/&gt;. Kategoriyalar:
# processtiń ádettegi túrde orınlanıp bolǵanında.
# processte ózgeshelik túrindegi qáte payda bolǵanında.
# processtiń sistemalıq resursı tawsılǵanında.
# processtiń nızamsız instrukciyanı orınlaǵanında.
# processtiń alarm waqıyasın belgilegeninde.
# processtiń klaviatura arqalı toqtatılǵanında.
# processte qátelerdi izlew hám dúzetiw ushın izlew eskertpesi payda bolǵanında.

=====Apparatlıq úziliw=====
[[Kirgiziw/shıǵarıw|Kirgiziw-shıǵarıw]] (I/O) periferiya qurılmaları CPUdan ásten isleydi. Sonlıqtan CPU hárbir I/O ámeliniń tamamlanıwın kútiwi kerek bolsa, kompyuterdiń islewi ásteleydi. Onıń ornına kompyuterde I/O operaciyasınıń tamamlanǵanı haqqında úziliwlerdi qollanıw múmkin, bul sorawdı qaytalap tekseriw yamasa bos kútiw zárúrligin joq etedi&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p292&quot;&gt;{{cite book
  | last = Tanenbaum
  | first = Andrew S.
  | title = Structured Computer Organization, Third Edition
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1990
  | page = [https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/292 292]
  | isbn = 978-0-13-854662-5
  | url = https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/292
}}&lt;/ref&gt;.

Geypara kompyuterler hárbir belgige yamasa sózge úziliwdi talap etedi, bul CPU waqıtınıń aytarlıqtay bólegin jumsawına alıp keledi. Tikkeley yadqa kiriw (DMA) — qurılmalardıń CPUdı aynalıp ótip, tiykarǵı yadqa tikkeley kiriwine múmkinshilik beretuǵın arxitekturalıq funkciya&lt;ref name=A22-6821-7-storage&gt;{{cite book
 |author       = IBM
 |title        = IBM System/360 Principles of Operation
 |date         = September 1968
 |version      = Eighth Edition
 |url          = http://bitsavers.org/pdf/ibm/360/princOps/A22-6821-7_360PrincOpsDec67.pdf
 |section      = Main Storage
 |section-url  = http://bitsavers.org/pdf/ibm/360/princOps/A22-6821-7_360PrincOpsDec67.pdf#page=8
 |mode         = cs2
 |page         = 7
 |access-date  = 13 April 2022
 |archive-date = 19 March 2022
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20220319083255/http://bitsavers.org/pdf/ibm/360/princOps/A22-6821-7_360PrincOpsDec67.pdf
 |url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;. (Arxitekturadan bólek túrde, qurılma tikkeley yamasa magistral arqalı tiykarǵı yadqa hám onnan tikkeley yadqa kiriwdi orınlay aladı.)&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p294&quot;&gt;
{{cite book
  | last = Tanenbaum
  | first = Andrew S.
  | title = Structured Computer Organization, Third Edition
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1990
  | page = [https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/294 294]
  | isbn = 978-0-13-854662-5
  | url = https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/294
}}&lt;/ref&gt;

====Kirgiziw-shıǵarıw====

=====Drayverler=====
Operaciyalıq sistema [[Kirgiziw/shıǵarıw|kirgiziw-shıǵarıw]] qurılmalarına kiriw ushın qurılma drayverlerin óz ishine aladı.

=====Úziliw menen basqarılatuǵın I/O=====
Kompyuter [[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|paydalanıwshısı]] [[Klaviatura|klaviaturadaǵı]] klavishti basqanda, ádette belgi ekranda birden payda boladı. Sol sıyaqlı, paydalanıwshı tıshqanshanı jıljıtqanda, kursordıń ekrannan jıljıwı da birden júz beredi. Hárbir klavish basıw hám tıshqansha háreketi ''Úziliw menen basqarılatuǵın I/O'' dep atalatuǵın ''úziliwdi'' payda etedi. Úziliw menen basqarılatuǵın I/O proces hárbir belgi&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p294&quot;/&gt; yamasa sóz&lt;ref&gt;{{cite book
 |title        = Users Handbook - PDP-7
 |id           = F-75
 |year         = 1965
 |url          = http://bitsavers.org/pdf/dec/pdp7/F-75_PDP-7userHbk_Jun65.pdf
 |section      = Program Interrupt Controller (PIC)
 |section-url  = http://bitsavers.org/pdf/dec/pdp7/F-75_PDP-7userHbk_Jun65.pdf#page=62
 |pages        = [http://bitsavers.org/pdf/dec/pdp7/F-75_PDP-7userHbk_Jun65.pdf#page=63 48]
 |publisher    = Digital Equipment Corporation
 |access-date  = April 20, 2022
 |archive-date = 10 May 2022
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20220510164742/http://bitsavers.org/pdf/dec/pdp7/F-75_PDP-7userHbk_Jun65.pdf
 |url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; jiberilgen sayın úziliw payda bolǵanda júz beredi.

=====Tikkeley yadqa kiriw=====
Qattı diskler, qattı halatlı diskler hám magnit lentası sıyaqlı qurılmalar maǵlıwmatlardı sonshelli joqarı tezlikte jiberiwi múmkin, sonlıqtan hárbir jiberilgen bayt yamasa sóz ushın CPUǵa úziliw jiberiw hám bayt yamasa sózdi qurılma menen yad arasında CPU arqalı tasıw CPU waqıtın artıqsha jumsawdı talap etedi. Onıń ornına maǵlıwmat qurılma menen yad arasında CPUdan ǵárezsiz túrde kanal yamasa tikkeley yadqa kiriw basqarıwshısı sıyaqlı apparat arqalı beriledi; úziliw tek barlıq maǵlıwmat berilip bolǵanında jiberiledi&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://bitsavers.org/pdf/dec/pdp1/F25_PDP1_IO.pdf|title=PDP-1 Input-Output Systems Manual|publisher=Digital Equipment Corporation|pages=19–20|access-date=16 August 2022|archive-date=25 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190125050839/https://bitsavers.org/pdf/dec/pdp1/F25_PDP1_IO.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Eger [[kompyuter programması]] bloklanatuǵın [[Kirgiziw/shıǵarıw|I/O]] ''jazıw'' operaciyasın orınlaw ushın sistemalıq shaqırıwdı atqarsa, onda sistemalıq shaqırıw tómendegi instrukciyalardı orınlawı múmkin:
* CPUdıń registrleri mazmunın (sonıń ishinde programma esaplaǵıshın) processti basqarıw blogına jaylastırıw&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p32_b&quot;&gt;{{cite book
  | last = Silberschatz
  | first = Abraham
  | title = Operating System Concepts, Fourth Edition
  | publisher = Addison-Wesley
  | year = 1994
  | page = 32
  | isbn = 978-0-201-50480-4
}}&lt;/ref&gt;.
* Qurılma jaǵdayı kestesine jańa jazba jaratıw&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p34&quot;&gt;{{cite book
  | last = Silberschatz
  | first = Abraham
  | title = Operating System Concepts, Fourth Edition
  | publisher = Addison-Wesley
  | year = 1994
  | page = 34
  | isbn = 978-0-201-50480-4
}}&lt;/ref&gt;. Operaciyalıq sistema qaysı procesler qaysı qurılmalardı kútip atırǵanın baqlaw ushın bul kesteni saqlaydı. Kestedegi maydanlardıń biri — processti basqarıw blogınıń yad adresi.
* Qurılmaǵa jiberiletuǵın barlıq belgilerdi yad buferine jaylastırıw&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p308_b&quot;/&gt;.
* Yad buferiniń yad adresin aldın ala belgilengen qurılma registrine ornatıw&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p295&quot;&gt;{{cite book
  | last = Tanenbaum
  | first = Andrew S.
  | title = Structured Computer Organization, Third Edition
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1990
  | page = [https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/295 295]
  | isbn = 978-0-13-854662-5
  | url = https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/295
}}&lt;/ref&gt;.
* Bufer ólshemin (pútin san) basqa aldın ala belgilengen registrge ornatıw&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p295&quot;/&gt;.
* Jazıwdı baslaw ushın [[Mashina kodı|mashinalıq instrukciyanı]] orınlaw.
* tayar gezektegi keyingi proceske kontekstti almastrıwdı orınlaw.

Jazıw ámeli orınlanıp atırǵanda, operaciyalıq sistema ádettegidey basqa proceslerge kontekstti almastırıw arqalı ótedi. Qurılma jazıwdı tamamlaǵanda, ol úziliw sorawın ''belgilew'' arqalı házir orınlanıp atırǵan proceske ''úziliw'' jiberedi. Qurılma sonday-aq maǵlıwmat magistralına pútin san jaylastıradı&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p309&quot;&gt;{{cite book
  | last = Tanenbaum
  | first = Andrew S.
  | title = Structured Computer Organization, Third Edition
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1990
  | page = [https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/309 309]
  | isbn = 978-0-13-854662-5
  | url = https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/309
}}&lt;/ref&gt;. Úziliw sorawın qabıl etkennen keyin operaciyalıq sistema:
* programma esaplaǵıshınıń (registr) mazmunın, keyin jaǵday registriniń mazmunın shaqırıw stegine iyteredi&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p31&quot;/&gt;.
* Basqa registrlerdiń mazmunın shaqırıw stegine iyteredi. (Alternativ túrde, registrlerdiń mazmunı sistemalıq kestеgе jaylastırılıwı múmkin.)&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p309&quot;/&gt;
* Maǵlıwmat magistralınan pútin sandı oqıydı. Bul pútin san úziliw vektorları kestesine silteme bolıp tabıladı. Vektor kestesindegi instrukciyalar keyin:
:* Qurılma jaǵdayı kestesine kiriw.
:* Processti basqarıw blogın ajıratıp alıw.
:* Jazıw procesine qayta kontekst almastırıwdı orınlaw.

Jazıw procesiniń waqıt bólegi tamamlanǵanda, operaciyalıq sistema tómendegilerdi orınlaydı:&lt;ref name=&quot;sco-ch5-p310&quot;&gt;{{cite book
  | last = Tanenbaum
  | first = Andrew S.
  | title = Structured Computer Organization, Third Edition
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1990
  | page = [https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/310 310]
  | isbn = 978-0-13-854662-5
  | url = https://archive.org/details/structuredcomput00tane/page/310
}}&lt;/ref&gt;
* Jaǵday registri hám programma esaplaǵıshınan basqa registrlerdi shaqırıw steginеn alıp taslaw.
* Jaǵday registrin shaqırıw steginеn alıp taslaw.
* Kelesi instrukciyanıń adresin shaqırıw steginеn alıp, onı programma esaplaǵıshına qayta ornatıw.

Programma esaplaǵıshı endi qayta ornatılǵannan keyin, úzilgen processtiń waqıt bólegi dawam etedi&lt;ref name=&quot;osc-ch2-p31&quot;/&gt;.

====Yadtı basqarıw====
Kóp programmalı operaciyalıq sistemanıń yadrosı, basqa wazıypalar menen bir qatarda, programmalarda házir paydalanılıp atırǵan barlıq sistemalıq yadtı basqarıwǵa juwapker bolıwı kerek. Bul bir programmanıń basqa programma tárepinen álleqashan paydalanılıp atırǵan yadqa aralasıp ketiwin boldırmaydı. Programmalar waqıttı bólistirip islegeni sebepli, hárbir programma yadqa ǵárezsiz kiriw múmkinshiligine iye bolıwı kerek.

Birlesken yadtı basqarıw kóplegen erte dáwirdegi operaciyalıq sistemalarda qollanılǵan bolıp, barlıq programmalar yadronıń yad basqarıwshısın erikli túrde paydalanadı hám olarǵa bólistirilgen (ortaq) yad kóleminen aspaydı dep esaplaydı. Yadtı basqarıwdıń bul túri házirgi waqıtta derlik qollanılmaydı, sebebi programmalarda kóbinese olarǵa bólistirilgen yad kóleminen asıp ketiwine sebep bolatuǵın qáteler boladı. Eger programma isten shıqsa, ol bir yamasa birneshe basqa programma paydalanıp atırǵan yadtıń ózgeriwine yamasa ústinen jazılıwına alıp keliwi múmkin. Zıyanlı programmalar yamasa viruslar basqa programmanıń yadın qasaqana ózgertiwi yamasa operaciyalıq sistemanıń óziniń islewine tásir etiwi múmkin. Birlesken yadtı basqarıwda sistemanıń isten shıǵıwı ushın tek bir durıs islemeytuǵın programma jetkilikli.

Yadtı qorǵaw yadroǵa processtiń kompyuter yadına kiriwin sheklew múmkinshiligin beredi. Yadtı qorǵawdıń túrli usılları bar, olardıń ishinde yadtı segmentlew hám betlew de bar. Barlıq usıllar apparatlıq támiynattıń belgili bir dárejede qollawın talap etedi, mısalı, 80286 MMU. Bunday qollaw barlıq kompyuterlerde bola bermeydi.

Segmentlewde de, betlewde de belgili qorǵalǵan rejim registrleri CPUǵa orınlanıp atırǵan programmaǵa qaysı yad adreslerine kiriwge ruqsat beriliwin anıqlap beredi. Basqa adreslerge kiriwge urınıw úziliwdi payda etedi. Bul CPUdı qaytadan baqlawshı rejimge ótiwine hám yadronıń basqarıwdı óz qolına alıwına sebep boladı. Bul segmentlew qaǵıydasınıń buzılıwı yamasa qısqasha Seg-V dep ataladı. Bunday ámelge mazmunlı nátiyjeni belgilew qıyın bolǵanlıǵı hám ádette ol durıs islemeytuǵın programmanıń belgisi bolǵanı sebepli, yadro kóbinese qátege sebep bolǵan programmanı toqtatadı hám qáte haqqında xabar beredi.

Windows 3.1-den ME-ge shekemgi versiyalarda yadtı qorǵawdıń belgili bir dárejesi bolǵan, biraq programmalarda onı qollanıw zárúrligin aylanıp ótiw ańsat bolǵan. Ulıwmalıq qorǵaw qáteligi payda bolıp, segmentlew qaǵıydasınıń buzılǵanı kórsetilgen. Biraq sistemanıń ózi de kóbinese isten shıqqan.

====Virtual yad====
[[File:Virtual memory.svg|thumb|250px|Kóplegen operaciyalıq sistemalar programmalarǵa qattı disk hám RAM boyınsha shashırap jaylasqan yad bólimlerin «virtual yad» dep atalatuǵın bir tutas yad bólegi sıyaqlı paydalanıwına «aldawı» múmkin.]]

Virtual yad adreslewdiń qollanılıwı, mısalı, betlew yamasa segmentlew, yadronıń hárbir waqıtta hárbir programma qaysı yadtı paydalanıwı múmkin ekenin tańlawına múmkinshilik beredi. Bul operaciyalıq sistemanıń birdey yad orınların birneshe wazıypa ushın paydalanıwına jol ashadi.

Eger programma kiriwge bolmaytuǵın yadqa kiriwge háreket etse, biraq sol yad programmaǵa bólistirilgen bolsa, yadronıń ózine úziliw beriledi. Úziliwdiń bul túri ádette bet qátesi dep ataladı.

Yadro bet qátesin anıqlaǵanda, ádette onı payda etken programmaǵa tiyisli virtual yad aralıǵın ózgertedi hám soralǵan yadqa kiriwge ruqsat beredi. Bul yadronıń belgili bir qosımshanıń yadınıń qayerde saqlanatuǵının, yamasa onıń ele bólistirilgen yamasa bólistirilmegenin tańlaw boyınsha basqarıwına múmkinshilik beredi.

Zamanagóy operaciyalıq sistemalarda siyrek paydalanılatuǵın yad basqa programmalar paydalanıwı ushın bos orın jaratıw maqsetinde waqıtsha diskke yamasa basqa tasıwshıǵa saqlanıwı múmkin. Bul swap etiw dep ataladı, sebebi yadtıń belgili bir aymaǵı birneshe programma tárepinen paydalanılıwı múmkin hám sol yad aymaǵındaǵı mazmun talapqa qaray almastırılıwı yamasa awıstırılıwı múmkin.

Virtual yad programmistke yamasa paydalanıwshıǵa kompyuterde shınında bar bolǵan RAM kólemine salıstırǵanda anaǵurlım úlken RAM kólemi bar degen túsinikti beredi&lt;ref name=&quot;Operating System&quot;&gt;{{cite book|last=Stallings|first=William|title=Computer Organization &amp; Architecture|year=2008|publisher=Prentice-Hall of India Private Limited|location=New Delhi|isbn=978-81-203-2962-1|page=267}}&lt;/ref&gt;.

===Bir waqıtta orınlanıw===
Bir waqıtta orınlanıw operaciyalıq sistemanıń birneshe wazıypanı bir waqıtta orınlay alıw múmkinshiligin bildiredi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=129}}. Házirgi zamanagóy operaciyalıq sistemalardıń derlik bári bir waqıtta orınlanıwdı qollaydı{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=159}}.

Aǵımlar processtiń jumısın bir waqıtta orınlanıwı múmkin bolǵan birneshe bólimge bóliwge múmkinshilik beredi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=130}}. Aǵımlardıń sanı bar bolǵan processorlar sanı menen sheklenbeydi. Eger aǵımlar processorlar sanınan kóp bolsa, operaciyalıq sistemanıń yadrosı aǵımlardı jobalastıradı, waqıtsha toqtatadı hám qayta dawam ettiredi, yaǵnıy hárbir aǵımnıń qashan orınlanatuǵının hám oǵan CPU waqıtınıń qansha bólegi beriletuǵının basqaradı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=131}}. Kontekstti almastırıw waqtında orınlanıp atırǵan aǵım waqıtsha toqtatıladı, onıń jaǵdayı aǵımdı basqarıw blogına hám stekke saqlanadı, al jańa aǵımnıń jaǵdayı júklenedi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=157, 159}}. Tariyxta kóplegen sistemalarda aǵım basqarıwdı ózi bosatqansha (kooperativ kóp wazıypalılıq) orınlanıwın dawam ettire alǵan. Bul model bir aǵımǵa processordıń barlıq waqıtın iyelep alıwǵa múmkinshilik beretuǵını sebepli, házirgi operaciyalıq sistemalardıń kópshiligi aǵımdı úziw múmkinshiligine iye (aldın ala alıwǵa tiykarlanǵan kóp wazıypalılıq){{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=139}}.

Aǵımlardıń ózleriniń aǵım identifikatorı, programma sanaǵıshı (PC), registrler jıynaǵı hám stek bar, biraq olar bir processtiń basqa aǵımları menen kodtı, dinamikalıq yad maǵlıwmatların hám basqa resurslardı bólistiredi{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=160}}{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=183}}. Sonlıqtan jańa processti jaratıwǵa qaraǵanda aǵım jaratıw ushın azıraq artıqsha shıǵın ketedi{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=162}}. Bir processorlı sistemalarda bir waqıtta orınlanıw procesler arasındaǵı almastırıw arqalı júz beredi. Kóp kompyuterlerde birneshe processor bar{{sfn|Silberschatz et al.|2018|pp=162–163}}. Túrli processorlаrda orınlanatuǵın birneshe aǵımnıń parallel orınlanıwı programmanıń islewin tezletiwi múmkin, bul programmanıń qansha bólegi bir waqıtta orınlay alatuǵınına baylanıslı{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=164}}.

====Fayl sisteması====
[[File:Dolphin FileManager.png|thumb|Fayl sistemaları paydalanıwshılarǵa hám programmalarǵa kompyuterdegi fayllardı, kóbinese kataloglar (yamasa papkalar) járdeminde, shólkemlestiriw hám retlestiriw múmkinshiligin beredi.]]

Jigirma birinshi ásirdegi kompyuterlerde qollanılatuǵın turaqlı saqlaw qurılmaları, ózgeriwsheń yad — dinamikalıq erkin kiriw yadınan (DRAM) ayırmashılıǵı, kompyuter isten shıqqannan yamasa elektr energiyası úzilip qalǵannan keyin de maǵlıwmatlardı saqlap qaladı. Turaqlı (ózgeriwsheń emes) saqlaw qurılmaları bayt esabında ádewir arzan, biraq olardan maǵlıwmatqa kiriw, oqıw hám jazıw ushın birneshe dárejede kóbirek waqıt ketedi. Tiykarǵı eki texnologiya bar: magnit disklerden turatuǵın qattı disk hám [[Flesh yad|flesh-yad]] (maǵlıwmatlardı elektr sxemalarında saqlaytuǵın qattı halatlı disk). Sońǵısı qımbatıraq bolsa da, tezirek isleydi hám shıdamlılıǵı joqarı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=492, 517}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=259–260}}{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=517, 530}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=260}}.

Fayl sistemaları — operaciyalıq sistema turaqlı saqlaw qurılmalarına kiriwdi ańsatlastırıw ushın qollanatuǵın abstrakciya. Olar adam oqıy alatuǵın fayl atların hám basqa metamaǵlıwmatlardı usınadı, kiriw ámellerin amortizaciyalaw arqalı ónimlilikti arttıradı, birneshe aǵımnıń yadtaǵı birdey bólimge kiriwine jol qoymaydı hám maǵlıwmatlardıń buzılǵanın anıqlaw ushın tekseriw qosındıların óz ishine aladı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=492–493}}. Fayl sistemaları fayllardan (ólshemi hár túrli bolıwı múmkin bolǵan, at berilgen maǵlıwmatlar jıynaǵı) hám adam oqıy alatuǵın fayl atları menen basqa kataloglardıń dizimin saqlaytuǵın kataloglardan (papkalardan) turadı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=496}}. Absolyut fayl jolı túbir katalogtan baslanıp, punktuaciya belgileri menen ajıratılǵan ishki kataloglardıń atların kórsetedi, al salıstırmalı jol fayldıń katalogqa salıstırǵandaǵı jaylasqan ornın anıqlaydı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=496–497}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=274–275}}.

Sistemalıq shaqırıwlar (geyde kitapxanalar arqalı qaplanadı) qosımshalarǵa fayllardı jaratıw, óshiriw, ashıw hám jabıw, sonday-aq olardı baylanıstırıw, oqıw hám jazıw múmkinshiligin beredi. Bul ámellerdiń hámmesi operaciyalıq sistema tárepinen qosımsha atınan orınlanadı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=502–504}}. Operaciyalıq sistemanıń keshigiwdi azaytıwǵa baǵdarlanǵan jumısları jaqında soralǵan yad blokların keshte saqlawdı hám qosımsha ele soramaǵan, biraq keyin kerek bolıwı múmkin bolǵan maǵlıwmatlardı aldın ala júklewdi óz ishine aladı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=507}}. Qurılma drayverleri — hárbir [[Kirgiziw/shıǵarıw|kirgiziw-shıǵarıw]] (I/O) qurılmasına arnawlı islep shıǵılǵan hám operaciyalıq sistemanıń túrli apparatlıq támiynatlarda ózgertiw kiritilmesten islewine múmkinshilik beretuǵın programmalıq támiynat{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=508}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=359}}.

Fayl sistemalarınıń jáne bir komponenti — fayldıń atı hám metamaǵlıwmatların onıń mazmunı saqlanatuǵın maǵlıwmat blogı menen sáykeslestiretuǵın sózlik{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=545}}. Kóplegen fayl sistemaları fayl atların fayl nomerlerine aylandırıw ushın kataloglardan paydalanadı. Blok nomerin tabıw ushın operaciyalıq sistema indeks qollanadı, ol kóbinese terek túrinde ámelge asırıladı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=546}}. Bunnan bólek, bos bloklardı baqlap barıw ushın bos orın kartası boladı; ol ádette bit kartası túrinde ámelge asırıladı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=546}}. Jańa fayldı saqlaw ushın hár qanday bos bloktan paydalanıw múmkin bolsa da, kóplegen operaciyalıq sistemalar ónimlilikti arttırıw ushın bir katalogtaǵı fayllardı bir jerge jámlewge yamasa fragmentaciyanı azaytıw maqsetinde fayllardı dáwirli túrde qayta jaylastırıwǵa háreket etedi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=547}}.

Kompyuter isten shıqqan yamasa apparatlıq támiynat buzılǵan jaǵdayda maǵlıwmatlardıń isenimliligin saqlaw da áhmiyetli másele bolıp tabıladı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=589, 591}}. Fayl jazıw protokolları atomlıq ámeller tiykarında joybarlanadı, sonlıqtan jazıw barısındaǵı hár qanday waqıtta kompyuter isten shıqqan jaǵdayda turaqlı saqlaw qurılmasındaǵı maǵlıwmatlar tolıq jazılmaǵan yamasa sáykes kelmeytuǵın jaǵdayda qalıp ketpeydi{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|pp=591–592}}. Maǵlıwmatlardıń buzılıwı artıqsha saqlaw (mısalı, RAID — arzan disklerdiń artıqsha massivleri) hám maǵlıwmatlardıń buzılǵanın anıqlaytuǵın tekseriw qosındıları járdeminde sheshiledi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=385–386}}{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=592}}. Fayldıń birneshe tekseriw qosındısı hám rezerv kóshirmesi saqlanǵan jaǵdayda, sistema apparatlıq támiynattıń birneshe ret isten shıǵıwınan keyin de tiklene aladı. Maǵlıwmatlardıń buzılıwın anıqlaw hám tiklew ushın kóbinese fon procesleri qollanıladı{{sfn|Anderson|Dahlin|2014|p=592}}.

===Tarmaqlanıw===
Zamanagóy operaciyalıq sistemalar ádette TCP/IP protokollar stegi sıyaqlı tarmaq stegin óz ishine aladı.

===Qáwipsizlik===
{{Main|Kompyuter qáwipsizligi}}

Qáwipsizlik — bir kompyuterdi paydalanatuǵın basqa paydalanıwshılardan, sonday-aq tarmaq arqalı oǵan aralıqtan kiriwge urınıwshılardan paydalanıwshılardı qorǵawdı bildiredi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=605-606}}. Operaciyalıq sistemanıń qáwipsizligi CIA úshligin támiyinlewge tiykarlanadı: qupıyalıq (ruqsatsız paydalanıwshılar maǵlıwmatlarǵa kiriwge múmkinshilik almaydı), pútinlik (ruqsatsız paydalanıwshılar maǵlıwmatlardı ózgertе almaydı) hám qoljetimlilik (xızmet kórsetiwden bas tartıw hújimine ushıraǵan jaǵdayda da sistemanıń ruqsat berilgen paydalanıwshılar ushın qoljetimli bolıp qalıwın támiyinlew){{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=608}}. Basqa kompyuter sistemalarındaǵı sıyaqlı, qáwipsizlikti támiyinlew ushın qáwipsizlik domenlerin — operaciyalıq sistemalarda yadro, procesler hám virtual mashinalardı — bir-birinen ajıratıw tiykarǵı áhmiyetke iye{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=609}}. Qáwipsizlikti arttırıwdıń basqa usıllarına hújim betin kishireytiw ushın sistemanı ańsatlastırıw, resurslarǵa kiriwdi dáslepki jaǵdayda sheklew, barlıq sorawlardıń ruqsatın tekseriw, eń az huqıq principin qollanıw (wazıypanı orınlaw ushın zárúr bolǵan eń az huqıqlardı beriw), huqıqlardı ajıratıw hám ulıwmalıq maǵlıwmatlardı azaytıw kiredi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=609–610}}.

Operaciyalıq sistemalardıń geybir dizaynları basqalarına qaraǵanda qáwipsizirek boladı. Yadro menen qosımshalar arasında ajıratıw bolmaǵan sistemalar eń qáwipsiz emes bolıp esaplanadı. Kóp maqsetli operaciyalıq sistemalardıń kópshiligi sıyaqlı monolit yadrolı sistemalar da yadronıń qanday da bir bólimi buzılǵan jaǵdayda hálsiz bolıp qaladı. Qáwipsizirek dizayn mikro-yadrolardı qollanadı: olar yadronıń huqıqların birneshe bólek qáwipsizlik domenlerine ajıratıp, yadronıń bir ret buzılıwınıń aqıbetlerin azaytadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=612}}. Uniyadrolar da yadronıń kólemin azaytıw hám operaciyalıq sistemanıń basqa funkciyaların qosımshalar boyınsha ajıratıw arqalı qáwipsizlikti jaqsılaytuǵın taǵı bir usıl bolıp tabıladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=612}}.

Operaciyalıq sistemalardıń kópshiligi [[C (programmalastırıw tili)|C]] yamasa [[C++]] tillerinde jazıladı. Bul tiller qáwipli paydalanıw múmkin bolǵan hálsizliklerdiń payda bolıwına sebep bolıwı múmkin. Olarǵa qarsı qorǵanıwǵa háreketler jasalǵanına qaramastan, shegara tekseriwiniń joqlıǵı sebepli buferdiń tolıp ketiwi hújimleri hálsizliklerdi payda etedi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=648, 657}}. CPU optimizaciyaları sebepli payda bolatuǵın geybir hálsizliklerdi qosqanda, apparatlıq támiynattaǵı hálsizlikler de operaciyalıq sistemanı buzıw ushın qollanılıwı múmkin{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=668–669, 674}}. Operaciyalıq sistema programmistleriniń hálsizliklerdi qasaqana engizgen jaǵdayları da belgili, mısalı, jasırın kiriw esikleri{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=679–680}}.

Operaciyalıq sistemalardıń qáwipsizligi olardıń barǵan sayın quramalasıwı hám sonıń nátiyjesinde qátelerdiń payda bolıwı menen qıyınlasadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=605, 617–618}}. Operaciyalıq sistemalardı formal tekseriw ámelde múmkin bolmaǵanlıqtan, islep shıǵıwshılar hálsizliklerdi azaytıw ushın operaciyalıq sistemanı bekkemlew usılların qollanadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=681–682}}. Mısalı, adres keńisliginiń jaylasıwın tosınnan ózgertiw, basqarıw aǵımınıń pútinligin támiyinlew, kiriwdi sheklew dizimleri hám basqa texnikalar qollanıladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=683}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=685}}{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=689}}. Ashıq kodlı operaciyalıq sistemalarǵa kimniń kod qosıwına bolmasın, sheklew joq. Bunday sistemalarda ózgerisler tariyxı ashıq boladı hám basqarıw wazıypaları bólistirilgen túrde ámelge asırıladı{{sfn|Richet|Bouaynaya|2023|p=92}}. Ashıq kodlı programmistler qáwipsizlik hálsizliklerin tabıw hám joq etiw ushın birgelikte islewge umtıladı. Bunda kodtı qayta kóriw hám túrlerdi tekseriw arqalı zıyanlı kod alıp taslanadı{{sfn|Richet|Bouaynaya|2023|pp=92–93}}{{sfn|Berntsson|Strandén|Warg|2017|pp=130–131}}. Endryu S. Tanenbaum barlıq operaciyalıq sistemalardıń [[Derek kodı|derek kodın]] járiyalawdı usınıs etedi. Onıń pikirinshe, bul islep shıǵıwshılardıń qupıyalıqqa isenip qalıwınıń aldın aladı hám qáwipsizlikti jasırıw arqalı támiyinlew sıyaqlı isenimsiz usılǵa súyeniwdi azaytadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=611}}.

===Paydalanıwshı interfeysi===
[[Paydalanıwshı interfeysi]] (UI) adam menen kompyuter arasındaǵı óz-ara baylanıstı támiyinlew ushın zárúr. Hár qanday kompyuter ushın paydalanıwshı interfeysiniń eń kóp ushırasatuǵın eki túri bar:

* [[Komanda qatarı interfeysi]] — kompyuter komandaları qatarma-qatar jazıladı.
* [[Grafikalıq paydalanıwshı interfeysi]] (GUI) — kórnekli ortalıqtan paydalanadı. Kóbinese bul ayna, belgi, menyu hám kórsetkish elementleriniń birikpesinen turadı; bul WIMP dep te ataladı.

[[Jeke kompyuter|Jeke kompyuterlerde]], sonıń ishinde [[Smartfon|smartfonlar]] hám planshetlerde, sonday-aq jumıs stanciyalarında paydalanıwshı kirgizetuǵın maǵlıwmat ádette [[klaviatura]], [[Kompyuter tıshqanshası|tıshqansha]], trekpad yamasa sensorlı ekran arqalı beriledi. Olardıń hámmesi operaciyalıq sistema menen arnawlı programmalıq támiynat arqalı baylanısadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=396, 402}}. Programmalıq támiynat islep shıǵıwshılar yamasa kod jazıwshılar bolmaǵan jeke kompyuter paydalanıwshıları kirgiziw hám shıǵarıw ushın kóbinese grafikalıq interfeyslerdi tańlaydı. Grafikalıq interfeysler jeke kompyuterlerdiń kópshiligi tárepinen qollanıladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=395, 408}}. Grafikalıq interfeyslerdi qollaytuǵın programmalıq támiynat komanda qatarı hám ápiwayı tekstli shıǵarıwǵa qaraǵanda quramalıraq. Ápiwayı tekstli shıǵarıw kóbinese baǵdarlamashılar tárepinen maqullanadı hám onı qollap-quwatlaw ańsat{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=402}}.

==Hobbi retinde operaciyalıq sistemanı islep shıǵıw==
Hobbi retindegi operaciyalıq sistema — kodı bar bolǵan operaciyalıq sistemadan tikkeley alınbaǵan, paydalanıwshıları hám belsendi islep shıǵıwshıları az bolǵan sistema.

Ayırım jaǵdaylarda hobbi retindegi islep shıǵıw jumısı «homebrew» dep atalatuǵın kompyuter qurılmasın qollap-quwatlawǵa arnaladı. Mısalı, MOS Technology 6502 mikroprocessorı menen isleytuǵın ápiwayı bir plataǵa ornatılǵan kompyuter. Basqa jaǵdaylarda islep shıǵıw keń tarqalǵan arxitektura ushın alıp barılıwı múmkin. Operaciyalıq sistemanı islep shıǵıw pútkilley jańa ideyalardan baslanıwı yamasa bar bolǵan operaciyalıq sistemanı úlgi etip alıw arqalı ámelge asırılıwı múmkin. Hár eki jaǵdayda da hobbi retinde islep shıǵıwshı jumıstı ózi orınlaydı yamasa uqsas qızıǵıwshılıqları bar kishkene, geyde rásmiy emes topar menen birgelikte isleydi.

Hobbi retindegi operaciyalıq sistemalarǵa Syllable hám TempleOS mısal bola aladı.

==Operaciyalıq sistemalardıń hár túrliligi hám portativligi==

Eger qosımsha belgili bir operaciyalıq sistema ushın jazılıp, basqa operaciyalıq sistemaǵa kóshiriletuǵın bolsa, qosımshaǵa kerek bolǵan funkcionallıq jańa sistemada basqasha ámelge asırılıwı múmkin. Mısalı, funkciyalardıń atları hám argumentlerdiń mánileri ózgeshe bolıwı múmkin. Bul qosımshanı beyimlewdi, ózgertiwdi yamasa basqa túrde qollap-quwatlawdı talap etedi.

Operaciyalıq sistemalardıń hártúrliligin qollap-quwatlawǵa ketetuǵın bul shıǵındı Java yamasa Qt sıyaqlı programmalıq platformalar ushın qosımshalar jazıw arqalı azaytıwǵa boladı. Bul abstrakciyalar belgili bir operaciyalıq sistemalarǵa hám olardıń sistemalıq kitapxanalarına beyimleniw shıǵınların aldın ala óz moynına alǵan.

Taǵı bir usıl — operaciyalıq sistemalardı islep shıǵarıwshılardıń standartlardı qabıl etiwi. Mısalı, POSIX hám operaciyalıq sistemanı abstrakciyalaw qatlamları ulıwmalıq ózgesheliklerdi támiyinlep, bir sistemadan ekinshisine kóshiriw shıǵınların azaytadı.

==Keń tarqalǵan operaciyalıq sistemalar==

2025-jıl oktyabr ayına kelip, veb-trafik kórsetkishleri Androidtiń pútkil Dúnya júzi torına kiriw ushın qollanılatuǵın eń keń tarqalǵan operaciyalıq sistema ekenin kórsetedi. Onıń úlesi 38%-ti quraydı. Keyingi orınlarda [[Microsoft Windows]] — 31%, [[iOS]] hám [[iPadOS]] — 15%, macOS — 7% hám [[Linux]] — 1% úles penen turadı&lt;ref name=&quot;gs.statcounter.com&quot; /&gt;. [[Android]], iOS hám iPadOS [[Mobil operaciyalıq sistema|mobil operaciyalıq sistemalar]] bolıp tabıladı, al Windows, macOS hám Linux stol kompyuterlerge arnalǵan operaciyalıq sistemalar bolıp esaplanadı.

===Linux===
{{Main|Linux}}

[[File:Layers of a Linux system.png|thumb|upright=1.7|Linux sistemasınıń qatlamları]]

[[Linux]] — GNU ulıwmalıq jámiyetlik licenziyası (GPL) boyınsha tarqatılatuǵın erkin programmalıq támiynat. Bul licenziyaǵa muwapıq, onıń barlıq tuwındı versiyaları [[Derek kodı|derek kodın]] járiyalawı nızam boyınsha talap etiledi{{sfn|Silberschatz et al.|2018|pp=779–780}}. Linux programmistler tárepinen ózleri paydalanıw ushın islep shıǵılǵan. Sonlıqtan onda ápiwayılıq hám izbe-izlikke ayrıqsha itibar berilgen: sheksiz derlik usıllar menen biriktiriwge bolatuǵın az sandaǵı tiykarǵı elementler qollanıladı hám artıqsha qaytalanıwdan qashıladı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=713–714}}.

Onıń dizaynı mikro-yadrodan paydalanbaytuǵın basqa UNIX sistemalarına uqsaydı{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=780}}. Linux C tilinde jazılǵan&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Vaughan-Nichols |first1=Steven |title=Linus Torvalds prepares to move the Linux kernel to modern C |url=https://www.zdnet.com/article/linus-torvalds-prepares-to-move-the-linux-kernel-to-modern-c/ |access-date=7 February 2024 |work=ZDNET |date=2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;. Ol UNIX System V [[Sintaksis (programmalastırıw tilleri)|sintaksisin]] qollanadı, biraq BSD sintaksisin de qollap-quwatlaydı. Linux standart UNIX tarmaqlıq funkciyaların hám UNIX qurallarınıń tolıq jıynaǵın qollaydı. Sonıń menen birge, birneshe paydalanıwshını qollap-quwatlaydı hám aldın ala alıwǵa tiykarlanǵan kóp wazıypalılıqtan paydalanadı. Dáslep minimalistlik dizaynǵa iye bolǵan Linux 16 megabayttan (MB) az RAM menen de isley alatuǵın iykemli sistema bolıp tabıladı, biraq ol házirgi waqıtta kóp processorlı úlken sistemalarda qollanıladı{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=780}}. Basqa UNIX sistemalarına uqsas túrde, Linux distributivleri yadrodan, sistemalıq kitapxanalardan hám sistemalıq utilitalardan turadı{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=781}}. Linuxta jumıs stolı, papka hám fayl belgileri bar grafikalıq paydalanıwshı interfeysi (GUI) bar. Sonday-aq operaciyalıq sistemaǵa komanda qatarı arqalı kiriw múmkinshiligi de bar{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=715–716}}.

[[Android]] — Linuxqa tıǵız tiykarlanǵan, biraq tek bir bólegi ashıq kodlı operaciyalıq sistema. Ol smartfonlarda keń tarqalǵanlıǵı sebepli paydalanıwshılar arasında eń kóp qollanılatuǵın operaciyalıq sistemaǵa aylandı. Android, sonday-aq grafikalıq interfeys talap etiletuǵın engizilgen sistemalarda da qollanıladı, biraq bul tarawda onıń úlesi salıstırmalı túrde az. Bunday qurılmalarǵa aqıllı saatlar, avtomobillerdiń basqarıw panelleri, samolyot orınlıqlarınıń artına ornatılǵan ekranlar, medicina qurılmaları hám úy turmısında qollanılatuǵın ásbaplar kiredi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=793–794}}. Linuxtan ayırmashılıǵı, Androidtıń úlken bólegi [[Java (programmalastırıw tili)|Java]] tilinde jazılǵan hám obektke baǵdarlanǵan dizaynnan paydalanadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=793}}.

===Microsoft Windows===
{{Main|Microsoft Windows}}

[[File:Diagram of a security descriptor for a file on Windows.png|thumb|upright=1.3|Fayl ushın qáwipsizlik deskriptorı: dáslep tek oqıwǵa ruqsat berilgen, Elvis ushın kiriw sheklengen, Keti ushın oqıw hám jazıw ruqsatı, al fayldıń iyesi Ida ushın tolıq kiriw ruqsatı belgilengen{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|pp=1021-1022}}.]]

[[Microsoft Windows|Windows]] — stol kompyuterlerinde, noutbuklarda, planshetlerde, telefonlarda, jumıs stanciyalarında, korporativ serverlerde hám Xbox konsollarında keń qollanılatuǵın menshikli operaciyalıq sistema{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=871}}. Sistema dáslep «qáwipsizlik, isenimlilik, sáykeslik, joqarı ónimlilik, keńeytiw múmkinshiligi, portativlik hám xalıqaralıq qollap-quwatlaw» talapların támiyinlew ushın joybarlanǵan. Keyin ala energiya únemlew hám dinamikalıq qurılmalardı qollap-quwatlaw da tiykarǵı ústemliklerge aylandı{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=826}}.

Windows Executive procesler, aǵımlar hám bólimler (mısalı, fayllar sıyaqlı yad obektleri) ushın áhmiyetli maǵlıwmat strukturaların basqarıwda yadro rejimindegi obektlerden paydalanadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=1035}}. Operaciyalıq sistema virtual yad ushın talap boyınsha betlewdi qollaydı, bul kóplegen qosımshalarda kirgiziw-shıǵarıw ámellerin tezletedi. Kirgiziw-shıǵarıw qurılmalarınıń drayverleri Windows Driver Model modelinen paydalanadı{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=1035}}. NTFS fayl sistemasında tiykarǵı kestе bar bolıp, hárbir fayl metamaǵlıwmatları bar jazba túrinde kórsetiledi{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=1036}}. Wazıypalardı jobalastırıw aldın ala alıwǵa tiykarlanǵan kóp wazıypalılıqtı óz ishine aladı{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=821}}. Windows kóp sanlı qáwipsizlik funkciyalarına iye{{sfn|Silberschatz et al.|2018|p=827}}. Olardıń ishinde kiriwdi basqarıw dizimleri hám pútinlik dárejelerin qollanıw ayrıqsha áhmiyetke iye. Hárbir processte autentifikaciyalaw tokeni boladı, al hárbir obektke qáwipsizlik deskriptorı beriledi. Keyingi versiyalarǵa jáne de kóbirek qáwipsizlik funkciyaları qosılǵan{{sfn|Tanenbaum|Bos|2023|p=1036}}.
== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Operaciyalıq sistemalar]]</text>
      <sha1>ikojc4lu7bfujxwfzxp9cq034xy5svo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Italiyada turizm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11804</id>
    <revision>
      <id>274681</id>
      <parentid>274647</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T21:53:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>274681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6722" sha1="nb8k8ye3iia5wvtc8d6hfjl0y4nquiu" xml:space="preserve">[[Fayl:Colosseo_2020.jpg|nobaý| [[Rome|Rimdegi]] eń barılatuǵın Kolizey esteligi]]
[[Fayl:Venice_(grand_canal)_-_panoramio.jpg|oñğa|nobaý|[[Veneciya]] qalası, dúnyadaǵı eń kóp barılatuǵın, gózzal qalalardıń biri &lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Web deregi| url = http://www.themeshnews.com/top-10-most-beautiful-cities-in-the-world-2016/| bet = Top&amp;nbsp;10 most Beautiful Cities in the World 2017| sáne = 2016-jıl 28-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190327090926/http://www.themeshnews.com/top-10-most-beautiful-cities-in-the-world-2016/| arxivsáne = 2019-jıl 27-mart | qaralǵan sáne = 2023-jıl 28-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://worldchacha.com/most-beautiful-cities-capital-in-the-world/10/| bet = Top&amp;nbsp;10 most Beautiful Cities in the World 2018| sáne = 2018-jıl 2-sentyabr }}&lt;/ref&gt;]]
[[Fayl:View_of_Santa_Maria_del_Fiore_in_Florence.jpg|nobaý|Santa Maria del Fiore soborı, [[Florenciya|Florensiya]]]]
[[Fayl:Matera_boenisch_nov_2005.jpg|oñğa|nobaý|Sassi di Matera mákan-jayı ]]
[[Fayl:Milan_-_Cathédrale.jpg|nobaý|Milan soborı, sayaxatshılar kóp toplanatuǵın orın&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://travel.nytimes.com/travel/guides/europe/italy/milan/25103/duomo/attraction-detail.html|work=The New York Times|title=Milan Attractions}}&lt;/ref&gt;.]]

'''Italiyada turizm'''–[[Italiya]] ekonomikasınıń jetekshi tarmaqlarınıń biri. Italiya milliy statistika institutinıń maǵlıwmat beriwinshe, 2019-jılda Italiyaǵa 65 million sayaxatshı kelgen. Bul dúnyadaǵı eń kóp sayaxat etiletuǵın 5 mámlekettiń biri. Italiya bankiniń 2018-jıldaǵı maǵlıwmatlarına qaraǵanda, turizm tarawı Italiya JIÓniń 5% úlesin quraydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.bancaditalia.it/pubblicazioni/collana-seminari-convegni/2018-0023/Petrella_11dic.pdf| bet = The weight of tourism in Italy, the characteristics of the demand and the accommodation capacity| sáne = 2018-jıl 11-dekabr }}&lt;/ref&gt;. .

Házirgi waqıtta Italiyaǵa sayaxatshılardıń qızıǵıwına mádeniyat, asxana, arxitektura, kórkem-óner, diniy orınlar, suw ústindegi qala hámkurortlar sebep bolmaqta. Alp hám Apennin tawlarında qısqı hám jazǵı turizm, [[Jer orta teńizi|Ortajer teńizi]] qırǵaqlarında bolsa teńiz turizmi rawajlanǵan&lt;ref name=&quot;alloggitaly&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.alloggitaly.it/vacanze-in-montagna-in-italia/| bet = VACANZE IN MONTAGNA IN ITALIA: IN INVERNO E IN ESTATE| sáne = 2017-jıl 30-iyul | qaralǵan sáne = 2022-jıl 1-yanvar | til = it}}&lt;/ref&gt;,. Rim 2017-jılda 9,4 million sayaxatshı kelgeni menen, Evropada 3-orındı, dúnyada bolsa 12-orındı iyeledi. [[A.C. Milan|Milan]] bolsa 6,8 million sayaxatshı menen dúnya reytinginiń 27-orının iyelegen. Bunnan tısqarı [[Veneciya]] hám [[Florenciya|Florensiya]] qalaları dúnyadaǵı eń jaqsı 10 mánzil dizimine kiritilgen. Sonıń menen birge, Italiya dúnyada YUNESKOnıń mádeniy miyras obyektleriniń sanı eń kóp bolǵan mámleket&lt;ref name=&quot;convention&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://whc.unesco.org/en/convention/| bet = The World Heritage Convention| baspaxana = UNESCO| qaralǵan sáne = 2021-jıl 1-avgust | arxivurl = https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/| arxivsáne = 2016-jıl 27-avgust }}&lt;/ref&gt;.
[[Rim imperiyası|Rim imperiyasi]] dáwirinde, orta asirlerde hám Renessansta Italiyadaǵı kóplep estelikler qurılǵan&lt;ref name=&quot;studiare&quot;&gt;{{Web deregi| url = https://www.studiare-in-italia.it/php5/study-italy.php?idorizz=6&amp;idvert=84| bet = Viaggiare in Italia: giro turistico| qaralǵan sáne = 2021-jıl 31-dekabr | til = it| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220921204815/https://www.studiare-in-italia.it/php5/study-italy.php?idorizz=6&amp;idvert=84| arxivsáne = 2022-jıl 21-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Mámlekette 4 mıńnan artıq muzeyler, 85 mıń tariyxiy shirkewler hám 40 mıń tariyxiy estelikler bar. Barlıq obyektler Italiya Mádeniyat ministirligi qaramaǵına alınǵan&lt;ref name=&quot;studiare&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;risparmiamocelo&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.risparmiamocelo.it/quanto-vale-il-patrimonio-culturale-e-ambientale-italiano/| bet = L'Italia possiede un patrimonio culturale e ambientale unico al mondo.| sáne = 2017-jıl 10-oktyabr | qaralǵan sáne = 2021-jıl 27-dekabr | til = it}}&lt;/ref&gt;.

Italiyada 1 den 5 julduzǵa shekem miymanxanalar bar. Italiya milliy statistika instituti esap-kitabınsha, 2017-jılda 32988 miymanxanalar iskerligin alıp barmaqta&lt;ref name=&quot;repubblica&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.repubblica.it/viaggi/2019/03/21/news/turismo_91_viaggiatori_soddisfatti_mete_culturali_italia-222188141/| bet = Turismo: 91% viaggiatori soddisfatti mete culturali Italia| sáne = 2019-jıl 21-mart | qaralǵan sáne = 2019-jıl 26-iyul }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;movimento&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.istat.it/it/files//2019/07/infograficaIT.pdf| bet = Turismo in Italia nel 2018 – Movimento dei clienti e capacità degli esercizi ricettivi| jumıs = istat.it| qaralǵan sáne = 2019-jıl 18-iyul }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
[[Fayl:Overlooking_Capri_harbour_from_the_rotunda_in_Villa_San_Michele_Anacapri_2013.jpg|nobaý|Kapri atawı]]
[[Fayl:Forum_in_Pompeii_2.jpg|nobaý|Pompey, dúnyanıń eń kóp sayaxatshı baratuǵın 48-qalası]]
[[Fayl:Vernazza_and_the_sea,_Cinque_Terre,_Italy.jpg|nobaý|Cinque Terre kompleksi]]
[[Fayl:Cattedrale_di_Palermo._-_panoramio.jpg|nobaý|Palermo soborı]]

=== Dáslepki saparlar ===
Adamlar Italiyaǵa túrli asirlerde kelip turǵan. Biraq, áyne turistik baǵdarda17-asirden aristokratlar baslap bergen&lt;ref name=&quot;grand-tour&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.treccani.it/enciclopedia/grand-tour/| bet = Grand Tour| qaralǵan sáne = 2022-jıl 6-may | til = it}}&lt;/ref&gt;.
Rim qalası asirler dawamında Ullı Britaniya, [[Arqa Afrika]], Batıs Aziyalıq adamlardıń itibarına túsip kelgen. Sawdagerler de Italiyanı sawda islew ushın eń jaqsı orın dep bilgen. Eramızdıń 476-jılı Batıs [[Rim imperiyası]] qulaǵanda, Rim qalası endi [[Evropa|Evropanıń]] sıyasıy hám mádeniy orayı bolmay qalǵan edi. Sonday bolsa da , Rim qalasına sayaxatshılardıń aǵımı toqtap qalmadı, olar Rimge áyyemgi ibadatxanalardı, shirkewlerdi hám soǵan uqsas imáratlardı kóriwge keler edi. Bul dúnyadaǵı dáslepki «diniy turizm»nıń baslanıwı edi. Renessans dáwiriniń eń gúllegen waqtında yaǵnıy 16-17-asirlerde Italiya arxitekturasın úyreniw ushın sayaxatsgılar kele basladı. Buǵan Inigo Jonstı mısal etip keltiriw múmkin.

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Sırtqı siltemeler == 
{{Commons kategoriya|Tourism in Italy}}

{{Sırtqı siltemeler}}

[[Kategoriya:Turizm]]
[[Kategoriya:Italiya]]</text>
      <sha1>nb8k8ye3iia5wvtc8d6hfjl0y4nquiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>GitHub</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20846</id>
    <revision>
      <id>274724</id>
      <parentid>270827</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:45:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Bultlı esaplaw provayderleri|Bultlı esaplaw provayderleri]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>274724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48395" sha1="b9htkwwd3wu0yz6hvs6mes8o84voaho" xml:space="preserve">'''GitHub''' — bul [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashılardıń]] óz [[Programmalastırıw|kodların]] jaratıwǵa, saqlawǵa, basqarıwǵa hám bólisiwge imkaniyat beretuǵın baǵdarlamashılar platforması. Ol [[Git]] [[Programmalıq támiynat|programmalıq támiynatın]] paydalanadı, bul Gittiń [[Tarqatılǵan versiyanı basqarıw|tarqatılǵan versiyalardı basqarıw]] imkaniyatın hámde hárbir proekt ushın kirisdi basqarıw, qátelerdi baqlaw, [[programmalıq támiynat]] imkaniyatlarına sorawlar beriw, wazıypalardı basqarıw, turaqlı integraciya hám wikilardı qamtıydı. [[Kaliforniya shtatı|Kaliforniyada]] bas ofisi bar, ol 2018-jıldan baslap [[Microsoft]] korporaciyasınıń filialı bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2018/06/04/microsoft-has-acquired-github-for-7-5b-in-microsoft-stock/| bet = Microsoft has acquired GitHub for $7.5B in stock| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201025091838/https://techcrunch.com/2018/06/04/microsoft-has-acquired-github-for-7-5b-in-microsoft-stock/| arxivsáne = 2020-jıl 25-oktyabr | sáne = 2018-jıl 4-iyun | til = en-US| jumıs = TechCrunch| qaralǵan sáne = 2018-jıl 4-iyun }}&lt;/ref&gt;.

Ol kóbinese [[ashıq kodlı programmalıq támiynat]] islep shıǵarıw proektlerin xosting etiw (jaylastırıw) ushın qollanıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.wired.com/2015/06/problem-putting-worlds-code-github/| bet = The Problem With Putting All the World's Code in GitHub| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150629152927/http://www.wired.com/2015/06/problem-putting-worlds-code-github/| arxivsáne = 2015-jıl 29-iyun | sáne = 2015-jıl 29-iyun | jumıs = [[Wired (website)|Wired]]| qaralǵan sáne = 2015-jıl 29-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2023-jıl yanvarda [jańalaw], GitHub 100 millionnan aslam baǵdarlamashılar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://github.blog/2023-01-25-100-million-developers-and-counting/| bet = 100 million developers and counting| avtor = Dohmke| at = Thomas| sáne = 2023-jıl 25-yanvar | til = en-US| jumıs = The GitHub Blog| qaralǵan sáne = 2023-jıl 25-yanvar }}&lt;/ref&gt; hám 420 millionnan aslam repozitoriylar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://github.com/about| bet = Github Number of Repositories| til = en| jumıs = GitHub| qaralǵan sáne = 2024-jıl 26-fevral }}&lt;/ref&gt;, bar ekenligin xabarladı, onıń ishinde keminde 28 million jámáát repozitoriyları bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://github.com/search?q=is:public| bet = Repository search for public repositories| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201105194800/https://github.com/search?q=is:public| arxivsáne = 2020-jıl 5-noyabr | til = en| jumıs = GitHub| qaralǵan sáne = 2018-jıl 5-iyun | citata = Showing 28,177,992 available repository results}}&lt;/ref&gt;. 2023-jıl iyundaǵı [jańalaw] jaǵday boyınsha ol dúnyadaǵı eń úlken [[derek kodı]] xosti bolıp tabıladı.

== Haqqında ==

=== Tıykar salınıwı ===
GitHub platformasınıń islep shıǵarılıwı 2007-jıl 19 oktyabrde baslandı&lt;ref name=&quot;beginning&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://blogs.esri.com/esri/arcgis/2014/02/10/github-ceo-and-co-founder-chris-wanstrath-keynoting-esris-devsummit/| bet = GitHub CEO and Co-Founder Chris Wanstrath Keynoting Esri's DevSummit!| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210322042240/https://www.esri.com/arcgis-blog/overview/?rmedium=bulk-redirect&amp;rsource=https%3A%2F%2Fblogs.esri.com%2Fesri%2Farcgis%2F2014%2F02%2F10%2Fgithub-ceo-and-co-founder-chris-wanstrath-keynoting-esris-devsummit%2F| arxivsáne = 2021-jıl 22-mart | avtor = Weis| at = Kristina| sáne = 2014-jıl 10-fevral | qaralǵan sáne = 2018-jıl 13-fevral | citata = in 2007 they began working on GitHub as a side project}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;githuboneyear&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://github.com/blog/185-github-turns-one| bet = GitHub Turns One!| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140421210635/https://github.com/blog/185-github-turns-one| arxivsáne = 2014-jıl 21-aprel | avtor = Preston-Werner| at = Tom| sáne = 2008-jıl 19-oktyabr | jumıs = GitHub| qaralǵan sáne = 2014-jıl 28-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;githubfirstcommit&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.slideshare.net/err/inside-github/28-2007_octoberThe_rst_commit_was| bet = The first commit was on a Friday night in October, around 10&amp;nbsp;pm.| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210322042238/https://www.slideshare.net/err/inside-github/28-2007_octoberThe_rst_commit_was| arxivsáne = 2021-jıl 22-mart | avtor = Wanstrath| at = Chris| sáne = 2009-jıl 7-dekabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 4-noyabr }}&lt;/ref&gt;. Sayt 2008-jıl aprelde Tom Preston-Werner, Kris Uanstrath, P.J. Xeyett hám Scott Chacon tárepinen beta versiya retinde bir neshe ay dawamında qoljetimli boldı&lt;ref name=&quot;pastie&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.sitepoint.com/github-gist-is-pastie-on-steroids/| bet = GitHub Gist is Pastie on Steroids| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210322042257/https://www.sitepoint.com/github-gist-is-pastie-on-steroids/| arxivsáne = 2021-jıl 22-mart | avtor = Catone| at = Josh| sáne = 2008-jıl 24-iyul | qaralǵan sáne = 2018-jıl 13-fevral | citata = GitHub hosts about 10,000 projects and officially launched in April of this year after a beta period of a few months.}}&lt;/ref&gt;. Onıń atı ''[[Git]]'' hám ''hub'' sózleriniń birikpesi retinde tańlandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.youtube.com/watch?v=4XpnKHJAok8&amp;t=1m30s| bet = Tech Talk: Linus Torvalds on git (at 00:01:30)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20151220133030/https://www.youtube.com/watch?v=4XpnKHJAok8&amp;t=1m30s| arxivsáne = 2015-jıl 20-dekabr | sáne = 2007-jıl 14-may | qaralǵan sáne = 2022-jıl 3-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Shólkem strukturası ===
GitHub, Inc. dáslebinde ózin-ózi basqarıwǵa súyene otırıp, orta dárejeli menedjerlersiz tegis shólkem boldı&lt;ref name=&quot;cto-mgmt-style&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://tomayko.com/writings/management-style| bet = Show How, Don't Tell What – A Management Style| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201209045932/https://tomayko.com/writings/management-style| arxivsáne = 2020-jıl 9-dekabr | avtor = Tomayko| at = Ryan| sáne = 2012-jıl 2-aprel | qaralǵan sáne = 2013-jıl 28-avgust }}&lt;/ref&gt;. Xızmetkerler ózlerine qızıq bolǵan proektlerde jumıs islewdi tańlay aladı (ashıq bóliw), biraq bas direktor aylıqlardı belgileydi.

2014-jılı kompaniya joqarı liderligine qarsı awır izine túsiw ayıpları sebepli orta dárejeli menedjment qabatın qostı. Jánjel nátiyjesinde Tom Preston-Werner bas direktor wazıypasınan ketti&lt;ref name=&quot;wsj-2014&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/harassment-claims-make-startup-github-grow-up-1405639553|title=Harassment claims make startup GitHub grow up|last=Evelyn|first=Rusli| sáne =July 17, 2014|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=July 18, 2014}}&lt;/ref&gt;.

=== Finans ===
GitHub ózin-ózi qarjılandırıwshı start-up biznes boldı, ol birinshi jıllarında óziniń úsh qurıltayshısı tárepinen ǵana qarjılandırıladı hám xızmetkerlerdi qabıllay baslaydı&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://pando.com/2013/06/20/github-ceo-explains-why-the-company-took-so-damn-long-to-raise-venture-capital/|title=GitHub CEO explains why the company took so damn long to raise venture capital|last1=Michael|first1=Carney|date=June 20, 2013|work=PandoDaily|access-date=July 10, 2014}}&lt;/ref&gt;.

Kompaniya dúzilgennen keyin tórt jıldan keyin, 2012-jıl iyulda Andreessen Horowitz 750 million dollarǵa bahalanǵan, 100 million dollar investiciya qoydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2012/07/09/github-pours-energies-into-enterprise-raises-100-million-from-power-vc-andreesen-horowitz/| bet = GitHub Pours Energies into Enterprise – Raises $100 Million From Power VC Andreessen Horowitz| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200801011858/https://techcrunch.com/2012/07/09/github-pours-energies-into-enterprise-raises-100-million-from-power-vc-andreesen-horowitz/| arxivsáne = 2020-jıl 1-avgust | sáne = 2012-jıl 9-iyul | til = en-US| jumıs = TechCrunch| qaralǵan sáne = 2020-jıl 7-fevral }}&lt;/ref&gt;.

2015-jıl iyulda GitHub B-seriyali turda taǵı 250 million dollar (2023-jıldaǵı shama menen 314 million dollar) investiciya jıynadı. Jetekshi investor Sequoia Capital edi, basqa investorlar Andreessen Horowitz, Thrive Capital, IVP (Institutional Venture Partners) hám basqa investiciya fondları bolǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2015/07/29/github-raises-250m-series-b-round-to-take-risks/| bet = GitHub Raises $250M Series B Round To Take Risks| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201130195009/https://techcrunch.com/2015/07/29/github-raises-250m-series-b-round-to-take-risks/| arxivsáne = 2020-jıl 30-noyabr | avtor = Lardinois| at = Frederic| sáne = 2015-jıl 29-iyul | jumıs = TechCrunch| qaralǵan sáne = 2016-jıl 4-iyul }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2015/07/29/github-raises-250m-series-b-round-to-take-risks/| bet = GitHub Raises $250M Series B Round Led By Sequoia Capital| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200801022414/https://techcrunch.com/2015/07/29/github-raises-250m-series-b-round-to-take-risks/| arxivsáne = 2020-jıl 1-avgust | sáne = 2015-jıl 29-iyul | til = en-US| jumıs = TechCrunch| qaralǵan sáne = 2020-jıl 7-fevral }}&lt;/ref&gt;. Bul raund kompaniyanıń bahasın shama menen 2 milliard dollarǵa bahaladı.

2023-jılǵı [jańalaw] jaǵday boyınsha, GitHub 1 milliard dollar tabıs ákelgen dep bahalandı.

=== Tariyxı ===
GitHub xızmeti Kris Uanstrath, P.J. Xeyett, Tom Preston-Werner hám Scott Chacon tárepinen Ruby on Rails tiykarında islep shıǵarılǵan hám 2008-jıl fevralda baslandı. GitHub, Inc. kompaniyası 2007-jıldan baslap bar [jańalaw] bar bolıp, [[San-Francisko]] qalasında jaylasqan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.heise.de/developer/meldung/GitHub-populaerer-als-SourceForge-und-Google-Code-1255416.html| bet = GitHub populärer als SourceForge und Google Code| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200828155712/https://www.heise.de/developer/meldung/GitHub-populaerer-als-SourceForge-und-Google-Code-1255416.html| arxivsáne = 2020-jıl 28-avgust | avtor = Neumann| at = Alexander| sáne = 2011-jıl 6-iyun | jumıs = heise Developer| qaralǵan sáne = 2018-jıl 8-iyun }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:GithubAWSTorontoSummit.jpg|nobaý|AWS Summitinde GitHub ]]
[[Fayl:Mapping_collaborative_software_on_GitHub.png|nobaý|Kartanıń kóleńkesi hárbir eldiń internet xalqınıń ólshemi boyınsha paydalanıwshılardıń sanın kórsetedi. Eki yarım sharlardıń átirapındaǵı sharlardıń diagrammaları hárbir el boyınsha GitHub paydalanıwshılarınıń (shep jaqta) hám commitlerdiń (oń jaqta) ulıwma sanın kórsetedi.]]
2009-jıl 24 fevralda GitHub, online bolǵan birinshi jıl ishinde, GitHub 46 000 nan aslam jámiyet repozitoriyaların jıynaǵanın, olardıń 17 000 ótken ayda jaratılǵanın járiyaladı. Sol waqıt aralıǵında 6200 ge shekem repozitoriylar keminde bir ret kóshirilgen hám 4600 repozitoriya birlestirilgen edi.

Sol jılı sayttı GitHub maǵlıwmatları boyınsha 100 000 nan aslam paydalanıwshılar qollanǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://github.blog/2009-07-06-100-000-users/| bet = 100,000 Users!| avtor = Hyett| at = P. J.| sáne = 2009-jıl 6-iyul | til = en-US| jumıs = The GitHub Blog| qaralǵan sáne = 2024-jıl 4-may }}&lt;/ref&gt;, hám 90 000 unikal jámiyet repozitoriyaların xosting etiwge ósiwdi qollap-quwatladı, keminde bir ret kóshirilgen 12 000 repozitoriya bar, bul jıynaqta 135 000 repozitoriya boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://wiki.dandascalescu.com/essays/pita-threshold| bet = The PITA Threshold: GitHub vs. CPAN| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200618030357/https://wiki.dandascalescu.com/essays/pita-threshold| arxivsáne = 2020-jıl 18-iyun | avtor = Dascalescu| at = Dan| sáne = 2009-jıl 3-noyabr | jumıs = Dan Dascalescu's Wiki| qaralǵan sáne = 2018-jıl 13-fevral }}&lt;/ref&gt;.

2010-jılı GitHub 1 million repozitoriyalardı jaylastırdı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://github.com/blog/685-one-million-repositories| bet = One Million Repositories| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150313081831/https://github.com/blog/685-one-million-repositories| arxivsáne = 2015-jıl 13-mart | avtor = Holman| at = Zach| sáne = 2010-jıl 25-iyul | jumıs = GitHub Blog| qaralǵan sáne = 2011-jıl 29-aprel }}&lt;/ref&gt;. Bir jıldan keyin bul san eki esege ósti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://github.com/blog/841-those-are-some-big-numbers| bet = Those are some big numbers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140421213129/https://github.com/blog/841-those-are-some-big-numbers| arxivsáne = 2014-jıl 21-aprel | avtor = Neath| at = Kyle| sáne = 2011-jıl 20-aprel | jumıs = GitHub Blog| qaralǵan sáne = 2011-jıl 29-aprel }}&lt;/ref&gt;. ReadWriteWeb saytı 2011-jılǵı yanvar-may aralıǵındaǵı jumıslardıń ulıwma sanı boyınsha GitHub-tıń SourceForge hám [[Google]] Code-tan ozıp ketkenin xabarladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://readwrite.com/2011/06/02/github-has-passed-sourceforge| bet = Github Has Surpassed Sourceforge and Google Code in Popularity| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200801045331/https://readwrite.com/2011/06/02/github-has-passed-sourceforge| arxivsáne = 2020-jıl 1-avgust | avtor = Klint finley| sáne = 2011-jıl 2-iyun | jumıs = ReadWrite| qaralǵan sáne = 2018-jıl 13-fevral | citata = During the period Black Duck examined, Github had 1,153,059 commits, Sourceforge had 624,989, Google Code and 287,901 and CodePlex had 49,839.}}&lt;/ref&gt;. 2013-jıl 16 yanvarda GitHub 3 million paydalanıwshılar belgisinen ótti hám sol waqıtta 5 millionnan aslam repozitoriyaların xosting etti (jaylastırdı)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/insider/2013/04/11/code-sharing-site-github-turns-five-and-hits-3-5-million-users-6-million-repositories/| bet = Code-sharing site Github turns five and hits 3.5&amp;nbsp;million users, 6 million repositories| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200927143741/https://thenextweb.com/insider/2013/04/11/code-sharing-site-github-turns-five-and-hits-3-5-million-users-6-million-repositories/| arxivsáne = 2020-jıl 27-sentyabr | avtor = Wauters| at = Robin| sáne = 2013-jıl 11-aprel | baspaxana = TheNextWeb| qaralǵan sáne = 2013-jıl 11-aprel }}&lt;/ref&gt;. Jıl sońında repozitoriyalardıń sanı eki esege ósti hám 10 million repozitoriyaǵa jetti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://github.com/blog/1724-10-million-repositories| bet = 10 Million Repositories| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171009171532/https://github.com/blog/1724-10-million-repositories| arxivsáne = 2017-jıl 9-oktyabr | avtor = Doll| at = Brian| sáne = 2013-jıl 23-dekabr | baspaxana = The GitHub Blog| qaralǵan sáne = 2013-jıl 28-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

2015-jılı GitHub Yaponiyada óziniń AQSH-tan tısqarı birinshi ofisin ashtı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2015/06/04/github-expands-to-japan-its-first-office-outside-the-u-s/| bet = GitHub Expands To Japan, Its First Office Outside The U.S.| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201023041423/https://techcrunch.com/2015/06/04/github-expands-to-japan-its-first-office-outside-the-u-s/?ncid=rss| arxivsáne = 2020-jıl 23-oktyabr | avtor = Russell| at = Jon| sáne = 2015-jıl 4-iyun | jumıs = TechCrunch| qaralǵan sáne = 2017-jıl 25-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2016-jılı GitHub Forbes Cloud 100 diziminde 14-orınǵa jaylasqan edi. Ol 2018, 2019 hám 2020-jıllar dizimlerine kiritilmedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/companies/github/#101541065ddc| bet = GitHub| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201120143902/https://www.forbes.com/companies/github/#101541065ddc| arxivsáne = 2020-jıl 20-noyabr | til = en| jumıs = Forbes| qaralǵan sáne = 2020-jıl 6-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

2018-jıl 28 fevralda GitHub tariyxtaǵı úshinshi ulıwma tarqatılǵan hújimden zardap shekti (DDoS), kiriw trafigi sekundına 1,35 terabitke jetedi&lt;ref name=&quot;DDOS&quot;&gt;{{Cite news|title=GitHub Survived the Biggest DDoS Attack Ever Recorded|url=https://www.wired.com/story/github-ddos-memcached/|access-date=March 2, 2018|work=Wired.com}}&lt;/ref&gt;.

2018-jıl 19 iyunda GitHub, GitHub Education  bar mekteplerge biypul bilimlendiriw toparların usınıw arqalı xızmetin keńeytti&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Hughes|first=Matthew| sáne =June 19, 2018|title=GitHub's free education bundle is now available to all schools| til =en-US|work=The Next Web|url=https://thenextweb.com/dd/2018/06/19/github-education-is-now-available-to-all-schools/|access-date=July 2, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=GitHub Education is a free software development package for schools| til =en-US|work=Engadget|url=https://www.engadget.com/2018/06/19/github-education-is-a-free-software-development-package-for-scho/|access-date=July 2, 2018}}&lt;/ref&gt;.

=== Microsoft tárepinen satıp alınıwı ===
[[Fayl:Number_of_open_source_contributors_by_company.png|nobaý|Microsoft korporaciyası 2016-jılı GitHub-ta eń kóp ashıq kodlı úles qosıwshıları bar on shólkemniń diziminde boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://octoverse.github.com/| bet = The state of the Octoverse 2016| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170405182156/https://octoverse.github.com/| arxivsáne = 2017-jıl 5-aprel }}&lt;/ref&gt;.]]
2012-jıldan baslap [[Microsoft|Microsoft korporaciyası]] .NET Core, Chakra Core, MSBuild, PowerShell, PowerToys, [[Visual Studio Code]], Windows Calculator, Windows Terminal hám ónim hújjetleriniń kóp bólimi (házirgi waqıtta Microsoft Docs-ta tabıwǵa boladı) sıyаqlı ashıq kodlı proektlerdi hám islep shıǵarıw quralların xosting etiw ushın qollanıp, GitHub-tiń áhmiyetli paydalanıwshısı boldı&lt;ref name=&quot;venturebeat&quot;&gt;{{Cite news|sáne=June 4, 2018|title=Microsoft confirms it will acquire GitHub for $7.5 billion|til=en-US|work=VentureBeat|url=https://venturebeat.com/2018/06/04/microsoft-confirms-it-will-acquire-github-for-7-5-billion/|access-date=June 4, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112023152/https://venturebeat.com/2018/06/04/microsoft-confirms-it-will-acquire-github-for-7-5-billion/|archivedate=November 12, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theverge.com/2018/6/4/17422788/microsoft-github-acquisition-official-deal|title=Microsoft confirms it will acquire GitHub for $7.5 billion|work=The Verge|access-date=June 4, 2018}}&lt;/ref&gt;.

2018-jıl 4 iyunda Microsoft korporaciyası GitHub-ti 7,5 milliard [[Amerika Qurama Shtatları|AQSH]] dollarǵa (2023-jılı shama menen 8,96 milliard dollarǵa) satıp alıw niyetin járiyaladı. Kelisim 2018-jıl 26 oktyabrde juwmaqlandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2018/10/26/17954714/microsoft-github-deal-acquisition-complete| bet = Microsoft completes GitHub acquisition| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201109030720/https://www.theverge.com/2018/10/26/17954714/microsoft-github-deal-acquisition-complete| arxivsáne = 2020-jıl 9-noyabr | avtor = Warren| at = Tom| sáne = 2018-jıl 26-oktyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = Vox| qaralǵan sáne = 2020-jıl 27-iyul }}&lt;/ref&gt;. GitHub jańadan jańa jámiyetshilik, platforma hám biznes retinde ǵárezsiz jumıs isleydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://news.microsoft.com/2018/06/04/microsoft-to-acquire-github-for-7-5-billion/| bet = Microsoft to acquire GitHub for $7.5 billion| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180604142244/https://news.microsoft.com/2018/06/04/microsoft-to-acquire-github-for-7-5-billion/| arxivsáne = 2018-jıl 4-iyun | sáne = 2018-jıl 4-iyun | til = en-US| jumıs = Stories| qaralǵan sáne = 2020-jıl 22-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Microsoft korporaciyası qasında xızmetti Xamarin kompaniyasınıń Nat Fridman basqardı, ol Microsoft Cloud hám AI-niń bas direktorı Scott Guthriege esabat berdi. Nat Fridman 2021-jıl 3 noyabrda wazıypasınan ketdi, onıń ornına Tomas Domke keldi&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Thank You, GitHub|url=https://github.blog/2021-11-03-thank-you-github/}}&lt;/ref&gt;.

JavaScript tálim beriwshisi hám avtorı Kyle Simpson hám Open-Xchange kompaniyasınıń bas direktorı Rafael Laguna, Nokia-nıń mobil biznesiniń hám Skype-tiń satıp alınǵanlıǵı tuwralı Microsoft korporaciyasınıń aldınǵı satıp alıwları menen baylanıslı alańlaw kórsetip, Microsoft korporaciyasınıń satıp alıwına alańlawlar bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theverge.com/2018/6/18/17474284/microsoft-github-acquisition-developer-reaction|title=Here's what GitHub developers really think about Microsoft's acquisition|last=Warren|first=Tom|work=The Verge|access-date=August 22, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theinquirer.net/inquirer/analysis/3033566/microsoft-has-snapped-up-github-and-the-internet-has-feelings|title=Microsoft has snapped up GitHub and the internet has feelings {{!}} TheINQUIRER|last=Merriman|first=Chris|work=The Inquirer|access-date=August 22, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191219195845/https://www.theinquirer.net/inquirer/analysis/3033566/microsoft-has-snapped-up-github-and-the-internet-has-feelings|archivedate=December 19, 2019}}&lt;/ref&gt;.

Bul satıp alıw Microsoft korporaciyasınıń bas direktorı Satya Nadella basqarmasındaǵı biznes strategiyasına sáykes boldı, ol [[Ashıq kodlı programmalıq támiynat|ashıq kodlı programmalıq támiynattıń]] rawajlanıwına hám úles qosıw menen birge, bultlı esaplaw xızmetlerine úlken itibar qarattı&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;/&gt;. Harvard Business Review Microsoft korporaciyası óziniń basqa islep shıǵarıw ónimlerin hám xızmetlerin paydalanıwdı xoshametlew ushın, paydalanıwshı bazasına qol jetkiziw ushın GitHub-ti satıp alıwdı mápset qılıp atırǵanı haqqında pikir bildirdi.

Satıwǵa baylanıslı alańlawshılıq básekileslerdiń qızıǵıwshılıǵın arttırdı: Bitbucket (Atlassian-  ǵa tiyisli), GitLab hám SourceForge (BIZX, LLC-ge tiyisli) GitHub-tan proektlerdi ózleriniń sáykes xızmetlerine kóshiriwge niyet bildirgen jańa paydalanıwshılar sanınıń ósiwin bayqaǵanın xabarladı&lt;ref name=&quot;atlassian-10reasons&quot;&gt;{{Cite news|url=https://blog.bitbucket.org/2018/06/04/10-reasons-teams-switching-github-bitbucket-microsoft-acquisition|title=10 reasons why teams are switching from GitHub to Bitbucket after Microsoft acquisition}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zdnet-rivalsgain&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.zdnet.com/article/github-rivals-gain-from-microsoft-acquisition-but-its-no-mass-exodus-yet/|title=GitHub rivals gain from Microsoft acquisition but it's no mass exodus, yet}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.techrepublic.com/article/if-microsoft-buying-github-freaks-you-out-here-are-your-best-alternatives/|title=If Microsoft buying GitHub freaks you out, here are your best alternatives}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sourceforge.net/p/forge/documentation/GitHub%20Importer/|title=GitHub Importer}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://resources.github.com/devops/tools/compare/#compare-gitlab| bet = GitHub vs GitLab| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220601023758/https://resources.github.com/devops/tools/compare/#compare-gitlab| arxivsáne = 2022-jıl 1-iyun | avtor = Mathews| at = Jennifer| jumıs = GitHub Resources| baspaxana = GitHub| qaralǵan sáne = 2022-jıl 31-may }}&lt;/ref&gt;.

2019-jıl sentyabrde GitHub Semmle kodtı analizlew quralın satıp aldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2019/09/18/github-acquires-code-analysis-tool-semmle/| bet = GitHub acquires code analysis tool Semmle| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230117060023/https://techcrunch.com/2019/09/18/github-acquires-code-analysis-tool-semmle/| arxivsáne = 2023-jıl 17-yanvar | avtor = Lardinois| at = Frederic| sáne = 2019-jıl 19-sentyabr | jumıs = TechCrunch| qaralǵan sáne = 2020-jıl 23-dekabr }}&lt;/ref&gt;. 2020-jıl fevral ayında GitHub Hindistanda GitHub India Private Limited atı menen iske qosıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thenextweb.com/dd/2020/02/12/github-launches-an-indian-subsidiary-to-boost-its-developer-community/| bet = GitHub launches an Indian subsidiary to boost its developer community| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201022132744/https://thenextweb.com/dd/2020/02/12/github-launches-an-indian-subsidiary-to-boost-its-developer-community/| arxivsáne = 2020-jıl 22-oktyabr | avtor = Mehta| at = Ivan| sáne = 2020-jıl 12-fevral | til = en-us| jumıs = The Next Web| qaralǵan sáne = 2020-jıl 2-mart }}&lt;/ref&gt;. 2020-jıl mart ayında GitHub ashılmaǵan summaǵa JavaScript paketin jetkiziwshisi npm satıp alatuǵının járiyaladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.businessinsider.com/github-acquiring-npm-startup-11-million-developers-2020-3| bet = GitHub is acquiring NPM, a service used by 12 million developers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200908002749/https://www.businessinsider.com/github-acquiring-npm-startup-11-million-developers-2020-3| arxivsáne = 2020-jıl 8-sentyabr | sáne = 2020-jıl 16-mart | jumıs = [[Business Insider]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-mart }}&lt;/ref&gt;. Kelisim 2020-jıl 15 aprelde jabıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://github.blog/2020-04-15-npm-has-joined-github/| bet = npm has joined GitHub| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201120065121/https://github.blog/2020-04-15-npm-has-joined-github/| arxivsáne = 2020-jıl 20-noyabr | avtor = Epling| at = Jeremy| sáne = 2020-jıl 15-aprel | jumıs = GitHub| baspaxana = GitHub, Inc| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-iyul }}&lt;/ref&gt;.

2020-jıl iyul ayınıń basında onıń ashıq kodlı kodın máńgilikke arxivlew ushın GitHub arxiv baǵdarlaması shólkemlestirildi&lt;ref name=&quot;blog&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://github.blog/2020-07-16-github-archive-program-the-journey-of-the-worlds-open-source-code-to-the-arctic/| bet = GitHub Archive Program: the journey of the world's open source code to the Arctic| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201107021412/https://github.blog/2020-07-16-github-archive-program-the-journey-of-the-worlds-open-source-code-to-the-arctic/| arxivsáne = 2020-jıl 7-noyabr | sáne = 2020-jıl 16-iyul | til = en-US| jumıs = The GitHub Blog| qaralǵan sáne = 2020-jıl 18-iyul }}&lt;/ref&gt;.

=== Mascot ===
GitHub-tiń tumarı − segizayaq tárizli bes qolı bar, antropomorfizaciyalanǵan «oktokat» bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;Octodex FAQ&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://octodex.github.com/faq.html| bet = GitHub Octodex FAQ| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161114181006/https://octodex.github.com/faq.html| arxivsáne = 2016-jıl 14-noyabr | jumıs = github.com| qaralǵan sáne = 2015-jıl 21-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jaramillo&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://github.com/blog/1929-from-sticker-to-sculpture-the-making-of-the-octocat-figurine| bet = From Sticker to Sculpture: The making of the Octocat figurine| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150316051024/https://github.com/blog/1929-from-sticker-to-sculpture-the-making-of-the-octocat-figurine| arxivsáne = 2015-jıl 16-mart | avtor = Jaramillo| at = Tony| sáne = 2014-jıl 24-noyabr | jumıs = The GitHub Blog| baspaxana = GitHub| qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-aprel }}&lt;/ref&gt;. Xarakterdi grafikalıq dizayner Simon Oksli iStock-ta satıwǵa arnalǵan klip art retinde jaratqan&lt;ref name=&quot;DeAmicis&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://pando.com/2013/07/08/original-github-octocat-designer-simon-oxley-on-his-famous-creation-i-dont-remember-drawing-it/| bet = Original GitHub Octocat designer Simon Oxley on his famous creation: &quot;I don't remember drawing it&quot;| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201203115301/https://pando.com/2013/07/08/original-github-octocat-designer-simon-oxley-on-his-famous-creation-i-dont-remember-drawing-it/| arxivsáne = 2020-jıl 3-dekabr | avtor = DeAmicis| at = Carmel| sáne = 2013-jıl 8-iyul | jumıs = [[PandoDaily]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-aprel }}&lt;/ref&gt;. Dizaynerlerdi royaltisiz cifrlı súwretlerdi satıwǵa imkaniyat beretuǵın veb-sayt. GitHub tańlap alǵan illyustraciya, Oksli tárepinen Octopuss dep atalǵan xarakter edi.&lt;ref name=&quot;DeAmicis&quot; /&gt; GitHub Octopuss-tı óziniń logotipi retinde qollanǵısı kelgenligi ushın (iStock licenziyasına qarama-qarsı qollanıw) olardıń Oksli menen súwretke eksklyuziv huqıq satıp alıwǵa baylanıslı kelisimdi jasadı.&lt;ref name=&quot;DeAmicis&quot; /&gt;

GitHub Octopuss-tı Octocat dep qayta atadı&lt;ref name=&quot;DeAmicis&quot;/&gt;, hám xarakterdi jańa at penen birgelikde sawda belgisi retinde dizimge aldı&lt;ref name=&quot;Octodex FAQ&quot;/&gt;. Keyinirek, GitHub illyustrator Kameron Makfi-di saytta hám reklama materialları ushın Octocat-ti beyimlew ushın jallanǵan; Makfi hám hár túrli GitHub paydalanıwshıları onnan keyin, Octodex-te qoljetimli bolǵan, júzlegen variantlardı jarattı&lt;ref name=&quot;McEfee&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://cameronmcefee.com/work/the-octocat/| bet = The Octocat—a nerdy household name| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201101011045/http://cameronmcefee.com/work/the-octocat/| arxivsáne = 2020-jıl 1-noyabr | avtor = McEfee| at = Cameron| sáne = 2016-jıl 12-may | jumıs = CameronMcEfee.com| baspaxana = Cameron McEfee| qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-aprel }}&lt;/ref&gt;.

== Xızmetler ==
GitHub-taǵı proektlerge standart Git buyrıq qatarı interfeysi arqalı kiriwge hám basqarıwǵa boladı; barlıq standart Git buyrıqları onıń menen jumıs isleydi. GitHub sonıń menen bir qatarda paydalanıwshılarǵa sayttaǵı jámiyet repozitoriyaların sholıwǵa imkaniyat beredi. Kóplegen jumıs stolı klientleri hám Git plaginleri de qoljetimli. Bunnan basqa, sayt jeke áńgimeler, izlewshiler, wikilardi (Gollum dep atalatuǵın wiki programmalıq támiynatın paydalanıw arqalı) hám baǵdarlamashılardıń óz versiyalarında (repozitoriydiń «filialları») qalay jumıs isleytuǵının hám qaysı filial (hámde sol filial ishindegi qaysı tarmaq) eń jańa ekenin kórsetiw ushın sociallıq tarmaq grafigin usınadı.

Hárkim jámiyet repozitoriyaların sholıwǵa hám júklep alıwǵa boladı, biraq tek dizimge alınǵan paydalanıwshılar ǵana repozitoriyalarǵa kontent qosıwǵa boladı. Dizimge alınǵan paydalanıwshı akkauntı menen paydalanıwshılar pikir almasıwǵa, repozitoriyalardı basqarıwǵa, basqalardıń repozitoriyalarına úles qosıwǵa hám kodtaǵı ózgerislerdi qarawǵa boladı. GitHub 2019-jıl yanvarda (proekt ushın úsh qatnasıwshıǵa shekleniwi múmkin) biypul sheklewli jeke repozitoriyalar usına basladı. Aldında, tek jámiyet repozitoriyaları biypul boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://fortune.com/2019/01/07/microsoft-github-free-code-projects-small-teams-repositories/| bet = Microsoft-Owned GitHub Just Made It Free for Coders to Keep Projects Private in Small Teams| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210322042200/https://fortune.com/2019/01/07/microsoft-github-free-code-projects-small-teams-repositories/| arxivsáne = 2021-jıl 22-mart | til = en| jumıs = Fortune| qaralǵan sáne = 2019-jıl 13-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cnet.com/news/github-is-giving-free-users-unlimited-private-repositories/| bet = GitHub is giving free users unlimited private repositories| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210322042228/https://www.cnet.com/news/github-is-giving-free-users-unlimited-private-repositories/| arxivsáne = 2021-jıl 22-mart | avtor = Zhou| at = Marrian| til = en| jumıs = CNET| qaralǵan sáne = 2019-jıl 13-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.businessinsider.com/github-adds-free-private-repositories-2019-1| bet = GitHub makes its first major move since Microsoft bought it for $7.5 billion — and it's something customers have long been asking for| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210322042218/https://www.businessinsider.com/github-adds-free-private-repositories-2019-1| arxivsáne = 2021-jıl 22-mart | avtor = Chan| at = Rosalie| jumıs = Business Insider| qaralǵan sáne = 2019-jıl 13-iyun }}&lt;/ref&gt;. 2020-jıl 14 aprelde GitHub «ulıwma GitHub imkaniyatların» hámmege biypul qılıp, onıń ishinde «sheklewsiz qatnasıwshıları bar jeke repozitoriyalar» qosıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://github.blog/2020-04-14-github-is-now-free-for-teams/| bet = GitHub is now free for teams| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200414193839/https://github.blog/2020-04-14-github-is-now-free-for-teams/| arxivsáne = 2020-jıl 14-aprel | avtor = Friedman| at = Nat| sáne = 2020-jıl 14-aprel | jumıs = github.blog}}&lt;/ref&gt;.

GitHub-tiń tiykarǵı programmalıq támiynatı, [[Linux]] jaratıwshısı Linus Torvalds jazǵan Git bolıp tabıladı. GitHub paydalanıwshı interfeysin támiyinleytuǵın qosımsha programmalıq támiynat GitHub, Inc. baǵdarlamashıları Wanstrath&lt;ref name=&quot;wanstrathinterview&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://doeswhat.com/2012/03/06/interview-with-chris-wanstrath-github/| bet = Interview with Chris Wanstrath| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130305051939/http://doeswhat.com/2012/03/06/interview-with-chris-wanstrath-github/| arxivsáne = 2013-jıl 5-mart | sáne = 2012-jıl 6-mart | baspaxana = Doeswhat.com| qaralǵan sáne = 2013-jıl 26-fevral }}&lt;/ref&gt;, Xeyett hám Preston-Werner tárepinen Ruby on Rails hám Erlang járdeminde jazılǵan.

=== Qollanıw sheńberi ===
GitHub-tiń tiykarǵı maqseti - programmalıq támiynattı islep shıǵarıwdıń versiyalardı basqarıw hám máselelerdi baqlaw aspektlerin jeńilletiw bolıp tabıladı. Máselelerdi baqlaw ushın belgiler, basqıshlar, juwapkershilikti tayınlaw hám izlew sisteması bar. Versiyalardı basqarıw ushın Git (hám keńeytpe boyınsha, GitHub) derek kodqa ózgerisler usınıw ushın pull sorawlarına imkaniyat beredi. Usınıs etilgen ózgerislerdi qarawǵa ruqsat berilgen paydalanıwshılar soralǵan ózgerisler menen túsinikli ayırmashılıqtı kóre aladı hám olardı maqullay aladı. Git terminologiyasında bul háreket «minnetlew» dep ataladı hám onıń bir mısalı «commit» (minnet) bolıp tabıladı. Barlıq commitlerdiń tariyxı saqlanadı hám keyinirek kórsetiwge boladı.

Bunnan basqa, GitHub tómendegilerdi qollaydı:

* Hújjet&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://docs.github.com/en| bet = GitHub.com Help Documentation| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201105200824/https://docs.github.com/en| arxivsáne = 2020-jıl 5-noyabr | til = en| jumıs = GitHub Docs| qaralǵan sáne = 2021-jıl 21-sentyabr }}&lt;/ref&gt;, onıń ishinde avtomat túrde kórsetilgen README faylları Markdown tárizli hár túrli fayl formatları (README § GitHub saytında qarań)
* Wikiler&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://docs.github.com/en/communities/documenting-your-project-with-wikis/about-wikis| bet = About wikis| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210921034733/https://docs.github.com/en/communities/documenting-your-project-with-wikis/about-wikis| arxivsáne = 2021-jıl 21-sentyabr | til = en| jumıs = GitHub Docs| qaralǵan sáne = 2021-jıl 21-sentyabr }}&lt;/ref&gt;, tek wiki kontentinen ibarat ayırım repoziytoriyları bar. Olarǵa ájayıp dizimler retinde belgili bolǵan usınılǵan programmalıq támiynattıń tańlanǵan dizimleri kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://leonardomontini.dev/github-awesome-lists/| bet = The awesome side of GitHub &amp;mdash; Awesome lists| avtor = Montini| at = Leonardo| sáne = 2023-jıl 7-may | qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.hostinger.com/tutorials/most-popular-github-repos| bet = 15 most popular GitHub repositories every developer should know| avtor = Tashia T| sáne = 2023-jıl 8-iyun | baspaxana = Hostfinger| qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.
* GitHub Actions&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://resources.github.com/downloads/What-is-GitHub.Actions_.Benefits-and-examples.pdf| bet = What is GitHub Actions? • GitHub Actions| arxivurl = https://web.archive.org/web/20211203130324/https://resources.github.com/downloads/What-is-GitHub.Actions_.Benefits-and-examples.pdf| arxivsáne = 2021-jıl 3-dekabr | til = en| jumıs = GitHub| qaralǵan sáne = 2021-jıl 6-dekabr }}&lt;/ref&gt;, ol úshinshi tárep veb-saytların/platformaların paydalanbay programmalıq támiynattı testten ótkeriw, shıǵarıw hám jaylastırıw ushın úziliksiz integraciya menen úziliksiz jaylastırıw qubırların qurıwǵa imkaniyat beredi.
* GitHub Codespaces,paydalanıwshılarǵa kodtı dúziw hám testten ótkeriw ushın jumıs ortalıǵı bolıwǵa arnalǵan virtual mashinanı usınatuǵın onlayn IDE&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://ghdocs-prod.azurewebsites.net/en/codespaces| bet = GitHub Codespaces documentation| arxivurl = https://web.archive.org/web/20221018184621/https://ghdocs-prod.azurewebsites.net/en/codespaces| arxivsáne = 2022-jıl 18-oktyabr | til = en| jumıs = GitHub Docs| qaralǵan sáne = 2023-jıl 8-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://github.com/features/codespaces| bet = GitHub Codespaces - Github| til = en| jumıs = GitHub| qaralǵan sáne = 2023-jıl 15-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://docs.github.com/en/codespaces| bet = GitHub Codespaces documentation - GitHub Docs| til = en| jumıs = GitHub Docs| qaralǵan sáne = 2023-jıl 15-avgust }}&lt;/ref&gt;
* Grafikler: pulse, contributors, commits, code frequency, punch card, network, members
* Integraciyalar katalogı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://github.com/integrations| bet = Integrations Directory| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210322042236/https://github.com/integrations| arxivsáne = 2021-jıl 22-mart | jumıs = GitHub| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-aprel }}&lt;/ref&gt;
* Elektron poshta xabarlandırıwları&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://docs.github.com/en/repositories/managing-your-repositorys-settings-and-features/managing-repository-settings/about-email-notifications-for-pushes-to-your-repository| bet = About email notifications for pushes to your repository| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210921034731/https://docs.github.com/en/repositories/managing-your-repositorys-settings-and-features/managing-repository-settings/about-email-notifications-for-pushes-to-your-repository| arxivsáne = 2021-jıl 21-sentyabr | til = en| jumıs = GitHub Docs| qaralǵan sáne = 2021-jıl 21-sentyabr }}&lt;/ref&gt;
* Talqılawlar&lt;ref&gt;{{Cite news|title=GitHub Discussions Documentation|url=https://docs.github.com/en/discussions|access-date=2021-09-21| til =en}}&lt;/ref&gt;
* Birewdi atap ótiw arqalı xabarlandırıwlarǵa jazılıw opciyası&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://github.com/blog/821| bet = Mention @somebody. They're notified.| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210322042255/https://github.blog/2011-03-23-mention-somebody-they-re-notified/| arxivsáne = 2021-jıl 22-mart | sáne = 2011-jıl 23-mart | jumıs = GitHub| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-aprel }}&lt;/ref&gt;.
* [[Emodzi|Emodziler]]&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://help.github.com/categories/writing-on-github/| bet = Github Help / Categories / Writing on GitHub| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210322042258/https://docs.github.com/en/github/writing-on-github| arxivsáne = 2021-jıl 22-mart | baspaxana = Github.com| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-aprel }}&lt;/ref&gt;
* Fayllar ishindegi ornatılǵan wazıypalar dizimleri
* Geokeńislik maǵlıwmatlardı vizualizaciyalaw
* 3D kórsetiw faylların &quot;3D canvas&quot; fayllardı kórsetetuǵın biriktirilgen STL fayldı qaraw quralı arqalı aldınnan qarawǵa boladı&lt;ref name=&quot;3d&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://makezine.com/2013/04/09/github-now-supports-stl-file-viewing/| bet = GitHub Now Supports STL File Viewing| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210322042257/https://makezine.com/2013/04/09/github-now-supports-stl-file-viewing/| arxivsáne = 2021-jıl 22-mart | avtor = Weinhoffer| at = Eric| sáne = 2013-jıl 9-aprel | qaralǵan sáne = 2018-jıl 13-fevral }}&lt;/ref&gt; TQaraw quralı WebGL hám Three.js arqalı jumıs isleydi.
* Kóplegen ulıwma súwret formatların, sonıń ishinde Photoshop PSD faylların aldınnan qarawdı qollap-quwatlaw
* PDF hújjetin qaraw quralı
* Hár túrli paketlerdegi belgili ulıwma kemshilikler menen tásirler tuwralı qáwipsizlik eskertiwleri

GitHub Xızmet Kórsetiw Shártnamasında GitHub-ta xosting etilgen jámiyet programmalıq proektleri Ashıq Kod Anıqlamasına sáykes keliw kerekligi kórsetilmegen. Xızmet kórsetiw shártnamasında: «Repozitoriyańızdı jámiyetke kóriw ushın ornatıw arqalı, siz basqalardıń repozitoriyańızdı kóriwge hám onı kóshiriwge ruqsat beretuǵınıńızdı maqullaysız» delingen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://help.github.com/articles/github-terms-of-service/| bet = GitHub Terms of Service - User Documentation| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150624142711/https://help.github.com/articles/github-terms-of-service/| arxivsáne = 2015-jıl 24-iyun | sáne = 2016-jıl 11-fevral | baspaxana = Help.github.com| qaralǵan sáne = 2016-jıl 5-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== GitHub Enterprise ===
GitHub Enterprise −  ulıwma  funkcionallıǵı bar, ózin-ózi basqarılatuǵın GitHub versiyası. Onı shólkemniń apparatlıq támiynatında yamasa bult provayderinde iske qosıwǵa boladı hám 2011-jıl noyabrde [jańalaw] qoljetimli boldı. 2020-jıl noyabrde GitHub Enterprise Server derek kodı YouTube-dlniń DMCA-ǵa sáykes toqtatılıwına qarsı protest retinde onlaynda aǵıp ketken. GitHub maǵlıwmatları boyınsha derek kodı GitHub-tıń Enterprise-tiń  klentlerine kóshiriwde  juwmaqlanǵan qáteliktiń sebebi bolıp, GitHub serverlerine hújimniń sebebi emes&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://arstechnica.com/information-technology/2020/11/githubs-source-code-was-leaked-on-github-last-night-sort-of/| bet = GitHub's source code was leaked on GitHub last night... sort of| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210322042302/https://arstechnica.com/information-technology/2020/11/githubs-source-code-was-leaked-on-github-last-night-sort-of/| arxivsáne = 2021-jıl 22-mart | avtor = Salter| at = Jim| sáne = 2020-jıl 5-noyabr | til = en-us| jumıs = Ars Technica| qaralǵan sáne = 2020-jıl 6-noyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.zdnet.com/article/github-denies-getting-hacked/| bet = GitHub denies getting hacked| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210322042249/https://www.zdnet.com/article/github-denies-getting-hacked/| arxivsáne = 2021-jıl 22-mart | avtor = Cimpanu| at = Catalin| til = en| jumıs = ZDNet| qaralǵan sáne = 2020-jıl 6-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

=== GitHub betleri ===
2008-jılı GitHub, bloglar, proekt hújjetleri&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OhdOBQAAQBAJ&amp;pg=PA66|title=Introducing GitHub: A Non-Technical Guide| sáne =2014-11-11| til =en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=E9dOCwAAQBAJ&amp;pg=PA125|title=GitHub Essentials|date=2015-09-30| til =en}}&lt;/ref&gt; hám kitaplar&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8nm0DQAAQBAJ&amp;pg=PA88|title=bookdown: Authoring Books and Technical Documents with R Markdown|date=2016-12-12| til =en}}&lt;/ref&gt; ushın statikalıq veb-xosting xızmeti bolǵan GitHub Pages-ti engizdi. Barlıq GitHub Pages mazmunı  GitHub penen biriktirilgen Jekyll statikalıq veb-sayt hám blog generatorı hám GitHub úziliksiz integraciyalaw qubırları arqalı, veb-sayttaǵı kórip shıǵıwshılarǵa sózbe-sóz  yamasa Markdown formatında beriletuǵın fayllar retinde Git repozitoriyasında saqlanadı. Hárbir qayta islew barısında, kontent derek kodı jańalanǵan sayın, Jekyll veb-sayttı qayta jaratadı hám  GitHub Pages infrastrukturası arqalı avtomat túrde usınadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.smashingmagazine.com/2014/08/build-blog-jekyll-github-pages/| bet = Build A Blog With Jekyll And GitHub Pages| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201207120900/https://www.smashingmagazine.com/2014/08/build-blog-jekyll-github-pages/| arxivsáne = 2020-jıl 7-dekabr | sáne = 2014-jıl 1-avgust | til = en| jumıs = [[Smashing Magazine]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 15-iyun }}&lt;/ref&gt;.

GitHub-tiń qalǵan bólimi sıyaqlı, ol biypul hám tólenetuǵın xızmet dárejelerin qamtıydı. Usı xızmet arqalı jaratılǵan veb-saytlar github.io domeniń subdomenleri retinde xosting etiledi yamasa úshinshi tárep domen atı registrleri arqalı satıp alınǵan individulyalıq domenlerge baylanıstırıwǵa boladı&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WwJwDQAAQBAJ&amp;pg=PA340|title=Ubuntu Server Cookbook| sáne =2016-06-30| til =en}}&lt;/ref&gt;. GitHub Pages HTTPS shifrlawdı qollaydı&lt;ref&gt;All GitHub Pages sites, including sites correctly configured with a custom domain, support HTTPS and HTTPS enforcement.{{Web deregi | url = https://help.github.com/en/github/working-with-github-pages/securing-your-github-pages-site-with-https| bet = Securing your GitHub Pages site with HTTPS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210322042317/https://docs.github.com/en/github/working-with-github-pages/securing-your-github-pages-site-with-https| arxivsáne = 2021-jıl 22-mart | jumıs = help.github.com| baspaxana = GitHub| qaralǵan sáne = 2020-jıl 1-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Custom domains on GitHub Pages gain support for HTTPS.{{Web deregi | url = https://github.blog/2018-05-01-github-pages-custom-domains-https| bet = Custom domains on GitHub Pages gain support for HTTPS| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210322042231/https://github.blog/2018-05-01-github-pages-custom-domains-https/| arxivsáne = 2021-jıl 22-mart | avtor = Moore| at = Parker| sáne = 2018-jıl 1-may | jumıs = github.blog| baspaxana = GitHub| qaralǵan sáne = 2020-jıl 1-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== GitHub qáwenderleri ===
GitHub qáwenderleri paydalanıwshılardıń GitHub-ta xosting etilgen (jaylastırılǵan) proektlerge ay sayın aqshalı qayırqomlıq etiwine imkaniyat beredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://github.com/sponsors| bet = GitHub Sponsors| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210322042235/https://github.com/sponsors| arxivsáne = 2021-jıl 22-mart | jumıs = GitHub| qaralǵan sáne = 2019-jıl 24-may }}&lt;/ref&gt;. 2019-jıl 23 mayda ǵalabalıq beta-versiyası járiyalandı hám proektke kútiw dizimine jazılıwlar qabıl etiledi. The Verge saytı GitHub qáwenderleri &quot;Patreonǵa anıq uqsas jumıs isleydi&quot;, óytkeni &quot;baǵdarlamashılar hár túrli premiyalar menen birge keletuǵın bir neshe qarjılandırıw dárejelerin usına aladı, hám olar baǵdarlamanı paydalanıw ushın «nollik komissiyalardan» basqa, olarǵa eriskisi keletuǵın qollap-quwatlawshılardan turaqlı tólemler alıwǵa boladı&quot; dep málimledi. Sonıń menen bir qatarda, GitHub birinshi jıldaǵı erte qabıl etiwshiler ushın stimullar usınadı: ol tólemdi qayta islew shıǵınların qaplawǵa hám hárbir baǵdarlamashıǵa 5 000 dollarǵa shekemgi qáwenderlik tólemlerdi sáykeslendiriwge wáde beredi. Sonıń menen qatar, paydalanıwshılar Patreon hám Open Collective sıyaqlı uqsas xızmetlerdi paydalana aladı hám olardıń veb-saytlarına silteme bere aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2019/5/23/18637344/github-sponsors-patreon-style-crowdfunding-open-source| bet = GitHub launches Sponsors, a Patreon-style funding tool for developers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210322042246/https://www.theverge.com/2019/5/23/18637344/github-sponsors-patreon-style-crowdfunding-open-source| arxivsáne = 2021-jıl 22-mart | avtor = Kastrenakes| at = Jacob| sáne = 2019-jıl 23-may | jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2019-jıl 24-may }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://github.blog/2019-05-23-announcing-github-sponsors-a-new-way-to-contribute-to-open-source/| bet = Announcing GitHub Sponsors: a new way to contribute to open source| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210322042246/https://github.blog/2019-05-23-announcing-github-sponsors-a-new-way-to-contribute-to-open-source/| arxivsáne = 2021-jıl 22-mart | sáne = 2019-jıl 23-may | til = en-US| jumıs = The GitHub Blog| qaralǵan sáne = 2019-jıl 24-may }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]
[[Kategoriya:Bultlı esaplaw provayderleri]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>b9htkwwd3wu0yz6hvs6mes8o84voaho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korporativ Mashup Belgilew Tili</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22942</id>
    <revision>
      <id>274727</id>
      <parentid>274168</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:51:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Veb-xızmetler|Veb-xızmetler]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>274727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6123" sha1="2vr8sjq6nphmef95ewhahbi0bab35du" xml:space="preserve">'''EMML''' yamasa '''Korporativ Mashup Belgilew Tili''' ([[Inglis tili|ingl]]. ''Enterprise Mashup Markup Language'') ‒ bul hár túrli dereklerden [[Maǵlıwmat|maǵlıwmatlardı]] qabıllaytuǵın hám mashap qılatuǵın [[Programmalıq támiynat|baǵdarlama]] qosımshaların jaratıw ushın XML belgilew tili. Bul qosımshalar kóbinese logikalıq yaki matematikalıq operaciyalardı orınlaydı, sonıń menen birge maǵlıwmatlardı kórsetedi.

Kárxana mashapları tárepinen islep shıǵarılǵan, mashap qılınǵan maǵlıwmatlar [[Grafikalıq paydalanıwshı interfeysi|grafikalıq paydalanıwshı interfeyslerinde]] mashletler, vidjetler yamasa gadjetler túrinde kórsetiledi. EMML sonday-aq deklarativlik mashap tarawǵa tiyisli til (TTT) dep esaplanıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi| url = https://documentation.softwareag.com/webmethods/MashZone_NextGen/MashZone_NextGen_Business_Analytics/v10-0/webhelp/index.html#page/presto-onlinehelp/apisSpecs_2.html| bet = Software AG| jumıs = documentation.softwareag.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 8-aprel | arxivurl = https://web.archive.org/web/20230408052936/https://documentation.softwareag.com/webmethods/MashZone_NextGen/MashZone_NextGen_Business_Analytics/v10-0/webhelp/index.html#page/presto-onlinehelp/apisSpecs_2.html| arxivsáne = 2023-jıl 8-aprel }}&lt;/ref&gt;. Mashap TTT kárxana mashapların jaratıw ushın quramalı, kóp waqıt talap etetuǵın hám qaytalanatuǵın [[proceduralıq programmalastırıw]] logikasına bolǵan mútájlikti saplastıradı. EMML jáne de kárxana mashapları ushın vizual qurallardı jaratıw ushın deklarativ til usınadı.

EMML diń tiykarǵı artıqmashılıqları - mashap dizaynınıń kóshpeliligi hám mashap sheshimleriniń óz-ara islesiwi. Bul artıqmashılıqlardıń baǵdarlamashılar ushın kóshiriletuǵın kónlikpelerdi jaratıw hám vendorǵa baylanıwdı azaytıw arqalı kárxana mashaplarınıń qabıl etiliwin tezletiwi kútilmekte.

EMML diń engiziliwi vebke-tiykarlanǵan qosımshalar hám xızmetke baǵdarlanǵan arxitektura (XBA) texnologiyalarınıń integraciyasına qaray baǵdardı tezletiwge járdem beredi dep kútilmekte&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.ebizq.net/blogs/enterprise/2009/09/where_is_soa_heading_where_the.php| bet = Where Is The Future of SOA Headed? Where The Web Goes| sáne = 2015-jıl 17-noyabr }}&lt;/ref&gt;. Bank of America EMML diń dáslepki joqarı dárejeli qollap-quwatlawshısı boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://adtmag.com/articles/2009/09/25/why-bank-of-america-joined-open-mashup-alliance.aspx| bet = Why Bank of America Joined the Open Mashup Alliance| arxivurl = https://web.archive.org/web/20091001103517/http://adtmag.com/Articles/2009/09/25/Why-Bank-Of-America-Joined-Open-Mashup-Alliance.aspx| arxivsáne = 2009-jıl 1-oktyabr | qaralǵan sáne = 2009-jıl 28-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Basqa belgili dáslepki qollap-quwatlawshılarǵa [[Hewlett-Packard]], Capgemini, [[Adobe Systems]] hám [[Intel]] kiredi&lt;ref name=&quot;blogs.zdnet.com&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://blogs.zdnet.com/service-oriented/?p=2972| bet = Enterprise mashup proponents start organizing| arxivurl = https://web.archive.org/web/20091003233624/http://blogs.zdnet.com/service-oriented/?p=2972| arxivsáne = 2009-jıl 3-oktyabr | qaralǵan sáne = 2009-jıl 28-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

== EMML tariyxı ==
Raj Krishnamurti (JackBe Corporation-da bas arxitektor) hám Dipak Alur (JackBe Corporation-da injenerlik boyınsha vice-prezident) 2006-jılı EMML-da isley basladı. Olardıń maqseti sol waqıtta Korporativ Mashap Platforması dep atalǵan jańa tiptegi aralıq programmalıq támiynattı jaratıw arqalı paydalanıwshıǵa baǵdarlanǵan hám paydalanıwshı tárepinen iske qosılǵan mashaplardı iske qosıw edi. Raj Krishnamurti EMML-nıń bas til dizayneri hám ámelge asırıwshısı boldı, sonday-aq Mashap Studiyası dep atalǵan Eclipse-ke tiykarlanǵan EMML [[Programmalastırıw ortalıǵı (IDE)|IDE]]-sin jaratıw ushın komandanı basqardı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.ebizq.net/news/10503.html| bet = JackBe announces free enterprise mashup software| sáne = 2015-jıl 17-noyabr }}&lt;/ref&gt;. Bul jumıs Ashıq Mashap Alyansına berilgen EMML silteme ámelge asırılıwına aylandı. Raj Krishnamurti Ashıq Mashap Alyansı arqalı EMML-ǵa tiykarǵı úles qosıwshılardıń biri bolıp qala bermekte.

== EMML qásiyetleri ==
EMML tili hár qıylı veb maǵlıwmat dereklerin iykemli usıllarda tutınıw hám aralastırıw ushın joqarı dárejeli mashap-domen sóz baylıǵınıń bay kompleksin támiyinleydi. EMML geterogen servis usılların shaqırıw ushın birdey sintaksisti támiyinleydi: REST, WSDL, [[RSS]]/ATOM, RDBMS hám POJO. EMML tili sonday-aq hár túrli maǵlıwmat formatların aralastırıw imkaniyatın beredi: XML, [[JSON]], JDBC, JavaObjects hám primitiv tipler.

Joqarı dárejeli EMML tili qásiyetlerine tómendegiler kiredi:

* Geterogen servislerden keletuǵın maǵlıwmatlardı filtrlew hám sortlaw.
* Geterogen servisler hám maǵlıwmat formatları boyınsha maǵlıwmatlardı qosıw.
* Hár qıylı funkciyalardı qollanıp, maǵlıwmatlardı toparlaw hám agregatlaw.
* Onıń semantikalıq mánisin bayıtıw ushın dáskepki servis maǵlıwmatların annotaciyalaw.
* Bir neshe maǵlıwmat aǵımların konsolidaciyalanǵan maǵlıwmat toplamlarına biriktiriw.
* Jeke maǵlıwmat maydanların tańlaw ushın maǵlıwmat toplamların bóliw.
* [[JavaScript]], JRuby, Groovy, XQuery ushın ornatılǵan skript qollap-quwatlawı.
* [[HTML]] betlerinen maǵlıwmatlardı kesip alıw ushın veb qırqıp alıw.
* Shartli operatorlar - &lt;code&gt;If/Then/Else, While, ForEach&lt;/code&gt;.
* Bir waqıtta islew ushın parallel sintaksis.

EMML tiykarınan XML-ge tiykarlanǵan deklarativ til bolıp tabıladı, biraq ornatılǵan skript dvigatellerin qollanıp kompleks logikanı kodlaw imkaniyatın da beredi. XPath EMML-da qollanılatuǵın sóz konstrukciyası tili bolıp tabıladı.

== Derekler ==
{{Derekler|2}}
[[Kategoriya:Programmalıq támiynat arxitekturası]]
[[Kategoriya:Veb-xızmetler]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>2vr8sjq6nphmef95ewhahbi0bab35du</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Veb 2.0</title>
    <ns>14</ns>
    <id>23065</id>
    <revision>
      <id>274732</id>
      <parentid>265600</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kvazimodo atlı paydalanıwshı [[Kategoriya:Web 2.0]] betin [[Kategoriya:Veb 2.0]] betine aldınǵı bette baǵdarlawshı silteme qaldırmastan kóshirdi: Qáte atama</comment>
      <origin>265600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116" sha1="ekw7jh3o2kzd9nkh90co3ayljjjdeb8" xml:space="preserve">{{Commons kategoriya|Web 2.0}}

[[Kategoriya:Programmalıq támiynat atı menen atalǵan Wikipedia kategoriyaları]]</text>
      <sha1>ekw7jh3o2kzd9nkh90co3ayljjjdeb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Redaktorlawlar sanı boyınsha Wikipediashılar dizimi</title>
    <ns>4</ns>
    <id>23879</id>
    <revision>
      <id>274654</id>
      <parentid>274638</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T12:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>4424</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı</comment>
      <origin>274654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8217" sha1="4c3y4jqkmoppd92qx8tapxrtes3ajn2" xml:space="preserve">{{/begin|50}}
|-
| 1 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:25137}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 2 || [[User:Qaraqalpaqpan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qaraqalpaqpan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}}
|-
| 3 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Srajatdin Usnatdinov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4885}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}}
|-
| 4 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4618}}]] || {{Permissions|Bekan88}}
|-
| 5 || [[User:Inosham|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Inosham&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|Inosham}}
|-
| 6 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4396}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}}
|-
| 7 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abdullaeva Shaxnoza-Banu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}}
|-
| 8 || [[User:Doniyor Yóldoshev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Doniyor Yóldoshev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2562}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 9 || [[User:Рахман3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Рахман3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}}
|-
| 10 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1653}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}}
|-
| 11 || [[User:PirjanovNurlan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PirjanovNurlan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}}
|-
| 12 || [[User:Anas1712|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anas1712&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}}
|-
| 13 || [[User:Qarahat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qarahat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}}
|-
| 14 || [[User:Gozzalina|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gozzalina&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1091}}]] || {{Permissions|Gozzalina}}
|-
| 15 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:927}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 16 || [[User:Kuwanishbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kuwanishbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}}
|-
| 17 || [[User:AlefZet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlefZet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}}
|-
| 18 || [[User:Aysabirlijol|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aysabirlijol&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}}
|-
| 19 || [[User:Umarxon III|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umarxon III&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:618}}]] || {{Permissions|Umarxon III}}
|-
| 20 || [[User:Baurzhanuly|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baurzhanuly&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}}
|-
| 21 || [[User:Biypona|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Biypona&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}}
|-
| 22 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}}
|-
| 23 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bazarbaeva Eleonora&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}}
|-
| 24 || [[User:QRNKS|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QRNKS&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}}
|-
| 25 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:406}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 26 || [[User:Mrshaxas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mrshaxas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}}
|-
| 27 || [[User:Minorax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Minorax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 28 || [[User:Muxammedqudaynazarov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Muxammedqudaynazarov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}}
|-
| 29 || [[User:Begdullaman|Begdullaman]] || [[Special:Contributions/Begdullaman|{{formatnum:330}}]] || {{Permissions|Begdullaman}}
|-
| 30 || [[User:Nurlibek Urgenichbaev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurlibek Urgenichbaev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurlibek Urgenichbaev|{{formatnum:297}}]] || {{Permissions|Nurlibek Urgenichbaev}}
|-
| 31 || [[User:Qareken Balasi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qareken Balasi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qareken Balasi|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Qareken Balasi}}
|-
| 32 || [[User:BEGJIGIT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BEGJIGIT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BEGJIGIT|{{formatnum:252}}]] || {{Permissions|BEGJIGIT}}
|-
| 33 || [[User:Saxibjamal Esemuratova|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Saxibjamal Esemuratova&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Saxibjamal Esemuratova|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Saxibjamal Esemuratova}}
|-
| 34 || [[User:Pirnazarova|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pirnazarova&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pirnazarova|{{formatnum:221}}]] || {{Permissions|Pirnazarova}}
|-
| 35 || [[User:Holder|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Holder&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Holder|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|Holder}}
|-
| 36 || [[User:Miracle0302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Miracle0302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Miracle0302|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Miracle0302}}
|-
| 37 || [[User:Begjigit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Begjigit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Begjigit|{{formatnum:208}}]] || {{Permissions|Begjigit}}
|-
| 38 || [[User:Kmoksy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmoksy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmoksy|{{formatnum:207}}]] || {{Permissions|Kmoksy}}
|-
| 39 || [[User:AbzalM|AbzalM]] || [[Special:Contributions/AbzalM|{{formatnum:206}}]] || {{Permissions|AbzalM}}
|-
| 40 || [[User:ДолбоЯщер|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ДолбоЯщер&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:196}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 41 || [[User:NurkaArzay|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NurkaArzay&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NurkaArzay|{{formatnum:173}}]] || {{Permissions|NurkaArzay}}
|-
| 42 || [[User:Gúlxan Medetbekovna|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gúlxan Medetbekovna&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gúlxan Medetbekovna|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Gúlxan Medetbekovna}}
|-
| 43 || [[User:Bakhit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bakhit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bakhit|{{formatnum:164}}]] || {{Permissions|Bakhit}}
|-
| 44 || [[User:Melek jurnalist|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Melek jurnalist&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Melek jurnalist|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Melek jurnalist}}
|-
| 45 || [[User:DARIO SEVERI|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DARIO SEVERI&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:148}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}}
|-
| 46 || [[User:Jannazarova Sh|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jannazarova Sh&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jannazarova Sh|{{formatnum:136}}]] || {{Permissions|Jannazarova Sh}}
|-
| 47 || [[User:Jámiy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jámiy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jámiy|{{formatnum:133}}]] || {{Permissions|Jámiy}}
|-
| 48 || [[User:İmmortalance|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;İmmortalance&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/İmmortalance|{{formatnum:131}}]] || {{Permissions|İmmortalance}}
|-
| 49 || [[User:Romaine|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Romaine&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Romaine|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Romaine}}
|-
| 50 || [[User:Kagansky|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kagansky&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:124}}]] || {{Permissions|Kagansky}}
{{/end}}</text>
      <sha1>4c3y4jqkmoppd92qx8tapxrtes3ajn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>BigQuery</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24748</id>
    <revision>
      <id>274728</id>
      <parentid>274351</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:51:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Veb-xızmetler|Veb-xızmetler]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>274728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5603" sha1="s7gg1cngxdyb5c66f0z6ueegh8jeu3l" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vcard&quot;
|+ class=&quot;infobox-title fn org&quot; id=&quot;4&quot; |BigQuery
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |&lt;div style=&quot;display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; &quot;&gt;Sayt túri&lt;/div&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |Platforma sıpatında xızmet kórsetiwshi maǵlıwmatlar saqlaǵıshı
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Tiller
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Inglis tili]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Iyesi
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Google]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |URL
| class=&quot;infobox-data url&quot; |&lt;span class=&quot;url&quot;&gt;[https://cloud.google.com/bigquery cloud.google.com/bigquery]&lt;/span&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Dizimnen ótiw
| class=&quot;infobox-data&quot; |Talap etiledi
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Iske túsirilgen waqtı
| class=&quot;infobox-data&quot; |19-may, 2010-jıl
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Házirgi statusı
| class=&quot;infobox-data category&quot; |Aktiv
|}
BigQuery – bul [[Google]] tárepinen basqarılatuǵın, serversiz maǵlıwmatlar saqlaǵıshı ónimi bolıp, úlken kólemdegi maǵlıwmatlardı masshtablı analizlewdi usınadı. Bul SQL dialektin qollanıp sorawlar jiberiwdi qollaytuǵın Platforma sıpatında xızmet kórsetiw (PaaS) bolıp tabıladı. Sonday-aq, onıń [[mashinalıq oqıtıw]] múmkinshilikleri de bar. BigQuery 2010-jıldıń may ayında járiyalanıp, 2011-jıldıń noyabr ayında ulıwma qollanıwǵa berildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theregister.co.uk/2011/11/14/google_bigquery_cloud_analytics/| bet = Google opens BigQuery for cloud analytics: Dangles free trial to lure doubters| avtor = Iain Thomson| sáne = 2011-jıl 14-noyabr | jumıs = [[The Register]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 26-avgust }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
BigQuery Google kompaniyasınıń ishki Dremel texnologiyasınan kelip shıqqan bolıp&lt;ref name=&quot;goog-dremel&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://research.google.com/pubs/pub36632.html| bet = Dremel: Interactive Analysis of Web-Scale Datasets| avtor = Sergey Melnik| jıl = 2010| jumıs = Proc. of the 36th International Conference on Very Large Data Bases (VLDB)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://cloud.google.com/files/BigQueryTechnicalWP.pdf| bet = An Inside Look at Google BigQuery| avtor = Kazunori Sato| jıl = 2012| qaralǵan sáne = 2016-jıl 26-avgust }}&lt;/ref&gt;, bul texnologiya trillionlaǵan qatar maǵlıwmatlar arasında tez sorawlar jiberiwge múmkinshilik bergen&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Web deregi| url = https://towardsdatascience.com/bigquery-the-unlikely-birth-of-a-cloud-juggernaut-b5ad476525b7| bet = BigQuery: the unlikely birth of a cloud juggernaut| avtor = Kwek| at = Ju-Kay| qaralǵan sáne = 2024-jıl 20-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20241022034111/https://towardsdatascience.com/bigquery-the-unlikely-birth-of-a-cloud-juggernaut-b5ad476525b7| arxivsáne = 2024-jıl 22-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Ónim dáslep 2010-jıldıń may ayında Google I/O konferenciyasında járiyalanǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.youtube.com/watch?v=dbkwv1wjs3A| bet = Google I/O 2010 - BigQuery and Prediction APIs}}&lt;/ref&gt;. Dáslebinde, API sheklewleri sebepli, onı tek sheklengen sandaǵı sırtqı erte qollanıwshılar ǵana paydalana alatuǵın edi. Biraq, ónim óz potencialın kórsetkennen keyin, 2011-jılı sheklengen qollanıwǵa hám 2012-jılı ulıwma qollanıwǵa shıǵarıldı. Ulıwma qollanıwǵa shıqqannan soń, BigQuery aviakompaniyalar, qamsızlandırıw hám usaqlap satıw shólkemleri sıyaqlı keń kólemdegi tutınıwshılar arasında tabısqa eristi. 

== Dizaynı ==
BigQuery barlıq sorawlardı autentifikaciyadan ótkeriwdi talap etedi, bunda Google kompaniyasına tiyisli bir qatar mexanizmler menen birge OAuth ta qollanıladı.

== Ózgeshelikleri ==

* Maǵlıwmatlardı basqarıw - Kesteler, kórinisler hám paydalanıwshı tárepinen anıqlanǵan funkciyalar sıyaqlı obektlerdi jaratıw hám óshiriw. Google Storage xızmetinen CSV, Parquet, Avro yamasa JSON formatlarındaǵı maǵlıwmatlardı importlaw.
* Soraw - Sorawlar SQL dialektinde jazıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://cloud.google.com/bigquery/docs/reference/standard-sql/| bet = SQL Reference| qaralǵan sáne = 2017-jıl 26-iyun }}&lt;/ref&gt; hám nátiyjeler [[JSON]] formatında qaytarıladı, bunda juwaptıń maksimal uzınlıǵı shama menen 128 MB boladı, yamasa úlken soraw nátiyjeleri qosılǵanda sheksiz ólshemde bolıwı múmkin&lt;ref name=&quot;Google BigQuery API&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://cloud.google.com/bigquery/quota-policy#queries| bet = Quota Policy| qaralǵan sáne = 2017-jıl 26-iyun }}&lt;/ref&gt;.
* Integraciya - BigQuery di Google Apps Script ten&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developers.google.com/apps-script/advanced/bigquery| bet = &lt;nowiki&gt;BigQuery Service | Apps Script | Google Developers&lt;/nowiki&gt;| sáne = 2018-jıl 15-mart | qaralǵan sáne = 2018-jıl 23-aprel }}&lt;/ref&gt; (mısalı, [[Google Docs]] taǵı baylanısqan skript sıpatında) yamasa onıń REST API yaki klient kitapxanaları menen isley alatuǵın hár qanday tilden paydalanıwǵa boladı&lt;ref name=&quot;Google BigQuery Client Libraries&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://cloud.google.com/bigquery/docs/reference/libraries| bet = BigQuery Client Libraries| qaralǵan sáne = 2017-jıl 26-iyun }}&lt;/ref&gt;.
* Kiriwdi basqarıw - Maǵlıwmatlar jıynaqların qálegen jeke adamlar, toparlar yamasa pútkil dúnya júzi menen bólisiw.
* [[Mashinalıq oqıtıw]] - SQL sorawların paydalanıp mashinalıq oqıtıw modellerin jaratıw hám orınlaw.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Google]]
[[Kategoriya:Veb-xızmetler]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>s7gg1cngxdyb5c66f0z6ueegh8jeu3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blackle</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24755</id>
    <revision>
      <id>274729</id>
      <parentid>214026</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:51:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Veb-xızmetler|Veb-xızmetler]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>274729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3048" sha1="8vyqssq9ehi8i41ikeud2l5mbs45ztt" xml:space="preserve">'''Blackle''' – bul «Google Programmable Search Engine» tárepinen isleytuǵın internet izlew sisteması. Ol Avstraliyalı Heap Media kompaniyasınan Tony Heap tárepinen dúzilgen bolıp, izlew nátiyjelerin qara fonda kúlreń-aq tekst reńi menen kórsetiw arqalı energiyanı únemlew maqsetinde jaratılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.blackle.com/about/| bet = About Blackle - Energy Saving Search}}&lt;/ref&gt;. 2023-jıldıń iyul ayına kelip, Blackle 10.07 MVt saat elektr energiyasın únemlegenin málimlegen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.blackle.com/| bet = Home| jumıs = blackle.com}}&lt;/ref&gt;.

== Koncepciyası ==
Blackle tıń artındaǵı koncepciya - kompyuter monitorları qarańǵıraq reńlerdi kórsetiw arqalı az energiya jumsay aladı. Blackle dıń dizaynı hár qıylı CRT hám LCD monitorların sınaǵan izertlewge tiykarlanǵan. Degen menen, energiyanı únemlew boyınsha talaplar, ásirese turaqlı artqı jaqtılıǵı bar LCD ekranların paydalanıwshılar ushın, dawlı másele bolıp qalmaqta&lt;ref name=&quot;Roberson&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://enduse.lbl.gov/Info/LBNL-48581.pdf| bet = Energy Use and Power Levels in New Monitors and Personal Computers| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090206092028/http://enduse.lbl.gov/Info/LBNL-48581.pdf| arxivsáne = 2009-jıl 6-fevral | avtor = Roberson| at = Bobby| sáne = June 2001 | qaralǵan sáne = 2007-jıl 16-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://googleblog.blogspot.com/2007/08/is-black-new-green.html| bet = Is black the new green?| avtor = Weihl| at = Bill| sáne = 2007-jıl 9-avgust | jumıs = Official Google Blog| baspaxana = [[Google, Inc.]]| qaralǵan sáne = 2010-jıl 14-may }}&lt;/ref&gt;.

Bul koncepciya Heap Media dıqqatına bir [[Blog|blog jazbası]] arqalı jetkerilgen, onda [[Google]] bul usıldı CRT ekranları ushın qollansa, jılına 750 megavatt saat únemley alatuǵını boljanǵan&lt;ref name=&quot;smh&quot;&gt;{{Cite news|title=Search site cashes in on eco-guilt|url=https://www.smh.com.au/news/web/search-site-cashes-in-on-ecoguilt/2007/08/01/1185647951527.html|last=Moses|first=Asher|work=[[The Sydney Morning Herald]]| sáne =2007-08-01}}&lt;/ref&gt;. Blackle tıń bas betinde usı koncepciyanı qollanıw arqalı únemlengen vatt-saatlar sanı kórsetilgen.

== Tariyxı ==
Blackle 2007-jıldıń yanvar ayında iske qosıldı, sol waqıtta keń tarqalıp, bir qansha iri ǵalaba xabar qurallarında sóz etildi.

Blackle di [[Portugal tili|portugal]], [[Francuz tili|francuz]], chex, [[Italyan tili|italyan]] hám golland tillerine awdarǵan Blackle International 2019-jılı jabıldı. International beti ele de bar, biraq onda kórsetilgen hárbir silteme eskirip qalǵan. 2021-jılǵa kelip, sayt tek ǵana [[Inglis tili|inglis tilinde]] jumıs isleydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://blackle.com/international/| bet = Blackle - International sites| jumıs = blackle.com| qaralǵan sáne = 2021-jıl 17-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
__BÖLİDİMÖNDEMEW__

[[Kategoriya:Google]]
[[Kategoriya:Veb-xızmetler]]</text>
      <sha1>8vyqssq9ehi8i41ikeud2l5mbs45ztt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pimp My Search</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25053</id>
    <revision>
      <id>274730</id>
      <parentid>274107</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:51:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Veb-xızmetler|Veb-xızmetler]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>274730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2003" sha1="tihtnzp7jah6ea825cix68nnekhvd17" xml:space="preserve">'''Pimp My Search''' – bul «Google» sózin paydalanıwshı tańlaǵan sóz yamasa fraza menen almastırıp, [[Google]] kompaniyasına uqsas [[veb-bet]] jaratıwǵa arnalǵan jańa [[veb-sayt]] boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.npr.org/blogs/newsandviews/2008/05/has_google_finally_met_its_mat.html| bet = Has Google Finally Met Its Match?| avtor = Bennett, Geoffrey| sáne = 2008-jıl 14-may | jumıs = [[NPR]]| baspaxana = | qaralǵan sáne = 2009-jıl 21-may }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi| url = http://www.newsday.com/services/newspaper/printedition/monday/partii/ny-lshow5833924sep08a,0,4325335.story| bet = Pimpmysearch.com offers a Google-like Web site| avtor = Gill, Ronnie| sáne = 2008-jıl 8-sentyabr | jumıs = [[Newsday]]| baspaxana = | qaralǵan sáne = 2009-jıl 21-may | arxivurl = https://web.archive.org/web/20090321052615/http://www.newsday.com/services/newspaper/printedition/monday/partii/ny-lshow5833924sep08a,0,4325335.story| arxivsáne = 2009-jıl 21-mart }}&lt;/ref&gt;. Pimp My Search 2006-jılı iske qosıldı, biraq tek 2008-jılı kópshilik media veb-saytlarında hám [[YouTube]] videolarında kórsetilgennen keyin ǵana belgili boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.youtube.com/results?search_query=pimpmysearch.com| bet = pimpmysearch.com - YouTube| jumıs = www.youtube.com}}&lt;/ref&gt;. Sayt keyinirek 2009-jılı «sawda belgisi máseleleri» boyınsha kelispewshilikke tiykarlanıp jabıldı.

== Google menen kelispewshilikler ==
2009-jıl fevral ayında Pimp my Search Google izlew imkaniyatların toqtattı hám tómendegi mazmundaǵı xabardı jariyaladı: «Sawda belgisi máseleleri sebepli Google endi bizden izlewlerge ruqsat bermeydi...». Sayt jabıq jaǵdayda qaldı, bir qansha waqıt (2009-jıldan baslap) «Sawda belgisi máseleleri sebepli Pimp my Search máńgilikke jabıldı» degen xabardı kórsetti hám basqa veb-saytqa silteme berdi.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Google]]
[[Kategoriya:Veb-xızmetler]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>tihtnzp7jah6ea825cix68nnekhvd17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Google Compute Engine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25246</id>
    <revision>
      <id>274711</id>
      <parentid>270859</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Bultlı esaplaw|Bultlı esaplaw]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>274711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18746" sha1="m79oy8xj5bm8yl12aab272si5mhh6hq" xml:space="preserve">'''Google Compute Engine (GCE)''' — bul [[Google]] izlew sistemasın, [[Gmail]], [[YouTube]] hám basqa xızmetlerdi júrgizetuǵın global infrastruktura tiykarında qurılǵan Google Cloud Platformnıń infrastruktura xızmet (IaaS) komponenti. Google Compute Engine paydalanıwshılarǵa (OAuth 2.0 tiykarlanǵan autentifikaciyanı qollanıp) talap etilgende virtual mashinalardı (VM) iske túsiriwge múmkinshilik beredi. Virtual mashinalar standart úlgilerden yamasa paydalanıwshılar jaratqan arnawlı úlgilerden iske túsirile aladı. Google Compute Engine ge Baǵdarlamashı Konsolı, [[REST|RESTful]] API yamasa [[komanda qatarı interfeysi]] (CLI) arqalı kiriwge boladı.

== Tariyxı ==
Google Compute Engine di 2012-jıl 28-iyunda Google I/O 2012 de sheklengen aldın kóriw rejiminde járiyaladı. 2013-jıldıń aprel ayında GCE Altın Qollap-quwatlaw Paketine iye tutınıwshılar ushın qoljetimli boldı. 2013-jıl 25-fevralda [[Google]] RightScale kompaniyasınıń olardıń birinshi qayta satıwshısı ekenin járiyaladı&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Exclusive: RightScale is first to resell, support Google Compute Engine|author=Barb Darrow|date=February 25, 2013|work=Gigaom blog|url=http://gigaom.com/2013/02/25/exclusive-rightscale-is-first-to-resell-support-google-compute-engine/|access-date=July 5, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130227045059/http://gigaom.com/2013/02/25/exclusive-rightscale-is-first-to-resell-support-google-compute-engine/|archivedate=February 27, 2013}}&lt;/ref&gt;. Google I/O 2013 dawamında saat bóleginen kem esaplaw, bólisilgen yadrolı úlgi túrleri, úlkenirek turaqlı diskler, jaqsılanǵan SDNge tiykarlanǵan tarmaq imkaniyatları hám ISO/IEC 27001 sertifikaciyası sıyaqlı kóp ózgeshelikler járiyalandı. GCE 2013-jıl 15-mayda hámme ushın qoljetimli boldı. 3-qatlamlı júkleme teńlestiriw 2013-jıl 7-avgustta GCE ge qosıldı. Aqırında, 2013-jıl 2-dekabrde Google GCEniń ulıwma qoljetimli ekenin járiyaladı. Sonday-aq, operaciyalıq sistema qollap-quwatlawın keńeytti, VMlerdiń tikkeley kóshiriwin, 16 yadrolı úlgilerdi, tezirek turaqlı disklerdi qostı hám standart úlgilerdiń bahasın tómenletti.

2014-jıl 25-martta Google Cloud Platform Live ilajında texnikalıq infrastruktura boyınsha aǵa vice-prezident Urs Xyolcle turaqlı paydalanıw jeńilliklerin, Microsoft Windows Server 2008 R2 qollawın, Cloud DNS hám Cloud Deployment Manager di járiyaladı. 2014-jıl 28-mayda Google LXC konteynerleri ushın optimizaciyalardı hám VM úlgileri flotı boyınsha Docker konteynerleriniń dinamikalıq rejelestiriwin járiyaladı&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Containers on Google Cloud Platform|author=Google|date=June 10, 2014|work=Google Compute Engine documentation|url=https://developers.google.com/compute/docs/containers|access-date=June 10, 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Google Compute Engine Birligi ==
Google Compute Engine Birligi (GCEU), GQ dep aytıladı, esaplaw resurslarınıń abstrakciyası bolıp tabıladı. Google boyınsha, 2.75 GCEU Sandy Bridge platforması tiykarında bir logikalıq yadronıń (apparatlıq giper-aǵım) minimal quwatın kórsetedi. GCEU nı Anthony F. Voellm Google usınǵan virtual mashinalardıń ónimdarlıǵın salıstırıw zárúrliginen jarattı. Ol Google tárepinen kóp Bult Provayderleri menen sheriklikte jaratılǵan PerfKitBenchmarker Ashıq kodlı etalonınıń bólegi retinde júrgizilgen Coremark(TM) etalonı menen jaqınlastırıladı.

== Turaqlı diskler ==
Hárbir Google Compute Engine úlgisi turaqlı disk dep atalatuǵın disk resursı menen baslanadı. Turaqlı disk úlgiler ushın disk keńisligin támiynleydi hám úlgi júklenetuǵın tiykarǵı fayl sistemasın óz ishine aladı. Turaqlı diskler shiyki blok qurılmaları retinde qollanıla aladı. Ádepki boyınsha, Google Compute Engine turaqlı disklerdi qosıw ushın SCSI di qollanadı. Turaqlı diskler turaqlı hám isenimli bahada apıwayı, izbe-iz hám isenimli saqlawdı támiynleydi, ayırım jergilikli waqıtlıq diskke bolǵan zárúrlikti joq etedi. Turaqlı diskler úlgini iske túsiriwden aldın jaratılıwı kerek. Úlgige qosılǵannan keyin, olar jergilikli fayl sisteması menen formatlana aladı. Bir turaqlı disk tek oqıw rejiminde bir neshe úlgige qosıla aladı. Hárbir turaqlı disk 10 TB ǵa shekem kólemde bola aladı. Google Compute Engine turaqlı disklerdi AES-128-CB menen shifrlaydı, hám bul shifrlaw maǵlıwmatlar virtual mashina monitorınan shıǵıp, diskke jetpesten aldın qollanıladı. Shifrlaw hámme waqıt qosılǵan hám Google Compute Engine paydalanıwshıları ushın kórinbeydi. Turaqlı disklerdiń pútinligi HMAC sxeması arqalı saqlanadı.

2014-jıl 18-iyunda Google SSD turaqlı disklerdi qollawdı járiyaladı. Bul diskler hár GB ǵa 30 IOPS ǵa shekem jetkeredi, bul standart turaqlı disklerge salıstırǵanda 20 ese kóp jazıw IOPS hám 100 ese kóp oqıw IOPS di bildiredi.

== Úlgiler ==
Úlgi - bul úlgini baslaw ushın zárúr bolǵan operaciyalıq sistema hám tiykarǵı fayl sistemasın óz ishine alatuǵın turaqlı disk. Úlgi úlgini jaratıw waqtında yamasa tiykarǵı turaqlı diskti jaratıw dawamında tańlanıwı kerek. Ádepki boyınsha, Google Compute Engine úlgi tárepinen anıqlanǵan tiykarǵı fayl sistemasın tiykarǵı turaqlı diskke ornatadı. Google Compute Engine standart Linux úlgileri retinde CentOS hám Debian úlgilerin usınadı. Red Hat Enterprise Linux (RHEL) hám Microsoft Windows Server 2008 R2 úlgileri qosımsha tólem ushın qoljetimli bolǵan premer operaciyalıq sistema úlgileriniń bólegi bolıp tabıladı. ChromiumOSqa tiykarlanǵan jeńil Linux operaciyalıq sisteması Container Linux (burınǵı CoreOS) te Google Compute Engine da qollanadı.

== Mashina túrleri ==
Google Compute Engine gipervizor retinde KVM di qollanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://cloud.google.com/blog/products/gcp/7-ways-we-harden-our-kvm-hypervisor-at-google-cloud-security-in-plaintext| bet = 7 ways we harden our KVM hypervisor at Google Cloud: security in plaintext| sáne = 2017-jıl 25-yanvar | jumıs = Google Cloud Blog| qaralǵan sáne = 2020-jıl 14-iyul }}&lt;/ref&gt;, hám 64 bitlik x86 arxitekturası tiykarında virtual mashinalardı iske túsiriw ushın qollanılatuǵın Linux hám Microsoft Windows ti júrgizetuǵın qonaq úlgilerin qollaydı. VM ler tiykarǵı fayl sistemasına iye turaqlı diskten júklenedi. Virtual processorlardıń sanı, VM tárepinen qollanatuǵın yad muǵdarı tańlanǵan mashina túrine baylanıslı.

== Tólemler hám jeńillikler ==
Google Compute Engine turaqlı paydalanıw jeńilliklerin usınadı. Úlgi esaplaw dáwiriniń 25% nen kóbirek jumıs islegennen keyin, baha tómenley baslaydı:

* Eger úlgi aydıń 50% inde qollanılsa, talap etilgendegi bahalardan 10% jeńillik alınadı
* Eger úlgi aydıń 75% inde qollanılsa, talap etilgendegi bahalardan 20% jeńillik alınadı
* Eger úlgi aydıń 100% inde qollanılsa, talap etilgendegi bahalardan 30% jeńillik alınadı

== Mashina túrlerin salıstırıw ==

* Standart mashina: hár virtual processor ushın 3.75 GB yad
* Joqarı yadlı mashina: hár virtual processor ushın 6.5 GB yad
* Joqarı-processorlı mashina: hár virtual processor ushın 0.9 GB yad
* Bólisilgen mashina: Processor hám yad tutınıwshılar arasında bólisedi
* Yad-optimallastırılǵan mashina: hár virtual processor ushın 14 GB dan kóp yad.

== Resurslar ==
Compute Engine ornalastırıwdıń bir bólegi bolatuǵın hár túrli resurs dep atalatuǵın obektlerdi baylanıstıradı. Hárbir resurs hár qıylı funkciyanı orınlaydı. Virtual mashina úlgisi iske túsirilgende, disk resursları, tarmaq resursları hám úlgi resursları sıyaqlı basqa resurslardı paydalanatuǵın úlgi resursı jaratıladı. Mısalı, disk resursı fizikalıq qattı diskke uqsap, virtual mashina ushın maǵlıwmatlardı saqlaw xızmetin atqaradı, al tarmaq resursı úlgilerge kiretuǵın hám shıǵatuǵın trafikti retlestiriwge járdem beredi.

=== Úlgi ===
Úlgi resursı úlgini baslaw ushın zárúr bolǵan operaciyalıq sistema hám tiykarǵı fayl sistemasın óz ishine aladı. Google paydalanıwǵa tayar úlgilerdi saqlaydı hám usınadı yamasa paydalanıwshılar úlgini ózlestire aladı hám onı úlgilerdi jaratıw ushın tańlaw úlgisi retinde paydalana aladı. Talaplarǵa baylanıslı, paydalanıwshılar úlgini turaqlı diskke de qollana aladı hám turaqlı diskti tiykarǵı fayl sisteması retinde paydalana aladı.

=== Mashina túri ===
Úlginiń mashina túri yadrolar sanın, yadtı hám úlgi tárepinen qollanılatuǵın kirgiziw/shıǵarıw operaciyaların anıqlaydı.

=== Disk ===
Turaqlı diskler virtual mashinalardan ǵárezsiz hám úlginiń islew múddetinen uzaǵıraq boladı. Turaqlı disklerde saqlanǵan barlıq informaciya fizikalıq tasıwshıǵa jazılmastan aldın shifrlanadı, hám giltler Google tárepinen qatań qadaǵalanadı.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Túri 
!Bahası (hár GB/ay)
|-
|Standart ajıratılǵan keńislik    
|$0.04
|-
|SSD ajıratılǵan keńislik    
|$0.17
|-
|Snapshot saqlaw    
|$0.026
|-
|Kirgiziw/shıǵarıw operaciyaları    
|Qosımsha tólemsiz
|}
Hárbir úlgi tek sheklengen muǵdardaǵı ulıwma turaqlı disk keńisligin qosa aladı (kópshilik úlgilerde 64 TB ǵa shekem bola aladı) hám ayırım turaqlı disklerdiń sheklengen sanın (kópshilik úlgilerge 16 ǵa shekem ǵárezsiz turaqlı disklerdi qosıwǵa boladı).

Regionallıq turaqlı diskler joqarı qoljetimlilik ushın bir region ishindegi eki zona arasında replikaciya qılınıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://cloud.google.com/compute/docs/disks/high-availability-regional-persistent-disk/| bet = High availability options using regional PDs}}&lt;/ref&gt;.

=== Snapshot ===
Turaqlı disk snapshotları paydalanıwshılarǵa bar bolǵan turaqlı diskten maǵlıwmatlardı kóshirip alıwǵa hám olardı jańa turaqlı disklerge qollawǵa múmkinshilik beredi. Bul ásirese kútilmegen qátelikler hám zona texnikalıq xızmet kórsetiw jaǵdaylarında turaqlı disk maǵlıwmatlarınıń rezerv kóshirmelerin jaratıw ushın paydalı.

=== Úlgi ===
Google Compute Engine úlgisi - bul Linux yamasa Microsoft Windows konfiguraciyasında jumıs islep atırǵan virtual mashina. Paydalanıwshılar apparatlıq támiynat, operaciyalıq sistema, disk hám basqa konfiguraciya parametrlerin ózlestiriw kiretuǵın úlgilerdi ózgerte aladı.

=== Tarmaq ===
Tarmaq oǵan qosılǵan barlıq úlgilerdiń adres aralıǵın hám shlyuz adresin anıqlaydı. Ol úlgilerdiń bir-biri menen, basqa tarmaqlar menen hám sırtqı dúnya menen qalay baylanısatuǵının anıqlaydı. Hárbir úlgi bir tarmaqqa tiyisli boladı hám hár qıylı tarmaqlardaǵı úlgiler arasındaǵı hár qanday baylanıs ulıwma IP adres arqalı ámelge asırılıwı kerek.

Cloud Platform Console joybarı bir neshe tarmaqlardı óz ishine ala aladı, hám hárbir tarmaqqa bir neshe úlgi qosılǵan bolıwı múmkin. Tarmaq paydalanıwshıǵa sol tarmaqqa qosılǵan úlgiler ushın shlyuz IP hám tarmaq aralıǵın anıqlawǵa múmkinshilik beredi. Ádepki boyınsha, hárbir joybar aldın ornatılǵan konfiguraciyalar hám fayrvol qaǵıydaları menen ádepki tarmaq penen támiyinlengen. Paydalanıwshılar qaǵıydalardı qosıw yamasa alıp taslaw arqalı ádepki tarmaqtı ózlestire aladı yamasa sol joybarda jańa tarmaqlar jarata aladı. Ulıwma alǵanda, ádepki boyınsha hárbir joybarda bes tarmaqqa shekem bolıwı múmkin bolsa da, kópshilik paydalanıwshılarǵa tek bir tarmaq kerek boladı.

Tarmaq tek bir joybarǵa tiyisli boladı, hám hárbir úlgi tek bir tarmaqqa tiyisli bola aladı. Barlıq Compute Engine tarmaqları IPv4 protokolın qollanadı. Compute Engine házirgi waqıtta IPv6 nı qollamaydı. Degen menen, Google IPv6 nıń tiykarǵı jaqlawshısı hám bul áhmiyetli keleshek baǵdar bolıp tabıladı.

=== Addres ===
Úlgi jaratılǵanda, ádepki boyınsha úlgige avtomat túrde waqıtsha sırtqı IP adres beriledi. Bul adres úlginiń jasaw múddeti dawamında úlgige bekitilgen boladı hám úlgi toqtatılǵannan keyin bosatıladı. GCE jáne VM lerge turaqlı IP lerdi rezervlew hám bekitiw mexanizmin de usınadı. Waqıtsha IP adres turaqlı IP adreske ózgertiliwi múmkin.

=== Fayrvol ===
Fayrvol resursı úlgilerge baylanıslardı ruqsat etetuǵın bir yamasa bir neshe qaǵıydanı óz ishine aladı. Hárbir fayrvol resursı tek bir tarmaq penen baylanıslı. Bir fayrvoldı bir neshe tarmaq penen baylanıstırıw múmkin emes. Bir tarmaqtaǵı úlgiler arasında bolsa da, fayrvol resursı tarmaq trafigine ruqsat bermegenshe, úlgige hesh qanday baylanıs ruqsat etilmeydi.

=== Marshrut ===
Google Compute Engine belgili bir IP aralıǵına baǵdarlanǵan trafiktiń qalay jiberiliwi kerekligin basqarıw ushın marshrutlaw kestesin usınadı. Lokal tarmaqtaǵı fizikalıq marshrutizatorǵa uqsap, barlıq shıǵıs trafik marshrutlar kestesi menen salıstırıladı hám eger shıǵıs paket marshrutlar kestesindegi qaǵıydalardıń qaysı birine sáykes kelse, sáykes túrde jiberiledi.

== Regionlar hám zonalar ==
Region Google infrastruktura obektiniń geografiyalıq jaylasıwın ańlatadı. Paydalanıwshılar óz talaplarına tiykarlanıp, óz resursların qoljetimli regionlardıń birinde jaylastıra aladı. 2014-jıldıń 1-iyun jaǵdayı boyınsha, Google Compute Engine oraylıq AQSH regionı, Batıs Evropa hám Shıǵıs Aziya regionında qoljetimli.

Zona - bul region ishindegi izolyaciyalanǵan jaylasıw. Zonalar bir region ishindegi basqa zonalar menen joqarı ótkiziw qábiletine hám tómen keshigiwge iye tarmaq baylanıslarına iye. Joqarı qoljetimlilikke iye qátege shıdamlı qosımshalardı jaylastırıw ushın, Google qosımshalardı bir region ishindegi bir neshe zonaǵa jaylastırıwdı usınıs etedi. Bul bir zonanı qosqanda, komponentlerdiń kútilmegen qáteliklerinen qorǵawǵa járdem beredi. 2014-jıldıń 5-avgust jaǵdayı boyınsha, segiz zona bar - oraylıq AQSH regionı hám Shıǵıs Aziya regionında úshten hám Batıs Evropa regionında eki zona.

== Resurslardıń kólemi ==
GCE ishindegi barlıq resurslar global, regional yamasa zonalıq tegislikke tiyisli. Global resurslar barlıq regionlar hám zonalardan qoljetimli. Mısalı, úlgiler global resurs bolǵanlıqtan, paydalanıwshılar global úlgi tiykarında qálegen regionda VM di iske túsire aladı. Biraq adres bir region ishindegi zonalardıń birinde iske túsirilgen úlgiler ushın ǵana qoljetimli bolǵan regional resurs bolıp tabıladı. Úlgiler sol úlgige jiberilgen barlıq sorawlardıń bir bólegi retinde zona specifikaciyasın talap etetuǵın belgili bir zonada iske túsiriledi.

== Ózgeshelikler ==

=== Tólew hám baha modeli ===
Google VM lerdi minimum 10 minut ushın esaplaydı. 10-minuttıń aqırında, úlgiler 1 minutlıq ósimler menen, jaqın minutqa dóńgeleklep esaplanadı. Turaqlı paydalanıwǵa tiykarlanǵan baha belgilew aylıq paydalanıwǵa tiykarlanıp tutınıwshılarǵa jeńilliklerdi esaplaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://googlecloudplatform.blogspot.in/2014/04/introducing-sustained-use-discounts.html| bet = Introducing Sustained Use Discounts - Automatically pay less for sustained workloads on Compute Engine| avtor = Joneja| at = Navneet| jumıs = Google Cloud Blog| baspaxana = Google| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;. Paydalanıwshılar ádettegi, talap etilgendegi bahalarǵa jeńillik alıw ushın aldın ala minnetleme tólemin tólewi shárt emes.

=== VM ónimdarlıǵı ===
Compute Engine VM leri 30 sekund ishinde júklenedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://gigaom.com/2013/03/15/by-the-numbers-how-google-compute-engine-stacks-up-to-amazon-ec2/| bet = By the numbers: How Google Compute Engine stacks up to Amazon EC2| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210123054554/https://gigaom.com/2013/03/15/by-the-numbers-how-google-compute-engine-stacks-up-to-amazon-ec2/| arxivsáne = 2021-jıl 23-yanvar | avtor = Staddill| at = Sebastian| jumıs = Gigaom| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;, bul básekileslerge salıstırǵanda 4-10 ese tezirek dep esaplanadı.

=== Disk ónimdarlıǵı ===
Compute Engine niń turaqlı diskleri joqarı IOPS ti turaqlı túrde jetkeredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://benchmarks.scalr.com/reports/visualize/aaab3d36-9f3b-4ecb-bf1b-c083d2817896/| bet = Scalr Cloud Benchmarks| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140329040312/http://benchmarks.scalr.com/reports/visualize/aaab3d36-9f3b-4ecb-bf1b-c083d2817896/| arxivsáne = 2014-jıl 29-mart | avtor = Stadill| at = Sebastian| baspaxana = Scalr| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;. Ajıratılǵan IOPS qunı saqlaw qunına kirgizilgenlikten, paydalanıwshılar IOPS ushın bólek tólewi kerek emes&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developers.google.com/compute/pricing#persistentdisk| bet = Persistent Disk Pricing| jumıs = Google Compute Engine Documentation| baspaxana = Google Inc.| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;.

=== Úlgiler hám snapshotlar ushın global kólem ===
Úlgiler hám disk snapshotları global kólemge tiyisli, bul olardıń Google Cloud Platform nıń barlıq regionları hám zonaları boyınsha jasırın túrde qoljetimli ekenin ańlatadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://cloud.google.com/compute/docs/overview#globalresources| bet = Global Resources| jumıs = Google Compute Engine Documentation| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;. Bul regionlar arasında úlgiler hám snapshotlardı eksportlaw hám importlaw zárúrligin joq etedi.

=== Kórinbeytuǵın texnikalıq xızmet kórsetiw ===
Google maǵlıwmatlar orayınıń jobalastırılǵan texnikalıq xızmet kórsetiwi dawamında, Compute Engine paydalanıwshılardıń qatnasıwısız VM lerdi bir xosttan ekinshisine avtomat túrde kóshire aladı. Bul qosımshalarǵa jaqsıraq jumıs waqıtın támiyinleydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.rightscale.com/blog/cloud-industry-insights/google-compute-engine-live-migration-passes-test| bet = Google Compute Engine Live Migration Passes the Test| avtor = Adler| at = Brian| jumıs = RightScale Blog| baspaxana = RightScale| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://cloudpundit.com/2013/11/14/google-compute-engine-and-live-migration/| bet = Google Compute Engine and live migration| avtor = Leong| at = Lydia| sáne = 2013-jıl 14-noyabr | jumıs = Blog}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Google xızmetleri]]
[[Kategoriya:Bultlı esaplaw]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>m79oy8xj5bm8yl12aab272si5mhh6hq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274714</id>
      <parentid>274711</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Bultlı infrastruktura|Bultlı infrastruktura]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>274714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18784" sha1="8zng9lxmitruqa0fv27recly44bwa8q" xml:space="preserve">'''Google Compute Engine (GCE)''' — bul [[Google]] izlew sistemasın, [[Gmail]], [[YouTube]] hám basqa xızmetlerdi júrgizetuǵın global infrastruktura tiykarında qurılǵan Google Cloud Platformnıń infrastruktura xızmet (IaaS) komponenti. Google Compute Engine paydalanıwshılarǵa (OAuth 2.0 tiykarlanǵan autentifikaciyanı qollanıp) talap etilgende virtual mashinalardı (VM) iske túsiriwge múmkinshilik beredi. Virtual mashinalar standart úlgilerden yamasa paydalanıwshılar jaratqan arnawlı úlgilerden iske túsirile aladı. Google Compute Engine ge Baǵdarlamashı Konsolı, [[REST|RESTful]] API yamasa [[komanda qatarı interfeysi]] (CLI) arqalı kiriwge boladı.

== Tariyxı ==
Google Compute Engine di 2012-jıl 28-iyunda Google I/O 2012 de sheklengen aldın kóriw rejiminde járiyaladı. 2013-jıldıń aprel ayında GCE Altın Qollap-quwatlaw Paketine iye tutınıwshılar ushın qoljetimli boldı. 2013-jıl 25-fevralda [[Google]] RightScale kompaniyasınıń olardıń birinshi qayta satıwshısı ekenin járiyaladı&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Exclusive: RightScale is first to resell, support Google Compute Engine|author=Barb Darrow|date=February 25, 2013|work=Gigaom blog|url=http://gigaom.com/2013/02/25/exclusive-rightscale-is-first-to-resell-support-google-compute-engine/|access-date=July 5, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130227045059/http://gigaom.com/2013/02/25/exclusive-rightscale-is-first-to-resell-support-google-compute-engine/|archivedate=February 27, 2013}}&lt;/ref&gt;. Google I/O 2013 dawamında saat bóleginen kem esaplaw, bólisilgen yadrolı úlgi túrleri, úlkenirek turaqlı diskler, jaqsılanǵan SDNge tiykarlanǵan tarmaq imkaniyatları hám ISO/IEC 27001 sertifikaciyası sıyaqlı kóp ózgeshelikler járiyalandı. GCE 2013-jıl 15-mayda hámme ushın qoljetimli boldı. 3-qatlamlı júkleme teńlestiriw 2013-jıl 7-avgustta GCE ge qosıldı. Aqırında, 2013-jıl 2-dekabrde Google GCEniń ulıwma qoljetimli ekenin járiyaladı. Sonday-aq, operaciyalıq sistema qollap-quwatlawın keńeytti, VMlerdiń tikkeley kóshiriwin, 16 yadrolı úlgilerdi, tezirek turaqlı disklerdi qostı hám standart úlgilerdiń bahasın tómenletti.

2014-jıl 25-martta Google Cloud Platform Live ilajında texnikalıq infrastruktura boyınsha aǵa vice-prezident Urs Xyolcle turaqlı paydalanıw jeńilliklerin, Microsoft Windows Server 2008 R2 qollawın, Cloud DNS hám Cloud Deployment Manager di járiyaladı. 2014-jıl 28-mayda Google LXC konteynerleri ushın optimizaciyalardı hám VM úlgileri flotı boyınsha Docker konteynerleriniń dinamikalıq rejelestiriwin járiyaladı&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Containers on Google Cloud Platform|author=Google|date=June 10, 2014|work=Google Compute Engine documentation|url=https://developers.google.com/compute/docs/containers|access-date=June 10, 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Google Compute Engine Birligi ==
Google Compute Engine Birligi (GCEU), GQ dep aytıladı, esaplaw resurslarınıń abstrakciyası bolıp tabıladı. Google boyınsha, 2.75 GCEU Sandy Bridge platforması tiykarında bir logikalıq yadronıń (apparatlıq giper-aǵım) minimal quwatın kórsetedi. GCEU nı Anthony F. Voellm Google usınǵan virtual mashinalardıń ónimdarlıǵın salıstırıw zárúrliginen jarattı. Ol Google tárepinen kóp Bult Provayderleri menen sheriklikte jaratılǵan PerfKitBenchmarker Ashıq kodlı etalonınıń bólegi retinde júrgizilgen Coremark(TM) etalonı menen jaqınlastırıladı.

== Turaqlı diskler ==
Hárbir Google Compute Engine úlgisi turaqlı disk dep atalatuǵın disk resursı menen baslanadı. Turaqlı disk úlgiler ushın disk keńisligin támiynleydi hám úlgi júklenetuǵın tiykarǵı fayl sistemasın óz ishine aladı. Turaqlı diskler shiyki blok qurılmaları retinde qollanıla aladı. Ádepki boyınsha, Google Compute Engine turaqlı disklerdi qosıw ushın SCSI di qollanadı. Turaqlı diskler turaqlı hám isenimli bahada apıwayı, izbe-iz hám isenimli saqlawdı támiynleydi, ayırım jergilikli waqıtlıq diskke bolǵan zárúrlikti joq etedi. Turaqlı diskler úlgini iske túsiriwden aldın jaratılıwı kerek. Úlgige qosılǵannan keyin, olar jergilikli fayl sisteması menen formatlana aladı. Bir turaqlı disk tek oqıw rejiminde bir neshe úlgige qosıla aladı. Hárbir turaqlı disk 10 TB ǵa shekem kólemde bola aladı. Google Compute Engine turaqlı disklerdi AES-128-CB menen shifrlaydı, hám bul shifrlaw maǵlıwmatlar virtual mashina monitorınan shıǵıp, diskke jetpesten aldın qollanıladı. Shifrlaw hámme waqıt qosılǵan hám Google Compute Engine paydalanıwshıları ushın kórinbeydi. Turaqlı disklerdiń pútinligi HMAC sxeması arqalı saqlanadı.

2014-jıl 18-iyunda Google SSD turaqlı disklerdi qollawdı járiyaladı. Bul diskler hár GB ǵa 30 IOPS ǵa shekem jetkeredi, bul standart turaqlı disklerge salıstırǵanda 20 ese kóp jazıw IOPS hám 100 ese kóp oqıw IOPS di bildiredi.

== Úlgiler ==
Úlgi - bul úlgini baslaw ushın zárúr bolǵan operaciyalıq sistema hám tiykarǵı fayl sistemasın óz ishine alatuǵın turaqlı disk. Úlgi úlgini jaratıw waqtında yamasa tiykarǵı turaqlı diskti jaratıw dawamında tańlanıwı kerek. Ádepki boyınsha, Google Compute Engine úlgi tárepinen anıqlanǵan tiykarǵı fayl sistemasın tiykarǵı turaqlı diskke ornatadı. Google Compute Engine standart Linux úlgileri retinde CentOS hám Debian úlgilerin usınadı. Red Hat Enterprise Linux (RHEL) hám Microsoft Windows Server 2008 R2 úlgileri qosımsha tólem ushın qoljetimli bolǵan premer operaciyalıq sistema úlgileriniń bólegi bolıp tabıladı. ChromiumOSqa tiykarlanǵan jeńil Linux operaciyalıq sisteması Container Linux (burınǵı CoreOS) te Google Compute Engine da qollanadı.

== Mashina túrleri ==
Google Compute Engine gipervizor retinde KVM di qollanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://cloud.google.com/blog/products/gcp/7-ways-we-harden-our-kvm-hypervisor-at-google-cloud-security-in-plaintext| bet = 7 ways we harden our KVM hypervisor at Google Cloud: security in plaintext| sáne = 2017-jıl 25-yanvar | jumıs = Google Cloud Blog| qaralǵan sáne = 2020-jıl 14-iyul }}&lt;/ref&gt;, hám 64 bitlik x86 arxitekturası tiykarında virtual mashinalardı iske túsiriw ushın qollanılatuǵın Linux hám Microsoft Windows ti júrgizetuǵın qonaq úlgilerin qollaydı. VM ler tiykarǵı fayl sistemasına iye turaqlı diskten júklenedi. Virtual processorlardıń sanı, VM tárepinen qollanatuǵın yad muǵdarı tańlanǵan mashina túrine baylanıslı.

== Tólemler hám jeńillikler ==
Google Compute Engine turaqlı paydalanıw jeńilliklerin usınadı. Úlgi esaplaw dáwiriniń 25% nen kóbirek jumıs islegennen keyin, baha tómenley baslaydı:

* Eger úlgi aydıń 50% inde qollanılsa, talap etilgendegi bahalardan 10% jeńillik alınadı
* Eger úlgi aydıń 75% inde qollanılsa, talap etilgendegi bahalardan 20% jeńillik alınadı
* Eger úlgi aydıń 100% inde qollanılsa, talap etilgendegi bahalardan 30% jeńillik alınadı

== Mashina túrlerin salıstırıw ==

* Standart mashina: hár virtual processor ushın 3.75 GB yad
* Joqarı yadlı mashina: hár virtual processor ushın 6.5 GB yad
* Joqarı-processorlı mashina: hár virtual processor ushın 0.9 GB yad
* Bólisilgen mashina: Processor hám yad tutınıwshılar arasında bólisedi
* Yad-optimallastırılǵan mashina: hár virtual processor ushın 14 GB dan kóp yad.

== Resurslar ==
Compute Engine ornalastırıwdıń bir bólegi bolatuǵın hár túrli resurs dep atalatuǵın obektlerdi baylanıstıradı. Hárbir resurs hár qıylı funkciyanı orınlaydı. Virtual mashina úlgisi iske túsirilgende, disk resursları, tarmaq resursları hám úlgi resursları sıyaqlı basqa resurslardı paydalanatuǵın úlgi resursı jaratıladı. Mısalı, disk resursı fizikalıq qattı diskke uqsap, virtual mashina ushın maǵlıwmatlardı saqlaw xızmetin atqaradı, al tarmaq resursı úlgilerge kiretuǵın hám shıǵatuǵın trafikti retlestiriwge járdem beredi.

=== Úlgi ===
Úlgi resursı úlgini baslaw ushın zárúr bolǵan operaciyalıq sistema hám tiykarǵı fayl sistemasın óz ishine aladı. Google paydalanıwǵa tayar úlgilerdi saqlaydı hám usınadı yamasa paydalanıwshılar úlgini ózlestire aladı hám onı úlgilerdi jaratıw ushın tańlaw úlgisi retinde paydalana aladı. Talaplarǵa baylanıslı, paydalanıwshılar úlgini turaqlı diskke de qollana aladı hám turaqlı diskti tiykarǵı fayl sisteması retinde paydalana aladı.

=== Mashina túri ===
Úlginiń mashina túri yadrolar sanın, yadtı hám úlgi tárepinen qollanılatuǵın kirgiziw/shıǵarıw operaciyaların anıqlaydı.

=== Disk ===
Turaqlı diskler virtual mashinalardan ǵárezsiz hám úlginiń islew múddetinen uzaǵıraq boladı. Turaqlı disklerde saqlanǵan barlıq informaciya fizikalıq tasıwshıǵa jazılmastan aldın shifrlanadı, hám giltler Google tárepinen qatań qadaǵalanadı.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Túri 
!Bahası (hár GB/ay)
|-
|Standart ajıratılǵan keńislik    
|$0.04
|-
|SSD ajıratılǵan keńislik    
|$0.17
|-
|Snapshot saqlaw    
|$0.026
|-
|Kirgiziw/shıǵarıw operaciyaları    
|Qosımsha tólemsiz
|}
Hárbir úlgi tek sheklengen muǵdardaǵı ulıwma turaqlı disk keńisligin qosa aladı (kópshilik úlgilerde 64 TB ǵa shekem bola aladı) hám ayırım turaqlı disklerdiń sheklengen sanın (kópshilik úlgilerge 16 ǵa shekem ǵárezsiz turaqlı disklerdi qosıwǵa boladı).

Regionallıq turaqlı diskler joqarı qoljetimlilik ushın bir region ishindegi eki zona arasında replikaciya qılınıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://cloud.google.com/compute/docs/disks/high-availability-regional-persistent-disk/| bet = High availability options using regional PDs}}&lt;/ref&gt;.

=== Snapshot ===
Turaqlı disk snapshotları paydalanıwshılarǵa bar bolǵan turaqlı diskten maǵlıwmatlardı kóshirip alıwǵa hám olardı jańa turaqlı disklerge qollawǵa múmkinshilik beredi. Bul ásirese kútilmegen qátelikler hám zona texnikalıq xızmet kórsetiw jaǵdaylarında turaqlı disk maǵlıwmatlarınıń rezerv kóshirmelerin jaratıw ushın paydalı.

=== Úlgi ===
Google Compute Engine úlgisi - bul Linux yamasa Microsoft Windows konfiguraciyasında jumıs islep atırǵan virtual mashina. Paydalanıwshılar apparatlıq támiynat, operaciyalıq sistema, disk hám basqa konfiguraciya parametrlerin ózlestiriw kiretuǵın úlgilerdi ózgerte aladı.

=== Tarmaq ===
Tarmaq oǵan qosılǵan barlıq úlgilerdiń adres aralıǵın hám shlyuz adresin anıqlaydı. Ol úlgilerdiń bir-biri menen, basqa tarmaqlar menen hám sırtqı dúnya menen qalay baylanısatuǵının anıqlaydı. Hárbir úlgi bir tarmaqqa tiyisli boladı hám hár qıylı tarmaqlardaǵı úlgiler arasındaǵı hár qanday baylanıs ulıwma IP adres arqalı ámelge asırılıwı kerek.

Cloud Platform Console joybarı bir neshe tarmaqlardı óz ishine ala aladı, hám hárbir tarmaqqa bir neshe úlgi qosılǵan bolıwı múmkin. Tarmaq paydalanıwshıǵa sol tarmaqqa qosılǵan úlgiler ushın shlyuz IP hám tarmaq aralıǵın anıqlawǵa múmkinshilik beredi. Ádepki boyınsha, hárbir joybar aldın ornatılǵan konfiguraciyalar hám fayrvol qaǵıydaları menen ádepki tarmaq penen támiyinlengen. Paydalanıwshılar qaǵıydalardı qosıw yamasa alıp taslaw arqalı ádepki tarmaqtı ózlestire aladı yamasa sol joybarda jańa tarmaqlar jarata aladı. Ulıwma alǵanda, ádepki boyınsha hárbir joybarda bes tarmaqqa shekem bolıwı múmkin bolsa da, kópshilik paydalanıwshılarǵa tek bir tarmaq kerek boladı.

Tarmaq tek bir joybarǵa tiyisli boladı, hám hárbir úlgi tek bir tarmaqqa tiyisli bola aladı. Barlıq Compute Engine tarmaqları IPv4 protokolın qollanadı. Compute Engine házirgi waqıtta IPv6 nı qollamaydı. Degen menen, Google IPv6 nıń tiykarǵı jaqlawshısı hám bul áhmiyetli keleshek baǵdar bolıp tabıladı.

=== Addres ===
Úlgi jaratılǵanda, ádepki boyınsha úlgige avtomat túrde waqıtsha sırtqı IP adres beriledi. Bul adres úlginiń jasaw múddeti dawamında úlgige bekitilgen boladı hám úlgi toqtatılǵannan keyin bosatıladı. GCE jáne VM lerge turaqlı IP lerdi rezervlew hám bekitiw mexanizmin de usınadı. Waqıtsha IP adres turaqlı IP adreske ózgertiliwi múmkin.

=== Fayrvol ===
Fayrvol resursı úlgilerge baylanıslardı ruqsat etetuǵın bir yamasa bir neshe qaǵıydanı óz ishine aladı. Hárbir fayrvol resursı tek bir tarmaq penen baylanıslı. Bir fayrvoldı bir neshe tarmaq penen baylanıstırıw múmkin emes. Bir tarmaqtaǵı úlgiler arasında bolsa da, fayrvol resursı tarmaq trafigine ruqsat bermegenshe, úlgige hesh qanday baylanıs ruqsat etilmeydi.

=== Marshrut ===
Google Compute Engine belgili bir IP aralıǵına baǵdarlanǵan trafiktiń qalay jiberiliwi kerekligin basqarıw ushın marshrutlaw kestesin usınadı. Lokal tarmaqtaǵı fizikalıq marshrutizatorǵa uqsap, barlıq shıǵıs trafik marshrutlar kestesi menen salıstırıladı hám eger shıǵıs paket marshrutlar kestesindegi qaǵıydalardıń qaysı birine sáykes kelse, sáykes túrde jiberiledi.

== Regionlar hám zonalar ==
Region Google infrastruktura obektiniń geografiyalıq jaylasıwın ańlatadı. Paydalanıwshılar óz talaplarına tiykarlanıp, óz resursların qoljetimli regionlardıń birinde jaylastıra aladı. 2014-jıldıń 1-iyun jaǵdayı boyınsha, Google Compute Engine oraylıq AQSH regionı, Batıs Evropa hám Shıǵıs Aziya regionında qoljetimli.

Zona - bul region ishindegi izolyaciyalanǵan jaylasıw. Zonalar bir region ishindegi basqa zonalar menen joqarı ótkiziw qábiletine hám tómen keshigiwge iye tarmaq baylanıslarına iye. Joqarı qoljetimlilikke iye qátege shıdamlı qosımshalardı jaylastırıw ushın, Google qosımshalardı bir region ishindegi bir neshe zonaǵa jaylastırıwdı usınıs etedi. Bul bir zonanı qosqanda, komponentlerdiń kútilmegen qáteliklerinen qorǵawǵa járdem beredi. 2014-jıldıń 5-avgust jaǵdayı boyınsha, segiz zona bar - oraylıq AQSH regionı hám Shıǵıs Aziya regionında úshten hám Batıs Evropa regionında eki zona.

== Resurslardıń kólemi ==
GCE ishindegi barlıq resurslar global, regional yamasa zonalıq tegislikke tiyisli. Global resurslar barlıq regionlar hám zonalardan qoljetimli. Mısalı, úlgiler global resurs bolǵanlıqtan, paydalanıwshılar global úlgi tiykarında qálegen regionda VM di iske túsire aladı. Biraq adres bir region ishindegi zonalardıń birinde iske túsirilgen úlgiler ushın ǵana qoljetimli bolǵan regional resurs bolıp tabıladı. Úlgiler sol úlgige jiberilgen barlıq sorawlardıń bir bólegi retinde zona specifikaciyasın talap etetuǵın belgili bir zonada iske túsiriledi.

== Ózgeshelikler ==

=== Tólew hám baha modeli ===
Google VM lerdi minimum 10 minut ushın esaplaydı. 10-minuttıń aqırında, úlgiler 1 minutlıq ósimler menen, jaqın minutqa dóńgeleklep esaplanadı. Turaqlı paydalanıwǵa tiykarlanǵan baha belgilew aylıq paydalanıwǵa tiykarlanıp tutınıwshılarǵa jeńilliklerdi esaplaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://googlecloudplatform.blogspot.in/2014/04/introducing-sustained-use-discounts.html| bet = Introducing Sustained Use Discounts - Automatically pay less for sustained workloads on Compute Engine| avtor = Joneja| at = Navneet| jumıs = Google Cloud Blog| baspaxana = Google| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;. Paydalanıwshılar ádettegi, talap etilgendegi bahalarǵa jeńillik alıw ushın aldın ala minnetleme tólemin tólewi shárt emes.

=== VM ónimdarlıǵı ===
Compute Engine VM leri 30 sekund ishinde júklenedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://gigaom.com/2013/03/15/by-the-numbers-how-google-compute-engine-stacks-up-to-amazon-ec2/| bet = By the numbers: How Google Compute Engine stacks up to Amazon EC2| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210123054554/https://gigaom.com/2013/03/15/by-the-numbers-how-google-compute-engine-stacks-up-to-amazon-ec2/| arxivsáne = 2021-jıl 23-yanvar | avtor = Staddill| at = Sebastian| jumıs = Gigaom| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;, bul básekileslerge salıstırǵanda 4-10 ese tezirek dep esaplanadı.

=== Disk ónimdarlıǵı ===
Compute Engine niń turaqlı diskleri joqarı IOPS ti turaqlı túrde jetkeredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://benchmarks.scalr.com/reports/visualize/aaab3d36-9f3b-4ecb-bf1b-c083d2817896/| bet = Scalr Cloud Benchmarks| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140329040312/http://benchmarks.scalr.com/reports/visualize/aaab3d36-9f3b-4ecb-bf1b-c083d2817896/| arxivsáne = 2014-jıl 29-mart | avtor = Stadill| at = Sebastian| baspaxana = Scalr| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;. Ajıratılǵan IOPS qunı saqlaw qunına kirgizilgenlikten, paydalanıwshılar IOPS ushın bólek tólewi kerek emes&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developers.google.com/compute/pricing#persistentdisk| bet = Persistent Disk Pricing| jumıs = Google Compute Engine Documentation| baspaxana = Google Inc.| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;.

=== Úlgiler hám snapshotlar ushın global kólem ===
Úlgiler hám disk snapshotları global kólemge tiyisli, bul olardıń Google Cloud Platform nıń barlıq regionları hám zonaları boyınsha jasırın túrde qoljetimli ekenin ańlatadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://cloud.google.com/compute/docs/overview#globalresources| bet = Global Resources| jumıs = Google Compute Engine Documentation| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;. Bul regionlar arasında úlgiler hám snapshotlardı eksportlaw hám importlaw zárúrligin joq etedi.

=== Kórinbeytuǵın texnikalıq xızmet kórsetiw ===
Google maǵlıwmatlar orayınıń jobalastırılǵan texnikalıq xızmet kórsetiwi dawamında, Compute Engine paydalanıwshılardıń qatnasıwısız VM lerdi bir xosttan ekinshisine avtomat túrde kóshire aladı. Bul qosımshalarǵa jaqsıraq jumıs waqıtın támiyinleydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.rightscale.com/blog/cloud-industry-insights/google-compute-engine-live-migration-passes-test| bet = Google Compute Engine Live Migration Passes the Test| avtor = Adler| at = Brian| jumıs = RightScale Blog| baspaxana = RightScale| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://cloudpundit.com/2013/11/14/google-compute-engine-and-live-migration/| bet = Google Compute Engine and live migration| avtor = Leong| at = Lydia| sáne = 2013-jıl 14-noyabr | jumıs = Blog}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Google xızmetleri]]
[[Kategoriya:Bultlı esaplaw]]
[[Kategoriya:Bultlı infrastruktura]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>8zng9lxmitruqa0fv27recly44bwa8q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274717</id>
      <parentid>274714</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:44:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Bultlı esaplaw provayderleri|Bultlı esaplaw provayderleri]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>274717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18829" sha1="f8gr4f5nbhr3e85d830gzybo6podqgw" xml:space="preserve">'''Google Compute Engine (GCE)''' — bul [[Google]] izlew sistemasın, [[Gmail]], [[YouTube]] hám basqa xızmetlerdi júrgizetuǵın global infrastruktura tiykarında qurılǵan Google Cloud Platformnıń infrastruktura xızmet (IaaS) komponenti. Google Compute Engine paydalanıwshılarǵa (OAuth 2.0 tiykarlanǵan autentifikaciyanı qollanıp) talap etilgende virtual mashinalardı (VM) iske túsiriwge múmkinshilik beredi. Virtual mashinalar standart úlgilerden yamasa paydalanıwshılar jaratqan arnawlı úlgilerden iske túsirile aladı. Google Compute Engine ge Baǵdarlamashı Konsolı, [[REST|RESTful]] API yamasa [[komanda qatarı interfeysi]] (CLI) arqalı kiriwge boladı.

== Tariyxı ==
Google Compute Engine di 2012-jıl 28-iyunda Google I/O 2012 de sheklengen aldın kóriw rejiminde járiyaladı. 2013-jıldıń aprel ayında GCE Altın Qollap-quwatlaw Paketine iye tutınıwshılar ushın qoljetimli boldı. 2013-jıl 25-fevralda [[Google]] RightScale kompaniyasınıń olardıń birinshi qayta satıwshısı ekenin járiyaladı&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Exclusive: RightScale is first to resell, support Google Compute Engine|author=Barb Darrow|date=February 25, 2013|work=Gigaom blog|url=http://gigaom.com/2013/02/25/exclusive-rightscale-is-first-to-resell-support-google-compute-engine/|access-date=July 5, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130227045059/http://gigaom.com/2013/02/25/exclusive-rightscale-is-first-to-resell-support-google-compute-engine/|archivedate=February 27, 2013}}&lt;/ref&gt;. Google I/O 2013 dawamında saat bóleginen kem esaplaw, bólisilgen yadrolı úlgi túrleri, úlkenirek turaqlı diskler, jaqsılanǵan SDNge tiykarlanǵan tarmaq imkaniyatları hám ISO/IEC 27001 sertifikaciyası sıyaqlı kóp ózgeshelikler járiyalandı. GCE 2013-jıl 15-mayda hámme ushın qoljetimli boldı. 3-qatlamlı júkleme teńlestiriw 2013-jıl 7-avgustta GCE ge qosıldı. Aqırında, 2013-jıl 2-dekabrde Google GCEniń ulıwma qoljetimli ekenin járiyaladı. Sonday-aq, operaciyalıq sistema qollap-quwatlawın keńeytti, VMlerdiń tikkeley kóshiriwin, 16 yadrolı úlgilerdi, tezirek turaqlı disklerdi qostı hám standart úlgilerdiń bahasın tómenletti.

2014-jıl 25-martta Google Cloud Platform Live ilajında texnikalıq infrastruktura boyınsha aǵa vice-prezident Urs Xyolcle turaqlı paydalanıw jeńilliklerin, Microsoft Windows Server 2008 R2 qollawın, Cloud DNS hám Cloud Deployment Manager di járiyaladı. 2014-jıl 28-mayda Google LXC konteynerleri ushın optimizaciyalardı hám VM úlgileri flotı boyınsha Docker konteynerleriniń dinamikalıq rejelestiriwin járiyaladı&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Containers on Google Cloud Platform|author=Google|date=June 10, 2014|work=Google Compute Engine documentation|url=https://developers.google.com/compute/docs/containers|access-date=June 10, 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Google Compute Engine Birligi ==
Google Compute Engine Birligi (GCEU), GQ dep aytıladı, esaplaw resurslarınıń abstrakciyası bolıp tabıladı. Google boyınsha, 2.75 GCEU Sandy Bridge platforması tiykarında bir logikalıq yadronıń (apparatlıq giper-aǵım) minimal quwatın kórsetedi. GCEU nı Anthony F. Voellm Google usınǵan virtual mashinalardıń ónimdarlıǵın salıstırıw zárúrliginen jarattı. Ol Google tárepinen kóp Bult Provayderleri menen sheriklikte jaratılǵan PerfKitBenchmarker Ashıq kodlı etalonınıń bólegi retinde júrgizilgen Coremark(TM) etalonı menen jaqınlastırıladı.

== Turaqlı diskler ==
Hárbir Google Compute Engine úlgisi turaqlı disk dep atalatuǵın disk resursı menen baslanadı. Turaqlı disk úlgiler ushın disk keńisligin támiynleydi hám úlgi júklenetuǵın tiykarǵı fayl sistemasın óz ishine aladı. Turaqlı diskler shiyki blok qurılmaları retinde qollanıla aladı. Ádepki boyınsha, Google Compute Engine turaqlı disklerdi qosıw ushın SCSI di qollanadı. Turaqlı diskler turaqlı hám isenimli bahada apıwayı, izbe-iz hám isenimli saqlawdı támiynleydi, ayırım jergilikli waqıtlıq diskke bolǵan zárúrlikti joq etedi. Turaqlı diskler úlgini iske túsiriwden aldın jaratılıwı kerek. Úlgige qosılǵannan keyin, olar jergilikli fayl sisteması menen formatlana aladı. Bir turaqlı disk tek oqıw rejiminde bir neshe úlgige qosıla aladı. Hárbir turaqlı disk 10 TB ǵa shekem kólemde bola aladı. Google Compute Engine turaqlı disklerdi AES-128-CB menen shifrlaydı, hám bul shifrlaw maǵlıwmatlar virtual mashina monitorınan shıǵıp, diskke jetpesten aldın qollanıladı. Shifrlaw hámme waqıt qosılǵan hám Google Compute Engine paydalanıwshıları ushın kórinbeydi. Turaqlı disklerdiń pútinligi HMAC sxeması arqalı saqlanadı.

2014-jıl 18-iyunda Google SSD turaqlı disklerdi qollawdı járiyaladı. Bul diskler hár GB ǵa 30 IOPS ǵa shekem jetkeredi, bul standart turaqlı disklerge salıstırǵanda 20 ese kóp jazıw IOPS hám 100 ese kóp oqıw IOPS di bildiredi.

== Úlgiler ==
Úlgi - bul úlgini baslaw ushın zárúr bolǵan operaciyalıq sistema hám tiykarǵı fayl sistemasın óz ishine alatuǵın turaqlı disk. Úlgi úlgini jaratıw waqtında yamasa tiykarǵı turaqlı diskti jaratıw dawamında tańlanıwı kerek. Ádepki boyınsha, Google Compute Engine úlgi tárepinen anıqlanǵan tiykarǵı fayl sistemasın tiykarǵı turaqlı diskke ornatadı. Google Compute Engine standart Linux úlgileri retinde CentOS hám Debian úlgilerin usınadı. Red Hat Enterprise Linux (RHEL) hám Microsoft Windows Server 2008 R2 úlgileri qosımsha tólem ushın qoljetimli bolǵan premer operaciyalıq sistema úlgileriniń bólegi bolıp tabıladı. ChromiumOSqa tiykarlanǵan jeńil Linux operaciyalıq sisteması Container Linux (burınǵı CoreOS) te Google Compute Engine da qollanadı.

== Mashina túrleri ==
Google Compute Engine gipervizor retinde KVM di qollanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://cloud.google.com/blog/products/gcp/7-ways-we-harden-our-kvm-hypervisor-at-google-cloud-security-in-plaintext| bet = 7 ways we harden our KVM hypervisor at Google Cloud: security in plaintext| sáne = 2017-jıl 25-yanvar | jumıs = Google Cloud Blog| qaralǵan sáne = 2020-jıl 14-iyul }}&lt;/ref&gt;, hám 64 bitlik x86 arxitekturası tiykarında virtual mashinalardı iske túsiriw ushın qollanılatuǵın Linux hám Microsoft Windows ti júrgizetuǵın qonaq úlgilerin qollaydı. VM ler tiykarǵı fayl sistemasına iye turaqlı diskten júklenedi. Virtual processorlardıń sanı, VM tárepinen qollanatuǵın yad muǵdarı tańlanǵan mashina túrine baylanıslı.

== Tólemler hám jeńillikler ==
Google Compute Engine turaqlı paydalanıw jeńilliklerin usınadı. Úlgi esaplaw dáwiriniń 25% nen kóbirek jumıs islegennen keyin, baha tómenley baslaydı:

* Eger úlgi aydıń 50% inde qollanılsa, talap etilgendegi bahalardan 10% jeńillik alınadı
* Eger úlgi aydıń 75% inde qollanılsa, talap etilgendegi bahalardan 20% jeńillik alınadı
* Eger úlgi aydıń 100% inde qollanılsa, talap etilgendegi bahalardan 30% jeńillik alınadı

== Mashina túrlerin salıstırıw ==

* Standart mashina: hár virtual processor ushın 3.75 GB yad
* Joqarı yadlı mashina: hár virtual processor ushın 6.5 GB yad
* Joqarı-processorlı mashina: hár virtual processor ushın 0.9 GB yad
* Bólisilgen mashina: Processor hám yad tutınıwshılar arasında bólisedi
* Yad-optimallastırılǵan mashina: hár virtual processor ushın 14 GB dan kóp yad.

== Resurslar ==
Compute Engine ornalastırıwdıń bir bólegi bolatuǵın hár túrli resurs dep atalatuǵın obektlerdi baylanıstıradı. Hárbir resurs hár qıylı funkciyanı orınlaydı. Virtual mashina úlgisi iske túsirilgende, disk resursları, tarmaq resursları hám úlgi resursları sıyaqlı basqa resurslardı paydalanatuǵın úlgi resursı jaratıladı. Mısalı, disk resursı fizikalıq qattı diskke uqsap, virtual mashina ushın maǵlıwmatlardı saqlaw xızmetin atqaradı, al tarmaq resursı úlgilerge kiretuǵın hám shıǵatuǵın trafikti retlestiriwge járdem beredi.

=== Úlgi ===
Úlgi resursı úlgini baslaw ushın zárúr bolǵan operaciyalıq sistema hám tiykarǵı fayl sistemasın óz ishine aladı. Google paydalanıwǵa tayar úlgilerdi saqlaydı hám usınadı yamasa paydalanıwshılar úlgini ózlestire aladı hám onı úlgilerdi jaratıw ushın tańlaw úlgisi retinde paydalana aladı. Talaplarǵa baylanıslı, paydalanıwshılar úlgini turaqlı diskke de qollana aladı hám turaqlı diskti tiykarǵı fayl sisteması retinde paydalana aladı.

=== Mashina túri ===
Úlginiń mashina túri yadrolar sanın, yadtı hám úlgi tárepinen qollanılatuǵın kirgiziw/shıǵarıw operaciyaların anıqlaydı.

=== Disk ===
Turaqlı diskler virtual mashinalardan ǵárezsiz hám úlginiń islew múddetinen uzaǵıraq boladı. Turaqlı disklerde saqlanǵan barlıq informaciya fizikalıq tasıwshıǵa jazılmastan aldın shifrlanadı, hám giltler Google tárepinen qatań qadaǵalanadı.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Túri 
!Bahası (hár GB/ay)
|-
|Standart ajıratılǵan keńislik    
|$0.04
|-
|SSD ajıratılǵan keńislik    
|$0.17
|-
|Snapshot saqlaw    
|$0.026
|-
|Kirgiziw/shıǵarıw operaciyaları    
|Qosımsha tólemsiz
|}
Hárbir úlgi tek sheklengen muǵdardaǵı ulıwma turaqlı disk keńisligin qosa aladı (kópshilik úlgilerde 64 TB ǵa shekem bola aladı) hám ayırım turaqlı disklerdiń sheklengen sanın (kópshilik úlgilerge 16 ǵa shekem ǵárezsiz turaqlı disklerdi qosıwǵa boladı).

Regionallıq turaqlı diskler joqarı qoljetimlilik ushın bir region ishindegi eki zona arasında replikaciya qılınıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://cloud.google.com/compute/docs/disks/high-availability-regional-persistent-disk/| bet = High availability options using regional PDs}}&lt;/ref&gt;.

=== Snapshot ===
Turaqlı disk snapshotları paydalanıwshılarǵa bar bolǵan turaqlı diskten maǵlıwmatlardı kóshirip alıwǵa hám olardı jańa turaqlı disklerge qollawǵa múmkinshilik beredi. Bul ásirese kútilmegen qátelikler hám zona texnikalıq xızmet kórsetiw jaǵdaylarında turaqlı disk maǵlıwmatlarınıń rezerv kóshirmelerin jaratıw ushın paydalı.

=== Úlgi ===
Google Compute Engine úlgisi - bul Linux yamasa Microsoft Windows konfiguraciyasında jumıs islep atırǵan virtual mashina. Paydalanıwshılar apparatlıq támiynat, operaciyalıq sistema, disk hám basqa konfiguraciya parametrlerin ózlestiriw kiretuǵın úlgilerdi ózgerte aladı.

=== Tarmaq ===
Tarmaq oǵan qosılǵan barlıq úlgilerdiń adres aralıǵın hám shlyuz adresin anıqlaydı. Ol úlgilerdiń bir-biri menen, basqa tarmaqlar menen hám sırtqı dúnya menen qalay baylanısatuǵının anıqlaydı. Hárbir úlgi bir tarmaqqa tiyisli boladı hám hár qıylı tarmaqlardaǵı úlgiler arasındaǵı hár qanday baylanıs ulıwma IP adres arqalı ámelge asırılıwı kerek.

Cloud Platform Console joybarı bir neshe tarmaqlardı óz ishine ala aladı, hám hárbir tarmaqqa bir neshe úlgi qosılǵan bolıwı múmkin. Tarmaq paydalanıwshıǵa sol tarmaqqa qosılǵan úlgiler ushın shlyuz IP hám tarmaq aralıǵın anıqlawǵa múmkinshilik beredi. Ádepki boyınsha, hárbir joybar aldın ornatılǵan konfiguraciyalar hám fayrvol qaǵıydaları menen ádepki tarmaq penen támiyinlengen. Paydalanıwshılar qaǵıydalardı qosıw yamasa alıp taslaw arqalı ádepki tarmaqtı ózlestire aladı yamasa sol joybarda jańa tarmaqlar jarata aladı. Ulıwma alǵanda, ádepki boyınsha hárbir joybarda bes tarmaqqa shekem bolıwı múmkin bolsa da, kópshilik paydalanıwshılarǵa tek bir tarmaq kerek boladı.

Tarmaq tek bir joybarǵa tiyisli boladı, hám hárbir úlgi tek bir tarmaqqa tiyisli bola aladı. Barlıq Compute Engine tarmaqları IPv4 protokolın qollanadı. Compute Engine házirgi waqıtta IPv6 nı qollamaydı. Degen menen, Google IPv6 nıń tiykarǵı jaqlawshısı hám bul áhmiyetli keleshek baǵdar bolıp tabıladı.

=== Addres ===
Úlgi jaratılǵanda, ádepki boyınsha úlgige avtomat túrde waqıtsha sırtqı IP adres beriledi. Bul adres úlginiń jasaw múddeti dawamında úlgige bekitilgen boladı hám úlgi toqtatılǵannan keyin bosatıladı. GCE jáne VM lerge turaqlı IP lerdi rezervlew hám bekitiw mexanizmin de usınadı. Waqıtsha IP adres turaqlı IP adreske ózgertiliwi múmkin.

=== Fayrvol ===
Fayrvol resursı úlgilerge baylanıslardı ruqsat etetuǵın bir yamasa bir neshe qaǵıydanı óz ishine aladı. Hárbir fayrvol resursı tek bir tarmaq penen baylanıslı. Bir fayrvoldı bir neshe tarmaq penen baylanıstırıw múmkin emes. Bir tarmaqtaǵı úlgiler arasında bolsa da, fayrvol resursı tarmaq trafigine ruqsat bermegenshe, úlgige hesh qanday baylanıs ruqsat etilmeydi.

=== Marshrut ===
Google Compute Engine belgili bir IP aralıǵına baǵdarlanǵan trafiktiń qalay jiberiliwi kerekligin basqarıw ushın marshrutlaw kestesin usınadı. Lokal tarmaqtaǵı fizikalıq marshrutizatorǵa uqsap, barlıq shıǵıs trafik marshrutlar kestesi menen salıstırıladı hám eger shıǵıs paket marshrutlar kestesindegi qaǵıydalardıń qaysı birine sáykes kelse, sáykes túrde jiberiledi.

== Regionlar hám zonalar ==
Region Google infrastruktura obektiniń geografiyalıq jaylasıwın ańlatadı. Paydalanıwshılar óz talaplarına tiykarlanıp, óz resursların qoljetimli regionlardıń birinde jaylastıra aladı. 2014-jıldıń 1-iyun jaǵdayı boyınsha, Google Compute Engine oraylıq AQSH regionı, Batıs Evropa hám Shıǵıs Aziya regionında qoljetimli.

Zona - bul region ishindegi izolyaciyalanǵan jaylasıw. Zonalar bir region ishindegi basqa zonalar menen joqarı ótkiziw qábiletine hám tómen keshigiwge iye tarmaq baylanıslarına iye. Joqarı qoljetimlilikke iye qátege shıdamlı qosımshalardı jaylastırıw ushın, Google qosımshalardı bir region ishindegi bir neshe zonaǵa jaylastırıwdı usınıs etedi. Bul bir zonanı qosqanda, komponentlerdiń kútilmegen qáteliklerinen qorǵawǵa járdem beredi. 2014-jıldıń 5-avgust jaǵdayı boyınsha, segiz zona bar - oraylıq AQSH regionı hám Shıǵıs Aziya regionında úshten hám Batıs Evropa regionında eki zona.

== Resurslardıń kólemi ==
GCE ishindegi barlıq resurslar global, regional yamasa zonalıq tegislikke tiyisli. Global resurslar barlıq regionlar hám zonalardan qoljetimli. Mısalı, úlgiler global resurs bolǵanlıqtan, paydalanıwshılar global úlgi tiykarında qálegen regionda VM di iske túsire aladı. Biraq adres bir region ishindegi zonalardıń birinde iske túsirilgen úlgiler ushın ǵana qoljetimli bolǵan regional resurs bolıp tabıladı. Úlgiler sol úlgige jiberilgen barlıq sorawlardıń bir bólegi retinde zona specifikaciyasın talap etetuǵın belgili bir zonada iske túsiriledi.

== Ózgeshelikler ==

=== Tólew hám baha modeli ===
Google VM lerdi minimum 10 minut ushın esaplaydı. 10-minuttıń aqırında, úlgiler 1 minutlıq ósimler menen, jaqın minutqa dóńgeleklep esaplanadı. Turaqlı paydalanıwǵa tiykarlanǵan baha belgilew aylıq paydalanıwǵa tiykarlanıp tutınıwshılarǵa jeńilliklerdi esaplaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://googlecloudplatform.blogspot.in/2014/04/introducing-sustained-use-discounts.html| bet = Introducing Sustained Use Discounts - Automatically pay less for sustained workloads on Compute Engine| avtor = Joneja| at = Navneet| jumıs = Google Cloud Blog| baspaxana = Google| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;. Paydalanıwshılar ádettegi, talap etilgendegi bahalarǵa jeńillik alıw ushın aldın ala minnetleme tólemin tólewi shárt emes.

=== VM ónimdarlıǵı ===
Compute Engine VM leri 30 sekund ishinde júklenedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://gigaom.com/2013/03/15/by-the-numbers-how-google-compute-engine-stacks-up-to-amazon-ec2/| bet = By the numbers: How Google Compute Engine stacks up to Amazon EC2| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210123054554/https://gigaom.com/2013/03/15/by-the-numbers-how-google-compute-engine-stacks-up-to-amazon-ec2/| arxivsáne = 2021-jıl 23-yanvar | avtor = Staddill| at = Sebastian| jumıs = Gigaom| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;, bul básekileslerge salıstırǵanda 4-10 ese tezirek dep esaplanadı.

=== Disk ónimdarlıǵı ===
Compute Engine niń turaqlı diskleri joqarı IOPS ti turaqlı túrde jetkeredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://benchmarks.scalr.com/reports/visualize/aaab3d36-9f3b-4ecb-bf1b-c083d2817896/| bet = Scalr Cloud Benchmarks| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140329040312/http://benchmarks.scalr.com/reports/visualize/aaab3d36-9f3b-4ecb-bf1b-c083d2817896/| arxivsáne = 2014-jıl 29-mart | avtor = Stadill| at = Sebastian| baspaxana = Scalr| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;. Ajıratılǵan IOPS qunı saqlaw qunına kirgizilgenlikten, paydalanıwshılar IOPS ushın bólek tólewi kerek emes&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developers.google.com/compute/pricing#persistentdisk| bet = Persistent Disk Pricing| jumıs = Google Compute Engine Documentation| baspaxana = Google Inc.| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;.

=== Úlgiler hám snapshotlar ushın global kólem ===
Úlgiler hám disk snapshotları global kólemge tiyisli, bul olardıń Google Cloud Platform nıń barlıq regionları hám zonaları boyınsha jasırın túrde qoljetimli ekenin ańlatadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://cloud.google.com/compute/docs/overview#globalresources| bet = Global Resources| jumıs = Google Compute Engine Documentation| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;. Bul regionlar arasında úlgiler hám snapshotlardı eksportlaw hám importlaw zárúrligin joq etedi.

=== Kórinbeytuǵın texnikalıq xızmet kórsetiw ===
Google maǵlıwmatlar orayınıń jobalastırılǵan texnikalıq xızmet kórsetiwi dawamında, Compute Engine paydalanıwshılardıń qatnasıwısız VM lerdi bir xosttan ekinshisine avtomat túrde kóshire aladı. Bul qosımshalarǵa jaqsıraq jumıs waqıtın támiyinleydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.rightscale.com/blog/cloud-industry-insights/google-compute-engine-live-migration-passes-test| bet = Google Compute Engine Live Migration Passes the Test| avtor = Adler| at = Brian| jumıs = RightScale Blog| baspaxana = RightScale| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://cloudpundit.com/2013/11/14/google-compute-engine-and-live-migration/| bet = Google Compute Engine and live migration| avtor = Leong| at = Lydia| sáne = 2013-jıl 14-noyabr | jumıs = Blog}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Google xızmetleri]]
[[Kategoriya:Bultlı esaplaw]]
[[Kategoriya:Bultlı infrastruktura]]
[[Kategoriya:Bultlı esaplaw provayderleri]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>f8gr4f5nbhr3e85d830gzybo6podqgw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274726</id>
      <parentid>274717</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Veb-xızmetler|Veb-xızmetler]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>274726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18859" sha1="378gusttnx1z0n5j59l7btqzsogbz0p" xml:space="preserve">'''Google Compute Engine (GCE)''' — bul [[Google]] izlew sistemasın, [[Gmail]], [[YouTube]] hám basqa xızmetlerdi júrgizetuǵın global infrastruktura tiykarında qurılǵan Google Cloud Platformnıń infrastruktura xızmet (IaaS) komponenti. Google Compute Engine paydalanıwshılarǵa (OAuth 2.0 tiykarlanǵan autentifikaciyanı qollanıp) talap etilgende virtual mashinalardı (VM) iske túsiriwge múmkinshilik beredi. Virtual mashinalar standart úlgilerden yamasa paydalanıwshılar jaratqan arnawlı úlgilerden iske túsirile aladı. Google Compute Engine ge Baǵdarlamashı Konsolı, [[REST|RESTful]] API yamasa [[komanda qatarı interfeysi]] (CLI) arqalı kiriwge boladı.

== Tariyxı ==
Google Compute Engine di 2012-jıl 28-iyunda Google I/O 2012 de sheklengen aldın kóriw rejiminde járiyaladı. 2013-jıldıń aprel ayında GCE Altın Qollap-quwatlaw Paketine iye tutınıwshılar ushın qoljetimli boldı. 2013-jıl 25-fevralda [[Google]] RightScale kompaniyasınıń olardıń birinshi qayta satıwshısı ekenin járiyaladı&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Exclusive: RightScale is first to resell, support Google Compute Engine|author=Barb Darrow|date=February 25, 2013|work=Gigaom blog|url=http://gigaom.com/2013/02/25/exclusive-rightscale-is-first-to-resell-support-google-compute-engine/|access-date=July 5, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130227045059/http://gigaom.com/2013/02/25/exclusive-rightscale-is-first-to-resell-support-google-compute-engine/|archivedate=February 27, 2013}}&lt;/ref&gt;. Google I/O 2013 dawamında saat bóleginen kem esaplaw, bólisilgen yadrolı úlgi túrleri, úlkenirek turaqlı diskler, jaqsılanǵan SDNge tiykarlanǵan tarmaq imkaniyatları hám ISO/IEC 27001 sertifikaciyası sıyaqlı kóp ózgeshelikler járiyalandı. GCE 2013-jıl 15-mayda hámme ushın qoljetimli boldı. 3-qatlamlı júkleme teńlestiriw 2013-jıl 7-avgustta GCE ge qosıldı. Aqırında, 2013-jıl 2-dekabrde Google GCEniń ulıwma qoljetimli ekenin járiyaladı. Sonday-aq, operaciyalıq sistema qollap-quwatlawın keńeytti, VMlerdiń tikkeley kóshiriwin, 16 yadrolı úlgilerdi, tezirek turaqlı disklerdi qostı hám standart úlgilerdiń bahasın tómenletti.

2014-jıl 25-martta Google Cloud Platform Live ilajında texnikalıq infrastruktura boyınsha aǵa vice-prezident Urs Xyolcle turaqlı paydalanıw jeńilliklerin, Microsoft Windows Server 2008 R2 qollawın, Cloud DNS hám Cloud Deployment Manager di járiyaladı. 2014-jıl 28-mayda Google LXC konteynerleri ushın optimizaciyalardı hám VM úlgileri flotı boyınsha Docker konteynerleriniń dinamikalıq rejelestiriwin járiyaladı&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Containers on Google Cloud Platform|author=Google|date=June 10, 2014|work=Google Compute Engine documentation|url=https://developers.google.com/compute/docs/containers|access-date=June 10, 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Google Compute Engine Birligi ==
Google Compute Engine Birligi (GCEU), GQ dep aytıladı, esaplaw resurslarınıń abstrakciyası bolıp tabıladı. Google boyınsha, 2.75 GCEU Sandy Bridge platforması tiykarında bir logikalıq yadronıń (apparatlıq giper-aǵım) minimal quwatın kórsetedi. GCEU nı Anthony F. Voellm Google usınǵan virtual mashinalardıń ónimdarlıǵın salıstırıw zárúrliginen jarattı. Ol Google tárepinen kóp Bult Provayderleri menen sheriklikte jaratılǵan PerfKitBenchmarker Ashıq kodlı etalonınıń bólegi retinde júrgizilgen Coremark(TM) etalonı menen jaqınlastırıladı.

== Turaqlı diskler ==
Hárbir Google Compute Engine úlgisi turaqlı disk dep atalatuǵın disk resursı menen baslanadı. Turaqlı disk úlgiler ushın disk keńisligin támiynleydi hám úlgi júklenetuǵın tiykarǵı fayl sistemasın óz ishine aladı. Turaqlı diskler shiyki blok qurılmaları retinde qollanıla aladı. Ádepki boyınsha, Google Compute Engine turaqlı disklerdi qosıw ushın SCSI di qollanadı. Turaqlı diskler turaqlı hám isenimli bahada apıwayı, izbe-iz hám isenimli saqlawdı támiynleydi, ayırım jergilikli waqıtlıq diskke bolǵan zárúrlikti joq etedi. Turaqlı diskler úlgini iske túsiriwden aldın jaratılıwı kerek. Úlgige qosılǵannan keyin, olar jergilikli fayl sisteması menen formatlana aladı. Bir turaqlı disk tek oqıw rejiminde bir neshe úlgige qosıla aladı. Hárbir turaqlı disk 10 TB ǵa shekem kólemde bola aladı. Google Compute Engine turaqlı disklerdi AES-128-CB menen shifrlaydı, hám bul shifrlaw maǵlıwmatlar virtual mashina monitorınan shıǵıp, diskke jetpesten aldın qollanıladı. Shifrlaw hámme waqıt qosılǵan hám Google Compute Engine paydalanıwshıları ushın kórinbeydi. Turaqlı disklerdiń pútinligi HMAC sxeması arqalı saqlanadı.

2014-jıl 18-iyunda Google SSD turaqlı disklerdi qollawdı járiyaladı. Bul diskler hár GB ǵa 30 IOPS ǵa shekem jetkeredi, bul standart turaqlı disklerge salıstırǵanda 20 ese kóp jazıw IOPS hám 100 ese kóp oqıw IOPS di bildiredi.

== Úlgiler ==
Úlgi - bul úlgini baslaw ushın zárúr bolǵan operaciyalıq sistema hám tiykarǵı fayl sistemasın óz ishine alatuǵın turaqlı disk. Úlgi úlgini jaratıw waqtında yamasa tiykarǵı turaqlı diskti jaratıw dawamında tańlanıwı kerek. Ádepki boyınsha, Google Compute Engine úlgi tárepinen anıqlanǵan tiykarǵı fayl sistemasın tiykarǵı turaqlı diskke ornatadı. Google Compute Engine standart Linux úlgileri retinde CentOS hám Debian úlgilerin usınadı. Red Hat Enterprise Linux (RHEL) hám Microsoft Windows Server 2008 R2 úlgileri qosımsha tólem ushın qoljetimli bolǵan premer operaciyalıq sistema úlgileriniń bólegi bolıp tabıladı. ChromiumOSqa tiykarlanǵan jeńil Linux operaciyalıq sisteması Container Linux (burınǵı CoreOS) te Google Compute Engine da qollanadı.

== Mashina túrleri ==
Google Compute Engine gipervizor retinde KVM di qollanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://cloud.google.com/blog/products/gcp/7-ways-we-harden-our-kvm-hypervisor-at-google-cloud-security-in-plaintext| bet = 7 ways we harden our KVM hypervisor at Google Cloud: security in plaintext| sáne = 2017-jıl 25-yanvar | jumıs = Google Cloud Blog| qaralǵan sáne = 2020-jıl 14-iyul }}&lt;/ref&gt;, hám 64 bitlik x86 arxitekturası tiykarında virtual mashinalardı iske túsiriw ushın qollanılatuǵın Linux hám Microsoft Windows ti júrgizetuǵın qonaq úlgilerin qollaydı. VM ler tiykarǵı fayl sistemasına iye turaqlı diskten júklenedi. Virtual processorlardıń sanı, VM tárepinen qollanatuǵın yad muǵdarı tańlanǵan mashina túrine baylanıslı.

== Tólemler hám jeńillikler ==
Google Compute Engine turaqlı paydalanıw jeńilliklerin usınadı. Úlgi esaplaw dáwiriniń 25% nen kóbirek jumıs islegennen keyin, baha tómenley baslaydı:

* Eger úlgi aydıń 50% inde qollanılsa, talap etilgendegi bahalardan 10% jeńillik alınadı
* Eger úlgi aydıń 75% inde qollanılsa, talap etilgendegi bahalardan 20% jeńillik alınadı
* Eger úlgi aydıń 100% inde qollanılsa, talap etilgendegi bahalardan 30% jeńillik alınadı

== Mashina túrlerin salıstırıw ==

* Standart mashina: hár virtual processor ushın 3.75 GB yad
* Joqarı yadlı mashina: hár virtual processor ushın 6.5 GB yad
* Joqarı-processorlı mashina: hár virtual processor ushın 0.9 GB yad
* Bólisilgen mashina: Processor hám yad tutınıwshılar arasında bólisedi
* Yad-optimallastırılǵan mashina: hár virtual processor ushın 14 GB dan kóp yad.

== Resurslar ==
Compute Engine ornalastırıwdıń bir bólegi bolatuǵın hár túrli resurs dep atalatuǵın obektlerdi baylanıstıradı. Hárbir resurs hár qıylı funkciyanı orınlaydı. Virtual mashina úlgisi iske túsirilgende, disk resursları, tarmaq resursları hám úlgi resursları sıyaqlı basqa resurslardı paydalanatuǵın úlgi resursı jaratıladı. Mısalı, disk resursı fizikalıq qattı diskke uqsap, virtual mashina ushın maǵlıwmatlardı saqlaw xızmetin atqaradı, al tarmaq resursı úlgilerge kiretuǵın hám shıǵatuǵın trafikti retlestiriwge járdem beredi.

=== Úlgi ===
Úlgi resursı úlgini baslaw ushın zárúr bolǵan operaciyalıq sistema hám tiykarǵı fayl sistemasın óz ishine aladı. Google paydalanıwǵa tayar úlgilerdi saqlaydı hám usınadı yamasa paydalanıwshılar úlgini ózlestire aladı hám onı úlgilerdi jaratıw ushın tańlaw úlgisi retinde paydalana aladı. Talaplarǵa baylanıslı, paydalanıwshılar úlgini turaqlı diskke de qollana aladı hám turaqlı diskti tiykarǵı fayl sisteması retinde paydalana aladı.

=== Mashina túri ===
Úlginiń mashina túri yadrolar sanın, yadtı hám úlgi tárepinen qollanılatuǵın kirgiziw/shıǵarıw operaciyaların anıqlaydı.

=== Disk ===
Turaqlı diskler virtual mashinalardan ǵárezsiz hám úlginiń islew múddetinen uzaǵıraq boladı. Turaqlı disklerde saqlanǵan barlıq informaciya fizikalıq tasıwshıǵa jazılmastan aldın shifrlanadı, hám giltler Google tárepinen qatań qadaǵalanadı.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Túri 
!Bahası (hár GB/ay)
|-
|Standart ajıratılǵan keńislik    
|$0.04
|-
|SSD ajıratılǵan keńislik    
|$0.17
|-
|Snapshot saqlaw    
|$0.026
|-
|Kirgiziw/shıǵarıw operaciyaları    
|Qosımsha tólemsiz
|}
Hárbir úlgi tek sheklengen muǵdardaǵı ulıwma turaqlı disk keńisligin qosa aladı (kópshilik úlgilerde 64 TB ǵa shekem bola aladı) hám ayırım turaqlı disklerdiń sheklengen sanın (kópshilik úlgilerge 16 ǵa shekem ǵárezsiz turaqlı disklerdi qosıwǵa boladı).

Regionallıq turaqlı diskler joqarı qoljetimlilik ushın bir region ishindegi eki zona arasında replikaciya qılınıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://cloud.google.com/compute/docs/disks/high-availability-regional-persistent-disk/| bet = High availability options using regional PDs}}&lt;/ref&gt;.

=== Snapshot ===
Turaqlı disk snapshotları paydalanıwshılarǵa bar bolǵan turaqlı diskten maǵlıwmatlardı kóshirip alıwǵa hám olardı jańa turaqlı disklerge qollawǵa múmkinshilik beredi. Bul ásirese kútilmegen qátelikler hám zona texnikalıq xızmet kórsetiw jaǵdaylarında turaqlı disk maǵlıwmatlarınıń rezerv kóshirmelerin jaratıw ushın paydalı.

=== Úlgi ===
Google Compute Engine úlgisi - bul Linux yamasa Microsoft Windows konfiguraciyasında jumıs islep atırǵan virtual mashina. Paydalanıwshılar apparatlıq támiynat, operaciyalıq sistema, disk hám basqa konfiguraciya parametrlerin ózlestiriw kiretuǵın úlgilerdi ózgerte aladı.

=== Tarmaq ===
Tarmaq oǵan qosılǵan barlıq úlgilerdiń adres aralıǵın hám shlyuz adresin anıqlaydı. Ol úlgilerdiń bir-biri menen, basqa tarmaqlar menen hám sırtqı dúnya menen qalay baylanısatuǵının anıqlaydı. Hárbir úlgi bir tarmaqqa tiyisli boladı hám hár qıylı tarmaqlardaǵı úlgiler arasındaǵı hár qanday baylanıs ulıwma IP adres arqalı ámelge asırılıwı kerek.

Cloud Platform Console joybarı bir neshe tarmaqlardı óz ishine ala aladı, hám hárbir tarmaqqa bir neshe úlgi qosılǵan bolıwı múmkin. Tarmaq paydalanıwshıǵa sol tarmaqqa qosılǵan úlgiler ushın shlyuz IP hám tarmaq aralıǵın anıqlawǵa múmkinshilik beredi. Ádepki boyınsha, hárbir joybar aldın ornatılǵan konfiguraciyalar hám fayrvol qaǵıydaları menen ádepki tarmaq penen támiyinlengen. Paydalanıwshılar qaǵıydalardı qosıw yamasa alıp taslaw arqalı ádepki tarmaqtı ózlestire aladı yamasa sol joybarda jańa tarmaqlar jarata aladı. Ulıwma alǵanda, ádepki boyınsha hárbir joybarda bes tarmaqqa shekem bolıwı múmkin bolsa da, kópshilik paydalanıwshılarǵa tek bir tarmaq kerek boladı.

Tarmaq tek bir joybarǵa tiyisli boladı, hám hárbir úlgi tek bir tarmaqqa tiyisli bola aladı. Barlıq Compute Engine tarmaqları IPv4 protokolın qollanadı. Compute Engine házirgi waqıtta IPv6 nı qollamaydı. Degen menen, Google IPv6 nıń tiykarǵı jaqlawshısı hám bul áhmiyetli keleshek baǵdar bolıp tabıladı.

=== Addres ===
Úlgi jaratılǵanda, ádepki boyınsha úlgige avtomat túrde waqıtsha sırtqı IP adres beriledi. Bul adres úlginiń jasaw múddeti dawamında úlgige bekitilgen boladı hám úlgi toqtatılǵannan keyin bosatıladı. GCE jáne VM lerge turaqlı IP lerdi rezervlew hám bekitiw mexanizmin de usınadı. Waqıtsha IP adres turaqlı IP adreske ózgertiliwi múmkin.

=== Fayrvol ===
Fayrvol resursı úlgilerge baylanıslardı ruqsat etetuǵın bir yamasa bir neshe qaǵıydanı óz ishine aladı. Hárbir fayrvol resursı tek bir tarmaq penen baylanıslı. Bir fayrvoldı bir neshe tarmaq penen baylanıstırıw múmkin emes. Bir tarmaqtaǵı úlgiler arasında bolsa da, fayrvol resursı tarmaq trafigine ruqsat bermegenshe, úlgige hesh qanday baylanıs ruqsat etilmeydi.

=== Marshrut ===
Google Compute Engine belgili bir IP aralıǵına baǵdarlanǵan trafiktiń qalay jiberiliwi kerekligin basqarıw ushın marshrutlaw kestesin usınadı. Lokal tarmaqtaǵı fizikalıq marshrutizatorǵa uqsap, barlıq shıǵıs trafik marshrutlar kestesi menen salıstırıladı hám eger shıǵıs paket marshrutlar kestesindegi qaǵıydalardıń qaysı birine sáykes kelse, sáykes túrde jiberiledi.

== Regionlar hám zonalar ==
Region Google infrastruktura obektiniń geografiyalıq jaylasıwın ańlatadı. Paydalanıwshılar óz talaplarına tiykarlanıp, óz resursların qoljetimli regionlardıń birinde jaylastıra aladı. 2014-jıldıń 1-iyun jaǵdayı boyınsha, Google Compute Engine oraylıq AQSH regionı, Batıs Evropa hám Shıǵıs Aziya regionında qoljetimli.

Zona - bul region ishindegi izolyaciyalanǵan jaylasıw. Zonalar bir region ishindegi basqa zonalar menen joqarı ótkiziw qábiletine hám tómen keshigiwge iye tarmaq baylanıslarına iye. Joqarı qoljetimlilikke iye qátege shıdamlı qosımshalardı jaylastırıw ushın, Google qosımshalardı bir region ishindegi bir neshe zonaǵa jaylastırıwdı usınıs etedi. Bul bir zonanı qosqanda, komponentlerdiń kútilmegen qáteliklerinen qorǵawǵa járdem beredi. 2014-jıldıń 5-avgust jaǵdayı boyınsha, segiz zona bar - oraylıq AQSH regionı hám Shıǵıs Aziya regionında úshten hám Batıs Evropa regionında eki zona.

== Resurslardıń kólemi ==
GCE ishindegi barlıq resurslar global, regional yamasa zonalıq tegislikke tiyisli. Global resurslar barlıq regionlar hám zonalardan qoljetimli. Mısalı, úlgiler global resurs bolǵanlıqtan, paydalanıwshılar global úlgi tiykarında qálegen regionda VM di iske túsire aladı. Biraq adres bir region ishindegi zonalardıń birinde iske túsirilgen úlgiler ushın ǵana qoljetimli bolǵan regional resurs bolıp tabıladı. Úlgiler sol úlgige jiberilgen barlıq sorawlardıń bir bólegi retinde zona specifikaciyasın talap etetuǵın belgili bir zonada iske túsiriledi.

== Ózgeshelikler ==

=== Tólew hám baha modeli ===
Google VM lerdi minimum 10 minut ushın esaplaydı. 10-minuttıń aqırında, úlgiler 1 minutlıq ósimler menen, jaqın minutqa dóńgeleklep esaplanadı. Turaqlı paydalanıwǵa tiykarlanǵan baha belgilew aylıq paydalanıwǵa tiykarlanıp tutınıwshılarǵa jeńilliklerdi esaplaydı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://googlecloudplatform.blogspot.in/2014/04/introducing-sustained-use-discounts.html| bet = Introducing Sustained Use Discounts - Automatically pay less for sustained workloads on Compute Engine| avtor = Joneja| at = Navneet| jumıs = Google Cloud Blog| baspaxana = Google| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;. Paydalanıwshılar ádettegi, talap etilgendegi bahalarǵa jeńillik alıw ushın aldın ala minnetleme tólemin tólewi shárt emes.

=== VM ónimdarlıǵı ===
Compute Engine VM leri 30 sekund ishinde júklenedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://gigaom.com/2013/03/15/by-the-numbers-how-google-compute-engine-stacks-up-to-amazon-ec2/| bet = By the numbers: How Google Compute Engine stacks up to Amazon EC2| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210123054554/https://gigaom.com/2013/03/15/by-the-numbers-how-google-compute-engine-stacks-up-to-amazon-ec2/| arxivsáne = 2021-jıl 23-yanvar | avtor = Staddill| at = Sebastian| jumıs = Gigaom| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;, bul básekileslerge salıstırǵanda 4-10 ese tezirek dep esaplanadı.

=== Disk ónimdarlıǵı ===
Compute Engine niń turaqlı diskleri joqarı IOPS ti turaqlı túrde jetkeredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://benchmarks.scalr.com/reports/visualize/aaab3d36-9f3b-4ecb-bf1b-c083d2817896/| bet = Scalr Cloud Benchmarks| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140329040312/http://benchmarks.scalr.com/reports/visualize/aaab3d36-9f3b-4ecb-bf1b-c083d2817896/| arxivsáne = 2014-jıl 29-mart | avtor = Stadill| at = Sebastian| baspaxana = Scalr| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;. Ajıratılǵan IOPS qunı saqlaw qunına kirgizilgenlikten, paydalanıwshılar IOPS ushın bólek tólewi kerek emes&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developers.google.com/compute/pricing#persistentdisk| bet = Persistent Disk Pricing| jumıs = Google Compute Engine Documentation| baspaxana = Google Inc.| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;.

=== Úlgiler hám snapshotlar ushın global kólem ===
Úlgiler hám disk snapshotları global kólemge tiyisli, bul olardıń Google Cloud Platform nıń barlıq regionları hám zonaları boyınsha jasırın túrde qoljetimli ekenin ańlatadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://cloud.google.com/compute/docs/overview#globalresources| bet = Global Resources| jumıs = Google Compute Engine Documentation| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;. Bul regionlar arasında úlgiler hám snapshotlardı eksportlaw hám importlaw zárúrligin joq etedi.

=== Kórinbeytuǵın texnikalıq xızmet kórsetiw ===
Google maǵlıwmatlar orayınıń jobalastırılǵan texnikalıq xızmet kórsetiwi dawamında, Compute Engine paydalanıwshılardıń qatnasıwısız VM lerdi bir xosttan ekinshisine avtomat túrde kóshire aladı. Bul qosımshalarǵa jaqsıraq jumıs waqıtın támiyinleydi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.rightscale.com/blog/cloud-industry-insights/google-compute-engine-live-migration-passes-test| bet = Google Compute Engine Live Migration Passes the Test| avtor = Adler| at = Brian| jumıs = RightScale Blog| baspaxana = RightScale| qaralǵan sáne = 2014-jıl 6-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://cloudpundit.com/2013/11/14/google-compute-engine-and-live-migration/| bet = Google Compute Engine and live migration| avtor = Leong| at = Lydia| sáne = 2013-jıl 14-noyabr | jumıs = Blog}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Google xızmetleri]]
[[Kategoriya:Bultlı esaplaw]]
[[Kategoriya:Bultlı infrastruktura]]
[[Kategoriya:Bultlı esaplaw provayderleri]]
[[Kategoriya:Veb-xızmetler]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>378gusttnx1z0n5j59l7btqzsogbz0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stackdriver</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25372</id>
    <revision>
      <id>274712</id>
      <parentid>214781</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:33:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Bultlı esaplaw|Bultlı esaplaw]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>274712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3883" sha1="ocnwro9lu9gu0u3y0zv8m780aoq0zff" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vcard&quot;
|+ class=&quot;infobox-title fn org&quot; id=&quot;4&quot; |Google Stackdriver
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[Fayl:Google_Stackdriver_logo.svg|250x250 nükte]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |&lt;div style=&quot;display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; &quot;&gt;Sayt túri&lt;/div&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |Sistemalardı basqarıw
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Iyesi
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Google]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |URL
| class=&quot;infobox-data url&quot; |&lt;span class=&quot;url&quot;&gt;[https://cloud.google.com/stackdriver cloud.google.com/stackdriver]&lt;/span&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Kommerciyalıq
| class=&quot;infobox-data&quot; |Awa (xızmet kórsetiw shártleri)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Dizimnen ótiw
| class=&quot;infobox-data&quot; |Talap etiledi
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Iske qosılǵan
| class=&quot;infobox-data&quot; |1-may, 2014-jıl
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Házirgi statusı
| class=&quot;infobox-data category&quot; |Belsendi
|}
'''Google Stackdriver''' — bul [[Google]] tárepinen usınılǵan bultlı esaplaw sistemaların basqarıw xızmeti edi. Ol jámiyetlik bult paydalanıwshılarına ónimdarlıq hám diagnostika maǵlıwmatların (monitoring, jurnalǵa jazıw, baqlaw, qáteler haqqında esabat beriw hám eskertiw túrinde) usındı. Stackdriver kóp bultlı sheshim bolıp, Google Cloud hám AWS bult ortalıqların da qollap-quwatladı.

Google 2020-jıl fevral ayında Stackdriver brendinen paydalanıwdı toqtattı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://cloud.google.com/blog/products/management-tools/cloud-operations-grows-with-monitoring-logging-more| bet = Cloud operations grows with monitoring, logging, more| til = en-US| jumıs = Google Cloud Blog| qaralǵan sáne = 2023-jıl 26-iyul }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
Stackdriver kompaniyası 2012-jılı tiykarshılar Den Belcher hám Izzi Azeri tárepinen shólkemlestirilgen&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bizjournals.com/boston/blog/startups/2012/09/stackdriver-bain-capital-ventures.html?page=all|title=VMware vets launch Stackdriver, raise $5M from Bain Capital Ventures| sáne =September 21, 2012}}&lt;/ref&gt;. Kompaniyanıń maqseti birden-bir SaaS sheshimi arqalı bultlı esaplawlardıń bir neshe xızmet qatlamlarında turaqlı monitoringti támiyinlew boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theregister.com/2013/05/02/stackdriver_intelligent_monitoring| bet = Stackdriver fluffs up cloudy management tool| avtor = Morgan| at = Timothy Prickett| sáne = 2013-jıl 2-may | jumıs = The Register}}&lt;/ref&gt;.

Stackdriver 2012-jıl iyul ayında Bain Capital Ventures-ten 5 million AQSH dolları muǵdarında qarjılandırıw aldı. Ónimniń beta-versiyası 2013-jıl 30-aprelde kópshilikke usınıldı.

2014-jıl may ayında Stackdriver kompaniyasın Google satıp aldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2014/05/07/google-acquires-cloud-monitoring-service-stackdriver/| bet = Google Acquires Cloud Monitoring Service Stackdriver| avtor = Lardinois| at = Frederic| sáne = 2014-jıl 7-may | jumıs = techcrunch.com| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-may }}&lt;/ref&gt;. Ónimniń keńeytilgen versiyası (jurnallar analizin, gibrid bulttı qollap-quwatlawdı hám Google Cloud penen tereń integraciyanı qosıw arqalı) Google Stackdriver dep rebrending etildi hám 2016-jıl oktyabr ayında ulıwma paydalanıwǵa shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://cloudplatform.googleblog.com/2016/10/Google-Stackdriver-Generally-Available.html| bet = Google Stackdriver is now generally available for hybrid cloud monitoring, logging and diagnostics| jumıs = googleblog.com| qaralǵan sáne = 2017-jıl 5-may }}&lt;/ref&gt;.

2020-jıl oktyabr ayına kelip, Stackdriver ataması Google Cloud Operations dep ózgertildi.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Google xızmetleri]]
[[Kategoriya:Bultlı esaplaw]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>ocnwro9lu9gu0u3y0zv8m780aoq0zff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>CloudKit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25469</id>
    <revision>
      <id>274715</id>
      <parentid>214807</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Bultlı infrastruktura|Bultlı infrastruktura]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>274715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3261" sha1="oshk7w772m4wafju8x2qiyvsoy68m0g" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em&quot;
|+ CloudKit
|-
! [[Programmist (Baǵdarlamashı)|Baǵdarlamashı(lar)]]
| [[Apple Inc.|Apple]]
|-
! Maqsetli platforma(lar)
| [[macOS]], [[iOS]], [[iPadOS]], [[watchOS]], [[tvOS]], Web
|-
! Format(lar)
| API, [[Freymvork]]
|-
! Statusı
| Belsendі
|-
! [[Veb-sayt|Veb-saytı]]
| [https://developer.apple.com/icloud/cloudkit/ Apple Developer saytındaǵı CloudKit]
|}

[[Fayl:T34_8_cloudkit_dashboard.png|nobaý|250x250 nükte|CloudKit Basqarıw paneli]]
'''CloudKit''' — bul [[macOS]], [[iOS]], [[iPadOS]], [[watchOS]] hám [[tvOS]] ushın integraciyalanǵan API bolıp, ol xızmet sıpatındaǵı backend (BaaS) funkciyasın atqaradı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://cloudtimes.org/2014/06/05/apples-cloudkit-is-the-mbaas-answer-to-aws-and-azure-cloud-services/| bet = Apple's CloudKit is the MBaaS Answer to AWS and Azure Cloud Services {{!}} CloudTimes| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160216045941/http://cloudtimes.org/2014/06/05/apples-cloudkit-is-the-mbaas-answer-to-aws-and-azure-cloud-services/| arxivsáne = 2016-jıl 16-fevral | avtor = Kar| at = Saroj| qaralǵan sáne = 2016-jıl 9-fevral }}&lt;/ref&gt;. CloudKit – bul sol [[Operaciyalıq sistema|operaciyalıq sistemalarda]] hám vebte [[ICloud|iCloudtıń]] islewin támiyinleytuǵın [[freymvork]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://developer.apple.com/icloud/| bet = iCloud for Developers| jumıs = Apple Developer| baspaxana = Apple| qaralǵan sáne = 2016-jıl 9-fevral }}&lt;/ref&gt;.

== Xızmetler ==
Qosımsha baǵdarlamashıları iOS hám macOS qosımshalarınan Appledıń [[iCloud]] serverlerine integraciyalanǵan kiriw ushın CloudKit ten paydalana aladı. Bul freymvork autentifikaciya, jeke maǵlıwmatlar bazası, ǵalabalıq maǵlıwmatlar bazası hám strukturalanǵan aktivlerdi saqlaw xızmetlerin usınıp, baǵdarlamashılarǵa klient táreptegi islep shıǵıwǵa itibar qaratıwǵa múmkinshilik beredi. Ol iCloud Storage hám iCloud Photo Library ushın tiykar bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://developer.xamarin.com/guides/ios/platform_features/intro_to_cloudkit/| bet = Introduction to CloudKit| jumıs = Xamarin Developer| baspaxana = Xamarin| qaralǵan sáne = 2016-jıl 9-fevral }}&lt;/ref&gt;.

CloudKit sonday-aq [[iCloud]] Storage-qa kiriw ushın bir neshe API usınadı, ol jerde paydalanıwshı maǵlıwmatlardı hám fayllardı saqlay aladı, nátiyjede olar basqa qurılmalardan ańsat qoljetimli boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://nshipster.com/cloudkit/| bet = What is CloudKit?| sáne = 2015-jıl 29-iyun | jumıs = Nshipster.com| qaralǵan sáne = 2016-jıl 26-mart }}&lt;/ref&gt;.

== Qabıl etiliwi ==
Baǵdarlamashılar bul freymvorktıń «dástúrli maǵlıwmatlar bazaları, fayl saqlaw hám paydalanıwshı autentifikaciyası sistemaları sıyaqlı artqı tárep veb-xızmetlerin almastıratuǵının» aytadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://nshipster.com/cloudkit/| bet = Cloudkit| avtor = Liu| at = Croath| sáne = 2015-jıl 29-iyun | jumıs = nhipster.com| qaralǵan sáne = 2016-jıl 3-mart }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Apple Inc. xızmetleri]]
[[Kategoriya:Bultlı infrastruktura]]
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>oshk7w772m4wafju8x2qiyvsoy68m0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ejen de Bogarne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25515</id>
    <revision>
      <id>274700</id>
      <parentid>214828</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T09:21:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Orange0067</username>
        <id>16742</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>274700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14208" sha1="dk5cxp98ag6fypmtbq8ehrjd8br5j4n" xml:space="preserve">{{Mámleketlik isker infoqutısı
| qaraqalpaqsha atı    = Ejen de Bogarne 
| negizgi atı          = {{lang-fr|Eugène de Beauharnais}}
| súwret               = Eugène de Beauharnais, vice-roi d'Italie (Stockholm, Oscar II Foundation).jpg
| súwret uzınlıǵı      = 250px
| súwret túsindirmesi  =
| qatarlıq sanı        =
| lawazım              = Leyxtenberg gercogi hám Eyxshett shahzadası
| bayraq               = Мали Лейхт 1817.svg
| bayraq2              =
| gerb                 =
| gerb2                =
| lawazımdaǵı atı      = 
| lawazımǵa kirisiw sánesi     = [[1817|1817-jıl]] [[14-noyabr]]
| lawazımnan ketiw sánesi    = [[1824|1824-jıl]] [[21-fevral]]
| premyer              =
| prezident            =
| spiker               =
| senat baslıǵı        =
| vice-prezident       =
| gubernator           =
| vice-gubernator      =
| ministr              =
| premyer-ministr      =
| birinshi ministr     =
| monarx               =
| orınbasarı           =
| kancler              =
| parlament            =
| senat baslıǵı        =
| lider                =
| hákim                =
| hákim járdemshisi    =
| húkimdar             =
| húkimdar járdemshisi =
| járdemshisi          =
| waqıtsha             =
| qarsılas             =
| aldınǵı isker        = ''lawazım shólkemlestirildi''
| keyingi isker        = [[Ogyust Bogarne]]
| aldınǵısı            = 
| keyingisi            = 
| taj kiygiziw sánesi  = 
| 1belgiatı            = 
| 1tekstatı            = 
| 2belgiatı            = 
| 2tekstatı            = 
| 3belgiatı            = 
| 3tekstatı            = 
| 4belgiatı            = 
| 4tekstatı            = 
| 5belgiatı            = 
| 5tekstatı            = 
| qatarlıq sanı_2      =
| lawazım_2            = Frankfurt ullı gercogı
| bayraq_2             = Banner of the Electorate of Mainz.svg
| bayraq2_2            = Coat of arms of the Grand Duchy of Frankfurt (1810–1813).svg
| lawazımdaǵı atı_2    =
| lawazımǵa kirisiw sánesi_2    = [[1813|1813-jıl]] [[28-oktyabr]]
| lawazımnan ketiw sánesi_2  = [[3-noyabr]]
| premyer_2            =
| prezident_2          =
| vice-prezident_2     =
| gubernator_2         =
| vice-gubernator_2    =
| ministr_2            =
| premyer-ministr_2    =
| birinshi ministr_2   =
| monarx_2             =
| orınbasarı_2         =
| kancler_2            =
| parlament_2          =
| senat baslıǵı_2      =
| lider_2              =
| hákim_2              =
| hákim járdemshisi_2  =
| húkimdar_2            =
| húkimdar járdemshisi_2 =
| járdemshisi_2          =
| waqıtsha_2            =
| qarsılas_2           =
| aldınǵı isker_2      = [[Karl Teodor Dalberg]]
| keyingi isker_2      = ''lawazım biykar etildi''
| aldınǵısı_2          = 
| keyingisi_2          = 
| taj kiygiziw sánesi_2 = 
| 1belgiatı_2          = 
| 1tekstatı_2          = 
| 2belgiatı_2          = 
| 2tekstatı_2          = 
| 3belgiatı_2          = 
| 3tekstatı_2          = 
| 4belgiatı_2          = 
| 4tekstatı_2          = 
| 5belgiatı_2          = 
| 5tekstatı_2          = 
| qatarlıq sanı_3      =
| lawazım_3            = Italiya vice-koroli
hám Veneciya shaxzadası (1807-jıldan)
| bayraq_3             = Flag of the Napoleonic Kingdom of Italy.svg
| bayraq2_3            = Grand coat of arms of Eugène de Beauharnais as viceroy of Italy2.svg
| lawazımdaǵı atı_3    =
| lawazımǵa kirisiw sánesi_3    = [[1805|1805-jıl]] [[17-mart]]
| lawazımnan ketiw sánesi_3  = [[1814|1814-jıl]] [[11-aprel]]
| premyer_3            =
| prezident_3          =
| vice-prezident_3     =
| gubernator_3         =
| vice-gubernator_3    =
| ministr_3            =
| premyer-ministr_3    =
| birinshi ministr_3   =
| monarx_3             = [[Napoleon I Bonapart|Napoleon I]]
| orınbasarı_3         =
| kancler_3            =
| parlament_3          =
| lider_3              =
| hákim_3              =
| hákim járdemshisi_3  =
| húkimdar_3            =
| húkimdar járdemshisi_3 =
| járdemshisi_3         =
| waqıtsha_3           =
| qarsılas_3           =
| aldınǵı isker_3      = ''lawazım shólkemlestirildi''
| keyingi isker_3      = ''lawazım biykar etildi'' 
| aldınǵısı_3          = 
| keyingisi_3          = 
| taj kiygiziw sánesi_3 = 
| 1belgiatı_3          = 
| 1tekstatı_3          = 
| 2belgiatı_3          = 
| 2tekstatı_3          = 
| 3belgiatı_3          = 
| 3tekstatı_3          = 
| 4belgiatı_3          = 
| 4tekstatı_3          = 
| 5belgiatı_3          = 
| 5tekstatı_3          = 
| qatarlıq sanı_4      =
| lawazım_4            = Reyn awqamı priması
| bayraq_4             =
| bayraq2_4            = Commemorative Medal of the Rhine Confederation.svg
| lawazımdaǵı atı_4    =
| lawazımǵa kirisiw sánesi_4 = [[1813-jıl]]
| lawazımnan ketiw sánesi_4 = [[1813-jıl]]
| premyer_4            =
| prezident_4          =
| vice-prezident_4     =
| gubernator_4         =
| vice-gubernator_4    =
| ministr_4            =
| premyer-ministr_4    =
| birinshi ministr_4   =
| monarx_4             = [[Napoleon I Bonapart|Napoleon I]]
| orınbasarı_4         =
| kancler_4            =
| parlament_4          =
| lider_4              =
| hákim_4              =       
| hákim járdemshisi_4  =
| húkimdar_4           =
| húkimdar járdemshisi_4 =
| járdemshisi_4        =
| waqıtsha_4           =
| qarsılas_4           =
| aldınǵı isker_4      = [[Karl Teodor Dalberg]]
| keyingi isker_4      = joq
| aldınǵısı_4          = 
| keyingisi_4          = 
| taj kiygiziw sánesi_4 = 
| 1belgiatı_4          = 
| 1tekstatı_4          = 
| 2belgiatı_4          = 
| 2tekstatı_4          =  
| 3belgiatı_4          = 
| 3tekstatı_4          = 
| 4belgiatı_4          = 
| 4tekstatı_4          = 
| 5belgiatı_4          = 
| 5tekstatı_4          = 
| qatarlıq sanı_5      =
| lawazım_5            =
| bayraq_5             =
| bayraq2_5            =
| lawazımdaǵı atı_5    =
| lawazımǵa kirisiw sánesi_5 =
| lawazımnan ketiw sánesi_5 =
| premyer_5            =
| prezident_5          =
| vice-prezident_5     =
| gubernator_5         =
| vice-gubernator_5    =
| ministr_5            =
| premyer-ministr_5    =
| birinshi ministr_5   =
| monarx_5             =
| orınbasarı_5         =
| kancler_5            =
| parlament_5          =
| lider_5              =
| hákim_5              =
| hákim járdemshisi_5  =
| húkimdar_5           =
| húkimdar járdemshisi_5 =
| járdemshisi_5        =   
| waqıtsha_5           =
| qarsılas_5           =
| aldınǵı isker_5      =
| keyingi isker_5      =
| aldınǵısı_5          = 
| keyingisi_5          =  
| taj kiygiziw sánesi_5 = 
| 1belgiatı_5          =  
| 1tekstatı_5          = 
| 2belgiatı_5          = 
| 2tekstatı_5          = 
| 3belgiatı_5          = 
| 3tekstatı_5          = 
| 4belgiatı_5          = 
| 4tekstatı_5          = 
| 5belgiatı_5          =  
| 5tekstatı_5          = 
| qatarlıq sanı_6      =
| lawazım_6            =
| bayraq_6             =
| bayraq2_6            =
| lawazımdaǵı atı_6    =
| lawazımǵa kirisiw sánesi_6 =
| lawazımnan ketiw sánesi_6 =
| premyer_6            =
| prezident_6          =
| vice-prezident_6     =
| gubernator_6         =
| vice-gubernator_6    =
| ministr_6            =
| premyer-ministr_6    =
| birinshi ministr_6   =
| monarx_6             =
| orınbasarı_6         =
| kancler_6            =
| parlament_6          =
| lider_6              =
| hákim_6              =
| hákim járdemshisi_6  =
| húkimdar_6           =
| húkimdar járdemshisi_6 =
| járdemshisi_6        = 
| waqıtsha_6           =
| qarsılas_6           =
| aldınǵı isker_6      =
| keyingi isker_6      =
| aldınǵısı_6          = 
| keyingisi_6          = 
| taj kiygiziw sánesi_6 = 
| 1belgiatı_6          = 
| 1tekstatı_6          = 
| 2belgiatı_6          = 
| 2tekstatı_6          = 
| 3belgiatı_6          = 
| 3tekstatı_6          = 
| 4belgiatı_6          =  
| 4tekstatı_6          = 
| 5belgiatı_6          = 
| 5tekstatı_6          =  
| aytılıwı             =
| tuwılǵan waqtındaǵı atı =
| tuwılǵan sánesi      = [[1781|1781-jıl]] [[3-sentyabr]]
| tuwılǵan ornı        = [[Parij]], [[Franciya patshaliǵi]]
| qaytıs bolǵan sánesi = [[1824|1824-jıl]] [[21-fevral]] (42 jasta)
| qaytıs bolǵan ornı   = [[Myunxen]], [[Bavariya patshaliǵi]]
| qaytıs bolıw sebebi  =
| jerlengen ornı       =
| dinastiyası          = [[Bogarne]]
| puqaralıǵı           =
| milleti              =
| partiya              =
| basqa partiya        =
| boyı                 =
| ómirlik joldası      = [[Avgusta Amaliya Bavariyalı]]
| balaları             = [[Jozefina Leyxtenberglı|Jozefina]] (1807—1876)&lt;br&gt;[[Evgeniya Leyxtenberglı|Evgeniya]] (1808—1847)&lt;br&gt;[[Ogyust Bogarne|Ogyust]] (1810—1835)&lt;br&gt;[[Ameliya Leyxtenberglı|Ameliya]] (1812—1873)&lt;br&gt;[[Teodelinda Leyxtenberglı|Teodelinda]] (1814—1857)&lt;br&gt;Karolina (1816)&lt;br&gt;[[Maksimilian Leyxtenberglı|Maksimilian]] (1817—1852)
| ákesi                = [[Aleksandr de Bogarne]]&lt;br&gt;[[Napoleon I Bonapart|Napoleon I]] (ógey ákesi)
| anası                = [[Jozefina de Bogarne]]
| nekesiz zayıbı       =
| qatnasıqları         =
| tuwısqanları         =
| jasaw ornı           =
| dini                 =
| bilim alǵan jeri     =
| qánigeligi           =
| kásibi               =
| belgili isleri       =
| aylıǵı               =
| kabinet              =
| komitetler           =
| portfolio            =
| ilimiy ataǵı         =
| ataǵı                =
| maǵlıwmatı           =
| sıylıqları           =
| blanka1              =
| tekst1               =
| blanka2              =
| tekst2               =
| blanka3              =
| tekst3               =
| blanka4              =
| tekst4               =
| blanka5              =
| tekst5               =
| qolı                 = Signatur Eugène de Beauharnais.PNG
| sayt                 =
| laqabı               =
| tiyisliligi          =
| armiya túri          =
| xızmet etken jılları =
|áskeriy sıylıqları    =
|áskeriy_blanka1       =
|áskeriy_tekst1        =
|áskeriy_blanka2       =
|áskeriy_tekst2        =
|áskeriy_blanka3       =
|áskeriy_tekst3        =
|áskeriy_blanka4       =
|áskeriy_tekst4        =
|áskeriy_blanka5       =
|áskeriy_tekst5        =
| modul                =
| modul2               =
| modul3               =
| modul4               =
| modul5               =
| túsindirmeler        =
| sáne                 =
| jıl                  =
| derek                =
}}
'''Ejen de Bogarne''' ({{lang-fr|Eugène Rose de Beauharnais}}; [[1781|1781-jıl]] [[3-sentyabr]], [[Parij]] — [[1824|1824-jıl]] [[21-fevral]], [[Myunxen]]) — [[Napoleon I Bonapart|Napoleonnıń]] ógey balası&lt;ref name=&quot;Викитека ЭСБЕ ЛГД&quot;&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Лейхтенбергский герцогский дом}}&lt;/ref&gt;, [[Italiya patshaliǵi|Italiya vice-koroli]], iri áskerbası, diviziya generalı (1804-jıl 17-oktyabrden), atlı saqshılar general-polkovnigi (1804-jıl 6-iyuldan 1805-jıl 1-fevralǵa shekem), imperator gvardiyası atlı saqshıları komandiri (1802-jıl 13-oktyabrden 1808-jıl 18-yanvarǵa shekem). [[Genri Sanfurš]]

== Biografiyası ==
1781-jılı 3-sentyabrde [[Parij|Parijde]] tuwılǵan. [[Napoleon I Bonapart|Napoleonnıń]] birinshi hayalı [[Jozefina de Bogarne|Jozefina de Bogarnenıń]] jalǵız balası. Onıń ákesi vikont [[Aleksandr de Bogarne]] revolyuciyalıq armiya generalı edi. Terror jıllarında onı nahaqtan satqınlıqta ayıplap, óltirip taslanǵan&lt;ref name=&quot;Викитека ЭСБЕ&quot;&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Богарнэ}}&lt;/ref&gt;.

Anasınıń 1796-jılı Napoleon Bonapart penen nekesinen keyin ógey ákesi hám ájapası [[Gortenziya Bogarne|Gortenziya]] tárepinen asırap alındı.

1805-jıl 1-fevralda Franciya imperiyası shahzadası, 1805-jıl 2-fevralda — Húrmetli legion ordeni, 1805-jıl 7-iyunde — Italiya vice-koroli ataqların aldı.

E. Bogarne 24 jasında Italiyanıń haqıyqıy húkimdarı (korol ataǵın Napoleonnıń ózi iyelegen) bolǵan. Biraq ol mámleketti jeterli dárejede bekkem basqara aldı: Puqaralıq kodeksin ámelge kirgizdi, armiyanı qayta shólkemlestirdi, mámleketti kanallar, bekinisler hám mektepler menen támiyinledi hám óz xalqınıń muhabbatı hám húrmetine eristi.

1805-jılı Temir taj ordeniniń úlken krestin hám Bavariya Áwliye Gubert ordeniniń úlken krestin aldı. Ol 1805-jıl 23-dekabrde [[Veneciya|Veneciyanı]] qorshap turǵan korpus bas sárkardası, 1806-jıl 3-yanvarda Italiya armiyası bas sárkardası, 1806-jıl 12-yanvarda Veneciya general-gubernatori lawazımlarına tayınlandı.

Graf Lui-Filipp Segyur tárepinen tayarlanǵan Italiya vice-korolinıń taj kiydiriw máresimi 1805-jıl 26-mayda Milan soborında bolip ótti. Koronaciya kiyimleri ushın jasıl hám aq reńler tańlap alındı. Portretlerde súwretshiler A.Appiani hám F.Jerar bul sán-saltanatlı lipaslardı sáwlelendirdi. Ájayıp pishiw hám sheberlik penen orınlanıwdıń birigiwi kostyumnıń súwretshi Jan-Batist Izabe tárepinen usınılǵan hám imperatordıń ózi tárepinen tastıyıqlanǵan modellerden paydalanıp, Napoleon I nıń taj kiyimlerin tayarlaw boyınsha buyırtpalardı orınlaǵan saray kesteshi Piko ustaxanasında islengen dep boljawǵa imkaniyat beredi. Plashta Húrmetli legion hám Temir taj ordenleriniń juldızları tikilgen. (Shańaraq esteligi sıpatında kishi koronacion kostyum keyin ala Rossiyaǵa gercog [[Maksimilian Leyxtenberglı]] tárepinen alıp kelingen; házirgi waqitta ol Sankt-Peterburgtaǵı Ermitaj jıyınlarınıń bir bólegi bolip, Bas shtab imaratında kórsetilmekte&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://hermitagemuseum.org/3d/html/pwoa/staff/index.html#node64| bet = Восточное крыло Главного штаба, зал № 323| qaralǵan sáne = 2019-jıl 6-avgust | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190403083753/http://hermitagemuseum.org/3d/html/pwoa/staff/index.html#node64| arxivsáne = 2019-jıl 3-aprel | deadlink = yes}}&lt;/ref&gt;).

== Derekler ==</text>
      <sha1>dk5cxp98ag6fypmtbq8ehrjd8br5j4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274704</id>
      <parentid>274700</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T09:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Orange0067</username>
        <id>16742</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>274704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14189" sha1="ckuapam8hn0yzafgl7p0npnk5yamem5" xml:space="preserve">{{Mámleketlik isker infoqutısı
| qaraqalpaqsha atı    = Ejen de Bogarne 
| negizgi atı          = {{lang-fr|Eugène de Beauharnais}}
| súwret               = Eugène de Beauharnais, vice-roi d'Italie (Stockholm, Oscar II Foundation).jpg
| súwret uzınlıǵı      = 250px
| súwret túsindirmesi  =
| qatarlıq sanı        =
| lawazım              = Leyxtenberg gercogi hám Eyxshett shahzadası
| bayraq               = Мали Лейхт 1817.svg
| bayraq2              =
| gerb                 =
| gerb2                =
| lawazımdaǵı atı      = 
| lawazımǵa kirisiw sánesi     = [[1817|1817-jıl]] [[14-noyabr]]
| lawazımnan ketiw sánesi    = [[1824|1824-jıl]] [[21-fevral]]
| premyer              =
| prezident            =
| spiker               =
| senat baslıǵı        =
| vice-prezident       =
| gubernator           =
| vice-gubernator      =
| ministr              =
| premyer-ministr      =
| birinshi ministr     =
| monarx               =
| orınbasarı           =
| kancler              =
| parlament            =
| senat baslıǵı        =
| lider                =
| hákim                =
| hákim járdemshisi    =
| húkimdar             =
| húkimdar járdemshisi =
| járdemshisi          =
| waqıtsha             =
| qarsılas             =
| aldınǵı isker        = ''lawazım shólkemlestirildi''
| keyingi isker        = [[Ogyust Bogarne]]
| aldınǵısı            = 
| keyingisi            = 
| taj kiygiziw sánesi  = 
| 1belgiatı            = 
| 1tekstatı            = 
| 2belgiatı            = 
| 2tekstatı            = 
| 3belgiatı            = 
| 3tekstatı            = 
| 4belgiatı            = 
| 4tekstatı            = 
| 5belgiatı            = 
| 5tekstatı            = 
| qatarlıq sanı_2      =
| lawazım_2            = Frankfurt ullı gercogı
| bayraq_2             = Banner of the Electorate of Mainz.svg
| bayraq2_2            = Coat of arms of the Grand Duchy of Frankfurt (1810–1813).svg
| lawazımdaǵı atı_2    =
| lawazımǵa kirisiw sánesi_2    = [[1813|1813-jıl]] [[28-oktyabr]]
| lawazımnan ketiw sánesi_2  = [[3-noyabr]]
| premyer_2            =
| prezident_2          =
| vice-prezident_2     =
| gubernator_2         =
| vice-gubernator_2    =
| ministr_2            =
| premyer-ministr_2    =
| birinshi ministr_2   =
| monarx_2             =
| orınbasarı_2         =
| kancler_2            =
| parlament_2          =
| senat baslıǵı_2      =
| lider_2              =
| hákim_2              =
| hákim járdemshisi_2  =
| húkimdar_2            =
| húkimdar járdemshisi_2 =
| járdemshisi_2          =
| waqıtsha_2            =
| qarsılas_2           =
| aldınǵı isker_2      = [[Karl Teodor Dalberg]]
| keyingi isker_2      = ''lawazım biykar etildi''
| aldınǵısı_2          = 
| keyingisi_2          = 
| taj kiygiziw sánesi_2 = 
| 1belgiatı_2          = 
| 1tekstatı_2          = 
| 2belgiatı_2          = 
| 2tekstatı_2          = 
| 3belgiatı_2          = 
| 3tekstatı_2          = 
| 4belgiatı_2          = 
| 4tekstatı_2          = 
| 5belgiatı_2          = 
| 5tekstatı_2          = 
| qatarlıq sanı_3      =
| lawazım_3            = Italiya vice-koroli
hám Veneciya shaxzadası (1807-jıldan)
| bayraq_3             = Flag of the Napoleonic Kingdom of Italy.svg
| bayraq2_3            = Grand coat of arms of Eugène de Beauharnais as viceroy of Italy2.svg
| lawazımdaǵı atı_3    =
| lawazımǵa kirisiw sánesi_3    = [[1805|1805-jıl]] [[17-mart]]
| lawazımnan ketiw sánesi_3  = [[1814|1814-jıl]] [[11-aprel]]
| premyer_3            =
| prezident_3          =
| vice-prezident_3     =
| gubernator_3         =
| vice-gubernator_3    =
| ministr_3            =
| premyer-ministr_3    =
| birinshi ministr_3   =
| monarx_3             = [[Napoleon I Bonapart|Napoleon I]]
| orınbasarı_3         =
| kancler_3            =
| parlament_3          =
| lider_3              =
| hákim_3              =
| hákim járdemshisi_3  =
| húkimdar_3            =
| húkimdar járdemshisi_3 =
| járdemshisi_3         =
| waqıtsha_3           =
| qarsılas_3           =
| aldınǵı isker_3      = ''lawazım shólkemlestirildi''
| keyingi isker_3      = ''lawazım biykar etildi'' 
| aldınǵısı_3          = 
| keyingisi_3          = 
| taj kiygiziw sánesi_3 = 
| 1belgiatı_3          = 
| 1tekstatı_3          = 
| 2belgiatı_3          = 
| 2tekstatı_3          = 
| 3belgiatı_3          = 
| 3tekstatı_3          = 
| 4belgiatı_3          = 
| 4tekstatı_3          = 
| 5belgiatı_3          = 
| 5tekstatı_3          = 
| qatarlıq sanı_4      =
| lawazım_4            = Reyn awqamı priması
| bayraq_4             =
| bayraq2_4            = Commemorative Medal of the Rhine Confederation.svg
| lawazımdaǵı atı_4    =
| lawazımǵa kirisiw sánesi_4 = [[1813-jıl]]
| lawazımnan ketiw sánesi_4 = [[1813-jıl]]
| premyer_4            =
| prezident_4          =
| vice-prezident_4     =
| gubernator_4         =
| vice-gubernator_4    =
| ministr_4            =
| premyer-ministr_4    =
| birinshi ministr_4   =
| monarx_4             = [[Napoleon I Bonapart|Napoleon I]]
| orınbasarı_4         =
| kancler_4            =
| parlament_4          =
| lider_4              =
| hákim_4              =       
| hákim járdemshisi_4  =
| húkimdar_4           =
| húkimdar járdemshisi_4 =
| járdemshisi_4        =
| waqıtsha_4           =
| qarsılas_4           =
| aldınǵı isker_4      = [[Karl Teodor Dalberg]]
| keyingi isker_4      = joq
| aldınǵısı_4          = 
| keyingisi_4          = 
| taj kiygiziw sánesi_4 = 
| 1belgiatı_4          = 
| 1tekstatı_4          = 
| 2belgiatı_4          = 
| 2tekstatı_4          =  
| 3belgiatı_4          = 
| 3tekstatı_4          = 
| 4belgiatı_4          = 
| 4tekstatı_4          = 
| 5belgiatı_4          = 
| 5tekstatı_4          = 
| qatarlıq sanı_5      =
| lawazım_5            =
| bayraq_5             =
| bayraq2_5            =
| lawazımdaǵı atı_5    =
| lawazımǵa kirisiw sánesi_5 =
| lawazımnan ketiw sánesi_5 =
| premyer_5            =
| prezident_5          =
| vice-prezident_5     =
| gubernator_5         =
| vice-gubernator_5    =
| ministr_5            =
| premyer-ministr_5    =
| birinshi ministr_5   =
| monarx_5             =
| orınbasarı_5         =
| kancler_5            =
| parlament_5          =
| lider_5              =
| hákim_5              =
| hákim járdemshisi_5  =
| húkimdar_5           =
| húkimdar járdemshisi_5 =
| járdemshisi_5        =   
| waqıtsha_5           =
| qarsılas_5           =
| aldınǵı isker_5      =
| keyingi isker_5      =
| aldınǵısı_5          = 
| keyingisi_5          =  
| taj kiygiziw sánesi_5 = 
| 1belgiatı_5          =  
| 1tekstatı_5          = 
| 2belgiatı_5          = 
| 2tekstatı_5          = 
| 3belgiatı_5          = 
| 3tekstatı_5          = 
| 4belgiatı_5          = 
| 4tekstatı_5          = 
| 5belgiatı_5          =  
| 5tekstatı_5          = 
| qatarlıq sanı_6      =
| lawazım_6            =
| bayraq_6             =
| bayraq2_6            =
| lawazımdaǵı atı_6    =
| lawazımǵa kirisiw sánesi_6 =
| lawazımnan ketiw sánesi_6 =
| premyer_6            =
| prezident_6          =
| vice-prezident_6     =
| gubernator_6         =
| vice-gubernator_6    =
| ministr_6            =
| premyer-ministr_6    =
| birinshi ministr_6   =
| monarx_6             =
| orınbasarı_6         =
| kancler_6            =
| parlament_6          =
| lider_6              =
| hákim_6              =
| hákim járdemshisi_6  =
| húkimdar_6           =
| húkimdar járdemshisi_6 =
| járdemshisi_6        = 
| waqıtsha_6           =
| qarsılas_6           =
| aldınǵı isker_6      =
| keyingi isker_6      =
| aldınǵısı_6          = 
| keyingisi_6          = 
| taj kiygiziw sánesi_6 = 
| 1belgiatı_6          = 
| 1tekstatı_6          = 
| 2belgiatı_6          = 
| 2tekstatı_6          = 
| 3belgiatı_6          = 
| 3tekstatı_6          = 
| 4belgiatı_6          =  
| 4tekstatı_6          = 
| 5belgiatı_6          = 
| 5tekstatı_6          =  
| aytılıwı             =
| tuwılǵan waqtındaǵı atı =
| tuwılǵan sánesi      = [[1781|1781-jıl]] [[3-sentyabr]]
| tuwılǵan ornı        = [[Parij]], [[Franciya patshaliǵi]]
| qaytıs bolǵan sánesi = [[1824|1824-jıl]] [[21-fevral]] (42 jasta)
| qaytıs bolǵan ornı   = [[Myunxen]], [[Bavariya patshaliǵi]]
| qaytıs bolıw sebebi  =
| jerlengen ornı       =
| dinastiyası          = [[Bogarne]]
| puqaralıǵı           =
| milleti              =
| partiya              =
| basqa partiya        =
| boyı                 =
| ómirlik joldası      = [[Avgusta Amaliya Bavariyalı]]
| balaları             = [[Jozefina Leyxtenberglı|Jozefina]] (1807—1876)&lt;br&gt;[[Evgeniya Leyxtenberglı|Evgeniya]] (1808—1847)&lt;br&gt;[[Ogyust Bogarne|Ogyust]] (1810—1835)&lt;br&gt;[[Ameliya Leyxtenberglı|Ameliya]] (1812—1873)&lt;br&gt;[[Teodelinda Leyxtenberglı|Teodelinda]] (1814—1857)&lt;br&gt;Karolina (1816)&lt;br&gt;[[Maksimilian Leyxtenberglı|Maksimilian]] (1817—1852)
| ákesi                = [[Aleksandr de Bogarne]]&lt;br&gt;[[Napoleon I Bonapart|Napoleon I]] (ógey ákesi)
| anası                = [[Jozefina de Bogarne]]
| nekesiz zayıbı       =
| qatnasıqları         =
| tuwısqanları         =
| jasaw ornı           =
| dini                 =
| bilim alǵan jeri     =
| qánigeligi           =
| kásibi               =
| belgili isleri       =
| aylıǵı               =
| kabinet              =
| komitetler           =
| portfolio            =
| ilimiy ataǵı         =
| ataǵı                =
| maǵlıwmatı           =
| sıylıqları           =
| blanka1              =
| tekst1               =
| blanka2              =
| tekst2               =
| blanka3              =
| tekst3               =
| blanka4              =
| tekst4               =
| blanka5              =
| tekst5               =
| qolı                 = Signatur Eugène de Beauharnais.PNG
| sayt                 =
| laqabı               =
| tiyisliligi          =
| armiya túri          =
| xızmet etken jılları =
|áskeriy sıylıqları    =
|áskeriy_blanka1       =
|áskeriy_tekst1        =
|áskeriy_blanka2       =
|áskeriy_tekst2        =
|áskeriy_blanka3       =
|áskeriy_tekst3        =
|áskeriy_blanka4       =
|áskeriy_tekst4        =
|áskeriy_blanka5       =
|áskeriy_tekst5        =
| modul                =
| modul2               =
| modul3               =
| modul4               =
| modul5               =
| túsindirmeler        =
| sáne                 =
| jıl                  =
| derek                =
}}
'''Ejen de Bogarne''' ({{lang-fr|Eugène Rose de Beauharnais}}; [[1781|1781-jıl]] [[3-sentyabr]], [[Parij]] — [[1824|1824-jıl]] [[21-fevral]], [[Myunxen]]) — [[Napoleon I Bonapart|Napoleonnıń]] ógey balası&lt;ref name=&quot;Викитека ЭСБЕ ЛГД&quot;&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Лейхтенбергский герцогский дом}}&lt;/ref&gt;, [[Italiya patshaliǵi|Italiya vice-koroli]], iri áskerbası, diviziya generalı (1804-jıl 17-oktyabrden), atlı saqshılar general-polkovnigi (1804-jıl 6-iyuldan 1805-jıl 1-fevralǵa shekem), imperator gvardiyası atlı saqshıları komandiri (1802-jıl 13-oktyabrden 1808-jıl 18-yanvarǵa shekem).

== Biografiyası ==
1781-jılı 3-sentyabrde [[Parij|Parijde]] tuwılǵan. [[Napoleon I Bonapart|Napoleonnıń]] birinshi hayalı [[Jozefina de Bogarne|Jozefina de Bogarnenıń]] jalǵız balası. Onıń ákesi vikont [[Aleksandr de Bogarne]] revolyuciyalıq armiya generalı edi. Terror jıllarında onı nahaqtan satqınlıqta ayıplap, óltirip taslanǵan&lt;ref name=&quot;Викитека ЭСБЕ&quot;&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Богарнэ}}&lt;/ref&gt;.

Anasınıń 1796-jılı Napoleon Bonapart penen nekesinen keyin ógey ákesi hám ájapası [[Gortenziya Bogarne|Gortenziya]] tárepinen asırap alındı.

1805-jıl 1-fevralda Franciya imperiyası shahzadası, 1805-jıl 2-fevralda — Húrmetli legion ordeni, 1805-jıl 7-iyunde — Italiya vice-koroli ataqların aldı.

E. Bogarne 24 jasında Italiyanıń haqıyqıy húkimdarı (korol ataǵın Napoleonnıń ózi iyelegen) bolǵan. Biraq ol mámleketti jeterli dárejede bekkem basqara aldı: Puqaralıq kodeksin ámelge kirgizdi, armiyanı qayta shólkemlestirdi, mámleketti kanallar, bekinisler hám mektepler menen támiyinledi hám óz xalqınıń muhabbatı hám húrmetine eristi.

1805-jılı Temir taj ordeniniń úlken krestin hám Bavariya Áwliye Gubert ordeniniń úlken krestin aldı. Ol 1805-jıl 23-dekabrde [[Veneciya|Veneciyanı]] qorshap turǵan korpus bas sárkardası, 1806-jıl 3-yanvarda Italiya armiyası bas sárkardası, 1806-jıl 12-yanvarda Veneciya general-gubernatori lawazımlarına tayınlandı.

Graf Lui-Filipp Segyur tárepinen tayarlanǵan Italiya vice-korolinıń taj kiydiriw máresimi 1805-jıl 26-mayda Milan soborında bolip ótti. Koronaciya kiyimleri ushın jasıl hám aq reńler tańlap alındı. Portretlerde súwretshiler A.Appiani hám F.Jerar bul sán-saltanatlı lipaslardı sáwlelendirdi. Ájayıp pishiw hám sheberlik penen orınlanıwdıń birigiwi kostyumnıń súwretshi Jan-Batist Izabe tárepinen usınılǵan hám imperatordıń ózi tárepinen tastıyıqlanǵan modellerden paydalanıp, Napoleon I nıń taj kiyimlerin tayarlaw boyınsha buyırtpalardı orınlaǵan saray kesteshi Piko ustaxanasında islengen dep boljawǵa imkaniyat beredi. Plashta Húrmetli legion hám Temir taj ordenleriniń juldızları tikilgen. (Shańaraq esteligi sıpatında kishi koronacion kostyum keyin ala Rossiyaǵa gercog [[Maksimilian Leyxtenberglı]] tárepinen alıp kelingen; házirgi waqitta ol Sankt-Peterburgtaǵı Ermitaj jıyınlarınıń bir bólegi bolip, Bas shtab imaratında kórsetilmekte&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://hermitagemuseum.org/3d/html/pwoa/staff/index.html#node64| bet = Восточное крыло Главного штаба, зал № 323| qaralǵan sáne = 2019-jıl 6-avgust | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190403083753/http://hermitagemuseum.org/3d/html/pwoa/staff/index.html#node64| arxivsáne = 2019-jıl 3-aprel | deadlink = yes}}&lt;/ref&gt;).

== Derekler ==</text>
      <sha1>ckuapam8hn0yzafgl7p0npnk5yamem5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Redaktorlawlar sanı boyınsha botlar dizimi</title>
    <ns>4</ns>
    <id>26380</id>
    <revision>
      <id>274656</id>
      <parentid>274640</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T12:01:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>4424</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı</comment>
      <origin>274656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6246" sha1="ao735r4j7ulwb56b7yp6vrc61k29dso" xml:space="preserve">{{/begin|50}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:122904}}]]
|-
| 2 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:5926}}]]
|-
| 3 || [[User:MrshaxasBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MrshaxasBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]]
|-
| 4 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:4183}}]]
|-
| 5 || [[User:Xqbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Xqbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]]
|-
| 6 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2914}}]]
|-
| 7 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]]
|-
| 8 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]]
|-
| 9 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1398}}]]
|-
| 10 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]]
|-
| 11 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]]
|-
| 12 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]]
|-
| 13 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]]
|-
| 14 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]]
|-
| 15 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]]
|-
| 16 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]]
|-
| 17 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]]
|-
| 18 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]]
|-
| 19 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:573}}]]
|-
| 20 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]]
|-
| 21 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]]
|-
| 22 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:392}}]]
|-
| 23 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]]
|-
| 24 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:327}}]]
|-
| 25 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:316}}]]
|-
| 26 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:265}}]]
|-
| 27 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:241}}]]
|-
| 28 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:225}}]]
|-
| 29 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:224}}]]
|-
| 30 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:224}}]]
|-
| 31 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:215}}]]
|-
| 32 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:211}}]]
|-
| 33 || [[User:CarsracBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;CarsracBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:204}}]]
|-
| 34 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:196}}]]
|-
| 35 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:192}}]]
|-
| 36 || [[User:BOTijo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BOTijo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BOTijo|{{formatnum:186}}]]
|-
| 37 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:180}}]]
|-
| 38 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:178}}]]
|-
| 39 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:169}}]]
|-
| 40 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:158}}]]
|-
| 41 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:156}}]]
|-
| 42 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:154}}]]
|-
| 43 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:146}}]]
|-
| 44 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:132}}]]
|-
| 45 || [[User:Zorrobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zorrobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:128}}]]
|-
| 46 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:118}}]]
|-
| 47 || [[User:Maintenance script|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maintenance script&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]]
|-
| 48 || [[User:MediaWiki default|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MediaWiki default&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:8}}]]
|-
| 49 || [[User:Flow talk page manager|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Flow talk page manager&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>ao735r4j7ulwb56b7yp6vrc61k29dso</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Djennifer Lopes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26700</id>
    <revision>
      <id>274680</id>
      <parentid>274646</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T21:52:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>274680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="217937" sha1="ssji3cq333r3b4gby0xg89rupsa6t9k" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı|atı=Djennifer Linn Lopes|portret=Jennifer_Lopez_at_the_2025_Sundance_Film_Festival_(cropped_3).jpg|tuwılǵan waqtındaǵı atı=Djennifer Linn Lopes|kásibi=qosıqshı, qosıq jazıwshı, aktrisa, ayaq oyınshı, prodyuser, isbilermen hayal|iskerlik jılları=1989–házirgi waqıtqa shekem|tuwılǵan sánesi=24.07.1969|balaları=2|sayt=https://onthejlo.com/en/home|qolı=Jennifer_Lopez_Signature.svg}}
'''Djennifer Linn Lopes''' (1969-jıl 24-iyulda tuwılǵan),&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.etonline.com/inside-jennifer-lopezs-54th-birthday-party-hosted-by-ben-affleck-and-how-they-are-meshing-their| bet = Inside Jennifer Lopez's 54th Birthday Party Hosted by Ben Affleck| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231110154633/https://www.etonline.com/inside-jennifer-lopezs-54th-birthday-party-hosted-by-ben-affleck-and-how-they-are-meshing-their| arxivsáne = 2023-jıl 10-noyabr | avtor = Schillaci| at = Sophie| sáne = 2023-jıl 1-avgust | jumıs = Entertainment Tonight| qaralǵan sáne = 2023-jıl 20-oktyabr }}&lt;/ref&gt; sonday-aq '''J.Lo''' yaǵnıy '''Djey Lo''' laqabı menen belgili — amerikalı [[qosıqshı]], qosıq jazıwshı, [[aktrisa]], ayaq oyınshı hám isbilermen hayal. Lopes óz dáwiriniń eń tásirli [[oyın-zawıq]] juldızlarınıń biri retinde qaraladı,&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thesource.com/2024/02/15/jennifer-lopez-announces-this-is-menow-the-tour/| bet = Jennifer Lopez Announces 'This Is Me...Now The Tour'| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240304052410/https://thesource.com/2024/02/15/jennifer-lopez-announces-this-is-menow-the-tour/| arxivsáne = 2024-jıl 4-mart | avtor = Grant| at = Shawn| sáne = 2024-jıl 15-fevral | jumıs = [[The Source (magazine)|The Source]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 4-mart | citata = Jennifer Lopez, one of the most influential entertainers of our time...}}&lt;/ref&gt; ol [[Gollivud]]ta Latın Amerikalılar ushın tosqınlıqlardı joq etiw hám muzıkada latın pop qozǵalısın alǵa órletiwge járdemleskeni menen belgili. Sonday-aq, ol moda, brending hám gózzallıǵı menen ózgeshelenedi.

Lopes óz karerasın ayaq oyınshı retinde basladı, 1991-jılı «In Living Color» atlı sketch-komediya seriyasında Flay Gyorl retinde televideniede birinshi ret kórindi. Ol aktrisa retinde dańqqa eristi, Selena atlı qosıqshınıń rólin atqarıp, sol atamadaǵı filmde (1997) bas rolde oynadı hám ózin eń joqarı haqı alatuǵın latın aktrisası retinde tanıttı, «Anaconda» (1997) hám «Out of Sight» (1998) filmlerinde bas rollerdi oynadı. Lopes óziniń dáslepki albomı «On the 6» (1999) menen muzıka sanaatına tabıslı qádem tasladı. 2001-jılı ol AQSHta bir waqıtta birinshi orındı iyelegen albom hám birinshi orındı iyelegen filmge iye bolǵan birinshi hayal boldı, onıń ekinshi albomı «J.Lo» hám romantikalıq komediya «The Wedding Planner» menen. Sonnan berli ol romantikalıq komediyalarda bas rollerdi oynawı menen belgili, sonıń ishinde «Maid in Manhattan» (2002), «Shall We Dance?» (2004), hám «Monster-in-Law» (2005). Lopes 2002-jılı eki albom shıǵardı: «J to tha L–O! The Remixes» hám «This Is Me... Then», birinshi atalǵanı AQSHtıń Billboard 200 diziminde birinshi orındı iyelegen birinshi remiks albomı boldı.

Ǵalaba xabar qurallarınıń qatań baqlawı hám onıń «Gigli» (2003) filminiń sátsizligi karerasınıń tómenlewine alıp keldi. Onıń keyingi albomları «Rebirth» (2005), «Como Ama una Mujer» (2007) (bul ispan tilindegi debyut albomnıń birinshi háptelik satılıw rekordın buzdı), sonday-aq «Love?» (2011) boldı. Lopes «American Idol» (2011–2016) baǵdarlamasında tóreshi bolıp qayta kózge tústi. 2010-jıllar dawamında ol animaciyalıq «Ice Age» franshizasında (2012–2016) Shiranıń dawısın berdi, «Shades of Blue» (2016–2018) policiya drama seriyasında bas roldi oynadı hám «World of Dance» (2017–2020) baǵdarlamasında tóreshi boldı. 2019-jılı ol «Hustlers» kriminal dramasındaǵı oyını ushın sınshılardıń maqtawına eristi. Lopes aktyorlıq karerasın dawam etti, «Marry Me» (2022), «The Mother» (2023), «This Is Me... Now: A Love Story», «Atlas» (ekewi de 2024) hám «Kiss of the Spider Woman» (2025) filmlerinde bas rollerdi oynadı.

Lopes dúnya júzi boyınsha 80 millionnan aslam albom sattı, al onıń filmleri ulıwma 3.1 milliard AQSH dollarınan aslam tabıs alıp keldi. Onıń sıylıqları qatarında [[Gollivud Dańq alleyası|Gollivud dańq alleyasındaǵı]] juldız, Billboard Icon sıylıǵı, úsh American Music sıylıǵı, tórt MTV Video Music sıylıǵı (sonıń ishinde Michael Jackson Video Vanguard sıylıǵı) hám altı [[Ginness rekordlar kitabı|Ginness dúnya rekordı]] bar. Ol Time jurnalı tárepinen dúnyadaǵı eń tásirli 100 adamnıń qatarına (2018) hám Forbes jurnalı tárepinen Dúnyadaǵı eń kúshli 100 hayaldıń qatarına (2012) kirgizilgen. Lopestiń [[sociallıq tarmaq]]larda úlken auditoriyası bar, ol [[Instagram]]daǵı eń kóp jazılıwshıları bar adamlardıń biri. Onıń basqa isbilermenlik joybarları qatarına turmıs tárizi brendi, gózzallıq hám moda tarmaqları, átirler, óndiris kompaniyası hám qayırqomlıq fondı kiredi.

== Erte jaslıq dáwiri ==
Djennifer Linn Lopes 1969-jılı 24-iyulda Nyu-York qalasınıń Bronks rayonında tuwılıp, Castle Hill aymaǵında ósip jetilisti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.courttv.com/trials/puffy/docs/duty-caps_3.html| bet = Duty Captain's Report| arxivurl = https://web.archive.org/web/20080209202541/http://www.courttv.com/trials/puffy/docs/duty-caps_3.html| arxivsáne = 2008-jıl 9-fevral | sáne = 2001-jıl 17-yanvar | baspaxana = [[Court TV]]| qaralǵan sáne = 2006-jıl 29-oktyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;biography.com&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.biography.com/people/jennifer-lopez-9542231| bet = Jennifer Lopez: Actress, Reality Television Star, Dancer, Singer (1969–)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190313084042/https://www.biography.com/people/jennifer-lopez-9542231| arxivsáne = 2019-jıl 13-mart | jumıs = [[Biography.com]]| baspaxana = [[A&amp;E Networks]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 11-fevral }}&lt;/ref&gt;. Onıń ata-anası, Guadalupe Rodriges hám Devid Lopes, [[Puerto-Riko]]da tuwılǵan hám [[Nyu-York]] qalasında tanısqan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.today.com/parents/jennifer-lopez-opens-about-her-dad-he-was-just-proud-t99971| bet = Jennifer Lopez opens up about her dad: 'He was just proud of me'| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190212012641/https://www.today.com/parents/jennifer-lopez-opens-about-her-dad-he-was-just-proud-t99971| arxivsáne = 2019-jıl 12-fevral | avtor = Dawn| at = Randee| sáne = 2016-jıl 22-iyun | jumıs = [[Today (US TV show)|Today]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 11-fevral }}&lt;/ref&gt;. Áskeriy xızmetten soń, Devid Guardian Insurance Company kompaniyasında kompyuter texnigi bolıp islegen&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi |last=Rodriguez |first=Giovanni René |title=JLo's Dad Lends A Hand In Silicon Valley |url=https://www.forbes.com/sites/giovannirodriguez/2013/09/22/jlos-dad-lends-a-hand-in-silicon-valley/?sh=444ffbb75c34 |url-status=live |magazine=Forbes |archive-url=https://web.archive.org/web/20210606205159/https://www.forbes.com/sites/giovannirodriguez/2013/09/22/jlos-dad-lends-a-hand-in-silicon-valley/?sh=444ffbb75c34 |archive-date=June 6, 2021 |access-date=June 6, 2021}}&lt;/ref&gt;. Guadalupe Lopestiń ómiriniń dáslepki on jılında úy biykesi bolǵan, keyin Tupperware satıwshısı hám balalar baǵshasında hám sport zalda muǵallim bolıp islegen. Olar 33 jıllıq nekeden soń 1990-jılları ajırasqan.

Lopes ortanshı perzent; onıń ájapası Lesli hám qarındası Linda bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.oprahdaily.com/entertainment/a28325461/jennifer-lopez-sisters/| bet = Jennifer Lopez's Sisters Still Think of Their Middle Sister as a &quot;Goofball&quot;| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220814061616/https://www.oprahdaily.com/entertainment/a28325461/jennifer-lopez-sisters/| arxivsáne = 2022-jıl 14-avgust | avtor = Fernandez| at = Celia| sáne = 2019-jıl 22-iyun | jumıs = OprahDaily| qaralǵan sáne = 2022-jıl 15-avgust }}&lt;/ref&gt;. Úshewi bir bólmede jasaǵan&lt;ref name=&quot;wmagazine&quot;&gt;{{Jurnal deregi |title=Jennifer Lopez: Dream Girl |url=https://www.wmagazine.com/story/jennifer-lopez-august-2013-cover |url-status=live |magazine=[[W (magazine)|W]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130711103336/http://www.wmagazine.com/people/celebrities/2013/07/jennifer-lopez-august-2013-cover |archive-date=July 11, 2013 |access-date=June 7, 2021}}&lt;/ref&gt;. Lopes óziniń tárbiyasın «qatań» dep táriyiplegen. Mektepte Lopes milliy dárejede jeńil atletika menen shuǵıllanǵan, gimnastika menen shuǵıllanǵan hám softbol komandasında oynaǵan. Ol mektep myuzikllarında ayaq oyında oynaǵan hám «Godspell» postanovkasında bas roldi oynaǵan. Ol ózin «er balalar menen oynaytuǵın qız» hám «júdá sportshı» dep táriyiplegen.

Ádette Puerto-Rikolı shańaraqta «kóp muzıka» bolǵan,&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi |last=Meyers |first=Kate | sáne =December 1, 1995 |title=Jennifer Lopez on her burgeoning film career |url=https://ew.com/article/1995/12/01/jennifer-lopez-her-burgeoning-film-career/ |url-status=live |magazine=Entertainment Weekly |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190247/https://ew.com/article/1995/12/01/jennifer-lopez-her-burgeoning-film-career/ |archive-date=July 9, 2021 |access-date=July 6, 2021}}&lt;/ref&gt; hám Lopes penen onıń ájapaların qosıq aytıwǵa, ayaq oyın oynawǵa hám shańaraq ilajları ushın óz spektakllerin dóretiwge xoshametlegen&lt;ref name=&quot;behind&quot;&gt;{{Cite episode |title=Behind the Music: Jennifer Lopez |series=[[Behind the Music]] |network=[[VH1]] |date=July 4, 2010 |season=12 |number=6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;atriplethreat&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.evancarmichael.com/Famous-Entrepreneurs/619/The-Triple-Threat-Jennifer-Lopez-is-Born.html| bet = The Triple Threat: Jennifer Lopez is Born| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120226091637/http://www.evancarmichael.com/Famous-Entrepreneurs/619/The-Triple-Threat-Jennifer-Lopez-is-Born.html| arxivsáne = 2012-jıl 26-fevral | baspaxana = Evan Carmichael| qaralǵan sáne = 2012-jıl 23-mart }}&lt;/ref&gt;. «West Side Story» jas Lopeske ayrıqsha tásir etken, ol erte jastan [[oyın-zawıq]] tarawında jumıs islewdi qálegen. Jasóspirim waqtında, ol Kips Bay Boys &amp; Girls Club-ta flamenko, djaz hám balet úyrengen hám jas oqıwshılarǵa, sonıń ishinde Kerri Vashingtonǵa ayaq oyın úyretken. Orta mektepti pitkergennen keyin, ol huqıq firmasında yarım kúnlik xatker bolıp jumıs islegen hám Nyu-Yorktıń Baruch kolledjinde bir semestr biznes oqıǵan. 18 jasında ol Manxettendegi Phil Black Dance Studioǵa tolıq kúnlik student bolıp jazılǵan, ol jerde ol álleqashan keshki djaz hám chechetka ayaq oyın sabaqların alǵan edi. Onıń ata-anası onıń kolledjdi taslap, ayaq oyın karerasın dawam etiw tuwralı sheshimine narazı bolǵan. Lopestiń aytıwınsha, onıń ata-anası bunı «aqmaqlıq» dep esaplaǵan, sebebi «latinoamerikalılar bunday islemeydi». Anası onnan shańaraǵınan ketiwdi soraǵan hám olar segiz ay dawamında sóylespegen&lt;ref name=&quot;behind&quot; /&gt;. Lopes Manxettenge kóship, dáslepki bir neshe ay ayaq oyın studiyasınıń ofisinde jasaǵan.

== Karera ==

=== 1989–1996: Kásiplik ayaq oyın hám dáslepki aktyorlıq roller ===
Lopestiń birinshi kásiplik jumısı 1989-jılı baslandı, ol bes ay dawamında Evropa boylap «Golden Musicals of Broadway» muzıkalı revyu showı menen gastrolde boldı. Ol xordıń jalǵız aǵzası bolıp solo aytpaǵanına qapa boldı hám keyin bunı «kóbirek háreket etiw hám onnan da beter sadıq bolıw» kerek bolǵan sheshiwshi waqıya retinde sıpatladı. 1990-jılı ol «Yo! MTV Raps» baǵdarlamasınıń bir bóliminde MC Hammer menen birge ayaq oyın oynadı, hám tórt ay dawamında Yaponiyanı aralap «Synchronicity» showınıń xor aǵzası bolıp jumıs isledi&lt;ref name=&quot;actorsstudio&quot;&gt;{{Cite episode |title=Jennifer Lopez |series=[[Inside the Actors Studio]] | sáne =October 10, 2004 |url=https://www.ovationtv.com/watch/playlist/UUIZm45D/inside-the-actors-studio-jennifer-lopez/ |network=Ovation TV |season=11 |number=153 |last=Lipton |first=James (host) |access-date=March 29, 2023}}&lt;/ref&gt;. AQSHqa qaytıp kelgennen soń, ol 1991-jılǵı Amerika Muzıka Sıylıqları saltanatında New Kids on the Block toparınıń «Games» qosıǵın atqarıwında fonda ayaq oyınshı bolıp isledi. Ol jáne de «Oklahoma!» myuziklleriniń aymaqlıq saxnalıq kórinisleri menen Amerika boylap sayaxat etti. Usı dáwir dawamında Lopes jáne de Doug E. Freshtiń «Summertime», Richard Rogerstiń «Can't Stop Loving You», EPMDniń «Rampage», hám Samantha Foxtıń «(Hurt Me! Hurt Me!) But the Pants Stay On»&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://okmagazine.com/p/samantha-fox-reveals-discovered-jennifer-lopez-casting-music-video/| bet = Samantha Fox Reveals She Discovered Jennifer Lopez, Cast Her In Video| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240225014333/https://okmagazine.com/p/samantha-fox-reveals-discovered-jennifer-lopez-casting-music-video/| arxivsáne = 2024-jıl 25-fevral | avtor = Roth| at = Jaclyn| sáne = 2022-jıl 23-dekabr | jumıs = [[OK!]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 25-fevral }}&lt;/ref&gt; sıyaqlı muzıkalı videolarda ayaq oyın oynadı. Lopes bılay dedi: «Men 50 dollarǵa hár qanday jaman rep yamasa pop videoda oynap, sol aqshanı ay dawamında jumsaytuǵın edim.»

Onıń kásiplik ayaq oyınshı retindeǵı eń kórnekli jumısı «In Living Color» sketch-komediya teleseriyasında Fly Girl djaz-fank oyınshısı bolıw edi. Showdıń xoreografı Rozi Perez bılay dedi: «Men Lopesti tańladım, sebebi onda tamashagóy dıqqatın tartatuǵın kórinisi bar edi». Lopes 1991-jıldıń aqırında usı jumıs ushın Los-Andjeleske kóshti; ol kúndiz «In Living Color» ushın syomkaǵa qatnasıp, keshte Aaron Speyserdiń aktyorlıq sabaqlarına qatnastı. Lopes basqa Fly Girls tárepinen «tolıq figurası» sebepli shetletilgenin sezdi, hám Perez benen de dawlasıp qaldı&lt;ref name=&quot;Parish27&quot;&gt;{{harvnb|Parish|2009|p=27}}&lt;/ref&gt;. Virgin Records basshısı Fly Girls toparın Spice Girls toparına básekiles qızlar toparı retinde jazıp alıwdı oylastırdı, biraq kelisim orınlanbay qaldı. «In Living Color» showınıń úshinshi hám tórtinshi máwsiminde Fly Girl bolıp kórinisten soń, Lopes Djanet Djeksonnıń fonda oyınshısı bolıp islewge ketti hám «That's the Way Love Goes» muzıkalı videosında kórindi. Ol 1993-jıldıń aqırında Djekson menen onıń Janet World Tour gastroline shıǵıwı kerek edi, biraq onıń ornına aktyorlıq karerasın dawam etiwdi tańladı. Lopes «In Living Color» showınıń prodyuseri Erik Goldtı óziniń menedjeri etip jalladı. Gold Lopeske, eger aktrisa bolıwdı qáleseń, azıwıń kerek dep másláhát berdi.

Lopestiń birinshi kásiplik aktyorlıq jumısı «South Central» (1994) teleshowında kishi qaytalanatuǵın rol boldı. Onı pilot epizodqa kasting direktorı shaqırdı, ol Lopestiń «In Living Color» showınıń kórinbeytuǵın tárepi haqqındaǵı segmentte kameraǵa sóylegenin kórgen edi. Keyin ol agent taptı hám CBS telekanalınıń «Second Chances» showına alındı; serial tez arada toqtatıldı, biraq tamashagóy arasındaǵı onıń ataqlılıǵı onıń «Hotel Malibu» spin-offına alınıwına alıp keldi. Sońınan ol «Lost in the Wild» (1993) telefilminde kórindi. Óziniń birinshi iri kinorolinde, Gregori Navanıń 1995-jılǵı «Mi Familia» dramasında, Lopes Ǵárezsiz Ruwx sıylıǵınıń Eń jaqsı járdemshi aktrisa nominaciyasına usınıldı. Keyin ol «Money Train» (1995) ekshn komediyasında bas rolde oynadı. Film kassada tabıslı bolmadı, biraq onıń oyını unamlı pikirler aldı, bul onıń Gollivudta kóbirek bayqalıwına alıp keldi. 1996-jılı Lopes Robin Uilyams penen birge «Jack» komediyasında járdemshi rolde oynadı, oǵan rejissyor Frensis Ford Koppola «Mi Familia» filmindegi oyının kórgennen keyin usındı. Keyin ol Djek Nikolson menen birge «Blood and Wine» (1996) neo-nuar trillerinde bas rolde oynadı, onda Variety jurnalınan Devid Runi onıń personajdıń «jalınlı hám qızǵın táreplerin» «sheberlik penen kórsetkenin» atap ótti.

=== 1997–1999: «Selena» hám «On the 6» penen jetiskenlik ===
Selena Kintanilya-Peres haqqındaǵı biografiyalıq filmde qosıqshı roline alınıwı menen Lopes bir million dollar islep tapqan birinshi latinoamerikalı aktrisa boldı. Ol filmdegi óz miynet haqısın «dúnyaǵa málimleme» dep súwretledi,&lt;ref name=&quot;NominatedOscarSelena&quot;&gt;{{Cite news|last1=Setoodeh|first1=Ramin|title=Why Wasn't Jennifer Lopez Nominated for an Oscar for 'Selena'?|url=https://variety.com/2019/film/news/jennifer-lopez-interview-selena-1203313803/|access-date=September 22, 2021|work=Variety| sáne =August 26, 2019}}&lt;/ref&gt; biraq basqa latinoamerikalı aktyorlarǵa usınday múmkinshilikler berilmegenine narazılıǵın bildirdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.gettyimages.com/detail/video/medium-news-footage/560673133| bet = Medium| arxivurl = https://web.archive.org/web/20211001195355/https://www.gettyimages.com/detail/video/medium-news-footage/560673133| arxivsáne = 2021-jıl 1-oktyabr | sáne = 2015-jıl 19-iyun | jumıs = Getty Images| qaralǵan sáne = 2022-jıl 28-aprel }}&lt;/ref&gt;. Burın filmniń rejissyorı Gregori Nava menen «Mi Familia» filminde islegenine qaramastan, Lopes qatań kasting processinen ótti hám túsiriliw baslanıwdan aldın marhum qosıqshınıń shańaraǵı menen Texas shtatınıń Korpus-Kristi qalasında waqıt ótkerdi&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lopez gets Selena role|work=Dallas Morning News| sáne =June 14, 1996}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi |last=Cobo |first=Leila |date=March 21, 2017 |title=Jennifer Lopez on Playing Selena: 'She Had a Sense of Living in the Present &amp; Following Her Heart' |url=https://www.billboard.com/music/latin/jennifer-lopez-selena-film-anniversary-interview-7728858/ |url-status=live |magazine=Billboard |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226181704/https://www.billboard.com/music/latin/jennifer-lopez-selena-film-anniversary-interview-7728858/ |archive-date=December 26, 2021 |access-date=December 26, 2021}}&lt;/ref&gt;. «Selena» kassada tabısqa eristi, al Lopestiń oyını sınshılar tárepinen maqtawǵa ılayıq boldı. Chicago Sun-Times gazetasınan Rodjer Eberti bunı «juldız dóretiwshi óner» dep súwretledi hám bılay dep jazdı: «Onıń 100,000 ıqlasbent aldında isenimli kóriniwi ushın juldızlıq qásiyeti bar.»&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Ebert|first1=Roger|title=Selena movie review &amp; film summary (1997)|url=https://www.rogerebert.com/reviews/selena-1997|access-date=September 26, 2021|work=[[RogerEbert.com]]}}&lt;/ref&gt; Lopes bul roli ushın óziniń birinshi «Altın globus» nominaciyasın aldı. Nava [[Warner Bros.]] basshılarınan Lopes ushın «&lt;nowiki/&gt;[[Oskar sıylıǵı|Oskar]]&lt;nowiki/&gt;» sıylıǵına kampaniya júrgiziwdi soradı, biraq oǵan Akademiyanıń «hesh qashan latinoamerikalını nominaciyalamaytuǵını» aytıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.yahoo.com/entertainment/why-jennifer-lopez-oscar-campaign-selena-never-got-off-the-ground-184500166.html| bet = Why J.Lo's Oscar campaign for 'Selena' never got off the ground| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220608163806/https://www.yahoo.com/entertainment/why-jennifer-lopez-oscar-campaign-selena-never-got-off-the-ground-184500166.html| arxivsáne = 2022-jıl 8-iyun | avtor = Bances| at = Gisselle| sáne = 2020-jıl 19-may | jumıs = Yahoo Entertainment| qaralǵan sáne = 2022-jıl 8-iyun }}&lt;/ref&gt;. 1997-jıldıń keyinirek Lopes Ays Kyub penen birge «Anaconda» qorqınıshlı filminde bas rolde oynadı, film sınshılardan unamsız pikirler aldı, biraq kassada tabısqa eristi. Variety jurnalınan Djo Leydonı filmdi «aqmaq» dep taptı, biraq «bas rollerde latinoamerikalı hám afroamerikalı oynaǵan birinshi film» bolǵanı ushın «biraz maqtawǵa ılayıq» ekenin ayttı&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi |last=Leydon |first=Joe | sáne =April 20, 1997 |title=Anaconda |url=https://variety.com/1997/film/reviews/anaconda-1117341403/ |magazine=Variety |access-date=October 1, 2021}}&lt;/ref&gt;.

Lopes Djordj Kluni menen birge Stiven Soderbergtiń Elmor Leonardtıń 1996-jılǵı romanı tiykarında túsirilgen «Out of Sight» (1998) kriminal komediyasında bas rolde oynadı. Tartımlı qılmıskerge ashıq bolǵan federal marshal orınbasarı rolinde ol óz oyını ushın joqarı bahalar aldı&lt;ref name=&quot;Kyle&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.nytimes.com/2020/01/13/movies/jennifer-lopez-academy-awards.html| bet = Why Did the Oscars Ignore Jennifer Lopez in 'Hustlers'?| avtor = Buchanan| at = Kyle| sáne = 2020-jıl 13-yanvar | jumıs = [[The New York Times]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 12-fevral }}&lt;/ref&gt;. The New York Times gazetasınan Djanet Maslini bunı «onıń házirgi waqıtqa shekemgi eń jaqsı kino roli» dep súwretledi hám «ol buǵan hám azǵırıwshılıq, hám batırlıq alıp keldi; eger kitapta qattı isleytuǵın, tapansha uslaǵan sulıwdı elesletiw qıyın bolsa, bul jerde bunnan ańsat nárse joq» dep jazdı. 2021-jılı The Guardian gazetasınan Piter Bredshou Lopes penen Klunidiń jubın kino tariyxındaǵı ekrandaǵı ximiyanıń eń jaqsı mısallarınıń biri dep atadı. Jáne de 1998-jılı Lopes «Antz» animaciyalıq filminde Acteka dawısın berdi,&lt;ref name=&quot;Parish65&quot;&gt;{{harvnb|Parish|2009|pp=65–66}}&lt;/ref&gt; hám ónim reklaması tarawına kirip, [[Coca cola|Coca-Cola]] hám L'Oréal kompaniyalarınıń milliy wákili boldı&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kleinhans|first=Chuck|title=Selena ¡Siempre Selena!| sáne =December 1998|url=https://www.ejumpcut.org/archive/onlinessays/JC42folder/Selena.html|access-date=February 27, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi |last=Susman |first=Gary |date=May 28, 2003 |title=Ben Affleck follows J. Lo to L'Oreal |url=https://ew.com/article/2003/05/28/ben-affleck-follows-j-lo-loreal/ |url-status=live |magazine=Entertainment Weekly |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229012759/https://ew.com/article/2003/05/28/ben-affleck-follows-j-lo-loreal/ |archive-date=February 29, 2024 |access-date=February 28, 2024}}&lt;/ref&gt;.

Lopes «Selena» filminde jumıs islegennen keyin «saxnanıń qozǵalısın» saǵınǵanın túsinip, muzıkalıq karerasın dawam etiwge qarar etti. Onıń jańa menedjeri Benni Medina onı «barlıq media tarawlarına ótetuǵın brend atı» retinde ornatıwǵa urındı. Lopes, «óziniń latın tamırların haqıyqatında da sezip», potencial leybller arasında tarqatıw ushın ispan tilinde demo jazdı. Lopestiń joqarı profilli tulǵa bolıwına baylanıslı, awqamlı tender baslandı. Sony Music kompaniyasınıń Work Group bóliminiń basshısı Tommi Mottola onı jumısqa aldı, biraq ispan tiliniń ornına inglis tilinde qosıq aytıwdı usındı. Onıń Sony menen jazba kelisimi «paydalı» dep súwretlendi, sebebi Capitol Records hám EMI Latın kompaniyalarınıń usınıslarınan alǵa shıqtı. Lopes dáslepki albomı ústinde islegen waqıtta, Sony onı basqa joqarı profilli oyın-zawıq juldızları menen birge kórsetiw ushın «úlken basım» basladı, bul onıń Shon Kombstıń «Been Around the World» (1997) muzıkalıq videosında payda bolıwına alıp keldi.

Onıń dáslepki albomı «On the 6» (1999), Bronkstegi onıń balalıq úyin Manxetten menen baylanıstırǵan 6-shı metro liniyasınıń atına qoyılǵanı, unamlı pikirler aldı hám onıń jámiyetlik profilin jáne de kóterdi&lt;ref name=&quot;Recording-Academy&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.grammy.com/news/jennifer-lopez-songs-jlo-biggest-hits-this-is-me-now-album| bet = Jennifer Lopez's Biggest Hits, From Her Best Hip-Hop Collaborations To The Dance Floor Classics| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240213080123/https://www.grammy.com/news/jennifer-lopez-songs-jlo-biggest-hits-this-is-me-now-album| arxivsáne = 2024-jıl 13-fevral | sáne = 2023-jıl 27-sentyabr | baspaxana = [[The Recording Academy]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 13-fevral }}&lt;/ref&gt;. Albom tabıslı boldı hám Lopestiń dáslepki singlı «If You Had My Love» AQSH Billboard Hot 100 diziminde bes hápte qatar birinshi orındı iyeledi,&lt;ref name=&quot;Recording-Academy&quot; /&gt; al basqa singlı «Waiting for Tonight» segizinshi orınǵa jetip, jańa mıńjıllıqtıń bayram gimnine aylandı&lt;ref name=&quot;Shemesh&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.mtv.com/news/3173486/jennifer-lopez-jlo-20th-anniversary-hip-hop-pop/| bet = J.Lo At 20: Celebrating The Album That Made Jennifer Lopez An Icon - MTV| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210115215840/http://www.mtv.com/news/3173486/jennifer-lopez-jlo-20th-anniversary-hip-hop-pop/| arxivsáne = 2021-jıl 15-yanvar | avtor = Shemesh| at = Yasmine| sáne = 2021-jıl 15-yanvar | jumıs = [[MTV News]]| qaralǵan sáne = 2021-jıl 25-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Albomnıń basqa singllarına Lopestiń eń belgili qosıqlarınıń birine aylanǵan «Let's Get Loud» hám keleshektegi kúyewi Mark Antoniy menen duet «No Me Ames» kiredi&lt;ref name=&quot;Recording-Academy&quot; /&gt;. 1999-jıldıń iyul ayında ol 1999-jılǵı FIFA Hayallar jáhán chempionatınıń jabılıw saltanatında «If You Had My Love» hám «Let's Get Loud» qosıqların orınladı. Bul ilajdı dúnya boyınsha bir milliardtan aslam tamashagóy tamashaladı, bul Lopestiń muzıkalıq karerasın xalıqaralıq auditoriyaǵa keńirek tanıstırdı&lt;ref&gt;{{Cite episode |title=Jennifer Lopez |series=TV Moments |network=[[VH1]] | sáne =May 2002}}&lt;/ref&gt;.

=== 2000–2002: Xalıqaralıq jetiskenlik ===
2000-jıldıń fevral ayında Lopes hám sol waqıttaǵı jigiti Shon Kombs Gremmi sıylıqlaw saltanatına qatnastı, Lopes tereń kesilgen jasıl Versace jipek shifon kóylegin kiygen edi&lt;ref name=&quot;PhillipsReay2002&quot;&gt;{{cite book|editor1-last=Phillips|editor-first=Kim M.|editor2-last=Reay|editor2-first=Barry|title=Sexualities in history: a reader|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Cz3bPMw_7h4C&amp;pg=PA407|last=Barrera|first=Magdalena|chapter=Hottentot 2000: ''Jennifer Lopez and Her Butt''|year=2002|publisher=Routledge|isbn=9780415929356|page=407|access-date=January 8, 2016|archive-date=August 25, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240825111622/https://books.google.com/books?id=Cz3bPMw_7h4C&amp;pg=PA407|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Bul kóylek dúnya júzilik itibardı tarttı hám [[Google]] tariyxındaǵı eń kóp izlew sorawına aylandı, bul Google Images dúziliwine alıp keldi,&lt;ref name=&quot;Google Images&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2015/04/08/j-los-infamous-green-grammys-dress-is-the-reason-google-images-exists/77568210/|title=J.Lo's infamous green Grammys dress is the reason Google Images exists|newspaper=USA Today|access-date=February 12, 2017|archive-date=February 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211230041/http://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2015/04/08/j-los-infamous-green-grammys-dress-is-the-reason-google-images-exists/77568210/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; sonday-aq Lopestiń albom hám kino biletleriniń satılıwın arttırdı&lt;ref name=&quot;Lee2003&quot;&gt;{{cite book|last=Lee|first=Michelle|title=Fashion victim: our love-hate relationship with dressing, shopping, and the cost of style|url=https://archive.org/details/fashionvictim00mich|url-access=registration|access-date=May 16, 2011|date=February 11, 2003|publisher=Broadway Books|isbn=978-0-7679-1048-4|page=[https://archive.org/details/fashionvictim00mich/page/122 122]}}&lt;/ref&gt;. Sol jılı keyinirek Lopes psixologiyalıq triller «The Cell» filminde bas roldi oynadı, ol ushın 4 million dollar haqı aldı.

Lopes 2001-jıldıń yanvar ayında ekinshi albomı «J.Lo» hám Metyu MakKonaxi menen birge túsirilgen romantikalıq komediya «The Wedding Planner» filminiń shıǵıwı menen bir waqıtta nomer birinshi film hám albomǵa iye bolǵan birinshi hayal boldı. «The Wedding Planner» filmi júdá unamsız pikirler aldı, biraq prokatta tabısqa eristi. The Village Voice jurnalınan Djessika Vinteri Lopestiń filmdegi «túymelengen, pák» hayal roline sáykes kelmeytuǵının atap ótti&lt;ref&gt;{{cite news |title=Bride for Your Sins |url=https://www.villagevoice.com/2001/01/30/bride-for-your-sins/ |access-date=October 5, 2021 |work=The Village Voice |date=January 30, 2001 |archive-date=October 5, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005192241/https://www.villagevoice.com/2001/01/30/bride-for-your-sins/ |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211005192241/https://www.villagevoice.com/2001/01/30/bride-for-your-sins/ |archivedate=October 5, 2021 }}&lt;/ref&gt;. Lopes óz albomın ıqlasbenler hám ǵalaba xabar quralları tárepinen kóbirek qollanıla baslaǵan laqabı boyınsha «J.Lo» dep atadı. Ol jáne de J.Lo nı saxna atı retinde qabıl etti. «J.Lo» albomı sınshılardan hár qıylı pikirler aldı, biraq onıń karerasındaǵı eń tabıslı albomı boldı, dúnya júzi boyınsha 12 million dana satıldı&lt;ref&gt;{{harvnb|Woog|2020|pp=55–56}}&lt;/ref&gt;. Oǵan «Love Don't Cost a Thing» (túrli ellerde birinshi orınǵa shıqtı), Ja Rule qatnasqan «I'm Real» (Billboard Hot 100 diń joqarǵı qatarına shıqtı),&lt;ref name=&quot;I'm Real ET&quot;&gt;{{Web deregi | last1 = Azzopardi| first1 = Chris| bet = Jennifer Lopez's 'I'm Real' 15 Years Later: How the Rule-Breaking Duet With Ja Rule Prevented a Sophomore Slump| url = http://www.etonline.com/features/196835_jennifer_lopez_im_real_oral_history/| jumıs = [[ETonline]]| baspaxana = CBS Studios, Inc.| qaralǵan sáne = 2016-jıl 23-noyabr | sáne = 2016-jıl 1-sentyabr | arxivsáne = 2016-jıl 23-noyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161123201702/http://www.etonline.com/features/196835_jennifer_lopez_im_real_oral_history/| url-status = live}}&lt;/ref&gt; «Ain't It Funny» hám «Play» sıyaqlı singler kiritilgen edi. Albomdı qollap-quwatlaw ushın Lopes Puerto-Rikoda eki koncertlik rezidenciya ótkerdi, ol keyin 2001-jıldıń noyabr ayında NBC kanalında «Jennifer Lopez in Concert» ataması menen kórsetildi. Bul AQSHta jıldıń eń kóp kórilgen koncert baǵdarlamalarınıń biri boldı, onı shama menen 12 million adam tamashaladı&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Hay |first1=Carla |title=Music &amp; Showbiz |magazine=Billboard |date=January 19, 2002 |volume=114 |issue=3 |page=76 |url=https://books.google.com/books?id=1Q8EAAAAMBAJ&amp;pg=PA76 |access-date=February 27, 2024 |publisher=Nielsen Business Media, Inc. |archive-date=August 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240825111631/https://books.google.com/books?id=1Q8EAAAAMBAJ&amp;pg=PA76#v=onepage&amp;q&amp;f=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2001-jıldaǵı basqa jumıslarında, Lopes óziniń birinshi biznes joybarın, J.Lo by Jennifer Lopez kiyim tarmaǵın iske qostı. Bul tarmaq barlıq ólshemdegi hayallarǵa arnalǵan edi, sebebi Lopes «tolıq deneli hayallar [moda sanaatında] derlik itibardan shette qalǵan» dep esapladı. Ol jáne de menedjeri Benni Medina menen birge óziniń óndiris kompaniyası Nuyorican Productions ti shólkemlestirdi. Onıń kelesi filmi Djim Kavizel menen birge bas rolde oynaǵan romantikalıq drama «Angel Eyes» boldı&lt;ref&gt;{{cite news |title=Lopez is simply out of sight in 'Angel Eyes'|newspaper=[[The Detroit News]] |date=May 18, 2001}}&lt;/ref&gt;. Lopestiń oyını jaqsı pikirler aldı,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ebert |first1=Roger |title=Angel Eyes movie review &amp; film summary (2001) |url=https://www.rogerebert.com/reviews/angel-eyes-2001 |access-date=October 3, 2021 |work=[[RogerEbert.com]] |archive-date=October 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003191836/https://www.rogerebert.com/reviews/angel-eyes-2001 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Holden |first1=Stephen |title=FILM REVIEW; Is He or Isn't He? It's a Haunting Question |url=https://www.nytimes.com/2001/05/18/movies/film-review-is-he-or-isn-t-he-it-s-a-haunting-question.html |access-date=October 16, 2021 |work=The New York Times |date=May 18, 2001 |archive-date=October 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016073613/https://www.nytimes.com/2001/05/18/movies/film-review-is-he-or-isn-t-he-it-s-a-haunting-question.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; biraq film sın hám kommerciyalıq jaqtan sátsizlikke ushıradı. Ol Rikki Martin menen birge Elvis Preslidiń «Viva Las Vegas» filminiń qayta túsiriliwinde bas rolde oynawı kerek edi, biraq bul ámelge aspadı&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Ashcer-Walsh |first1=Rebecca |title=J. Lo and Ricky Martin may update ''Viva Las Vegas'' |url=https://ew.com/article/2001/03/26/j-lo-and-ricky-martin-may-update-viva-las-vegas/ |access-date=February 21, 2024 |magazine=Entertainment Weekly |date=March 26, 2001 |archive-date=August 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240825111628/https://ew.com/article/2001/03/26/j-lo-and-ricky-martin-may-update-viva-las-vegas/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

''«Bir waqıtları men júdá kóp jumıs islep, muzıka hám kino menen shuǵıllanıp, kóp nárseler menen bánt boldım. Men uyqısızlıqtan azap shegetuǵın edim ... Men - qozǵalǵım kelmeydi, sóylegim kelmeydi, hesh nárse islegim kelmeydi degen jaǵdayda edim. Bul «Enough» filminde bolǵan edi ... Meniń nerv sistemam sharshadı.»''

—Lopes, «dańqınıń shıńı» haqqında atap ótip.

Lopes 2002-jılı eki albom shıǵardı. Birinshi albom «J to tha L–O! The Remixes» bolıp, ol tariyxta birinshi ret Billboard 200 chartında birinshi orınnan baslaǵan remiks albom boldı&lt;ref name=&quot;Billboard Book of Number One Hits&quot;&gt;{{cite book|last=Bronson|first=Fred|title=The Billboard Book of Number One Hits|url=https://books.google.com/books?id=PgGqNrqfrsoC&amp;pg=PT931|edition=5|year=2003|publisher=Crown|isbn=9780823076772|page=922}}&lt;/ref&gt;. Onıń singllarına «Ain't It Funny (Murder Remix)» hám «I'm Gonna Be Alright» kiredi, olar sáykes túrde Billboard Hot 100 chartında birinshi hám onınshı orınlardı iyeledi. Lopestiń úshinshi studiyalıq albomı «This Is Me... Then» 2002-jıldıń aqırında shıqtı hám onıń sol waqıttaǵı kúyew jigiti Ben Afflek penen qarım-qatnasınan kúshli tásirlengen edi. Ol hár qıylı sın pikirler aldı; Billboard jurnalınıń Maykl Paoletta albomda «onıń atqarıwshı hám qosıq jazıwshı retinde anaǵurlım ósiwin» atap ótti, al Djon Karamanika onı «búgingi pop chartlardaǵı eń qızıqsız muzıka» dep atadı&lt;ref&gt;{{cite news |title=Made in Manhattan |url=https://www.villagevoice.com/2003/02/04/made-in-manhattan/ |access-date=October 3, 2021 |work=The Village Voice |date=February 4, 2003 |archive-date=October 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003200408/https://www.villagevoice.com/2003/02/04/made-in-manhattan/ |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211003200408/https://www.villagevoice.com/2003/02/04/made-in-manhattan/ |archivedate=October 3, 2021 }}&lt;/ref&gt;. Albom kommerciyalıq jaqtan úlken tabısqa eristi, onıń karerasındaǵı eń joqarı satılıw háptesin kórsetti. Albomnıń bas singlı «Jenny from the Block» Billboard Hot 100 chartında úshinshi orınǵa shekem kóterildi hám Lopestiń «tiykarǵı tıńlawshılar auditoriyasınan: qara hám ispan xip-xop jámiyetinen uzaqlasqanı» haqqındaǵı pikirge juwap retinde qabıl etildi. Albom jáne de «All I Have» atlı birinshi orındı iyelegen singldı dóretti.

Lopes «Enough» (2002) trillerinde ózin qorǵaytuǵın zorlıq kórgen hayal rolin oynadı, bul rol ushın ol Krav Maga úyreniwi kerek boldı&lt;ref&gt;{{cite news|last=Schaefer|first=Stephen|title=Movies: Singer-actress Jennifer Lopez shows her strength in thriller 'Enough'|newspaper=[[Boston Herald]] |date=May 19, 2002|location=Boston}}&lt;/ref&gt;. Shamadan tıs jumıs islegen Lopes 2001-jılı filmdi túsiriw barısında nerv buzılıwın basınan ótkerdi&lt;ref name=&quot;Singh&quot;&gt;{{cite news|last=Singh|first=Anita|title=Jennifer Lopez: I had a nervous breakdown|url=https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/3152788/Jennifer-Lopez-I-had-a-nervous-breakdown.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/3152788/Jennifer-Lopez-I-had-a-nervous-breakdown.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live|work=[[The Daily Telegraph]] |access-date=October 20, 2012|date=October 7, 2008}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;. Film unamsız pikirler aldı;&lt;ref name=&quot;Woog 55&quot;&gt;{{harvnb|Woog|2020|p=55}}&lt;/ref&gt; Chicago Sun-Times gazetasınan Eberti bunı «arzan material» dep esapladı hám «Djennifer Lopes sıyaqlı aktrisanıń» bunday joybarǵa qatnasıwına hayran qaldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | sáne = 2002-jıl 24-may | familiya = Ebert| at = Roger| avtorsilteme = Roger Ebert| bet = Enough| url = https://www.rogerebert.com/reviews/enough-2002| jumıs = [[Chicago Sun-Times]]| qaralǵan sáne = 2021-jıl 3-oktyabr | arxivsáne = 2021-jıl 3-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20211003200357/https://www.rogerebert.com/reviews/enough-2002| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Onıń keyingi filmi «Maid in Manhattan» (2002) romantikalıq komediyası boldı, onda Lopes Ralf Fayns penen birge Bronkstan kelgen xızmetshi hám jalǵız ana rolin oynadı&lt;ref&gt;{{harvnb|Parish|2009|p=76}}&lt;/ref&gt;. Bul film onıń karerasındaǵı eń kóp tabıs alıp kelgen film boldı. «Maid in Manhattan» filmin kórip shıqqan The New York Times gazetasınan A. O. Skott Lopesti romantikalıq bas rol retinde maqulladı hám «onıń aktrisa retindeǵı eń ullı sheberligi» - «ol kiyinetuǵın qattı sırtqı qabıǵın buzbastan eriw qábileti» ekenin ayttı&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Scott |first1=A. O. |title=FILM REVIEW; Puttin' Down Mop, Puttin' On the Ritz |url=https://www.nytimes.com/2002/12/13/movies/film-review-puttin-down-mop-puttin-on-the-ritz.html |access-date=October 2, 2021 |work=The New York Times |date=December 13, 2002 |archive-date=October 2, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211002081730/https://www.nytimes.com/2002/12/13/movies/film-review-puttin-down-mop-puttin-on-the-ritz.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2002-jılǵı biznes joybarlarında, Lopes Latın amerika awqatları usınatuǵın Madre's atlı Los-Andjeles restoranın ashtı hám óziniń birinshi átirin yaǵnıy iyis suwın, Glow by JLo nı shıǵardı. Ol AQSHta eń kóp satılǵan átir boldı&lt;ref name=&quot;HS&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qki6zZ4aWd0C&amp;q=Glow+by+JLo&amp;pg=PA6-IA135|title=Beauty Imagined:A History of the Global Beauty Industry|first=Geoffrey|last=Jones|publisher=Oxford University Press|date=February 25, 2010|access-date=October 22, 2012|isbn=9780191609619|archive-date=October 20, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020134256/https://books.google.com/books?id=qki6zZ4aWd0C&amp;q=Glow+by+JLo&amp;pg=PA6-IA135|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== 2003–2009: Medianıń qadaǵalawı hám karerasınıń tómenlewi ===
[[Fayl:JenniferLopez.jpg|thumb|left|upright|Lopes 2004-jılı MTV Video Music Awardske kiyatırǵan waqtı]]

Lopes 2003-jılı Ben Afflek penen bolǵan jámiyetlik qatnası hám onı talap etiwshi diva retinde súwretlegen tabloidlar sebepli keń kólemli media sınına ushıradı&lt;ref name=&quot;Observer&quot;&gt;{{cite news |title=Observer profile: J-Lo |url=https://www.theguardian.com/film/2003/sep/14/popandrock |access-date=October 3, 2021 |newspaper=The Guardian |date=September 14, 2003 |archive-date=August 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240825111625/https://www.theguardian.com/film/2003/sep/14/popandrock |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Ol 2003-jıldıń ortasında óziniń jeke menedjeri Benni Medina hám jámiyetshilik penen baylanıs xızmetkerin jumıstan bosattı; The New York Times gazetasınıń xabarlawınsha, kino prodyuserleri Lopes penen baylanıslarınıń «kóbinese Medina arqalı filtrlengenine» narazı bolǵan edi&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Holson |first1=Laura M. |title=When Jenny Dumped Benny |url=https://www.nytimes.com/2003/07/14/business/when-jenny-dumped-benny.html |access-date=October 5, 2021 |work=The New York Times |date=July 14, 2003 |archive-date=October 5, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005195135/https://www.nytimes.com/2003/07/14/business/when-jenny-dumped-benny.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sol jılı Lopes Afflek penen birge «Gigli» romantikalıq komediyasında bas roldi oynadı, bul film prokatta úlken sátsizlikke ushıradı hám hámme waqıtlardaǵı eń jaman filmlerdiń biri dep esaplanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Stern| first1 = Marlow| bet = A Look Back at 'Gigli,' the Infamous Bennifer-Starring Film, on Its 10th Anniversary| url = https://www.thedailybeast.com/a-look-back-at-gigli-the-infamous-bennifer-starring-film-on-its-10th-anniversary| jumıs = [[The Daily Beast]]| baspaxana = [[IAC (company)|IAC]]| qaralǵan sáne = 2021-jıl 26-dekabr | sáne = 2013-jıl 1-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2021/jan/25/why-gigli-isnt-a-bad-movie-hear-me-out|title=Hear me out: why Gigli isn't a bad movie|newspaper=The Guardian|first=Jason|last=Bailey|date=January 25, 2021|access-date=June 15, 2022|archive-date=July 4, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220704224823/https://www.theguardian.com/film/2021/jan/25/why-gigli-isnt-a-bad-movie-hear-me-out|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. The Observer gazetasınan Reks Rid bas aktyorlardı sınǵa alıp, olardı «kásiplik sheberlik hám talant» jaǵınan «ayanıshlı dárejede jaramsız» dep atadı&lt;ref&gt;{{cite news |title=This Smash-Up Is Just Smashing! |url=https://observer.com/2003/08/this-smashup-is-just-smashing/ |access-date=October 6, 2021 |newspaper=The New York Observer |date=August 11, 2003}}&lt;/ref&gt;. Rodjer Ebert filmniń «tolıq islemegenin» moyınladı, biraq Lopes hám Afflektiń «óz rolinde jaǵımlı» ekenin hám jubaylardıń ximiyasın atap ótti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.rogerebert.com/reviews/gigli-2003| bet = Gigli Review| at = Roger| familiya = Ebert| sáne = 2003-jıl 1-avgust | qaralǵan sáne = 2022-jıl 15-iyun | arxivsáne = 2023-jıl 8-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20230608114656/https://www.rogerebert.com/reviews/gigli-2003| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. 2003-jıldıń aqırında ol óziniń ekinshi átiri Still Jennifer Lopez ti shıǵardı hám Louis Vuitton nıń gúz reklama kampaniyasınıń júzi boldı&lt;ref&gt;{{cite news |title=J-Lo new face Louis Vuitton |url=https://fashionunited.uk/news/fashion/j-lo-new-face-louis-vuitton/2003041838233 |access-date=October 5, 2021 |work=FashionUnited |date=April 18, 2003 |archive-date=October 5, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005202356/https://fashionunited.uk/news/fashion/j-lo-new-face-louis-vuitton/2003041838233 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Lopes «Jersey Girl» (2004) filminde Afflek penen birge kishi rol oynadı. Sınaq tamashagóylerdiń ekrandaǵı erli-zayıplılarǵa qarsı reakciyasınan keyin, onıń ekran waqtı eki ese qısqartıldı&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kevin Smith Says Test Audiences Hated Bennifer in 'Jersey Girl' Days |url=https://www.tmz.com/2021/09/29/kevin-smith-test-audiences-hated-ben-affleck-jennifer-lopez-jersey-girl-harvey-weinstein/ |access-date=October 3, 2021 |work=TMZ | til =en |archive-date=October 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003213430/https://www.tmz.com/2021/09/29/kevin-smith-test-audiences-hated-ben-affleck-jennifer-lopez-jersey-girl-harvey-weinstein/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Lopes keyin bul waqıttı óz karerasınıń eń tómen noqatı dep táriyiplegen&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Tess Katz| first1 = Emily| bet = Jennifer Lopez Opens Up About 'The Gigli Era': 'It Was Very Tough'| url = https://www.huffpost.com/entry/jennifer-lopez-gigli_n_6523402| jumıs = [[HuffPost]]| qaralǵan sáne = 2021-jıl 26-dekabr | sáne = 2015-jıl 23-yanvar | arxivsáne = 2021-jıl 26-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20211226185646/https://www.huffpost.com/entry/jennifer-lopez-gigli_n_6523402| url-status = live}}&lt;/ref&gt; hám «Gigli» átirapındaǵı media jabılıwınan «ishki dúnyası buzılǵanın» moyınlaǵan: «Men ózimdi joǵalttım, bul bizneste ornım bar ma dep gúmanlandım, bálkim hámme nársede jaramsız shıǵarman dep oyladım. Hám meniń qatnasım pútkil dúnyanıń kóz aldında ózin joq etti. Men ózimdi qayta tiklegenimshe eki jıl ótti.»&lt;ref name=&quot;BeautyAndRedemption&quot;&gt;{{cite news |last1=McLean |first1=Bethany |title=J-Rod! Jennifer Lopez and Alex Rodriguez on Love, Beauty, and Redemption |url=https://www.vanityfair.com/style/2017/10/jennifer-lopez-alex-rodriguez-cover-story |magazine=Vanity Fair |date=October 31, 2017 |access-date=October 3, 2021 |archive-date=October 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018054307/https://www.vanityfair.com/style/2017/10/jennifer-lopez-alex-rodriguez-cover-story |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bir neshe aydan soń, ol Richard Gir menen birge «Shall We Dance?» romantikalıq komediya-dramasında bas roldi oynadı, bul film prokatta tabıslı boldı. Lopestiń kiyim sızıqları hám eki átiri 2004-jıl dawamında 300 million dollardan artıq tabıs keltirdi&lt;ref name=&quot;timeTyrangiel&quot;&gt;{{cite news|url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2008201_2008200_2008207,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090301064251/http://www.time.com/time/nation/article/0%2C8599%2C1093638%2C00.html|archive-date=March 1, 2009|title=Jennifer Lopez|first=Josh|last=Tyrangiel|access-date=January 13, 2007|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=August 13, 2005|url-status=live|author-link=Josh Tyrangiel}}&lt;/ref&gt;.

«Monster-in-Law» (2005) romantikalıq komediyasınıń marketingi, onda Lopes Djeyn Fonda menen birge bas roldi oynadı, onıń «Gigli hám tabloidlar tárepinen buzılǵan imidjin» itibarǵa aldı hám prokatta tabısqa eristi&lt;ref&gt;{{cite news|last=Lowe|first=Kinsey R.|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-may-16-et-boxoffice16-story.html|title='Monster-in-Law' gets a cheery reception|access-date=December 26, 2021|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=May 16, 2005|location=Los Angeles, California|archive-date=December 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226185649/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-may-16-et-boxoffice16-story.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ol 2005-jıldıń basında óziniń tórtinshi studiyalıq albomı «Rebirth»ti shıǵardı. Onıń atı Lopestiń «jańa kásiplik baslanıw» úmitleriniń simvolı edi. Ol Lopestiń «biraz joǵalıp qalǵan, jańa ómirde óz ornımdı tabıwǵa háreket etip atırǵan» dáwirinde jazıp alınǵan, «Men jańa ǵana turmısqa shıqqan edim [qosıqshı Mark Antoniy menen] ... Men Benni [Medina] menen birge emes edim.». «Rebirth» albomına sholıwında jurnalist Aleksis Petridis bılay dep atap ótti: «Ataması Lopestiń ózi de karerasında bir nárse durıs emes ekenin túsingenin kórsetedi ... Jaqsı táreplerine qaramastan, siz ele de mına sorawdı oylaysız: Djennifer Lopeske ne boldı?»&lt;ref&gt;{{cite news |title=CD: Jennifer Lopez, Rebirth |url=https://www.theguardian.com/music/2005/feb/18/popandrock.shopping1 |newspaper=The Guardian |date=February 18, 2005 |access-date=October 6, 2021 |archive-date=January 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110163829/https://www.theguardian.com/music/2005/feb/18/popandrock.shopping1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Albom Billboard 200 diziminde ekinshi orınǵa shıqtı, biraq aldıńǵı albomlarınıń satılıw kórsetkishlerin qaytalay almadı. Biraq onıń bas singlı «Get Right» Billboard Hot 100 diziminde on ekinshi orınǵa shıǵıp, onıń eń tabıslı qosıqlarınıń birine aylandı&lt;ref name=&quot;Biggest Billboard&quot;&gt;{{cite magazine |last1=Letkemann |first1=Jessica |date=May 15, 2014 |title=Jennifer Lopez's Top 10 Biggest Billboard Hits |url=https://www.billboard.com/pro/jennifer-lopez-biggest-billboard-hits/ |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623051957/https://www.billboard.com/articles/list/6091769/jennifer-lopez-top-10-songs-biggest-billboard-hits |archive-date=June 23, 2018 |access-date=December 26, 2021}}&lt;/ref&gt;. Jáne de 2005-jılı Lopes óziniń ekinshi sán belgisin «Sweetface»ti iske qostı, ol salıstırmalı túrde «joqarı sánge» baǵdarlanǵan edi,&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Freeman| first1 = Hadley| bet = No more velour: J-Lo label aims upmarket aims for high fashion cred| url = https://www.theguardian.com/world/2005/feb/11/fashion.shopping| jumıs = [[The Guardian]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 10-dekabr | sáne = 2005-jıl 11-fevral }}&lt;/ref&gt; hám Beyonse hám Devid Bekxem menen birge «Kill Bill» filminen ilhamlanǵan Pepsi reklamasında kórindi&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Gaslin |first1=Glenn |title=Huge Celebrities Who Have Sold You Pepsi |url=https://www.tvguide.com/galleries/huge-celebrities-who-have-sold-you-pepsi/7/ |magazine=[[TV Guide]] |access-date=February 28, 2024 |date=January 24, 2019}}&lt;/ref&gt;. Kelesi jılı ol LL Cool J'diń on ekinshi studiyalıq albomınıń bas singlı «Control Myself»te qatnasıp qosıqshı retinde Billboard Hot 100 diziminiń bes joqarǵı ornına qaytıp keldi&lt;ref&gt;{{cite magazine|last1=Pietroluongo|first1=Silvio|title=LL Cool J Sees Historic Re-Entry|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=April 29, 2006|volume=118|issue=18|page=46|issn=0006-2510}}&lt;/ref&gt;.

Lopestiń keyingi úsh film joybarı kassada sátsizlikke ushıradı. Ol Robert Redford hám Morgan Friman menen birge «Pitpegen ómir» (2005) dramasında bas rolde oynadı. Chikago San-Taymstan Eberti ádettegi sın pikirdiń jaqsı bolmaytuǵının boljadı: «Ol Djennifer Lopeske húrmet kórsetpeydi, sebebi ol házir hesh kim onıń islegen hesh nársesine qanaatlanbaytuǵın dáwirden ótip atır... Lopeske jaqsı bolıwǵa ruqsat beriń; ol házir de bizler onı jańa hám jaqsı dep oylaǵan waqıttaǵıday aktrisa.»&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ebert |first1=Roger |title=An Unfinished Life movie review (2005) |url=https://www.rogerebert.com/reviews/an-unfinished-life-2005 |access-date=October 7, 2021 |work=[[RogerEbert.com]] |archive-date=October 30, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030044233/http://www.rogerebert.com/reviews/an-unfinished-life-2005 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2006-jılı ol rejissyor Gregori Nava menen qayta birlesip, Meksikanıń Syudad-Xuares qalasındaǵı hayal-qızlardıń óltiriliwin izertlep atırǵan jurnalist rolinde «Shegara qalası» kriminal dramasında bas rolde oynadı&lt;ref&gt;{{cite news|last=Summers|first=Chris|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/5268558.stm|title=Hollywood tackles Mexican mystery|date=September 10, 2006|publisher=BBC News|access-date=July 24, 2012|archive-date=November 9, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121109201609/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/5268558.stm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Film unamsız pikirler aldı hám tikkeley videoǵa shıǵarıldı&lt;ref name=&quot;BOM Breakdown&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://boxofficemojo.com/news/?id=2729| bet = Bankability Breakdown: Jennifer Lopez| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161018220719/http://www.boxofficemojo.com/news/?id=2729| arxivsáne = 2016-jıl 18-oktyabr | sáne = 2010-jıl 22-aprel | qaralǵan sáne = 2016-jıl 17-oktyabr | last1 = Gray| first1 = Brandon| jumıs = [[Box Office Mojo]]| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Screen Daily basılımınan Devid D'Arsi Lopesti jurnalist retinde «isenimli emes» dep taptı&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=D'Arcy |first1=David |title=Bordertown |url=https://www.screendaily.com/bordertown/4031062.article |access-date=October 9, 2021 |magazine=[[Screen International]]}}&lt;/ref&gt;. 2007-jılı ol sol waqıttaǵı kúyewi Mark Entoni menen birge puerto-rikalı salsa qosıqshısı Ektor Lavoe hám onıń hayalı Puchi haqqında sóz etetuǵın «Qosıqshı» muzıkalıq biografiyalıq filminde bas rolde oynadı&lt;ref name=&quot;CantanteNYReview&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/08/03/movies/03cant.html|title=When the Salsa Throbs, a Singer's Soul Is Revealed|newspaper=The New York Times|last=Scott|first=A. O.|date=August 3, 2007|access-date=August 16, 2014|archive-date=June 5, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150605035134/http://www.nytimes.com/2007/08/03/movies/03cant.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Film kassada jaqsı nátiyje kórsete almadı hám kino sınshılarınan aralas pikirler aldı; Lopestiń ózi maqtanısh penen aytqan oyını hám maqtaw, hám sınǵa ushıradı&lt;ref&gt;{{cite news |last1=LaSalle |first1=Mick |title=A salsa star who couldn't keep drugs out of the mix |url=https://www.sfgate.com/movies/article/A-salsa-star-who-couldn-t-keep-drugs-out-of-the-2511992.php |access-date=October 9, 2021 |publisher=[[SFGate]] |date=August 3, 2007 |archive-date=October 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211009193828/https://www.sfgate.com/movies/article/A-salsa-star-who-couldn-t-keep-drugs-out-of-the-2511992.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Jennifer Lopez 2008.jpg|thumb|upright|Lopes 2008-jılı]]

Lopes 2007-jılı eki studiyalıq albom shıǵardı. Onıń besinshi albomı «Como Ama una Mujer» onıń tolıǵı menen ispan tilinde jazılǵan birinshi albomı boldı. Entertainment Weekly basılımınan Kris Uillman albomnıń Lopestiń qosıq ayta alatuǵınına «jetkilikli dárejede isenimli dálil» usınǵanın moyınladı, biraq «hálsiz sezimli qosıqlar»ǵa qızıqpadı&lt;ref&gt;{{cite magazine|last1=Willman|first1=Chris|title=Como Ama Una Mujer|url=http://www.ew.com/article/2007/03/23/como-ama-una-mujer|access-date=February 16, 2016|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=March 27, 2007|archive-date=April 12, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412084625/http://www.ew.com/article/2007/03/23/como-ama-una-mujer|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Bul albom Billboard 200 diziminiń joqarǵı onlıǵına kirgen besinshi ispan tilindegi albom boldı hám sol waqıtta artisttiń ispan tilindegi dáslepki albomı ushın eń joqarı birinshi hápte satılıwına eristi. Baslı singlı «Qué Hiciste» Billboard Hot 100 diziminde 86-orınǵa shıqtı, al ekinshi singlı «Me Haces Falta» dizimge kire almadı. Lopestiń sol jılı keyinirek shıqqan altınshı studiyalıq albomı «Brave» onıń dúnya júzi boyınsha eń tómen dárejede dizimge kirgen albomı boldı. Entertainment Weekly basılımınan Djonatan Bernsteyni Lopestiń «qaytadan ayaq oyın maydanına qaytıw albomı» ushın «hálsiz vokalǵa» qaytqanına kewli tolmadı&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Bernstein |first=Jonathan |url=http://www.ew.com/article/2007/10/08/brave |title=Brave |magazine=Entertainment Weekly |access-date=October 7, 2009 |date=October 8, 2007 |archive-date=September 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924064531/http://www.ew.com/article/2007/10/08/brave |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Albom Billboard 200 diziminde 12-orınnan basladı&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kid Rock's Jesus Overpowers Bruce Springsteen's Magic On Billboard Chart |url=http://www.mtv.com/news/1572111/kid-rocks-jesus-overpowers-bruce-springsteens-magic-on-billboard-chart/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103191211/http://www.mtv.com/news/1572111/kid-rocks-jesus-overpowers-bruce-springsteens-magic-on-billboard-chart/ |url-status=dead |archive-date=January 3, 2015 |access-date=October 9, 2021 |publisher=MTV News |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211009200646/http://www.mtv.com/news/1572111/kid-rocks-jesus-overpowers-bruce-springsteens-magic-on-billboard-chart/ |archivedate=October 9, 2021}}&lt;/ref&gt; hám eki singl shıǵardı: «Do It Well» hám «Hold It Don't Drop It». Birinshi singl Billboard Hot 100 diziminde 31-orınǵa shıqtı, al ekinshisi dizimge kire almadı. Egiz balaǵa ekiqabat bolǵan waqtında, Lopes 2007-jıldıń sentyabr ayında óziniń birinshi koncert turına shıqtı, bul showdı Entoni menen birge basqardı; tur jaqsı qabıllandı&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sanneh |first1=Kelefa |title=Sure, Bring Your Family to Work |url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/arts/music/09lope.html?_r=1 |access-date=October 9, 2021 |work=The New York Times |date=October 9, 2007 |archive-date=October 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211009202913/https://www.nytimes.com/2007/10/09/arts/music/09lope.html?_r=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Ol jáne de ózi «qızıǵıwshılıq joybarı» dep ataǵan MTV telekanalınıń «DanceLife» showın dóretti, onı prodyuserledi hám onda qatnastı&lt;ref name=&quot;Tracy 107&quot;&gt;{{harvnb|Tracy|2008|p=107}}&lt;/ref&gt;.

2008-jıldıń fevral ayında egizlerdi tuwǵannan keyin, Lopestiń karerasında úzilis boldı&lt;ref name=&quot;Tampa&quot;&gt;{{cite news|last1=Persall|first1=Steve|title=Jennifer Lopez returns from 3-year break in 'The Back-up Plan'|url=http://www.tampabay.com/features/movies/jennifer-lopez-returns-from-3-year-break-in-the-back-up-plan/1088912|newspaper=[[Tampa Bay Times]]|access-date=December 13, 2016|date=April 21, 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510111831/http://www.tampabay.com/features/movies/jennifer-lopez-returns-from-3-year-break-in-the-back-up-plan/1088912|archive-date=May 10, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170510111831/http://www.tampabay.com/features/movies/jennifer-lopez-returns-from-3-year-break-in-the-back-up-plan/1088912|archivedate=May 10, 2017}}&lt;/ref&gt;. Ol Madre's restoranın birotala japtı,&lt;ref name=&quot;madre&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.tmz.com/2008/07/09/j-lo-closes-up-shop/|title=J.Lo's Restaurant Huevos Goodbye|publisher=TMZ|date=July 9, 2008|access-date=October 3, 2021|archive-date=October 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211003200358/https://www.tmz.com/2008/07/09/j-lo-closes-up-shop/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; sonday-aq onıń eki moda úlgisi de jabıldı. Burınǵı menedjeri Medinanı qayta jumısqa alǵannan keyin,&lt;ref&gt;{{cite news |title=J.Lo puts music on back burner |url=https://www.today.com/popculture/j-lo-puts-music-back-burner-wbna29088002 |access-date=October 5, 2021 |work=[[Today (American TV program)|Today]] |archive-date=October 5, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005202400/https://www.today.com/popculture/j-lo-puts-music-back-burner-wbna29088002 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Lopes 2009-jıldıń aqırında eki qosıq shıǵardı: «Louboutins» hám «Fresh Out of the Oven». Bul qosıqlar onıń jetinshi studiyalıq albomına arnalǵan edi, biraq Billboard dizimlerine kire almadı, bul onıń Sony Music hám Epic Records kompaniyalarınan ketiwine alıp keldi&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/louboutins-fresh-oven-flop-epic-records-jennifer-lopez-boot-source-article-1.194874 |title=After 'Louboutins', 'Fresh Out of the Oven' flop, Epic Records gives Jennifer Lopez the boot: source |newspaper=New York Daily News |author=Gatecrasher|date=February 23, 2010 |access-date=August 16, 2014}}&lt;/ref&gt;.

=== 2010–2015: «American Idol» hám karerasınıń qayta tikleniwi ===
[[Fayl:Jennifer Lopez 12, 2012.jpg|thumb|upright|left|Lopes 2012-jılı [[Parij]], [[Franciya]]da óziniń Dance Again World Tour koncert turında qosıq aytpaqta]]

Lopestiń úsh jıldan keyingi birinshi teatr roli romantikalıq komediya «The Back-up Plan» (2010) filminde boldı. The New York Times gazetasınan Manoxla Dargis filmnen tásirlenbedi hám Lopesti «ekranda jaǵımlı, biraq úlken ekrandaǵı jetiskenlikleri haqqında qayǵılı tariyxı bar aktrisa» dep súwretledi. «Bul, bálkim, tolıǵı menen onıń ayıbı emes: hayallar ushın romantikalıq roller kóbinese júdá ápiwayı yamasa sarı shashlı aktrisalarǵa beriletuǵın edi.»&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Dargis |first1=Manohla |title=Love Means Having to Say, 'I Feel ...' |url=https://www.nytimes.com/2010/04/23/movies/23backup.html?8dpc |access-date=October 3, 2021 |work=The New York Times |date=April 22, 2010 |archive-date=October 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003221558/https://www.nytimes.com/2010/04/23/movies/23backup.html?8dpc |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Lopestiń karerasındaǵı «úlken burılıs noqatı» American Idol qosıq tańlawı telebaǵdarlamasınıń onınshı máwsiminde Saymon Kouelldiń ornına tóreshiler quramına qosılıwı boldı. Bul «úlken táwekel» ekeni aytılǵanına qaramastan, ol bul jumıstı qabıl etti, sebebi «oǵan filmlerge kóp usınıs túspey atırǵan edi». Lopestiń 2011-jılı American Idol baǵdarlamasına qatnasıwı onı qaytadan ataqlı etti&lt;ref name=&quot;varietyidol&quot;&gt;{{cite news|last1=Setoodeh|first1=Ramin|title=How Jennifer Lopez Learned to Dance Again|url=https://variety.com/2019/music/features/jennifer-lopez-hustlers-its-my-party-the-godmother-1203313001/|access-date=October 9, 2021|work=Variety|date=August 26, 2019|archive-date=October 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026023831/https://variety.com/2019/music/features/jennifer-lopez-hustlers-its-my-party-the-godmother-1203313001/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Forbes jurnalınıń Xanna Elliotı bunı «ájayıp qayta keliw» dep súwretledi hám bılay dep jazdı: «Idol onı insaniylastırdı. Burın tek itibardı tartıwshı sirena retinde tanıǵan tamashagóyler endi miynetkesh, óz kúshi menen jetisken, empatiyalı jalǵız ana menen tanıstı, ol qatnasıwshılar jaqsı óner kórsetkende de, sátsizlikke ushıraǵanda da sezimge beriletuǵın edi.»

Keyin Lopes Billboard jurnalı «házirgi waqıtqa shekem realiti-TV tiykarında muzıkalıq kareranıń eń tásirli qayta tikleniwi» dep ataǵan nárseni bastan keshirdi. Island Records penen jańa jazıw shártnamasın dúzgennen keyin, onıń jetinshi studiyalıq albomı «Love?» 2011-jıldıń basında shıqtı. Albomnıń ózi ortasha kommerciyalıq tabısqa erisken bolsa da,&lt;ref name=lovereview&gt;{{Web deregi | familiya = Copsey| at = Robert| bet = Jennifer Lopez: 'Love?'| url = https://www.digitalspy.com/music/album-reviews/a317729/jennifer-lopez-love/| jumıs = Digital Spy| qaralǵan sáne = 2021-jıl 26-dekabr | sáne = 2011-jıl 4-may | arxivurl = https://web.archive.org/web/20110505234750/http://www.digitalspy.com.au/music/albumreviews/a317729/jennifer-lopez-love.html| arxivsáne = 2011-jıl 5-may | url-status = dead}}&lt;/ref&gt; «On the Floor» atlı singl sol jılı hayal artistler arasında eń kóp satılǵan singl boldı&lt;ref name=&quot;Digital report 2012&quot;&gt;{{Web deregi | bet = IFPI digital music report 2012 – key facts and figures| url = http://ifpi.com/content/library/DMR2012_key_facts_and_figures.pdf| baspaxana = [[International Federation of the Phonographic Industry]]| qaralǵan sáne = 2012-jıl 23-yanvar | url-status = dead| arxivurl = https://web.archive.org/web/20121030053448/http://ifpi.com/content/library/DMR2012_key_facts_and_figures.pdf| arxivsáne = 2012-jıl 30-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Ol Billboard Hot 100 diziminde úshinshi orınǵa shıǵıp, «All I Have» singli waqtınan beri Lopestiń jeke artist retinde eń joqarı dárejege shıqqan singli boldı&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.billboard.com/music/music-news/beastie-boys-score-no-2-debut-on-billboard-200-adele-holds-at-no-1-471634/ |title=Beastie Boys Score No. 2 Debut on Billboard 200, Adele Holds at No. 1 |magazine=Billboard |last=Caulfield |first=Keith | sáne =May 11, 2011 |access-date=December 26, 2021 |archive-date=December 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226185646/https://www.billboard.com/music/music-news/beastie-boys-score-no-2-debut-on-billboard-200-adele-holds-at-no-1-471634/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Albom jáne eki singl shıǵardı, «I'm Into You» hám «Papi», biraq olar usınday jetiskenlikke erispedi&lt;ref name=&quot;Rejuvenation&quot;&gt;{{cite magazine |last1=Lipshutz |first1=Jason |date=July 27, 2012 |title=Jennifer Lopez And Her 'American Idol' Rejuvenation: An Appreciation |url=https://www.billboard.com/music/music-news/jennifer-lopez-and-her-american-idol-rejuvenation-an-appreciation-480738/ |url-status=live |magazine=Billboard |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009165217/https://www.billboard.com/music/music-news/jennifer-lopez-and-her-american-idol-rejuvenation-an-appreciation-480738/ |archive-date=October 9, 2023 |access-date=February 27, 2024}}&lt;/ref&gt;. Usı dáwirde Lopes L'Oréal, Gilette Venus, Tous hám Fiat brendleriniń elshisi boldı. Ol jáne de Tommy Hilfiger menen birge Kohl's ushın Jennifer Lopez Collection atlı kiyim hám úy buyımları seriyasın basladı; bul kollekciya birinshi jılında shama menen 3 milliard dollar satıw kólemine jetti&lt;ref name=&quot;Stylist&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.stylist.co.uk/people/jennifer-lopez-calling-the-shots/155203| bet = Jennifer Lopez: calling the shots| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240222040926/https://www.stylist.co.uk/people/jennifer-lopez-calling-the-shots/155203| arxivsáne = 2024-jıl 22-fevral | qaralǵan sáne = 2024-jıl 23-fevral | last1 = Gilmour| first1 = Lyndsay| jumıs = [[Stylist (magazine)|Stylist]]| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

Lopes 2012-jılı American Idol baǵdarlamasınıń on birinshi máwsiminde qaytadan tóreshi retinde qatnastı, ol ushın shama menen 20 million dollar haqı alǵanı xabarlandı&lt;ref name=&quot;Forbes2&quot;&gt;{{cite news|first=Hannah|last=Elliott|url=https://www.forbes.com/sites/hannahelliott/2012/05/16/the-real-american-idol-how-j-lo-got-her-mojo-back/|title=The Real American Idol: How J.Lo Got Her Mojo Back|work=[[Forbes]]| sáne =April 18, 2012|access-date=May 24, 2012|archive-date=May 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120519045128/http://www.forbes.com/sites/hannahelliott/2012/05/16/the-real-american-idol-how-j-lo-got-her-mojo-back/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Sol jılı ol óziniń burınǵı leyblı Epic Records penen shártnama minnetlemelerin orınlaw ushın óziniń eń jaqsı qosıqları toplamı «Dance Again... the Hits»ti shıǵardı&lt;ref name=&quot;radio1&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://925maxima.radio.com/2012/05/28/jennifer-lopez-interview-new-single-goin-in| bet = Jennifer Lopez Talks About Her New Single &quot;Goin' In&quot;| baspaxana = 925maxima Radio| sáne = 2012-jıl 28-may | qaralǵan sáne = 2012-jıl 23-iyun | arxivurl = https://archive.today/20121216101846/http://925maxima.cbslocal.com/2012/05/28/jennifer-lopez-interview-new-single-goin-in/| arxivsáne = 2012-jıl 16-dekabr | url-status = dead}}&lt;/ref&gt;. Lopes, Entoniyden ajırasıp atırǵan hám «shańaraqtıń buzılıwı» jaǵdayında jasap atırǵan waqtında, albomnıń jalǵız singlı «Dance Again» oǵan «eń qolaylı waqıtta» kelgenin sezdi&lt;ref name=&quot;ryaninterview&quot;&gt;{{Web deregi | at = Michael| familiya = Murray| url = http://ryanseacrest.com/2012/03/30/jennifer-lopez-talks-dance-again-her-upcoming-album-audio/| bet = Jennifer Lopez Talks 'Dance Again' &amp; Her Upcoming 'Greatest Hits' Album| baspaxana = Ryan Seacrest Productions| sáne = 2012-jıl 30-mart | qaralǵan sáne = 2012-jıl 31-mart | url-status = dead| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120402195736/http://ryanseacrest.com/2012/03/30/jennifer-lopez-talks-dance-again-her-upcoming-album-audio/| arxivsáne = 2012-jıl 2-aprel }}&lt;/ref&gt;. «Dance Again» AQSHtıń Billboard Hot 100 diziminde 17-orınǵa shıqtı. Lopes 2012-jıldıń ortasında óziniń birinshi bas koncert turın Dance Again World Tour di basladı. Bul tur hárbir kórsetiwde 1 million dollardan artıq payda keltirdi&lt;ref name=&quot;Forbes 2013&quot;&gt;{{cite news|title=No. 5: Jennifer Lopez ($45 million)|url=https://www.forbes.com/pictures/eeel45eglhi/no-5-jennifer-lopez-45-million/|work=Forbes|access-date=February 8, 2015|archive-date=December 7, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141207225818/http://www.forbes.com/pictures/eeel45eglhi/no-5-jennifer-lopez-45-million/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq sol jılı ol Teeology atlı qımbat bahalı futbolka brendin iske qostı&lt;ref&gt;{{cite news |first=Andrea |last=Huspeni |url=http://www.businessinsider.com/jennifer-lopez-to-launch-teeology-2012-7 |title=Jennifer Lopez to Launch Teeology |work=Business Insider |date=July 12, 2012 |access-date=August 5, 2012 |archive-date=August 4, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804224925/http://www.businessinsider.com/jennifer-lopez-to-launch-teeology-2012-7 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Lopes 2012-jılı úlken ekranǵa qaytıp keldi, ol 1984-jılǵı «What to Expect When You're Expecting» kitabı tiykarında túsirilgen «What to Expect When You're Expecting» filminde bir topar aktyorlar menen birge bas rolde oynadı&lt;ref name=&quot;Lopez&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://ew.com/article/2011/06/24/jennifer-lopez-what-to-expect-when-youre-expecting/|title=Jennifer Lopez signs on for 'What to Expect When You're Expecting'|last=Labrecque|first=Jeff|magazine=[[Entertainment Weekly]] |date=June 24, 2011|access-date=December 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110630094618/http://insidemovies.ew.com/2011/06/24/jennifer-lopez-what-to-expect-when-youre-expecting/ |archive-date=June 30, 2011 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Lopes Ice Age franshizasınıń tórtinshi filmi bolǵan animaciyalıq film «Ice Age: Continental Drift»te Shira atlı qılıshlı jolbarıstıń dawısın sóyletti&lt;ref name=&quot;Rovi Ice Age 4&quot;&gt;{{Web deregi | at = Jeremy| familiya = Wheeler| url = http://www.allrovi.com/movies/movie/ice-age-continental-drift-3d-v516738| bet = Ice Age: Continental Drift 3D – Cast, Reviews, Summary, and Awards| baspaxana = AllRovi| qaralǵan sáne = 2011-jıl 30-oktyabr | url-status = dead| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120128010036/http://www.allrovi.com/movies/movie/ice-age-continental-drift-3d-v516738| arxivsáne = 2012-jıl 28-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.sfgate.com/tv/article/Ice-Age-storms-the-weekend-box-office-3708776.php|title=Ice Age storms the weekend box office| sáne =July 15, 2012|work=San Francisco Chronicle|agency=Associated Press|access-date=November 14, 2019|archive-date=August 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802035701/https://www.sfgate.com/tv/article/Ice-Age-storms-the-weekend-box-office-3708776.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq 2012-jılı «¡Q'Viva! The Chosen» atlı talant showı Lopes, Entoniy hám rejissyor-xoreograf Djeymi Kingtiń Latın Amerikasınıń 21 eline sayaxat etip, [[Las-Vegas]] showı ushın jańa talantlar izlew barısın kórsetti&lt;ref&gt;{{cite news| url=https://hollywoodreporter.com/news/jennifer-lopez-marc-anthonys-qviva-250584 | work=[[The Hollywood Reporter]] | title=Jennifer Lopez and Marc Anthony's 'Q'Viva: The Chosen': First Broadcast Partners Announced | date=October 19, 2011}}&lt;/ref&gt;. 2013-jılı Lopes Djeyson Steytem menen birge «Parker» atlı kriminal trillerde Lesli rolin oynadı. Onıń bul roldegi oyını unamlı pikirler aldı, Chicago Tribune gazetası bul roldiń Lopeske «dramalıq, romantikalıq, kúlkili, uwayım shekken, quwanıshlı hám kúshlew múmkinshiligin bergenin» hám «tamashagóyler onı aqırına shekem qollap-quwatlaǵanın» atap ótti&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/sns-201301251600--tms--lizsmittr--x-a20130128-20130128,0,6035496.story |title=Hackford's 'Parker' packs a big punch |newspaper=Chicago Tribune |date=January 28, 2013 |access-date=December 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729082325/http://www.chicagotribune.com/entertainment/sns-201301251600--tms--lizsmittr--x-a20130128-20130128%2C0%2C6035496.story |archive-date=July 29, 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Sol jılı Lopes «Live It Up» singlın shıǵardı, Viva Móvil atlı mobil telefon satıw brendin dúzdi,&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Cheng| at = Roger| url = https://www.cnet.com/tech/mobile/jennifer-lopez-dishes-on-new-viva-movil-shopping-q-a/| bet = Jennifer Lopez dishes on new Viva Movil shopping (Q&amp;A)| baspaxana = CNET| sáne = 2013-jıl 23-may | qaralǵan sáne = 2021-jıl 26-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20130528054136/http://reviews.cnet.com/8301-12261_7-57585831-10356022/jennifer-lopez-dishes-on-new-viva-movil-shopping-q-a/| arxivsáne = 2013-jıl 28-may | url-status = dead}}&lt;/ref&gt; hám NuvoTV telekanalınıń bas dóretiwshilik direktorı bolıp tayınlandı&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-22886829 |title=Jennifer Lopez lobbies for more diversity on TV |date=June 13, 2013 |newspaper=BBC News |access-date=November 14, 2019 |archive-date=April 23, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423053712/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-22886829 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Latino1&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.foxnews.com/entertainment/jennifer-lopez-wants-latinos-to-realize-their-power |title=Jennifer Lopez Wants Latinos To Realize Their Power |work=Fox News Latino |date=June 13, 2013 |access-date=December 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130617154216/http://latino.foxnews.com/latino/entertainment/2013/06/13/jennifer-lopez-wants-latinos-to-realizing-our-power/ |archive-date=June 17, 2013 }}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Jennifer Lopez at GLAAD Media Awards (cropped).jpg|thumb|right|upright|Lopes 2014-jılǵı 25-GLAAD Media sıylıqları saltanatında]]

Bir máwsimge qatnaspaǵannan keyin, Lopes American Idol showınıń on úshinshi máwsimine qaytıp keldi, bul ushın oǵan shama menen 17.5 million dollar tólengeni xabarlandı&lt;ref&gt;{{cite magazine|last1=Lipshutz|first1=Jason|title=Jennifer Lopez's 'A.K.A.' Debut: An Icon Reaches a Crossroads|url=https://www.billboard.com/music/music-news/jennifer-lopez-aka-debut-sales-pop-column-6141007/|magazine=Billboard|access-date=December 26, 2021|date=June 30, 2014|archive-date=December 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226185650/https://www.billboard.com/music/music-news/jennifer-lopez-aka-debut-sales-pop-column-6141007/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Onıń segizinshi studiyalıq albomı «A.K.A.» 2014-jıldıń ortasında Capitol Records arqalı shıǵarıldı, biraq satılıwı tómen bolıp, AQSHta onıń eń az satılǵan albomı boldı. Albomnan úsh singl shıǵarıldı: French Montana qatnasqan «I Luh Ya Papi», «First Love» hám Iggi Azaliya qatnasqan «Booty». Olar Billboard Hot 100 diziminde sáykes túrde 77-, 87- hám 18-orınlardı iyeledi. Sol jılı Lopes Pitbul hám Klaudiya Leytte menen birge 2014-jılǵı FIFA Jáhán Chempionatınıń rásmiy qosıǵı «We Are One (Ole Ola)»n shıǵardı. Lopes Endless Jewelry kompaniyası menen birge zergerlik buyımlar jıynaǵın shıǵardı,&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Cheng| first1 = Andrea| bet = Here's Your First Look at Jennifer Lopez's New Jewelry Designs| url = http://www.instyle.com/news/heres-your-first-look-jennifer-lopezs-new-jewelry-designs| jumıs = InStyle| qaralǵan sáne = 2015-jıl 21-sentyabr | sáne = 2015-jıl 15-yanvar | arxivsáne = 2015-jıl 7-sentyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20150907073907/http://www.instyle.com/news/heres-your-first-look-jennifer-lopezs-new-jewelry-designs| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; hám «True Love» atlı kitabın járiyaladı, ol New York Times bestsellerine aylandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Cowles| first1 = Gregory| bet = Inside the List| url = https://www.nytimes.com/2014/11/23/books/review/inside-the-list.html| arxivurl = https://ghostarchive.org/archive/20220103/https://www.nytimes.com/2014/11/23/books/review/inside-the-list.html| arxivsáne = 2022-jıl 3-yanvar | url-access = subscription| url-status = live| jumıs = [[The New York Times]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 10-dekabr | sáne = 2014-jıl 14-noyabr }}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;.

=== 2016–2021: Televideniedegi jumısları, «Hustlers» hám Super Bowl LIV ===

2016-jıldıń yanvar ayında Lopes Las-Vegastaǵı Planet Hollywoodtıń Zappos teatrında «All I Have» atlı koncert-rezidenciya showın basladı&lt;ref&gt;{{cite news|title=Jennifer Lopez Reveals Title and Artwork for Vegas Show|url=http://lasvegas.cbslocal.com/2015/09/20/jennifer-lopez-reveals-title-and-artwork-for-vegas-show/|website=CBS Las Vegas|access-date=September 20, 2015|date=September 20, 2015|archive-date=September 20, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150920174558/http://lasvegas.cbslocal.com/2015/09/20/jennifer-lopez-reveals-title-and-artwork-for-vegas-show/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ol úsh jıl dawamında 120 show ótkizip, bilet satıwlarınan 100 million dollardan aslam payda taptı&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Leach| first1 = Robin| bet = Review: J.Lo inks three-year contract; Pitbull, Ne-Yo, Ja Rule join her onstage| url = http://lasvegassun.com/vegasdeluxe/2016/jan/21/review-jlo-inks-three-year-contract-as-pitbull-ne/| jumıs = [[Las Vegas Sun]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 29-iyun | sáne = 2016-jıl 21-yanvar | arxivurl = https://web.archive.org/web/20160702144836/http://lasvegassun.com/vegasdeluxe/2016/jan/21/review-jlo-inks-three-year-contract-as-pitbull-ne/| arxivsáne = 2016-jıl 2-iyul | url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Chiu| first1 = Melody| bet = Jennifer Lopez Surpasses $100 Million in Ticket Sales as She Wraps Star-Studded Vegas Residency| url = https://people.com/music/jennifer-lopez-wraps-all-i-have-las-vegas-residency/| jumıs = [[People (magazine)|People]]| qaralǵan sáne = 2018-jıl 1-oktyabr | sáne = 2018-jıl 30-sentyabr | arxivsáne = 2018-jıl 1-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20181001042716/https://people.com/music/jennifer-lopez-wraps-all-i-have-las-vegas-residency/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Rezidenciyanıń basında Lopes óziniń burınǵı leyblı Epic Records penen bir neshe albom shıǵarıw haqqında shártnama dúzdi&lt;ref name=&quot;New Epic Deal&quot;&gt;{{cite news|title=Jennifer Lopez Signs New Deal With Epic Records |url=https://www.billboard.com/pro/jennifer-lopez-signs-new-deal-with-epic-records/ |access-date=December 26, 2021 |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |agency=[[Prometheus Global Media]] |date=March 2, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304094959/http://www.billboard.com/articles/news/6897352/jennifer-lopez-signs-new-deal-with-epic-records |archive-date=March 4, 2016 |location=United States |url-status=live }}&lt;/ref&gt; hám 2010-jıllardaǵı eń tabıslı singllarınıń biri bolǵan «Ain't Your Mama»nı shıǵardı. Bir neshe albom shıǵarıw haqqında kelisim dúzgenine qaramastan, ol bul leybl astında hesh qanday albom shıǵarmadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Jennifer Lopez's Official biggest songs in the UK revealed| url = https://www.officialcharts.com/chart-news/jennifer-lopezs-official-biggest-songs-in-the-uk-revealed__15657/| baspaxana = [[Official Charts Company]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-fevral | sáne = 2019-jıl 24-iyul | arxivsáne = 2016-jıl 26-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20160726132310/https://www.officialcharts.com/chart-news/jennifer-lopezs-official-biggest-songs-in-the-uk-revealed__15657/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.Sonday-aq 2016-jılı ol NBC telekanalınıń «Shades of Blue» atlı kriminal drama serialında bas roldi oynawdı basladı, ol bul serialdıń atqarıwshı prodyuseri de boldı. Ol Xarli Santos rolin oynadı - jalǵız baslı ana hám policiya detektivi, ol óz bólimin tekseriw ushın FBR ushın jasırın agent boladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Maglio| first1 = Tony| bet = Ratings: J Lo's 'Shades of Blue' Is Most-Watched NBC Thursday Debut in 7 Years| url = https://thewrap.com/jennifer-lopez-shades-of-blue-ray-liotta-american-idol-nbc-tv-ratings-fox/| jumıs = TheWrap| sáne = 2016-jıl 8-yanvar | qaralǵan sáne = 2016-jıl 8-yanvar | arxivsáne = 2016-jıl 11-yanvar | arxivurl = https://web.archive.org/web/20160111021501/http://www.thewrap.com/jennifer-lopez-shades-of-blue-ray-liotta-american-idol-nbc-tv-ratings-fox/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Serialdıń premerası NBC telekanalına sońǵı jeti jıldaǵı eń kóp kórilgen piyshembi kúngi premeranı alıp keldi&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = 104 Women Who Defined the Decade in Pop Culture| url = https://www.glamour.com/story/women-who-defined-the-decade-in-pop-culture| jumıs = [[Glamour (magazine)|Glamour]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 13-fevral | sáne = 2019-jıl 20-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Paskin|first1=Willa|title=Shades of Blue|work=Slate|date=January 6, 2016|url=https://slate.com/culture/2016/01/shades-of-blue-on-nbc-starring-jennifer-lopez-reviewed.html|access-date=December 26, 2021|archive-date=December 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226181704/https://slate.com/culture/2016/01/shades-of-blue-on-nbc-starring-jennifer-lopez-reviewed.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Rey Liotta menen birge bas roldi oynaǵan Lopestiń oyını sınshılardıń maqtawına ılayıq boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Ice Age: Collision Course| url = https://boxofficemojo.com/movies/?id=iceage5.htm| jumıs = [[Box Office Mojo]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 30-iyun | arxivsáne = 2016-jıl 27-oktyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161027203958/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=iceage5.htm| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Sol jılı ol jáne de «Ice Age: Collision Course» (2016) animaciyalıq filminde Shira dawıslı rolin qaytaladı hám Djuzeppe Dzanotti menen birgelikte ayaq kiyim hám zergerlik buyımlardıń kapsula kollekciyasın jobalastırdı&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Underwood| first1 = Khalea| bet = Jennifer Lopez Teams Up With Giuseppe Zanotti for 'Bad Ass High Heels' Collection| url = http://www.usmagazine.com/celebrity-style/news/jennifer-lopez-and-giuseppe-zanotti-will-release-shoes-w431171| jumıs = [[Us Weekly]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 28-iyul | sáne = 2016-jıl 27-iyul | arxivsáne = 2016-jıl 28-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20160728133546/http://www.usmagazine.com/celebrity-style/news/jennifer-lopez-and-giuseppe-zanotti-will-release-shoes-w431171| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

Lopes NBC telekanalınıń «World of Dance» atlı ayaq oyın jarıs serialınıń atqarıwshı prodyuseri hám tóreshisi boldı,&lt;ref name=&quot;Variety July 2016&quot;&gt;{{Web deregi | last1 = Wagmeister| first1 = Elizabeth| bet = NBC Greenlights Reality Dance Competition Series from Jennifer Lopez| url = https://variety.com/2016/tv/news/world-of-dance-jennifer-lopez-competition-reality-nbc-1201817499/| jumıs = Variety| qaralǵan sáne = 2016-jıl 23-iyul | sáne = 2016-jıl 19-iyul | arxivsáne = 2016-jıl 22-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20160722081740/http://variety.com/2016/tv/news/world-of-dance-jennifer-lopez-competition-reality-nbc-1201817499/| url-status = live}}&lt;/ref&gt; bul serial 2017-jıldıń may ayında efirge shıqqannan keyin reyting jaǵınan úlken jetiskenlikke eristi&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Maglio| first1 = Tony| bet = Ratings: J Lo's 'World of Dance' Scores Big Premiere After 'AGT'| url = https://thewrap.com/world-dance-americas-got-talent-agt-ratings/| jumıs = [[TheWrap]]| baspaxana = The Wrap News, Inc.| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-iyun | sáne = 2017-jıl 31-may }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = O'Connell| first1 = Michael| bet = TV Ratings: NBC's 'World of Dance' Scores a Big Post-'Talent' Debut| url = https://hollywoodreporter.com/live-feed/tv-ratings-nbcs-world-dance-scores-post-talent-debut-1008894| jumıs = [[The Hollywood Reporter]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-iyun | sáne = 2017-jıl 31-may | arxivsáne = 2017-jıl 31-may | arxivurl = https://web.archive.org/web/20170531210324/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/tv-ratings-nbcs-world-dance-scores-post-talent-debut-1008894| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Sol jılı Lopes «Ni Tú Ni Yo» hám «Amor, Amor, Amor» singlların shıǵardı, olar onıń ekinshi ispan tilindegi albomı «Por Primera Vez»ge kirgiziliwi kerek edi,&lt;ref name=&quot;Billboard Spanish Album 2016&quot;&gt;{{cite magazine|last1=Cobo|first1=Leila|title=Jennifer Lopez to Release Spanish Album, Executive Produced by Marc Anthony: Exclusive|url=https://www.billboard.com/music/latin/jennifer-lopez-spanish-album-marc-anthony-executive-producer-7533475/|magazine=Billboard|access-date=December 26, 2021|date=October 6, 2016|archive-date=December 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226185651/https://www.billboard.com/music/latin/jennifer-lopez-spanish-album-marc-anthony-executive-producer-7533475/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Idolator 1&quot;&gt;{{Web deregi | last1 = Wass| first1 = Mike| bet = Jennifer Lopez Announces New Single &quot;Amor Amor Amor&quot;| url = https://www.idolator.com/7670837/jennifer-lopez-new-single-amor-amor-amor| jumıs = [[Idolator (website)|Idolator]]| baspaxana = Hive Media| qaralǵan sáne = 2017-jıl 9-noyabr | sáne = 2017-jıl 7-noyabr | arxivsáne = 2022-jıl 26-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220626004817/https://www.idolator.com/7670837/jennifer-lopez-new-single-amor-amor-amor| url-status = live}}&lt;/ref&gt; biraq bul albom aqırında joba retinde qaldı. 2017-jıldıń aqırında ol Guess kiyim kompaniyasınıń jańa júzi bolıp járiyalandı, kompaniya tariyxındaǵı eń jası úlken wákil boldı&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Gray |first1=Yasmine |title=Jennifer Lopez Stars in Spring 2018 GUESS Campaign |url=https://www.billboard.com/music/music-news/jennifer-lopez-guess-spring-2018-campaign-8053756/ |magazine=Billboard |access-date=February 27, 2024 |date=November 28, 2017 |archive-date=February 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240228235319/https://www.billboard.com/music/music-news/jennifer-lopez-guess-spring-2018-campaign-8053756/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2018-jılı Lopes bir qatar ispan hám ispan-inglis aralas singlların shıǵardı: «Se Acabó el Amor», «El Anillo», DJ Khaled hám Cardi B qatnasqan «Dinero», hám Bad Bunny menen birge «Te Guste». Forbes jurnalı bul qosıqlardıń «tolıq krossover, bas aǵım dárejesinde baylanıs ornata almaǵanın», biraq AQSHtaǵı latın chartlarında kóbirek jetiskenlikke eriskenin, olardıń derlik barlıǵı Billboard Latin Airplay chartında birinshi orınǵa shıqqanın atap ótti. Inglot Cosmetics penen birge ol sheklengen sanlı kosmetika kollekciyasın shıǵardı.[186] Keyinirek ol Piter Sigal rejissyorlıǵındaǵı «Second Act» (2018) komediya filminde bas roldi oynadı hám onıń atqarıwshı prodyuseri boldı;&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Inglot Cosmetics Announces Collaboration With Jennifer Lopez| url = https://www.prnewswire.com/news-releases/inglot-cosmetics-announces-collaboration-with-jennifer-lopez-300623507.html| baspaxana = [[PR Newswire]]| qaralǵan sáne = 2018-jıl 9-aprel | sáne = 2018-jıl 5-aprel | arxivsáne = 2018-jıl 9-aprel | arxivurl = https://web.archive.org/web/20180409110125/https://www.prnewswire.com/news-releases/inglot-cosmetics-announces-collaboration-with-jennifer-lopez-300623507.html| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Galuppo| first1 = Mia| bet = Jennifer Lopez to Star in Romantic Comedy 'Second Act' for STX| url = https://hollywoodreporter.com/news/jennifer-lopez-star-romantic-comedy-second-act-stx-1015976| jumıs = [[The Hollywood Reporter]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 22-iyun | sáne = 2017-jıl 22-iyun | arxivsáne = 2017-jıl 23-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20170623025012/http://www.hollywoodreporter.com/news/jennifer-lopez-star-romantic-comedy-second-act-stx-1015976| url-status = live}}&lt;/ref&gt; ol sonday-aq bul filmniń saundtregi ushın «Limitless» singlin jazdı&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.billboard.com/music/awards/jennifer-lopez-limitless-performance-2018-american-music-awards-watch-8479114/ |title=Jennifer Lopez Performs 'Limitless' at the 2018 American Music Awards: Watch |last=Lyndsey Havens |date=September 10, 2018 |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |access-date=December 26, 2021 |archive-date=December 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226181704/https://www.billboard.com/music/awards/jennifer-lopez-limitless-performance-2018-american-music-awards-watch-8479114/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. «Second Act» sınshılardan aralas pikirler aldı,&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Schaffstall| first1 = Katherine| bet = 'Second Act': What the Critics Are Saying| url = https://www.hollywoodreporter.com/news/second-act-review-roundup-what-critics-are-saying-1171068| jumıs = [[The Hollywood Reporter]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 14-fevral | sáne = 2018-jıl 20-dekabr | arxivsáne = 2019-jıl 14-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190214115637/https://www.hollywoodreporter.com/news/second-act-review-roundup-what-critics-are-saying-1171068| url-status = live}}&lt;/ref&gt; biraq kinoteatrlarda kórsetiliw waqtında 72.3 million dollar tabıs tawıp, kassada jaqsı nátiyje kórsetti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=secondact.htm| bet = Second Act (2018)| jumıs = [[Box Office Mojo]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 10-fevral | arxivsáne = 2019-jıl 2-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190202213110/https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=secondact.htm| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Jennifer Lopez Live during Its my party tour.jpg|thumb|upright|Lopes 2019-jıldıń iyul ayında «It's My Party» turında qosıq aytpaqta]]

2019-jıldıń birinshi yarımında Lopes óziniń 50 jıllıǵın bayramlaw ushın «It's My Party» atlı xalıqaralıq koncert turına shıqtı. Tur otız segiz koncertten shama menen 54.7 million dollar tabıs taptı. Variety jurnalınıń xabarlawınsha, kópshilik koncertler tolıq satılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Setoodeh| first1 = Ramin| bet = How Jennifer Lopez Learned to Dance Again| url = https://variety.com/2019/music/features/jennifer-lopez-hustlers-its-my-party-the-godmother-1203313001/| magazine = [[Variety (magazine)|Variety]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 9-sentyabr | sáne = 2019-jıl 26-avgust | arxivsáne = 2019-jıl 9-sentyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190909041420/https://variety.com/2019/music/features/jennifer-lopez-hustlers-its-my-party-the-godmother-1203313001/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Ol sonday-aq jańa Hitco Entertainment leyblı menen shártnama dúzdi hám French Montana qatnasqan «Medicine» singlin shıǵardı&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Live Nation Entertainment |author-link1=Live Nation Entertainment |title=World's Hottest Entertainer Jennifer Lopez Reveals Tantalizing Details of North American It's My Party Tour to Celebrate Milestone Birthday with Fans |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/worlds-hottest-entertainer-jennifer-lopez-reveals-tantalizing-details-of-north-american-its-my-party-tour-to-celebrate-milestone-birthday-with-fans-300816892.html |access-date=March 23, 2019 |publisher=[[PR Newswire]] |date=March 22, 2019 |archive-date=March 22, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322153824/https://www.prnewswire.com/news-releases/worlds-hottest-entertainer-jennifer-lopez-reveals-tantalizing-details-of-north-american-its-my-party-tour-to-celebrate-milestone-birthday-with-fans-300816892.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2019-jıldaǵı basqa iskerlikleri arasında ol Coach brendiniń global júzi boldı,&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Intner |first1=Katie |title=Jennifer Lopez Named the New Global Face of Coach |url=https://people.com/style/jennifer-lopez-named-the-new-global-face-of-coach/ |magazine=[[People (magazine)|People]] |access-date=December 30, 2019 |date=September 30, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230004209/https://people.com/style/jennifer-lopez-named-the-new-global-face-of-coach/ |archive-date=December 30, 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Quay Australia brendi menen birge quyash kózáynekleri kollekciyasın shıǵardı,&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Hamanaka |first1=Kari |title=Quay Nabs Deal With Jennifer Lopez, Alex Rodriguez on Eyewear Collaboration |url=https://wwd.com/accessories-news/eyewear/quay-collaborates-with-jennifer-lopez-alex-rodriguez-on-eyewear-1203087404/ |magazine=[[Women's Wear Daily]] |access-date=April 18, 2019 |date=March 20, 2019 |archive-date=March 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324094638/https://wwd.com/accessories-news/eyewear/quay-collaborates-with-jennifer-lopez-alex-rodriguez-on-eyewear-1203087404/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; hám Milan Moda Háptesinde óziniń jasıl Versace kóyleginiń jańalanǵan úlgisin kórsetti. Ol sonday-aq «Good Trouble» hám «Thanks a Million» atlı eki teleserialdıń atqarıwshı prodyuseri boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://deadline.com/video/jennifer-lopezs-thanks-a-million-renewed-season-two-quibi/| bet = Jennifer Lopez's 'Thanks A Million' Renewed For Season 2 By Quibi – Watch The Trailer| jumıs = Deadline Hollywood| at = Tom| familiya = Tapp| sáne = 2020-jıl 29-may | qaralǵan sáne = 2022-jıl 8-iyun | arxivsáne = 2022-jıl 8-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220608185801/https://deadline.com/video/jennifer-lopezs-thanks-a-million-renewed-season-two-quibi/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

2020-jıldıń fevral ayında Lopes Shakira menen birge Floridadaǵı Mayamide Super Bowl LIV yarım final showınıń bas orınlawshısı boldı; kórsetiwde onıń perzenti Emme Muniz da qatnastı&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Yang |first1=Rachel |title=Jennifer Lopez's daughter Emme, 11, joins her on stage during Super Bowl halftime show |url=https://ew.com/music/2020/02/02/jennifer-lopez-daughter-emme-super-bowl-halftime-show/ |magazine=[[Entertainment Weekly]] |access-date=June 22, 2020 |date=February 2, 2020 |archive-date=June 23, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623033128/https://ew.com/music/2020/02/02/jennifer-lopez-daughter-emme-super-bowl-halftime-show/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Bul kórsetiw keń kólemde maqullawǵa erisip, házirgi waqıtqa shekem eń kóp kórilgen Super Bowl yarım final showına aylandı. Sol jılı keyinirek Lopes Maluma menen birge «Pa' Ti» singlin shıǵardı - bul onıń 2017-jıldan berli eń tabıslı qosıǵı boldı - hám «In the Morning» singlin shıǵardı. Bunnan soń, ol 2021-jılı ABC telekanalında Tayms-skverden tikkeley efirde kórsetilgen Rayan Sikrest penen birge «Dick Clark's New Year's Rockin' Eve» atlı jańa jıl showınıń bas atqarıwshısı boldı&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Bustios |first1=Pamela |title=Jennifer Lopez and Maluma's 'Pa' Ti' Debuts In Top 10 on Hot Latin Songs Chart |url=https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9462191/jennifer-lopez-maluma-pa-ti-debuts-top-10-hot-latin-songs-chart |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |access-date=October 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009000646/https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9462191/jennifer-lopez-maluma-pa-ti-debuts-top-10-hot-latin-songs-chart/ |archive-date=October 9, 2020 |date=October 8, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Peters |first=Mitchell |date=January 1, 2021 |title=Jennifer Lopez Delivers Powerful 'New Year's Rockin' Eve' Performance: 'We Made It' |url=https://www.billboard.com/music/pop/jennifer-lopez-new-years-rockin-eve-2021-video-9506047/ |access-date=June 29, 2023 |magazine=Billboard |archive-date=June 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629054541/https://www.billboard.com/music/pop/jennifer-lopez-new-years-rockin-eve-2021-video-9506047/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== 2022–házirgi waqıt: Filmlerge itibar hám «This Is Me... Now» ===
Lopes 2022-jıldıń 28-yanvarında efirge shıqqan RuPaul's Drag Race showınıń on tórtinshi máwsiminiń «She's a Super Tease» bóliminde qonaq retinde qatnastı. Ol 2022-jıldıń fevral ayında shıqqan «Marry Me» atlı romantikalıq komediyada Ouen Uilson hám Maluma menen birge bas rolde oynadı hám filmniń birge prodyuseri boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = D'Alessandro| at = Anthony| sáne = 2021-jıl 13-dekabr | bet = Jennifer Lopez &amp; Owen Wilson Romantic Comedy 'Marry Me' Going Theatrical Day &amp; Date On Peacock| url = https://deadline.com/2021/12/jennifer-lopez-owen-wilson-romantic-comedy-marry-me-going-theatrical-day-date-on-peacock-1234890052/| qaralǵan sáne = 2023-jıl 6-avgust | jumıs = Deadline Hollywood| arxivsáne = 2021-jıl 13-dekabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20211213180621/https://deadline.com/2021/12/jennifer-lopez-owen-wilson-romantic-comedy-marry-me-going-theatrical-day-date-on-peacock-1234890052/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Film kinoteatrlarda 50 million dollardan aslam tabıs taptı hám Peacock platformasında eń kóp kórilgen kúnlik film boldı,&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://variety.com/2022/film/news/marry-me-peacock-most-streamed-movie-day-date-bel-air-1235197937/|title='Marry Me' Is the Most-Streamed Day-and-Date Movie on Peacock and 'Bel-Air' Top Original Series, Comcast CEO Says|magazine=Variety|first=Jennifer|last=Mass|date=March 7, 2022|access-date=June 8, 2022|archive-date=March 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220309012836/https://variety.com/2022/film/news/marry-me-peacock-most-streamed-movie-day-date-bel-air-1235197937/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; biraq sınshılardan aralas pikirler aldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Bacon| first1 = Jess| bet = Jennifer Lopez and Owen Wilson rom-com Marry Me gets first reviews| url = https://www.digitalspy.com/movies/a39050400/jennifer-lopez-owen-wilson-marry-me-reviews/| baspaxana = [[Digital Spy]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 23-iyun | sáne = 2022-jıl 11-fevral | arxivsáne = 2022-jıl 23-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220623010316/https://www.digitalspy.com/movies/a39050400/jennifer-lopez-owen-wilson-marry-me-reviews/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.theatlantic.com/culture/archive/2022/02/marry-me-old-fashioned-rom-com-review/622061/|title=Marry Me and the Revenge of the Old-Fashioned Rom-Com|magazine=[[The Atlantic]]|first=David|last=Sims|date=February 11, 2022|access-date=June 1, 2022|archive-date=June 8, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220608195001/https://www.theatlantic.com/culture/archive/2022/02/marry-me-old-fashioned-rom-com-review/622061/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Lopes sonday-aq Maluma menen birge filmge saundtrek shıǵardı, onnan «On My Way» hám «Marry Me» singleri payda boldı. 2022-jıldıń mart ayında Lopes Virgin Voyages kruiz liniyasınıń bas «oyın-zawıq hám turmıs tárizi» oficeri etip tayınlandı&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Dado |first=Natasha |date=March 9, 2022 |title=Jennifer Lopez Joins Billionaire Richard Branson's Virgin Voyages Cruise Line: 'Jenny from the Dock' |url=https://people.com/travel/jennifer-lopez-partners-with-cruise-line-virgin-voyages-owned-by-billionaire-richard-branson/ |magazine=People |access-date=July 29, 2023 |archive-date=July 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230729082215/https://people.com/travel/jennifer-lopez-partners-with-cruise-line-virgin-voyages-owned-by-billionaire-richard-branson/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Onıń kelesi joybarı «Jennifer Lopez: Halftime» hújjetli filmi boldı, ol «Hustlers» filminiń shıǵıwınan keyingi hám Super Boul shıǵısına tayarlıq dáwirindegi ómirine arnalǵan&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://deadline.com/2022/06/tribeca-festival-opening-halftime-jennifer-lopez-1235041387/|title=Tribeca Festival Kicks Off With Celebratory Doc 'Halftime,' Low Key Presence By Star Jennifer Lopez|magazine=Deadline Hollywood|first=Jill|last=Goldsmith|date=June 9, 2022|access-date=June 9, 2022|archive-date=June 27, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220627124539/https://deadline.com/2022/06/tribeca-festival-opening-halftime-jennifer-lopez-1235041387/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2022-jıldıń iyun ayında Tribeca kinofestivalındaǵı premeradan soń Netflixte járiyalanǵan bul film kino sınshılarınan ulıwma unamlı pikirler aldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Halftime| url = https://www.rottentomatoes.com/m/halftime| baspaxana = [[Rotten Tomatoes]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 14-fevral | arxivsáne = 2023-jıl 6-noyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20231106061507/https://www.rottentomatoes.com/m/halftime| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;* {{Cite magazine|url=https://www.glamour.com/story/jennifer-lopez-halftime-documentary-comments-shakira?T|title=All Jennifer Lopez Asked Was to Be Treated Like a White Man|magazine=[[Glamour (magazine)|Gamour]]|first=Tess|last=Garcia| sáne =June 14, 2022|access-date=June 15, 2022|archive-date=June 14, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220614180433/https://www.glamour.com/story/jennifer-lopez-halftime-documentary-comments-shakira?T|url-status=live}}
* {{Cite news|url=https://chicago.suntimes.com/movies-and-tv/2022/6/13/23165324/halftime-review-jennifer-lopez-netflix-documentary-super-bowl|title='Halftime': Jennifer Lopez doc seems to bare some but not all|newspaper=[[Chicago Sun-Times]]|first=Richard|last=Roeper|date=June 13, 2022|access-date=June 15, 2022|archive-date=June 14, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220614073502/https://chicago.suntimes.com/movies-and-tv/2022/6/13/23165324/halftime-review-jennifer-lopez-netflix-documentary-super-bowl|url-status=live}}
* {{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/bollywood/pride-month-special-this-actor-played-the-role-of-a-gay-man-before-mainstream-actors-in-bollywood-10798221.html|title=Halftime review: Jennifer Lopez in rousing, effective documentary: &quot;it's clear as day that not recognizing Lopez's work on Hustlers is nothing short of an act of malice. Halftime ensures that the world remembers it.&quot;|work=[[Firstpost]]|first=Poulomi|last=Das|date=June 15, 2022|access-date=June 15, 2022|archive-date=June 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616083500/https://www.firstpost.com/entertainment/bollywood/pride-month-special-this-actor-played-the-role-of-a-gay-man-before-mainstream-actors-in-bollywood-10798221.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Sentyabr ayında Lopes italiyalı ishki kiyim markası Intimissimidiń global elshisi bolıp járiyalandı&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Richford |first=Rhonda |date=September 27, 2022 |title=EXCLUSIVE: Intimissimi Signs Jennifer Lopez as New Global Brand Ambassador |url=https://wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/intimissimi-jennifer-lopez-new-global-brand-ambassador-1235357535/ |magazine=[[Women's Wear Daily]] |access-date=November 10, 2023 |archive-date=November 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110154142/https://wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/intimissimi-jennifer-lopez-new-global-brand-ambassador-1235357535/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Keyingi ayda Djimmi Fellon hám Lopes «Con Pollo: A Bilingual Playtime Adventure» atlı balalar kitabın shıǵardı, ol New York Timestıń bestsellerine aylandı&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://people.com/parents/jennifer-lopez-and-jimmy-fallon-team-up-to-write-adorable-bilingual-childrens-book-con-pollo/|title=Jennifer Lopez and Jimmy Fallon Team Up to Write Adorable Bilingual Children's Book 'Con Pollo'|magazine=People|first=Olivia|last=Jakiel|date=February 28, 2022|access-date=February 28, 2022|archive-date=February 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228170834/https://people.com/parents/jennifer-lopez-and-jimmy-fallon-team-up-to-write-adorable-bilingual-childrens-book-con-pollo/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/2022/10/30/picture-books/ |title=Children's Picture Books - The New York Times Bestseller List |newspaper=The New York Times |date=October 15, 2022 |access-date=October 21, 2022 |archive-date=October 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020184108/https://www.nytimes.com/books/best-sellers/2022/10/30/picture-books/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Lopes 2023-jıldıń yanvar ayında Amazon Prime Video platformasında járiyalanǵan «Shotgun Wedding» atlı ekshn komediyasında Djosh Dyuamel hám Djennifer Kulidj penen birge bas rolde oynadı hám filmniń birge prodyuseri boldı. Bul film sol jılı Prime Videoda eń kóp kórilgen filmlerdiń birine aylandı. Sonday-aq, ol 2023-jıldıń may ayında Netflixte járiyalanǵan, Niki Karo rejissyorlıq etken «The Mother» atlı ekshn triller filminde bas rolde oynadı hám birge prodyuserlik etti&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Pulliam-Moore| at = Charles| sáne = 2023-jıl 18-yanvar | bet = Netflix's 2023 movie lineup is looking kind of lean| url = https://www.theverge.com/23560393/netflix-2023-movie-lineup-luther-damsel-rebel-moon-the-mother| qaralǵan sáne = 2023-jıl 18-yanvar | jumıs = [[The Verge]]| arxivsáne = 2023-jıl 23-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20230223105539/https://www.theverge.com/23560393/netflix-2023-movie-lineup-luther-damsel-rebel-moon-the-mother| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Film aralas pikirler aldı,&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Alexandria| first1 = Lavender| bet = Jennifer Lopez Celebrates A Month Of &quot;The Mother&quot; Being Netflix's Top Film| url = https://www.hotnewhiphop.com/687187-jennifer-lopez-celebrates-netflix-top-film| jumıs = [[HotNewHipHop]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-fevral | sáne = 2013-jıl 12-iyun | arxivsáne = 2024-jıl 15-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20240215043802/https://www.hotnewhiphop.com/687187-jennifer-lopez-celebrates-netflix-top-film| url-status = live}}&lt;/ref&gt; biraq 2023-jılı platformadaǵı eń kóp kórilgen film boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Dick| first1 = Jeremy| bet = Netflix Viewing Data Confirms Jennifer Lopez Action Movie Was a Massive Hit on Streaming| url = https://www.cbr.com/jennifer-lopez-the-mother-netflix-hit/| jumıs = [[Comic Book Resources]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-fevral | sáne = 2023-jıl 30-dekabr | arxivsáne = 2024-jıl 19-yanvar | arxivurl = https://web.archive.org/web/20240119151456/https://www.cbr.com/jennifer-lopez-the-mother-netflix-hit/| url-status = live}}&lt;/ref&gt; hám xızmettiń eń kóp kórilgen original filmleriniń birine aylandı&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Campione |first=Katie |date=June 6, 2023 |title='The Mother' Enters Netflix's All Time Most Popular Film List; 'Queen Charlotte' Finishes Below Threshold For TV |url=https://deadline.com/2023/06/the-mother-jennifer-lopez-netflix-all-time-most-popular-film-list-queen-charlotte-misses-ratings-1235409794/ |access-date=August 25, 2024 |magazine=Deadline Hollywood |archive-date=April 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424220745/https://deadline.com/2023/06/the-mother-jennifer-lopez-netflix-all-time-most-popular-film-list-queen-charlotte-misses-ratings-1235409794/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sol jıldıń sentyabr ayında ol óziniń Nuyorican Productions kompaniyası arqalı BMG Rights Management penen «jazıw hám baspa» shártnamasın dúzdi&lt;ref name=&quot;bmg_partnership&quot;&gt;{{cite magazine |last=Roiz |first=Jessica |date=September 11, 2023 |title=Jennifer Lopez to Release First Solo Album In Nine Years Under New Partnership With BMG: Exclusive |url=https://www.billboard.com/music/pop/jennifer-lopez-new-studio-album-bmg-partnership-1235410226/ |url-status=live |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |location=United States |issn=0006-2510 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230911164653/https://www.billboard.com/music/pop/jennifer-lopez-new-studio-album-bmg-partnership-1235410226/ |archive-date=September 11, 2023 |access-date=September 11, 2023}}&lt;/ref&gt;. Lopestiń 2023-jıldaǵı biznes joybarlarına: Delola atlı spritc brendin iske qosıw,&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = DeBianchi| at = Antonia| sáne = 2023-jıl 3-aprel | bet = Jennifer Lopez Launches Lower-Calorie Alcohol Line Named After Her 'Carefree, Fun Side' (Exclusive)| url = https://people.com/food/jennifer-lopez-launches-lower-calorie-alcohol-line-delola/| qaralǵan sáne = 2023-jıl 28-iyun | jumıs = People| arxivsáne = 2023-jıl 5-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20230705215637/https://people.com/food/jennifer-lopez-launches-lower-calorie-alcohol-line-delola/| url-status = live}}&lt;/ref&gt; óziniń J.Lo by Jennifer Lopez turmıs tárizi brendi menen Revolve sawda kompaniyası arasındaǵı birlesken joybar,&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Hu| at = Zoe| sáne = 2023-jıl 17-mart | bet = Jennifer Lopez signs footwear deal with Revolve| url = https://www.drapersonline.com/news/jennifer-lopez-signs-footwear-deal-with-revolve| qaralǵan sáne = 2023-jıl 28-iyun | jumıs = [[Drapers (magazine)|Drapers]]| arxivsáne = 2023-jıl 31-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20230731064910/https://www.drapersonline.com/news/jennifer-lopez-signs-footwear-deal-with-revolve| url-status = live}}&lt;/ref&gt; hám mart, may hám iyun aylarında úsh kollekciya retinde shıǵarılǵan JLO Jennifer Lopez ayaq kiyim tarmaǵı kiredi&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Muhammad |first=Latifah |date=March 17, 2023 |title=Jennifer Lopez Debuts a Dazzling New Shoe Collab With Revolve: Shop the Collection |url=https://www.billboard.com/culture/product-recommendations/jennifer-lopez-shoe-collab-revolve-shop-collection-1235288695/ |access-date=June 28, 2023 |magazine=Billboard |archive-date=July 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230731064910/https://www.billboard.com/culture/product-recommendations/jennifer-lopez-shoe-collab-revolve-shop-collection-1235288695/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Lopestiń toǵızınshı studiyalıq albomı «This Is Me... Now», «This Is Me... Then» (2002) albomınıń dawamı, 2024-jıldıń 16-fevralında Nuyorican hám BMG tárepinen shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Wiseman |first=Andreas |date=November 27, 2023 |title=Jennifer Lopez: Release Dates Revealed For First Album in a Decade ''This Is Me... Now'' &amp; Related Movie About Her &quot;Love Life&quot; Which Will Stream On Amazon |url=https://deadline.com/2023/11/jennifer-lopez-album-this-is-me-now-release-date-amazon-movie-1235638061/ |url-status=live |magazine=[[Deadline Hollywood]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20231127141637/https://deadline.com/2023/11/jennifer-lopez-album-this-is-me-now-release-date-amazon-movie-1235638061/ |archive-date=November 27, 2023 |access-date=November 27, 2023}}&lt;/ref&gt;. Bul albom «úsh bólimli multimediyalıq joybardıń» bir bólegi bolıp, oǵan Deyv Meyers rejissyorlıq etken «This Is Me... Now: A Love Story» atlı muzıkalı film hám «The Greatest Love Story Never Told» atlı hújjetli film de kiredi, ekewi de Prime Videoda járiyalandı&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Garcia |first=Thania |date=November 27, 2023 |title=Jennifer Lopez Reveals Release Date for 'This Is Me... Now' Album and Short Film |url=https://variety.com/2023/music/news/jennifer-lopez-release-date-this-is-me-now-album-film-1235809774/ |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |access-date=November 27, 2023 |archive-date=November 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231127205320/https://variety.com/2023/music/news/jennifer-lopez-release-date-this-is-me-now-album-film-1235809774/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Lopes «A Love Story» filminde óziniń qıyalıy versiyasın oynaydı, bul film «avtobiografiyalıq muzıkalı romantikalıq komediya ekshn ilimiy-fantastika» dep sıpatlandı;&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Staples| first1 = Louis| bet = This is Me... Now: A Love Story: Why J-Lo deserves respect for her 'bonkers' new musical movie| url = https://www.bbc.com/culture/article/20240214-this-is-me-now-a-love-story-why-j-lo-deserves-respect-for-her-bonkers-new-musical-movie| jumıs = [[BBC Online]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-fevral | sáne = 2024-jıl 15-fevral | arxivsáne = 2024-jıl 15-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20240215003454/https://www.bbc.com/culture/article/20240214-this-is-me-now-a-love-story-why-j-lo-deserves-respect-for-her-bonkers-new-musical-movie| url-status = live}}&lt;/ref&gt; The Guardian gazetasınan Tim Djonzi Lopes «terapiya-muzıkalı biografiyalıq film» janrın oylap tapqan bolıwı múmkin dep pikir bildirdi&lt;ref name=&quot;The Guardian 2024&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/culture/2024/feb/02/jennifer-lopez-j-lo-new-film-strange-sexy-mess-this-is-me-love-story?ref=mc.news| bet = Jennifer Lopez's new film about herself is a strange, sexy mess. But there's method in the madness| jumıs = [[the Guardian]]| familiya = Jonze| at = Tim| sáne = 2024-jıl 2-fevral | qaralǵan sáne = 2024-jıl 6-fevral | arxivsáne = 2024-jıl 6-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20240206141050/https://www.theguardian.com/culture/2024/feb/02/jennifer-lopez-j-lo-new-film-strange-sexy-mess-this-is-me-love-story?ref=mc.news| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Potencial sherikler bas tartqannan keyin, Lopes filmdi ózi 20 million dollarǵa qarjılandırdı, keyin Amazon onı satıp aldı&lt;ref name=&quot;Variety 2024&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://variety.com/2024/film/features/jennifer-lopez-this-is-me-now-musical-film-ben-affleck-love-story-1235908364/| bet = Jennifer Lopez's $20 Million Gamble: Why the Superstar Spent Her Own Money and Defied Skeptics to Tell Her Ben Affleck Love Story| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240213160039/https://variety.com/2024/film/features/jennifer-lopez-this-is-me-now-musical-film-ben-affleck-love-story-1235908364/| arxivsáne = 2024-jıl 13-fevral | sáne = 2024-jıl 13-fevral | qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-fevral | last1 = Rodrick| first1 = Stephen| jumıs = [[Variety (magazine)|Variety]]| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. «Can't Get Enough» albomnıń bas singlı retinde shıǵarıldı,&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Rizzo |first=Carita |date=November 27, 2023 |title=Jennifer Lopez Announces Film to Accompany ''This Is Me... Now'' Album |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/jennifer-lopez-this-is-me-now-film-album-1234897214/ |url-status=live |magazine=[[Rolling Stone]] |issn=0035-791X |archive-url=https://web.archive.org/web/20231127142619/https://www.rollingstone.com/music/music-news/jennifer-lopez-this-is-me-now-film-album-1234897214/ |archive-date=November 27, 2023 |access-date=November 27, 2023}}&lt;/ref&gt; keyin reper Anuel AA menen birge «Rebound» shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Mendez |first=Chris Malone |date=February 16, 2024 |title=Jennifer Lopez Releases Long-Awaited 'This Is Me... Now' Album And Film |url=https://www.forbes.com/sites/cmalone/2024/02/16/jennifer-lopez-releases-long-awaited-this-is-me-now-album-and-film/ |access-date=August 25, 2024 |magazine=Forbes |archive-date=March 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312044624/https://www.forbes.com/sites/cmalone/2024/02/16/jennifer-lopez-releases-long-awaited-this-is-me-now-album-and-film/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Albomdı járiyalaw ushın, Lopes 2024-jıldıń 3-fevralında Saturday Night Live baǵdarlamasında Latto hám Redman menen birge «Can't Get Enough» hám albomnıń atamasındaǵı qosıqtı orınladı;&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Vaillancourt |first=William |date=February 4, 2024 |title='SNL': Watch Jennifer Lopez Perform 'Can't Get Enough,' 'This Is Me…Now' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/snl-watch-jennifer-lopez-perform-cant-get-enough-this-is-me-now-latto-redman-1234960309/ |url-status=live |archive-date=February 4, 2024 |access-date=August 25, 2024 |magazine=Rolling Stone |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204072822/https://www.rollingstone.com/music/music-news/snl-watch-jennifer-lopez-perform-cant-get-enough-this-is-me-now-latto-redman-1234960309/ }}&lt;/ref&gt; ol jáne de Los-Andjelestegi Orfeum teatrında ayrıqsha koncert berdi, ol jazıp alınıp, 21-fevralda [[Apple Music]] hám [[Apple TV+]] ta koncert filmi retinde járiyalandı&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Irvin |first=Jack |date=February 21, 2024 |title=Jennifer Lopez Performs ''This Is Me... Now'' Track 'Rebound' at Apple Music Live Concert in LA (Exclusive) |url=https://people.com/jennifer-lopez-performs-this-is-me-now-track-rebound-at-apple-music-live-concert-in-la-exclusive-8594663/ |access-date=August 25, 2024 |magazine=People |archive-date=May 31, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531125432/https://people.com/jennifer-lopez-performs-this-is-me-now-track-rebound-at-apple-music-live-concert-in-la-exclusive-8594663 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2024-jıldıń may ayında Lopes Manxettendegi jıllıq Met Gala ilajınıń birlesken alıp barıwshısı boldı, bul onıń usı joqarı moda ilajına 14-márte qatnasıwı edi&lt;ref name=JloMetGalaHost&gt;{{Web deregi | url = https://abcnews.go.com/amp/Entertainment/wireStory/2024-met-gala-celebrity-chairs-dress-code-107263488| bet = Jennifer Lopez, Bad Bunny, Chris Hemsworth and Zendaya to chair 2024 Met Gala| avtor = [[Associated Press]]| baspaxana = [[ABC News (United States)|ABC News]]| sáne = 2024-jıl 15-fevral | qaralǵan sáne = 2024-jıl 24-fevral | arxivsáne = 2024-jıl 24-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20240224222324/https://abcnews.go.com/amp/Entertainment/wireStory/2024-met-gala-celebrity-chairs-dress-code-107263488| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Sol ayda, ol avstraliyalı muzıka prodyuseri Fisher menen birge «Waiting for Tonight» qosıǵınıń «zamanagóy» remiksin shıǵardı, qosıqtıń dáslepki shıǵarılǵanına 25 jıl tolǵannan keyin&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Sharpe| at = Josh| sáne = 2024-jıl 3-may | bet = FISHER and Jennifer Lopez Reimagine Hit Song 'Waiting For Tonight'| url = https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/FISHER-and-Jennifer-Lopez-Reimagine-Hit-Song-Waiting-For-Tonight-20240503/| qaralǵan sáne = 2024-jıl 25-avgust | jumıs = [[BroadwayWorld]]| arxivsáne = 2024-jıl 3-may | arxivurl = https://web.archive.org/web/20240503215217/https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/FISHER-and-Jennifer-Lopez-Reimagine-Hit-Song-Waiting-For-Tonight-20240503| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Lopestiń 2024-jıldıń iyun ayınan baslap «This Is Me... Live» Arqa Amerika turına shıǵıwı jobalastırılǵan edi, biraq ol shańaraǵı menen kóbirek waqıt ótkeriw ushın onı biykar etti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://variety.com/2024/music/news/jennifer-lopez-cancels-tour-1236021391/| bet = Jennifer Lopez Cancels Summer Tour| jumıs = [[Variety (magazine)|Variety]]| first1 = Jem| last1 = Aswad| sáne = 2024-jıl 31-may | qaralǵan sáne = 2024-jıl 1-iyun | arxivsáne = 2024-jıl 1-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20240601000304/https://variety.com/2024/music/news/jennifer-lopez-cancels-tour-1236021391/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

Lopes Netflix penen dúzilgen shártnama tiykarında úshinshi joybar ilimiy-fantastikalıq triller «Atlas» filminiń birge prodyuseri hám bas aktrisası boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://deadline.com/2021/06/jennifer-lopez-netflixs-sci-fi-thriller-atlas-brad-peyton-directing-1234775196/| bet = Jennifer Lopez To Star In Netflix's Sci-Fi Thriller 'Atlas' With Brad Peyton Directing| jumıs = Deadline Hollywood| at = Justin| familiya = Kroll| sáne = 2021-jıl 15-iyun | qaralǵan sáne = 2022-jıl 18-iyul | arxivsáne = 2022-jıl 18-noyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20221118072448/https://deadline.com/2021/06/jennifer-lopez-netflixs-sci-fi-thriller-atlas-brad-peyton-directing-1234775196/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Rajput| at = Priyanca| sáne = 2022-jıl 1-sentyabr | bet = 2022 Film and high-end TV productions shooting globally: latest updates| url = https://www.kftv.com/news/2022/08/31/2022-film-and-high-end-tv-productions-shooting-globally-latest-updates| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220901170025/https://www.kftv.com/news/2022/08/31/2022-film-and-high-end-tv-productions-shooting-globally-latest-updates| arxivsáne = 2022-jıl 1-sentyabr | qaralǵan sáne = 2022-jıl 1-sentyabr | jumıs = [[Kemps Film and TV Production Services Handbook]]}}&lt;/ref&gt;. 2024-jıldıń may ayında shıqqan «Atlas» filmi sınshılar tárepinen unamsız pikirler aldı,&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Art| at = Pop Culture &amp;| sáne = 2024-jıl 30-may | bet = Jennifer Lopez's 'Atlas' tops Netflix despite critics' mixed reviews| url = https://tribune.com.pk/story/2469017/jennifer-lopezs-atlas-tops-netflix-despite-critics-mixed-reviews| qaralǵan sáne = 2024-jıl 31-may | jumıs = The Express Tribune| til = en| arxivsáne = 2024-jıl 31-may | arxivurl = https://web.archive.org/web/20240531072517/https://tribune.com.pk/story/2469017/jennifer-lopezs-atlas-tops-netflix-despite-critics-mixed-reviews| url-status = live}}&lt;/ref&gt; biraq Netflix platformasında úlken tabısqa eristi - birinshi kúni 71 mámlekette eń kóp kórilgen film boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Mitovich| at = Matt Webb| sáne = 2024-jıl 29-may | bet = J.Lo's Atlas Racks Up 28.2 Million Views on Netflix, as Actual Memorial Day Weekend Box Office Struggles| url = https://tvline.com/ratings/jennifer-lopez-atlas-netflix-movie-28-million-views-1235251517/| qaralǵan sáne = 2024-jıl 31-may | jumıs = TVLine| til = en-US| arxivsáne = 2024-jıl 31-may | arxivurl = https://web.archive.org/web/20240531061008/https://tvline.com/ratings/jennifer-lopez-atlas-netflix-movie-28-million-views-1235251517/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. The New York Times gazetası filmge bergen unamlı pikirinde Lopestiń oyının maqtap, filmdi «qızıqlı koncepciya» dep atadı&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Wilkinson |first=Alissa |date=2024-05-24 |title='Atlas' Review: A.I. Shrugged |url=https://www.nytimes.com/2024/05/24/movies/atlas-review.html |access-date=2024-05-31 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |archive-date=May 31, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531061007/https://www.nytimes.com/2024/05/24/movies/atlas-review.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Lopes palwan Entoni Roblestiń ómiri haqqındaǵı biografiyalıq drama «Unstoppable» filminde Djarrel Djerom menen birge járdemshi rolde oynadı, film Ben Afflek hám Mett Deymon tárepinen prodyuserlik etildi&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = D'Alessandro| at = Anthony| sáne = 2023-jıl 17-mart | bet = Jharrel Jerome To Star As Wrestler Anthony Robles Alongside Jennifer Lopez In 'Unstoppable' From Artists Equity And Amazon| url = https://deadline.com/2023/03/jennifer-lopez-unstoppable-ben-affleck-jharrel-jereome-amazon-artists-equity-1235303598/| qaralǵan sáne = 2023-jıl 28-iyun | jumıs = Deadline Hollywood| arxivsáne = 2024-jıl 13-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20240613164245/https://deadline.com/2023/03/jennifer-lopez-unstoppable-ben-affleck-jharrel-jereome-amazon-artists-equity-1235303598/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Film 2024-jıldıń sentyabr ayında Toronto Xalıqaralıq Kino Festivalında kórsetilip, 2024-jıldıń dekabr ayında sheklengen prokatqa shıqtı hám 2025-jıldıń yanvar ayında Prime Video platformasında járiyalandı. Lopes filmde Roblestiń anası Djudidiń rolin oynadı. Film de, onıń oyını da maqtawǵa ılayıq boldı; Variety jurnalınıń sınshısı Ouen Gleyberman bunı «onıń ekrandaǵı eń tolıq orınlaǵan roli» dep atadı&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Gleiberman |first=Owen |date=September 6, 2024 |title='Unstoppable' Review: Jharrel Jerome and Jennifer Lopez in the Rare Sports Crowd-Pleaser You Can Believe In |url=https://variety.com/2024/film/reviews/unstoppable-review-jharrel-jerome-jennifer-lopez-1236136017/ |access-date=October 26, 2024 |magazine=Variety}}&lt;/ref&gt;. Jáne de yanvar ayında Lopes 2025-jılǵı Palm-Springs Xalıqaralıq Kino Festivalında Variety jurnalınıń «Ápsana hám Jol Ashıwshı» sıylıǵın aldı, sıylıqtı oǵan «Maid in Manhattan» filmindegi kásiplesi Ralf Fayns tapsırdı&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Saperstein| at = Pat| sáne = 2025-jıl 4-yanvar | bet = Jennifer Lopez Quips to 'Maid in Manhattan' Co-Star Ralph Fiennes, 'We Really Must Stop Meeting in Hotels Like This' at Variety Creative Impact Awards| url = https://variety.com/2025/film/news/jennifer-lopez-ralph-fiennes-maid-in-manhattan-reunion-variety-creative-impact-awards-1236265513/| qaralǵan sáne = 2025-jıl 8-yanvar | jumıs = Variety}}&lt;/ref&gt;. Keyin ol Bill Kondon rejissyorlıǵındaǵı «Kiss of the Spider Woman» myuziklı dramasınıń bas rolin oynap, birge atqarıwshı prodyuseri boldı, film sol aydıń aqırında 2025-jılǵı Sandens Kino Festivalında kórsetildi. 1993-jılǵı birdey atamadaǵı Brodvey myuziklınıń ekranlastırılıwı bolǵan bul film 2025-jıldıń 10-oktyabrinde kino teatrlarǵa shıǵadı. Iyun ayında Lopes Vashington qalasındaǵı RFK Festival maydanında ótkerilgen 2025-jılǵı WorldPride Muzıka Festivalınıń birinshi kúniniń bas atqarıwshısı boldı.

2025-jıldıń aprel ayında ol «Up All Night» turın járiyaladı; ol 8-iyulda baslandı&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Roiz |first1=Jessica |title=Jennifer Lopez Unveils Up All Night Live 2025 Spain Tour: 'I Can't Wait to Get Back Out There' |url=https://www.billboard.com/music/latin/jennifer-lopez-2025-spain-tour-dates-1235940502/ |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |publisher=[[Penske Media Corporation]] |access-date=April 7, 2025 |archive-url=https://archive.today/20250407174856/https://www.billboard.com/music/latin/jennifer-lopez-2025-spain-tour-dates-1235940502/ |archive-date=April 7, 2025 |location=United States |issn= 0006-2510 |oclc=732913734 |date=April 7, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2025-jıldıń 24-iyul sánesinde Lopes 56 jasqa shıqqan tuwılǵan kúninde «Birthday» atlı jańa qosıǵın kópshilik názerine usındı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.rollingstone.com/music/music-news/jennifer-lopez-celebrates-birthday-new-song-1235393721/| bet = Jennifer Lopez Celebrates 'Birthday' With Sexy New Song| jumıs = Rolling Stone| familiya = Mier| at = Tomas| sáne = 2025-jıl 25-iyul | qaralǵan sáne = 2025-jıl 26-iyul }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://thatgrapejuice.net/2025/07/new-song-jennifer-lopez-birthday/| bet = New Song: Jennifer Lopez – ‘Birthday’| jumıs = That Grape Juice| sáne = 2025-jıl 24-iyul | qaralǵan sáne = 2025-jıl 26-iyul }}&lt;/ref&gt;.

==== Keleshektegi joybarları ====
Lopes Netflixtiń «Office Romance» filminde Brett Goldsteyn menen birge bas rolde oynaydı hám birge prodyuserlik etedi&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=September 17, 2024 |title=Jennifer Lopez &amp; Brett Goldstein Are Having An 'Office Romance' At Netflix |url=https://deadline.com/2024/09/jennifer-lopez-brett-goldstein-netflix-office-romance-1236091879/ |access-date=October 6, 2024 |magazine=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;. Jáne de ol Emili Genridiń 2023-jılǵı «Happy Place» romanınıń serial túrindegi versiyasına Netflix ushın birge prodyuserlik etedi&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=June 25, 2024 |title=Netflix Options Novel 'Happy Place' For Jennifer Lopez's Nuyorican; Series In The Works – The Dish |url=https://deadline.com/2024/06/jennifer-lopez-netflix-happy-place-emily-henry-novel-series-1235982583/ |access-date=August 25, 2024 |magazine=Deadline Hollywood |archive-date=August 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822124907/https://deadline.com/2024/06/jennifer-lopez-netflix-happy-place-emily-henry-novel-series-1235982583/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Ol jáne de bestseller roman «The Cipher»diń Netflix ushın ekranlastırılıwında bas roldi oynawǵa hám birge prodyuserlik etiwge kelisim berdi&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=March 26, 2021 |title=Jennifer Lopez Netflix Pic 'The Cipher': Scribes Jason Smilovic And Todd Katzberg Adapting Isabella Maldonado Novel |url=https://deadline.com/2021/03/jennifer-lopez-cipher-netflix-movie-jason-smilovic-todd-katzberg-1234722881/ |access-date=June 29, 2023 |magazine=Deadline Hollywood |archive-date=June 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629054542/https://deadline.com/2021/03/jennifer-lopez-cipher-netflix-movie-jason-smilovic-todd-katzberg-1234722881/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Lopestiń prodyuser retinde bir neshe joybarları isleniw barısında&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://deadline.com/2022/03/jennifer-lopez-amazon-series-backwards-in-heels-1234989376/|title=Jennifer Lopez's Nuyorican Productions, Skydance TV Developing Post-WWII NYC Set Prime Video Series 'Backwards In Heels'|magazine=Deadline Hollywood|first=Anthony|last=D'Alessandro|date=March 28, 2022|access-date=July 18, 2022|archive-date=July 19, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220719194557/https://deadline.com/2022/03/jennifer-lopez-amazon-series-backwards-in-heels-1234989376/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://deadline.com/2022/05/jennifer-lopez-limited-series-rodgers-hammerstein-cinderella-skydance-concord-1235021215/|title=Jennifer Lopez To EP Limited Series Based On Rodgers &amp; Hammerstein's 'Cinderella' With Skydance And Concord|magazine=Deadline Hollywood|first=Rosy|last=Cordero|date=May 11, 2022|access-date=July 18, 2022|archive-date=July 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220725114943/https://deadline.com/2022/05/jennifer-lopez-limited-series-rodgers-hammerstein-cinderella-skydance-concord-1235021215/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author=Shoard |first=Catherine |date=January 25, 2024 |title=Jennifer Lopez to produce Bob the Builder movie |url=https://www.theguardian.com/film/2024/jan/25/jennifer-lopez-to-produce-bob-the-builder-movie |access-date=January 25, 2024 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;. Netflix penen dawam etip atırǵan birge islesiw sheńberinde, ol Robert Zemekis rejissyorlıǵındaǵı «The Last Mrs. Parrish» romanınıń ekranlastırılıwında bas rolde oynaydı&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Kroll |first=Justin|date=April 17, 2025 |title=Jennifer Lopez &amp; Robert Zemeckis Team On Netflix Adaptation Of 'The Last Mrs. Parrish'|url=https://deadline.com/2025/04/jennifer-lopez-robert-zemeckis-the-last-mrs-parrish-1236370591/|access-date=April 17, 2025 |magazine=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;.

== Jeke ómiri ==
Lopes 1990-jıllardıń ortasına shekem on jılǵa jaqın waqıt dawamında joqarı mekteptegi dostı Devid Kruz benen qarım-qatnasta boldı&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=Jennifer Lopez's Late High School Sweetheart David Cruz Was 'Soft-Spoken and Kind' Says Source |url=https://people.com/music/jennifer-lopez-late-ex-david-cruz-kind/ |access-date=June 11, 2021 |magazine=People |archive-date=June 11, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210611224520/https://people.com/music/jennifer-lopez-late-ex-david-cruz-kind/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Olar bir waqıtları atastırılǵan edi, hám Kruz Lopes óz karerasın baslaǵanda onıń menen birge bolıw ushın Los-Andjeleske kóship bardı&lt;ref&gt;{{harvnb|Parish|2009|p=22}}&lt;/ref&gt;. Keyinirek Lopes Kruz haqqında bılay dedi: «Siziń jolıńız boldı, sizde usınday birinshi muhabbat bar»&lt;ref name=BrokeAllTheRules&gt;{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/movies/movie-features/jennifer-lopez-marry-me-interview-cover-1294974/|title=&quot;I Just Said, Fuck It&quot;: How Jennifer Lopez Broke All the Rules to Get to the Top|magazine=Rolling Stone|first=Alex|last=Morris|date=February 7, 2022|access-date=June 1, 2022|archive-date=June 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601094939/https://www.rollingstone.com/movies/movie-features/jennifer-lopez-marry-me-interview-cover-1294974/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ol 1997-jıldıń fevralınan 1998-jıldıń yanvarına shekem kubalı oficiant Ojani Noa menen nekede boldı. Yaǵnıy Ojani Noa - Djeniffer Lopestiń birinshi kúyewi. Keyingi sud islerinde Noaǵa olardıń nekesi haqqında kitap járiyalawǵa&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.smh.com.au/news/people/jlo-wins-payout-from-ex-over-tellall-memoir/2007/08/09/1186530500816.html | title=J-Lo Wins Payout From Ex | access-date=August 28, 2007 | work=The Sydney Morning Herald | date=August 9, 2007 | archive-date=October 16, 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071016114514/http://www.smh.com.au/news/people/jlo-wins-payout-from-ex-over-tellall-memoir/2007/08/09/1186530500816.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.mtv.com/news/1528384/jennifer-lopez-sues-first-husband-to-block-tell-all-book/| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140906134913/http://www.mtv.com/news/1528384/jennifer-lopez-sues-first-husband-to-block-tell-all-book/| url-status = dead| arxivsáne = 2014-jıl 6-sentyabr | bet = Jennifer Lopez Sues First Husband To Block Tell-All Book| at = Chris| familiya = Harris| qaralǵan sáne = 2021-jıl 26-dekabr | baspaxana = MTV News| sáne = 2006-jıl 11-aprel }}&lt;/ref&gt; hám Lopestiń jeke pal ayı tuwralı videosın hújjetli filmde paydalanıw qadaǵan etildi&lt;ref&gt;{{cite magazine |first=Michael Y. |last=Park |title=Jennifer Lopez Sues Ex over Honeymoon Tape |url=https://people.com/crime/jennifer-lopez-sues-ex-over-honeymoon-tape/ |date=November 10, 2009 |access-date=May 20, 2021 |magazine=People |archive-date=May 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520192131/https://people.com/crime/jennifer-lopez-sues-ex-over-honeymoon-tape/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Myrddin |last=Gwynedd |title=Jennifer Lopez halts sale of 'intimate' honeymoon tape |url=https://www.nzherald.co.nz/entertainment/jennifer-lopez-halts-sale-of-intimate-honeymoon-tape/4IEWBN6POFBHWRNW36XTX25P24/ |date=June 6, 2011 |access-date=May 20, 2021 |newspaper=The New Zealand Herald}}&lt;/ref&gt;.

Lopes 1999-jıldan 2001-jıldıń basına shekem jazba prodyuseri hám reper Shon Kombs (sol waqıtta «Paff Deddi» dep atalǵan) penen geyde birge, geyde ayırılısqan qarım-qatnasta boldı&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=All of Jennifer Lopez's Famous Loves |url=https://people.com/music/jennifer-lopez-dating-history/ |date=March 11, 2024 |access-date=May 18, 2024 |magazine=People |archive-date=May 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515213343/https://people.com/music/jennifer-lopez-dating-history/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=J. Lo finally dishes on P. Diddy |first=Gary |last=Susman |url=https://ew.com/article/2003/05/26/j-lo-finally-dishes-p-diddy/ |date=May 26, 2003 |access-date=May 20, 2021 |magazine=Entertainment Weekly |archive-date=May 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520192131/https://ew.com/article/2003/05/26/j-lo-finally-dishes-p-diddy/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 1999-jıl 27-dekabr kúnine qaraǵan túni Lopes, Kombs hám reper Shayn Tayms-skverdegi túngi klubta atıs bolǵan jerden ketkennen keyin qamawǵa alındı, olarǵa qural-jaraqtı nızamsız saqlaw hám urlanǵan múlkke iyelik etiw ayıbı menen ayıplandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Faguy| at = Ana| sáne = 2024-jıl 31-mart | bet = Why The 1999 Shooting Where Diddy—And Jennifer Lopez—Were Arrested Has New Attention| url = https://www.forbes.com/sites/anafaguy/2024/03/31/why-the-1999-shooting-where-diddy-and-jennifer-lopez-were-arrested-has-new-attention/| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240331213619/https://www.forbes.com/sites/anafaguy/2024/03/31/why-the-1999-shooting-where-diddy-and-jennifer-lopez-were-arrested-has-new-attention/| arxivsáne = 2024-jıl 31-mart | qaralǵan sáne = 2025-jıl 14-mart | jumıs = Forbes| til = en}}&lt;/ref&gt;. Lopeske qarsı ayıplawlar bir saat ishinde alıp taslandı,&lt;ref&gt;{{cite news |first=Christopher |last=O'Connor |title=Puff Daddy Arrested On Weapons Charge After Nightclub Shooting |url=http://www.mtv.com/news/620068/puff-daddy-arrested-on-weapons-charge-after-nightclub-shooting/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106073016/http://www.mtv.com/news/620068/puff-daddy-arrested-on-weapons-charge-after-nightclub-shooting/ |url-status=dead |archive-date=January 6, 2015 |date=December 27, 1999 |access-date=May 20, 2021 |publisher=MTV News |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210520192131/http://www.mtv.com/news/620068/puff-daddy-arrested-on-weapons-charge-after-nightclub-shooting/ |archivedate=May 20, 2021}}&lt;/ref&gt; al Kombs 2001-jıldıń mart ayında ótkerilgen sudta barlıq ayıplawlardan aqlandı&lt;ref&gt;{{cite news |title=Puff Daddy Acquitted |url=https://abcnews.go.com/Entertainment/story?id=101420 |date=March 13, 2001 |access-date=May 20, 2021 |publisher=ABC News |archive-date=June 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220608171340/https://abcnews.go.com/Entertainment/story?id=101420 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Olar kóp ótpesten ajırasıp ketti. Ol 2001-jıldıń sentyabrinen 2003-jıldıń yanvarına shekem burınǵı kómekshi oyınshısı Kris Djaddqa turmısqa shıqtı&lt;ref&gt;{{cite news |first=Arpita |last=Nath |title=Flings in the world of Hollywood! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/english/hollywood/news/flings-in-the-world-of-hollywood/articleshow/7618392.cms |newspaper=Times of India |date=March 4, 2011 |access-date=January 27, 2023 |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127100257/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/english/hollywood/news/flings-in-the-world-of-hollywood/articleshow/7618392.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Time 100 Jennifer Lopez and Marc Anthony (cropped).jpg|thumb|left|Lopes hám Mark Entoni, 2006-jıl]]
Djadd penen ajırasıwı juwmaqlanbasa da, Lopes 2002-jıldıń ortasınan 2004-jıldıń basına shekem aktyor hám kinorejissyor Ben Afflek penen qarım-qatnasta boldı. Olar burın bir neshe márte ushırasqan bolsa da (sonıń ishinde 1998-jılı 70-Oskar sıylıqlaw saltanatında hám taǵı bir filmniń premerasında), olardıń birinshi úlken ushırasıwı 2001-jıldıń dekabr ayında «Jili» (2003) filminiń túsiriliw maydanshasında boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://people.com/celebrity/jennifer-lopez-says-there-was-genuine-love-with-ben-affleck/| bet = Jennifer Lopez Says... &quot;I really felt like when I met Ben, 'Okay, this is it.&quot;| jumıs = PEOPLE| at = Melody| familiya = Chiu| sáne = 2016-jıl 25-mart | qaralǵan sáne = 2022-jıl 31-may | arxivsáne = 2022-jıl 31-may | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220531183929/https://people.com/celebrity/jennifer-lopez-says-there-was-genuine-love-with-ben-affleck/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://edition.cnn.com/2002/SHOWBIZ/News/04/19/in.hop.jlo.restaurant/| bet = J. Lo opens Madre's... Affleck gave J. Lo congratulatory flowers| jumıs = CNN| at = Ellen| familiya = Lieberman| sáne = 2002-jıl 19-aprel | qaralǵan sáne = 2022-jıl 31-may | arxivsáne = 2022-jıl 31-may | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220531184936/https://edition.cnn.com/2002/SHOWBIZ/News/04/19/in.hop.jlo.restaurant/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Keyinirek olar «Jenny from the Block» muzıkalıq videosı hám «Jersey Girl» (2004) filmi ústinde birge islesti&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2007-oct-14-ca-affleck14-story.html |title=Ben Affleck's Roller Coaster Takes a New Turn |first=Patrick |last=Goldstein |work=Los Angeles Times |date=October 14, 2007 |access-date=March 17, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402211123/http://articles.latimes.com/2007/oct/14/entertainment/ca-affleck14 |archive-date=April 2, 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Dam |first1=Julie |title=Jewels of Engagement – Vol. 58 No. 21 |url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20138503,00.html |work=People |access-date=April 14, 2017 |date=November 18, 2002 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304101212/http://www.people.com/people/archive/article/0%2C%2C20138503%2C00.html |archive-date=March 4, 2016 }}&lt;/ref&gt;. Onıń «This Is Me... Then» albomı Afflekke arnalǵan hám onnan ilhamlanǵan. Olardıń qarım-qatnası keń kólemde járiyalandı&lt;ref&gt;{{cite news |title=Why is Bennifer 2.0 so exciting? Because last time, we screwed it up |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/story/2021-05-12/jennifer-lopez-ben-affleck-reunion-bennifer-2-0 |access-date=May 13, 2021 |first=Meredith |last=Blake |work=Los Angeles Times |date=May 12, 2021 |archive-date=August 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831025233/https://www.latimes.com/entertainment-arts/story/2021-05-12/jennifer-lopez-ben-affleck-reunion-bennifer-2-0 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Gazetalar erli-zayıplılardı «Bennifer» dep atadı, bul «Vanity Fair» jurnalı «usı túrdegi gazeta brendlewiniń birinshi mısalı» dep táriyiplegen portmanto edi&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.vanityfair.com/news/2011/09/jennifer-lopez-201109 |title=Jenny Back on the Block |first=Lisa |last=Robinson |magazine=Vanity Fair |date=August 4, 2011 |access-date=April 14, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160714073057/http://www.vanityfair.com/news/2011/09/jennifer-lopez-201109 |archive-date=July 14, 2016 }}&lt;/ref&gt;. Olar 2002-jıldıń noyabr ayında shańaraq qurdı,&lt;ref&gt;{{cite news|last=Silverman|first=Stephen|title=Ben's Proposal 'Beautiful,' Says Lopez|url=https://people.com/celebrity/bens-proposal-beautiful-says-lopez/|work=[[People (American magazine)|People]]|access-date=February 24, 2019|date=November 11, 2002|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304001222/http://www.people.com/people/article/0%2C%2C624998%2C00.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Williams|first=Jeanne|title=J. Lo, Ben make first appearance as fiances|newspaper=[[USA Today]] |date=December 10, 2002|page=2}}&lt;/ref&gt; biraq 2003-jıldıń 14-sentyabrinde jobalanǵan úyleniw toyı «shamadan tıs ǵalaba xabar qurallarınıń itibarı» sebepli tórt kún qalǵanda keyinge qaldırıldı&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Armstrong |first1=Mark |title=Lopez, Affleck Postpone Weekend Wedding |url= https://people.com/celebrity/lopez-affleck-postpone-weekend-wedding/ |work=People |access-date=December 26, 2021 |date=September 10, 2003 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072338/http://www.people.com/people/article/0%2C%2C624672%2C00.html |archive-date=March 4, 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.insider.com/ben-affleck-jennifer-lopez-media-criticism-expected-halftime-documentary-2022-6| bet = Ben Affleck once asked Jennifer Lopez if media criticism bothered her but the pop star said she 'expected this'| jumıs = Insider| at = Ayomikun| familiya = Adekaiyero| sáne = 2022-jıl 14-aprel | qaralǵan sáne = 2022-jıl 15-iyun | arxivsáne = 2023-jıl 6-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20230606065245/https://www.insider.com/ben-affleck-jennifer-lopez-media-criticism-expected-halftime-documentary-2022-6| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Olar 2004-jıldıń yanvar ayında kelisimlerin buzdı&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Dagostino |first1=Mark |title=Affleck on 'Good Terms' with Lopez |url=http://people.com/celebrity/affleck-on-good-terms-with-lopez/ |work=People |access-date=April 14, 2017 |date=March 9, 2004 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170415104106/http://people.com/celebrity/affleck-on-good-terms-with-lopez/ |archive-date=April 15, 2017 }}&lt;/ref&gt;. Jıllar ótkennen keyin, Lopes Afflektiń ǵalaba xabar qurallarınıń baqlawındaǵı qolaysızlıǵı olardıń ajırasıwınıń sebepleriniń biri ekenin ayttı&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Jennifer Lopez on relationships and tabloids in the &quot;Bennifer Era&quot;| url = https://www.cbsnews.com/video/jennifer-lopez-on-relationships-and-tabloids-in-the-bennifer-era/| jumıs = [[CBS News]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 23-fevral | sáne = 2019-jıl 23-dekabr | arxivsáne = 2024-jıl 25-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20240225080657/https://www.cbsnews.com/video/jennifer-lopez-on-relationships-and-tabloids-in-the-bennifer-era/| url-status = live}}&lt;/ref&gt; hám onı óziniń «birinshi haqıyqıy júrek qayǵısı» dep táriyiplep: «Menińshe basqa waqıt, basqa jaǵday bolǵanda, kim biledi ne bolar edi, biraq onda haqıyqıy muhabbat bar edi,» dedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://extratv.com/2016/03/25/jennifer-lopez-reflects-on-relationship-with-ben-affleck/| bet = Jennifer Lopez Reflects on Relationship with Ben Affleck| baspaxana = Extra TV| sáne = 2016-jıl 25-mart | qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-aprel | url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161221165617/http://extratv.com/2016/03/25/jennifer-lopez-reflects-on-relationship-with-ben-affleck/| arxivsáne = 2016-jıl 21-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Afflek penen qatnasınan keyin, Lopes intervyulerinde jeke ómiri haqqında talqılawdı toqtattı&lt;ref&gt;{{harvnb|Bruns|2008|p=301}}&lt;/ref&gt;. Ol 2004-jıldıń iyunınan 2014-jıldıń iyunına shekem qosıqshı Mark Entoniǵa turmısqa shıqtı;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Andrew |last=Dansby |url=https://www.rollingstone.com/music/news/j-lo-marc-anthony-marry-20040607 |title=J.Lo, Marc Anthony Marry &amp;#124; Music News |magazine=Rolling Stone |date=June 7, 2004 |access-date=April 1, 2012 |archive-date=September 5, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905003727/https://www.rollingstone.com/music/news/j-lo-marc-anthony-marry-20040607 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170905003727/https://www.rollingstone.com/music/news/j-lo-marc-anthony-marry-20040607 |archivedate=September 5, 2017 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Wedding highlights J.Lo's true talent: getting us talking|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=AASB&amp;p_theme=aasb&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=1031F01295C1112D&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D|access-date=February 25, 2012|newspaper=Austin American-Statesman|date=June 9, 2004|archive-date=December 3, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181203055607/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=AASB&amp;p_theme=aasb&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=1031F01295C1112D&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181203055607/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=AASB&amp;p_theme=aasb&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=1031F01295C1112D&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D|archivedate=December 3, 2018}}&lt;/ref&gt; olar burın birge jumıs islegen hám 1990-jıllardıń sońında bir neshe ay ushırasqan&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/pro/jennifer-lopez-marc-anthony-no-me-ames-20-years-hot-latin-songs-chart/|title=Rewinding the Latin Charts: 20 Years Ago, Jennifer Lopez &amp; Marc Anthony First Bonded With 'No Me Ames'|magazine=Billboard|first=Pamela|last=Bustios|date=June 26, 2019|access-date=June 7, 2022|archive-date=June 7, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220607145508/https://www.billboard.com/pro/jennifer-lopez-marc-anthony-no-me-ames-20-years-hot-latin-songs-chart/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Olardıń úyleniw toyı Afflek penen qatnası tamam bolǵannan bes ay ótkennen soń boldı. Neke dáwirinde olar muzıka boyınsha birge islesti hám birge dóretiwshilik etti, sonday-aq «El Cantante» (2006) filminde bas rollerdi oynadı&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/jennifer-lopez-the-first-time-video-1296576/|title=Video: Jennifer on working and performing with Marc... &quot;Jenny From the Block&quot; reflects on her early days for The First Time|magazine=Rolling Stone|first=Althea|last=Legaspi|date=February 8, 2022|access-date=June 7, 2022|archive-date=June 7, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220607145509/https://www.rollingstone.com/music/music-news/jennifer-lopez-the-first-time-video-1296576/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Lopes 2008-jıldıń fevral ayında Long-Aylendte egiz - ul hám qız tuwdı&lt;ref name=&quot;Welcomes Twins&quot;&gt;{{cite news|url=https://people.com/parents/exclusive-jennifer-lopez-marc-anthony-welcome-twins/|date=February 22, 2008|title=EXCLUSIVE: Jennifer Lopez &amp; Marc Anthony Welcome Twins!|work=People|access-date=February 24, 2019|archive-date=March 22, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322151618/https://people.com/parents/exclusive-jennifer-lopez-marc-anthony-welcome-twins/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://people.com/parents/jennifer-lopez-marc-anthony-reveal-baby-names/|title=Jennifer Lopez &amp; Marc Anthony Reveal Baby Names|work=People|date=February 29, 2008|access-date=February 24, 2019|archive-date=February 24, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190224115813/https://people.com/parents/jennifer-lopez-marc-anthony-reveal-baby-names/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. People jurnalı egizlerdiń birinshi súwretleri ushın 6 million AQSH dolların tóledi, bul olardı sol waqıtta túsirilgen ataqlı adamlardıń eń qımbat súwretlerine aylandırdı&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.forbes.com/2009/07/01/michael-jackson-magazine-business-media-jackson.html |title=Jackson Pic Won't Make List Of Priciest Celeb Photos |work=Forbes |access-date=March 21, 2012 |first=Lacey |last=Rose |archive-date=January 20, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120120013003/http://www.forbes.com/2009/07/01/michael-jackson-magazine-business-media-jackson.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2009-jılı Entoni hám Lopes Mayami Dolfins komandasınıń úlesin satıp aldı&lt;ref&gt;{{cite magazine| url=https://www.billboard.com/music/latin/latin-artists-sports-ownership-gloria-estefan-bad-bunny-more-9575188/| title=Latin Artists Who Own Sports Teams: Gloria Estefan, Bad Bunny &amp; More| first=Jessica| last=Roiz| magazine=Billboard| date=May 19, 2021| access-date=July 7, 2022| archive-date=August 25, 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20240825112703/https://www.billboard.com/music/latin/latin-artists-sports-ownership-gloria-estefan-bad-bunny-more-9575188/| url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Olar 2011-jıldıń iyul ayında ayırılısatuǵının járiyaladı. Entoni 2012-jıldıń aprel ayında ajırasıw haqqında arza berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://hollywoodlife.com/2012/04/11/jennifer-lopez-divorce-marc-anthony-jlo/| bet = Jennifer Lopez Divorce — Marc Anthony Files Divorce From JLo| baspaxana = Hollywood Life| sáne = 2012-jıl 11-aprel | qaralǵan sáne = 2013-jıl 18-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20130618174548/http://hollywoodlife.com/2012/04/11/jennifer-lopez-divorce-marc-anthony-jlo/| arxivsáne = 2013-jıl 18-iyun | url-status = dead}}&lt;/ref&gt; hám ol 2014-jıldıń iyun ayında juwmaqlandı. Lopes eki balanıń tiykarǵı fizikalıq ǵamxorlıǵın saqlap qaldı&lt;ref name=&quot;2014 name change&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.ctvnews.ca/entertainment/article/jennifer-lopez-gets-her-name-changed/ |title=Jennifer Lopez gets her name changed &amp;#124; Entertainment &amp; Showbiz from CTV News |publisher=Ctvnews.ca |date=January 3, 2015 |access-date=May 15, 2015 |archive-date=May 7, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150507222340/http://www.ctvnews.ca/entertainment/jennifer-lopez-gets-her-name-changed-1.2171025 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Lopes geyde qızı menen birge dóretiwshilik etedi&lt;ref&gt;* {{cite magazine|url=https://ew.com/music/2019/06/09/jennifer-lopez-daughter-emme-sings-its-my-party-tour/|title=Jennifer Lopez sings with daughter Emme during 'It's My Party' world tour kick-off|magazine=Entertainment Weekly|first=Rosy|last=Cordero|date=June 9, 2019|access-date=June 19, 2022|archive-date=June 19, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619123027/https://ew.com/music/2019/06/09/jennifer-lopez-daughter-emme-sings-its-my-party-tour/|url-status=live}}
* {{cite magazine|url=https://graziamagazine.com/articles/lets-get-loud-for-jennifer-lopez-and-her-daughter-emme-at-the-super-bowl-halftime-show/|title=Let's Get Loud For Jennifer Lopez And Her Daughter Emme At The Super Bowl LIV Halftime Show|magazine=[[Grazia]]|first=Chrisanthi|last=Kaliviotis|date=February 2020|access-date=June 19, 2022|archive-date=October 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020031512/https://graziamagazine.com/articles/lets-get-loud-for-jennifer-lopez-and-her-daughter-emme-at-the-super-bowl-halftime-show/|url-status=live}}
* {{Web deregi | sáne = 2022-jıl 20-iyun | bet = Jennifer Lopez introduces one of her twins with gender neutral pronouns| url = https://www.ctvnews.ca/entertainment/jennifer-lopez-introduces-one-of-her-twins-with-gender-neutral-pronouns-1.5954497| qaralǵan sáne = 2022-jıl 20-iyun | jumıs = CTVNews| arxivsáne = 2022-jıl 20-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220620135523/https://www.ctvnews.ca/entertainment/jennifer-lopez-introduces-one-of-her-twins-with-gender-neutral-pronouns-1.5954497| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

Lopes 2011-jıldıń oktyabrinen 2016-jıldıń avgustına shekem burınǵı rezervtegi oyınshısı Kasper Smart penen úzilip-jalǵanıp turǵan qarım-qatnasta boldı&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Nudd |first=Tim |url=https://people.com/celebrity/jennifer-lopez-and-casper-smart-split/ |title=Jennifer Lopez and Casper Smart Split |magazine=People |access-date=February 24, 2019 |archive-date=February 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190224231602/https://people.com/celebrity/jennifer-lopez-and-casper-smart-split/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Quinn| first1 = Dave| bet = Jennifer Lopez and Beau 'Casper' Smart Have Split, Says Source: 'It Wasn't Anything Dramatic'| url = https://people.com/celebrity/jennifer-lopez-and-beau-casper-smart-split-source/| jumıs = People| qaralǵan sáne = 2019-jıl 24-fevral | sáne = 2016-jıl 24-avgust | arxivsáne = 2019-jıl 24-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190224231631/https://people.com/celebrity/jennifer-lopez-and-beau-casper-smart-split-source/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Ol 2017-jıldıń fevralınan 2021-jıldıń basına shekem Nyu-York Yankis beysbolshısı Aleks Rodriges penen ushırastı&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://people.com/music/jennifer-lopez-alex-rodriguez-getting-more-serious-kids-have-met/|title=Jennifer Lopez and Alex Rodriguez 'Getting More Serious' as Source Says Their Kids Have Met: 'Everyone Is Getting Along'|date=April 5, 2017|access-date=February 24, 2019|archive-date=February 24, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190224231528/https://people.com/music/jennifer-lopez-alex-rodriguez-getting-more-serious-kids-have-met/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2017/03/31/entertainment/jennifer-lopez-and-alex-rodriguez/index.html|title=Alex Rodriguez talks dating Jennifer Lopez|first=Lisa Respers|last=France|publisher=CNN|date=March 31, 2017|access-date=August 19, 2017|archive-date=August 4, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804164433/http://www.cnn.com/2017/03/31/entertainment/jennifer-lopez-and-alex-rodriguez/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Olar 2019-jıldıń mart ayında shańaraq qurdı,&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.etonline.com/jennifer-lopez-and-alex-rodriguez-are-engaged-see-her-massive-ring-92838 |title=Jennifer Lopez and Alex Rodriguez Are Engaged -- See Her Massive Ring! |work=Entertainment Tonight |first=Liz |last=Calvario |date=March 9, 2019 |access-date=March 10, 2019 |archive-date=February 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218012313/https://www.etonline.com/jennifer-lopez-and-alex-rodriguez-are-engaged-see-her-massive-ring-92838 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; biraq [[COVID-19 pandemiyası]] sebepli toyların eki márte keyinge qaldırdı. Olardıń qarım-qatnasınıń jaǵdayı haqqında gazetalardıń boljawlarına juwap retinde, olar 2021-jıldıń mart ayında «ayırım nárselerdi sheship atırǵanın» málimledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.today.com/popculture/jennifer-lopez-alex-rodriguez-announce-they-are-still-together-t211705| bet = Jennifer Lopez and Alex Rodriguez announce they are still together| newspaper = USA Today| at = Alexander| familiya = Kacala| sáne = 2021-jıl 13-mart | qaralǵan sáne = 2022-jıl 31-may | arxivsáne = 2022-jıl 31-may | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220531163538/https://www.today.com/popculture/jennifer-lopez-alex-rodriguez-announce-they-are-still-together-t211705| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Olar 2021-jıldıń aprel ayında qarım-qatnaslarınıń juwmaqlanǵanın járiyaladı&lt;ref name=&quot;Today1&quot;&gt;{{cite news|last=Clements|first=Erin|url=https://www.today.com/popculture/jennifer-lopez-alex-rodriguez-announce-breakup-today-exclusive-t215133|title=Jennifer Lopez and Alex Rodriguez announce breakup in TODAY exclusive|work=[[Today (American TV program)|Today]]|date=April 15, 2021|access-date=April 15, 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416152723/https://www.today.com/popculture/jennifer-lopez-alex-rodriguez-announce-breakup-today-exclusive-t215133|archive-date=April 16, 2021}}&lt;/ref&gt;.

2021-jıldıń aprel ayında Lopes hám Afflektiń jáne ushırasıp atırǵanı haqqında xabar berildi,&lt;ref&gt;{{cite magazine |date=May 10, 2021 |first=Karen |last=Mizoguchi |title=Jennifer Lopez and Ben Affleck 'Spent Several Days' Together in Montana, Source Says |url=https://people.com/movies/jennifer-lopez-ben-affleck-spent-several-days-together-in-montana-source/ |access-date=October 18, 2021 |magazine=People |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027082957/https://people.com/movies/jennifer-lopez-ben-affleck-spent-several-days-together-in-montana-source/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Lopes sol jıldıń iyul ayında olardıń qayta janlanǵan qatnasın ashıq túrde tastıyıqladı&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a37120084/jennifer-lopez-instagram-official-ben-affleck-52nd-birthday-post/|title=J.Lo Goes Instagram-Official With Ben Affleck on Her 52nd Birthday|magazine=Harper's Bazaar|date=July 24, 2021|last=LeGardye|first=Quinci|access-date=June 1, 2022|archive-date=November 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221125230856/https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a37120084/jennifer-lopez-instagram-official-ben-affleck-52nd-birthday-post/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2022-jıldıń aprel ayında Lopes birinshi usınıstan keyin 20 jıl ótkennen soń Afflek penen ekinshi nekelerin járiyaladı&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://people.com/movies/jennifer-lopez-details-ben-affleck-proposal|title=Jennifer Lopez Details Ben Affleck's 'Bubble Bath' Proposal: 'Tears Were Coming Down My Face'|magazine=People|first=Benjamin|last=VanHoose|date=April 12, 2022|access-date=June 1, 2022|archive-date=September 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220912144135/https://people.com/movies/jennifer-lopez-details-ben-affleck-proposal/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Olar 2022-jıl 16-iyulda Las-Vegasta turmıs qurdı,&lt;ref&gt;{{cite news|url = https://variety.com/2022/music/news/jennifer-lopez-ben-affleck-married-1235318479/|title = Jennifer Lopez and Ben Affleck Get Married in Las Vegas|last = Garcia|first = Thania|magazine = [[Variety (magazine)|Variety]]|date = July 17, 2022|access-date = July 17, 2022|archive-date = September 12, 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220912150428/https://variety.com/2022/music/news/jennifer-lopez-ben-affleck-married-1235318479/|url-status = live}}&lt;/ref&gt; hám kelesi ayda shańaraq aǵzaları hám doslarına arnalǵan toy saltanatın ótkerdi&lt;ref&gt;{{Cite magazine |title=Jennifer Lopez Reveals She and Ben Affleck Faced 'Unexpected Setbacks' Before 'Perfect' Ga. Wedding |url=https://people.com/movies/jennifer-lopez-ben-affleck-faced-unexpected-setbacks-before-georgia-wedding-details/ |access-date=September 4, 2022 |magazine=People |archive-date=December 6, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206115210/https://people.com/movies/jennifer-lopez-ben-affleck-faced-unexpected-setbacks-before-georgia-wedding-details/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2024-jıldıń 20-avgustında Lopes Afflek penen ajırasıw tuwralı arza berdi, olardıń ayırılısqan sánesi retinde 2024-jıldıń 26-aprelin kórsetti&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Earl |first1=William |last2=Longeretta |first2=Emily |title=Jennifer Lopez Files for Divorce From Ben Affleck |url=https://variety.com/2024/film/news/jennifer-lopez-ben-affleck-divorce-1236020852/ |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |publisher=[[Penske Media Corporation]] |access-date=August 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820230934/https://variety.com/2024/film/news/jennifer-lopez-ben-affleck-divorce-1236020852/ |archive-date=August 20, 2024 |location=United States |issn=0042-2738 |oclc=60626328 |date=August 20, 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ol sonday-aq óziniń nızamlı atın Djennifer Linn Lopes dep ózgertiwdi soradı&lt;ref name=Robinson&gt;{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2024/08/22/jennifer-lopez-ben-affleck-divorce-name-change/74911341007/|title=Jennifer Lopez wants to go by her maiden name after Ben Affleck divorce, filing shows|last=Robinson|first=KiMi|work=[[USA Today]]|date=August 22, 2024|access-date=September 26, 2024}}&lt;/ref&gt;. 2025-jıldıń 6-yanvarında ajırasıw procesi juwmaqlandı&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Vasquez |first1=Ingrid |last2=Bacher |first2=Danielle |title=Jennifer Lopez and Ben Affleck Finalize Divorce 20 Weeks After She Filed |url=https://people.com/ben-affleck-jennifer-lopez-finalize-divorce-8702376 |magazine=[[People (magazine)|People]] |publisher=[[Dotdash Meredith]] |access-date=January 6, 2025 |archive-url=https://archive.today/20250107043331/https://people.com/ben-affleck-jennifer-lopez-finalize-divorce-8702376 |archive-date=January 7, 2025 |location=United States |issn=0093-7673 |oclc=794712888 |date=January 6, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Basqa baslamalar ==

=== Qayırqomlıq ===
Lopes kóp waqıttan berli [[Los-Andjeles]]tegi balalar emlewxanasın qollap-quwatlamaqta. Onıń «Rebirth» (2005) albomı Peydj Petersonǵa arnalǵan, ol emlewxanada Lopes dos bolǵan on bir jaslı rak keselligi menen awırǵan bala bolıp, 2004-jılı qaytıs bolǵan. Lopes: «Men qayırqomlıq jumıslarımdı jámiyetshilik aldında islegendi unatpayman. Siz onı ol ushın islemeysiz» degen&lt;ref name=&quot;Paige&quot;&gt;{{Cite magazine |title=Lopez's Cancer Hero Dies |url=http://www.contactmusic.com/news-article/lopez.s-cancer-hero-dies |magazine=[[Contactmusic]] |access-date=April 9, 2013 |date=January 11, 2005}}&lt;/ref&gt;. 2009-jılı Lopes óz qarındası Linda menen birge Lopez Family Foundation (dáslep Maribel Foundation dep atalǵan) qorın dúzdi. Bul shólkem járdemge mútáj hayal-qızlar hám balalarǵa medicinalıq járdem beriw múmkinshiligin keńeytiw boyınsha jumıs alıp baradı, sonıń ishinde Los-Andjeles Balalar emlewxanası menen birgelikte telemedicina baǵdarlamasın ámelge asıradı. Qor [[Panama]] hám [[Puerto-Riko]]da medicinalıq mákemelerdiń keńeyiwine járdem berdi hám Bronkstaǵı Montefiore medicinalıq orayında Salamat balalıq orayın dúzdi&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last1=Barker|first1=Andrew|title=Jennifer Lopez Aims to Improve Health Care Through Her Foundation|url=https://variety.com/2014/film/features/jennifer-lopez-aims-to-improve-health-care-through-her-foundation-1201323091/|magazine=Variety|access-date=November 15, 2016|date=October 7, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last1=Rosario|first1=Mariela|title=J.Lo's Medical Scare with Baby Emme Leads Her to Charity|url=http://www.latina.com/entertainment/celebrity/j-los-medical-scare-baby-emme-leads-her-charity|magazine=[[Latina (magazine)|Latina]]|access-date=November 15, 2016|date=May 12, 2009|archive-date=November 15, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115195157/http://www.latina.com/entertainment/celebrity/j-los-medical-scare-baby-emme-leads-her-charity|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

2012-jıldıń dekabr ayında Lopes óziniń úsh súyikli qayırqomlıq shólkemleri paydasına qayırqomlıq akciya ótkerdi: Gloria Wise Boys and Girls Club, Los-Andjeles Balalar emlewxanası hám Amerika Qızıl Kresti, tiykarınan Sendi quyınınan zıyanlan kórgenlerge járdem beriw ushın&lt;ref name=&quot;HSp&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Moody |first=Nekesa |title=Jennifer Lopez on Holiday Charity Drive and Jenni Rivera: 'It's a Wake-Up Call' |url=https://www.billboard.com/articles/columns/latin-notas/1481338/jennifer-lopez-on-holiday-charity-drive-and-jenni-rivera-its-a |magazine=Billboard |access-date=January 3, 2013 |date=December 17, 2012}}&lt;/ref&gt;. 2015-jıldıń may ayında ol Children's Miracle Network Hospitals hám BC Children's Hospital Foundation (BCCHF) shólkemleriniń birinshi ataqlı wákili boldı hám «Put Your Money Where the Miracles Are» atlı kampaniyada qatnastı&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Takeuchi| first1 = Craig| bet = Jennifer Lopez debuts as B.C. Children's Hospital's newest spokesperson| url = https://www.straight.com/blogra/448111/jennifer-lopez-debuts-bc-childrens-hospitals-newest-spokesperson| jumıs = [[The Georgia Straight]]| baspaxana = Vancouver Free Press| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-dekabr | sáne = 2015-jıl 11-may }}&lt;/ref&gt;. Sol jıldıń sentyabr ayında ol Birlesken Milletler Shólkemi Qorınıń Qızlar hám Hayallar boyınsha birinshi Global qorǵawshısı boldı&lt;ref&gt;{{Cite news |title=United Nations Foundation Announces Jennifer Lopez as Global Advocate for Girls and Women|url=https://www.prweb.com/releases/united_nations_foundation_announces_jennifer_lopez_as_global_advocate_for_girls_and_women/prweb12978264.htm|website=PRWeb |access-date=September 23, 2015|date=September 24, 2015}}&lt;/ref&gt;. Bul lawazımda ol ana salamatlıǵın qorǵaw baǵdarlamaları, bilimlendiriw hám hayallarǵa qarsı zorlıq-zombılıq sıyaqlı máselelerdi sheshiw ushın is-háreketlerdi ámelge asıradı&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = United Nations Foundation Announces Jennifer Lopez as Global Advocate for Girls and Women| url = http://www.unfoundation.org/news-and-media/press-releases/2015/United-Nations-Foundation-Announces-Jennifer-Lopez-as-Global-Advocate-for-Girls-and-Women.html| baspaxana = [[United Nations Foundation]]| qaralǵan sáne = 2016-jıl 15-noyabr | sáne = 2015-jıl 23-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

2017-jıldıń sentyabr ayında Irma hám Mariya dawıllarınan keyin Lopes Las-Vegastaǵı rezidenciyasınıń tabısınan Puerto-Rikoǵa gumanitar kómek ushın 1 million dollar járdem berdi&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last1=Cobo|first1=Leila|title=Jennifer Lopez Donating $1 Million to Aid Hurricane Victims in Puerto Rico|url=https://www.billboard.com/articles/columns/latin/7973898/jennifer-lopez-alex-rodriguez-donate-1-million-to-puerto-rico-hurricane-maria|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=September 25, 2017|date=September 24, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Connick| first1 = Tom| bet = Jennifer Lopez donates $1 million to Puerto Rico hurricane victims| url = https://www.nme.com/news/music/jennifer-lopez-donates-1-million-puerto-rico-hurricane-victims-2144232| jumıs = [[NME]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 25-sentyabr | sáne = 2017-jıl 24-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Mark Antoniy menen birge ol «Somos Una Voz» (Inglisshe: We Are One Voice) atlı gumanitar járdem kampaniyasın basladı, bul háreketti kóplegen ataqlı adamlar qollap-quwatlap, Mariya dawılınan zıyan kórgen aymaqlarǵa tez arada járdem jetkeriwge urındı&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last1=Diaz|first1=Thatiana|title=J.Lo and Marc Anthony Form Alliance with Ed Sheeran and Bruno Mars to Help Puerto Rico|url=https://people.com/chica/marc-anthony-jennifer-lopez-humanitarian-campaign-somos-una-voz/|magazine=[[People (magazine)|People]]|access-date=September 28, 2017|date=September 27, 2017}}&lt;/ref&gt;. Lopes hám Antoniy apatshılıqtan qutqarıw ushın «One Voice: Somos Live!» atlı koncert hám telemarafon ótkerdi, ol 35 million dollardan aslam qarjı jıynadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Pederson| first1 = Erik| bet = 'One Voice: Somos Live!' Disaster-Relief Telethon Raises $35M In Pledges – Update| url = https://deadline.com/2017/10/one-voice-somos-live-telethon-jennifer-lopez-marc-anthony-nbc-telemundo-univision-1202186382/| jumıs = Deadline Hollywood| qaralǵan sáne = 2017-jıl 17-oktyabr | sáne = 2017-jıl 16-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Ol jáne de Lin-Manuel Mirandanıń Puerto-Rikoǵa payda keltiriwshi qayırqomlıq ilajında qatnasqan kóplegen artistler qatarında boldı&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last1=Weldon|first1=Sarah|title=Lin-Manuel Miranda debuts star-studded single for Puerto Rico, 'Almost Like Praying' – listen here|url=https://ew.com/music/2017/10/06/lin-manuel-miranda-more-than-praying-puerto-rico/|magazine=[[Entertainment Weekly]]|access-date=October 6, 2017|date=October 6, 2017}}&lt;/ref&gt;.

2021-jıldan baslap, Lopes qayırqomlıq shólkemlerine bárhama járdem beriwdi hám qollap-quwatlawdı dawam etpekte&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://palisadesnews.com/jennifer-lopez-and-ben-affleck-hold-holiday-food-drive-with-their-kids/|title=Jennifer Lopez and Ben Affleck Hold Holiday Food Drive for the charity Rise Against Hunger With Their Kids|work=Palisades News|first=Dolores|last=Quintana|date=December 7, 2021|access-date=December 7, 2021}}&lt;/ref&gt;. 2021-jıldıń sentyabr ayında ol latinoamerikalı isbilermen hayallardı hám biznes iyelerin qollap-quwatlaytuǵın hám xoshametleytuǵın óziniń Limitless Labs atlı qayırqomlıq shólkemin dúzdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.eonline.com/news/1302411/how-jennifer-lopez-is-helping-shine-a-light-on-latina-entrepreneurs-ahead-of-hispanic-heritage-month| bet = How Jennifer Lopez Is Helping Shine a Light on Latina Entrepreneurs Ahead of Hispanic Heritage Month| jumıs = [[E! News]]| at = Kisha| familiya = Forde| sáne = 2021-jıl 14-sentyabr | qaralǵan sáne = 2021-jıl 7-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Lopes óziniń kásiplik jolında qayırqomlıq koncertlerinde qosıqlar atqarǵan hám dóretiwshilik etken&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.mlb.com/news/press-release-jennifer-lopez-headlined-dodgers-blue-diamond-gala| bet = Global superstar Jennifer Lopez headlined the Los Angeles Dodgers Foundation's star-studded Blue Diamond Gala| jumıs = mlb| sáne = 2022-jıl 16-iyun | qaralǵan sáne = 2022-jıl 17-iyun }}&lt;/ref&gt;.

== Kórkemlik ==

=== Tásirleri ===

Lopes [[Madonna]]nı óziniń «birinshi úlken muzıkalıq tásiri» dep atap, bılay túsindirdi: «Men ushın hámmesi Madonna haqqında edi. Ol meni qosıq aytıwǵa, oynawǵa, tınbay jumıs islewge ilhamlandırdı.»&lt;ref&gt;{{Web deregi | familiya = Miller| at = Prairie| bet = NY Rock Interview with Jennifer Lopez| url = http://www.nyrock.com/interviews/2002/lopez_int3.asp| sáne = December 2002 | arxivurl = https://web.archive.org/web/20021220071343/http://www.nyrock.com/interviews/2002/lopez_int3.asp| url-status = dead| arxivsáne = 2002-jıl 20-dekabr | jumıs = NY Rock| qaralǵan sáne = 2012-jıl 12-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.stylist.co.uk/people/how-why-this-photo-of-madonna-changed-jennifer-lopezs-life-interview-inspiration-career/25705| bet = How this image of Madonna changed Jennifer Lopez's life| jumıs = [[Stylist (magazine)|Stylist]]| sáne = 2015-jıl 22-oktyabr | at = Anna| familiya = Pollitt| qaralǵan sáne = 2021-jıl 20-fevral }}&lt;/ref&gt; Onıń basqa úlken tásirleri qatarında Tina Tyorner, Djeyms Braun hám Maykl Djekson bar&lt;ref name=&quot;10 Questions for Lopez&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1673250,00.html |title=10 Questions for Jennifer Lopez |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=October 18, 2007 |access-date=August 18, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071021032212/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1673250,00.html |archive-date=October 21, 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071021032212/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1673250,00.html |archivedate=October 21, 2007}}&lt;/ref&gt;. Lopeske jáne bir úlken tásir etken adam - Barbra Streyzand, ol bılay deydi: «Onıń karerasın jıllar dawamında baqlaw, onıń qosıq aytıwın, aktyorlıq sheberligin hám rejissyorlıǵın kóriw men ushın júdá ilhamlandırıwshı boldı.» Lopes Djanet Djeksondı óziniń oynawı hám videoları ushın úlken ilham deregi dep ataǵan, «The Pleasure Principle» muzıkalıq videosı sebepli «bálkim oynay baslaǵan» bolıwı múmkin ekenin aytqan&lt;ref name=&quot;timesofindia&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/India-is-on-my-mind-Jennifer-Lopez/articleshow/15631085.cms| bet = India is on my mind: Jennifer Lopez| jumıs = [[The Times of India]]| baspaxana = Chowdary, Asa| sáne = 2012-jıl 25-avgust | qaralǵan sáne = 2014-jıl 30-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schiller |first1=Rebecca |title=Jennifer Lopez on Working With Cardi B, Why Janet Jackson Is an Idol at Billboard Music Awards: Watch |url=https://www.billboard.com/articles/news/bbma/8456933/jennifer-lopez-interview-billboard-music-awards-2018-video |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |access-date=September 24, 2019 |date=May 20, 2018}}&lt;/ref&gt;. Ol jáne de Sher, Bett Midler hám Dayana Rosstıń kareralarına qaraǵan, hám Ledi Gaga sıyaqlı jas artistlerden de ilham alǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.digitalspy.com/music/a325337/jennifer-lopez-lady-gaga-inspires-me/| bet = Jennifer Lopez: 'Lady GaGa inspires me'| at = Tom| familiya = Eames| baspaxana = [[Digital Spy]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 2-fevral | sáne = 2011-jıl 16-iyun }}&lt;/ref&gt;.

Jaslıǵınan baslap Lopes salsadan bachataǵa shekemgi latın muzıka stillerinen hám Seliya Kruz hám Tito Puente sıyaqlı artistlerden tásirlengen. Biraq, ol óziniń ómirin ózgertken qosıq - The Sugarhill Gang toparınıń «Rapper's Delight» (1979) xip-xop qosıǵı bolǵanın atap ótken&lt;ref&gt;{{harvnb|Parish|2009|pp=13–14}}&lt;/ref&gt;. Lopestiń jaslıǵındaǵı jáne bir tiykarǵı ilham deregi - puerto-rikalı aktrisa Rita Morenonıń «West Side Story» (1961) muzıkalıq filmindegi oyını. Moreno latinoamerikalılar televideniede siyrek kórinetuǵın dáwirde Lopes ózin teńlestire alǵan jalǵız orınlawshı edi&lt;ref&gt;{{harvnb|Parish|2009|pp=9–11}}&lt;/ref&gt;.

=== Muzıkalıq stili ===
Muzıkalıq jaqtan, Lopes Variety hám Forbes sıyaqlı basılımlar tárepinen «xameleon» dep sıpatlanadı, sebebi ol janrlar arasında eksperiment islew hám sekiriw menen tanılǵan&lt;ref name=&quot;Variety&quot;&gt;{{cite news|last=Barker|first=Andrew|title=Jennifer Lopez Receives Star for Music on Hollywood Walk of Fame|url=https://variety.com/2013/scene/features/jennifer-lopez-receives-star-for-music-on-hollywood-walk-of-fame-1200493728/|work=Variety|access-date=June 25, 2013|date=June 20, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Benjamin&quot;&gt;{{Web deregi | familiya = Benjamin| at = Jeff| bet = Jennifer Lopez &amp; Bad Bunny Team For Tropical-Trap Joint 'Te Gusté': Watch| url = https://www.forbes.com/sites/jeffbenjamin/2018/11/09/jennifer-lopez-bad-bunny-te-guste-video/#193d083a2c8d| jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2018-jıl 10-noyabr | sáne = 2018-jıl 9-noyabr | arxivsáne = 2018-jıl 11-noyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20181111001220/https://www.forbes.com/sites/jeffbenjamin/2018/11/09/jennifer-lopez-bad-bunny-te-guste-video/#193d083a2c8d| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Onıń muzıkası latın muzıkasınıń «romantikalıq pákligin» izertley otırıp, xip-xop penen kúshli baylanısqan&lt;ref&gt;{{cite book|last=Morales|first=Ed|title=The Latin Beat: The Rhythms And Roots Of Latin Music From Bossa Nova To Salsa And Beyond|url=https://archive.org/details/latinbeatrhythms00mora_0|url-access=registration|year=2003|publisher=Da Capo Press|isbn=078673020X|page=[https://archive.org/details/latinbeatrhythms00mora_0/page/163 163]}}&lt;/ref&gt;. On the 6 hám J.Lo albomları, Lopes tárepinen latın ruwxı dep sıpatlanǵan, keń kólemli latın janrların R&amp;B hám xip-xop penen biriktiredi, sonday-aq dans-pop elementlerin de óz ishine aladı. Tiykarınan inglis tilinde bolsa da, albomlarda «Cariño» sıyaqlı ayırım ispan tilindegi hám eki tilli qosıqlar bar,&lt;ref&gt;{{cite news|title=Latest From Lopez Made for the Mass Market|newspaper=[[The Miami Herald]]|date=January 26, 2001|page=3}}&lt;/ref&gt; Lopes «Let's Get Loud» sıyaqlı qosıqlarda ispan tilinde sóylep, óziniń latın tulǵasın tastıyıqlaydı&lt;ref&gt;{{cite news|last=Tarradell|first=Mario|title=On the 6|newspaper=[[Orlando Sentinel]]|date=June 4, 1999}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Tarradell|first=Mario|title=Pop go the Latin acts Do artists leave heritage behind for crossover success?|newspaper=[[The Dallas Morning News]]|date=June 13, 1999}}&lt;/ref&gt;. Aldıńǵı jumıslarınan ayırmashılıǵı, This Is Me... Then albomı 1970-jıllardıń ruwxıy muzıkasın «kóshe stilindegi» xip-xop penen aralastıradı&lt;ref name=&quot;Paoletta&quot;&gt;{{cite magazine|last=Paoletta|first=Michael|title=Reviews and Previews|magazine=Billboard|date=December 7, 2002|volume= 114| issue = 49|page=65|url=https://books.google.com/books?id=Og0EAAAAMBAJ|access-date=April 5, 2013}}&lt;/ref&gt;.

Avtobiografiyalıq dep sıpatlanǵan,&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = How Jennifer Lopez Turned Hitting 'Rock Bottom' Into A Memoir| url = https://www.huffpost.com/entry/jennifer-lopez-_n_6107300| jumıs = HuffPost| qaralǵan sáne = 2021-jıl 26-dekabr | sáne = 2014-jıl 5-noyabr }}&lt;/ref&gt; Lopestiń muzıkasınıń kóp bólegi súyispenshiliktiń «shıńları menen tómenlewi» átirapında boldı. Lirikalıq jaqtan, This Is Me... Then tiykarınan onıń Ben Afflek penen qarım-qatnasına arnalǵan, «Dear Ben» qosıǵı albomnıń «jarqıraǵan orayı» dep sıpatlanǵan&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.slantmagazine.com/music/jennifer-lopez-this-is-me-then/|title=Jennifer Lopez: This Is Me... Then|last=Cinquemani|first=Sal|work=[[Slant Magazine]]|date=November 20, 2002|access-date=July 24, 2012}}&lt;/ref&gt;. Onıń dawamı This Is Me... Now albomı Afflek penen qayta qosılıwı hám turmısqa shıǵıwı menen baylanıslı; Lopes onı «sońǵı jigirma jıldıń emocionallıq, ruwxıy hám psixologiyalıq sayaxatı» dep atadı&lt;ref name=&quot;ThisIsMeNow_Variety&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Garcia |first=Thania |date=November 25, 2022 |title=Jennifer Lopez Announces First Album in Eight Years, 'This Is Me... Now' |url=https://variety.com/2022/music/news/jennifer-lopez-this-is-me-now-new-album-1235441065/ |url-status=live |magazine=Variety |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308082456/https://variety.com/2022/music/news/jennifer-lopez-this-is-me-now-new-album-1235441065/ |archive-date=March 8, 2023 |access-date=July 22, 2023}}&lt;/ref&gt;. «Como Ama una Mujer» romantika, júrek azabı hám ózin jekkóriw haqqında tereń oylanıwshı qatarlardı óz ishine aladı&lt;ref name=&quot;CAUM&quot;&gt;{{cite news |url=http://archive.boston.com/ae/music/cd_reviews/articles/2007/03/27/lopez_turns_the_lights_down_low/ |title= Lopez turns the lights down low |work=[[Boston Globe]] |date=March 27, 2007 |access-date=December 26, 2021 |first=James |last=Reed |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021233216/http://www.boston.com/ae/music/cd_reviews/articles/2007/03/27/lopez_turns_the_lights_down_low/ |archive-date=October 21, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. «Love?» haqqında Lopes bılay dedi: «Ele de úyreniwge kóp nárse bar, sonlıqtan soraw belgisi bar.»&lt;ref name=&quot;LoveMTV&quot;&gt;{{Web deregi | familiya = Dinh| at = James| bet = J.Lo Contemplates 'Love' (And Love?) Through The Years| url = http://www.mtv.com/news/2581006/jlo-contemplates-love-and-love-through-the-years/| baspaxana = MTV| qaralǵan sáne = 2021-jıl 26-dekabr | sáne = 2011-jıl 3-may | arxivurl = https://web.archive.org/web/20130727042918/http://newsroom.mtv.com/2011/05/03/jlo-contemplates-love-and-love-through-the-years/| arxivsáne = 2013-jıl 27-iyul }}&lt;/ref&gt; Lopestiń muzıkasındaǵı basqa da qaytalanatuǵın temalar Bronkstaǵı onıń ósip jetilisiwi,&lt;ref&gt;{{cite news|last=Williott|first=Carl|title=Jennifer Lopez Reminds Us She's The &quot;Same Girl&quot; In Music Video Teaser: Watch|url=http://www.idolator.com/7501076/jennifer-lopez-same-girl-music-video-teaser|archive-url=https://archive.today/20140308161025/http://www.idolator.com/7501076/jennifer-lopez-same-girl-music-video-teaser|url-status=dead|archive-date=March 8, 2014|access-date=March 8, 2014|newspaper=[[Idolator (website)|Idolator]]|date=January 13, 2014}}&lt;/ref&gt; sociallıq klass&lt;ref name=&quot;Statesman&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.newstatesman.com/culture/music/2024/02/jennifer-lopez-new-album-review-beautifully-unhinged| bet = Jennifer Lopez's beautifully unhinged visual album| sáne = 2024-jıl 9-fevral | qaralǵan sáne = 2024-jıl 23-fevral | last1 = Mossman| first1 = Kate| jumıs = [[New Statesman]]}}&lt;/ref&gt; hám hayal-qızlardıń imkaniyatların&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = George| first1 = Kat| bet = J-Lo is the feminist celebrity icon you never knew you had| url = https://www.dazeddigital.com/music/article/30372/1/j-lo-is-the-feminist-celebrity-icon-you-never-knew-you-had| jumıs = [[Dazed]]| baspaxana = Waddell Limited| qaralǵan sáne = 2016-jıl 1-dekabr | sáne = 2016-jıl 15-mart }}&lt;/ref&gt; qamtıdı.

Lopes óziniń «jeńil» jumsaq dawısı ushın aralas pikirler alǵan, sınshılar onı sheklengen, «radioǵa ılayıqlı» hám onıń muzıkasınıń óndirisi tárepinen kóleńkede qalǵan dep esaplaydı&lt;ref name=&quot;vocall&quot;&gt;{{Web deregi| bet = Jennifer Lopez finds her voice on new album| url = http://www.rap-up.com/2011/02/02/jennifer-lopez-finds-her-voice-on-new-album/#more-72798| jumıs = [[Rap-Up]]| baspaxana = SpinMedia| qaralǵan sáne = 2012-jıl 12-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20110205091609/http://www.rap-up.com/2011/02/02/jennifer-lopez-finds-her-voice-on-new-album/#more-72798| arxivsáne = 2011-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Henderling|first=Lisa|title=Revolutions|work=Vibe| sáne =December 2007|volume= 15| issue = 12|page=107 |issn=1070-4701}}&lt;/ref&gt;. On the 6 albomı menen, The Baltimore Sun Lopestiń «qırıldaq» stillik diapazonǵa iye ekenin, biraq jeke ózgesheligi joq ekenin atap ótti,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Considine|first=J.D.|title=Actress Jennifer Lopez can sing, but it isn't enough|newspaper=The Baltimore Sun|date=June 3, 1999 |issn=1930-8965}}&lt;/ref&gt; al Rolling Stone bılay dep belgiledi: «Shınıqqan vokal pirotexnika ornına, Lopes ózine dıqqat awdarıp atırǵanın biletuǵın, baqırıwǵa mútáj emes, joldıń arǵı tárepindegi superjduldızdıń tómen R&amp;B gúbirlewine baǵdarlanadı... Ol az ǵana va-va hám kóp muǵdarda vumdı uzaqqa jetkere aladı.»&lt;ref name=&quot;Rolling&quot;&gt;{{cite news |last=Sheffield|first=Rob|title=On the 6|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/on-the-6-202206/|magazine=Rolling Stone |access-date=April 8, 2013|date=July 8, 1999}}&lt;/ref&gt;

«Love?» albomın sholıwda, AllMusic onıń dawısın «jeńil» dep atap, bılay dep jazdı: «Lopes hesh qashan haqıyqıy qosıq aytıw haqqında emes edi; ol stil haqqında edi»&lt;ref name=&quot;Erlewine&quot;&gt;{{Web deregi | avtor = Stephen Thomas Erlewine| url = {{AllMusic|class=album|id=love-r2142805|pure_url=yes}}| bet = Love? – Jennifer Lopez| jumıs = [[AllMusic]]| sáne = 2011-jıl 19-aprel | qaralǵan sáne = 2011-jıl 3-may }}&lt;/ref&gt;. Pitchfork onıń «ataqlı xızmet kórsetetuǵın, hawalı hám jeńil» dawısın This Is Me... Now albomında «burınǵıdan da kúshlirek» dep súwretledi, sonda da «dawıstıń jińishkeligi kóbinese áhmiyetsiz bolǵan, hátte onıń erte karerası ushın paydalı bolǵan» dep atap ótti, bul «Bronks ápiwayılıǵı» menen belgilengen edi. Lopes demo qosıqshılardıń fonlıq vokalın paydalanǵanı ushın sınǵa alındı, bul onıń óz dawısınıń ornına «kóleńke qosıqshılar» dawısın qollanılǵanı haqqında gúmanlar payda bolıwına alıp keldi&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Myers| first1 = Owen| bet = Up next is ... JLo? When pop stars crash karaoke| url = https://www.theguardian.com/music/2023/aug/15/karaoke-jlo-jennifer-lopez-pop-stars| jumıs = The Guardian| qaralǵan sáne = 2024-jıl 22-fevral | sáne = 2023-jıl 15-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Gariano| first1 = Francesca| bet = Ayo Edebiri seemingly owns up to her Jennifer Lopez 'scam' comments during 'SNL' sketch| url = https://www.nbcdfw.com/entertainment/entertainment-news/ayo-edebiri-seemingly-owns-up-to-her-jennifer-lopez-scam-comments-during-snl-sketch/3452793/| baspaxana = [[KXAS-TV|NBC Dallas-Fort Worth]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 22-fevral | sáne = 2024-jıl 4-fevral }}&lt;/ref&gt;. Bul gúmanlar Lopes penen birge islegen prodyuserler hám fonlıq (arqa) qosıqshılar tárepinen biykarlandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Juzwiak| first1 = Rich| bet = Ashanti Did Sing on 'I'm Real,' Duh| url = https://jezebel.com/ashanti-did-sing-on-im-real-duh-1839609233| jumıs = [[Jezebel (website)|Jezebel]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 22-fevral | sáne = 2019-jıl 4-noyabr }}&lt;/ref&gt;. «Play» qosıǵınıń avtorı hám fon qosıqshısı retinde kórsetilgen Kristina Milian bul qarama-qarsılıqtı «kúlkili» dep atadı hám bılay dedi: «Bul Maykl Djeksonnıń yamasa Britni Spirstiń qosıqlarında fonlıq qosıqshılardıń bolıwınan hesh ayırmashılıǵı joq. Muzıka usılay jasaladı.»&lt;ref name=&quot;Milian&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://people.com/christina-milian-no-beef-with-jennifer-lopez-over-recording-her-song-play-7972136| bet = Christina Milian Has No Beef with Jennifer Lopez over 'Play': 'Couldn't Believe at 19 Years Old I Wrote a Song for J.Lo'| sáne = 2023-jıl 20-sentyabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 22-fevral | last1 = Bell| first1 = Sadie| jumıs = People}}&lt;/ref&gt;

=== Oyın, videolar hám saxna ===

[[Fayl:The opening ceremony of the FIFA World Cup 2014 13 (cropped).jpg|thumb|left|upright|Lopes 2014-jılǵı [[FIFA jáhán chempionatı|FIFA Jáhán Chempionatınıń]] ashılıw saltanatında Braziliyada qosıq aytıp atır]]

Ayaq oyınnıń «eń úlken jetiskenlik tariyxınıń» biri dep esaplanǵan, Lopes óziniń joqarı dárejeli xoreografiyalıq ayaq oyın óneri ushın maqtawǵa ılayıq boldı,&lt;ref name=&quot;Philly&quot;&gt;{{cite journal|last1=Amorosi|first1=A.D.|title=J-Lo's doing it well, singing and dancing in A.C.|journal=[[The Philadelphia Inquirer]]|date=July 31, 2012|url=https://www.inquirer.com/philly/entertainment/20120731_J-Lo_s_doing_it_well__singing_and_dancing_in_A_C_.html|access-date=February 22, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Chou| first1 = Jessica| bet = 11 Of Pop's Most Iconic Dancers, Ranked| url = https://www.refinery29.com/2015/07/91060/best-celebrity-dance-moves#slide-10| jumıs = [[Refinery29]]| qaralǵan sáne = 2018-jıl 10-avgust | sáne = 2015-jıl 22-iyul }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi| bet = Jam On: Music's Best Dancers Since Michael Jackson| url = https://www.bet.com/photo-gallery/5qrlis/jam-on-music-s-best-dancers-since-michael-jackson/cavhb3| baspaxana = [[BET]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 22-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20240222034814/https://www.bet.com/photo-gallery/5qrlis/jam-on-music-s-best-dancers-since-michael-jackson/cavhb3| arxivsáne = 2024-jıl 22-fevral }}&lt;/ref&gt; hám onıń texnikalıq sheberligi atap ótiledi&lt;ref&gt;{{harvnb|Ovalle|2011|p=130}}&lt;/ref&gt;. Jaslıǵınan oyın menen emocionallıq baylanıstı sezgen Lopes,&lt;ref name=&quot;Dance buzz&quot;&gt;{{Web deregi | familiya = Vena| at = Jocelyn| url = http://www.mtv.com/news/1659131/jennifer-lopez-on-the-floor-video/| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140906133832/http://www.mtv.com/news/1659131/jennifer-lopez-on-the-floor-video/| url-status = dead| arxivsáne = 2014-jıl 6-sentyabr | bet = Jennifer Lopez's 'On The Floor' Video Creates 'Dance Buzz'| baspaxana = MTV News| sáne = 2011-jıl 3-mart | qaralǵan sáne = 2013-jıl 31-may }}&lt;/ref&gt; balet, djaz, flamenko, pal oyını,&lt;ref name=&quot;Shall We Dance? - Interview&quot;&gt;{{Web deregi | familiya = Boccard| at = Sophia| bet = Jennifer Lopez Interview for Shall We Dance?| url = http://www.thecinemasource.com/blog/interviews/jennifer-lopez-interview-for-shall-we-dance/| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110515014355/http://www.thecinemasource.com/blog/interviews/jennifer-lopez-interview-for-shall-we-dance/| url-status = dead| arxivsáne = 2011-jıl 15-may | baspaxana = The Cinema Source| qaralǵan sáne = 2013-jıl 30-iyun | sáne = 2008-jıl 28-yanvar }}&lt;/ref&gt; sırıq oyını,&lt;ref name=&quot;Elena&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.oprahdaily.com/entertainment/tv-movies/a30793262/jennifer-lopez-oscars-snub-hustlers-2020/| bet = The Oscars Robbed Us of a Historic Jennifer Lopez Moment—and I Can't Forgive Them| jumıs = OprahDaily| at = Elena| familiya = Nicolaou| sáne = 2020-jıl 7-fevral | qaralǵan sáne = 2022-jıl 8-iyun }}&lt;/ref&gt; breyk-dans, kóshe oyını hám xip-xop&lt;ref&gt;{{harvnb|Ovalle|2011|pp=134–136}}&lt;/ref&gt;  sıyaqlı bir qatar ayaq oyın stilleri boyınsha shuǵıllanǵan. Karerasınıń basınan baslap MTVde ústem figura bolǵan ol, deneni ayrıqsha kórsetetuǵın muzıkalıq videoları hám ózgeshe xoreografiyası menen belgili&lt;ref name=&quot;Asia Pacific&quot;&gt;{{cite magazine|title=Asia Pacific Quarterly|magazine=Billboard|date=August 7, 1999|volume=111|issue=32|page=56|publisher=[[Nielsen Business Media]]|issn=0006-2510}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Sexual Teens, Sexual Media: Investigating Mediás Influence on Adolescent Sexuality|year=2002|publisher=Routledge|isbn=0805834907|page=260|first1=Jane Delano |last1=Brown |first2=Jeanne R. |last2=Steele |first3=Kim |last3=Walsh-Childers }}&lt;/ref&gt;. CNNnen Xolli Tomas bılay dedi: «Lopestiń kóp jıllıq kásiplik ayaq oyın tájiriybesi onıń videolarında tartımlı, buyırıwshı qatnasın berdi.»&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Thomas| first1 = Holly| bet = Super Bowl headliner Jennifer Lopez is the star of bouncing back| url = https://edition.cnn.com/2020/01/31/opinions/super-bowl-jennifer-lopez-comeback-thomas/index.html| baspaxana = [[CNN]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 1-fevral | sáne = 2020-jıl 31-yanvar }}&lt;/ref&gt; MTVden Madlin Rot bılay dep jazdı: «Onıń hár qıylı videografiyası XXI ásirdiń eń este qalarlı kórinisleriniń geyparaların óz ishine aladı»,&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Roth| first1 = Madeline| bet = Jennifer Lopez, Living Icon, Is Your 2018 VMA Video Vanguard| url = http://www.mtv.com/news/3083147/jennifer-lopez-2018-vma-video-vanguard/| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180801111814/http://www.mtv.com/news/3083147/jennifer-lopez-2018-vma-video-vanguard/| url-status = dead| arxivsáne = 2018-jıl 1-avgust | baspaxana = [[MTV]]| qaralǵan sáne = 2018-jıl 5-avgust | sáne = 2018-jıl 31-iyul }}&lt;/ref&gt; al Rolling Stounnıń jazıwshısı Brittani Spanos onıń «ayaq oyın kónlikpeleri hám óz ataq-abırayı menen oynaw uqıplılıǵı onıń videoların jańa mıńjıllıqtıń pop kanonınıń áhmiyetli bólegine aylandırdı» dep atap ótti&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Spanos |first1=Brittany |title=5 Artists Who Could Win Future VMA Video Vanguard Awards |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/5-artists-who-could-win-future-vma-video-vanguard-awards-712570/ |magazine=[[Rolling Stone]] |access-date=August 19, 2018 |date=August 18, 2018}}&lt;/ref&gt;. Onıń videografiyası geyde óziniń seksuallıǵı ushın qarama-qarsılıq tuwdırdı,&lt;ref name=&quot;IBT&quot;&gt;{{cite news |last=Costanza|first=Ashley Justine|title=Jennifer Lopez's 'Dance Again' Video Stirs Controversy: Her Five Trashiest Videos|url=http://www.ibtimes.com/jennifer-lopezs-dance-again-video-stirs-controversy-her-five-trashiest-videos-435170|work=International Business Times |access-date=June 30, 2013|date=April 9, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Nobody Puts J.Lo's Booty in a Box| url = http://www.etonline.com/news/151961_jennifer_lopez_defends_her_booty_video_talks_scary_car_accident/| jumıs = ETOnline| qaralǵan sáne = 2014-jıl 27-dekabr | sáne = 2014-jıl 1-oktyabr }}&lt;/ref&gt; hám onıń 2000-jıllardaǵı moda tendenciyalarına tásiri atap ótildi&lt;ref name=&quot;Fader&quot;&gt;{{Web deregi | last1 = Halabian| first1 = Layla| bet = Never forget that Jennifer Lopez was the queen of early-'00s style| url = https://www.thefader.com/2018/08/07/jennifer-lopez-style-music-video-style-early-aughts-early-2000s-video-vanguard| jumıs = [[The Fader]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 18-fevral | sáne = 2018-jıl 7-avgust }}&lt;/ref&gt;.

=== Aktyorlıq hám ekran ===
Lopestiń filmlerinde ol kóbinese «hárbir adam túsine alatuǵın ápiwayı hayallar» rolin oynaydı,&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Wilson| first1 = Jake| bet = Second Act review: Jennifer Lopez's working woman sends mixed messages| url = https://www.smh.com.au/entertainment/movies/second-act-review-20181204-h18q4l.html| jumıs = [[Sydney Morning Herald]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 12-fevral | sáne = 2018-jıl 6-dekabr }}&lt;/ref&gt; Time jurnalınan Kedi Leng bılay jazadı: «Lopestiń filmografiyasınıń uzaq waqıtlı ózgesheligi - onıń aman qalǵanlar haqqındaǵı gúrrińlerge bolǵan qızıǵıwshılıǵı. Onıń qaharmanları hesh qashan qorqaq gúller emes.»&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Lang |first1=Cady |title=The 16 Best J. Lo Movies Of All Time |url=https://time.com/6146965/jennifer-lopez-best-movies/ |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 12, 2024 |date=February 11, 2022}}&lt;/ref&gt; 1998-jılı ózin tartatuǵın roller haqqında Lopes bılay dedi: «Men olardı kúshli hayallar dep oylamayman... Men áynek bezewi bolıwdıń ornına haqıyqattan da shıǵarmanıń bir bólegi bolǵan obrazlardı jaqsı kóremen, biraq qızıqlı nárse - olar haqıyqıy adamlar. Heshkim hámme waqıtta kúshli bolıp júrmeydi.»&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Gristwood| first1 = Sarah| bet = Jennifer Lopez is on her way up| url = https://www.tampabay.com/archive/1998/12/11/jennifer-lopez-is-on-her-way-up/| jumıs = [[Tampa Bay Times]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 12-fevral | sáne = 1998-jıl 11-dekabr }}&lt;/ref&gt;

Film sınshısı Stefani Zacharek Lopesti bılay súwretledi: «Ol sońǵı eki on jıllıqtaǵı eń talantlı hám tartımlı orınlawshılardıń biri ... biraq kino sanaatı onıń aktyor retindegi áhmiyetli talantların qalay paydalanıwdı siyrek bildi.» Lopes óziniń dáslepki film jumısları ushın maqtaw alǵan bolsa da, The New York Times gazetasınıń jazıwshısı Kayl Byukenen onıń romantikalıq komediyalarda oynawǵa hám pop muzıka karerasına beyimliligi «onıń sınshılar aldındaǵı abıroyın tómenletti» dep atap ótti. Lopesti Parker filminde basqarǵan Taylor Xekford bılay dedi: «Ol haqıyqattan da aktyorlıǵın kórsete aladı»: «Ol názik ózgerislerdi, eń kishkene ózgerislerdi qalay jetkeriwdi biledi. Onıń yumorı bar ma? Awa. Biraq sol waqıtta ol eń tereń dramalıq tarawlarǵa kire aladı.» Ózin romantikalıq komediyanı súyikli film janrı dep esaplaytuǵın Lopes,&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Tapia| first1 = Sara| bet = Jennifer Lopez dishes on her career and marriage to Ben Affleck| url = https://www.who.com.au/jennifer-lopez-ben-affleck-romcom| jumıs = [[Who (magazine)|Who]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 12-fevral | sáne = 2023-jıl 26-yanvar }}&lt;/ref&gt; «Romantikalıq komediyalardıń ǵamxorshısı»&lt;ref name=&quot;Patron Saint&quot;&gt;{{cite magazine |last1=Zacharek |first1=Stephanie |author1-link=Stephanie Zacharek |date=February 7, 2022 |title=Why Jennifer Lopez Remains the Patron Saint of Romantic Comedies |url=https://time.com/6145415/jlo-marry-me-romantic-comedies/ |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 12, 2024}}&lt;/ref&gt;  hám «Romantikalıq komediyalar patshayımı»&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Tangcay| first1 = Jazz| bet = Jennifer Lopez's Rom-Coms Ranked, From 'Maid in Manhattan' to 'Shotgun Wedding'| url = https://variety.com/lists/jennifer-lopez-romantic-comedy-movies-ranked/| jumıs = [[Variety (magazine)|Variety]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 12-fevral | sáne = 2023-jıl 27-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Keates| first1 = Emma| bet = Jennifer Lopez is releasing a film to accompany her first album in a decade| url = https://www.avclub.com/jennifer-lopez-this-is-me-now-date-1851049046| jumıs = [[The A.V. Club]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 12-fevral | sáne = 2023-jıl 27-noyabr }}&lt;/ref&gt; dep atadı.

== Miyras ==

=== Moda hám brending ===
Amerika Moda Dizaynerleri Keńesi 2019-jılı Lopeske onıń «modaǵa uzaq múddetli hám global tásiri» ushın «Fashion Icon» sıylıǵın tapsırdı&lt;ref name=&quot;CFDA&quot;&gt;{{Web deregi | last1 = Bateman| first1 = Kristen| bet = CFDA Fashion Awards 2019: Jennifer Lopez and Barbie among winners| url = https://edition.cnn.com/style/article/cfda-fashion-awards-2019/index.html| baspaxana = [[CNN]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 20-iyul | sáne = 2019-jıl 4-iyun }}&lt;/ref&gt;. Onıń jasıl Versace «Djungli kóylegi» The Daily Telegraph gazetası ótkergen sorawnamada barlıq waqıttaǵı eń kórnekli besinshi qızıl gilem kóylegi dep tanıldı&lt;ref name=&quot;Telegraph08&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/3167702/Liz-Hurley-safety-pin-dress-voted-the-greatest-dress.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/3167702/Liz-Hurley-safety-pin-dress-voted-the-greatest-dress.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live|first=Urmee|last=Khan|title=Liz Hurley 'safety pin' dress voted the greatest dress |work=The Daily Telegraph |date=October 9, 2008|access-date=May 1, 2011|location=London}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;. Bul kóylek moda industriyasına, ataqlı adamlardıń qollap-quwatlawına hám qızıl gilem modasınıń evolyuciyasına aytarlıqtay tásir etti&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Fury| first1 = Alexander| bet = Alexander Fury: How JLo's Green Versace Dress Changed History| url = https://www.anothermag.com/fashion-beauty/12205/alexander-fury-jlo-jennifer-lopez-green-versace-jungle-dress-grammy-show| jumıs = [[Another Magazine]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 13-fevral | sáne = 2020-jıl 28-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Brookins&quot;&gt;{{Web deregi | last1 = Brookins| first1 = Laurie| bet = Jennifer Lopez Is CFDA's 2019 Fashion Icon| url = https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/jennifer-lopez-is-cfdas-2019-fashion-icon-1202559/| jumıs = [[The Hollywood Reporter]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 13-fevral | sáne = 2019-jıl 16-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Why Jennifer Lopez's Grammy's Dress Was Responsible For Google Images| url = https://nz.news.yahoo.com/why-jennifer-lopezs-grammys-dress-was-responsible-for-google-images-27027625.html| jumıs = [[Yahoo! News]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 16-fevral | sáne = 2015-jıl 9-aprel }}&lt;/ref&gt;. Lopestiń bul kóylekti kiygen súwretleri sol waqıtta internette eń kóp izlew sorawlarına aylandı hám nátiyjede [[Google]]dıń súwret izlew xızmetiniń jaratılıwına alıp keldi&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Schmidt| first1 = Eric| avtorsilteme = Eric Schmidt| bet = The Tinker's Apprentice| url = http://www.project-syndicate.org/commentary/google-european-commission-and-disruptive-technological-change-by-eric-schmidt-2015-01| baspaxana = [[Project Syndicate]]| qaralǵan sáne = 2015-jıl 25-yanvar | sáne = 2015-jıl 19-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Lopes óz karerası dawamında hár qıylı moda hám gózzallıq úrdislerin keń tarqatıwda úlken rol oynadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Keeler| first1 = Janet K.| bet = Choice words for short shorts| url = https://www.tampabay.com/archive/2003/04/15/choice-words-for-short-shorts/| jumıs = [[Tampa Bay Times]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 16-fevral | sáne = 2003-jıl 15-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN Juicy&quot;&gt;{{Web deregi | last1 = Cerini| first1 = Marianna| bet = Remember when J.Lo made Juicy Couture tracksuits cool?| url = https://edition.cnn.com/style/article/jennifer-lopez-pink-tracksuit-juicy-remember-when/index.html| baspaxana = [[CNN]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 16-fevral | sáne = 2020-jıl 27-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pitchfork&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://pitchfork.com/reviews/albums/jennifer-lopez-this-is-me-now/| bet = Jennifer Lopez: This Is Me... Now Album Review| familiya = Escobedo Shepherd| at = Julianne| sáne = 2024-jıl 22-fevral | qaralǵan sáne = 2024-jıl 22-fevral | jumıs = [[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = London| first1 = Lela| bet = Meet Makeup Artist Scott Barnes, The CEO Who Turned Jennifer Lopez Into J-Lo| url = https://www.forbes.com/sites/lelalondon/2020/07/22/meet-makeup-artist-scott-barnes-the-man-who-turned-jennifer-lopez-into-j-lo/| jumıs = [[Forbes]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 16-fevral | sáne = 2020-jıl 22-iyul }}&lt;/ref&gt;. 2003-jılı ol tolıǵıraq manekenlerdi jobalaw trendin baslap berdi, bul óndiriwshiler hám satıwshılar ushın satıwlardıń ósiwine alıp keldi&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Dummy's guide to fashion| url = https://www.theage.com.au/lifestyle/fashion/dummys-guide-to-fashion-20050801-ge0m00.html| jumıs = [[The Age]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 12-fevral | sáne = 2005-jıl 1-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Big-bottomed mannequins boost profile in New York| url = https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/big-bottomed-mannequins-boost-profile-in-new-york/FF6X5YR3UC6WLIEIKKZFQ2STIM/| jumıs = [[The New Zealand Herald]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 13-fevral | sáne = 2004-jıl 13-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Shapely dummy helps maker's bottom line| url = https://www.smh.com.au/national/shapely-dummy-helps-makers-bottom-line-20050129-gdkl4x.html| jumıs = [[The Sydney Morning Herald]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 12-fevral | sáne = 2005-jıl 29-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Lopestiń jeke stili hám brend kelisimleri moda industriyasındaǵı satıwlarǵa ádewir tásir etti&lt;ref name=&quot;Chicago Tribune 2002&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.chicagotribune.com/2002/12/15/from-the-block-to-the-top/| bet = From the block . . . to the top| sáne = 2002-jıl 15-dekabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 23-fevral | jumıs = [[Chicago Tribune]]}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hats&quot;&gt;{{cite journal|last1=Horyn|first1=Cathy|author1-link=Cathy Horyn|title=Hats Are for Hiding, Yes, but How They Can Show Off|journal=[[The New York Times]]|date=June 25, 2002|issue=151}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Deeley| first1 = Rachel| bet = Why the Fashion Industry Is Betting Big on Jennifer Lopez| url = https://www.businessoffashion.com/articles/marketing-pr/why-the-fashion-industry-is-betting-big-on-jennifer-lopez/| jumıs = [[Business of Fashion]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 17-fevral | sáne = 2020-jıl 16-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Lopes modeli bolǵan [[Louis Vuitton]]nıń 2003-jılǵı gúz kampaniyasınıń tabısı, Gollivud juldızlarınıń «moda hám kosmetika markalarınıń imidj modellerine aylanıwına» alıp keldi&lt;ref&gt;{{cite news |title=More Hollywood endorsers |url=https://books.google.com/books?id=2qZjAAAAIBAJ&amp;pg=PA119 |access-date=March 20, 2024 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=December 25, 2004 |page=119}}&lt;/ref&gt;. 2021-jılı The Daily Telegraph gazetası onıń jeke stil tańlawları brendler boyınsha izlewler hám jańalıqlar qamtıwında eń úlken ósimge alıp kelgen on ataqlı adamnıń qatarında ekenligin xabarladı&lt;ref name=&quot;Abraham&quot;&gt;{{Web deregi | last1 = Abraham| first1 = Tamara| bet = How Jennifer Lopez became the world's most powerful midlife style star| url = https://www.telegraph.co.uk/fashion/style/jennifer-lopez-became-worlds-powerful-midlife-style-star/| jumıs = [[The Daily Telegraph]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 18-fevral | sáne = 2021-jıl 16-noyabr }}&lt;/ref&gt;. Onıń 2019-jılı Milan Moda háptesinde payda bolıwı ulıwma media tásir qunınıń 31,8 million dollardan asıwına alıp keldi&lt;ref&gt;{{Web deregi | bet = Jennifer Lopez revives dress behind the invention of Google Images| url = https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-49780020| jumıs = [[BBC News]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 30-dekabr | sáne = 2019-jıl 21-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Lockwood| first1 = Lisa| bet = Jennifer Lopez Gives Big Boost to Media Impact Value at Milan Fashion Week| url = https://wwd.com/business-news/media/jennifer-lopez-media-impact-value-milan-1203320114/| jumıs = [[Women's Wear Daily]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 30-sentyabr | sáne = 2019-jıl 27-sentyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190930233801/https://wwd.com/business-news/media/jennifer-lopez-media-impact-value-milan-1203320114/| arxivsáne = 2019-jıl 30-sentyabr | url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

«Brending jetekshisi» dep táriyiplengen Lopes, ataqlı brendingtiń jańa dáwirin ashtı&lt;ref name=&quot;Adweek&quot;&gt;{{Web deregi | last1 = Granatstein| first1 = Lisa| bet = Jennifer Lopez Is Adweek's 2021 Brand Visionary| url = https://www.adweek.com/brand-marketing/why-jlos-star-wont-stop-rising/| jumıs = [[Adweek]]| url-access = subscription| qaralǵan sáne = 2024-jıl 22-fevral | sáne = 2021-jıl 19-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Van Meter&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.vogue.com/article/jennifer-lopez-venus-rising| bet = Jennifer Lopez: Venus Rising| sáne = 2012-jıl 15-mart | qaralǵan sáne = 2024-jıl 12-fevral | last1 = Van Meter| first1 = Jonathan| jumıs = [[Vogue (magazine)|Vogue]]}}&lt;/ref&gt;. Onıń birinshi átiri, Glow by JLo, 2000-jılları ataqlı xosh iyislerdiń kóbeyiwine tásir etti&lt;ref name=&quot;WWD&quot;&gt;{{Web deregi | familiya = Naughton| at = Julie| bet = Getting to the Heart of J.Lo| url = http://www.wwd.com/beauty-industry-news/people/jennifer-lopez-maintains-foothold-in-fragrance-5642440?page=2| jumıs = [[Women's Wear Daily|WWD]]| qaralǵan sáne = 2012-jıl 21-oktyabr | sáne = 2012-jıl 9-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.instyle.com/glow-by-jlo-20-year-anniversary-6744523| bet = How Glow by J.Lo Forever Changed the Celebrity Fragrance Market| jumıs = InStyle| at = Audrey| familiya = Noble| sáne = 2022-jıl 28-sentyabr | qaralǵan sáne = 2022-jıl 28-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Riley 241&quot;&gt;{{harvnb|Riley|2010|p=241}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = McIntosh| first1 = Steven| bet = Is this the end of celebrity fragrances?| url = https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-38756997| jumıs = [[BBC News]]| qaralǵan sáne = 2018-jıl 5-iyul | sáne = 2017-jıl 28-fevral }}&lt;/ref&gt;. Onıń átir tarmaǵı dúnyadaǵı eń tabıslı tarmaqqa aylandı, 2012-jılǵa kelip satıwları 2 milliard dollardan astı&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/jennifer-lopez-and-nuvotv-announce-exclusive-creative-production-and-marketing-partnership-169416666.html |title=Jennifer Lopez and nuvoTV Announce Exclusive Creative, Production and Marketing Partnership |location=Los Angeles |date=September 12, 2012 |agency=PR Newswire |access-date=July 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140906133814/http://www.prnewswire.com/news-releases/jennifer-lopez-and-nuvotv-announce-exclusive-creative-production-and-marketing-partnership-169416666.html |archive-date=September 6, 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Lopestiń kiyim brendi ataqlı adamlardıń birinshi moda liniyalarınıń biri boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi| last1 = Kaplan| first1 = Julee| bet = Jennifer Lopez Exits Apparel in the U.S.| url = https://wwd.com/feature/jennifer-lopez-exits-apparel-in-the-us-2187085-1481062/| jumıs = WWD| qaralǵan sáne = 2024-jıl 13-fevral | sáne = 2009-jıl 24-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20240215070811/https://wwd.com/feature/jennifer-lopez-exits-apparel-in-the-us-2187085-1481062/| arxivsáne = 2024-jıl 15-fevral }}&lt;/ref&gt;. 2022-jılǵa kelip, onıń biznesleri dúnya júzi boyınsha 5 milliard AQSH dollarınan artıq satıw kólemine jetti.

== Jetiskenlikleri ==
2022-jılǵa kelip, Lopes dúnya júzi boyınsha 80 millionnan artıq albom sattı hám 15 milliardtan artıq strim jıynadı; onıń filmleri ulıwma 3,1 milliard AQSH dollar tabıs keltirdi, al onıń biznesi tutınıwshı satıwlarında 5 milliard AQSH dollarınan artıq tabıs taptı&lt;ref name=&quot;Stats_2022&quot;&gt;{{cite news |last1=Andrews-Dyer |first1=Helena |title=Jennifer Lopez is an icon. In 'Halftime,' she still has something to prove |url=https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2022/06/16/jennifer-lopez-halftime-documentary/ |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=June 16, 2022 |date=June 16, 2022 |archive-date=June 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616132708/https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2022/06/16/jennifer-lopez-halftime-documentary/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.  Ol Qurama Shtatlarda bir waqıttıń ózinde birinshi nomerli albom hám filmge iye bolǵan jalǵız hayal, oyın-zawıq juldızı bolıp qalmaqta&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Specter| first1 = Emma| bet = 5 Things You Didn't Know About Jennifer Lopez| url = https://www.vogue.com/article/jennifer-lopez-5-things-you-didnt-know| jumıs = [[Vogue (magazine)|Vogue]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 13-fevral | sáne = 2022-jıl 8-noyabr }}&lt;/ref&gt;. J.Lo (2001) albomı menen Lopes 1953-jıldan berli Epic Records leyblinde AQSHta birinshi nomerli albomǵa erisken birinshi hayal jeke atqarıwshı boldı&lt;ref&gt;{{cite news|title=Billboard 200|newspaper=Billboard|date=February 10, 2001|volume= 113| issue = 6|page=94|url=https://books.google.com/books?id=ghMEAAAAMBAJ&amp;q=Jennifer+Lopez+J.Lo|access-date=April 13, 2013}}&lt;/ref&gt;. J to tha L-O! The Remixes (2002) albomı Ginness rekordlar kitabı tárepinen AQSHtıń Billboard 200 chartında birinshi orınǵa shıqqan birinshi remiks albomı retinde moyınlandı&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3186761.stm |title=Diaz tops actress pay list |access-date=April 18, 2009 |date=August 27, 2004 |work=BBC News}}&lt;/ref&gt;. Lopestiń «On the Floor» atlı jeke qosıǵı barlıq waqıtlardaǵı eń kóp satılǵan qosıqlardıń biri bolıp, onıń muzıkalıq videosı 2012-jılı Ginness rekordlar kitabı tárepinen «Barlıq waqıtlardaǵı eń kóp kórilgen hayal muzıkalıq videosı» dep tán alındı&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Rodriguez| first1 = Priscilla| bet = 7 Latino Celebrities With Guinness World Records| url = http://www.latina.com/entertainment/celebrity/latino-celebrities-stars-guinness-world-records#6| jumıs = Latina| qaralǵan sáne = 2015-jıl 5-dekabr | sáne = 2014-jıl 19-sentyabr | arxivsáne = 2015-jıl 29-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20150629000316/http://www.latina.com/entertainment/celebrity/latino-celebrities-stars-guinness-world-records#6| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;. Billboard jurnalı Lopesti 2001-jıldıń eń ayrıqsha 100 hayal artisti hám eń ullı pop juldızı dep atadı&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=2001 The Year in Music|magazine=Billboard|volume=112|issue=52|date=December 29, 2021|url=https://books.google.com/books?id=sBIEAAAAMBAJ|access-date=February 18, 2024 |page=YE-32}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Greatest Pop Star&quot;&gt;{{cite magazine |title=Greatest Pop Star of Ever Year: 1981 to 2020 |url=https://www.billboard.com/greatest-pop-star-every-year/ |magazine=Billboard |access-date=February 15, 2024}}&lt;/ref&gt;. 2009-jılı jurnal onı óziniń onjıllıq juwmaqlaw diziminde 50-orınǵa qoydı, bul onıń 2000-jıllar onjıllıǵınıń eń tabıslı artistleriniń biri ekenin kórsetedi&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/decadeendcharts/2009/billboard-200-artists|title=Billboard 200 Artists|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121006014550/http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/decadeendcharts/2009/billboard-200-artists|access-date=July 27, 2021|archive-date=October 6, 2012}}&lt;/ref&gt;. Billboard 2016-jılı Lopesti barlıq waqıtlardaǵı eń úlken dans-klub artistleriniń toǵızınshısı dep atadı, sebebi ol jurnaldıń Dance Club Songs chartında 18 ret birinshi orınǵa shıqqan&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Greatest of All Time Top Dance Club Artists|url=https://www.billboard.com/charts/greatest-top-dance-club-artists|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=September 28, 2017}}&lt;/ref&gt;. Jurnal onı sonday-aq «XXI ásirdiń eń jaqsı 100 hayal artisti» diziminde 22-orınǵa qoydı&lt;ref&gt;{{cite magazine |first1=Trevor |last1=Anderson |first2=Jim |last2=Asker |first3=Pamela |last3=Bustios |first4=Keith |last4=Caulfield |first5=Eric |last5=Frankenberg |first6=Kevin |last6=Rutherford |first7=Gary |last7=Trust |first8=Xander |last8=Zellner |title=Billboard's Top 100 Women Artists of the 21st Century Chart, Nos. 100-1 |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |url= https://www.billboard.com/lists/top-women-artists-21st-century-chart/ |date=March 19, 2025 |accessdate=March 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250319183615/https://www.billboard.com/lists/top-women-artists-21st-century-chart/ |url-status=live |archive-date=March 19, 2025}}&lt;/ref&gt;. Ol 2021-jılı Pollstar tárepinen onjıllıqtıń eń ayrıqsha latın gastrol artisti dep ataldı&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Willman |first1=Chris |title=Pollstar Awards Laud Beyonce, Lady Gaga, Garth Brooks and Others as Touring Artists of the Decade |url=https://variety.com/2021/music/news/pollstar-awards-touring-artists-decade-beyonce-1234998873/ |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |access-date=February 17, 2024 |date=June 16, 2021}}&lt;/ref&gt;.

2010-jılı Lopes Dúnyajúzilik Muzıka Sıylıqları tárepinen kórkem ónerge qosqan úlesi ushın «Legent» sıylıǵı menen sıylıqlandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.hola.com/musica/2010051914399/world/music/awards/| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220626232947/https://www.hola.com/musica/2010051914399/world/music/awards/| url-status = dead| arxivsáne = 2022-jıl 26-iyun | bet = Jennifer López, premiada por toda su carrera en los World Music Awards| jumıs = www.hola.com}}&lt;/ref&gt;. 2013-jılı oǵan muzıkadaǵı úlesi ushın Gollivud Dańq alleyasındaǵı áhmiyetli 2,500-juldız berildi,&lt;ref&gt;{{cite news|last=Johnson|first=Reed|title=Jennifer Lopez, new Walk of Famer, cites Fonda among role models|url=https://latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-jennifer-lopez-gets-star-on-hollywood-walk-of-fame-20130623,0,4699689.story|newspaper=Los Angeles Times |access-date=June 26, 2013| sáne =June 23, 2013}}&lt;/ref&gt; al Univision oǵan óziniń Premios Juventud sıylıqlaw saltanatında «World Icon Award» sıylıǵın tapsırdı&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Baida| first1 = Aiyana| bet = Jennifer Lopez Wins Premios Juventud's World Icon Award (Video)| url = https://www.huffpost.com/entry/jennifer-lopez-premios-juventud_n_3622993| jumıs = [[HuffPost]]| qaralǵan sáne = 2021-jıl 26-dekabr | sáne = 2013-jıl 19-iyul }}&lt;/ref&gt;. 2014-jılǵı Billboard Muzıka Sıylıqları saltanatında ol «Billboard Icon» sıylıǵın alǵan birinshi hayal boldı&lt;ref&gt;{{cite magazine|last1=Ramirez|first1=Erika|title=Jennifer Lopez Receives Icon Award, Performs 'First Love' at the 2014 Billboard Music Awards|url=https://www.billboard.com/music/music-news/jennifer-lopez-icon-award-billboard-music-awards-6092051/|magazine=Billboard |access-date=December 26, 2021|date=May 18, 2014}}&lt;/ref&gt;. 2017-jılı oǵan Billboard Latın Muzıka Sıylıqları xoshametinde «Telemundo Star» sıylıǵı berildi&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Nicky Jam Wins Big at Billboard Latin Music Awards: See the Full Winners List|magazine= [[Billboard (magazine)|Billboard]]|url= https://www.billboard.com/music/awards/billboard-latin-music-awards-2017-winners-list-7776260/|date=April 27, 2017|access-date=December 26, 2021}}&lt;/ref&gt;. Lopes 2018-jılǵı MTV Video Muzıka Sıylıqları saltanatında Maykl Djekson Video Avangard sıylıǵın aldı, bul onı 1984-jıldan baslap bul sıylıqtı alǵan birinshi latın atqarıwshısına aylandırdı&lt;ref&gt;{{Web deregi | last1 = Dresdale| first1 = Andrea| bet = Jennifer Lopez to receive Michael Jackson Video Vanguard Award at MTV VMAs| url = http://abcnewsradioonline.com/music-news/2018/7/31/jennifer-lopez-to-receive-michael-jackson-video-vanguard-awa.html| baspaxana = [[ABC News Radio]]| qaralǵan sáne = 2018-jıl 2-avgust | sáne = 2018-jıl 31-iyul | arxivsáne = 2018-jıl 2-avgust | arxivurl = https://web.archive.org/web/20180802215636/http://abcnewsradioonline.com/music-news/2018/7/31/jennifer-lopez-to-receive-michael-jackson-video-vanguard-awa.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;. 2022-jılı ol kino hám televideniege qosqan úlesi ushın MTV Kino &amp; TV Sıylıqları saltanatında «Generation Award» sıylıǵın,&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://people.com/movies/mtv-movie-and-tv-awards-2022-jennifer-lopez-accepts-the-generation-award/|title=Jennifer Lopez Thanks Those 'Who Lied to Me' and 'Broke My Heart' at 2022 MTV Movie &amp; TV Awards|magazine=People|first= Jen|last=Juneau|date=June 5, 2022|access-date=June 6, 2022}}&lt;/ref&gt; hám iHeart Radio Muzıka Sıylıqların tapsırıw ilajında «Icon Award» sıylıǵı menen xoshametlendi&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.today.com/popculture/popculture/jennifer-lopez-drag-queens-iheart-radio-music-awards-rcna21198|title=12 drag queens join Jennifer Lopez onstage dressed in her greatest looks|first=Chrissy|last=Callahan|work=[[Today (American TV program)|Today]]|date=March 23, 2022|access-date=March 24, 2022}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
__BÖLİDİMÖNDEMEW__

[[Kategoriya:Tiri shaxslar]]
[[Kategoriya:Articles with hCards]]
[[Kategoriya:Amerikalı aktrisalar]]
[[Kategoriya:XX ásir amerikalı hayal qosıqshılar]]
[[Kategoriya:XXI ásir amerikalı aktrisalar]]
[[Kategoriya:XXI ásir amerikalı hayal qosıqshılar]]
[[Kategoriya:Amerikalı film aktrisaları]]</text>
      <sha1>ssji3cq333r3b4gby0xg89rupsa6t9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Redaktorlawlar sanı boyınsha Wikipediashılar dizimi (botlar menen birge)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>27432</id>
    <revision>
      <id>274655</id>
      <parentid>274639</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T12:01:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>4424</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı</comment>
      <origin>274655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7940" sha1="9dm8pmvutcrstinshgo705m4lq97hda" xml:space="preserve">{{/begin|50}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:122904}}]] || {{Permissions|JigildikBot}}
|-
| 2 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:25137}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 3 || [[User:Qaraqalpaqpan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qaraqalpaqpan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}}
|-
| 4 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:5926}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}}
|-
| 5 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Srajatdin Usnatdinov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4885}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}}
|-
| 6 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4618}}]] || {{Permissions|Bekan88}}
|-
| 7 || [[User:MrshaxasBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MrshaxasBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}}
|-
| 8 || [[User:Inosham|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Inosham&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|Inosham}}
|-
| 9 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4396}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}}
|-
| 10 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:4183}}]] || {{Permissions|Bot 3-f}}
|-
| 11 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abdullaeva Shaxnoza-Banu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}}
|-
| 12 || [[User:Xqbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Xqbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] || {{Permissions|Xqbot}}
|-
| 13 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2914}}]] || {{Permissions|EmausBot}}
|-
| 14 || [[User:Doniyor Yóldoshev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Doniyor Yóldoshev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2562}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 15 || [[User:Рахман3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Рахман3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}}
|-
| 16 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}}
|-
| 17 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1653}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}}
|-
| 18 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}}
|-
| 19 || [[User:PirjanovNurlan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PirjanovNurlan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}}
|-
| 20 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1398}}]] || {{Permissions|Jembot}}
|-
| 21 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] || {{Permissions|SieBot}}
|-
| 22 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] || {{Permissions|VolkovBot}}
|-
| 23 || [[User:Anas1712|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anas1712&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}}
|-
| 24 || [[User:Qarahat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qarahat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}}
|-
| 25 || [[User:Gozzalina|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gozzalina&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1091}}]] || {{Permissions|Gozzalina}}
|-
| 26 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}}
|-
| 27 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}}
|-
| 28 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:927}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 29 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] || {{Permissions|Addbot}}
|-
| 30 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] || {{Permissions|ZéroBot}}
|-
| 31 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] || {{Permissions|ArthurBot}}
|-
| 32 || [[User:Kuwanishbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kuwanishbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}}
|-
| 33 || [[User:AlefZet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlefZet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}}
|-
| 34 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] || {{Permissions|JAnDbot}}
|-
| 35 || [[User:Aysabirlijol|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aysabirlijol&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}}
|-
| 36 || [[User:Umarxon III|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umarxon III&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:618}}]] || {{Permissions|Umarxon III}}
|-
| 37 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] || {{Permissions|FoxBot}}
|-
| 38 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}}
|-
| 39 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}}
|-
| 40 || [[User:Baurzhanuly|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baurzhanuly&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}}
|-
| 41 || [[User:Biypona|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Biypona&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}}
|-
| 42 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}}
|-
| 43 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bazarbaeva Eleonora&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}}
|-
| 44 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] || {{Permissions|Escarbot}}
|-
| 45 || [[User:QRNKS|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QRNKS&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}}
|-
| 46 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:406}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 47 || [[User:Mrshaxas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mrshaxas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}}
|-
| 48 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:392}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}}
|-
| 49 || [[User:Minorax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Minorax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 50 || [[User:Muxammedqudaynazarov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Muxammedqudaynazarov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}}
{{/end}}</text>
      <sha1>9dm8pmvutcrstinshgo705m4lq97hda</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Menshikli operaciyalıq sistemalar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>47805</id>
    <revision>
      <id>274667</id>
      <parentid>265678</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T18:15:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bekan88 atlı paydalanıwshı [[Kategoriya:Jeke operaciyalıq sistemalar]] betin [[Kategoriya:Menshikli operaciyalıq sistemalar]] betine kóshirdi</comment>
      <origin>265678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="171" sha1="nimxje3rq7ekuu0flaah9fxyoa3o6z2" xml:space="preserve">{{Commons cat|Proprietary operating systems}}

[[Kategoriya:Operaciyalıq sistemalar]]
[[Kategoriya:Túri boyınsha jeke programmalıq támiynat|Operaciyalıq sistemalar]]</text>
      <sha1>nimxje3rq7ekuu0flaah9fxyoa3o6z2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Navi Pillay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48365</id>
    <revision>
      <id>274679</id>
      <parentid>274634</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T21:52:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>274679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19155" sha1="15we2mvwwraidspf6tf33ru0j0r2a1l" xml:space="preserve">{{redaktorlanbaqta|paydalanıwshı=[[Paydalanıwshı:Kvazimodo|Kvazimodo]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Kvazimodo|talqılaw]])}}
{{Mámleketlik isker infoqutısı
| qaraqalpaqsha atı    = Navi Pillay
| negizgi atı          = 
| súwret               = Navi Pillay June 2014.jpg
| súwret uzınlıǵı      = 
| súwret túsindirmesi  = Pillay 2014-jılı
| qatarlıq sanı        = 
| lawazım              = [[Birlesken Milletler Shólkemi Insan huqıqları boyınsha joqarı komissarı]]
| bayraq               = 
| bayraq2              = 
| gerb                 = 
| gerb2                = 
| lawazımdaǵı atı      = 
| lawazımǵa kirisiw sánesi = 2008-jıl 1-sentyabr
| lawazımnan ketiw sánesi  = 2014-jıl 31-avgust
| premyer              = 
| prezident            = 
| spiker               = 
| senat baslıǵı        = 
| vice-prezident       = 
| gubernator           = 
| vice-gubernator      = 
| ministr              = 
| premyer-ministr      = 
| birinshi ministr     = 
| monarx               = 
| orınbasarı           = 
| kancler              = 
| parlament            = 
| lider                = 
| hákim                = 
| hákim járdemshisi    = 
| húkimdar             = 
| húkimdar járdemshisi = 
| járdemshisi          = [[Kang Kyung-wha]]&lt;br /&gt;[[Flavia Pansieri]]
| waqıtsha             = 
| qarsılas             = 
| aldınǵı isker        = [[Louise Arbour]]
| keyingi isker        = [[Zeyd bin Raad al-Huseyn|Shaxzada Zeyd bin Raad]]
| aldınǵısı            = 
| keyingisi            = 
| taj kiygiziw sánesi  = 
| 1belgiatı            = Bas xatkeri
| 1tekstatı            = [[Ban Ki-moon]]
| 2belgiatı            = 
| 2tekstatı            = 
| 3belgiatı            = 
| 3tekstatı            = 
| 4belgiatı            = 
| 4tekstatı            = 
| 5belgiatı            = 
| 5tekstatı            = 
| qatarlıq sanı_2      = 
| lawazım_2            = [[Xalıqaralıq jaza sudı sudyaları|Xalıqaralıq jaza sudınıń sudyası]]
| bayraq_2             = 
| bayraq2_2            = 
| lawazımdaǵı atı_2    = 
| lawazımǵa kirisiw sánesi_2 = 2003-jıl 11-mart
| lawazımnan ketiw sánesi_2 = 2008-jıl 31-avgust
| premyer_2            = 
| prezident_2          = 
| vice-prezident_2     = 
| gubernator_2         = 
| vice-gubernator_2    = 
| ministr_2            = 
| premyer-ministr_2    = 
| birinshi ministr_2   = 
| monarx_2             = 
| orınbasarı_2         = 
| kancler_2            = 
| parlament_2          = 
| senat baslıǵı_2      = 
| lider_2              = 
| hákim_2              = 
| hákim járdemshisi_2  = 
| húkimdar_2           = 
| húkimdar járdemshisi_2= 
| járdemshisi_2        = 
| waqıtsha_2           = 
| qarsılas_2           = 
| aldınǵı isker_2      = 
| keyingi isker_2      = 
| aldınǵısı_2          = 
| keyingisi_2          = 
| taj kiygiziw sánesi_2= 
| 1belgiatı_2          = 
| 1tekstatı_2          = 
| 2belgiatı_2          = 
| 2tekstatı_2          = 
| 3belgiatı_2          = 
| 3tekstatı_2          = 
| 4belgiatı_2          = 
| 4tekstatı_2          = 
| 5belgiatı_2          = 
| 5tekstatı_2          = 
| qatarlıq sanı_3      = 
| lawazım_3            = [[Ruanda boyınsha xalıqaralıq tribunal]]ınıń Prezidenti
| bayraq_3             = 
| bayraq2_3            = 
| lawazımdaǵı atı_3    = 
| lawazımǵa kirisiw sánesi_3 = 1999-jıl 4-iyun
| lawazımnan ketiw sánesi_3 = 2003-jıl 26-may
| premyer_3            = 
| prezident_3          = 
| vice-prezident_3     = 
| gubernator_3         = 
| vice-gubernator_3    = 
| ministr_3            = 
| premyer-ministr_3    = 
| birinshi ministr_3   = 
| monarx_3             = 
| orınbasarı_3         = 
| kancler_3            = 
| parlament_3          = 
| lider_3              = 
| hákim_3              = 
| hákim járdemshisi_3  = 
| húkimdar_3           = 
| húkimdar járdemshisi_3= 
| járdemshisi_3        = 
| waqıtsha_3           = 
| qarsılas_3           = 
| aldınǵı isker_3      = [[Laïty Kama]]
| keyingi isker_3      = [[Erik Møse]]
| aldınǵısı_3          = 
| keyingisi_3          = 
| taj kiygiziw sánesi_3= 
| 1belgiatı_3          = 
| 1tekstatı_3          = 
| 2belgiatı_3          = 
| 2tekstatı_3          = 
| 3belgiatı_3          = 
| 3tekstatı_3          = 
| 4belgiatı_3          = 
| 4tekstatı_3          = 
| 5belgiatı_3          = 
| 5tekstatı_3          = 
| qatarlıq sanı_4      = 
| lawazım_4            = [[Ruanda boyınsha xalıqaralıq tribunal]]ınıń sudyası
| bayraq_4             = 
| bayraq2_4            = 
| lawazımdaǵı atı_4    = 
| lawazımǵa kirisiw sánesi_4 = 1995-jıl 25-may
| lawazımnan ketiw sánesi_4 = 2003-jıl 3-dekabr
| premyer_4            = 
| prezident_4          = 
| vice-prezident_4     = 
| gubernator_4         = 
| vice-gubernator_4    = 
| ministr_4            = 
| premyer-ministr_4    = 
| birinshi ministr_4   = 
| monarx_4             = 
| orınbasarı_4         = 
| kancler_4            = 
| parlament_4          = 
| lider_4              = 
| hákim_4              = 
| hákim járdemshisi_4  = 
| húkimdar_4           = 
| húkimdar járdemshisi_4= 
| járdemshisi_4        = 
| waqıtsha_4           = 
| qarsılas_4           = 
| aldınǵı isker_4      = 
| keyingi isker_4      = 
| aldınǵısı_4          = 
| keyingisi_4          = 
| taj kiygiziw sánesi_4= 
| 1belgiatı_4          = 
| 1tekstatı_4          = 
| 2belgiatı_4          = 
| 2tekstatı_4          = 
| 3belgiatı_4          = 
| 3tekstatı_4          = 
| 4belgiatı_4          = 
| 4tekstatı_4          = 
| 5belgiatı_4          = 
| 5tekstatı_4          = 
| qatarlıq sanı_5      = 
| lawazım_5            = Qubla Afrika Respublikası Joqarı Sudınıń sudyası
| bayraq_5             = 
| bayraq2_5            = 
| lawazımdaǵı atı_5    = 
| lawazımǵa kirisiw sánesi_5 = 1995
| lawazımnan ketiw sánesi_5 = 1995
| premyer_5            = 
| prezident_5          = 
| vice-prezident_5     = 
| gubernator_5         = 
| vice-gubernator_5    = 
| ministr_5            = 
| premyer-ministr_5    = 
| birinshi ministr_5   = 
| monarx_5             = 
| orınbasarı_5         = 
| kancler_5            = 
| parlament_5          = 
| lider_5              = 
| hákim_5              = 
| hákim járdemshisi_5  = 
| húkimdar_5           = 
| húkimdar járdemshisi_5= 
| járdemshisi_5        = 
| waqıtsha_5           = 
| qarsılas_5           = 
| aldınǵı isker_5      = 
| keyingi isker_5      = 
| aldınǵısı_5          = 
| keyingisi_5          = 
| taj kiygiziw sánesi_5= 
| 1belgiatı_5          = Usınıs etken
| 1tekstatı_5          = [[Nelson Mandela]]
| 2belgiatı_5          = 
| 2tekstatı_5          = 
| 3belgiatı_5          = 
| 3tekstatı_5          = 
| 4belgiatı_5          = 
| 4tekstatı_5          = 
| 5belgiatı_5          = 
| 5tekstatı_5          = 
| qatarlıq sanı_6      = 
| lawazım_6            = 
| bayraq_6             = 
| bayraq2_6            = 
| lawazımdaǵı atı_6    = 
| lawazımǵa kirisiw sánesi_6 = 
| lawazımnan ketiw sánesi_6 = 
| premyer_6            = 
| prezident_6          = 
| vice-prezident_6     = 
| gubernator_6         = 
| vice-gubernator_6    = 
| ministr_6            = 
| premyer-ministr_6    = 
| birinshi ministr_6   = 
| monarx_6             = 
| orınbasarı_6         = 
| kancler_6            = 
| parlament_6          = 
| lider_6              = 
| hákim_6              = 
| hákim járdemshisi_6  = 
| húkimdar_6           = 
| húkimdar járdemshisi_6= 
| járdemshisi_6        = 
| waqıtsha_6           = 
| qarsılas_6           = 
| aldınǵı isker_6      = 
| keyingi isker_6      = 
| aldınǵısı_6          = 
| keyingisi_6          = 
| taj kiygiziw sánesi_6= 
| 1belgiatı_6          = 
| 1tekstatı_6          = 
| 2belgiatı_6          = 
| 2tekstatı_6          = 
| 3belgiatı_6          = 
| 3tekstatı_6          = 
| 4belgiatı_6          = 
| 4tekstatı_6          = 
| 5belgiatı_6          = 
| 5tekstatı_6          = 
| aytılıwı             = 
| tuwılǵan waqtındaǵı atı = Navanetham Naidoo
| tuwılǵan sánesi      = 
| tuwılǵan ornı        = [[Durban]], [[Qubla Afrika Awqamı|Qubla Afrika]]
| qaytıs bolǵan sánesi = 
| qaytıs bolǵan ornı   = 
| qaytıs bolıw sebebi  = 
| jerlengen ornı       = 
| dinastiyası          = 
| puqaralıǵı           = 
| milleti              = 
| partiya              = 
| basqa partiya        = 
| boyı                 = 
| ómirlik joldası      = Gaby Pillay
| balaları             = 
| ákesi                = 
| anası                = 
| nekesiz zayıbı       = 
| qatnasıqları         = 
| tuwısqanları         = 
| jasaw ornı           = 
| dini                 = 
| bilim alǵan jeri     = {{ubl |[[Natal universiteti]] (BA, LLB) |[[Garvard universiteti]] (LLM, JSD)}}
| qánigeligi           = 
| kásibi               = 
| belgili isleri       = 
| aylıǵı               = 
| kabinet              = 
| komitetler           = 
| portfolio            = 
| ilimiy ataǵı         = 
| ataǵı                = 
| maǵlıwmatı           = 
| sıylıqları           = [[Tınıshlıq boyınsha Nobel sıylıǵı]] (2026)
}}
'''Navanethem''' &quot;'''Navi'''&quot; '''Pillay''' ([[1941|1941-jıl]] [[23-sentyabr]])&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Navi Pillay 2010 - Nelson Mandela University | url =https://www.mandela.ac.za/Leadership-and-Governance/Honorary-Doctorates/Navi-Pillay-2010 | qaralǵan sáne = 2026-jıl 31-iyul | website=www.mandela.ac.za}}&lt;/ref&gt; — 2008-jıldan 2014-jılǵa shekem [[BMSh]]nıń [[Birlesken Milletler Shólkemi Insan huqıqları boyınsha joqarı komissarı|Insan huqıqları boyınsha joqarı komissarı]] wazıypasın atqarǵan&lt;ref name=&quot;ohchr22&quot;/&gt; [[LDEP|Qubla Afrika Respublikası]]nan bolǵan yurist. Kelip shıǵıwı hindstanlı [[Tamiller|tamil]]lerden bolǵan qubla afrikalı Pillay Qubla Afrika Respublikası Joqarı Sudınıń birinshi aq tánli hayal sudyası boldı&lt;ref name=&quot;reuters-factbox4&quot;&gt;''[[Reuters]]'' (28 July 2008). &quot;[https://web.archive.org/web/20090502043236/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 FACTBOX-South Africa's Pillay is new human rights chief]&quot;. Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;. Ol, sonday-aq, [[Xalıqaralıq jaza sudı sudyaları|Xalıqaralıq jaza sudınıń sudyası]] hám [[Ruanda boyınsha xalıqaralıq tribunal]]ınıń Prezidenti bolıp islegen&lt;ref name=&quot;reuters-factbox4&quot; /&gt;. Onıń Insan huqıqları boyınsha joqarı komissarı retindegi tórt jıllıq múddeti 2008-jıl 1-sentyabrde baslanıp&lt;ref name=&quot;ohchr22&quot;&gt;[[Birlesken Milletler Shólkemi Insan huqıqları boyınsha joqarı komissarlıǵı]] (2008). &quot;[http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/NewHC.aspx Navanethem Pillay confirmed as new High Commissioner for Human Rights]&quot;. Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;, 2012-jılı taǵı eki jılǵa sozıldı&lt;ref name=&quot;OHCHR&quot;&gt;[http://www.ohchr.org/EN/AboutUs/Pages/HighCommissioner.aspx Navanethem Pillay]&lt;/ref&gt;. 2014-jıl sentyabr ayında [[Zeyd bin Raad al-Huseyn|Shahzada Zeyd bin Raad]] onıń ornına Insan huqıqları boyınsha joqarı komissar wazıypasına keldi&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2018-jıl 9-sentyabr | bet =Navi Pillay &amp;#124; Reporters without borders | url =https://rsf.org/en/navi-pillay}}&lt;/ref&gt;.

== Ómirbayanı ==
=== Dáslepki balalıq waqıtları ===
[[Fayl:Durban,_KwaZulu-Natal,_South_Africa_(20326967959).jpg|thumb|Durban, Natal provinciyası, Qubla Afrika, Navi Pillaydıń tuwılıp ósken qalası]]
Navanetham Naidoo 1941-jılı [[Qubla Afrika Awqamı]], [[Natal provinciyası]], [[Durban]] qalasınıń jarlı máhállesi [[Tamil qubla afrikalılar|tamil]] shıǵıslı Narrainsamy Naidoo hám Santhama Naidoo shańaraǵında tuwılǵan&lt;ref name=&quot;Naidu-2013&quot;/&gt;. Onıń ataları 1890-jıllarda Nataldaǵı Qubla Afrika qumsheker [[plantaciya]]larında islew ushın Hindstannan [[Jallanba miynet|jallanba xızmetkerler]] retinde kelgen&lt;ref name=&quot;Naidu-2013&quot; /&gt;. Onıń ata-anası jasóspirimlik waqtında [[Kelisilgen neke|kelisilip úylengen]] hám olardıń segiz perzenti bolǵan, Pillay solardan besinshisi edi&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot;/&gt;. Narrainsamy kásibi boyınsha avtobus aydawshısı bolǵan hám dáramatın arttırıw ushın balıq awlaw sıyaqlı basqa da jumıslar menen shuǵıllanǵan, al Santhama bolsa úy biykesi edi&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot;/&gt;. Olar ekewlep perzentlerin kúshli [[Hindular|hindu]] qádiriyatları tiykarında, shańaraqtaǵı er adamlar hám hayallar arasındaǵı teńlikti aytıp tárbiyaladı&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot;/&gt;. Pillaydıń baslawısh mekteptegi qurdaslarınıń kópshiligi turmısqa shıǵıp ketken bolsa da, ata-anası onıń hám basqa eki qız tuwısqanınıń da ul tuwısqanları sıyaqlı mektepke barıwın talap etedi&lt;ref name=&quot;Naidu-2013&quot; /&gt;. Ol waqıtta Qubla Afrikada mekteplerdegi orınlarǵa salıstırmalı balalar sanı kóp edi&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Naidu-2013&quot; /&gt;. Barlıq perzentleriniń bilim alıwın támiyinlewge qatań túrde ıntıq bolǵan Pillaydıń anası kishi perzentlerin mektepke kirgiziw ushın úlken perzentleriniń tuwılıw haqqındaǵı gúwalıqlarınan paydalanıp, qabıllaw ushın uzın náwbette turatuǵın edi&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot;/&gt;. Mektep úskenelerine pul sheklengen bolǵanlıqtan, Santhama Pillay úlken perzentleriniń paydalanılǵan dápterleriniń bos betlerin qosıp, kishi perzentleri ushın dápter tigip berer edi&lt;ref name=&quot;Naidu-2013&quot; /&gt;.

=== Baslawısh hám orta mektep ===
Mektepte Pillay úydegi turmısınan pútkilley basqasha ortalıqtı bastan keshirdi, jańa tilde jańa dindi úyrendi&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot;/&gt;. Mektep hákimiyatınıń ósh alıwınan qorqıp, muǵallimlerge ózleriniń jeke isenimlerine qaramastan siyasat, sonday-aq, aparteid haqqında gáp qozǵawǵa qatań túrde qadaǵan etilgen edi&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot;/&gt;.

Pillay nızam menen birinshi ret bes jasında, 5 funt aqshası urlanǵanınan keyin sudta guwalıq bergende tanısqan&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot;/&gt;. Anası bul puldı ákesine beriw ushın oǵan bergen edi, sebebi bul onıń bir aylıq is haqısı bolǵan&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot;/&gt;. Jınayatshı sudlanǵan bolsa da, sud puldı onıń ákesine qaytarıp bermedi&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot;/&gt;.

Pillay balalıǵınıń dáslepki jıllarında jazǵan jazıwları ushın kóplegen sıylıqlar alǵan. 10 jasında radiolarǵa hám gazetalarǵa kiriw imkaniyatı bolmaǵanı ushın ata-anasınan hám muǵallimlerinen esitken maǵlıwmatlardan paydalanıp, Qubla Afrika sudlarında qara tánli adamlardıń aq tánli adamlarǵa qaraǵanda awırıraq jaza alıwı haqqında sabaqta esse jazdı&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot;/&gt;. 14 jasında Durban Sawda palatası tárepinen ótkerilgen tańlawǵa ne ushın qubla afrikalılar Qubla Afrikada islep shıǵarılǵan ónimlerdi satıp alıwı kerek ekenligi haqqında esse usındı hám miyneti ushın bronza medalı menen sıylıqlandı&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot;/&gt;. 15 jasında perzentlerge qádiriyatlardı sińdiriwde hayallardıń roli haqqında esse basıp shıǵardı hám bul oǵan Evrey hayalları awqamınan kitaplar sıylıǵın alıp keldi&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot;/&gt;.

== Xalıqaralıq jaza sudı (2003–2008) ==
Pillay Ruanda boyınsha xalıqaralıq tribunalında (ICTR) sudya sıpatındaǵı jumısı ushın xalıqaralıq ataqqa iye boldı hám 1990-jıllardıń aqırında [[Gender ádilligi ushın hayal-qızlar koaliciyası]] aǵzalarınıń dıqqatın tarttı&lt;ref name=&quot;Frey-2004&quot;&gt;{{Cite book |last=Frey |first=Barbara |title=A Fair Representation: Advocating for Women's Rights in the International Criminal Court |publisher=The Center on the Women and Public Policy |year=2004}}&lt;/ref&gt;. Onıń jumısınan tásirlenip, hayal-qızlar huqıqların qorǵawshılar [[Xalıqaralıq jaza sudı]] dúziliw waqtında hayallar huqıqlarınıń qorǵalıwın támiyinlewdi qáledi&lt;ref name=&quot;heinonline.org&quot;&gt;{{web deregi | bet =Hein online | url =https://heinonline.org/HOL/P?h=hein.journals/brownjwa6&amp;i=82 | qaralǵan sáne = 2023-jıl 9-dekabr |website=heinonline.org}}&lt;/ref&gt;. Hayallar koaliciyası Tayarlıq komitetine hám Rim diplomatiyalıq konferenciyasına qatnasıw ushın jeterli pát aldı hám ol jerde olar hayallar huqıqların XJS (ICC) ustavına kirgizip, sudyalar qatarında hayallar sanı ushın kvota bolıwın hám Rim ustavınıń XJS qaǵıydalarında «jınıs» (sex) sóziniń ornına «gender» (gender) atamasınıń qollanılıwın qollap-quwatladı&lt;ref name=&quot;heinonline.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Frey-2004&quot; /&gt;. XJS dúzilgennen keyin, Pillay sudta xızmet etken eń birinshi sudyalardıń biri boldı&lt;ref name=&quot;ICC-2&quot;&gt;{{web deregi | qaralǵan sáne = 2023-jıl 7-dekabr | bet =Judge Navanetham Pillay | url =https://www.icc-cpi.int/judges/judge-navanethem-pillay |website=International Criminal Court}}&lt;/ref&gt;.

Pillay 2003-jıl 7-fevralda [[Rim ustavı|Rim ustavına qatnasıwshı mámleketler assambleyası]] tárepinen Xalıqaralıq jaza sudınıń Apellyaciya palatasında islewge usınıs etildi&lt;ref name=&quot;ICC-2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Navanethem Pillay | url =https://gruber.yale.edu/womens-rights/navanethem-pillay | qaralǵan sáne = 2023-jıl 7-dekabr |website=gruber.yale.edu}}&lt;/ref&gt;. Ol usı jıldıń mart ayında altı jıllıq múddetke [[2003-jılǵı Xalıqaralıq jaza sudı sudyaların saylaw|saylandı]], biraq BMShdaǵı lawazımına kiriw ushın 2008-jıl 31-avgusttan kúshke kiretuǵın etip, iyul ayında napaqaǵa shıqtı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.icc-cpi.int/news/resignation-judge-navanethem-pillay| bet =Resignation of Judge Navanethem Pillay| sáne = 2008-jıl 30-iyul | baspaxana =[[International Criminal Court]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 28-avgust }}&lt;/ref&gt;.

Xalıqaralıq jaza sudında kórilgen birinshi islerdiń biri — [[Kongo Demokratiyalıq Respublikası]]nıń arqa-shıǵıs regionı bolǵan [[Ituri provinciyası|Ituride]] [[Hema xalqı|hema]] hám [[Lendu tili|lendu]] etnik toparları arasında zorlıq-zombılıqtı kúsheytetuǵın qurallı toparlarǵa 15 jasqa tolmaǵan balalardı tartqanı ushın ''«Prokuror [[Thomas Lubanga Dyilo|Tomas Lubanga Dyiloǵa]] qarsı is»'' boldı&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = July 2021 | bet =Situation in the Democratic Republic of the Congo: The Prosecutor v. Thomas Lubanga Dyilo (Case Information Sheet) | url =https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/CaseInformationSheets/LubangaEng.pdf | qaralǵan sáne = 2023-jıl 10-dekabr |website=International Criminal Court}}&lt;/ref&gt;. Dyilo 2012-jılı óziniń áskeriy jınayatları ushın sudlanǵan bolsa da, Pillay bul istiń sudqa shekemgi basqıshında 2006-jıldan baslap óziniń múddeti juwmaqlanǵan 2008-jılǵa shekem apellyaciya palatasında isledi&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2006-jıl 6-sentyabr | bet =DECISION ON THOMAS LUBANGA DYILO'S APPLICATION FOR REFERRAL TO THE PRE-TRIAL CHAMBER / IN THE ALTERNATIVE, DISCONTINUANCE OF APPEAL | url =https://www.icc-cpi.int/court-record/icc-01/04-01/06-393 | qaralǵan sáne = 2023-jıl 10-dekabr |website=International Criminal Court}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

{{2026-jılǵı Nobel sıylıǵı iyeleri}}
{{Sırtqı siltemeler}}</text>
      <sha1>15we2mvwwraidspf6tf33ru0j0r2a1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úlgi:Potd/2026-10-11</title>
    <ns>10</ns>
    <id>48379</id>
    <revision>
      <id>274657</id>
      <timestamp>2026-10-10T15:17:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>4819</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «Zona arqueológica de Cantona, Puebla, México, 2013-10-11, DD 43.JPG»</comment>
      <origin>274657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="i0sv6cbkiwf4yhldjc4h4nxzow0we87" xml:space="preserve">Zona arqueológica de Cantona, Puebla, México, 2013-10-11, DD 43.JPG</text>
      <sha1>i0sv6cbkiwf4yhldjc4h4nxzow0we87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úlgi:Motd/2026-10-11</title>
    <ns>10</ns>
    <id>48380</id>
    <revision>
      <id>274658</id>
      <timestamp>2026-10-10T15:19:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>4819</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «Siem-Reap Dance of Cambodia (videobis).ogv»</comment>
      <origin>274658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="stdxr7kqam5mn70875918egkq3ve966" xml:space="preserve">Siem-Reap Dance of Cambodia (videobis).ogv</text>
      <sha1>stdxr7kqam5mn70875918egkq3ve966</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sistemalı programmalıq támiynat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48381</id>
    <revision>
      <id>274661</id>
      <timestamp>2026-10-10T18:09:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:en:Special:Redirect/revision/1376101034|System software]]» betinen awdarılıp jaratıldı</comment>
      <origin>274661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2834" sha1="46145tp7hstwc1rrebfm61krlwgkj7a" xml:space="preserve">
'''Sistemalı programmalıq támiynat''' — basqa [[programmalıq támiynat]] ushın platformanı támiyinleytuǵın programmalıq támiynat&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.britannica.com/technology/system-software|bet=System software|jumıs=Encyclopaedia Britannica|qaralǵan sáne=2025-12-17}}&lt;/ref&gt;. Bunday programmalıq támiynatqa [[Operaciyalıq sistema|operaciyalıq sistemanıń]] (OS) yadrosı hám qurılma drayverleri mısal bola aladı&lt;ref&gt;
{{Web deregi|url=https://channel9.msdn.com/Events/Lang-NEXT/Lang-NEXT-2014/Panel-Systems-Programming-Languages-in-2014-and-Beyond|bet=Panel: Systems Programming in 2014 and Beyond|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140607224814/https://channel9.msdn.com/Events/Lang-NEXT/Lang-NEXT-2014/Panel-Systems-Programming-Languages-in-2014-and-Beyond|arxivsáne=2014-06-07|baspaxana=Microsoft|qaralǵan sáne=4 December 2015}}&lt;/ref&gt;. Platforma ortalıǵında isleytuǵın [[Kompyuter programması|programmanı]] támiyinleytuǵın funkciyaları hám onnan [[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|paydalanıwshılardıń]] maqsetli toparınıń roline qaray qosımsha yamasa utilitalıq programmalıq támiynat dep klassifikaciyalanadı. Qosımsha programmalıq támiynat kompyuterdiń qalay islewine yamasa onıń jumıs islewi ushın ne talap etiliwine baylanıssız, kompyuterden ádettegi maqsetlerde paydalanıwdı támiyinleydi. Ol hújjetler jazıw, video oyınlar oynaw, muzıka tıńlaw, súwretler salıw, pútkil Dúnya júzi torınan paydalanıw hám programmalıq támiynat islep shıǵıw sıyaqlı aqırǵı paydalanıwshınıń wazıypaların orınlaw ushın qollanıladı&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Information and Communication Technology for Intermediate GNVQ.}}&lt;/ref&gt;. Utilitalıq programmalıq támiynat sistema apparatlıq támiynatı hám programmalıq támiynatın basqarıwǵa járdem beredi (sistema administratorınıń wazıypaları).

Sistemalı programmalıq támiynat ádette operaciyalıq sistemalardı, qurılma drayverlerin, utilitalıq programmalar hám kompilyatorlar menen assemblerler sıyaqlı til awdarıwshıların óz ishine aladı.

Kóp operaciyalıq sistemalar qosımsha hám utilitalıq programmalıq támiynat penen birge ornatıladı. Biraq, qosımsha programmalıq támiynat, ulıwma alǵanda, sistemalıq programmalıq támiynat dep klassifikaciyalanbaydı. Ayırım pikirlerge muwapıq, tiykarǵı utilitalıq programmalıq támiynat basqa programmalardıń islewine tásir etpesten óshirip taslanıwı múmkin bolmasa, sistemalı programmalıq támiynat dep esaplanadı&lt;ref name=&quot;webopedia&quot;&gt; {{Web deregi|url=http://www.webopedia.com/TERM/S/systems_software.html|bet=What is systems software?|sáne=May 24, 2021|baspaxana=Webopedia.com|qaralǵan sáne=2022-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==

[[Kategoriya:Sistemalı programmalıq támiynat]]</text>
      <sha1>46145tp7hstwc1rrebfm61krlwgkj7a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274662</id>
      <parentid>274661</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T18:10:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bekan88 atlı paydalanıwshı [[System software]] betin [[Sistemalı programmalıq támiynat]] betine kóshirdi</comment>
      <origin>274661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2834" sha1="46145tp7hstwc1rrebfm61krlwgkj7a" xml:space="preserve">
'''Sistemalı programmalıq támiynat''' — basqa [[programmalıq támiynat]] ushın platformanı támiyinleytuǵın programmalıq támiynat&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.britannica.com/technology/system-software|bet=System software|jumıs=Encyclopaedia Britannica|qaralǵan sáne=2025-12-17}}&lt;/ref&gt;. Bunday programmalıq támiynatqa [[Operaciyalıq sistema|operaciyalıq sistemanıń]] (OS) yadrosı hám qurılma drayverleri mısal bola aladı&lt;ref&gt;
{{Web deregi|url=https://channel9.msdn.com/Events/Lang-NEXT/Lang-NEXT-2014/Panel-Systems-Programming-Languages-in-2014-and-Beyond|bet=Panel: Systems Programming in 2014 and Beyond|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140607224814/https://channel9.msdn.com/Events/Lang-NEXT/Lang-NEXT-2014/Panel-Systems-Programming-Languages-in-2014-and-Beyond|arxivsáne=2014-06-07|baspaxana=Microsoft|qaralǵan sáne=4 December 2015}}&lt;/ref&gt;. Platforma ortalıǵında isleytuǵın [[Kompyuter programması|programmanı]] támiyinleytuǵın funkciyaları hám onnan [[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|paydalanıwshılardıń]] maqsetli toparınıń roline qaray qosımsha yamasa utilitalıq programmalıq támiynat dep klassifikaciyalanadı. Qosımsha programmalıq támiynat kompyuterdiń qalay islewine yamasa onıń jumıs islewi ushın ne talap etiliwine baylanıssız, kompyuterden ádettegi maqsetlerde paydalanıwdı támiyinleydi. Ol hújjetler jazıw, video oyınlar oynaw, muzıka tıńlaw, súwretler salıw, pútkil Dúnya júzi torınan paydalanıw hám programmalıq támiynat islep shıǵıw sıyaqlı aqırǵı paydalanıwshınıń wazıypaların orınlaw ushın qollanıladı&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Information and Communication Technology for Intermediate GNVQ.}}&lt;/ref&gt;. Utilitalıq programmalıq támiynat sistema apparatlıq támiynatı hám programmalıq támiynatın basqarıwǵa járdem beredi (sistema administratorınıń wazıypaları).

Sistemalı programmalıq támiynat ádette operaciyalıq sistemalardı, qurılma drayverlerin, utilitalıq programmalar hám kompilyatorlar menen assemblerler sıyaqlı til awdarıwshıların óz ishine aladı.

Kóp operaciyalıq sistemalar qosımsha hám utilitalıq programmalıq támiynat penen birge ornatıladı. Biraq, qosımsha programmalıq támiynat, ulıwma alǵanda, sistemalıq programmalıq támiynat dep klassifikaciyalanbaydı. Ayırım pikirlerge muwapıq, tiykarǵı utilitalıq programmalıq támiynat basqa programmalardıń islewine tásir etpesten óshirip taslanıwı múmkin bolmasa, sistemalı programmalıq támiynat dep esaplanadı&lt;ref name=&quot;webopedia&quot;&gt; {{Web deregi|url=http://www.webopedia.com/TERM/S/systems_software.html|bet=What is systems software?|sáne=May 24, 2021|baspaxana=Webopedia.com|qaralǵan sáne=2022-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==

[[Kategoriya:Sistemalı programmalıq támiynat]]</text>
      <sha1>46145tp7hstwc1rrebfm61krlwgkj7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>System software</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48382</id>
    <redirect title="Sistemalı programmalıq támiynat" />
    <revision>
      <id>274663</id>
      <timestamp>2026-10-10T18:10:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Bekan88 atlı paydalanıwshı [[System software]] betin [[Sistemalı programmalıq támiynat]] betine kóshirdi</comment>
      <origin>274663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="b9edi0zflmsfcpqw3pgpnt2odoam4yd" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Sistemalı programmalıq támiynat]]</text>
      <sha1>b9edi0zflmsfcpqw3pgpnt2odoam4yd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Operaciyalıq sistemalar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>48383</id>
    <revision>
      <id>274665</id>
      <timestamp>2026-10-10T18:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Bos bet jarattı</comment>
      <origin>274665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Sistemalı programmalıq támiynat</title>
    <ns>14</ns>
    <id>48384</id>
    <revision>
      <id>274666</id>
      <timestamp>2026-10-10T18:13:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Bos bet jarattı</comment>
      <origin>274666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Jeke operaciyalıq sistemalar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>48385</id>
    <redirect title="Kategoriya:Menshikli operaciyalıq sistemalar" />
    <revision>
      <id>274668</id>
      <timestamp>2026-10-10T18:15:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Bekan88 atlı paydalanıwshı [[Kategoriya:Jeke operaciyalıq sistemalar]] betin [[Kategoriya:Menshikli operaciyalıq sistemalar]] betine kóshirdi</comment>
      <origin>274668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="mg982zldsfe5wxervffdmm4a5e7isww" xml:space="preserve">#REDIRECT [[:Kategoriya:Menshikli operaciyalıq sistemalar]]</text>
      <sha1>mg982zldsfe5wxervffdmm4a5e7isww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IPhone 18 Pro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48386</id>
    <revision>
      <id>274669</id>
      <timestamp>2026-10-10T18:46:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «'''iPhone 18 Pro''' hám '''iPhone 18 Pro Max''' — [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyası tárepinen islep shıǵılǵan hám satılatuǵın [[Smartfon|smartfonlar]]. Olar iPhone Duo menen birge [[iPhone]]-nıń jigirmalanshı áwladın quraydı hám [[iPhone 17 Pro]] menen [[IPhone 17 Pro|iPhone 17 Pro Max]] modelleriniń ornın basadı. Modeller 2026-jılı 9-sentyabrde Kaliforniya shtatınıń Kupertino qalasındaǵı Apple Park-ta ótkerilgen Apple Event ilajında...»</comment>
      <origin>274669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21093" sha1="7l8vcaej9sneo6786n7ue62gwso0ptk" xml:space="preserve">'''iPhone 18 Pro''' hám '''iPhone 18 Pro Max''' — [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyası tárepinen islep shıǵılǵan hám satılatuǵın [[Smartfon|smartfonlar]]. Olar iPhone Duo menen birge [[iPhone]]-nıń jigirmalanshı áwladın quraydı hám [[iPhone 17 Pro]] menen [[IPhone 17 Pro|iPhone 17 Pro Max]] modelleriniń ornın basadı. Modeller 2026-jılı 9-sentyabrde Kaliforniya shtatınıń Kupertino qalasındaǵı Apple Park-ta ótkerilgen Apple Event ilajında tanıstırıldı. Olar 2026-jılı 18-sentyabrde satıwǵa shıǵarıldı&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-09-12 |title=iPhone 18 Pro and iPhone 18 Pro Max Now Available to Pre-Order |url=https://www.macrumors.com/2026/09/12/iphone-18-pro-available-to-pre-order/ |access-date=2026-09-12 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-09 |title=Apple Announces iPhone 18 Pro and iPhone 18 Pro Max |url=https://www.macrumors.com/2026/09/09/apple-announces-iphone-18-pro-and-iphone-18-pro-max/ |access-date=2026-09-09 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 9, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909171429/https://www.macrumors.com/2026/09/09/apple-announces-iphone-18-pro-and-iphone-18-pro-max/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyx ==

=== Bahanıń kóteriliwi ===
2026-jılı iyun ayında ''The Wall Street Journal'' gazetası iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro bahasınıń kóterilgenin hám telefonnıń baslanǵısh bahası shama menen 1399 dollar bolıwı múmkin ekenin xabarladı&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-06-18 |title=iPhone 18 Pro could start at $1,399 or more, per report |url=https://9to5mac.com/2026/06/18/iphone-18-pro-could-start-at-1399-or-more-per-report/ |access-date=2026-06-18 |website=9to5Mac |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260618151147/https://9to5mac.com/2026/06/18/iphone-18-pro-could-start-at-1399-or-more-per-report/|archive-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-06-19 |title=Report: iPhone 18 Pro Could Start at $1,399 Amid Price Hikes |url=https://www.macrumors.com/2026/06/19/iphone-18-pro-could-start-at-1399/ |access-date=2026-06-19 |website=MacRumors |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260619110726/https://www.macrumors.com/2026/06/19/iphone-18-pro-could-start-at-1399/|archive-date=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;. Sol waqıttaǵı Apple bas direktorı Tim Kuk Apple kompaniyasınıń yad chipleri hám SSD diskleriniń anaǵurlım qımbatlawınan shette qala almaytuǵının málimlep&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;, kompaniya házirgi payda marjasın saqlap qalıw ushın qurılmalar bahasın kóteriwge májbúr bolatuǵının bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-06-17 |title=Tim Cook Says Apple Price Increases Are 'Unavoidable' Due to Memory Costs |url=https://www.macrumors.com/2026/06/17/apple-increasing-prices/ |access-date=2026-06-20 |website=MacRumors |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617211536/https://www.macrumors.com/2026/06/17/apple-increasing-prices/|archive-date=2026-06-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-06-20 |title=Tim Cook Says Apple Facing Unprecedented Problem: 'I've Never Seen Anything Like It' |url=https://www.macrumors.com/2026/06/20/tim-cook-apple-unprecedented-problem/ |access-date=2026-06-20 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621204025/https://www.macrumors.com/2026/06/20/tim-cook-apple-unprecedented-problem/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

J.P. Morgan iPhone bahasınıń kóteriliwi 50 dollardan aspaytuǵının bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Friedman |first=Alan |date=2026-06-24 |title=Apple's iPhone 18 Pro price hike expected to be much less than many feared |url=https://www.phonearena.com/news/iphone-18-pro-price-hike-much-less-than-feared_id181378 |access-date=2026-06-25 |website=PhoneArena |language=en-US |archive-date=2026-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260625123927/https://www.phonearena.com/news/iphone-18-pro-price-hike-much-less-than-feared_id181378 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Al Fixed Focus Digital bolsa bahanıń kóteriletuǵının aytıp, iPhone{{nbsp}}Duo modeliniń bahası aldın kútilgennen 10–20% joqarı bolatuǵının atap ótti&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-06-26 |title=iPhone 18 Pro and Foldable iPhone Tipped to Get Price Hikes Too |url=https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-and-foldable-to-get-price-hikes/ |access-date=2026-06-26 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626145405/https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-and-foldable-to-get-price-hikes/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. International Data Corporation (IDC) iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro hám Pro{{nbsp}}Max modelleriniń bahası 200 dollarǵa kóteriliwi múmkin ekenin boljadı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-06-26 |title=iPhone 18 Pro and Pro Max May See $200 Price Increase |url=https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-price-increase-estimate/ |access-date=2026-06-26 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626191947/https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-price-increase-estimate/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Bahanıń kóteriliwi 2026-jılı 9-sentyabrde ótkerilgen Apple Event ilajında tastıyıqlandı. Pro modeliniń baslanǵısh bahası 1199 AQSH dolları, al Pro{{nbsp}}Max modeliniń baslanǵısh bahası 1299 AQSH dolları boldı&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-09-09 |title=iPhone 18 Pro Starts at $1,199, Pro Max at $1,299 |url=https://www.macrumors.com/2026/09/09/iphone-18-pro-pricing/ |access-date=2026-09-09 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 9, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909174934/https://www.macrumors.com/2026/09/09/iphone-18-pro-pricing/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
==== Maǵlıwmatlardıń urlanıwı hám sırtqa shıǵıwı ====
2026-jılı iyun ayında A20{{nbsp}}Pro chipi haqqındaǵı maǵlıwmatlar sırtqa shıqqanı aytıladı. Olardan chiptiń Wafer-Level Multi-Chip Module (WMCM) qaplaw texnologiyasına ótkeni kórindi&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-06-29 |title=Leaked A20 Pro Image Hints at iPhone 18 Pro Performance Gains |url=https://www.macrumors.com/2026/06/29/leaked-a20-pro-image-iphone-18-pro-performance/ |access-date=2026-06-29 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629120804/https://www.macrumors.com/2026/06/29/leaked-a20-pro-image-iphone-18-pro-performance/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sonıń menen birge, jetkerip beriwshi kompaniyaǵa kiberhújim jasalǵannan keyin iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro-nıń ana plata dizaynı hám prototiplerdiń videoları da sırtqa shıǵıp ketti.

=== Boljawlar hám islep shıǵıw ===
iPhone 18 Pro-nıń kóplegen funkciyaları hám dizayn ózgerisleri haqqında boljawlar [[iPhone 17 Pro]] járiyalanbastan burın-aq payda bolǵan edi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-05-03 |title=iPhone 18 Pro Models Rumored to Feature Under-Screen Face ID With Top-Left Camera Hole |url=https://www.macrumors.com/2025/05/03/iphone-18-pro-under-screen-face-id-rumor/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260816182150/https://www.macrumors.com/2025/05/03/iphone-18-pro-under-screen-face-id-rumor/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-08-08 |title=Skipping the iPhone 17 Pro? Here Are Key iPhone 18 Pro Rumors So Far |url=https://www.macrumors.com/2025/08/08/iphone-18-pro-rumored-features/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260817214246/https://www.macrumors.com/2025/08/08/iphone-18-pro-rumored-features/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2025-jılı sentyabr ayında-aq shıqqan xabarlarda keyingi iPhone-da kishireytilgen Dynamic Island bolatuǵını aytıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-09-13 |title=New iPhone 18 and iPhone 18 Pro Rumors: Smaller Dynamic Island, No Under-Screen Face ID |url=https://www.macrumors.com/2025/09/13/iphone-18-smaller-dynamic-island-rumor/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260817203123/https://www.macrumors.com/2025/09/13/iphone-18-smaller-dynamic-island-rumor/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Tolıǵıraq maǵlıwmatlar 2025-jılı dekabr hám 2026-jılı yanvar aylarında sırtqa shıqtı. Olarda jańa iPhone-da ekran astındaǵı Face ID bolatuǵını&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2025-12-08 |title=iPhone 18 Pro Leak Adds New Evidence for Under-Display Face ID |url=https://www.macrumors.com/2025/12/08/iphone-18-pro-under-display-face-id/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812001508/https://www.macrumors.com/2025/12/08/iphone-18-pro-under-display-face-id/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-12-16 |title=iPhone 18 Pro Features Leaked in New Report, Including Under-Screen Face ID |url=https://www.macrumors.com/2025/12/16/iphone-18-pro-features-report/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260730105718/https://www.macrumors.com/2025/12/16/iphone-18-pro-features-report/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; hám jańa Dynamic Island-tıń anıq ólshemleri kórsetildi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-01-20 |title=iPhone 18 Pro Leak: Smaller Dynamic Island, No Top-Left Camera Cutout |url=https://www.macrumors.com/2026/01/20/iphone-18-pro-leak-smaller-dynamic-island/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810031143/https://www.macrumors.com/2026/01/20/iphone-18-pro-leak-smaller-dynamic-island/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-01-22 |title=iPhone 18 Pro: Leaker Reveals Alleged Size of Smaller Dynamic Island |url=https://www.macrumors.com/2026/01/23/iphone-18-pro-alleged-dynamic-island-size/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805212310/https://www.macrumors.com/2026/01/23/iphone-18-pro-alleged-dynamic-island-size/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2026-jıl fevral ayında iPhone 18 Pro-nı sınaq retinde islep shıǵarıw baslandı. Bul telefonnıń tez arada keń kólemde islep shıǵarılatuǵının bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-02-23 |title=iPhone 18 Pro Reportedly Enters Trial Production Stage |url=https://www.macrumors.com/2026/02/23/iphone-18-pro-trial-production-stage/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260508121237/https://www.macrumors.com/2026/02/23/iphone-18-pro-trial-production-stage/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-02-23 |title=iPhone 18 Pro reportedly enters test production |url=https://9to5mac.com/2026/02/23/iphone-18-pro-reportedly-enters-test-production/ |access-date=2026-09-04 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=February 24, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224131635/https://9to5mac.com/2026/02/23/iphone-18-pro-reportedly-enters-test-production/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2026-jılı mart ayında kishireytilgen Dynamic Island-qa iye iPhone 18 Pro prototipiniń súwretleri járiyalandı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-03-30 |title=iPhone 18 Pro's Smaller Dynamic Island Revealed |url=https://www.macrumors.com/2026/03/30/iphone-18-pro-smaller-dynamic-island-revealed/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260730161708/https://www.macrumors.com/2026/03/30/iphone-18-pro-smaller-dynamic-island-revealed/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2026-jıl iyun ayında iPhone 18 Pro dizaynı haqqında bir neshe xabar payda boldı. Olardıń arasında ekran qorǵawshı plyonkalar haqqındaǵı maǵlıwmatlar&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Asim |first=Abdullah |date=2026-06-20 |title=Leaked iPhone 18 Pro screen protectors confirm whether Apple succeeded in its redesign |url=https://www.phonearena.com/news/leaked-iphone-18-pro-screen-protectors-confirm-apple-redesign_id181304 |access-date=2026-06-22 |website=PhoneArena |language=en-US |archive-date=2026-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623101430/https://www.phonearena.com/news/leaked-iphone-18-pro-screen-protectors-confirm-apple-redesign_id181304 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, úlkeytilgen kamera blokı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vlad |title=iPhone 18 Pro camera upgrade 'confirmed' by another rumor |url=https://www.gsmarena.com/iphone_18_pro_camera_upgrade_confirmed_by_another_rumor-news-73388.php |access-date=2026-06-22 |website=GSMArena.com |language=en-US |archive-date=2026-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623093554/https://www.gsmarena.com/iphone_18_pro_camera_upgrade_confirmed_by_another_rumor-news-73388.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-06-22 |title=New iPhone 18 Pro leak highlights big upgrade for most popular camera |url=https://9to5mac.com/2026/06/22/new-iphone-18-pro-leak-highlights-big-upgrade-for-most-popular-camera/ |access-date=2026-06-22 |website=9to5Mac |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260622155510/https://9to5mac.com/2026/06/22/new-iphone-18-pro-leak-highlights-big-upgrade-for-most-popular-camera/|archive-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt; hám iPhone 18 Pro-nıń SIM-karta uyasın kórsetetuǵın súwretler bar edi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-06-30 |title=Alleged iPhone 18 Pro Sim Tray Again Shows Dark Cherry Color |url=https://www.macrumors.com/2026/06/30/iphone-18-pro-sim-tray-dark-cherry-color/ |access-date=2026-06-30 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260630130923/https://www.macrumors.com/2026/06/30/iphone-18-pro-sim-tray-dark-cherry-color/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq iPhone 18 Pro batareyasınıń sıyımlılıǵı haqqında da maǵlıwmatlar payda boldı&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-06-02 |title=iPhone 18 Pro Battery Capacities Allegedly Leaked |url=https://www.macrumors.com/2026/06/02/iphone-18-pro-battery-capacities-allegedly-leaked/ |access-date=2026-06-02 |website=MacRumors |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602085805/https://www.macrumors.com/2026/06/02/iphone-18-pro-battery-capacities-allegedly-leaked/|archive-date=2026-06-02}}&lt;/ref&gt;. 2026-jıl iyul ayında iPhone 18 Pro Max batareyasınıń sıyımlılıǵı sırtqa shıqtı&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-07-02 |title=iPhone 18 Pro Max’s huge battery size reportedly leaked |url=https://9to5mac.com/2026/07/02/iphone-18-pro-maxs-huge-battery-size-reportedly-leaked/ |access-date=2026-07-02 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702161650/https://9to5mac.com/2026/07/02/iphone-18-pro-maxs-huge-battery-size-reportedly-leaked/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-07-06 |title=iPhone 18 Pro Battery Capacities Revealed by Regulatory Filings |url=https://www.macrumors.com/2026/07/06/iphone-18-pro-battery-capacities-revealed/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810031143/https://www.macrumors.com/2026/07/06/iphone-18-pro-battery-capacities-revealed/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2026-jıl avgust ayında ''Tim Kalpan'' iPhone 18 Pro ushın DRAM yad chipleriniń jetkerip beriliwi kútilip atırǵanın hám telefonlar satıwǵa shıqqanda olardıń sanı sheklengen bolatuǵının xabarladı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-08-06 |title=iPhone 18 Pro could have limited availability right after launch: report |url=https://9to5mac.com/2026/08/06/iphone-18-pro-could-have-limited-availability-right-after-launch-report/ |access-date=2026-08-06 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806180911/https://9to5mac.com/2026/08/06/iphone-18-pro-could-have-limited-availability-right-after-launch-report/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-08-06 |title=Apple Scrambling to Secure Memory Ahead of iPhone 18 Pro Launch |url=https://www.macrumors.com/2026/08/06/apple-scrambling-to-secure-memory/ |access-date=2026-08-06 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806135702/https://www.macrumors.com/2026/08/06/apple-scrambling-to-secure-memory/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. iOS 27-niń beta versiyasında iPhone 18 Pro-ǵa baylanıslı jazıwlar tabıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-08-11 |title=Latest iOS 27 Beta References Six Unreleased iPhone 18 Models |url=https://www.macrumors.com/2026/08/11/ios-27-beta-codenames-iphone-18-lineup/ |access-date=2026-08-11 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811125800/https://www.macrumors.com/2026/08/11/ios-27-beta-codenames-iphone-18-lineup/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq Best Buy dúkanında ele satıwǵa shıqpaǵan qaplar tabıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |title=iPhone 17 Pro Cases Fit iPhone 18 Pro - Or At Least Otterbox Thinks So |url=https://www.macrumors.com/2026/08/19/iphone-17-pro-cases-fit-iphone-18-pro/ |access-date=2026-08-19 |work=MacRumors |language=en-US |archive-date=2026-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819094638/https://www.macrumors.com/2026/08/19/iphone-17-pro-cases-fit-iphone-18-pro/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-08-19 |title=Otterbox and Astropad think iPhone 17 Pro cases will fit iPhone 18 Pro |url=https://9to5mac.com/2026/08/19/otterbox-and-astropad-think-iphone-17-pro-cases-will-fit-iphone-18-pro/ |access-date=2026-08-19 |website=9to5Mac}}&lt;/ref&gt;.

2026-jıl sentyabr ayındaǵı xabarlarǵa qaraǵanda, iPhone 18 Pro telefonlarınıń qara reńli variantı bolatuǵını, al gúmis reńli variantı bolmaytuǵını aytıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-09-01 |title=Here are iPhone 18 Pro’s new colors, says leaker |url=https://9to5mac.com/2026/09/01/here-are-iphone-18-pros-new-colors-says-leaker/ |access-date=2026-09-03 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=September 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260901150550/https://9to5mac.com/2026/09/01/here-are-iphone-18-pros-new-colors-says-leaker/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-09-01 |title=iPhone 18 Pro Colors Apparently Include Black, But Skip Silver |url=https://www.macrumors.com/2026/09/01/iphone-18-pro-colors-include-black-but-skip-silver/ |access-date=2026-09-03 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260901154441/https://www.macrumors.com/2026/09/01/iphone-18-pro-colors-include-black-but-skip-silver/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Keyingi xabarlar bunı biykarlap, modellerdiń úsh reńde shıǵarılatuǵının, biraq olardıń arasında qara reń bolmaytuǵının málimledi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-09-02 |title=Leakers battle over whether third iPhone 18 Pro color will be silver or black |url=https://9to5mac.com/2026/09/02/leakers-battle-over-whether-third-iphone-18-pro-color-will-be-silver-or-black/ |access-date=2026-09-02 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=September 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260903021020/https://9to5mac.com/2026/09/02/leakers-battle-over-whether-third-iphone-18-pro-color-will-be-silver-or-black/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-09-02 |title=Leaked iPhone 18 Pro Parts Point to Three Color Options Excluding Black |url=https://www.macrumors.com/2026/09/02/leaked-iphone-18-pro-parts-point-to-three-colors/ |access-date=2026-09-02 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260902183606/https://www.macrumors.com/2026/09/02/leaked-iphone-18-pro-parts-point-to-three-colors/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
== Derekler ==
{{Derekler}}</text>
      <sha1>7l8vcaej9sneo6786n7ue62gwso0ptk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274670</id>
      <parentid>274669</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T19:04:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <origin>274670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29433" sha1="iu7df0nsfwyq8k7wul74h566i37u3bq" xml:space="preserve">'''iPhone 18 Pro''' hám '''iPhone 18 Pro Max''' — [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyası tárepinen islep shıǵılǵan hám satılatuǵın [[Smartfon|smartfonlar]]. Olar iPhone Duo menen birge [[iPhone]]-nıń jigirmalanshı áwladın quraydı hám [[iPhone 17 Pro]] menen [[IPhone 17 Pro|iPhone 17 Pro Max]] modelleriniń ornın basadı. Modeller 2026-jılı 9-sentyabrde Kaliforniya shtatınıń Kupertino qalasındaǵı Apple Park-ta ótkerilgen Apple Event ilajında tanıstırıldı. Olar 2026-jılı 18-sentyabrde satıwǵa shıǵarıldı&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-09-12 |title=iPhone 18 Pro and iPhone 18 Pro Max Now Available to Pre-Order |url=https://www.macrumors.com/2026/09/12/iphone-18-pro-available-to-pre-order/ |access-date=2026-09-12 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-09 |title=Apple Announces iPhone 18 Pro and iPhone 18 Pro Max |url=https://www.macrumors.com/2026/09/09/apple-announces-iphone-18-pro-and-iphone-18-pro-max/ |access-date=2026-09-09 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 9, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909171429/https://www.macrumors.com/2026/09/09/apple-announces-iphone-18-pro-and-iphone-18-pro-max/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==

=== Bahanıń kóteriliwi ===
2026-jılı iyun ayında ''The Wall Street Journal'' gazetası iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro bahasınıń kóterilgenin hám telefonnıń baslanǵısh bahası shama menen 1399 dollar bolıwı múmkin ekenin xabarladı&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-06-18 |title=iPhone 18 Pro could start at $1,399 or more, per report |url=https://9to5mac.com/2026/06/18/iphone-18-pro-could-start-at-1399-or-more-per-report/ |access-date=2026-06-18 |website=9to5Mac |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260618151147/https://9to5mac.com/2026/06/18/iphone-18-pro-could-start-at-1399-or-more-per-report/|archive-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-06-19 |title=Report: iPhone 18 Pro Could Start at $1,399 Amid Price Hikes |url=https://www.macrumors.com/2026/06/19/iphone-18-pro-could-start-at-1399/ |access-date=2026-06-19 |website=MacRumors |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260619110726/https://www.macrumors.com/2026/06/19/iphone-18-pro-could-start-at-1399/|archive-date=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;. Sol waqıttaǵı Apple bas direktorı Tim Kuk Apple kompaniyasınıń yad chipleri hám SSD diskleriniń anaǵurlım qımbatlawınan shette qala almaytuǵının málimlep&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;, kompaniya házirgi payda marjasın saqlap qalıw ushın qurılmalar bahasın kóteriwge májbúr bolatuǵının bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-06-17 |title=Tim Cook Says Apple Price Increases Are 'Unavoidable' Due to Memory Costs |url=https://www.macrumors.com/2026/06/17/apple-increasing-prices/ |access-date=2026-06-20 |website=MacRumors |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617211536/https://www.macrumors.com/2026/06/17/apple-increasing-prices/|archive-date=2026-06-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-06-20 |title=Tim Cook Says Apple Facing Unprecedented Problem: 'I've Never Seen Anything Like It' |url=https://www.macrumors.com/2026/06/20/tim-cook-apple-unprecedented-problem/ |access-date=2026-06-20 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621204025/https://www.macrumors.com/2026/06/20/tim-cook-apple-unprecedented-problem/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

J.P. Morgan iPhone bahasınıń kóteriliwi 50 dollardan aspaytuǵının bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Friedman |first=Alan |date=2026-06-24 |title=Apple's iPhone 18 Pro price hike expected to be much less than many feared |url=https://www.phonearena.com/news/iphone-18-pro-price-hike-much-less-than-feared_id181378 |access-date=2026-06-25 |website=PhoneArena |language=en-US |archive-date=2026-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260625123927/https://www.phonearena.com/news/iphone-18-pro-price-hike-much-less-than-feared_id181378 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Al Fixed Focus Digital bolsa bahanıń kóteriletuǵının aytıp, iPhone{{nbsp}}Duo modeliniń bahası aldın kútilgennen 10–20% joqarı bolatuǵının atap ótti&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-06-26 |title=iPhone 18 Pro and Foldable iPhone Tipped to Get Price Hikes Too |url=https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-and-foldable-to-get-price-hikes/ |access-date=2026-06-26 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626145405/https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-and-foldable-to-get-price-hikes/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. International Data Corporation (IDC) iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro hám Pro{{nbsp}}Max modelleriniń bahası 200 dollarǵa kóteriliwi múmkin ekenin boljadı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-06-26 |title=iPhone 18 Pro and Pro Max May See $200 Price Increase |url=https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-price-increase-estimate/ |access-date=2026-06-26 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626191947/https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-price-increase-estimate/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Bahanıń kóteriliwi 2026-jılı 9-sentyabrde ótkerilgen Apple Event ilajında tastıyıqlandı. Pro modeliniń baslanǵısh bahası 1199 AQSH dolları, al Pro{{nbsp}}Max modeliniń baslanǵısh bahası 1299 AQSH dolları boldı&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-09-09 |title=iPhone 18 Pro Starts at $1,199, Pro Max at $1,299 |url=https://www.macrumors.com/2026/09/09/iphone-18-pro-pricing/ |access-date=2026-09-09 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 9, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909174934/https://www.macrumors.com/2026/09/09/iphone-18-pro-pricing/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
==== Maǵlıwmatlardıń urlanıwı hám sırtqa shıǵıwı ====
2026-jılı iyun ayında A20{{nbsp}}Pro chipi haqqındaǵı maǵlıwmatlar sırtqa shıqqanı aytıladı. Olardan chiptiń Wafer-Level Multi-Chip Module (WMCM) qaplaw texnologiyasına ótkeni kórindi&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-06-29 |title=Leaked A20 Pro Image Hints at iPhone 18 Pro Performance Gains |url=https://www.macrumors.com/2026/06/29/leaked-a20-pro-image-iphone-18-pro-performance/ |access-date=2026-06-29 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629120804/https://www.macrumors.com/2026/06/29/leaked-a20-pro-image-iphone-18-pro-performance/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sonıń menen birge, jetkerip beriwshi kompaniyaǵa kiberhújim jasalǵannan keyin iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro-nıń ana plata dizaynı hám prototiplerdiń videoları da sırtqa shıǵıp ketti.

=== Boljawlar hám islep shıǵıw ===
iPhone 18 Pro-nıń kóplegen funkciyaları hám dizayn ózgerisleri haqqında boljawlar [[iPhone 17 Pro]] járiyalanbastan burın-aq payda bolǵan edi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-05-03 |title=iPhone 18 Pro Models Rumored to Feature Under-Screen Face ID With Top-Left Camera Hole |url=https://www.macrumors.com/2025/05/03/iphone-18-pro-under-screen-face-id-rumor/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260816182150/https://www.macrumors.com/2025/05/03/iphone-18-pro-under-screen-face-id-rumor/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-08-08 |title=Skipping the iPhone 17 Pro? Here Are Key iPhone 18 Pro Rumors So Far |url=https://www.macrumors.com/2025/08/08/iphone-18-pro-rumored-features/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260817214246/https://www.macrumors.com/2025/08/08/iphone-18-pro-rumored-features/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2025-jılı sentyabr ayında-aq shıqqan xabarlarda keyingi iPhone-da kishireytilgen Dynamic Island bolatuǵını aytıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-09-13 |title=New iPhone 18 and iPhone 18 Pro Rumors: Smaller Dynamic Island, No Under-Screen Face ID |url=https://www.macrumors.com/2025/09/13/iphone-18-smaller-dynamic-island-rumor/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260817203123/https://www.macrumors.com/2025/09/13/iphone-18-smaller-dynamic-island-rumor/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Tolıǵıraq maǵlıwmatlar 2025-jılı dekabr hám 2026-jılı yanvar aylarında sırtqa shıqtı. Olarda jańa iPhone-da ekran astındaǵı Face ID bolatuǵını&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2025-12-08 |title=iPhone 18 Pro Leak Adds New Evidence for Under-Display Face ID |url=https://www.macrumors.com/2025/12/08/iphone-18-pro-under-display-face-id/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812001508/https://www.macrumors.com/2025/12/08/iphone-18-pro-under-display-face-id/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-12-16 |title=iPhone 18 Pro Features Leaked in New Report, Including Under-Screen Face ID |url=https://www.macrumors.com/2025/12/16/iphone-18-pro-features-report/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260730105718/https://www.macrumors.com/2025/12/16/iphone-18-pro-features-report/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; hám jańa Dynamic Island-tıń anıq ólshemleri kórsetildi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-01-20 |title=iPhone 18 Pro Leak: Smaller Dynamic Island, No Top-Left Camera Cutout |url=https://www.macrumors.com/2026/01/20/iphone-18-pro-leak-smaller-dynamic-island/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810031143/https://www.macrumors.com/2026/01/20/iphone-18-pro-leak-smaller-dynamic-island/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-01-22 |title=iPhone 18 Pro: Leaker Reveals Alleged Size of Smaller Dynamic Island |url=https://www.macrumors.com/2026/01/23/iphone-18-pro-alleged-dynamic-island-size/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805212310/https://www.macrumors.com/2026/01/23/iphone-18-pro-alleged-dynamic-island-size/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2026-jıl fevral ayında iPhone 18 Pro-nı sınaq retinde islep shıǵarıw baslandı. Bul telefonnıń tez arada keń kólemde islep shıǵarılatuǵının bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-02-23 |title=iPhone 18 Pro Reportedly Enters Trial Production Stage |url=https://www.macrumors.com/2026/02/23/iphone-18-pro-trial-production-stage/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260508121237/https://www.macrumors.com/2026/02/23/iphone-18-pro-trial-production-stage/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-02-23 |title=iPhone 18 Pro reportedly enters test production |url=https://9to5mac.com/2026/02/23/iphone-18-pro-reportedly-enters-test-production/ |access-date=2026-09-04 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=February 24, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224131635/https://9to5mac.com/2026/02/23/iphone-18-pro-reportedly-enters-test-production/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2026-jılı mart ayında kishireytilgen Dynamic Island-qa iye iPhone 18 Pro prototipiniń súwretleri járiyalandı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-03-30 |title=iPhone 18 Pro's Smaller Dynamic Island Revealed |url=https://www.macrumors.com/2026/03/30/iphone-18-pro-smaller-dynamic-island-revealed/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260730161708/https://www.macrumors.com/2026/03/30/iphone-18-pro-smaller-dynamic-island-revealed/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2026-jıl iyun ayında iPhone 18 Pro dizaynı haqqında bir neshe xabar payda boldı. Olardıń arasında ekran qorǵawshı plyonkalar haqqındaǵı maǵlıwmatlar&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Asim |first=Abdullah |date=2026-06-20 |title=Leaked iPhone 18 Pro screen protectors confirm whether Apple succeeded in its redesign |url=https://www.phonearena.com/news/leaked-iphone-18-pro-screen-protectors-confirm-apple-redesign_id181304 |access-date=2026-06-22 |website=PhoneArena |language=en-US |archive-date=2026-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623101430/https://www.phonearena.com/news/leaked-iphone-18-pro-screen-protectors-confirm-apple-redesign_id181304 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, úlkeytilgen kamera blokı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vlad |title=iPhone 18 Pro camera upgrade 'confirmed' by another rumor |url=https://www.gsmarena.com/iphone_18_pro_camera_upgrade_confirmed_by_another_rumor-news-73388.php |access-date=2026-06-22 |website=GSMArena.com |language=en-US |archive-date=2026-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623093554/https://www.gsmarena.com/iphone_18_pro_camera_upgrade_confirmed_by_another_rumor-news-73388.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-06-22 |title=New iPhone 18 Pro leak highlights big upgrade for most popular camera |url=https://9to5mac.com/2026/06/22/new-iphone-18-pro-leak-highlights-big-upgrade-for-most-popular-camera/ |access-date=2026-06-22 |website=9to5Mac |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260622155510/https://9to5mac.com/2026/06/22/new-iphone-18-pro-leak-highlights-big-upgrade-for-most-popular-camera/|archive-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt; hám iPhone 18 Pro-nıń SIM-karta uyasın kórsetetuǵın súwretler bar edi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-06-30 |title=Alleged iPhone 18 Pro Sim Tray Again Shows Dark Cherry Color |url=https://www.macrumors.com/2026/06/30/iphone-18-pro-sim-tray-dark-cherry-color/ |access-date=2026-06-30 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260630130923/https://www.macrumors.com/2026/06/30/iphone-18-pro-sim-tray-dark-cherry-color/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq iPhone 18 Pro batareyasınıń sıyımlılıǵı haqqında da maǵlıwmatlar payda boldı&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-06-02 |title=iPhone 18 Pro Battery Capacities Allegedly Leaked |url=https://www.macrumors.com/2026/06/02/iphone-18-pro-battery-capacities-allegedly-leaked/ |access-date=2026-06-02 |website=MacRumors |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602085805/https://www.macrumors.com/2026/06/02/iphone-18-pro-battery-capacities-allegedly-leaked/|archive-date=2026-06-02}}&lt;/ref&gt;. 2026-jıl iyul ayında iPhone 18 Pro Max batareyasınıń sıyımlılıǵı sırtqa shıqtı&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-07-02 |title=iPhone 18 Pro Max’s huge battery size reportedly leaked |url=https://9to5mac.com/2026/07/02/iphone-18-pro-maxs-huge-battery-size-reportedly-leaked/ |access-date=2026-07-02 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702161650/https://9to5mac.com/2026/07/02/iphone-18-pro-maxs-huge-battery-size-reportedly-leaked/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-07-06 |title=iPhone 18 Pro Battery Capacities Revealed by Regulatory Filings |url=https://www.macrumors.com/2026/07/06/iphone-18-pro-battery-capacities-revealed/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810031143/https://www.macrumors.com/2026/07/06/iphone-18-pro-battery-capacities-revealed/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2026-jıl avgust ayında ''Tim Kalpan'' iPhone 18 Pro ushın DRAM yad chipleriniń jetkerip beriliwi kútilip atırǵanın hám telefonlar satıwǵa shıqqanda olardıń sanı sheklengen bolatuǵının xabarladı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-08-06 |title=iPhone 18 Pro could have limited availability right after launch: report |url=https://9to5mac.com/2026/08/06/iphone-18-pro-could-have-limited-availability-right-after-launch-report/ |access-date=2026-08-06 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806180911/https://9to5mac.com/2026/08/06/iphone-18-pro-could-have-limited-availability-right-after-launch-report/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-08-06 |title=Apple Scrambling to Secure Memory Ahead of iPhone 18 Pro Launch |url=https://www.macrumors.com/2026/08/06/apple-scrambling-to-secure-memory/ |access-date=2026-08-06 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806135702/https://www.macrumors.com/2026/08/06/apple-scrambling-to-secure-memory/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. iOS 27-niń beta versiyasında iPhone 18 Pro-ǵa baylanıslı jazıwlar tabıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-08-11 |title=Latest iOS 27 Beta References Six Unreleased iPhone 18 Models |url=https://www.macrumors.com/2026/08/11/ios-27-beta-codenames-iphone-18-lineup/ |access-date=2026-08-11 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811125800/https://www.macrumors.com/2026/08/11/ios-27-beta-codenames-iphone-18-lineup/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq Best Buy dúkanında ele satıwǵa shıqpaǵan qaplar tabıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |title=iPhone 17 Pro Cases Fit iPhone 18 Pro - Or At Least Otterbox Thinks So |url=https://www.macrumors.com/2026/08/19/iphone-17-pro-cases-fit-iphone-18-pro/ |access-date=2026-08-19 |work=MacRumors |language=en-US |archive-date=2026-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819094638/https://www.macrumors.com/2026/08/19/iphone-17-pro-cases-fit-iphone-18-pro/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-08-19 |title=Otterbox and Astropad think iPhone 17 Pro cases will fit iPhone 18 Pro |url=https://9to5mac.com/2026/08/19/otterbox-and-astropad-think-iphone-17-pro-cases-will-fit-iphone-18-pro/ |access-date=2026-08-19 |website=9to5Mac}}&lt;/ref&gt;.

2026-jıl sentyabr ayındaǵı xabarlarǵa qaraǵanda, iPhone 18 Pro telefonlarınıń qara reńli variantı bolatuǵını, al gúmis reńli variantı bolmaytuǵını aytıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-09-01 |title=Here are iPhone 18 Pro’s new colors, says leaker |url=https://9to5mac.com/2026/09/01/here-are-iphone-18-pros-new-colors-says-leaker/ |access-date=2026-09-03 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=September 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260901150550/https://9to5mac.com/2026/09/01/here-are-iphone-18-pros-new-colors-says-leaker/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-09-01 |title=iPhone 18 Pro Colors Apparently Include Black, But Skip Silver |url=https://www.macrumors.com/2026/09/01/iphone-18-pro-colors-include-black-but-skip-silver/ |access-date=2026-09-03 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260901154441/https://www.macrumors.com/2026/09/01/iphone-18-pro-colors-include-black-but-skip-silver/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Keyingi xabarlar bunı biykarlap, modellerdiń úsh reńde shıǵarılatuǵının, biraq olardıń arasında qara reń bolmaytuǵının málimledi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-09-02 |title=Leakers battle over whether third iPhone 18 Pro color will be silver or black |url=https://9to5mac.com/2026/09/02/leakers-battle-over-whether-third-iphone-18-pro-color-will-be-silver-or-black/ |access-date=2026-09-02 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=September 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260903021020/https://9to5mac.com/2026/09/02/leakers-battle-over-whether-third-iphone-18-pro-color-will-be-silver-or-black/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-09-02 |title=Leaked iPhone 18 Pro Parts Point to Three Color Options Excluding Black |url=https://www.macrumors.com/2026/09/02/leaked-iphone-18-pro-parts-point-to-three-colors/ |access-date=2026-09-02 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260902183606/https://www.macrumors.com/2026/09/02/leaked-iphone-18-pro-parts-point-to-three-colors/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
=== Tanıstırılıwı hám satıwǵa shıǵarılıwı ===
2026-jılı 26-avgustta «Surprise and shine» uranı menen ótkeriletuǵın Apple ilajı 9-sentyabrge belgilendi&lt;ref name=&quot;mr&quot;&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |title=Apple Event Announced for September 9: 'Surprise and Shine' |url=https://www.macrumors.com/2026/08/26/apple-iphone-event-2026/ |date=2026-08-26 |access-date=2026-08-26 |website=MacRumors |language=en-US |archive-date=2026-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260826160859/https://www.macrumors.com/2026/08/26/apple-iphone-event-2026/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hall |first=Zac |date=2026-08-26 |title=Apple announces iPhone 18 Pro and foldable iPhone Ultra event: 'Surprise and shine' |url=https://9to5mac.com/2026/08/26/apple-officially-announces-iphone-18-pro-foldable-event/ |access-date=2026-08-26 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260826165545/https://9to5mac.com/2026/08/26/apple-officially-announces-iphone-18-pro-foldable-event/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. iPhone 18 Pro usı ilajda tanıstırıldı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. 17-sentyabrde, iPhone 18 Pro satıwǵa shıǵarılıwdan aldın, Apple bas direktorı Djon Ternus Nyu-York qalasındaǵı Apple Fifth Avenue dúkanında satıw kúnine bolǵan qızıǵıwshılıqtı arttırdı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-18 |title=Apple CEO John Ternus Teases iPhone 18 Pro Launch Day |url=https://www.macrumors.com/2026/09/17/john-ternus-teases-iphone-18-pro-launch/ |access-date=2026-09-18 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Dizayn ==
iPhone 18 Pro tórt reńde shıǵarıladı: qara (Black), muzlıq (Glacier), bordo (Burgundy) hám gúmis (Silver) reńler&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.
&lt;!-- tómendegi reńler Apple, Inc. kompaniyasınan alınǵan --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Model
! scope=&quot;col&quot; |iPhone 18 Pro hám 18 Pro Max
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tiykarǵı reńler
|{{ubl|{{Color icon|#4D1821|}} Bordo|{{Color icon|#E8F2FF|}} Muzlıq|{{Color icon|#F7F7F7|}} Gúmis|{{Color icon|#3C3C3C|}} Qara}}
|}

== Texnikalıq xarakteristikaları ==
=== Chipset ===
iPhone 18 Pro hám Pro Max modellerinde Apple A20 Pro chipi qollanıladı. Apple kompaniyasınıń málim etiwinshe, ol aldınǵı modeldegi Apple A19 Pro chipinen 40%-ke shekem tezirek isleydi&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. Sonday-aq Apple kompaniyası A20 Pro chipiniń «M seriyasınan ilham alınǵan qaplaw» texnologiyasına iye ekenin málimledi.

=== Displey ===
iPhone 18 Pro-da {{convert|6.3|in|sing=on}} OLED displey (tınıqlıǵı 2622×1206 piksel), al iPhone 18 Pro Max-ta {{convert|6.9|in|sing=on}} OLED Super Retina XDR displey (tınıqlıǵı 2868×1320 piksel) ornatılǵan. Eki modeldegi «Dynamic Island» kesigi iPhone 17 Pro modellerine qaraǵanda kishirek. Ol iPhone 14 Pro-dan beri qollanılıp kiyatırǵan dizayndı almastırdı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-07-21 |title=iPhone 18 Pro: New display upgrades are coming in two ways |url=https://9to5mac.com/2026/07/21/iphone-18-pro-new-display-upgrades-are-coming-in-two-ways/ |access-date=August 16, 2026 |website=9to5Mac |archive-date=2026-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722081058/https://9to5mac.com/2026/07/21/iphone-18-pro-new-display-upgrades-are-coming-in-two-ways/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
=== Kamera ===
iPhone 18 Pro hám Pro Max kamera sistemasında fizikalıq diafragma qollanılǵan birinshi iPhone modelleri bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. Sonday-aq olar ózgeriwshi diafragmalı kameralardı qollanǵan birinshi iPhone-lar&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-08-18 |title=iPhone 18 Pro Max Rumored to Get Exclusive Camera Upgrade |url=https://www.macrumors.com/2026/08/18/iphone-18-pro-max-camera-upgrade-exclusive/ |access-date=2026-08-19 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819000012/https://www.macrumors.com/2026/08/18/iphone-18-pro-max-camera-upgrade-exclusive/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-08-18 |title=Two camera features may be unique to the iPhone 18 Pro Max, suggests leaker |url=https://9to5mac.com/2026/08/18/two-camera-features-may-be-unique-to-the-iphone-18-pro-max-suggests-leaker/ |access-date=2026-08-19 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819050956/https://9to5mac.com/2026/08/18/two-camera-features-may-be-unique-to-the-iphone-18-pro-max-suggests-leaker/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

iPhone 18 Pro hám Pro Max kameraları kriptografiyalıq qol qoyılǵan etalon súwretlerdi jarata aladı. Bunday súwretlerdi ózgertiw múmkin emes, sonlıqtan olar súwrettiń haqıyqıy ekenin dálilleydi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Whitcombe |first=Jack |date=2026-09-16 |title=Here's how the iPhone 18 Pro's Apple Reference Image tech works |url=https://www.engadget.com/2259654/how-iphone-18-pro-apple-reference-image-works/ |access-date=2026-09-29 |website=Engadget |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

=== Baylanıs múmkinshiligi ===
iPhone 18 Pro Apple kompaniyasınıń C2 modemi hám Apple U2 ultra keń polosalı chipi járdeminde jańa 5G sputnik infrastrukturasın paydalanadı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. iPhone 18 Pro Max te Apple C2 modemin qollanadı, biraq AQSH-ta ol iPhone 17 Pro-da qollanılǵan Qualcomm Snapdragon X80 modemin paydalanadı.

=== Batareya ===
iPhone 18 Pro-nıń fizikalıq SIM-kartalı versiyasında 4056&amp;nbsp;mAh, al eSIM versiyasında 4288&amp;nbsp;mAh batareya ornatılǵan. iPhone 18 Pro Max-tıń fizikalıq SIM-kartalı versiyasında 5391&amp;nbsp;mAh, al eSIM versiyasında 5567&amp;nbsp;mAh batareya bar&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rossignol |first1=Joe |title=Apple Reveals iPhone 18 Pro and iPhone 18 Pro Max Battery Capacities |url=https://www.macrumors.com/2026/09/09/iphone-18-pro-max-battery-capacities/ |website=MacRumors |language=en |access-date=September 11, 2026 |date=September 9, 2026}}&lt;/ref&gt;. Apple kompaniyasınıń málim etiwinshe, iPhone 18 Pro 15 minutta 50 procentke shekem zaryadlanadı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

Sıyımlılıǵı 20 vatt-saattan joqarı batareyalardı tasıwǵa tásir etetuǵın xalıqaralıq jetkerip beriw qaǵıydalarına sáykes bolıw ushın iPhone 18 Pro Max telefon aktivlestirilgenge shekem batareya sıyımlılıǵın sheklewshi programmalıq bloklaw menen jetkeriledi. Eger paydalanıwshı aktivlestirilgen telefonın remontqa yamasa qayta satıwǵa jiberiwi kerek bolsa, bul sheklewdi waqıtsha qayta qosatuǵın jańa Prepare to Ship funkciyası bar. Zárúr bolsa, onnan aldın batareya razryadlanadı&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theverge.com/tech/998144/apple-iphone-18-pro-max-battery-firmware-limit|title=Apple’s clever software solution lets iPhone batteries skirt shipping limits|first=Jess|last=Weatherbed|work=The Verge|date=September 21, 2026|access-date=September 21, 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Programmalıq támiynat ==
{{Main|iOS 27}}Qurılmalar iOS 27 operaciyalıq sisteması menen satıwǵa shıǵarıldı. Eki model de qurılmanıń ózinde isleytuǵın Apple Intelligence funkciyaların, sonıń ishinde jeke sazlanatuǵın Siri dawısların hám qurılmanıń ózinde isleytuǵın Siri AI-dı qollap-quwatlaydı. Kishireytilgen Dynamic Island úsh janlı háreketke (live activities) shekem hám dóńgeleklew kórinistegi Siri AI-dı kórsetedi&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

iPhone 18 Pro hám 18 Pro Max modellerinde Kamera qosımshasında ózgeriwshi diafragmanı sazlaw menyusı payda boldı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

== Satıwǵa shıǵarılıwı ==
iPhone 18 Pro-nıń baslanǵısh bahası 1199 AQSH dolları&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-09-03 |title=iPhone 18 Pro Prices Estimated Ahead of Apple Event Next Week |url=https://www.macrumors.com/2026/09/03/iphone-18-pro-prices-apple-event-next-week/ |access-date=2026-09-04 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 4, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904100139/https://www.macrumors.com/2026/09/03/iphone-18-pro-prices-apple-event-next-week/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. iPhone 18 Pro hám iPhone 18 Pro Max ushın aldın ala buyırtpalar 2026-jılı 12-sentyabrde baslandı, al satıwǵa shıǵarılıwı 2026-jılı 18-sentyabrde boldı&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;.
== Derekler ==
{{Derekler}}</text>
      <sha1>iu7df0nsfwyq8k7wul74h566i37u3bq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274671</id>
      <parentid>274670</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T19:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <origin>274671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38975" sha1="7lfw90tfoc8hhkhb5a8hq0epf3nkkx9" xml:space="preserve">'''iPhone 18 Pro''' hám '''iPhone 18 Pro Max''' — [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyası tárepinen islep shıǵılǵan hám satılatuǵın [[Smartfon|smartfonlar]]. Olar iPhone Duo menen birge [[iPhone]]-nıń jigirmalanshı áwladın quraydı hám [[iPhone 17 Pro]] menen [[IPhone 17 Pro|iPhone 17 Pro Max]] modelleriniń ornın basadı. Modeller 2026-jılı 9-sentyabrde Kaliforniya shtatınıń Kupertino qalasındaǵı Apple Park-ta ótkerilgen Apple Event ilajında tanıstırıldı. Olar 2026-jılı 18-sentyabrde satıwǵa shıǵarıldı&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-09-12 |title=iPhone 18 Pro and iPhone 18 Pro Max Now Available to Pre-Order |url=https://www.macrumors.com/2026/09/12/iphone-18-pro-available-to-pre-order/ |access-date=2026-09-12 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-09 |title=Apple Announces iPhone 18 Pro and iPhone 18 Pro Max |url=https://www.macrumors.com/2026/09/09/apple-announces-iphone-18-pro-and-iphone-18-pro-max/ |access-date=2026-09-09 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 9, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909171429/https://www.macrumors.com/2026/09/09/apple-announces-iphone-18-pro-and-iphone-18-pro-max/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==

=== Bahanıń kóteriliwi ===
2026-jılı iyun ayında ''The Wall Street Journal'' gazetası iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro bahasınıń kóterilgenin hám telefonnıń baslanǵısh bahası shama menen 1399 dollar bolıwı múmkin ekenin xabarladı&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-06-18 |title=iPhone 18 Pro could start at $1,399 or more, per report |url=https://9to5mac.com/2026/06/18/iphone-18-pro-could-start-at-1399-or-more-per-report/ |access-date=2026-06-18 |website=9to5Mac |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260618151147/https://9to5mac.com/2026/06/18/iphone-18-pro-could-start-at-1399-or-more-per-report/|archive-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-06-19 |title=Report: iPhone 18 Pro Could Start at $1,399 Amid Price Hikes |url=https://www.macrumors.com/2026/06/19/iphone-18-pro-could-start-at-1399/ |access-date=2026-06-19 |website=MacRumors |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260619110726/https://www.macrumors.com/2026/06/19/iphone-18-pro-could-start-at-1399/|archive-date=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;. Sol waqıttaǵı Apple bas direktorı Tim Kuk Apple kompaniyasınıń yad chipleri hám SSD diskleriniń anaǵurlım qımbatlawınan shette qala almaytuǵının málimlep&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;, kompaniya házirgi payda marjasın saqlap qalıw ushın qurılmalar bahasın kóteriwge májbúr bolatuǵının bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-06-17 |title=Tim Cook Says Apple Price Increases Are 'Unavoidable' Due to Memory Costs |url=https://www.macrumors.com/2026/06/17/apple-increasing-prices/ |access-date=2026-06-20 |website=MacRumors |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617211536/https://www.macrumors.com/2026/06/17/apple-increasing-prices/|archive-date=2026-06-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-06-20 |title=Tim Cook Says Apple Facing Unprecedented Problem: 'I've Never Seen Anything Like It' |url=https://www.macrumors.com/2026/06/20/tim-cook-apple-unprecedented-problem/ |access-date=2026-06-20 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621204025/https://www.macrumors.com/2026/06/20/tim-cook-apple-unprecedented-problem/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

J.P. Morgan iPhone bahasınıń kóteriliwi 50 dollardan aspaytuǵının bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Friedman |first=Alan |date=2026-06-24 |title=Apple's iPhone 18 Pro price hike expected to be much less than many feared |url=https://www.phonearena.com/news/iphone-18-pro-price-hike-much-less-than-feared_id181378 |access-date=2026-06-25 |website=PhoneArena |language=en-US |archive-date=2026-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260625123927/https://www.phonearena.com/news/iphone-18-pro-price-hike-much-less-than-feared_id181378 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Al Fixed Focus Digital bolsa bahanıń kóteriletuǵının aytıp, iPhone{{nbsp}}Duo modeliniń bahası aldın kútilgennen 10–20% joqarı bolatuǵının atap ótti&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-06-26 |title=iPhone 18 Pro and Foldable iPhone Tipped to Get Price Hikes Too |url=https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-and-foldable-to-get-price-hikes/ |access-date=2026-06-26 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626145405/https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-and-foldable-to-get-price-hikes/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. International Data Corporation (IDC) iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro hám Pro{{nbsp}}Max modelleriniń bahası 200 dollarǵa kóteriliwi múmkin ekenin boljadı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-06-26 |title=iPhone 18 Pro and Pro Max May See $200 Price Increase |url=https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-price-increase-estimate/ |access-date=2026-06-26 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626191947/https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-price-increase-estimate/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Bahanıń kóteriliwi 2026-jılı 9-sentyabrde ótkerilgen Apple Event ilajında tastıyıqlandı. Pro modeliniń baslanǵısh bahası 1199 AQSH dolları, al Pro{{nbsp}}Max modeliniń baslanǵısh bahası 1299 AQSH dolları boldı&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-09-09 |title=iPhone 18 Pro Starts at $1,199, Pro Max at $1,299 |url=https://www.macrumors.com/2026/09/09/iphone-18-pro-pricing/ |access-date=2026-09-09 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 9, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909174934/https://www.macrumors.com/2026/09/09/iphone-18-pro-pricing/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
==== Maǵlıwmatlardıń urlanıwı hám sırtqa shıǵıwı ====
2026-jılı iyun ayında A20{{nbsp}}Pro chipi haqqındaǵı maǵlıwmatlar sırtqa shıqqanı aytıladı. Olardan chiptiń Wafer-Level Multi-Chip Module (WMCM) qaplaw texnologiyasına ótkeni kórindi&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-06-29 |title=Leaked A20 Pro Image Hints at iPhone 18 Pro Performance Gains |url=https://www.macrumors.com/2026/06/29/leaked-a20-pro-image-iphone-18-pro-performance/ |access-date=2026-06-29 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629120804/https://www.macrumors.com/2026/06/29/leaked-a20-pro-image-iphone-18-pro-performance/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sonıń menen birge, jetkerip beriwshi kompaniyaǵa kiberhújim jasalǵannan keyin iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro-nıń ana plata dizaynı hám prototiplerdiń videoları da sırtqa shıǵıp ketti.

=== Boljawlar hám islep shıǵıw ===
iPhone 18 Pro-nıń kóplegen funkciyaları hám dizayn ózgerisleri haqqında boljawlar [[iPhone 17 Pro]] járiyalanbastan burın-aq payda bolǵan edi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-05-03 |title=iPhone 18 Pro Models Rumored to Feature Under-Screen Face ID With Top-Left Camera Hole |url=https://www.macrumors.com/2025/05/03/iphone-18-pro-under-screen-face-id-rumor/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260816182150/https://www.macrumors.com/2025/05/03/iphone-18-pro-under-screen-face-id-rumor/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-08-08 |title=Skipping the iPhone 17 Pro? Here Are Key iPhone 18 Pro Rumors So Far |url=https://www.macrumors.com/2025/08/08/iphone-18-pro-rumored-features/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260817214246/https://www.macrumors.com/2025/08/08/iphone-18-pro-rumored-features/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2025-jılı sentyabr ayında-aq shıqqan xabarlarda keyingi iPhone-da kishireytilgen Dynamic Island bolatuǵını aytıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-09-13 |title=New iPhone 18 and iPhone 18 Pro Rumors: Smaller Dynamic Island, No Under-Screen Face ID |url=https://www.macrumors.com/2025/09/13/iphone-18-smaller-dynamic-island-rumor/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260817203123/https://www.macrumors.com/2025/09/13/iphone-18-smaller-dynamic-island-rumor/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Tolıǵıraq maǵlıwmatlar 2025-jılı dekabr hám 2026-jılı yanvar aylarında sırtqa shıqtı. Olarda jańa iPhone-da ekran astındaǵı Face ID bolatuǵını&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2025-12-08 |title=iPhone 18 Pro Leak Adds New Evidence for Under-Display Face ID |url=https://www.macrumors.com/2025/12/08/iphone-18-pro-under-display-face-id/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812001508/https://www.macrumors.com/2025/12/08/iphone-18-pro-under-display-face-id/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-12-16 |title=iPhone 18 Pro Features Leaked in New Report, Including Under-Screen Face ID |url=https://www.macrumors.com/2025/12/16/iphone-18-pro-features-report/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260730105718/https://www.macrumors.com/2025/12/16/iphone-18-pro-features-report/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; hám jańa Dynamic Island-tıń anıq ólshemleri kórsetildi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-01-20 |title=iPhone 18 Pro Leak: Smaller Dynamic Island, No Top-Left Camera Cutout |url=https://www.macrumors.com/2026/01/20/iphone-18-pro-leak-smaller-dynamic-island/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810031143/https://www.macrumors.com/2026/01/20/iphone-18-pro-leak-smaller-dynamic-island/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-01-22 |title=iPhone 18 Pro: Leaker Reveals Alleged Size of Smaller Dynamic Island |url=https://www.macrumors.com/2026/01/23/iphone-18-pro-alleged-dynamic-island-size/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805212310/https://www.macrumors.com/2026/01/23/iphone-18-pro-alleged-dynamic-island-size/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2026-jıl fevral ayında iPhone 18 Pro-nı sınaq retinde islep shıǵarıw baslandı. Bul telefonnıń tez arada keń kólemde islep shıǵarılatuǵının bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-02-23 |title=iPhone 18 Pro Reportedly Enters Trial Production Stage |url=https://www.macrumors.com/2026/02/23/iphone-18-pro-trial-production-stage/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260508121237/https://www.macrumors.com/2026/02/23/iphone-18-pro-trial-production-stage/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-02-23 |title=iPhone 18 Pro reportedly enters test production |url=https://9to5mac.com/2026/02/23/iphone-18-pro-reportedly-enters-test-production/ |access-date=2026-09-04 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=February 24, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224131635/https://9to5mac.com/2026/02/23/iphone-18-pro-reportedly-enters-test-production/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2026-jılı mart ayında kishireytilgen Dynamic Island-qa iye iPhone 18 Pro prototipiniń súwretleri járiyalandı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-03-30 |title=iPhone 18 Pro's Smaller Dynamic Island Revealed |url=https://www.macrumors.com/2026/03/30/iphone-18-pro-smaller-dynamic-island-revealed/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260730161708/https://www.macrumors.com/2026/03/30/iphone-18-pro-smaller-dynamic-island-revealed/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2026-jıl iyun ayında iPhone 18 Pro dizaynı haqqında bir neshe xabar payda boldı. Olardıń arasında ekran qorǵawshı plyonkalar haqqındaǵı maǵlıwmatlar&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Asim |first=Abdullah |date=2026-06-20 |title=Leaked iPhone 18 Pro screen protectors confirm whether Apple succeeded in its redesign |url=https://www.phonearena.com/news/leaked-iphone-18-pro-screen-protectors-confirm-apple-redesign_id181304 |access-date=2026-06-22 |website=PhoneArena |language=en-US |archive-date=2026-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623101430/https://www.phonearena.com/news/leaked-iphone-18-pro-screen-protectors-confirm-apple-redesign_id181304 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, úlkeytilgen kamera blokı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vlad |title=iPhone 18 Pro camera upgrade 'confirmed' by another rumor |url=https://www.gsmarena.com/iphone_18_pro_camera_upgrade_confirmed_by_another_rumor-news-73388.php |access-date=2026-06-22 |website=GSMArena.com |language=en-US |archive-date=2026-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623093554/https://www.gsmarena.com/iphone_18_pro_camera_upgrade_confirmed_by_another_rumor-news-73388.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-06-22 |title=New iPhone 18 Pro leak highlights big upgrade for most popular camera |url=https://9to5mac.com/2026/06/22/new-iphone-18-pro-leak-highlights-big-upgrade-for-most-popular-camera/ |access-date=2026-06-22 |website=9to5Mac |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260622155510/https://9to5mac.com/2026/06/22/new-iphone-18-pro-leak-highlights-big-upgrade-for-most-popular-camera/|archive-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt; hám iPhone 18 Pro-nıń SIM-karta uyasın kórsetetuǵın súwretler bar edi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-06-30 |title=Alleged iPhone 18 Pro Sim Tray Again Shows Dark Cherry Color |url=https://www.macrumors.com/2026/06/30/iphone-18-pro-sim-tray-dark-cherry-color/ |access-date=2026-06-30 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260630130923/https://www.macrumors.com/2026/06/30/iphone-18-pro-sim-tray-dark-cherry-color/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq iPhone 18 Pro batareyasınıń sıyımlılıǵı haqqında da maǵlıwmatlar payda boldı&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-06-02 |title=iPhone 18 Pro Battery Capacities Allegedly Leaked |url=https://www.macrumors.com/2026/06/02/iphone-18-pro-battery-capacities-allegedly-leaked/ |access-date=2026-06-02 |website=MacRumors |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602085805/https://www.macrumors.com/2026/06/02/iphone-18-pro-battery-capacities-allegedly-leaked/|archive-date=2026-06-02}}&lt;/ref&gt;. 2026-jıl iyul ayında iPhone 18 Pro Max batareyasınıń sıyımlılıǵı sırtqa shıqtı&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-07-02 |title=iPhone 18 Pro Max’s huge battery size reportedly leaked |url=https://9to5mac.com/2026/07/02/iphone-18-pro-maxs-huge-battery-size-reportedly-leaked/ |access-date=2026-07-02 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702161650/https://9to5mac.com/2026/07/02/iphone-18-pro-maxs-huge-battery-size-reportedly-leaked/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-07-06 |title=iPhone 18 Pro Battery Capacities Revealed by Regulatory Filings |url=https://www.macrumors.com/2026/07/06/iphone-18-pro-battery-capacities-revealed/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810031143/https://www.macrumors.com/2026/07/06/iphone-18-pro-battery-capacities-revealed/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2026-jıl avgust ayında ''Tim Kalpan'' iPhone 18 Pro ushın DRAM yad chipleriniń jetkerip beriliwi kútilip atırǵanın hám telefonlar satıwǵa shıqqanda olardıń sanı sheklengen bolatuǵının xabarladı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-08-06 |title=iPhone 18 Pro could have limited availability right after launch: report |url=https://9to5mac.com/2026/08/06/iphone-18-pro-could-have-limited-availability-right-after-launch-report/ |access-date=2026-08-06 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806180911/https://9to5mac.com/2026/08/06/iphone-18-pro-could-have-limited-availability-right-after-launch-report/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-08-06 |title=Apple Scrambling to Secure Memory Ahead of iPhone 18 Pro Launch |url=https://www.macrumors.com/2026/08/06/apple-scrambling-to-secure-memory/ |access-date=2026-08-06 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806135702/https://www.macrumors.com/2026/08/06/apple-scrambling-to-secure-memory/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. iOS 27-niń beta versiyasında iPhone 18 Pro-ǵa baylanıslı jazıwlar tabıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-08-11 |title=Latest iOS 27 Beta References Six Unreleased iPhone 18 Models |url=https://www.macrumors.com/2026/08/11/ios-27-beta-codenames-iphone-18-lineup/ |access-date=2026-08-11 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811125800/https://www.macrumors.com/2026/08/11/ios-27-beta-codenames-iphone-18-lineup/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq Best Buy dúkanında ele satıwǵa shıqpaǵan qaplar tabıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |title=iPhone 17 Pro Cases Fit iPhone 18 Pro - Or At Least Otterbox Thinks So |url=https://www.macrumors.com/2026/08/19/iphone-17-pro-cases-fit-iphone-18-pro/ |access-date=2026-08-19 |work=MacRumors |language=en-US |archive-date=2026-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819094638/https://www.macrumors.com/2026/08/19/iphone-17-pro-cases-fit-iphone-18-pro/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-08-19 |title=Otterbox and Astropad think iPhone 17 Pro cases will fit iPhone 18 Pro |url=https://9to5mac.com/2026/08/19/otterbox-and-astropad-think-iphone-17-pro-cases-will-fit-iphone-18-pro/ |access-date=2026-08-19 |website=9to5Mac}}&lt;/ref&gt;.

2026-jıl sentyabr ayındaǵı xabarlarǵa qaraǵanda, iPhone 18 Pro telefonlarınıń qara reńli variantı bolatuǵını, al gúmis reńli variantı bolmaytuǵını aytıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-09-01 |title=Here are iPhone 18 Pro’s new colors, says leaker |url=https://9to5mac.com/2026/09/01/here-are-iphone-18-pros-new-colors-says-leaker/ |access-date=2026-09-03 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=September 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260901150550/https://9to5mac.com/2026/09/01/here-are-iphone-18-pros-new-colors-says-leaker/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-09-01 |title=iPhone 18 Pro Colors Apparently Include Black, But Skip Silver |url=https://www.macrumors.com/2026/09/01/iphone-18-pro-colors-include-black-but-skip-silver/ |access-date=2026-09-03 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260901154441/https://www.macrumors.com/2026/09/01/iphone-18-pro-colors-include-black-but-skip-silver/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Keyingi xabarlar bunı biykarlap, modellerdiń úsh reńde shıǵarılatuǵının, biraq olardıń arasında qara reń bolmaytuǵının málimledi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-09-02 |title=Leakers battle over whether third iPhone 18 Pro color will be silver or black |url=https://9to5mac.com/2026/09/02/leakers-battle-over-whether-third-iphone-18-pro-color-will-be-silver-or-black/ |access-date=2026-09-02 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=September 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260903021020/https://9to5mac.com/2026/09/02/leakers-battle-over-whether-third-iphone-18-pro-color-will-be-silver-or-black/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-09-02 |title=Leaked iPhone 18 Pro Parts Point to Three Color Options Excluding Black |url=https://www.macrumors.com/2026/09/02/leaked-iphone-18-pro-parts-point-to-three-colors/ |access-date=2026-09-02 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260902183606/https://www.macrumors.com/2026/09/02/leaked-iphone-18-pro-parts-point-to-three-colors/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
=== Tanıstırılıwı hám satıwǵa shıǵarılıwı ===
2026-jılı 26-avgustta «Surprise and shine» uranı menen ótkeriletuǵın Apple ilajı 9-sentyabrge belgilendi&lt;ref name=&quot;mr&quot;&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |title=Apple Event Announced for September 9: 'Surprise and Shine' |url=https://www.macrumors.com/2026/08/26/apple-iphone-event-2026/ |date=2026-08-26 |access-date=2026-08-26 |website=MacRumors |language=en-US |archive-date=2026-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260826160859/https://www.macrumors.com/2026/08/26/apple-iphone-event-2026/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hall |first=Zac |date=2026-08-26 |title=Apple announces iPhone 18 Pro and foldable iPhone Ultra event: 'Surprise and shine' |url=https://9to5mac.com/2026/08/26/apple-officially-announces-iphone-18-pro-foldable-event/ |access-date=2026-08-26 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260826165545/https://9to5mac.com/2026/08/26/apple-officially-announces-iphone-18-pro-foldable-event/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. iPhone 18 Pro usı ilajda tanıstırıldı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. 17-sentyabrde, iPhone 18 Pro satıwǵa shıǵarılıwdan aldın, Apple bas direktorı Djon Ternus Nyu-York qalasındaǵı Apple Fifth Avenue dúkanında satıw kúnine bolǵan qızıǵıwshılıqtı arttırdı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-18 |title=Apple CEO John Ternus Teases iPhone 18 Pro Launch Day |url=https://www.macrumors.com/2026/09/17/john-ternus-teases-iphone-18-pro-launch/ |access-date=2026-09-18 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Dizayn ==
iPhone 18 Pro tórt reńde shıǵarıladı: qara (Black), muzlıq (Glacier), bordo (Burgundy) hám gúmis (Silver) reńler&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.
&lt;!-- tómendegi reńler Apple, Inc. kompaniyasınan alınǵan --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Model
! scope=&quot;col&quot; |iPhone 18 Pro hám 18 Pro Max
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tiykarǵı reńler
|{{ubl|{{Color icon|#4D1821|}} Bordo|{{Color icon|#E8F2FF|}} Muzlıq|{{Color icon|#F7F7F7|}} Gúmis|{{Color icon|#3C3C3C|}} Qara}}
|}

== Texnikalıq xarakteristikaları ==
=== Chipset ===
iPhone 18 Pro hám Pro Max modellerinde Apple A20 Pro chipi qollanıladı. Apple kompaniyasınıń málim etiwinshe, ol aldınǵı modeldegi Apple A19 Pro chipinen 40%-ke shekem tezirek isleydi&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. Sonday-aq Apple kompaniyası A20 Pro chipiniń «M seriyasınan ilham alınǵan qaplaw» texnologiyasına iye ekenin málimledi.

=== Displey ===
iPhone 18 Pro-da {{convert|6.3|in|sing=on}} OLED displey (tınıqlıǵı 2622×1206 piksel), al iPhone 18 Pro Max-ta {{convert|6.9|in|sing=on}} OLED Super Retina XDR displey (tınıqlıǵı 2868×1320 piksel) ornatılǵan. Eki modeldegi «Dynamic Island» kesigi iPhone 17 Pro modellerine qaraǵanda kishirek. Ol iPhone 14 Pro-dan beri qollanılıp kiyatırǵan dizayndı almastırdı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-07-21 |title=iPhone 18 Pro: New display upgrades are coming in two ways |url=https://9to5mac.com/2026/07/21/iphone-18-pro-new-display-upgrades-are-coming-in-two-ways/ |access-date=August 16, 2026 |website=9to5Mac |archive-date=2026-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722081058/https://9to5mac.com/2026/07/21/iphone-18-pro-new-display-upgrades-are-coming-in-two-ways/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
=== Kamera ===
iPhone 18 Pro hám Pro Max kamera sistemasında fizikalıq diafragma qollanılǵan birinshi iPhone modelleri bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. Sonday-aq olar ózgeriwshi diafragmalı kameralardı qollanǵan birinshi iPhone-lar&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-08-18 |title=iPhone 18 Pro Max Rumored to Get Exclusive Camera Upgrade |url=https://www.macrumors.com/2026/08/18/iphone-18-pro-max-camera-upgrade-exclusive/ |access-date=2026-08-19 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819000012/https://www.macrumors.com/2026/08/18/iphone-18-pro-max-camera-upgrade-exclusive/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-08-18 |title=Two camera features may be unique to the iPhone 18 Pro Max, suggests leaker |url=https://9to5mac.com/2026/08/18/two-camera-features-may-be-unique-to-the-iphone-18-pro-max-suggests-leaker/ |access-date=2026-08-19 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819050956/https://9to5mac.com/2026/08/18/two-camera-features-may-be-unique-to-the-iphone-18-pro-max-suggests-leaker/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

iPhone 18 Pro hám Pro Max kameraları kriptografiyalıq qol qoyılǵan etalon súwretlerdi jarata aladı. Bunday súwretlerdi ózgertiw múmkin emes, sonlıqtan olar súwrettiń haqıyqıy ekenin dálilleydi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Whitcombe |first=Jack |date=2026-09-16 |title=Here's how the iPhone 18 Pro's Apple Reference Image tech works |url=https://www.engadget.com/2259654/how-iphone-18-pro-apple-reference-image-works/ |access-date=2026-09-29 |website=Engadget |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

=== Baylanıs múmkinshiligi ===
iPhone 18 Pro Apple kompaniyasınıń C2 modemi hám Apple U2 ultra keń polosalı chipi járdeminde jańa 5G sputnik infrastrukturasın paydalanadı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. iPhone 18 Pro Max te Apple C2 modemin qollanadı, biraq AQSH-ta ol iPhone 17 Pro-da qollanılǵan Qualcomm Snapdragon X80 modemin paydalanadı.

=== Batareya ===
iPhone 18 Pro-nıń fizikalıq SIM-kartalı versiyasında 4056&amp;nbsp;mAh, al eSIM versiyasında 4288&amp;nbsp;mAh batareya ornatılǵan. iPhone 18 Pro Max-tıń fizikalıq SIM-kartalı versiyasında 5391&amp;nbsp;mAh, al eSIM versiyasında 5567&amp;nbsp;mAh batareya bar&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rossignol |first1=Joe |title=Apple Reveals iPhone 18 Pro and iPhone 18 Pro Max Battery Capacities |url=https://www.macrumors.com/2026/09/09/iphone-18-pro-max-battery-capacities/ |website=MacRumors |language=en |access-date=September 11, 2026 |date=September 9, 2026}}&lt;/ref&gt;. Apple kompaniyasınıń málim etiwinshe, iPhone 18 Pro 15 minutta 50 procentke shekem zaryadlanadı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

Sıyımlılıǵı 20 vatt-saattan joqarı batareyalardı tasıwǵa tásir etetuǵın xalıqaralıq jetkerip beriw qaǵıydalarına sáykes bolıw ushın iPhone 18 Pro Max telefon aktivlestirilgenge shekem batareya sıyımlılıǵın sheklewshi programmalıq bloklaw menen jetkeriledi. Eger paydalanıwshı aktivlestirilgen telefonın remontqa yamasa qayta satıwǵa jiberiwi kerek bolsa, bul sheklewdi waqıtsha qayta qosatuǵın jańa Prepare to Ship funkciyası bar. Zárúr bolsa, onnan aldın batareya razryadlanadı&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theverge.com/tech/998144/apple-iphone-18-pro-max-battery-firmware-limit|title=Apple’s clever software solution lets iPhone batteries skirt shipping limits|first=Jess|last=Weatherbed|work=The Verge|date=September 21, 2026|access-date=September 21, 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Programmalıq támiynat ==
{{Main|iOS 27}}Qurılmalar iOS 27 operaciyalıq sisteması menen satıwǵa shıǵarıldı. Eki model de qurılmanıń ózinde isleytuǵın Apple Intelligence funkciyaların, sonıń ishinde jeke sazlanatuǵın Siri dawısların hám qurılmanıń ózinde isleytuǵın Siri AI-dı qollap-quwatlaydı. Kishireytilgen Dynamic Island úsh janlı háreketke (live activities) shekem hám dóńgeleklew kórinistegi Siri AI-dı kórsetedi&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

iPhone 18 Pro hám 18 Pro Max modellerinde Kamera qosımshasında ózgeriwshi diafragmanı sazlaw menyusı payda boldı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

== Satıwǵa shıǵarılıwı ==
iPhone 18 Pro-nıń baslanǵısh bahası 1199 AQSH dolları&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-09-03 |title=iPhone 18 Pro Prices Estimated Ahead of Apple Event Next Week |url=https://www.macrumors.com/2026/09/03/iphone-18-pro-prices-apple-event-next-week/ |access-date=2026-09-04 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 4, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904100139/https://www.macrumors.com/2026/09/03/iphone-18-pro-prices-apple-event-next-week/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. iPhone 18 Pro hám iPhone 18 Pro Max ushın aldın ala buyırtpalar 2026-jılı 12-sentyabrde baslandı, al satıwǵa shıǵarılıwı 2026-jılı 18-sentyabrde boldı&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;.
== Qabıl etiliwi ==
=== Sın-pikirler ===
iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro-nıń bahası haqqındaǵı pikirler hár qıylı boldı. Járiyalawdan aldın GF Securities analitigi Djeff Pu Apple akciyalarınıń reytingin «hold» (saqlaw) dárejesine túsirdi. Ol TSMC plastinalarınıń, DRAM hám NAND flesh yadınıń qımbatlawı sebepli bahanıń 200–300 dollarǵa kóteriliwin kútti. Sonday-aq joqarı baha menen apparatlıq bólimdegi az ǵana jaqsılawlar talaptı páseytiwi múmkin ekenin atap ótti&lt;ref name=&quot;forbes-pu&quot;&gt;{{Cite web |last=Spence |first=Ewan |date=2026-08-02 |title=iPhone 18 Pro Price Warning As Apple Downgraded To Hold |url=https://www.forbes.com/sites/ewanspence/2026/08/02/iphone-18-pro-price-hike-apple-stock-downgrade-hold/ |access-date=2026-09-22 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;. Bloomberg bahanıń 100 dollarǵa kóteriletuǵının xabarlaǵannan keyin, ''9to5Mac'' bul ósiwdiń kóplegen analitikler boljaǵanınan kishirek ekenin jazdı&lt;ref&gt;{{Cite web |last= Mayo |first=Benjamin|date=2026-09-09 |title=New iPhone 18 Pro price rises perhaps not as bad as some feared |url=https://9to5mac.com/2026/09/09/new-iphone-18-pro-price-rises-perhaps-not-as-bad-as-some-feared/ |access-date=2026-09-22 |website=9to5Mac |language=en-US}}&lt;/ref&gt;. ''Tom's Guide'' kepillik múddeti tamamlanǵannan keyingi batareyanı almastırıw xızmetiniń bahası da iPhone{{nbsp}}17{{nbsp}}Pro-daǵı 119 dollardan 129 dollarǵa kóterilgenine itibar qarattı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pritchard |first=Tom |date=2026-09-18 |title=Apple increased the price of iPhone 18 Pro battery repairs |url=https://www.tomsguide.com/phones/iphones/apple-increased-the-price-of-iphone-18-pro-battery-repairs-heres-how-much-youll-pay-now |access-date=2026-09-22 |website=Tom's Guide |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Kamera sisteması eń turaqlı túrde joqarı bahalandı. ''Engadget'' iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro-nı 10 balldan 9 ball menen bahaladı. Basılım onıń kamerasın barlıq iPhone-lardıń ishindegi eń jaqsısı dep atadı. Ózgeriwshi diafragma portret hám túngi súwretke túsiriwde Google Pixel seriyası menen arasındaǵı ayırmashılıqtı qısqartqanın málimledi, biraq bul rejimlerde Pixel ele aldında dep esapladı&lt;ref name=&quot;engadget&quot;&gt;{{Cite web |last=Low |first=Cherlynn |date=2026-09-17 |title=iPhone 18 Pro review: The standard setter |url=https://www.engadget.com/2259790/apple-iphone-18-pro-review-cameras-performance-variable-aperture-siri-ai/ |access-date=2026-09-16 |website=Engadget |language=en}}&lt;/ref&gt;. ''Tom's Guide'' ózgeriwshi diafragmalı kameranı hám jańadan qosılǵan qolda basqarılatuǵın Pro sazlawların atap ótip, telefonǵa 5 balldan 4,5 ball qoydı&lt;ref name=&quot;tg-review&quot;&gt;{{Cite web |last=Spoonauer |first=Mark |date=2026-09-16 |title=iPhone 18 Pro and Pro Max review: Fastest phone ever, variable aperture camera shines |url=https://www.tomsguide.com/phones/iphones/iphone-18-pro-and-pro-max-review |access-date=2026-09-22 |website=Tom's Guide |language=en}}&lt;/ref&gt;. ''PetaPixel'' ushın kamera sistemasına sholıw jazǵan Djaron Shnayder tanıstırıw ilajınan kóp tásir almaǵanın aytadı. Biraq uzaq sınawdan keyin súwretke túsiriw tájiriybesi ádewir jaqsılanǵan degen juwmaqqa kelgen. Ol videodaǵı ózgeriwshi diafragmanı, aynasız kamera menen salıstırǵan avtofokus baqlawın hám Reference Image tastıyıqlaw sistemasın ayrıqsha atap ótti&lt;ref name=&quot;petapixel&quot;&gt;{{Cite web |last=Schneider |first=Jaron |date=2026-09-16 |title=Apple iPhone 18 Pro Camera Review: Small Changes, Big Differences |url=https://petapixel.com/2026/09/16/apple-iphone-18-pro-camera-review-small-changes-big-differences/ |access-date=2026-09-22 |website=PetaPixel |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Bir neshe sholıwshı jańa modelge ótiwdiń ulıwma paydasına gúman keltirdi. ''MacRumors'' iPhone{{nbsp}}17{{nbsp}}Pro yamasa iPhone{{nbsp}}16{{nbsp}}Pro-dan ótiwge salmaqlı sebep joq degen juwmaqqa keldi. Al iPhone{{nbsp}}14{{nbsp}}Pro yamasa onnan eski modellerdiń iyelerine bul modeldi usındı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-16 |title=iPhone 18 Pro Reviews: Excellent Yet... Meh? |url=https://www.macrumors.com/review/iphone-18-pro/ |access-date=2026-09-22 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;.

iFixit iPhone 18 Pro-nı maydalap tekserip, telefon ashılǵannan keyin plastik ramkanıń zaqımlanatuǵın remont mashqalasın anıqladı. Ramkadaǵı mashqalalar hám telefonda ótkerilgen basqa sınawlar nátiyjesinde ol remontlanıw dárejesin 10 balldan 7 ball dep bahaladı. iFixit-tiń málim etiwinshe, telefon remontlanıw boyınsha iPhone 17 Pro-nıń kúshli táreplerin saqlap qalǵan&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mendes |first=Marcus |date=2026-09-20 |title=iFixit tears down iPhone 18 Pro, explores variable aperture, more |url=https://9to5mac.com/2026/09/20/ifixit-tears-down-iphone-18-pro-explores-variable-aperture-finds-concerning-repair-issue/ |access-date=2026-09-25 |website=9to5Mac |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-21 |title=iFixit Shares iPhone 18 Pro Teardown With Inside Look at New Features |url=https://www.macrumors.com/2026/09/20/ifixit-iphone-18-pro-teardown/ |access-date=2026-09-25 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Mashqalalar ==

=== Face ID mashqalaları ===
Satıwǵa shıǵarılǵannan keyin iPhone 18 Pro-nıń ayırım paydalanıwshıları Face ID mashqalaları haqqında xabarladı. Telefonnıń qulpı ashılmaǵan yamasa telefon qatıp qalıp, aqırında qulp ekranına qayta júklengen&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-21 |title=Some iPhone 18 Pro Users Experiencing Face ID Issues |url=https://www.macrumors.com/2026/09/21/iphone-18-pro-face-id-issues/ |access-date=2026-09-25 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;. Apple bul mashqalanı sheshiw ushın 2026-jılı 28-sentyabrde iOS 27.0.1 jańalanıwın shıǵardı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-09-24 |title=iOS 27 Update to Fix Face ID Issues on iPhone 18 Pro |url=https://www.macrumors.com/2026/09/24/ios-27-update-face-id-issue-iphone-18-pro/ |access-date=2026-09-25 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-24 |title=Apple Confirms iPhone 18 Pro Bug Fix Update is Coming Next Week |url=https://www.macrumors.com/2026/09/24/apple-confirms-iphone-18-pro-fix-coming/ |access-date=2026-09-25 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-09-28 |title=Apple Releases iOS 27.0.1 With Face ID Bug Fix |url=https://www.macrumors.com/2026/09/28/apple-releases-ios-27-0-1/ |access-date=2026-09-28 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Dinamik mashqalaları ===
iOS 27.0.1 shıqqannan keyin kóp ótpey, iPhone 18 Pro-nıń ayırım paydalanıwshıları qosımshalardı paydalanıw waqtında dinamikten shıtırlaǵan yamasa sart-surt etken dawıs shıqqanın xabarladı. Bul mashqala programmalıq támiynatqa baylanıslı bolıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-09-30 |title=Small number of iPhone 18 Pro users report speaker ‘pops’ or ‘clicks’ |url=https://9to5mac.com/2026/09/30/small-number-of-iphone-18-pro-users-report-speaker-pops-or-clicks/ |access-date=2026-10-01 |website=9to5Mac}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-09-29 |title=iPhone 18 Pro Owners Complain of Speaker Crackling or Popping |url=https://www.macrumors.com/2026/09/29/iphone-18-pro-speaker-crackling/ |access-date=2026-10-01 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Uyalı baylanıs mashqalaları ===
Satıwǵa shıǵarılǵannan keyin kóp ótpey, 2026-jılı sentyabr ayında AQSH-taǵı iPhone 18 Pro Max-tıń geypara paydalanıwshıları qońıraw, tekstli xabar yamasa mobil internet ushın AT&amp;T tarmaǵına qosıla almaǵanın xabarladı&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rossignol |first1=Joe |title=Some iPhone 18 Pro Max Users Experiencing AT&amp;T Cellular Issues |url=https://www.macrumors.com/2026/09/25/iphone-18-pro-max-att-cellular-issues/ |website=MacRumors |access-date=October 2, 2026 |language=en |date=September 25, 2026}}&lt;/ref&gt;. Bir neshe kúnnen keyin AT&amp;T zıyan kórgen paydalanıwshılarǵa iOS 27.0.1 versiyasına jańalawdı usınıp SMS jiberdi, biraq bul mashqalanı sheshpedi. Keyin AT&amp;T bul mashqalalardı sheshiw ushın «Apple menen birge islep atırǵanın» málimledi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rossignol |first1=Joe |title=AT&amp;T on iPhone 18 Pro Max Issues: 'We Are Working With Apple' |url=https://www.macrumors.com/2026/10/02/att-statement-on-iphone-18-pro-max-issues/ |website=MacRumors |access-date=October 2, 2026 |language=en |date=October 2, 2026}}&lt;/ref&gt;. 2026-jılı 3-oktyabrde Apple mashqalanıń apparatlıq bólimge baylanıslı ekenin málimledi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rossignol |first1=Joe |title=Apple Says iPhone 18 Pro Max Users With AT&amp;T Cellular Issue Need to Have Device Replaced |url=https://www.macrumors.com |website=MacRumors |access-date=October 3, 2026 |language=en |date=October 2, 2026}}&lt;/ref&gt;. Zıyan kórgen iPhone 18 Pro Max qurılmaların remontlaw múmkin emes, sonlıqtan paydalanıwshılar olardı tolıǵı menen jańasına almastırıwı kerek&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Price |first1=David |title=Apple confirms iPhone cellular issue, admits affected units can't be fixed |url=https://www.macworld.com/article/3250214/apple-confirms-iphone-cellular-issue-admits-affected-units-cant-be-fixed.html |website=Macworld |access-date=October 3, 2026 |language=en |date=October 3, 2026}}&lt;/ref&gt;.
== Derekler ==
{{Derekler}}</text>
      <sha1>7lfw90tfoc8hhkhb5a8hq0epf3nkkx9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274673</id>
      <parentid>274671</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T19:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <origin>274673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43731" sha1="8ddouicxndsn3ul70c6bcw8jjbb9jb8" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vevent&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;background:#4D1821; color:white; font-size:125%;&quot; |iPhone 18 Pro&lt;br&gt;iPhone 18 Pro Max
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[Fayl:IPhone_18_Pro_(with_Apple_logo).svg|120px|sürmesiz]]&lt;br&gt; [[Fayl:IPhone_18_Pro_Max_(with_Apple_logo).svg|120px|sürmesiz]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[Fayl:IPhone_18_Pro_Vector.svg|220px|sürmesiz]]
&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt;Bordo reńdegi iPhone 18 Pro&lt;/div&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Islep shıǵarıwshı
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Apple Inc.|Apple]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Túri
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Smartfon]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Seriyası
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[iPhone]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Satıwǵa shıǵarılǵan kúni
| class=&quot;infobox-data&quot; |18-sentyabr, 2026-j.
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Aldınǵı modeli
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[iPhone 17 Pro]] hám Pro Max
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Baylanıslı modeller
| class=&quot;infobox-data&quot; |iPhone Duo
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Qollap-quwatlanatuǵın tarmaqlar
| class=&quot;infobox-data&quot; |2G GSM/EDGE, 3G UMTS/HSPA+, 4G LTE, 5G NR/5G-A
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Forma faktorı
| class=&quot;infobox-data&quot; |Monoblok
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Reńleri
| class=&quot;infobox-data&quot; |Bordo&lt;br&gt;Muzlıq&lt;br&gt;Gúmis&lt;br&gt;Qara
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:#F2F2F2;&quot; |Texnikalıq xarakteristikaları
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Ólshemleri
| class=&quot;infobox-data&quot; |Pro: 150,0 mm × 71,9 mm × 8,75 mm&lt;br&gt;Pro Max: 163,4 mm × 78,0 mm × 8,75 mm
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Salmaǵı
| class=&quot;infobox-data&quot; |Pro: 211 g&lt;br&gt;Pro Max: 249 g
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Operaciyalıq sisteması
| class=&quot;infobox-data&quot; |Dáslepki: iOS 27&lt;br&gt;Házirgi: iOS 27.0.1 (2026-jılı 28-sentyabrde shıǵarılǵan)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Sistema-chip (SoC)
| class=&quot;infobox-data&quot; |Apple A20 Pro
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Modem
| class=&quot;infobox-data&quot; |18 Pro: Apple C2&lt;br&gt;18 Pro Max: Qualcomm Snapdragon X80 (tek AQSH-ta), Apple C2 (basqa mámleketlerde)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Operativ yadı
| class=&quot;infobox-data&quot; |12 GB LPDDR5X
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Ishki yadı
| class=&quot;infobox-data&quot; |256 GB&lt;br&gt;512 GB&lt;br&gt;1 TB&lt;br&gt;2 TB&lt;br&gt;NVMe
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Batareya
| class=&quot;infobox-data&quot; |Pro (fizikalıq SIM): 15,855 Vt·s (4056 mAh), 3,909 V&lt;br&gt;Pro (eSIM): 16,758 Vt·s (4288 mAh), 3,908 V&lt;br&gt;Pro Max (fizikalıq SIM): 21,063 Vt·s (5391 mAh), 3,907 V&lt;br&gt;Pro Max (eSIM): 21,751 Vt·s (5567 mAh), 3,907 V
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Zaryadlaw
| class=&quot;infobox-data&quot; |MagSafe hám Qi 2 sımsız zaryadlaw&lt;br&gt;USB-C arqalı tez zaryadlaw&lt;br&gt;60 Vt yamasa onnan kúshli adapter menen 15 minutta 50%-ke shekem (PD3.2 AVS SPR qorek bloki arqalı, 15 V yamasa 18 V)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Displey
| class=&quot;infobox-data&quot; |Pro: 6,3 dyum (160 mm), tınıqlıǵı 2622 × 1206 piksel, 460 ppi&lt;br&gt;Pro Max: 6,9 dyum (175 mm), tınıqlıǵı 2868 × 1320 piksel, 460 ppi&lt;br&gt;120 Gc-ke shekem beyimlesiwshi jańalanıw jiyiligine iye ProMotion texnologiyası&lt;br&gt;1 Gc jiyiliktegi Always-On displey&lt;br&gt;Keń reń diapazonı (P3)&lt;br&gt;Kontrastlıǵı 2 000 000:1 (ádettegi)&lt;br&gt;Maksimal jarqınlıǵı 1000 nit (ádettegi)&lt;br&gt;Eń joqarı jarqınlıǵı 1600 nit (HDR)&lt;br&gt;Eń joqarı jarqınlıǵı 3000 nit (sırtta)&lt;br&gt;Minimal jarqınlıǵı 1 nit
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Dawıs
| class=&quot;infobox-data&quot; |Stereo dinamikler, keńislikli dawıs (spatial audio)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Baylanıs múmkinshiligi
| class=&quot;infobox-data&quot; |Wi-Fi 7 (úsh diapazonlı), Bluetooth 6.0 (A2DP, LE), ultra keń polosalı (UWB), Thread, NFC (oqıw rejimi, Express Cards), LEO sputnik baylanısı (Globalstar, sheklengen), USB-C: USB 10 Gbit/s, eki jiyilikli GPS (L1, L5), GLONASS, Galileo, QZSS, BeiDou, NavIC
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Suwǵa shıdamlılıǵı
| class=&quot;infobox-data&quot; |IP68 (shań hám suwdan qorǵalǵan, 30 minut dawamında 6 m tereńlikke shekem)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Islep shıǵarılǵan mámleketler
| class=&quot;infobox-data&quot; |Qıtay, Hindstan
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Basqa múmkinshilikleri
| class=&quot;infobox-data&quot; |Emergency SOS, sputnik arqalı Messages hám Find My, Wi-Fi hám 5G arqalı 1080p sapalı FaceTime Audio yamasa Video, 5G Standalone arqalı dawıslı baylanıs (operator qollap-quwatlasa)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Veb-saytı
| class=&quot;infobox-data&quot; |[https://www.apple.com/iphone-18-pro apple.com/iphone-18-pro]
|}
'''iPhone 18 Pro''' hám '''iPhone 18 Pro Max''' — [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyası tárepinen islep shıǵılǵan hám satılatuǵın [[Smartfon|smartfonlar]]. Olar iPhone Duo menen birge [[iPhone]]-nıń jigirmalanshı áwladın quraydı hám [[iPhone 17 Pro]] menen [[IPhone 17 Pro|iPhone 17 Pro Max]] modelleriniń ornın basadı. Modeller 2026-jılı 9-sentyabrde Kaliforniya shtatınıń Kupertino qalasındaǵı Apple Park-ta ótkerilgen Apple Event ilajında tanıstırıldı. Olar 2026-jılı 18-sentyabrde satıwǵa shıǵarıldı&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-09-12 |title=iPhone 18 Pro and iPhone 18 Pro Max Now Available to Pre-Order |url=https://www.macrumors.com/2026/09/12/iphone-18-pro-available-to-pre-order/ |access-date=2026-09-12 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-09 |title=Apple Announces iPhone 18 Pro and iPhone 18 Pro Max |url=https://www.macrumors.com/2026/09/09/apple-announces-iphone-18-pro-and-iphone-18-pro-max/ |access-date=2026-09-09 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 9, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909171429/https://www.macrumors.com/2026/09/09/apple-announces-iphone-18-pro-and-iphone-18-pro-max/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==

=== Bahanıń kóteriliwi ===
2026-jılı iyun ayında ''The Wall Street Journal'' gazetası iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro bahasınıń kóterilgenin hám telefonnıń baslanǵısh bahası shama menen 1399 dollar bolıwı múmkin ekenin xabarladı&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-06-18 |title=iPhone 18 Pro could start at $1,399 or more, per report |url=https://9to5mac.com/2026/06/18/iphone-18-pro-could-start-at-1399-or-more-per-report/ |access-date=2026-06-18 |website=9to5Mac |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260618151147/https://9to5mac.com/2026/06/18/iphone-18-pro-could-start-at-1399-or-more-per-report/|archive-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-06-19 |title=Report: iPhone 18 Pro Could Start at $1,399 Amid Price Hikes |url=https://www.macrumors.com/2026/06/19/iphone-18-pro-could-start-at-1399/ |access-date=2026-06-19 |website=MacRumors |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260619110726/https://www.macrumors.com/2026/06/19/iphone-18-pro-could-start-at-1399/|archive-date=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;. Sol waqıttaǵı Apple bas direktorı Tim Kuk Apple kompaniyasınıń yad chipleri hám SSD diskleriniń anaǵurlım qımbatlawınan shette qala almaytuǵının málimlep&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;, kompaniya házirgi payda marjasın saqlap qalıw ushın qurılmalar bahasın kóteriwge májbúr bolatuǵının bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-06-17 |title=Tim Cook Says Apple Price Increases Are 'Unavoidable' Due to Memory Costs |url=https://www.macrumors.com/2026/06/17/apple-increasing-prices/ |access-date=2026-06-20 |website=MacRumors |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617211536/https://www.macrumors.com/2026/06/17/apple-increasing-prices/|archive-date=2026-06-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-06-20 |title=Tim Cook Says Apple Facing Unprecedented Problem: 'I've Never Seen Anything Like It' |url=https://www.macrumors.com/2026/06/20/tim-cook-apple-unprecedented-problem/ |access-date=2026-06-20 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621204025/https://www.macrumors.com/2026/06/20/tim-cook-apple-unprecedented-problem/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

J.P. Morgan iPhone bahasınıń kóteriliwi 50 dollardan aspaytuǵının bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Friedman |first=Alan |date=2026-06-24 |title=Apple's iPhone 18 Pro price hike expected to be much less than many feared |url=https://www.phonearena.com/news/iphone-18-pro-price-hike-much-less-than-feared_id181378 |access-date=2026-06-25 |website=PhoneArena |language=en-US |archive-date=2026-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260625123927/https://www.phonearena.com/news/iphone-18-pro-price-hike-much-less-than-feared_id181378 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Al Fixed Focus Digital bolsa bahanıń kóteriletuǵının aytıp, iPhone{{nbsp}}Duo modeliniń bahası aldın kútilgennen 10–20% joqarı bolatuǵının atap ótti&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-06-26 |title=iPhone 18 Pro and Foldable iPhone Tipped to Get Price Hikes Too |url=https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-and-foldable-to-get-price-hikes/ |access-date=2026-06-26 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626145405/https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-and-foldable-to-get-price-hikes/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. International Data Corporation (IDC) iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro hám Pro{{nbsp}}Max modelleriniń bahası 200 dollarǵa kóteriliwi múmkin ekenin boljadı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-06-26 |title=iPhone 18 Pro and Pro Max May See $200 Price Increase |url=https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-price-increase-estimate/ |access-date=2026-06-26 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626191947/https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-price-increase-estimate/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Bahanıń kóteriliwi 2026-jılı 9-sentyabrde ótkerilgen Apple Event ilajında tastıyıqlandı. Pro modeliniń baslanǵısh bahası 1199 AQSH dolları, al Pro{{nbsp}}Max modeliniń baslanǵısh bahası 1299 AQSH dolları boldı&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-09-09 |title=iPhone 18 Pro Starts at $1,199, Pro Max at $1,299 |url=https://www.macrumors.com/2026/09/09/iphone-18-pro-pricing/ |access-date=2026-09-09 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 9, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909174934/https://www.macrumors.com/2026/09/09/iphone-18-pro-pricing/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
==== Maǵlıwmatlardıń urlanıwı hám sırtqa shıǵıwı ====
2026-jılı iyun ayında A20{{nbsp}}Pro chipi haqqındaǵı maǵlıwmatlar sırtqa shıqqanı aytıladı. Olardan chiptiń Wafer-Level Multi-Chip Module (WMCM) qaplaw texnologiyasına ótkeni kórindi&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-06-29 |title=Leaked A20 Pro Image Hints at iPhone 18 Pro Performance Gains |url=https://www.macrumors.com/2026/06/29/leaked-a20-pro-image-iphone-18-pro-performance/ |access-date=2026-06-29 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629120804/https://www.macrumors.com/2026/06/29/leaked-a20-pro-image-iphone-18-pro-performance/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sonıń menen birge, jetkerip beriwshi kompaniyaǵa kiberhújim jasalǵannan keyin iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro-nıń ana plata dizaynı hám prototiplerdiń videoları da sırtqa shıǵıp ketti.

=== Boljawlar hám islep shıǵıw ===
iPhone 18 Pro-nıń kóplegen funkciyaları hám dizayn ózgerisleri haqqında boljawlar [[iPhone 17 Pro]] járiyalanbastan burın-aq payda bolǵan edi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-05-03 |title=iPhone 18 Pro Models Rumored to Feature Under-Screen Face ID With Top-Left Camera Hole |url=https://www.macrumors.com/2025/05/03/iphone-18-pro-under-screen-face-id-rumor/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260816182150/https://www.macrumors.com/2025/05/03/iphone-18-pro-under-screen-face-id-rumor/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-08-08 |title=Skipping the iPhone 17 Pro? Here Are Key iPhone 18 Pro Rumors So Far |url=https://www.macrumors.com/2025/08/08/iphone-18-pro-rumored-features/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260817214246/https://www.macrumors.com/2025/08/08/iphone-18-pro-rumored-features/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2025-jılı sentyabr ayında-aq shıqqan xabarlarda keyingi iPhone-da kishireytilgen Dynamic Island bolatuǵını aytıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-09-13 |title=New iPhone 18 and iPhone 18 Pro Rumors: Smaller Dynamic Island, No Under-Screen Face ID |url=https://www.macrumors.com/2025/09/13/iphone-18-smaller-dynamic-island-rumor/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260817203123/https://www.macrumors.com/2025/09/13/iphone-18-smaller-dynamic-island-rumor/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Tolıǵıraq maǵlıwmatlar 2025-jılı dekabr hám 2026-jılı yanvar aylarında sırtqa shıqtı. Olarda jańa iPhone-da ekran astındaǵı Face ID bolatuǵını&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2025-12-08 |title=iPhone 18 Pro Leak Adds New Evidence for Under-Display Face ID |url=https://www.macrumors.com/2025/12/08/iphone-18-pro-under-display-face-id/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812001508/https://www.macrumors.com/2025/12/08/iphone-18-pro-under-display-face-id/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-12-16 |title=iPhone 18 Pro Features Leaked in New Report, Including Under-Screen Face ID |url=https://www.macrumors.com/2025/12/16/iphone-18-pro-features-report/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260730105718/https://www.macrumors.com/2025/12/16/iphone-18-pro-features-report/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; hám jańa Dynamic Island-tıń anıq ólshemleri kórsetildi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-01-20 |title=iPhone 18 Pro Leak: Smaller Dynamic Island, No Top-Left Camera Cutout |url=https://www.macrumors.com/2026/01/20/iphone-18-pro-leak-smaller-dynamic-island/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810031143/https://www.macrumors.com/2026/01/20/iphone-18-pro-leak-smaller-dynamic-island/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-01-22 |title=iPhone 18 Pro: Leaker Reveals Alleged Size of Smaller Dynamic Island |url=https://www.macrumors.com/2026/01/23/iphone-18-pro-alleged-dynamic-island-size/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805212310/https://www.macrumors.com/2026/01/23/iphone-18-pro-alleged-dynamic-island-size/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2026-jıl fevral ayında iPhone 18 Pro-nı sınaq retinde islep shıǵarıw baslandı. Bul telefonnıń tez arada keń kólemde islep shıǵarılatuǵının bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-02-23 |title=iPhone 18 Pro Reportedly Enters Trial Production Stage |url=https://www.macrumors.com/2026/02/23/iphone-18-pro-trial-production-stage/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260508121237/https://www.macrumors.com/2026/02/23/iphone-18-pro-trial-production-stage/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-02-23 |title=iPhone 18 Pro reportedly enters test production |url=https://9to5mac.com/2026/02/23/iphone-18-pro-reportedly-enters-test-production/ |access-date=2026-09-04 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=February 24, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224131635/https://9to5mac.com/2026/02/23/iphone-18-pro-reportedly-enters-test-production/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2026-jılı mart ayında kishireytilgen Dynamic Island-qa iye iPhone 18 Pro prototipiniń súwretleri járiyalandı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-03-30 |title=iPhone 18 Pro's Smaller Dynamic Island Revealed |url=https://www.macrumors.com/2026/03/30/iphone-18-pro-smaller-dynamic-island-revealed/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260730161708/https://www.macrumors.com/2026/03/30/iphone-18-pro-smaller-dynamic-island-revealed/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2026-jıl iyun ayında iPhone 18 Pro dizaynı haqqında bir neshe xabar payda boldı. Olardıń arasında ekran qorǵawshı plyonkalar haqqındaǵı maǵlıwmatlar&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Asim |first=Abdullah |date=2026-06-20 |title=Leaked iPhone 18 Pro screen protectors confirm whether Apple succeeded in its redesign |url=https://www.phonearena.com/news/leaked-iphone-18-pro-screen-protectors-confirm-apple-redesign_id181304 |access-date=2026-06-22 |website=PhoneArena |language=en-US |archive-date=2026-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623101430/https://www.phonearena.com/news/leaked-iphone-18-pro-screen-protectors-confirm-apple-redesign_id181304 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, úlkeytilgen kamera blokı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vlad |title=iPhone 18 Pro camera upgrade 'confirmed' by another rumor |url=https://www.gsmarena.com/iphone_18_pro_camera_upgrade_confirmed_by_another_rumor-news-73388.php |access-date=2026-06-22 |website=GSMArena.com |language=en-US |archive-date=2026-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623093554/https://www.gsmarena.com/iphone_18_pro_camera_upgrade_confirmed_by_another_rumor-news-73388.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-06-22 |title=New iPhone 18 Pro leak highlights big upgrade for most popular camera |url=https://9to5mac.com/2026/06/22/new-iphone-18-pro-leak-highlights-big-upgrade-for-most-popular-camera/ |access-date=2026-06-22 |website=9to5Mac |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260622155510/https://9to5mac.com/2026/06/22/new-iphone-18-pro-leak-highlights-big-upgrade-for-most-popular-camera/|archive-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt; hám iPhone 18 Pro-nıń SIM-karta uyasın kórsetetuǵın súwretler bar edi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-06-30 |title=Alleged iPhone 18 Pro Sim Tray Again Shows Dark Cherry Color |url=https://www.macrumors.com/2026/06/30/iphone-18-pro-sim-tray-dark-cherry-color/ |access-date=2026-06-30 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260630130923/https://www.macrumors.com/2026/06/30/iphone-18-pro-sim-tray-dark-cherry-color/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq iPhone 18 Pro batareyasınıń sıyımlılıǵı haqqında da maǵlıwmatlar payda boldı&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-06-02 |title=iPhone 18 Pro Battery Capacities Allegedly Leaked |url=https://www.macrumors.com/2026/06/02/iphone-18-pro-battery-capacities-allegedly-leaked/ |access-date=2026-06-02 |website=MacRumors |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602085805/https://www.macrumors.com/2026/06/02/iphone-18-pro-battery-capacities-allegedly-leaked/|archive-date=2026-06-02}}&lt;/ref&gt;. 2026-jıl iyul ayında iPhone 18 Pro Max batareyasınıń sıyımlılıǵı sırtqa shıqtı&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-07-02 |title=iPhone 18 Pro Max’s huge battery size reportedly leaked |url=https://9to5mac.com/2026/07/02/iphone-18-pro-maxs-huge-battery-size-reportedly-leaked/ |access-date=2026-07-02 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702161650/https://9to5mac.com/2026/07/02/iphone-18-pro-maxs-huge-battery-size-reportedly-leaked/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-07-06 |title=iPhone 18 Pro Battery Capacities Revealed by Regulatory Filings |url=https://www.macrumors.com/2026/07/06/iphone-18-pro-battery-capacities-revealed/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810031143/https://www.macrumors.com/2026/07/06/iphone-18-pro-battery-capacities-revealed/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2026-jıl avgust ayında ''Tim Kalpan'' iPhone 18 Pro ushın DRAM yad chipleriniń jetkerip beriliwi kútilip atırǵanın hám telefonlar satıwǵa shıqqanda olardıń sanı sheklengen bolatuǵının xabarladı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-08-06 |title=iPhone 18 Pro could have limited availability right after launch: report |url=https://9to5mac.com/2026/08/06/iphone-18-pro-could-have-limited-availability-right-after-launch-report/ |access-date=2026-08-06 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806180911/https://9to5mac.com/2026/08/06/iphone-18-pro-could-have-limited-availability-right-after-launch-report/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-08-06 |title=Apple Scrambling to Secure Memory Ahead of iPhone 18 Pro Launch |url=https://www.macrumors.com/2026/08/06/apple-scrambling-to-secure-memory/ |access-date=2026-08-06 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806135702/https://www.macrumors.com/2026/08/06/apple-scrambling-to-secure-memory/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. iOS 27-niń beta versiyasında iPhone 18 Pro-ǵa baylanıslı jazıwlar tabıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-08-11 |title=Latest iOS 27 Beta References Six Unreleased iPhone 18 Models |url=https://www.macrumors.com/2026/08/11/ios-27-beta-codenames-iphone-18-lineup/ |access-date=2026-08-11 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811125800/https://www.macrumors.com/2026/08/11/ios-27-beta-codenames-iphone-18-lineup/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq Best Buy dúkanında ele satıwǵa shıqpaǵan qaplar tabıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |title=iPhone 17 Pro Cases Fit iPhone 18 Pro - Or At Least Otterbox Thinks So |url=https://www.macrumors.com/2026/08/19/iphone-17-pro-cases-fit-iphone-18-pro/ |access-date=2026-08-19 |work=MacRumors |language=en-US |archive-date=2026-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819094638/https://www.macrumors.com/2026/08/19/iphone-17-pro-cases-fit-iphone-18-pro/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-08-19 |title=Otterbox and Astropad think iPhone 17 Pro cases will fit iPhone 18 Pro |url=https://9to5mac.com/2026/08/19/otterbox-and-astropad-think-iphone-17-pro-cases-will-fit-iphone-18-pro/ |access-date=2026-08-19 |website=9to5Mac}}&lt;/ref&gt;.

2026-jıl sentyabr ayındaǵı xabarlarǵa qaraǵanda, iPhone 18 Pro telefonlarınıń qara reńli variantı bolatuǵını, al gúmis reńli variantı bolmaytuǵını aytıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-09-01 |title=Here are iPhone 18 Pro’s new colors, says leaker |url=https://9to5mac.com/2026/09/01/here-are-iphone-18-pros-new-colors-says-leaker/ |access-date=2026-09-03 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=September 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260901150550/https://9to5mac.com/2026/09/01/here-are-iphone-18-pros-new-colors-says-leaker/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-09-01 |title=iPhone 18 Pro Colors Apparently Include Black, But Skip Silver |url=https://www.macrumors.com/2026/09/01/iphone-18-pro-colors-include-black-but-skip-silver/ |access-date=2026-09-03 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260901154441/https://www.macrumors.com/2026/09/01/iphone-18-pro-colors-include-black-but-skip-silver/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Keyingi xabarlar bunı biykarlap, modellerdiń úsh reńde shıǵarılatuǵının, biraq olardıń arasında qara reń bolmaytuǵının málimledi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-09-02 |title=Leakers battle over whether third iPhone 18 Pro color will be silver or black |url=https://9to5mac.com/2026/09/02/leakers-battle-over-whether-third-iphone-18-pro-color-will-be-silver-or-black/ |access-date=2026-09-02 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=September 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260903021020/https://9to5mac.com/2026/09/02/leakers-battle-over-whether-third-iphone-18-pro-color-will-be-silver-or-black/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-09-02 |title=Leaked iPhone 18 Pro Parts Point to Three Color Options Excluding Black |url=https://www.macrumors.com/2026/09/02/leaked-iphone-18-pro-parts-point-to-three-colors/ |access-date=2026-09-02 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260902183606/https://www.macrumors.com/2026/09/02/leaked-iphone-18-pro-parts-point-to-three-colors/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
=== Tanıstırılıwı hám satıwǵa shıǵarılıwı ===
2026-jılı 26-avgustta «Surprise and shine» uranı menen ótkeriletuǵın Apple ilajı 9-sentyabrge belgilendi&lt;ref name=&quot;mr&quot;&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |title=Apple Event Announced for September 9: 'Surprise and Shine' |url=https://www.macrumors.com/2026/08/26/apple-iphone-event-2026/ |date=2026-08-26 |access-date=2026-08-26 |website=MacRumors |language=en-US |archive-date=2026-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260826160859/https://www.macrumors.com/2026/08/26/apple-iphone-event-2026/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hall |first=Zac |date=2026-08-26 |title=Apple announces iPhone 18 Pro and foldable iPhone Ultra event: 'Surprise and shine' |url=https://9to5mac.com/2026/08/26/apple-officially-announces-iphone-18-pro-foldable-event/ |access-date=2026-08-26 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260826165545/https://9to5mac.com/2026/08/26/apple-officially-announces-iphone-18-pro-foldable-event/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. iPhone 18 Pro usı ilajda tanıstırıldı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. 17-sentyabrde, iPhone 18 Pro satıwǵa shıǵarılıwdan aldın, Apple bas direktorı Djon Ternus Nyu-York qalasındaǵı Apple Fifth Avenue dúkanında satıw kúnine bolǵan qızıǵıwshılıqtı arttırdı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-18 |title=Apple CEO John Ternus Teases iPhone 18 Pro Launch Day |url=https://www.macrumors.com/2026/09/17/john-ternus-teases-iphone-18-pro-launch/ |access-date=2026-09-18 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Dizayn ==
iPhone 18 Pro tórt reńde shıǵarıladı: qara (Black), muzlıq (Glacier), bordo (Burgundy) hám gúmis (Silver) reńler&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.
&lt;!-- tómendegi reńler Apple, Inc. kompaniyasınan alınǵan --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Model
! scope=&quot;col&quot; |iPhone 18 Pro hám 18 Pro Max
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tiykarǵı reńler
|{{ubl|{{Color icon|#4D1821|}} Bordo|{{Color icon|#E8F2FF|}} Muzlıq|{{Color icon|#F7F7F7|}} Gúmis|{{Color icon|#3C3C3C|}} Qara}}
|}

== Texnikalıq xarakteristikaları ==
=== Chipset ===
iPhone 18 Pro hám Pro Max modellerinde Apple A20 Pro chipi qollanıladı. Apple kompaniyasınıń málim etiwinshe, ol aldınǵı modeldegi Apple A19 Pro chipinen 40%-ke shekem tezirek isleydi&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. Sonday-aq Apple kompaniyası A20 Pro chipiniń «M seriyasınan ilham alınǵan qaplaw» texnologiyasına iye ekenin málimledi.

=== Displey ===
iPhone 18 Pro-da {{convert|6.3|in|sing=on}} OLED displey (tınıqlıǵı 2622×1206 piksel), al iPhone 18 Pro Max-ta {{convert|6.9|in|sing=on}} OLED Super Retina XDR displey (tınıqlıǵı 2868×1320 piksel) ornatılǵan. Eki modeldegi «Dynamic Island» kesigi iPhone 17 Pro modellerine qaraǵanda kishirek. Ol iPhone 14 Pro-dan beri qollanılıp kiyatırǵan dizayndı almastırdı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-07-21 |title=iPhone 18 Pro: New display upgrades are coming in two ways |url=https://9to5mac.com/2026/07/21/iphone-18-pro-new-display-upgrades-are-coming-in-two-ways/ |access-date=August 16, 2026 |website=9to5Mac |archive-date=2026-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722081058/https://9to5mac.com/2026/07/21/iphone-18-pro-new-display-upgrades-are-coming-in-two-ways/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
=== Kamera ===
iPhone 18 Pro hám Pro Max kamera sistemasında fizikalıq diafragma qollanılǵan birinshi iPhone modelleri bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. Sonday-aq olar ózgeriwshi diafragmalı kameralardı qollanǵan birinshi iPhone-lar&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-08-18 |title=iPhone 18 Pro Max Rumored to Get Exclusive Camera Upgrade |url=https://www.macrumors.com/2026/08/18/iphone-18-pro-max-camera-upgrade-exclusive/ |access-date=2026-08-19 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819000012/https://www.macrumors.com/2026/08/18/iphone-18-pro-max-camera-upgrade-exclusive/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-08-18 |title=Two camera features may be unique to the iPhone 18 Pro Max, suggests leaker |url=https://9to5mac.com/2026/08/18/two-camera-features-may-be-unique-to-the-iphone-18-pro-max-suggests-leaker/ |access-date=2026-08-19 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819050956/https://9to5mac.com/2026/08/18/two-camera-features-may-be-unique-to-the-iphone-18-pro-max-suggests-leaker/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

iPhone 18 Pro hám Pro Max kameraları kriptografiyalıq qol qoyılǵan etalon súwretlerdi jarata aladı. Bunday súwretlerdi ózgertiw múmkin emes, sonlıqtan olar súwrettiń haqıyqıy ekenin dálilleydi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Whitcombe |first=Jack |date=2026-09-16 |title=Here's how the iPhone 18 Pro's Apple Reference Image tech works |url=https://www.engadget.com/2259654/how-iphone-18-pro-apple-reference-image-works/ |access-date=2026-09-29 |website=Engadget |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

=== Baylanıs múmkinshiligi ===
iPhone 18 Pro Apple kompaniyasınıń C2 modemi hám Apple U2 ultra keń polosalı chipi járdeminde jańa 5G sputnik infrastrukturasın paydalanadı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. iPhone 18 Pro Max te Apple C2 modemin qollanadı, biraq AQSH-ta ol iPhone 17 Pro-da qollanılǵan Qualcomm Snapdragon X80 modemin paydalanadı.

=== Batareya ===
iPhone 18 Pro-nıń fizikalıq SIM-kartalı versiyasında 4056&amp;nbsp;mAh, al eSIM versiyasında 4288&amp;nbsp;mAh batareya ornatılǵan. iPhone 18 Pro Max-tıń fizikalıq SIM-kartalı versiyasında 5391&amp;nbsp;mAh, al eSIM versiyasında 5567&amp;nbsp;mAh batareya bar&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rossignol |first1=Joe |title=Apple Reveals iPhone 18 Pro and iPhone 18 Pro Max Battery Capacities |url=https://www.macrumors.com/2026/09/09/iphone-18-pro-max-battery-capacities/ |website=MacRumors |language=en |access-date=September 11, 2026 |date=September 9, 2026}}&lt;/ref&gt;. Apple kompaniyasınıń málim etiwinshe, iPhone 18 Pro 15 minutta 50 procentke shekem zaryadlanadı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

Sıyımlılıǵı 20 vatt-saattan joqarı batareyalardı tasıwǵa tásir etetuǵın xalıqaralıq jetkerip beriw qaǵıydalarına sáykes bolıw ushın iPhone 18 Pro Max telefon aktivlestirilgenge shekem batareya sıyımlılıǵın sheklewshi programmalıq bloklaw menen jetkeriledi. Eger paydalanıwshı aktivlestirilgen telefonın remontqa yamasa qayta satıwǵa jiberiwi kerek bolsa, bul sheklewdi waqıtsha qayta qosatuǵın jańa Prepare to Ship funkciyası bar. Zárúr bolsa, onnan aldın batareya razryadlanadı&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theverge.com/tech/998144/apple-iphone-18-pro-max-battery-firmware-limit|title=Apple’s clever software solution lets iPhone batteries skirt shipping limits|first=Jess|last=Weatherbed|work=The Verge|date=September 21, 2026|access-date=September 21, 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Programmalıq támiynat ==
{{Main|iOS 27}}Qurılmalar iOS 27 operaciyalıq sisteması menen satıwǵa shıǵarıldı. Eki model de qurılmanıń ózinde isleytuǵın Apple Intelligence funkciyaların, sonıń ishinde jeke sazlanatuǵın Siri dawısların hám qurılmanıń ózinde isleytuǵın Siri AI-dı qollap-quwatlaydı. Kishireytilgen Dynamic Island úsh janlı háreketke (live activities) shekem hám dóńgeleklew kórinistegi Siri AI-dı kórsetedi&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

iPhone 18 Pro hám 18 Pro Max modellerinde Kamera qosımshasında ózgeriwshi diafragmanı sazlaw menyusı payda boldı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

== Satıwǵa shıǵarılıwı ==
iPhone 18 Pro-nıń baslanǵısh bahası 1199 AQSH dolları&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-09-03 |title=iPhone 18 Pro Prices Estimated Ahead of Apple Event Next Week |url=https://www.macrumors.com/2026/09/03/iphone-18-pro-prices-apple-event-next-week/ |access-date=2026-09-04 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 4, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904100139/https://www.macrumors.com/2026/09/03/iphone-18-pro-prices-apple-event-next-week/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. iPhone 18 Pro hám iPhone 18 Pro Max ushın aldın ala buyırtpalar 2026-jılı 12-sentyabrde baslandı, al satıwǵa shıǵarılıwı 2026-jılı 18-sentyabrde boldı&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;.
== Qabıl etiliwi ==
=== Sın-pikirler ===
iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro-nıń bahası haqqındaǵı pikirler hár qıylı boldı. Járiyalawdan aldın GF Securities analitigi Djeff Pu Apple akciyalarınıń reytingin «hold» (saqlaw) dárejesine túsirdi. Ol TSMC plastinalarınıń, DRAM hám NAND flesh yadınıń qımbatlawı sebepli bahanıń 200–300 dollarǵa kóteriliwin kútti. Sonday-aq joqarı baha menen apparatlıq bólimdegi az ǵana jaqsılawlar talaptı páseytiwi múmkin ekenin atap ótti&lt;ref name=&quot;forbes-pu&quot;&gt;{{Cite web |last=Spence |first=Ewan |date=2026-08-02 |title=iPhone 18 Pro Price Warning As Apple Downgraded To Hold |url=https://www.forbes.com/sites/ewanspence/2026/08/02/iphone-18-pro-price-hike-apple-stock-downgrade-hold/ |access-date=2026-09-22 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;. Bloomberg bahanıń 100 dollarǵa kóteriletuǵının xabarlaǵannan keyin, ''9to5Mac'' bul ósiwdiń kóplegen analitikler boljaǵanınan kishirek ekenin jazdı&lt;ref&gt;{{Cite web |last= Mayo |first=Benjamin|date=2026-09-09 |title=New iPhone 18 Pro price rises perhaps not as bad as some feared |url=https://9to5mac.com/2026/09/09/new-iphone-18-pro-price-rises-perhaps-not-as-bad-as-some-feared/ |access-date=2026-09-22 |website=9to5Mac |language=en-US}}&lt;/ref&gt;. ''Tom's Guide'' kepillik múddeti tamamlanǵannan keyingi batareyanı almastırıw xızmetiniń bahası da iPhone{{nbsp}}17{{nbsp}}Pro-daǵı 119 dollardan 129 dollarǵa kóterilgenine itibar qarattı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pritchard |first=Tom |date=2026-09-18 |title=Apple increased the price of iPhone 18 Pro battery repairs |url=https://www.tomsguide.com/phones/iphones/apple-increased-the-price-of-iphone-18-pro-battery-repairs-heres-how-much-youll-pay-now |access-date=2026-09-22 |website=Tom's Guide |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Kamera sisteması eń turaqlı túrde joqarı bahalandı. ''Engadget'' iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro-nı 10 balldan 9 ball menen bahaladı. Basılım onıń kamerasın barlıq iPhone-lardıń ishindegi eń jaqsısı dep atadı. Ózgeriwshi diafragma portret hám túngi súwretke túsiriwde Google Pixel seriyası menen arasındaǵı ayırmashılıqtı qısqartqanın málimledi, biraq bul rejimlerde Pixel ele aldında dep esapladı&lt;ref name=&quot;engadget&quot;&gt;{{Cite web |last=Low |first=Cherlynn |date=2026-09-17 |title=iPhone 18 Pro review: The standard setter |url=https://www.engadget.com/2259790/apple-iphone-18-pro-review-cameras-performance-variable-aperture-siri-ai/ |access-date=2026-09-16 |website=Engadget |language=en}}&lt;/ref&gt;. ''Tom's Guide'' ózgeriwshi diafragmalı kameranı hám jańadan qosılǵan qolda basqarılatuǵın Pro sazlawların atap ótip, telefonǵa 5 balldan 4,5 ball qoydı&lt;ref name=&quot;tg-review&quot;&gt;{{Cite web |last=Spoonauer |first=Mark |date=2026-09-16 |title=iPhone 18 Pro and Pro Max review: Fastest phone ever, variable aperture camera shines |url=https://www.tomsguide.com/phones/iphones/iphone-18-pro-and-pro-max-review |access-date=2026-09-22 |website=Tom's Guide |language=en}}&lt;/ref&gt;. ''PetaPixel'' ushın kamera sistemasına sholıw jazǵan Djaron Shnayder tanıstırıw ilajınan kóp tásir almaǵanın aytadı. Biraq uzaq sınawdan keyin súwretke túsiriw tájiriybesi ádewir jaqsılanǵan degen juwmaqqa kelgen. Ol videodaǵı ózgeriwshi diafragmanı, aynasız kamera menen salıstırǵan avtofokus baqlawın hám Reference Image tastıyıqlaw sistemasın ayrıqsha atap ótti&lt;ref name=&quot;petapixel&quot;&gt;{{Cite web |last=Schneider |first=Jaron |date=2026-09-16 |title=Apple iPhone 18 Pro Camera Review: Small Changes, Big Differences |url=https://petapixel.com/2026/09/16/apple-iphone-18-pro-camera-review-small-changes-big-differences/ |access-date=2026-09-22 |website=PetaPixel |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Bir neshe sholıwshı jańa modelge ótiwdiń ulıwma paydasına gúman keltirdi. ''MacRumors'' iPhone{{nbsp}}17{{nbsp}}Pro yamasa iPhone{{nbsp}}16{{nbsp}}Pro-dan ótiwge salmaqlı sebep joq degen juwmaqqa keldi. Al iPhone{{nbsp}}14{{nbsp}}Pro yamasa onnan eski modellerdiń iyelerine bul modeldi usındı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-16 |title=iPhone 18 Pro Reviews: Excellent Yet... Meh? |url=https://www.macrumors.com/review/iphone-18-pro/ |access-date=2026-09-22 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;.

iFixit iPhone 18 Pro-nı maydalap tekserip, telefon ashılǵannan keyin plastik ramkanıń zaqımlanatuǵın remont mashqalasın anıqladı. Ramkadaǵı mashqalalar hám telefonda ótkerilgen basqa sınawlar nátiyjesinde ol remontlanıw dárejesin 10 balldan 7 ball dep bahaladı. iFixit-tiń málim etiwinshe, telefon remontlanıw boyınsha iPhone 17 Pro-nıń kúshli táreplerin saqlap qalǵan&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mendes |first=Marcus |date=2026-09-20 |title=iFixit tears down iPhone 18 Pro, explores variable aperture, more |url=https://9to5mac.com/2026/09/20/ifixit-tears-down-iphone-18-pro-explores-variable-aperture-finds-concerning-repair-issue/ |access-date=2026-09-25 |website=9to5Mac |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-21 |title=iFixit Shares iPhone 18 Pro Teardown With Inside Look at New Features |url=https://www.macrumors.com/2026/09/20/ifixit-iphone-18-pro-teardown/ |access-date=2026-09-25 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Mashqalalar ==

=== Face ID mashqalaları ===
Satıwǵa shıǵarılǵannan keyin iPhone 18 Pro-nıń ayırım paydalanıwshıları Face ID mashqalaları haqqında xabarladı. Telefonnıń qulpı ashılmaǵan yamasa telefon qatıp qalıp, aqırında qulp ekranına qayta júklengen&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-21 |title=Some iPhone 18 Pro Users Experiencing Face ID Issues |url=https://www.macrumors.com/2026/09/21/iphone-18-pro-face-id-issues/ |access-date=2026-09-25 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;. Apple bul mashqalanı sheshiw ushın 2026-jılı 28-sentyabrde iOS 27.0.1 jańalanıwın shıǵardı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-09-24 |title=iOS 27 Update to Fix Face ID Issues on iPhone 18 Pro |url=https://www.macrumors.com/2026/09/24/ios-27-update-face-id-issue-iphone-18-pro/ |access-date=2026-09-25 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-24 |title=Apple Confirms iPhone 18 Pro Bug Fix Update is Coming Next Week |url=https://www.macrumors.com/2026/09/24/apple-confirms-iphone-18-pro-fix-coming/ |access-date=2026-09-25 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-09-28 |title=Apple Releases iOS 27.0.1 With Face ID Bug Fix |url=https://www.macrumors.com/2026/09/28/apple-releases-ios-27-0-1/ |access-date=2026-09-28 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Dinamik mashqalaları ===
iOS 27.0.1 shıqqannan keyin kóp ótpey, iPhone 18 Pro-nıń ayırım paydalanıwshıları qosımshalardı paydalanıw waqtında dinamikten shıtırlaǵan yamasa sart-surt etken dawıs shıqqanın xabarladı. Bul mashqala programmalıq támiynatqa baylanıslı bolıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-09-30 |title=Small number of iPhone 18 Pro users report speaker ‘pops’ or ‘clicks’ |url=https://9to5mac.com/2026/09/30/small-number-of-iphone-18-pro-users-report-speaker-pops-or-clicks/ |access-date=2026-10-01 |website=9to5Mac}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-09-29 |title=iPhone 18 Pro Owners Complain of Speaker Crackling or Popping |url=https://www.macrumors.com/2026/09/29/iphone-18-pro-speaker-crackling/ |access-date=2026-10-01 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Uyalı baylanıs mashqalaları ===
Satıwǵa shıǵarılǵannan keyin kóp ótpey, 2026-jılı sentyabr ayında AQSH-taǵı iPhone 18 Pro Max-tıń geypara paydalanıwshıları qońıraw, tekstli xabar yamasa mobil internet ushın AT&amp;T tarmaǵına qosıla almaǵanın xabarladı&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rossignol |first1=Joe |title=Some iPhone 18 Pro Max Users Experiencing AT&amp;T Cellular Issues |url=https://www.macrumors.com/2026/09/25/iphone-18-pro-max-att-cellular-issues/ |website=MacRumors |access-date=October 2, 2026 |language=en |date=September 25, 2026}}&lt;/ref&gt;. Bir neshe kúnnen keyin AT&amp;T zıyan kórgen paydalanıwshılarǵa iOS 27.0.1 versiyasına jańalawdı usınıp SMS jiberdi, biraq bul mashqalanı sheshpedi. Keyin AT&amp;T bul mashqalalardı sheshiw ushın «Apple menen birge islep atırǵanın» málimledi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rossignol |first1=Joe |title=AT&amp;T on iPhone 18 Pro Max Issues: 'We Are Working With Apple' |url=https://www.macrumors.com/2026/10/02/att-statement-on-iphone-18-pro-max-issues/ |website=MacRumors |access-date=October 2, 2026 |language=en |date=October 2, 2026}}&lt;/ref&gt;. 2026-jılı 3-oktyabrde Apple mashqalanıń apparatlıq bólimge baylanıslı ekenin málimledi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rossignol |first1=Joe |title=Apple Says iPhone 18 Pro Max Users With AT&amp;T Cellular Issue Need to Have Device Replaced |url=https://www.macrumors.com |website=MacRumors |access-date=October 3, 2026 |language=en |date=October 2, 2026}}&lt;/ref&gt;. Zıyan kórgen iPhone 18 Pro Max qurılmaların remontlaw múmkin emes, sonlıqtan paydalanıwshılar olardı tolıǵı menen jańasına almastırıwı kerek&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Price |first1=David |title=Apple confirms iPhone cellular issue, admits affected units can't be fixed |url=https://www.macworld.com/article/3250214/apple-confirms-iphone-cellular-issue-admits-affected-units-cant-be-fixed.html |website=Macworld |access-date=October 3, 2026 |language=en |date=October 3, 2026}}&lt;/ref&gt;.
== Derekler ==
{{Derekler}}</text>
      <sha1>8ddouicxndsn3ul70c6bcw8jjbb9jb8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274674</id>
      <parentid>274673</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T19:29:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <origin>274674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43731" sha1="f6in49lw5iohzottce6mdm3dr1n2bwl" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vevent&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;background:#E6E6FA; color:black; font-size:125%;&quot; |iPhone 18 Pro&lt;br&gt;iPhone 18 Pro Max
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[Fayl:IPhone_18_Pro_(with_Apple_logo).svg|160px|sürmesiz]]&lt;br&gt; [[Fayl:IPhone_18_Pro_Max_(with_Apple_logo).svg|160px|sürmesiz]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[Fayl:IPhone_18_Pro_Vector.svg|220px|sürmesiz]]
&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt;Bordo reńdegi iPhone 18 Pro&lt;/div&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Islep shıǵarıwshı
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Apple Inc.|Apple]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Túri
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Smartfon]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Seriyası
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[iPhone]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Satıwǵa shıǵarılǵan kúni
| class=&quot;infobox-data&quot; |18-sentyabr, 2026-j.
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Aldınǵı modeli
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[iPhone 17 Pro]] hám Pro Max
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Baylanıslı modeller
| class=&quot;infobox-data&quot; |iPhone Duo
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Qollap-quwatlanatuǵın tarmaqlar
| class=&quot;infobox-data&quot; |2G GSM/EDGE, 3G UMTS/HSPA+, 4G LTE, 5G NR/5G-A
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Forma faktorı
| class=&quot;infobox-data&quot; |Monoblok
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Reńleri
| class=&quot;infobox-data&quot; |Bordo&lt;br&gt;Muzlıq&lt;br&gt;Gúmis&lt;br&gt;Qara
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:#F2F2F2;&quot; |Texnikalıq xarakteristikaları
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Ólshemleri
| class=&quot;infobox-data&quot; |Pro: 150,0 mm × 71,9 mm × 8,75 mm&lt;br&gt;Pro Max: 163,4 mm × 78,0 mm × 8,75 mm
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Salmaǵı
| class=&quot;infobox-data&quot; |Pro: 211 g&lt;br&gt;Pro Max: 249 g
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Operaciyalıq sisteması
| class=&quot;infobox-data&quot; |Dáslepki: iOS 27&lt;br&gt;Házirgi: iOS 27.0.1 (2026-jılı 28-sentyabrde shıǵarılǵan)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Sistema-chip (SoC)
| class=&quot;infobox-data&quot; |Apple A20 Pro
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Modem
| class=&quot;infobox-data&quot; |18 Pro: Apple C2&lt;br&gt;18 Pro Max: Qualcomm Snapdragon X80 (tek AQSH-ta), Apple C2 (basqa mámleketlerde)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Operativ yadı
| class=&quot;infobox-data&quot; |12 GB LPDDR5X
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Ishki yadı
| class=&quot;infobox-data&quot; |256 GB&lt;br&gt;512 GB&lt;br&gt;1 TB&lt;br&gt;2 TB&lt;br&gt;NVMe
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Batareya
| class=&quot;infobox-data&quot; |Pro (fizikalıq SIM): 15,855 Vt·s (4056 mAh), 3,909 V&lt;br&gt;Pro (eSIM): 16,758 Vt·s (4288 mAh), 3,908 V&lt;br&gt;Pro Max (fizikalıq SIM): 21,063 Vt·s (5391 mAh), 3,907 V&lt;br&gt;Pro Max (eSIM): 21,751 Vt·s (5567 mAh), 3,907 V
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Zaryadlaw
| class=&quot;infobox-data&quot; |MagSafe hám Qi 2 sımsız zaryadlaw&lt;br&gt;USB-C arqalı tez zaryadlaw&lt;br&gt;60 Vt yamasa onnan kúshli adapter menen 15 minutta 50%-ke shekem (PD3.2 AVS SPR qorek bloki arqalı, 15 V yamasa 18 V)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Displey
| class=&quot;infobox-data&quot; |Pro: 6,3 dyum (160 mm), tınıqlıǵı 2622 × 1206 piksel, 460 ppi&lt;br&gt;Pro Max: 6,9 dyum (175 mm), tınıqlıǵı 2868 × 1320 piksel, 460 ppi&lt;br&gt;120 Gc-ke shekem beyimlesiwshi jańalanıw jiyiligine iye ProMotion texnologiyası&lt;br&gt;1 Gc jiyiliktegi Always-On displey&lt;br&gt;Keń reń diapazonı (P3)&lt;br&gt;Kontrastlıǵı 2 000 000:1 (ádettegi)&lt;br&gt;Maksimal jarqınlıǵı 1000 nit (ádettegi)&lt;br&gt;Eń joqarı jarqınlıǵı 1600 nit (HDR)&lt;br&gt;Eń joqarı jarqınlıǵı 3000 nit (sırtta)&lt;br&gt;Minimal jarqınlıǵı 1 nit
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Dawıs
| class=&quot;infobox-data&quot; |Stereo dinamikler, keńislikli dawıs (spatial audio)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Baylanıs múmkinshiligi
| class=&quot;infobox-data&quot; |Wi-Fi 7 (úsh diapazonlı), Bluetooth 6.0 (A2DP, LE), ultra keń polosalı (UWB), Thread, NFC (oqıw rejimi, Express Cards), LEO sputnik baylanısı (Globalstar, sheklengen), USB-C: USB 10 Gbit/s, eki jiyilikli GPS (L1, L5), GLONASS, Galileo, QZSS, BeiDou, NavIC
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Suwǵa shıdamlılıǵı
| class=&quot;infobox-data&quot; |IP68 (shań hám suwdan qorǵalǵan, 30 minut dawamında 6 m tereńlikke shekem)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Islep shıǵarılǵan mámleketler
| class=&quot;infobox-data&quot; |Qıtay, Hindstan
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Basqa múmkinshilikleri
| class=&quot;infobox-data&quot; |Emergency SOS, sputnik arqalı Messages hám Find My, Wi-Fi hám 5G arqalı 1080p sapalı FaceTime Audio yamasa Video, 5G Standalone arqalı dawıslı baylanıs (operator qollap-quwatlasa)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Veb-saytı
| class=&quot;infobox-data&quot; |[https://www.apple.com/iphone-18-pro apple.com/iphone-18-pro]
|}
'''iPhone 18 Pro''' hám '''iPhone 18 Pro Max''' — [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyası tárepinen islep shıǵılǵan hám satılatuǵın [[Smartfon|smartfonlar]]. Olar iPhone Duo menen birge [[iPhone]]-nıń jigirmalanshı áwladın quraydı hám [[iPhone 17 Pro]] menen [[IPhone 17 Pro|iPhone 17 Pro Max]] modelleriniń ornın basadı. Modeller 2026-jılı 9-sentyabrde Kaliforniya shtatınıń Kupertino qalasındaǵı Apple Park-ta ótkerilgen Apple Event ilajında tanıstırıldı. Olar 2026-jılı 18-sentyabrde satıwǵa shıǵarıldı&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-09-12 |title=iPhone 18 Pro and iPhone 18 Pro Max Now Available to Pre-Order |url=https://www.macrumors.com/2026/09/12/iphone-18-pro-available-to-pre-order/ |access-date=2026-09-12 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-09 |title=Apple Announces iPhone 18 Pro and iPhone 18 Pro Max |url=https://www.macrumors.com/2026/09/09/apple-announces-iphone-18-pro-and-iphone-18-pro-max/ |access-date=2026-09-09 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 9, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909171429/https://www.macrumors.com/2026/09/09/apple-announces-iphone-18-pro-and-iphone-18-pro-max/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==

=== Bahanıń kóteriliwi ===
2026-jılı iyun ayında ''The Wall Street Journal'' gazetası iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro bahasınıń kóterilgenin hám telefonnıń baslanǵısh bahası shama menen 1399 dollar bolıwı múmkin ekenin xabarladı&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-06-18 |title=iPhone 18 Pro could start at $1,399 or more, per report |url=https://9to5mac.com/2026/06/18/iphone-18-pro-could-start-at-1399-or-more-per-report/ |access-date=2026-06-18 |website=9to5Mac |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260618151147/https://9to5mac.com/2026/06/18/iphone-18-pro-could-start-at-1399-or-more-per-report/|archive-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-06-19 |title=Report: iPhone 18 Pro Could Start at $1,399 Amid Price Hikes |url=https://www.macrumors.com/2026/06/19/iphone-18-pro-could-start-at-1399/ |access-date=2026-06-19 |website=MacRumors |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260619110726/https://www.macrumors.com/2026/06/19/iphone-18-pro-could-start-at-1399/|archive-date=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;. Sol waqıttaǵı Apple bas direktorı Tim Kuk Apple kompaniyasınıń yad chipleri hám SSD diskleriniń anaǵurlım qımbatlawınan shette qala almaytuǵının málimlep&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;, kompaniya házirgi payda marjasın saqlap qalıw ushın qurılmalar bahasın kóteriwge májbúr bolatuǵının bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-06-17 |title=Tim Cook Says Apple Price Increases Are 'Unavoidable' Due to Memory Costs |url=https://www.macrumors.com/2026/06/17/apple-increasing-prices/ |access-date=2026-06-20 |website=MacRumors |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617211536/https://www.macrumors.com/2026/06/17/apple-increasing-prices/|archive-date=2026-06-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-06-20 |title=Tim Cook Says Apple Facing Unprecedented Problem: 'I've Never Seen Anything Like It' |url=https://www.macrumors.com/2026/06/20/tim-cook-apple-unprecedented-problem/ |access-date=2026-06-20 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621204025/https://www.macrumors.com/2026/06/20/tim-cook-apple-unprecedented-problem/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

J.P. Morgan iPhone bahasınıń kóteriliwi 50 dollardan aspaytuǵının bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Friedman |first=Alan |date=2026-06-24 |title=Apple's iPhone 18 Pro price hike expected to be much less than many feared |url=https://www.phonearena.com/news/iphone-18-pro-price-hike-much-less-than-feared_id181378 |access-date=2026-06-25 |website=PhoneArena |language=en-US |archive-date=2026-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260625123927/https://www.phonearena.com/news/iphone-18-pro-price-hike-much-less-than-feared_id181378 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Al Fixed Focus Digital bolsa bahanıń kóteriletuǵının aytıp, iPhone{{nbsp}}Duo modeliniń bahası aldın kútilgennen 10–20% joqarı bolatuǵının atap ótti&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-06-26 |title=iPhone 18 Pro and Foldable iPhone Tipped to Get Price Hikes Too |url=https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-and-foldable-to-get-price-hikes/ |access-date=2026-06-26 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626145405/https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-and-foldable-to-get-price-hikes/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. International Data Corporation (IDC) iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro hám Pro{{nbsp}}Max modelleriniń bahası 200 dollarǵa kóteriliwi múmkin ekenin boljadı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-06-26 |title=iPhone 18 Pro and Pro Max May See $200 Price Increase |url=https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-price-increase-estimate/ |access-date=2026-06-26 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626191947/https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-price-increase-estimate/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Bahanıń kóteriliwi 2026-jılı 9-sentyabrde ótkerilgen Apple Event ilajında tastıyıqlandı. Pro modeliniń baslanǵısh bahası 1199 AQSH dolları, al Pro{{nbsp}}Max modeliniń baslanǵısh bahası 1299 AQSH dolları boldı&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-09-09 |title=iPhone 18 Pro Starts at $1,199, Pro Max at $1,299 |url=https://www.macrumors.com/2026/09/09/iphone-18-pro-pricing/ |access-date=2026-09-09 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 9, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909174934/https://www.macrumors.com/2026/09/09/iphone-18-pro-pricing/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
==== Maǵlıwmatlardıń urlanıwı hám sırtqa shıǵıwı ====
2026-jılı iyun ayında A20{{nbsp}}Pro chipi haqqındaǵı maǵlıwmatlar sırtqa shıqqanı aytıladı. Olardan chiptiń Wafer-Level Multi-Chip Module (WMCM) qaplaw texnologiyasına ótkeni kórindi&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-06-29 |title=Leaked A20 Pro Image Hints at iPhone 18 Pro Performance Gains |url=https://www.macrumors.com/2026/06/29/leaked-a20-pro-image-iphone-18-pro-performance/ |access-date=2026-06-29 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629120804/https://www.macrumors.com/2026/06/29/leaked-a20-pro-image-iphone-18-pro-performance/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sonıń menen birge, jetkerip beriwshi kompaniyaǵa kiberhújim jasalǵannan keyin iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro-nıń ana plata dizaynı hám prototiplerdiń videoları da sırtqa shıǵıp ketti.

=== Boljawlar hám islep shıǵıw ===
iPhone 18 Pro-nıń kóplegen funkciyaları hám dizayn ózgerisleri haqqında boljawlar [[iPhone 17 Pro]] járiyalanbastan burın-aq payda bolǵan edi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-05-03 |title=iPhone 18 Pro Models Rumored to Feature Under-Screen Face ID With Top-Left Camera Hole |url=https://www.macrumors.com/2025/05/03/iphone-18-pro-under-screen-face-id-rumor/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260816182150/https://www.macrumors.com/2025/05/03/iphone-18-pro-under-screen-face-id-rumor/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-08-08 |title=Skipping the iPhone 17 Pro? Here Are Key iPhone 18 Pro Rumors So Far |url=https://www.macrumors.com/2025/08/08/iphone-18-pro-rumored-features/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260817214246/https://www.macrumors.com/2025/08/08/iphone-18-pro-rumored-features/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2025-jılı sentyabr ayında-aq shıqqan xabarlarda keyingi iPhone-da kishireytilgen Dynamic Island bolatuǵını aytıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-09-13 |title=New iPhone 18 and iPhone 18 Pro Rumors: Smaller Dynamic Island, No Under-Screen Face ID |url=https://www.macrumors.com/2025/09/13/iphone-18-smaller-dynamic-island-rumor/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260817203123/https://www.macrumors.com/2025/09/13/iphone-18-smaller-dynamic-island-rumor/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Tolıǵıraq maǵlıwmatlar 2025-jılı dekabr hám 2026-jılı yanvar aylarında sırtqa shıqtı. Olarda jańa iPhone-da ekran astındaǵı Face ID bolatuǵını&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2025-12-08 |title=iPhone 18 Pro Leak Adds New Evidence for Under-Display Face ID |url=https://www.macrumors.com/2025/12/08/iphone-18-pro-under-display-face-id/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812001508/https://www.macrumors.com/2025/12/08/iphone-18-pro-under-display-face-id/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-12-16 |title=iPhone 18 Pro Features Leaked in New Report, Including Under-Screen Face ID |url=https://www.macrumors.com/2025/12/16/iphone-18-pro-features-report/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260730105718/https://www.macrumors.com/2025/12/16/iphone-18-pro-features-report/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; hám jańa Dynamic Island-tıń anıq ólshemleri kórsetildi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-01-20 |title=iPhone 18 Pro Leak: Smaller Dynamic Island, No Top-Left Camera Cutout |url=https://www.macrumors.com/2026/01/20/iphone-18-pro-leak-smaller-dynamic-island/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810031143/https://www.macrumors.com/2026/01/20/iphone-18-pro-leak-smaller-dynamic-island/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-01-22 |title=iPhone 18 Pro: Leaker Reveals Alleged Size of Smaller Dynamic Island |url=https://www.macrumors.com/2026/01/23/iphone-18-pro-alleged-dynamic-island-size/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805212310/https://www.macrumors.com/2026/01/23/iphone-18-pro-alleged-dynamic-island-size/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2026-jıl fevral ayında iPhone 18 Pro-nı sınaq retinde islep shıǵarıw baslandı. Bul telefonnıń tez arada keń kólemde islep shıǵarılatuǵının bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-02-23 |title=iPhone 18 Pro Reportedly Enters Trial Production Stage |url=https://www.macrumors.com/2026/02/23/iphone-18-pro-trial-production-stage/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260508121237/https://www.macrumors.com/2026/02/23/iphone-18-pro-trial-production-stage/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-02-23 |title=iPhone 18 Pro reportedly enters test production |url=https://9to5mac.com/2026/02/23/iphone-18-pro-reportedly-enters-test-production/ |access-date=2026-09-04 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=February 24, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224131635/https://9to5mac.com/2026/02/23/iphone-18-pro-reportedly-enters-test-production/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2026-jılı mart ayında kishireytilgen Dynamic Island-qa iye iPhone 18 Pro prototipiniń súwretleri járiyalandı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-03-30 |title=iPhone 18 Pro's Smaller Dynamic Island Revealed |url=https://www.macrumors.com/2026/03/30/iphone-18-pro-smaller-dynamic-island-revealed/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260730161708/https://www.macrumors.com/2026/03/30/iphone-18-pro-smaller-dynamic-island-revealed/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2026-jıl iyun ayında iPhone 18 Pro dizaynı haqqında bir neshe xabar payda boldı. Olardıń arasında ekran qorǵawshı plyonkalar haqqındaǵı maǵlıwmatlar&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Asim |first=Abdullah |date=2026-06-20 |title=Leaked iPhone 18 Pro screen protectors confirm whether Apple succeeded in its redesign |url=https://www.phonearena.com/news/leaked-iphone-18-pro-screen-protectors-confirm-apple-redesign_id181304 |access-date=2026-06-22 |website=PhoneArena |language=en-US |archive-date=2026-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623101430/https://www.phonearena.com/news/leaked-iphone-18-pro-screen-protectors-confirm-apple-redesign_id181304 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, úlkeytilgen kamera blokı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vlad |title=iPhone 18 Pro camera upgrade 'confirmed' by another rumor |url=https://www.gsmarena.com/iphone_18_pro_camera_upgrade_confirmed_by_another_rumor-news-73388.php |access-date=2026-06-22 |website=GSMArena.com |language=en-US |archive-date=2026-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623093554/https://www.gsmarena.com/iphone_18_pro_camera_upgrade_confirmed_by_another_rumor-news-73388.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-06-22 |title=New iPhone 18 Pro leak highlights big upgrade for most popular camera |url=https://9to5mac.com/2026/06/22/new-iphone-18-pro-leak-highlights-big-upgrade-for-most-popular-camera/ |access-date=2026-06-22 |website=9to5Mac |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260622155510/https://9to5mac.com/2026/06/22/new-iphone-18-pro-leak-highlights-big-upgrade-for-most-popular-camera/|archive-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt; hám iPhone 18 Pro-nıń SIM-karta uyasın kórsetetuǵın súwretler bar edi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-06-30 |title=Alleged iPhone 18 Pro Sim Tray Again Shows Dark Cherry Color |url=https://www.macrumors.com/2026/06/30/iphone-18-pro-sim-tray-dark-cherry-color/ |access-date=2026-06-30 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260630130923/https://www.macrumors.com/2026/06/30/iphone-18-pro-sim-tray-dark-cherry-color/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq iPhone 18 Pro batareyasınıń sıyımlılıǵı haqqında da maǵlıwmatlar payda boldı&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-06-02 |title=iPhone 18 Pro Battery Capacities Allegedly Leaked |url=https://www.macrumors.com/2026/06/02/iphone-18-pro-battery-capacities-allegedly-leaked/ |access-date=2026-06-02 |website=MacRumors |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602085805/https://www.macrumors.com/2026/06/02/iphone-18-pro-battery-capacities-allegedly-leaked/|archive-date=2026-06-02}}&lt;/ref&gt;. 2026-jıl iyul ayında iPhone 18 Pro Max batareyasınıń sıyımlılıǵı sırtqa shıqtı&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-07-02 |title=iPhone 18 Pro Max’s huge battery size reportedly leaked |url=https://9to5mac.com/2026/07/02/iphone-18-pro-maxs-huge-battery-size-reportedly-leaked/ |access-date=2026-07-02 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702161650/https://9to5mac.com/2026/07/02/iphone-18-pro-maxs-huge-battery-size-reportedly-leaked/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-07-06 |title=iPhone 18 Pro Battery Capacities Revealed by Regulatory Filings |url=https://www.macrumors.com/2026/07/06/iphone-18-pro-battery-capacities-revealed/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810031143/https://www.macrumors.com/2026/07/06/iphone-18-pro-battery-capacities-revealed/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2026-jıl avgust ayında ''Tim Kalpan'' iPhone 18 Pro ushın DRAM yad chipleriniń jetkerip beriliwi kútilip atırǵanın hám telefonlar satıwǵa shıqqanda olardıń sanı sheklengen bolatuǵının xabarladı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-08-06 |title=iPhone 18 Pro could have limited availability right after launch: report |url=https://9to5mac.com/2026/08/06/iphone-18-pro-could-have-limited-availability-right-after-launch-report/ |access-date=2026-08-06 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806180911/https://9to5mac.com/2026/08/06/iphone-18-pro-could-have-limited-availability-right-after-launch-report/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-08-06 |title=Apple Scrambling to Secure Memory Ahead of iPhone 18 Pro Launch |url=https://www.macrumors.com/2026/08/06/apple-scrambling-to-secure-memory/ |access-date=2026-08-06 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806135702/https://www.macrumors.com/2026/08/06/apple-scrambling-to-secure-memory/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. iOS 27-niń beta versiyasında iPhone 18 Pro-ǵa baylanıslı jazıwlar tabıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-08-11 |title=Latest iOS 27 Beta References Six Unreleased iPhone 18 Models |url=https://www.macrumors.com/2026/08/11/ios-27-beta-codenames-iphone-18-lineup/ |access-date=2026-08-11 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811125800/https://www.macrumors.com/2026/08/11/ios-27-beta-codenames-iphone-18-lineup/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq Best Buy dúkanında ele satıwǵa shıqpaǵan qaplar tabıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |title=iPhone 17 Pro Cases Fit iPhone 18 Pro - Or At Least Otterbox Thinks So |url=https://www.macrumors.com/2026/08/19/iphone-17-pro-cases-fit-iphone-18-pro/ |access-date=2026-08-19 |work=MacRumors |language=en-US |archive-date=2026-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819094638/https://www.macrumors.com/2026/08/19/iphone-17-pro-cases-fit-iphone-18-pro/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-08-19 |title=Otterbox and Astropad think iPhone 17 Pro cases will fit iPhone 18 Pro |url=https://9to5mac.com/2026/08/19/otterbox-and-astropad-think-iphone-17-pro-cases-will-fit-iphone-18-pro/ |access-date=2026-08-19 |website=9to5Mac}}&lt;/ref&gt;.

2026-jıl sentyabr ayındaǵı xabarlarǵa qaraǵanda, iPhone 18 Pro telefonlarınıń qara reńli variantı bolatuǵını, al gúmis reńli variantı bolmaytuǵını aytıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-09-01 |title=Here are iPhone 18 Pro’s new colors, says leaker |url=https://9to5mac.com/2026/09/01/here-are-iphone-18-pros-new-colors-says-leaker/ |access-date=2026-09-03 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=September 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260901150550/https://9to5mac.com/2026/09/01/here-are-iphone-18-pros-new-colors-says-leaker/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-09-01 |title=iPhone 18 Pro Colors Apparently Include Black, But Skip Silver |url=https://www.macrumors.com/2026/09/01/iphone-18-pro-colors-include-black-but-skip-silver/ |access-date=2026-09-03 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260901154441/https://www.macrumors.com/2026/09/01/iphone-18-pro-colors-include-black-but-skip-silver/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Keyingi xabarlar bunı biykarlap, modellerdiń úsh reńde shıǵarılatuǵının, biraq olardıń arasında qara reń bolmaytuǵının málimledi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-09-02 |title=Leakers battle over whether third iPhone 18 Pro color will be silver or black |url=https://9to5mac.com/2026/09/02/leakers-battle-over-whether-third-iphone-18-pro-color-will-be-silver-or-black/ |access-date=2026-09-02 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=September 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260903021020/https://9to5mac.com/2026/09/02/leakers-battle-over-whether-third-iphone-18-pro-color-will-be-silver-or-black/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-09-02 |title=Leaked iPhone 18 Pro Parts Point to Three Color Options Excluding Black |url=https://www.macrumors.com/2026/09/02/leaked-iphone-18-pro-parts-point-to-three-colors/ |access-date=2026-09-02 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260902183606/https://www.macrumors.com/2026/09/02/leaked-iphone-18-pro-parts-point-to-three-colors/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
=== Tanıstırılıwı hám satıwǵa shıǵarılıwı ===
2026-jılı 26-avgustta «Surprise and shine» uranı menen ótkeriletuǵın Apple ilajı 9-sentyabrge belgilendi&lt;ref name=&quot;mr&quot;&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |title=Apple Event Announced for September 9: 'Surprise and Shine' |url=https://www.macrumors.com/2026/08/26/apple-iphone-event-2026/ |date=2026-08-26 |access-date=2026-08-26 |website=MacRumors |language=en-US |archive-date=2026-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260826160859/https://www.macrumors.com/2026/08/26/apple-iphone-event-2026/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hall |first=Zac |date=2026-08-26 |title=Apple announces iPhone 18 Pro and foldable iPhone Ultra event: 'Surprise and shine' |url=https://9to5mac.com/2026/08/26/apple-officially-announces-iphone-18-pro-foldable-event/ |access-date=2026-08-26 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260826165545/https://9to5mac.com/2026/08/26/apple-officially-announces-iphone-18-pro-foldable-event/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. iPhone 18 Pro usı ilajda tanıstırıldı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. 17-sentyabrde, iPhone 18 Pro satıwǵa shıǵarılıwdan aldın, Apple bas direktorı Djon Ternus Nyu-York qalasındaǵı Apple Fifth Avenue dúkanında satıw kúnine bolǵan qızıǵıwshılıqtı arttırdı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-18 |title=Apple CEO John Ternus Teases iPhone 18 Pro Launch Day |url=https://www.macrumors.com/2026/09/17/john-ternus-teases-iphone-18-pro-launch/ |access-date=2026-09-18 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Dizayn ==
iPhone 18 Pro tórt reńde shıǵarıladı: qara (Black), muzlıq (Glacier), bordo (Burgundy) hám gúmis (Silver) reńler&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.
&lt;!-- tómendegi reńler Apple, Inc. kompaniyasınan alınǵan --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Model
! scope=&quot;col&quot; |iPhone 18 Pro hám 18 Pro Max
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tiykarǵı reńler
|{{ubl|{{Color icon|#4D1821|}} Bordo|{{Color icon|#E8F2FF|}} Muzlıq|{{Color icon|#F7F7F7|}} Gúmis|{{Color icon|#3C3C3C|}} Qara}}
|}

== Texnikalıq xarakteristikaları ==
=== Chipset ===
iPhone 18 Pro hám Pro Max modellerinde Apple A20 Pro chipi qollanıladı. Apple kompaniyasınıń málim etiwinshe, ol aldınǵı modeldegi Apple A19 Pro chipinen 40%-ke shekem tezirek isleydi&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. Sonday-aq Apple kompaniyası A20 Pro chipiniń «M seriyasınan ilham alınǵan qaplaw» texnologiyasına iye ekenin málimledi.

=== Displey ===
iPhone 18 Pro-da {{convert|6.3|in|sing=on}} OLED displey (tınıqlıǵı 2622×1206 piksel), al iPhone 18 Pro Max-ta {{convert|6.9|in|sing=on}} OLED Super Retina XDR displey (tınıqlıǵı 2868×1320 piksel) ornatılǵan. Eki modeldegi «Dynamic Island» kesigi iPhone 17 Pro modellerine qaraǵanda kishirek. Ol iPhone 14 Pro-dan beri qollanılıp kiyatırǵan dizayndı almastırdı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-07-21 |title=iPhone 18 Pro: New display upgrades are coming in two ways |url=https://9to5mac.com/2026/07/21/iphone-18-pro-new-display-upgrades-are-coming-in-two-ways/ |access-date=August 16, 2026 |website=9to5Mac |archive-date=2026-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722081058/https://9to5mac.com/2026/07/21/iphone-18-pro-new-display-upgrades-are-coming-in-two-ways/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
=== Kamera ===
iPhone 18 Pro hám Pro Max kamera sistemasında fizikalıq diafragma qollanılǵan birinshi iPhone modelleri bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. Sonday-aq olar ózgeriwshi diafragmalı kameralardı qollanǵan birinshi iPhone-lar&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-08-18 |title=iPhone 18 Pro Max Rumored to Get Exclusive Camera Upgrade |url=https://www.macrumors.com/2026/08/18/iphone-18-pro-max-camera-upgrade-exclusive/ |access-date=2026-08-19 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819000012/https://www.macrumors.com/2026/08/18/iphone-18-pro-max-camera-upgrade-exclusive/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-08-18 |title=Two camera features may be unique to the iPhone 18 Pro Max, suggests leaker |url=https://9to5mac.com/2026/08/18/two-camera-features-may-be-unique-to-the-iphone-18-pro-max-suggests-leaker/ |access-date=2026-08-19 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819050956/https://9to5mac.com/2026/08/18/two-camera-features-may-be-unique-to-the-iphone-18-pro-max-suggests-leaker/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

iPhone 18 Pro hám Pro Max kameraları kriptografiyalıq qol qoyılǵan etalon súwretlerdi jarata aladı. Bunday súwretlerdi ózgertiw múmkin emes, sonlıqtan olar súwrettiń haqıyqıy ekenin dálilleydi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Whitcombe |first=Jack |date=2026-09-16 |title=Here's how the iPhone 18 Pro's Apple Reference Image tech works |url=https://www.engadget.com/2259654/how-iphone-18-pro-apple-reference-image-works/ |access-date=2026-09-29 |website=Engadget |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

=== Baylanıs múmkinshiligi ===
iPhone 18 Pro Apple kompaniyasınıń C2 modemi hám Apple U2 ultra keń polosalı chipi járdeminde jańa 5G sputnik infrastrukturasın paydalanadı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. iPhone 18 Pro Max te Apple C2 modemin qollanadı, biraq AQSH-ta ol iPhone 17 Pro-da qollanılǵan Qualcomm Snapdragon X80 modemin paydalanadı.

=== Batareya ===
iPhone 18 Pro-nıń fizikalıq SIM-kartalı versiyasında 4056&amp;nbsp;mAh, al eSIM versiyasında 4288&amp;nbsp;mAh batareya ornatılǵan. iPhone 18 Pro Max-tıń fizikalıq SIM-kartalı versiyasında 5391&amp;nbsp;mAh, al eSIM versiyasında 5567&amp;nbsp;mAh batareya bar&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rossignol |first1=Joe |title=Apple Reveals iPhone 18 Pro and iPhone 18 Pro Max Battery Capacities |url=https://www.macrumors.com/2026/09/09/iphone-18-pro-max-battery-capacities/ |website=MacRumors |language=en |access-date=September 11, 2026 |date=September 9, 2026}}&lt;/ref&gt;. Apple kompaniyasınıń málim etiwinshe, iPhone 18 Pro 15 minutta 50 procentke shekem zaryadlanadı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

Sıyımlılıǵı 20 vatt-saattan joqarı batareyalardı tasıwǵa tásir etetuǵın xalıqaralıq jetkerip beriw qaǵıydalarına sáykes bolıw ushın iPhone 18 Pro Max telefon aktivlestirilgenge shekem batareya sıyımlılıǵın sheklewshi programmalıq bloklaw menen jetkeriledi. Eger paydalanıwshı aktivlestirilgen telefonın remontqa yamasa qayta satıwǵa jiberiwi kerek bolsa, bul sheklewdi waqıtsha qayta qosatuǵın jańa Prepare to Ship funkciyası bar. Zárúr bolsa, onnan aldın batareya razryadlanadı&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theverge.com/tech/998144/apple-iphone-18-pro-max-battery-firmware-limit|title=Apple’s clever software solution lets iPhone batteries skirt shipping limits|first=Jess|last=Weatherbed|work=The Verge|date=September 21, 2026|access-date=September 21, 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Programmalıq támiynat ==
{{Main|iOS 27}}Qurılmalar iOS 27 operaciyalıq sisteması menen satıwǵa shıǵarıldı. Eki model de qurılmanıń ózinde isleytuǵın Apple Intelligence funkciyaların, sonıń ishinde jeke sazlanatuǵın Siri dawısların hám qurılmanıń ózinde isleytuǵın Siri AI-dı qollap-quwatlaydı. Kishireytilgen Dynamic Island úsh janlı háreketke (live activities) shekem hám dóńgeleklew kórinistegi Siri AI-dı kórsetedi&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

iPhone 18 Pro hám 18 Pro Max modellerinde Kamera qosımshasında ózgeriwshi diafragmanı sazlaw menyusı payda boldı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

== Satıwǵa shıǵarılıwı ==
iPhone 18 Pro-nıń baslanǵısh bahası 1199 AQSH dolları&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-09-03 |title=iPhone 18 Pro Prices Estimated Ahead of Apple Event Next Week |url=https://www.macrumors.com/2026/09/03/iphone-18-pro-prices-apple-event-next-week/ |access-date=2026-09-04 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 4, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904100139/https://www.macrumors.com/2026/09/03/iphone-18-pro-prices-apple-event-next-week/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. iPhone 18 Pro hám iPhone 18 Pro Max ushın aldın ala buyırtpalar 2026-jılı 12-sentyabrde baslandı, al satıwǵa shıǵarılıwı 2026-jılı 18-sentyabrde boldı&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;.
== Qabıl etiliwi ==
=== Sın-pikirler ===
iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro-nıń bahası haqqındaǵı pikirler hár qıylı boldı. Járiyalawdan aldın GF Securities analitigi Djeff Pu Apple akciyalarınıń reytingin «hold» (saqlaw) dárejesine túsirdi. Ol TSMC plastinalarınıń, DRAM hám NAND flesh yadınıń qımbatlawı sebepli bahanıń 200–300 dollarǵa kóteriliwin kútti. Sonday-aq joqarı baha menen apparatlıq bólimdegi az ǵana jaqsılawlar talaptı páseytiwi múmkin ekenin atap ótti&lt;ref name=&quot;forbes-pu&quot;&gt;{{Cite web |last=Spence |first=Ewan |date=2026-08-02 |title=iPhone 18 Pro Price Warning As Apple Downgraded To Hold |url=https://www.forbes.com/sites/ewanspence/2026/08/02/iphone-18-pro-price-hike-apple-stock-downgrade-hold/ |access-date=2026-09-22 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;. Bloomberg bahanıń 100 dollarǵa kóteriletuǵının xabarlaǵannan keyin, ''9to5Mac'' bul ósiwdiń kóplegen analitikler boljaǵanınan kishirek ekenin jazdı&lt;ref&gt;{{Cite web |last= Mayo |first=Benjamin|date=2026-09-09 |title=New iPhone 18 Pro price rises perhaps not as bad as some feared |url=https://9to5mac.com/2026/09/09/new-iphone-18-pro-price-rises-perhaps-not-as-bad-as-some-feared/ |access-date=2026-09-22 |website=9to5Mac |language=en-US}}&lt;/ref&gt;. ''Tom's Guide'' kepillik múddeti tamamlanǵannan keyingi batareyanı almastırıw xızmetiniń bahası da iPhone{{nbsp}}17{{nbsp}}Pro-daǵı 119 dollardan 129 dollarǵa kóterilgenine itibar qarattı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pritchard |first=Tom |date=2026-09-18 |title=Apple increased the price of iPhone 18 Pro battery repairs |url=https://www.tomsguide.com/phones/iphones/apple-increased-the-price-of-iphone-18-pro-battery-repairs-heres-how-much-youll-pay-now |access-date=2026-09-22 |website=Tom's Guide |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Kamera sisteması eń turaqlı túrde joqarı bahalandı. ''Engadget'' iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro-nı 10 balldan 9 ball menen bahaladı. Basılım onıń kamerasın barlıq iPhone-lardıń ishindegi eń jaqsısı dep atadı. Ózgeriwshi diafragma portret hám túngi súwretke túsiriwde Google Pixel seriyası menen arasındaǵı ayırmashılıqtı qısqartqanın málimledi, biraq bul rejimlerde Pixel ele aldında dep esapladı&lt;ref name=&quot;engadget&quot;&gt;{{Cite web |last=Low |first=Cherlynn |date=2026-09-17 |title=iPhone 18 Pro review: The standard setter |url=https://www.engadget.com/2259790/apple-iphone-18-pro-review-cameras-performance-variable-aperture-siri-ai/ |access-date=2026-09-16 |website=Engadget |language=en}}&lt;/ref&gt;. ''Tom's Guide'' ózgeriwshi diafragmalı kameranı hám jańadan qosılǵan qolda basqarılatuǵın Pro sazlawların atap ótip, telefonǵa 5 balldan 4,5 ball qoydı&lt;ref name=&quot;tg-review&quot;&gt;{{Cite web |last=Spoonauer |first=Mark |date=2026-09-16 |title=iPhone 18 Pro and Pro Max review: Fastest phone ever, variable aperture camera shines |url=https://www.tomsguide.com/phones/iphones/iphone-18-pro-and-pro-max-review |access-date=2026-09-22 |website=Tom's Guide |language=en}}&lt;/ref&gt;. ''PetaPixel'' ushın kamera sistemasına sholıw jazǵan Djaron Shnayder tanıstırıw ilajınan kóp tásir almaǵanın aytadı. Biraq uzaq sınawdan keyin súwretke túsiriw tájiriybesi ádewir jaqsılanǵan degen juwmaqqa kelgen. Ol videodaǵı ózgeriwshi diafragmanı, aynasız kamera menen salıstırǵan avtofokus baqlawın hám Reference Image tastıyıqlaw sistemasın ayrıqsha atap ótti&lt;ref name=&quot;petapixel&quot;&gt;{{Cite web |last=Schneider |first=Jaron |date=2026-09-16 |title=Apple iPhone 18 Pro Camera Review: Small Changes, Big Differences |url=https://petapixel.com/2026/09/16/apple-iphone-18-pro-camera-review-small-changes-big-differences/ |access-date=2026-09-22 |website=PetaPixel |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Bir neshe sholıwshı jańa modelge ótiwdiń ulıwma paydasına gúman keltirdi. ''MacRumors'' iPhone{{nbsp}}17{{nbsp}}Pro yamasa iPhone{{nbsp}}16{{nbsp}}Pro-dan ótiwge salmaqlı sebep joq degen juwmaqqa keldi. Al iPhone{{nbsp}}14{{nbsp}}Pro yamasa onnan eski modellerdiń iyelerine bul modeldi usındı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-16 |title=iPhone 18 Pro Reviews: Excellent Yet... Meh? |url=https://www.macrumors.com/review/iphone-18-pro/ |access-date=2026-09-22 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;.

iFixit iPhone 18 Pro-nı maydalap tekserip, telefon ashılǵannan keyin plastik ramkanıń zaqımlanatuǵın remont mashqalasın anıqladı. Ramkadaǵı mashqalalar hám telefonda ótkerilgen basqa sınawlar nátiyjesinde ol remontlanıw dárejesin 10 balldan 7 ball dep bahaladı. iFixit-tiń málim etiwinshe, telefon remontlanıw boyınsha iPhone 17 Pro-nıń kúshli táreplerin saqlap qalǵan&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mendes |first=Marcus |date=2026-09-20 |title=iFixit tears down iPhone 18 Pro, explores variable aperture, more |url=https://9to5mac.com/2026/09/20/ifixit-tears-down-iphone-18-pro-explores-variable-aperture-finds-concerning-repair-issue/ |access-date=2026-09-25 |website=9to5Mac |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-21 |title=iFixit Shares iPhone 18 Pro Teardown With Inside Look at New Features |url=https://www.macrumors.com/2026/09/20/ifixit-iphone-18-pro-teardown/ |access-date=2026-09-25 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Mashqalalar ==

=== Face ID mashqalaları ===
Satıwǵa shıǵarılǵannan keyin iPhone 18 Pro-nıń ayırım paydalanıwshıları Face ID mashqalaları haqqında xabarladı. Telefonnıń qulpı ashılmaǵan yamasa telefon qatıp qalıp, aqırında qulp ekranına qayta júklengen&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-21 |title=Some iPhone 18 Pro Users Experiencing Face ID Issues |url=https://www.macrumors.com/2026/09/21/iphone-18-pro-face-id-issues/ |access-date=2026-09-25 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;. Apple bul mashqalanı sheshiw ushın 2026-jılı 28-sentyabrde iOS 27.0.1 jańalanıwın shıǵardı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-09-24 |title=iOS 27 Update to Fix Face ID Issues on iPhone 18 Pro |url=https://www.macrumors.com/2026/09/24/ios-27-update-face-id-issue-iphone-18-pro/ |access-date=2026-09-25 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-24 |title=Apple Confirms iPhone 18 Pro Bug Fix Update is Coming Next Week |url=https://www.macrumors.com/2026/09/24/apple-confirms-iphone-18-pro-fix-coming/ |access-date=2026-09-25 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-09-28 |title=Apple Releases iOS 27.0.1 With Face ID Bug Fix |url=https://www.macrumors.com/2026/09/28/apple-releases-ios-27-0-1/ |access-date=2026-09-28 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Dinamik mashqalaları ===
iOS 27.0.1 shıqqannan keyin kóp ótpey, iPhone 18 Pro-nıń ayırım paydalanıwshıları qosımshalardı paydalanıw waqtında dinamikten shıtırlaǵan yamasa sart-surt etken dawıs shıqqanın xabarladı. Bul mashqala programmalıq támiynatqa baylanıslı bolıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-09-30 |title=Small number of iPhone 18 Pro users report speaker ‘pops’ or ‘clicks’ |url=https://9to5mac.com/2026/09/30/small-number-of-iphone-18-pro-users-report-speaker-pops-or-clicks/ |access-date=2026-10-01 |website=9to5Mac}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-09-29 |title=iPhone 18 Pro Owners Complain of Speaker Crackling or Popping |url=https://www.macrumors.com/2026/09/29/iphone-18-pro-speaker-crackling/ |access-date=2026-10-01 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Uyalı baylanıs mashqalaları ===
Satıwǵa shıǵarılǵannan keyin kóp ótpey, 2026-jılı sentyabr ayında AQSH-taǵı iPhone 18 Pro Max-tıń geypara paydalanıwshıları qońıraw, tekstli xabar yamasa mobil internet ushın AT&amp;T tarmaǵına qosıla almaǵanın xabarladı&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rossignol |first1=Joe |title=Some iPhone 18 Pro Max Users Experiencing AT&amp;T Cellular Issues |url=https://www.macrumors.com/2026/09/25/iphone-18-pro-max-att-cellular-issues/ |website=MacRumors |access-date=October 2, 2026 |language=en |date=September 25, 2026}}&lt;/ref&gt;. Bir neshe kúnnen keyin AT&amp;T zıyan kórgen paydalanıwshılarǵa iOS 27.0.1 versiyasına jańalawdı usınıp SMS jiberdi, biraq bul mashqalanı sheshpedi. Keyin AT&amp;T bul mashqalalardı sheshiw ushın «Apple menen birge islep atırǵanın» málimledi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rossignol |first1=Joe |title=AT&amp;T on iPhone 18 Pro Max Issues: 'We Are Working With Apple' |url=https://www.macrumors.com/2026/10/02/att-statement-on-iphone-18-pro-max-issues/ |website=MacRumors |access-date=October 2, 2026 |language=en |date=October 2, 2026}}&lt;/ref&gt;. 2026-jılı 3-oktyabrde Apple mashqalanıń apparatlıq bólimge baylanıslı ekenin málimledi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rossignol |first1=Joe |title=Apple Says iPhone 18 Pro Max Users With AT&amp;T Cellular Issue Need to Have Device Replaced |url=https://www.macrumors.com |website=MacRumors |access-date=October 3, 2026 |language=en |date=October 2, 2026}}&lt;/ref&gt;. Zıyan kórgen iPhone 18 Pro Max qurılmaların remontlaw múmkin emes, sonlıqtan paydalanıwshılar olardı tolıǵı menen jańasına almastırıwı kerek&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Price |first1=David |title=Apple confirms iPhone cellular issue, admits affected units can't be fixed |url=https://www.macworld.com/article/3250214/apple-confirms-iphone-cellular-issue-admits-affected-units-cant-be-fixed.html |website=Macworld |access-date=October 3, 2026 |language=en |date=October 3, 2026}}&lt;/ref&gt;.
== Derekler ==
{{Derekler}}</text>
      <sha1>f6in49lw5iohzottce6mdm3dr1n2bwl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274675</id>
      <parentid>274674</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T19:31:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:IPhone|IPhone]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>274675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43754" sha1="gdgsg6tqw8rd7liv6lfusal7yhz5h72" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vevent&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;background:#E6E6FA; color:black; font-size:125%;&quot; |iPhone 18 Pro&lt;br&gt;iPhone 18 Pro Max
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[Fayl:IPhone_18_Pro_(with_Apple_logo).svg|160px|sürmesiz]]&lt;br&gt; [[Fayl:IPhone_18_Pro_Max_(with_Apple_logo).svg|160px|sürmesiz]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[Fayl:IPhone_18_Pro_Vector.svg|220px|sürmesiz]]
&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt;Bordo reńdegi iPhone 18 Pro&lt;/div&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Islep shıǵarıwshı
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Apple Inc.|Apple]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Túri
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Smartfon]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Seriyası
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[iPhone]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Satıwǵa shıǵarılǵan kúni
| class=&quot;infobox-data&quot; |18-sentyabr, 2026-j.
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Aldınǵı modeli
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[iPhone 17 Pro]] hám Pro Max
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Baylanıslı modeller
| class=&quot;infobox-data&quot; |iPhone Duo
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Qollap-quwatlanatuǵın tarmaqlar
| class=&quot;infobox-data&quot; |2G GSM/EDGE, 3G UMTS/HSPA+, 4G LTE, 5G NR/5G-A
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Forma faktorı
| class=&quot;infobox-data&quot; |Monoblok
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Reńleri
| class=&quot;infobox-data&quot; |Bordo&lt;br&gt;Muzlıq&lt;br&gt;Gúmis&lt;br&gt;Qara
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:#F2F2F2;&quot; |Texnikalıq xarakteristikaları
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Ólshemleri
| class=&quot;infobox-data&quot; |Pro: 150,0 mm × 71,9 mm × 8,75 mm&lt;br&gt;Pro Max: 163,4 mm × 78,0 mm × 8,75 mm
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Salmaǵı
| class=&quot;infobox-data&quot; |Pro: 211 g&lt;br&gt;Pro Max: 249 g
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Operaciyalıq sisteması
| class=&quot;infobox-data&quot; |Dáslepki: iOS 27&lt;br&gt;Házirgi: iOS 27.0.1 (2026-jılı 28-sentyabrde shıǵarılǵan)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Sistema-chip (SoC)
| class=&quot;infobox-data&quot; |Apple A20 Pro
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Modem
| class=&quot;infobox-data&quot; |18 Pro: Apple C2&lt;br&gt;18 Pro Max: Qualcomm Snapdragon X80 (tek AQSH-ta), Apple C2 (basqa mámleketlerde)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Operativ yadı
| class=&quot;infobox-data&quot; |12 GB LPDDR5X
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Ishki yadı
| class=&quot;infobox-data&quot; |256 GB&lt;br&gt;512 GB&lt;br&gt;1 TB&lt;br&gt;2 TB&lt;br&gt;NVMe
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Batareya
| class=&quot;infobox-data&quot; |Pro (fizikalıq SIM): 15,855 Vt·s (4056 mAh), 3,909 V&lt;br&gt;Pro (eSIM): 16,758 Vt·s (4288 mAh), 3,908 V&lt;br&gt;Pro Max (fizikalıq SIM): 21,063 Vt·s (5391 mAh), 3,907 V&lt;br&gt;Pro Max (eSIM): 21,751 Vt·s (5567 mAh), 3,907 V
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Zaryadlaw
| class=&quot;infobox-data&quot; |MagSafe hám Qi 2 sımsız zaryadlaw&lt;br&gt;USB-C arqalı tez zaryadlaw&lt;br&gt;60 Vt yamasa onnan kúshli adapter menen 15 minutta 50%-ke shekem (PD3.2 AVS SPR qorek bloki arqalı, 15 V yamasa 18 V)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Displey
| class=&quot;infobox-data&quot; |Pro: 6,3 dyum (160 mm), tınıqlıǵı 2622 × 1206 piksel, 460 ppi&lt;br&gt;Pro Max: 6,9 dyum (175 mm), tınıqlıǵı 2868 × 1320 piksel, 460 ppi&lt;br&gt;120 Gc-ke shekem beyimlesiwshi jańalanıw jiyiligine iye ProMotion texnologiyası&lt;br&gt;1 Gc jiyiliktegi Always-On displey&lt;br&gt;Keń reń diapazonı (P3)&lt;br&gt;Kontrastlıǵı 2 000 000:1 (ádettegi)&lt;br&gt;Maksimal jarqınlıǵı 1000 nit (ádettegi)&lt;br&gt;Eń joqarı jarqınlıǵı 1600 nit (HDR)&lt;br&gt;Eń joqarı jarqınlıǵı 3000 nit (sırtta)&lt;br&gt;Minimal jarqınlıǵı 1 nit
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Dawıs
| class=&quot;infobox-data&quot; |Stereo dinamikler, keńislikli dawıs (spatial audio)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Baylanıs múmkinshiligi
| class=&quot;infobox-data&quot; |Wi-Fi 7 (úsh diapazonlı), Bluetooth 6.0 (A2DP, LE), ultra keń polosalı (UWB), Thread, NFC (oqıw rejimi, Express Cards), LEO sputnik baylanısı (Globalstar, sheklengen), USB-C: USB 10 Gbit/s, eki jiyilikli GPS (L1, L5), GLONASS, Galileo, QZSS, BeiDou, NavIC
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Suwǵa shıdamlılıǵı
| class=&quot;infobox-data&quot; |IP68 (shań hám suwdan qorǵalǵan, 30 minut dawamında 6 m tereńlikke shekem)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Islep shıǵarılǵan mámleketler
| class=&quot;infobox-data&quot; |Qıtay, Hindstan
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Basqa múmkinshilikleri
| class=&quot;infobox-data&quot; |Emergency SOS, sputnik arqalı Messages hám Find My, Wi-Fi hám 5G arqalı 1080p sapalı FaceTime Audio yamasa Video, 5G Standalone arqalı dawıslı baylanıs (operator qollap-quwatlasa)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Veb-saytı
| class=&quot;infobox-data&quot; |[https://www.apple.com/iphone-18-pro apple.com/iphone-18-pro]
|}
'''iPhone 18 Pro''' hám '''iPhone 18 Pro Max''' — [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyası tárepinen islep shıǵılǵan hám satılatuǵın [[Smartfon|smartfonlar]]. Olar iPhone Duo menen birge [[iPhone]]-nıń jigirmalanshı áwladın quraydı hám [[iPhone 17 Pro]] menen [[IPhone 17 Pro|iPhone 17 Pro Max]] modelleriniń ornın basadı. Modeller 2026-jılı 9-sentyabrde Kaliforniya shtatınıń Kupertino qalasındaǵı Apple Park-ta ótkerilgen Apple Event ilajında tanıstırıldı. Olar 2026-jılı 18-sentyabrde satıwǵa shıǵarıldı&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-09-12 |title=iPhone 18 Pro and iPhone 18 Pro Max Now Available to Pre-Order |url=https://www.macrumors.com/2026/09/12/iphone-18-pro-available-to-pre-order/ |access-date=2026-09-12 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-09 |title=Apple Announces iPhone 18 Pro and iPhone 18 Pro Max |url=https://www.macrumors.com/2026/09/09/apple-announces-iphone-18-pro-and-iphone-18-pro-max/ |access-date=2026-09-09 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 9, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909171429/https://www.macrumors.com/2026/09/09/apple-announces-iphone-18-pro-and-iphone-18-pro-max/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==

=== Bahanıń kóteriliwi ===
2026-jılı iyun ayında ''The Wall Street Journal'' gazetası iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro bahasınıń kóterilgenin hám telefonnıń baslanǵısh bahası shama menen 1399 dollar bolıwı múmkin ekenin xabarladı&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-06-18 |title=iPhone 18 Pro could start at $1,399 or more, per report |url=https://9to5mac.com/2026/06/18/iphone-18-pro-could-start-at-1399-or-more-per-report/ |access-date=2026-06-18 |website=9to5Mac |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260618151147/https://9to5mac.com/2026/06/18/iphone-18-pro-could-start-at-1399-or-more-per-report/|archive-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-06-19 |title=Report: iPhone 18 Pro Could Start at $1,399 Amid Price Hikes |url=https://www.macrumors.com/2026/06/19/iphone-18-pro-could-start-at-1399/ |access-date=2026-06-19 |website=MacRumors |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260619110726/https://www.macrumors.com/2026/06/19/iphone-18-pro-could-start-at-1399/|archive-date=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;. Sol waqıttaǵı Apple bas direktorı Tim Kuk Apple kompaniyasınıń yad chipleri hám SSD diskleriniń anaǵurlım qımbatlawınan shette qala almaytuǵının málimlep&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;, kompaniya házirgi payda marjasın saqlap qalıw ushın qurılmalar bahasın kóteriwge májbúr bolatuǵının bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-06-17 |title=Tim Cook Says Apple Price Increases Are 'Unavoidable' Due to Memory Costs |url=https://www.macrumors.com/2026/06/17/apple-increasing-prices/ |access-date=2026-06-20 |website=MacRumors |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617211536/https://www.macrumors.com/2026/06/17/apple-increasing-prices/|archive-date=2026-06-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-06-20 |title=Tim Cook Says Apple Facing Unprecedented Problem: 'I've Never Seen Anything Like It' |url=https://www.macrumors.com/2026/06/20/tim-cook-apple-unprecedented-problem/ |access-date=2026-06-20 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621204025/https://www.macrumors.com/2026/06/20/tim-cook-apple-unprecedented-problem/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

J.P. Morgan iPhone bahasınıń kóteriliwi 50 dollardan aspaytuǵının bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Friedman |first=Alan |date=2026-06-24 |title=Apple's iPhone 18 Pro price hike expected to be much less than many feared |url=https://www.phonearena.com/news/iphone-18-pro-price-hike-much-less-than-feared_id181378 |access-date=2026-06-25 |website=PhoneArena |language=en-US |archive-date=2026-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260625123927/https://www.phonearena.com/news/iphone-18-pro-price-hike-much-less-than-feared_id181378 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Al Fixed Focus Digital bolsa bahanıń kóteriletuǵının aytıp, iPhone{{nbsp}}Duo modeliniń bahası aldın kútilgennen 10–20% joqarı bolatuǵının atap ótti&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-06-26 |title=iPhone 18 Pro and Foldable iPhone Tipped to Get Price Hikes Too |url=https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-and-foldable-to-get-price-hikes/ |access-date=2026-06-26 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626145405/https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-and-foldable-to-get-price-hikes/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. International Data Corporation (IDC) iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro hám Pro{{nbsp}}Max modelleriniń bahası 200 dollarǵa kóteriliwi múmkin ekenin boljadı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-06-26 |title=iPhone 18 Pro and Pro Max May See $200 Price Increase |url=https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-price-increase-estimate/ |access-date=2026-06-26 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626191947/https://www.macrumors.com/2026/06/26/iphone-18-pro-price-increase-estimate/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Bahanıń kóteriliwi 2026-jılı 9-sentyabrde ótkerilgen Apple Event ilajında tastıyıqlandı. Pro modeliniń baslanǵısh bahası 1199 AQSH dolları, al Pro{{nbsp}}Max modeliniń baslanǵısh bahası 1299 AQSH dolları boldı&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-09-09 |title=iPhone 18 Pro Starts at $1,199, Pro Max at $1,299 |url=https://www.macrumors.com/2026/09/09/iphone-18-pro-pricing/ |access-date=2026-09-09 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 9, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909174934/https://www.macrumors.com/2026/09/09/iphone-18-pro-pricing/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
==== Maǵlıwmatlardıń urlanıwı hám sırtqa shıǵıwı ====
2026-jılı iyun ayında A20{{nbsp}}Pro chipi haqqındaǵı maǵlıwmatlar sırtqa shıqqanı aytıladı. Olardan chiptiń Wafer-Level Multi-Chip Module (WMCM) qaplaw texnologiyasına ótkeni kórindi&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-06-29 |title=Leaked A20 Pro Image Hints at iPhone 18 Pro Performance Gains |url=https://www.macrumors.com/2026/06/29/leaked-a20-pro-image-iphone-18-pro-performance/ |access-date=2026-06-29 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629120804/https://www.macrumors.com/2026/06/29/leaked-a20-pro-image-iphone-18-pro-performance/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sonıń menen birge, jetkerip beriwshi kompaniyaǵa kiberhújim jasalǵannan keyin iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro-nıń ana plata dizaynı hám prototiplerdiń videoları da sırtqa shıǵıp ketti.

=== Boljawlar hám islep shıǵıw ===
iPhone 18 Pro-nıń kóplegen funkciyaları hám dizayn ózgerisleri haqqında boljawlar [[iPhone 17 Pro]] járiyalanbastan burın-aq payda bolǵan edi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-05-03 |title=iPhone 18 Pro Models Rumored to Feature Under-Screen Face ID With Top-Left Camera Hole |url=https://www.macrumors.com/2025/05/03/iphone-18-pro-under-screen-face-id-rumor/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260816182150/https://www.macrumors.com/2025/05/03/iphone-18-pro-under-screen-face-id-rumor/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-08-08 |title=Skipping the iPhone 17 Pro? Here Are Key iPhone 18 Pro Rumors So Far |url=https://www.macrumors.com/2025/08/08/iphone-18-pro-rumored-features/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260817214246/https://www.macrumors.com/2025/08/08/iphone-18-pro-rumored-features/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2025-jılı sentyabr ayında-aq shıqqan xabarlarda keyingi iPhone-da kishireytilgen Dynamic Island bolatuǵını aytıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-09-13 |title=New iPhone 18 and iPhone 18 Pro Rumors: Smaller Dynamic Island, No Under-Screen Face ID |url=https://www.macrumors.com/2025/09/13/iphone-18-smaller-dynamic-island-rumor/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260817203123/https://www.macrumors.com/2025/09/13/iphone-18-smaller-dynamic-island-rumor/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Tolıǵıraq maǵlıwmatlar 2025-jılı dekabr hám 2026-jılı yanvar aylarında sırtqa shıqtı. Olarda jańa iPhone-da ekran astındaǵı Face ID bolatuǵını&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2025-12-08 |title=iPhone 18 Pro Leak Adds New Evidence for Under-Display Face ID |url=https://www.macrumors.com/2025/12/08/iphone-18-pro-under-display-face-id/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812001508/https://www.macrumors.com/2025/12/08/iphone-18-pro-under-display-face-id/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2025-12-16 |title=iPhone 18 Pro Features Leaked in New Report, Including Under-Screen Face ID |url=https://www.macrumors.com/2025/12/16/iphone-18-pro-features-report/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260730105718/https://www.macrumors.com/2025/12/16/iphone-18-pro-features-report/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; hám jańa Dynamic Island-tıń anıq ólshemleri kórsetildi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-01-20 |title=iPhone 18 Pro Leak: Smaller Dynamic Island, No Top-Left Camera Cutout |url=https://www.macrumors.com/2026/01/20/iphone-18-pro-leak-smaller-dynamic-island/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810031143/https://www.macrumors.com/2026/01/20/iphone-18-pro-leak-smaller-dynamic-island/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-01-22 |title=iPhone 18 Pro: Leaker Reveals Alleged Size of Smaller Dynamic Island |url=https://www.macrumors.com/2026/01/23/iphone-18-pro-alleged-dynamic-island-size/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805212310/https://www.macrumors.com/2026/01/23/iphone-18-pro-alleged-dynamic-island-size/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2026-jıl fevral ayında iPhone 18 Pro-nı sınaq retinde islep shıǵarıw baslandı. Bul telefonnıń tez arada keń kólemde islep shıǵarılatuǵının bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-02-23 |title=iPhone 18 Pro Reportedly Enters Trial Production Stage |url=https://www.macrumors.com/2026/02/23/iphone-18-pro-trial-production-stage/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260508121237/https://www.macrumors.com/2026/02/23/iphone-18-pro-trial-production-stage/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-02-23 |title=iPhone 18 Pro reportedly enters test production |url=https://9to5mac.com/2026/02/23/iphone-18-pro-reportedly-enters-test-production/ |access-date=2026-09-04 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=February 24, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224131635/https://9to5mac.com/2026/02/23/iphone-18-pro-reportedly-enters-test-production/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2026-jılı mart ayında kishireytilgen Dynamic Island-qa iye iPhone 18 Pro prototipiniń súwretleri járiyalandı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-03-30 |title=iPhone 18 Pro's Smaller Dynamic Island Revealed |url=https://www.macrumors.com/2026/03/30/iphone-18-pro-smaller-dynamic-island-revealed/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260730161708/https://www.macrumors.com/2026/03/30/iphone-18-pro-smaller-dynamic-island-revealed/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2026-jıl iyun ayında iPhone 18 Pro dizaynı haqqında bir neshe xabar payda boldı. Olardıń arasında ekran qorǵawshı plyonkalar haqqındaǵı maǵlıwmatlar&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Asim |first=Abdullah |date=2026-06-20 |title=Leaked iPhone 18 Pro screen protectors confirm whether Apple succeeded in its redesign |url=https://www.phonearena.com/news/leaked-iphone-18-pro-screen-protectors-confirm-apple-redesign_id181304 |access-date=2026-06-22 |website=PhoneArena |language=en-US |archive-date=2026-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623101430/https://www.phonearena.com/news/leaked-iphone-18-pro-screen-protectors-confirm-apple-redesign_id181304 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, úlkeytilgen kamera blokı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vlad |title=iPhone 18 Pro camera upgrade 'confirmed' by another rumor |url=https://www.gsmarena.com/iphone_18_pro_camera_upgrade_confirmed_by_another_rumor-news-73388.php |access-date=2026-06-22 |website=GSMArena.com |language=en-US |archive-date=2026-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623093554/https://www.gsmarena.com/iphone_18_pro_camera_upgrade_confirmed_by_another_rumor-news-73388.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-06-22 |title=New iPhone 18 Pro leak highlights big upgrade for most popular camera |url=https://9to5mac.com/2026/06/22/new-iphone-18-pro-leak-highlights-big-upgrade-for-most-popular-camera/ |access-date=2026-06-22 |website=9to5Mac |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260622155510/https://9to5mac.com/2026/06/22/new-iphone-18-pro-leak-highlights-big-upgrade-for-most-popular-camera/|archive-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt; hám iPhone 18 Pro-nıń SIM-karta uyasın kórsetetuǵın súwretler bar edi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-06-30 |title=Alleged iPhone 18 Pro Sim Tray Again Shows Dark Cherry Color |url=https://www.macrumors.com/2026/06/30/iphone-18-pro-sim-tray-dark-cherry-color/ |access-date=2026-06-30 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260630130923/https://www.macrumors.com/2026/06/30/iphone-18-pro-sim-tray-dark-cherry-color/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq iPhone 18 Pro batareyasınıń sıyımlılıǵı haqqında da maǵlıwmatlar payda boldı&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-06-02 |title=iPhone 18 Pro Battery Capacities Allegedly Leaked |url=https://www.macrumors.com/2026/06/02/iphone-18-pro-battery-capacities-allegedly-leaked/ |access-date=2026-06-02 |website=MacRumors |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602085805/https://www.macrumors.com/2026/06/02/iphone-18-pro-battery-capacities-allegedly-leaked/|archive-date=2026-06-02}}&lt;/ref&gt;. 2026-jıl iyul ayında iPhone 18 Pro Max batareyasınıń sıyımlılıǵı sırtqa shıqtı&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-07-02 |title=iPhone 18 Pro Max’s huge battery size reportedly leaked |url=https://9to5mac.com/2026/07/02/iphone-18-pro-maxs-huge-battery-size-reportedly-leaked/ |access-date=2026-07-02 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702161650/https://9to5mac.com/2026/07/02/iphone-18-pro-maxs-huge-battery-size-reportedly-leaked/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-07-06 |title=iPhone 18 Pro Battery Capacities Revealed by Regulatory Filings |url=https://www.macrumors.com/2026/07/06/iphone-18-pro-battery-capacities-revealed/ |access-date=2026-08-16 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810031143/https://www.macrumors.com/2026/07/06/iphone-18-pro-battery-capacities-revealed/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2026-jıl avgust ayında ''Tim Kalpan'' iPhone 18 Pro ushın DRAM yad chipleriniń jetkerip beriliwi kútilip atırǵanın hám telefonlar satıwǵa shıqqanda olardıń sanı sheklengen bolatuǵının xabarladı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-08-06 |title=iPhone 18 Pro could have limited availability right after launch: report |url=https://9to5mac.com/2026/08/06/iphone-18-pro-could-have-limited-availability-right-after-launch-report/ |access-date=2026-08-06 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806180911/https://9to5mac.com/2026/08/06/iphone-18-pro-could-have-limited-availability-right-after-launch-report/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-08-06 |title=Apple Scrambling to Secure Memory Ahead of iPhone 18 Pro Launch |url=https://www.macrumors.com/2026/08/06/apple-scrambling-to-secure-memory/ |access-date=2026-08-06 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806135702/https://www.macrumors.com/2026/08/06/apple-scrambling-to-secure-memory/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. iOS 27-niń beta versiyasında iPhone 18 Pro-ǵa baylanıslı jazıwlar tabıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-08-11 |title=Latest iOS 27 Beta References Six Unreleased iPhone 18 Models |url=https://www.macrumors.com/2026/08/11/ios-27-beta-codenames-iphone-18-lineup/ |access-date=2026-08-11 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811125800/https://www.macrumors.com/2026/08/11/ios-27-beta-codenames-iphone-18-lineup/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq Best Buy dúkanında ele satıwǵa shıqpaǵan qaplar tabıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |title=iPhone 17 Pro Cases Fit iPhone 18 Pro - Or At Least Otterbox Thinks So |url=https://www.macrumors.com/2026/08/19/iphone-17-pro-cases-fit-iphone-18-pro/ |access-date=2026-08-19 |work=MacRumors |language=en-US |archive-date=2026-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819094638/https://www.macrumors.com/2026/08/19/iphone-17-pro-cases-fit-iphone-18-pro/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-08-19 |title=Otterbox and Astropad think iPhone 17 Pro cases will fit iPhone 18 Pro |url=https://9to5mac.com/2026/08/19/otterbox-and-astropad-think-iphone-17-pro-cases-will-fit-iphone-18-pro/ |access-date=2026-08-19 |website=9to5Mac}}&lt;/ref&gt;.

2026-jıl sentyabr ayındaǵı xabarlarǵa qaraǵanda, iPhone 18 Pro telefonlarınıń qara reńli variantı bolatuǵını, al gúmis reńli variantı bolmaytuǵını aytıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-09-01 |title=Here are iPhone 18 Pro’s new colors, says leaker |url=https://9to5mac.com/2026/09/01/here-are-iphone-18-pros-new-colors-says-leaker/ |access-date=2026-09-03 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=September 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260901150550/https://9to5mac.com/2026/09/01/here-are-iphone-18-pros-new-colors-says-leaker/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charlton |first=Hartley |date=2026-09-01 |title=iPhone 18 Pro Colors Apparently Include Black, But Skip Silver |url=https://www.macrumors.com/2026/09/01/iphone-18-pro-colors-include-black-but-skip-silver/ |access-date=2026-09-03 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 1, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260901154441/https://www.macrumors.com/2026/09/01/iphone-18-pro-colors-include-black-but-skip-silver/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Keyingi xabarlar bunı biykarlap, modellerdiń úsh reńde shıǵarılatuǵının, biraq olardıń arasında qara reń bolmaytuǵının málimledi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-09-02 |title=Leakers battle over whether third iPhone 18 Pro color will be silver or black |url=https://9to5mac.com/2026/09/02/leakers-battle-over-whether-third-iphone-18-pro-color-will-be-silver-or-black/ |access-date=2026-09-02 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=September 3, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260903021020/https://9to5mac.com/2026/09/02/leakers-battle-over-whether-third-iphone-18-pro-color-will-be-silver-or-black/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-09-02 |title=Leaked iPhone 18 Pro Parts Point to Three Color Options Excluding Black |url=https://www.macrumors.com/2026/09/02/leaked-iphone-18-pro-parts-point-to-three-colors/ |access-date=2026-09-02 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260902183606/https://www.macrumors.com/2026/09/02/leaked-iphone-18-pro-parts-point-to-three-colors/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
=== Tanıstırılıwı hám satıwǵa shıǵarılıwı ===
2026-jılı 26-avgustta «Surprise and shine» uranı menen ótkeriletuǵın Apple ilajı 9-sentyabrge belgilendi&lt;ref name=&quot;mr&quot;&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |title=Apple Event Announced for September 9: 'Surprise and Shine' |url=https://www.macrumors.com/2026/08/26/apple-iphone-event-2026/ |date=2026-08-26 |access-date=2026-08-26 |website=MacRumors |language=en-US |archive-date=2026-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260826160859/https://www.macrumors.com/2026/08/26/apple-iphone-event-2026/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hall |first=Zac |date=2026-08-26 |title=Apple announces iPhone 18 Pro and foldable iPhone Ultra event: 'Surprise and shine' |url=https://9to5mac.com/2026/08/26/apple-officially-announces-iphone-18-pro-foldable-event/ |access-date=2026-08-26 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260826165545/https://9to5mac.com/2026/08/26/apple-officially-announces-iphone-18-pro-foldable-event/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. iPhone 18 Pro usı ilajda tanıstırıldı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. 17-sentyabrde, iPhone 18 Pro satıwǵa shıǵarılıwdan aldın, Apple bas direktorı Djon Ternus Nyu-York qalasındaǵı Apple Fifth Avenue dúkanında satıw kúnine bolǵan qızıǵıwshılıqtı arttırdı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-18 |title=Apple CEO John Ternus Teases iPhone 18 Pro Launch Day |url=https://www.macrumors.com/2026/09/17/john-ternus-teases-iphone-18-pro-launch/ |access-date=2026-09-18 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Dizayn ==
iPhone 18 Pro tórt reńde shıǵarıladı: qara (Black), muzlıq (Glacier), bordo (Burgundy) hám gúmis (Silver) reńler&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.
&lt;!-- tómendegi reńler Apple, Inc. kompaniyasınan alınǵan --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Model
! scope=&quot;col&quot; |iPhone 18 Pro hám 18 Pro Max
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tiykarǵı reńler
|{{ubl|{{Color icon|#4D1821|}} Bordo|{{Color icon|#E8F2FF|}} Muzlıq|{{Color icon|#F7F7F7|}} Gúmis|{{Color icon|#3C3C3C|}} Qara}}
|}

== Texnikalıq xarakteristikaları ==
=== Chipset ===
iPhone 18 Pro hám Pro Max modellerinde Apple A20 Pro chipi qollanıladı. Apple kompaniyasınıń málim etiwinshe, ol aldınǵı modeldegi Apple A19 Pro chipinen 40%-ke shekem tezirek isleydi&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. Sonday-aq Apple kompaniyası A20 Pro chipiniń «M seriyasınan ilham alınǵan qaplaw» texnologiyasına iye ekenin málimledi.

=== Displey ===
iPhone 18 Pro-da {{convert|6.3|in|sing=on}} OLED displey (tınıqlıǵı 2622×1206 piksel), al iPhone 18 Pro Max-ta {{convert|6.9|in|sing=on}} OLED Super Retina XDR displey (tınıqlıǵı 2868×1320 piksel) ornatılǵan. Eki modeldegi «Dynamic Island» kesigi iPhone 17 Pro modellerine qaraǵanda kishirek. Ol iPhone 14 Pro-dan beri qollanılıp kiyatırǵan dizayndı almastırdı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christoffel |first=Ryan |date=2026-07-21 |title=iPhone 18 Pro: New display upgrades are coming in two ways |url=https://9to5mac.com/2026/07/21/iphone-18-pro-new-display-upgrades-are-coming-in-two-ways/ |access-date=August 16, 2026 |website=9to5Mac |archive-date=2026-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722081058/https://9to5mac.com/2026/07/21/iphone-18-pro-new-display-upgrades-are-coming-in-two-ways/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
=== Kamera ===
iPhone 18 Pro hám Pro Max kamera sistemasında fizikalıq diafragma qollanılǵan birinshi iPhone modelleri bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. Sonday-aq olar ózgeriwshi diafragmalı kameralardı qollanǵan birinshi iPhone-lar&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-08-18 |title=iPhone 18 Pro Max Rumored to Get Exclusive Camera Upgrade |url=https://www.macrumors.com/2026/08/18/iphone-18-pro-max-camera-upgrade-exclusive/ |access-date=2026-08-19 |website=MacRumors |language=en |archive-date=2026-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819000012/https://www.macrumors.com/2026/08/18/iphone-18-pro-max-camera-upgrade-exclusive/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-08-18 |title=Two camera features may be unique to the iPhone 18 Pro Max, suggests leaker |url=https://9to5mac.com/2026/08/18/two-camera-features-may-be-unique-to-the-iphone-18-pro-max-suggests-leaker/ |access-date=2026-08-19 |website=9to5Mac |language=en-US |archive-date=2026-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819050956/https://9to5mac.com/2026/08/18/two-camera-features-may-be-unique-to-the-iphone-18-pro-max-suggests-leaker/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

iPhone 18 Pro hám Pro Max kameraları kriptografiyalıq qol qoyılǵan etalon súwretlerdi jarata aladı. Bunday súwretlerdi ózgertiw múmkin emes, sonlıqtan olar súwrettiń haqıyqıy ekenin dálilleydi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Whitcombe |first=Jack |date=2026-09-16 |title=Here's how the iPhone 18 Pro's Apple Reference Image tech works |url=https://www.engadget.com/2259654/how-iphone-18-pro-apple-reference-image-works/ |access-date=2026-09-29 |website=Engadget |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

=== Baylanıs múmkinshiligi ===
iPhone 18 Pro Apple kompaniyasınıń C2 modemi hám Apple U2 ultra keń polosalı chipi járdeminde jańa 5G sputnik infrastrukturasın paydalanadı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. iPhone 18 Pro Max te Apple C2 modemin qollanadı, biraq AQSH-ta ol iPhone 17 Pro-da qollanılǵan Qualcomm Snapdragon X80 modemin paydalanadı.

=== Batareya ===
iPhone 18 Pro-nıń fizikalıq SIM-kartalı versiyasında 4056&amp;nbsp;mAh, al eSIM versiyasında 4288&amp;nbsp;mAh batareya ornatılǵan. iPhone 18 Pro Max-tıń fizikalıq SIM-kartalı versiyasında 5391&amp;nbsp;mAh, al eSIM versiyasında 5567&amp;nbsp;mAh batareya bar&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rossignol |first1=Joe |title=Apple Reveals iPhone 18 Pro and iPhone 18 Pro Max Battery Capacities |url=https://www.macrumors.com/2026/09/09/iphone-18-pro-max-battery-capacities/ |website=MacRumors |language=en |access-date=September 11, 2026 |date=September 9, 2026}}&lt;/ref&gt;. Apple kompaniyasınıń málim etiwinshe, iPhone 18 Pro 15 minutta 50 procentke shekem zaryadlanadı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

Sıyımlılıǵı 20 vatt-saattan joqarı batareyalardı tasıwǵa tásir etetuǵın xalıqaralıq jetkerip beriw qaǵıydalarına sáykes bolıw ushın iPhone 18 Pro Max telefon aktivlestirilgenge shekem batareya sıyımlılıǵın sheklewshi programmalıq bloklaw menen jetkeriledi. Eger paydalanıwshı aktivlestirilgen telefonın remontqa yamasa qayta satıwǵa jiberiwi kerek bolsa, bul sheklewdi waqıtsha qayta qosatuǵın jańa Prepare to Ship funkciyası bar. Zárúr bolsa, onnan aldın batareya razryadlanadı&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theverge.com/tech/998144/apple-iphone-18-pro-max-battery-firmware-limit|title=Apple’s clever software solution lets iPhone batteries skirt shipping limits|first=Jess|last=Weatherbed|work=The Verge|date=September 21, 2026|access-date=September 21, 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Programmalıq támiynat ==
{{Main|iOS 27}}Qurılmalar iOS 27 operaciyalıq sisteması menen satıwǵa shıǵarıldı. Eki model de qurılmanıń ózinde isleytuǵın Apple Intelligence funkciyaların, sonıń ishinde jeke sazlanatuǵın Siri dawısların hám qurılmanıń ózinde isleytuǵın Siri AI-dı qollap-quwatlaydı. Kishireytilgen Dynamic Island úsh janlı háreketke (live activities) shekem hám dóńgeleklew kórinistegi Siri AI-dı kórsetedi&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

iPhone 18 Pro hám 18 Pro Max modellerinde Kamera qosımshasında ózgeriwshi diafragmanı sazlaw menyusı payda boldı&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

== Satıwǵa shıǵarılıwı ==
iPhone 18 Pro-nıń baslanǵısh bahası 1199 AQSH dolları&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-09-03 |title=iPhone 18 Pro Prices Estimated Ahead of Apple Event Next Week |url=https://www.macrumors.com/2026/09/03/iphone-18-pro-prices-apple-event-next-week/ |access-date=2026-09-04 |website=MacRumors |language=en |archive-date=September 4, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260904100139/https://www.macrumors.com/2026/09/03/iphone-18-pro-prices-apple-event-next-week/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. iPhone 18 Pro hám iPhone 18 Pro Max ushın aldın ala buyırtpalar 2026-jılı 12-sentyabrde baslandı, al satıwǵa shıǵarılıwı 2026-jılı 18-sentyabrde boldı&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;.
== Qabıl etiliwi ==
=== Sın-pikirler ===
iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro-nıń bahası haqqındaǵı pikirler hár qıylı boldı. Járiyalawdan aldın GF Securities analitigi Djeff Pu Apple akciyalarınıń reytingin «hold» (saqlaw) dárejesine túsirdi. Ol TSMC plastinalarınıń, DRAM hám NAND flesh yadınıń qımbatlawı sebepli bahanıń 200–300 dollarǵa kóteriliwin kútti. Sonday-aq joqarı baha menen apparatlıq bólimdegi az ǵana jaqsılawlar talaptı páseytiwi múmkin ekenin atap ótti&lt;ref name=&quot;forbes-pu&quot;&gt;{{Cite web |last=Spence |first=Ewan |date=2026-08-02 |title=iPhone 18 Pro Price Warning As Apple Downgraded To Hold |url=https://www.forbes.com/sites/ewanspence/2026/08/02/iphone-18-pro-price-hike-apple-stock-downgrade-hold/ |access-date=2026-09-22 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;. Bloomberg bahanıń 100 dollarǵa kóteriletuǵının xabarlaǵannan keyin, ''9to5Mac'' bul ósiwdiń kóplegen analitikler boljaǵanınan kishirek ekenin jazdı&lt;ref&gt;{{Cite web |last= Mayo |first=Benjamin|date=2026-09-09 |title=New iPhone 18 Pro price rises perhaps not as bad as some feared |url=https://9to5mac.com/2026/09/09/new-iphone-18-pro-price-rises-perhaps-not-as-bad-as-some-feared/ |access-date=2026-09-22 |website=9to5Mac |language=en-US}}&lt;/ref&gt;. ''Tom's Guide'' kepillik múddeti tamamlanǵannan keyingi batareyanı almastırıw xızmetiniń bahası da iPhone{{nbsp}}17{{nbsp}}Pro-daǵı 119 dollardan 129 dollarǵa kóterilgenine itibar qarattı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pritchard |first=Tom |date=2026-09-18 |title=Apple increased the price of iPhone 18 Pro battery repairs |url=https://www.tomsguide.com/phones/iphones/apple-increased-the-price-of-iphone-18-pro-battery-repairs-heres-how-much-youll-pay-now |access-date=2026-09-22 |website=Tom's Guide |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Kamera sisteması eń turaqlı túrde joqarı bahalandı. ''Engadget'' iPhone{{nbsp}}18{{nbsp}}Pro-nı 10 balldan 9 ball menen bahaladı. Basılım onıń kamerasın barlıq iPhone-lardıń ishindegi eń jaqsısı dep atadı. Ózgeriwshi diafragma portret hám túngi súwretke túsiriwde Google Pixel seriyası menen arasındaǵı ayırmashılıqtı qısqartqanın málimledi, biraq bul rejimlerde Pixel ele aldında dep esapladı&lt;ref name=&quot;engadget&quot;&gt;{{Cite web |last=Low |first=Cherlynn |date=2026-09-17 |title=iPhone 18 Pro review: The standard setter |url=https://www.engadget.com/2259790/apple-iphone-18-pro-review-cameras-performance-variable-aperture-siri-ai/ |access-date=2026-09-16 |website=Engadget |language=en}}&lt;/ref&gt;. ''Tom's Guide'' ózgeriwshi diafragmalı kameranı hám jańadan qosılǵan qolda basqarılatuǵın Pro sazlawların atap ótip, telefonǵa 5 balldan 4,5 ball qoydı&lt;ref name=&quot;tg-review&quot;&gt;{{Cite web |last=Spoonauer |first=Mark |date=2026-09-16 |title=iPhone 18 Pro and Pro Max review: Fastest phone ever, variable aperture camera shines |url=https://www.tomsguide.com/phones/iphones/iphone-18-pro-and-pro-max-review |access-date=2026-09-22 |website=Tom's Guide |language=en}}&lt;/ref&gt;. ''PetaPixel'' ushın kamera sistemasına sholıw jazǵan Djaron Shnayder tanıstırıw ilajınan kóp tásir almaǵanın aytadı. Biraq uzaq sınawdan keyin súwretke túsiriw tájiriybesi ádewir jaqsılanǵan degen juwmaqqa kelgen. Ol videodaǵı ózgeriwshi diafragmanı, aynasız kamera menen salıstırǵan avtofokus baqlawın hám Reference Image tastıyıqlaw sistemasın ayrıqsha atap ótti&lt;ref name=&quot;petapixel&quot;&gt;{{Cite web |last=Schneider |first=Jaron |date=2026-09-16 |title=Apple iPhone 18 Pro Camera Review: Small Changes, Big Differences |url=https://petapixel.com/2026/09/16/apple-iphone-18-pro-camera-review-small-changes-big-differences/ |access-date=2026-09-22 |website=PetaPixel |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Bir neshe sholıwshı jańa modelge ótiwdiń ulıwma paydasına gúman keltirdi. ''MacRumors'' iPhone{{nbsp}}17{{nbsp}}Pro yamasa iPhone{{nbsp}}16{{nbsp}}Pro-dan ótiwge salmaqlı sebep joq degen juwmaqqa keldi. Al iPhone{{nbsp}}14{{nbsp}}Pro yamasa onnan eski modellerdiń iyelerine bul modeldi usındı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-16 |title=iPhone 18 Pro Reviews: Excellent Yet... Meh? |url=https://www.macrumors.com/review/iphone-18-pro/ |access-date=2026-09-22 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;.

iFixit iPhone 18 Pro-nı maydalap tekserip, telefon ashılǵannan keyin plastik ramkanıń zaqımlanatuǵın remont mashqalasın anıqladı. Ramkadaǵı mashqalalar hám telefonda ótkerilgen basqa sınawlar nátiyjesinde ol remontlanıw dárejesin 10 balldan 7 ball dep bahaladı. iFixit-tiń málim etiwinshe, telefon remontlanıw boyınsha iPhone 17 Pro-nıń kúshli táreplerin saqlap qalǵan&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mendes |first=Marcus |date=2026-09-20 |title=iFixit tears down iPhone 18 Pro, explores variable aperture, more |url=https://9to5mac.com/2026/09/20/ifixit-tears-down-iphone-18-pro-explores-variable-aperture-finds-concerning-repair-issue/ |access-date=2026-09-25 |website=9to5Mac |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-21 |title=iFixit Shares iPhone 18 Pro Teardown With Inside Look at New Features |url=https://www.macrumors.com/2026/09/20/ifixit-iphone-18-pro-teardown/ |access-date=2026-09-25 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Mashqalalar ==

=== Face ID mashqalaları ===
Satıwǵa shıǵarılǵannan keyin iPhone 18 Pro-nıń ayırım paydalanıwshıları Face ID mashqalaları haqqında xabarladı. Telefonnıń qulpı ashılmaǵan yamasa telefon qatıp qalıp, aqırında qulp ekranına qayta júklengen&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-21 |title=Some iPhone 18 Pro Users Experiencing Face ID Issues |url=https://www.macrumors.com/2026/09/21/iphone-18-pro-face-id-issues/ |access-date=2026-09-25 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;. Apple bul mashqalanı sheshiw ushın 2026-jılı 28-sentyabrde iOS 27.0.1 jańalanıwın shıǵardı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hardwick |first=Tim |date=2026-09-24 |title=iOS 27 Update to Fix Face ID Issues on iPhone 18 Pro |url=https://www.macrumors.com/2026/09/24/ios-27-update-face-id-issue-iphone-18-pro/ |access-date=2026-09-25 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rossignol |first=Joe |date=2026-09-24 |title=Apple Confirms iPhone 18 Pro Bug Fix Update is Coming Next Week |url=https://www.macrumors.com/2026/09/24/apple-confirms-iphone-18-pro-fix-coming/ |access-date=2026-09-25 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-09-28 |title=Apple Releases iOS 27.0.1 With Face ID Bug Fix |url=https://www.macrumors.com/2026/09/28/apple-releases-ios-27-0-1/ |access-date=2026-09-28 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Dinamik mashqalaları ===
iOS 27.0.1 shıqqannan keyin kóp ótpey, iPhone 18 Pro-nıń ayırım paydalanıwshıları qosımshalardı paydalanıw waqtında dinamikten shıtırlaǵan yamasa sart-surt etken dawıs shıqqanın xabarladı. Bul mashqala programmalıq támiynatqa baylanıslı bolıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lovejoy |first=Ben |date=2026-09-30 |title=Small number of iPhone 18 Pro users report speaker ‘pops’ or ‘clicks’ |url=https://9to5mac.com/2026/09/30/small-number-of-iphone-18-pro-users-report-speaker-pops-or-clicks/ |access-date=2026-10-01 |website=9to5Mac}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clover |first=Juli |date=2026-09-29 |title=iPhone 18 Pro Owners Complain of Speaker Crackling or Popping |url=https://www.macrumors.com/2026/09/29/iphone-18-pro-speaker-crackling/ |access-date=2026-10-01 |website=MacRumors |language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Uyalı baylanıs mashqalaları ===
Satıwǵa shıǵarılǵannan keyin kóp ótpey, 2026-jılı sentyabr ayında AQSH-taǵı iPhone 18 Pro Max-tıń geypara paydalanıwshıları qońıraw, tekstli xabar yamasa mobil internet ushın AT&amp;T tarmaǵına qosıla almaǵanın xabarladı&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rossignol |first1=Joe |title=Some iPhone 18 Pro Max Users Experiencing AT&amp;T Cellular Issues |url=https://www.macrumors.com/2026/09/25/iphone-18-pro-max-att-cellular-issues/ |website=MacRumors |access-date=October 2, 2026 |language=en |date=September 25, 2026}}&lt;/ref&gt;. Bir neshe kúnnen keyin AT&amp;T zıyan kórgen paydalanıwshılarǵa iOS 27.0.1 versiyasına jańalawdı usınıp SMS jiberdi, biraq bul mashqalanı sheshpedi. Keyin AT&amp;T bul mashqalalardı sheshiw ushın «Apple menen birge islep atırǵanın» málimledi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rossignol |first1=Joe |title=AT&amp;T on iPhone 18 Pro Max Issues: 'We Are Working With Apple' |url=https://www.macrumors.com/2026/10/02/att-statement-on-iphone-18-pro-max-issues/ |website=MacRumors |access-date=October 2, 2026 |language=en |date=October 2, 2026}}&lt;/ref&gt;. 2026-jılı 3-oktyabrde Apple mashqalanıń apparatlıq bólimge baylanıslı ekenin málimledi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rossignol |first1=Joe |title=Apple Says iPhone 18 Pro Max Users With AT&amp;T Cellular Issue Need to Have Device Replaced |url=https://www.macrumors.com |website=MacRumors |access-date=October 3, 2026 |language=en |date=October 2, 2026}}&lt;/ref&gt;. Zıyan kórgen iPhone 18 Pro Max qurılmaların remontlaw múmkin emes, sonlıqtan paydalanıwshılar olardı tolıǵı menen jańasına almastırıwı kerek&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Price |first1=David |title=Apple confirms iPhone cellular issue, admits affected units can't be fixed |url=https://www.macworld.com/article/3250214/apple-confirms-iphone-cellular-issue-admits-affected-units-cant-be-fixed.html |website=Macworld |access-date=October 3, 2026 |language=en |date=October 3, 2026}}&lt;/ref&gt;.
== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:IPhone]]</text>
      <sha1>gdgsg6tqw8rd7liv6lfusal7yhz5h72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı talqılawı:~2026-53317-45</title>
    <ns>3</ns>
    <id>48387</id>
    <revision>
      <id>274672</id>
      <timestamp>2026-10-10T19:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Xosh keldińiz!</comment>
      <origin>274672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5694" sha1="86v6013103jzjb5rllb6w12tbbo4kbd" xml:space="preserve">== Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz.

Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz.

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes.

Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar.

Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi.

Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{redaktorlanbaqta}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. 

Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]]
|}
--[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 19:25, 2026-jıl 10-oktyabr (UTC)</text>
      <sha1>86v6013103jzjb5rllb6w12tbbo4kbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Múmkinshiliklerdi sheklew</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48388</id>
    <revision>
      <id>274676</id>
      <timestamp>2026-10-10T21:28:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:en:Special:Redirect/revision/1322287252|Brownout (software engineering)]]» betinen awdarılıp jaratıldı</comment>
      <origin>274676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5715" sha1="48ujt8sukrj8hvvsxk97uw7rh3hnmm0" xml:space="preserve">'''Múmkinshiliklerdi sheklew''' — [[Programmalıq injiniring|programmalıq injiniringinde]] qosımshanıń belgili bir funkciyaların waqıtsha óshiriw yamasa sheklewdi óz ishine alatugın texnika.

== Táriyip ==
Múmkinshiliklerdi sheklew qosımshanıń esaplaw quwatınıń jetispewshiligine turaqlılıǵın arttırıw ushın qollanıladı. Eger onlayn jaylastırılǵan qosımshaǵa bir waqıtta júdá kóp paydalanıwshı kirse, onıń tiykarındaǵı esaplaw infrastrukturası artıqsha júklenip, nátiyjede qosımsha juwap bermey qalıwı múmkin. Paydalanıwshılar qosımshadan paydalanıwdı toqtatıp, básekiles alternativalarǵa ótiwi múmkin, bul bolsa uzaq múddetli kirislerdiń azayıwına alıp keledi. Bunday jaǵdaydı jaqsıraq basqarıw ushın qosımshaǵa múmkinshiliklerdi sheklew múmkinshiligin beriwge boladı. Bunda artıqsha júkleniwdiń aldın alıw ushın qosımshanıń belgili bir funkciyaları waqıtsha óshiriledi yamasa sheklenedi. Mısalı, onlayn dúkan endi usıǵan uqsas ónimlerdiń usınısların kórsetpewi múmkin. Funkciyalardıń azaytılıwı, ádette, qosımsha iyesiniń qısqa múddetli kirisine keri tásir etedi, biraq uzaq múddetli kirislerdiń joǵalıwına jol qoymawǵa boladı.

Bul texnika elektr tarmaqlarındaǵı brownout qubılısınan ilhamlanǵan. Elektr energiyasına bolǵan talap óndiris kóleminen artıp ketkende, elektr tarmaǵındaǵı kernew tómenletiledi. Qızdırıw lampaları sıyaqlı ayırım tutınıwshılarda jarıqlıq hálsireydi — atamanıń kelip shıǵıwı da usıdan — hám olar azıraq quwat tutınadı. Sol arqalı talap penen óndiris arasındaǵı sáykeslikti támiyinlewge járdem beredi. Sol sıyaqlı, múmkinshilikleri sheklengen qosımsha óziniń esaplaw quwatına bolǵan talapların maqsetli infrastruktura ushın qoljetimli bolǵan múmkinshiliklerge sáykeslestiriwge járdem beredi.

Múmkinshiliklerdi sheklew elastiklikti tolıqtıradı. Birinshisi qosımshaǵa qısqa múddetli quwat jetispewshiligine shıdawǵa járdem beredi, biraq qosımsha ushın qoljetimli bolǵan esaplaw quwatınıń kólemin ózgertpeydi. Al elastiklik qosımshaǵa quwat jetispewshiliginiń pútkilley aldın alıw maqsetinde, ádette aldınnan, qosımsha esaplaw quwatın qosıwdı yamasa alıwdı ańlatadı. Bul eki texnikanı birgelikte qollanıwǵa boladı. Mısalı, paydalanıwshılar sanı kútilmegen jerde kóbeygende múmkinshiliklerdi sheklew iske túsiriledi, al elastiklik bolsa iske túsirilgenge shekem qollanılıwı múmkin, sebebi elastikliktiń ózgerisleri ádette birneshe minut ishinde ǵana nátiyje beredi.

Múmkinshiliklerdi sheklew baǵdarlamashı ushın salıstırmalı túrde az aralasıwdı talap etedi. Mısalı, onı aspektke baǵdarlanǵan programma dúziwde (aspect-oriented programming) ''advice'' sıpatında ámelge asırıwǵa boladı. Biraq júklemelerdi teńlestiriwshiler (''load-balancers'') sıyaqlı sırtqı komponentler múmkinshiliklerdi sheklew mexanizmin túsiniwi kerek. Olar qosımshanıń ádettegi rejimde islep turǵanın hám múmkinshiliklerdi sheklew mexanizmin iske túsiriw arqalı tómengi juwap beriw waqıtın saqlap turǵanın bir-birinen ajırata alıwı kerek.

== Basqısh penen biykarlawda qollanılıwı ==
Múmkinshiliklerdi sheklew túsiniginiń programmalıq injiniringindegi baylanıslı qollanılıwlarınıń biri — isten shıǵarılıp atırǵan sistema, API yamasa funkciya ushın waqıtsha úzilislerdi qasaqana túrde kirgiziw. Bul sistema yamasa APIǵa baylanıslı bolǵan, biraq belgisiz paydalanıwshılardı anıqlaw ushın qollanılǵanda, geyde «scream test» dep te ataladı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.microsoft.com/insidetrack/blog/microsoft-uses-a-scream-test-to-silence-its-unused-servers/|bet=Microsoft uses a scream test to silence its unused servers|avtor=Pete Apple|sáne=April 25, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.v-wiki.net/the-scream-test/|bet=The Scream Test|avtor=Christian Wickham|sáne=February 26, 2019}}&lt;/ref&gt;.

Bundaǵı maqset — API yamasa xızmettiń eskirgenligi haqqındaǵı eskertiwlerdi bayqamay qalǵan tómengi dárejedegi paydalanıwshılardı anıqlaw yamasa eskirgen funkciyanı isten shıǵarıw nátiyjesinde aldınnan esapqa alınbaǵan jasırın alternativ tásirlerdi anıqlaw. Baylanıslı sistemalardı islep shıǵıwshılar joqarı dárejedegi múmkinshiliklerdi sheklew sebebinen óz sistemalarında júz bergen qátelerdi bayqawı kerek. Bunday múmkinshiliklerdi sheklew jaǵdayları, ádette, aldınnan járiyalanǵan jobalanǵan úzilisler&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://developer.github.com/changes/2018-11-05-github-services-brownout/|bet=Github Services Brownout|sáne=November 5, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://spring.io/blog/2022/12/14/notice-of-permissions-changes-to-repo-spring-io-january-2023|bet=Notice of Permissions Changes to repo.spring.io, January 2023|sáne=December 14, 2022}}&lt;/ref&gt; yamasa itimallıq principine tiykarlanǵan boladı. Mısalı, sorawlardıń belgili bir procentin qasaqana túrde qáte menen juwap beriw múmkin.

Múmkinshiliklerdi sheklew tek waqıtsha yamasa bólek úzilis bolǵanlıqtan, ol API yamasa xızmettiń tómengi dárejesindegi paydalanıwshılarına anıqlanǵan eskirgen APIǵa bolǵan baylanıslardı tolıq isten shıǵarılmastan burın alıp taslaw ushın waqıt beredi. Eskirgen funkciyanı isten shıǵarıwǵa aldınnan tayarlanǵan paydalanıwshılar ushın múmkinshiliklerdi sheklew xızmettiń aqırǵı ret tolıq alıp taslanıwı kútilmegen mashqalalardı payda etpeytuǵının sınaw ushın qımbatlı múmkinshilik beredi.

== Derekler ==

[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>48ujt8sukrj8hvvsxk97uw7rh3hnmm0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274677</id>
      <parentid>274676</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T21:29:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <origin>274677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5727" sha1="5b03jt2orp4vgn3uutyfoq3rz2u2zgf" xml:space="preserve">'''Múmkinshiliklerdi sheklew''' — [[Programmalıq injiniring|programmalıq injiniringinde]] qosımshanıń belgili bir funkciyaların waqıtsha óshiriw yamasa sheklewdi óz ishine alatugın texnika.

== Táriyip ==
Múmkinshiliklerdi sheklew qosımshanıń esaplaw quwatınıń jetispewshiligine turaqlılıǵın arttırıw ushın qollanıladı. Eger onlayn jaylastırılǵan qosımshaǵa bir waqıtta júdá kóp paydalanıwshı kirse, onıń tiykarındaǵı esaplaw infrastrukturası artıqsha júklenip, nátiyjede qosımsha juwap bermey qalıwı múmkin. Paydalanıwshılar qosımshadan paydalanıwdı toqtatıp, básekiles alternativalarǵa ótiwi múmkin, bul bolsa uzaq múddetli kirislerdiń azayıwına alıp keledi. Bunday jaǵdaydı jaqsıraq basqarıw ushın qosımshaǵa múmkinshiliklerdi sheklew múmkinshiligin beriwge boladı. Bunda artıqsha júkleniwdiń aldın alıw ushın qosımshanıń belgili bir funkciyaları waqıtsha óshiriledi yamasa sheklenedi. Mısalı, onlayn dúkan endi usıǵan uqsas ónimlerdiń usınısların kórsetpewi múmkin. Funkciyalardıń azaytılıwı, ádette, qosımsha iyesiniń qısqa múddetli kirisine keri tásir etedi, biraq uzaq múddetli kirislerdiń joǵalıwına jol qoymawǵa boladı.

Bul texnika elektr tarmaqlarındaǵı brownout qubılısınan ilhamlanǵan. Elektr energiyasına bolǵan talap óndiris kóleminen artıp ketkende, elektr tarmaǵındaǵı kernew tómenletiledi. Qızdırıw lampaları sıyaqlı ayırım tutınıwshılarda jarıqlıq hálsireydi — atamanıń kelip shıǵıwı da usıdan — hám olar azıraq quwat tutınadı. Sol arqalı talap penen óndiris arasındaǵı sáykeslikti támiyinlewge járdem beredi. Sol sıyaqlı, múmkinshilikleri sheklengen qosımsha óziniń esaplaw quwatına bolǵan talapların maqsetli infrastruktura ushın qoljetimli bolǵan múmkinshiliklerge sáykeslestiriwge járdem beredi.

Múmkinshiliklerdi sheklew elastiklikti tolıqtıradı. Birinshisi qosımshaǵa qısqa múddetli quwat jetispewshiligine shıdawǵa járdem beredi, biraq qosımsha ushın qoljetimli bolǵan esaplaw quwatınıń kólemin ózgertpeydi. Al elastiklik qosımshaǵa quwat jetispewshiliginiń pútkilley aldın alıw maqsetinde, ádette aldınnan, qosımsha esaplaw quwatın qosıwdı yamasa alıwdı ańlatadı. Bul eki texnikanı birgelikte qollanıwǵa boladı. Mısalı, paydalanıwshılar sanı kútilmegen jerde kóbeygende múmkinshiliklerdi sheklew iske túsiriledi, al elastiklik bolsa iske túsirilgenge shekem qollanılıwı múmkin, sebebi elastikliktiń ózgerisleri ádette birneshe minut ishinde ǵana nátiyje beredi.

Múmkinshiliklerdi sheklew baǵdarlamashı ushın salıstırmalı túrde az aralasıwdı talap etedi. Mısalı, onı aspektke baǵdarlanǵan programma dúziwde (aspect-oriented programming) ''advice'' sıpatında ámelge asırıwǵa boladı. Biraq júklemelerdi teńlestiriwshiler (''load-balancers'') sıyaqlı sırtqı komponentler múmkinshiliklerdi sheklew mexanizmin túsiniwi kerek. Olar qosımshanıń ádettegi rejimde islep turǵanın hám múmkinshiliklerdi sheklew mexanizmin iske túsiriw arqalı tómengi juwap beriw waqıtın saqlap turǵanın bir-birinen ajırata alıwı kerek.

== Basqısh penen biykarlawda qollanılıwı ==
Múmkinshiliklerdi sheklew túsiniginiń programmalıq injiniringindegi baylanıslı qollanılıwlarınıń biri — isten shıǵarılıp atırǵan sistema, API yamasa funkciya ushın waqıtsha úzilislerdi qasaqana túrde kirgiziw. Bul sistema yamasa APIǵa baylanıslı bolǵan, biraq belgisiz paydalanıwshılardı anıqlaw ushın qollanılǵanda, geyde «scream test» dep te ataladı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.microsoft.com/insidetrack/blog/microsoft-uses-a-scream-test-to-silence-its-unused-servers/|bet=Microsoft uses a scream test to silence its unused servers|avtor=Pete Apple|sáne=April 25, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.v-wiki.net/the-scream-test/|bet=The Scream Test|avtor=Christian Wickham|sáne=February 26, 2019}}&lt;/ref&gt;.

Bundaǵı maqset — API yamasa xızmettiń eskirgenligi haqqındaǵı eskertiwlerdi bayqamay qalǵan tómengi dárejedegi paydalanıwshılardı anıqlaw yamasa eskirgen funkciyanı isten shıǵarıw nátiyjesinde aldınnan esapqa alınbaǵan jasırın alternativ tásirlerdi anıqlaw. Baylanıslı sistemalardı islep shıǵıwshılar joqarı dárejedegi múmkinshiliklerdi sheklew sebebinen óz sistemalarında júz bergen qátelerdi bayqawı kerek. Bunday múmkinshiliklerdi sheklew jaǵdayları, ádette, aldınnan járiyalanǵan jobalanǵan úzilisler&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://developer.github.com/changes/2018-11-05-github-services-brownout/|bet=Github Services Brownout|sáne=November 5, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://spring.io/blog/2022/12/14/notice-of-permissions-changes-to-repo-spring-io-january-2023|bet=Notice of Permissions Changes to repo.spring.io, January 2023|sáne=December 14, 2022}}&lt;/ref&gt; yamasa itimallıq principine tiykarlanǵan boladı. Mısalı, sorawlardıń belgili bir procentin qasaqana túrde qáte menen juwap beriw múmkin.

Múmkinshiliklerdi sheklew tek waqıtsha yamasa bólek úzilis bolǵanlıqtan, ol API yamasa xızmettiń tómengi dárejesindegi paydalanıwshılarına anıqlanǵan eskirgen APIǵa bolǵan baylanıslardı tolıq isten shıǵarılmastan burın alıp taslaw ushın waqıt beredi. Eskirgen funkciyanı isten shıǵarıwǵa aldınnan tayarlanǵan paydalanıwshılar ushın múmkinshiliklerdi sheklew xızmettiń aqırǵı ret tolıq alıp taslanıwı kútilmegen mashqalalardı payda etpeytuǵının sınaw ushın qımbatlı múmkinshilik beredi.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>5b03jt2orp4vgn3uutyfoq3rz2u2zgf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274710</id>
      <parentid>274677</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:32:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Bultlı esaplaw|Bultlı esaplaw]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>274710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5758" sha1="5h9f1fb2yla42j1ia5q0eljaeitu7hk" xml:space="preserve">'''Múmkinshiliklerdi sheklew''' — [[Programmalıq injiniring|programmalıq injiniringinde]] qosımshanıń belgili bir funkciyaların waqıtsha óshiriw yamasa sheklewdi óz ishine alatugın texnika.

== Táriyip ==
Múmkinshiliklerdi sheklew qosımshanıń esaplaw quwatınıń jetispewshiligine turaqlılıǵın arttırıw ushın qollanıladı. Eger onlayn jaylastırılǵan qosımshaǵa bir waqıtta júdá kóp paydalanıwshı kirse, onıń tiykarındaǵı esaplaw infrastrukturası artıqsha júklenip, nátiyjede qosımsha juwap bermey qalıwı múmkin. Paydalanıwshılar qosımshadan paydalanıwdı toqtatıp, básekiles alternativalarǵa ótiwi múmkin, bul bolsa uzaq múddetli kirislerdiń azayıwına alıp keledi. Bunday jaǵdaydı jaqsıraq basqarıw ushın qosımshaǵa múmkinshiliklerdi sheklew múmkinshiligin beriwge boladı. Bunda artıqsha júkleniwdiń aldın alıw ushın qosımshanıń belgili bir funkciyaları waqıtsha óshiriledi yamasa sheklenedi. Mısalı, onlayn dúkan endi usıǵan uqsas ónimlerdiń usınısların kórsetpewi múmkin. Funkciyalardıń azaytılıwı, ádette, qosımsha iyesiniń qısqa múddetli kirisine keri tásir etedi, biraq uzaq múddetli kirislerdiń joǵalıwına jol qoymawǵa boladı.

Bul texnika elektr tarmaqlarındaǵı brownout qubılısınan ilhamlanǵan. Elektr energiyasına bolǵan talap óndiris kóleminen artıp ketkende, elektr tarmaǵındaǵı kernew tómenletiledi. Qızdırıw lampaları sıyaqlı ayırım tutınıwshılarda jarıqlıq hálsireydi — atamanıń kelip shıǵıwı da usıdan — hám olar azıraq quwat tutınadı. Sol arqalı talap penen óndiris arasındaǵı sáykeslikti támiyinlewge járdem beredi. Sol sıyaqlı, múmkinshilikleri sheklengen qosımsha óziniń esaplaw quwatına bolǵan talapların maqsetli infrastruktura ushın qoljetimli bolǵan múmkinshiliklerge sáykeslestiriwge járdem beredi.

Múmkinshiliklerdi sheklew elastiklikti tolıqtıradı. Birinshisi qosımshaǵa qısqa múddetli quwat jetispewshiligine shıdawǵa járdem beredi, biraq qosımsha ushın qoljetimli bolǵan esaplaw quwatınıń kólemin ózgertpeydi. Al elastiklik qosımshaǵa quwat jetispewshiliginiń pútkilley aldın alıw maqsetinde, ádette aldınnan, qosımsha esaplaw quwatın qosıwdı yamasa alıwdı ańlatadı. Bul eki texnikanı birgelikte qollanıwǵa boladı. Mısalı, paydalanıwshılar sanı kútilmegen jerde kóbeygende múmkinshiliklerdi sheklew iske túsiriledi, al elastiklik bolsa iske túsirilgenge shekem qollanılıwı múmkin, sebebi elastikliktiń ózgerisleri ádette birneshe minut ishinde ǵana nátiyje beredi.

Múmkinshiliklerdi sheklew baǵdarlamashı ushın salıstırmalı túrde az aralasıwdı talap etedi. Mısalı, onı aspektke baǵdarlanǵan programma dúziwde (aspect-oriented programming) ''advice'' sıpatında ámelge asırıwǵa boladı. Biraq júklemelerdi teńlestiriwshiler (''load-balancers'') sıyaqlı sırtqı komponentler múmkinshiliklerdi sheklew mexanizmin túsiniwi kerek. Olar qosımshanıń ádettegi rejimde islep turǵanın hám múmkinshiliklerdi sheklew mexanizmin iske túsiriw arqalı tómengi juwap beriw waqıtın saqlap turǵanın bir-birinen ajırata alıwı kerek.

== Basqısh penen biykarlawda qollanılıwı ==
Múmkinshiliklerdi sheklew túsiniginiń programmalıq injiniringindegi baylanıslı qollanılıwlarınıń biri — isten shıǵarılıp atırǵan sistema, API yamasa funkciya ushın waqıtsha úzilislerdi qasaqana túrde kirgiziw. Bul sistema yamasa APIǵa baylanıslı bolǵan, biraq belgisiz paydalanıwshılardı anıqlaw ushın qollanılǵanda, geyde «scream test» dep te ataladı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.microsoft.com/insidetrack/blog/microsoft-uses-a-scream-test-to-silence-its-unused-servers/|bet=Microsoft uses a scream test to silence its unused servers|avtor=Pete Apple|sáne=April 25, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.v-wiki.net/the-scream-test/|bet=The Scream Test|avtor=Christian Wickham|sáne=February 26, 2019}}&lt;/ref&gt;.

Bundaǵı maqset — API yamasa xızmettiń eskirgenligi haqqındaǵı eskertiwlerdi bayqamay qalǵan tómengi dárejedegi paydalanıwshılardı anıqlaw yamasa eskirgen funkciyanı isten shıǵarıw nátiyjesinde aldınnan esapqa alınbaǵan jasırın alternativ tásirlerdi anıqlaw. Baylanıslı sistemalardı islep shıǵıwshılar joqarı dárejedegi múmkinshiliklerdi sheklew sebebinen óz sistemalarında júz bergen qátelerdi bayqawı kerek. Bunday múmkinshiliklerdi sheklew jaǵdayları, ádette, aldınnan járiyalanǵan jobalanǵan úzilisler&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://developer.github.com/changes/2018-11-05-github-services-brownout/|bet=Github Services Brownout|sáne=November 5, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://spring.io/blog/2022/12/14/notice-of-permissions-changes-to-repo-spring-io-january-2023|bet=Notice of Permissions Changes to repo.spring.io, January 2023|sáne=December 14, 2022}}&lt;/ref&gt; yamasa itimallıq principine tiykarlanǵan boladı. Mısalı, sorawlardıń belgili bir procentin qasaqana túrde qáte menen juwap beriw múmkin.

Múmkinshiliklerdi sheklew tek waqıtsha yamasa bólek úzilis bolǵanlıqtan, ol API yamasa xızmettiń tómengi dárejesindegi paydalanıwshılarına anıqlanǵan eskirgen APIǵa bolǵan baylanıslardı tolıq isten shıǵarılmastan burın alıp taslaw ushın waqıt beredi. Eskirgen funkciyanı isten shıǵarıwǵa aldınnan tayarlanǵan paydalanıwshılar ushın múmkinshiliklerdi sheklew xızmettiń aqırǵı ret tolıq alıp taslanıwı kútilmegen mashqalalardı payda etpeytuǵının sınaw ushın qımbatlı múmkinshilik beredi.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]
[[Kategoriya:Bultlı esaplaw]]</text>
      <sha1>5h9f1fb2yla42j1ia5q0eljaeitu7hk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Konfiguraciyanı basqarıw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48389</id>
    <revision>
      <id>274678</id>
      <timestamp>2026-10-10T21:46:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «'''Konfiguraciyanı basqarıw''' ('''CM''') — ónimniń islew kórsetkishleri, funkcional hám fizikalıq qásiyetleriniń onıń talaplarına, dizaynına hám paydalanıw maǵlıwmatlarına sáykesligin ónimniń pútkil ómiri dawamında ornatıw hám saqlap turıw ushın qollanılatuǵın basqarıw procesi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://assist.daps.dla.mil/quicksearch/basic_profile.cfm?ident_number=202239|title=''MIL-HDBK-61A, &quot;&quot;Military Handbook: Configuration Ma...»</comment>
      <origin>274678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7903" sha1="22mjoyd1khdqlgf7f3t7bmtt0ywdzx2" xml:space="preserve">'''Konfiguraciyanı basqarıw''' ('''CM''') — ónimniń islew kórsetkishleri, funkcional hám fizikalıq qásiyetleriniń onıń talaplarına, dizaynına hám paydalanıw maǵlıwmatlarına sáykesligin ónimniń pútkil ómiri dawamında ornatıw hám saqlap turıw ushın qollanılatuǵın basqarıw procesi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://assist.daps.dla.mil/quicksearch/basic_profile.cfm?ident_number=202239|title=''MIL-HDBK-61A, &quot;&quot;Military Handbook: Configuration Management Guidance''|publisher=Department of Defense|date=7 February 2001|access-date=2012-03-24|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320093634/https://assist.daps.dla.mil/quicksearch/basic_profile.cfm?ident_number=202239|archive-date=20 March 2012|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;. CM procesi áskeriy injenerlik shólkemleri tárepinen quramalı sistemalardıń ómirlik cikli dawamındaǵı ózgerislerin basqarıw ushın keń qollanıladı. Bunday sistemalarǵa qural-jaraq sistemaları, áskeriy texnika hám [[Informaciyalıq sistema|informaciyalıq sistemalar]] kiredi. Áskeriy tarawdan tısqarı CM procesi ITIL tárepinen belgilengen IT xızmetlerin basqarıwda da qollanıladı. Sonday-aq ol qurılıs injeneriyasında hám basqa sanaat injeneriyası tarawlarında (jollar, kópirler, kanallar, bógetler hám imaratlar) basqa domen modelleri menen birge paydalanıladı&lt;ref&gt;{{cite web|title=History and Heritage of Civil Engineering|work=ASCE|url=http://live.asce.org/hh/index.mxml?versionChecked=true|archive-url=https://web.archive.org/web/20070216235716/http://live.asce.org/hh/index.mxml?versionChecked=true|url-status=dead|archive-date=16 February 2007|access-date=2007-08-08|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Institution of Civil Engineers What is Civil Engineering|work=ICE|url=http://www.ice.org.uk/downloads//little_book_full_colour.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20060923023137/http://www.ice.org.uk/downloads//little_book_full_colour.pdf|url-status=dead|archive-date=2006-09-23|access-date=2007-09-22}}&lt;/ref&gt;.

==Kirisiw==
Sistemanıń ómirlik cikli dawamında qollanılatuǵın CM onıń islew kórsetkishlerin, funkcional hám fizikalıq qásiyetlerin kórinetuǵın hám qadaǵalanatuǵın etedi. CM sistemanıń kózde tutılǵanday islewin hám onıń boljanǵan ómirlik ciklin támiyinlew ushın jetkilikli dárejede tolıq hújjetlestirilgenin tekseredi. CM procesi sistema maǵlıwmatların hám sistemadaǵı ózgerislerdi tártipli basqarıwǵa járdem beredi. Bunıń maqsetleri: múmkinshiliklerdi qayta qarap shıǵıw; islew kórsetkishlerin, isenimliligin yamasa xızmet kórsetiw qolaylıǵın jaqsılaw; xızmet múddetin uzartıw; shıǵınlardı azaytıw; táwekel hám juwapkershilikti tómenletiw yamasa kemshiliklerdi dúzetiw. CM-di engiziwdiń salıstırmalı túrde az shıǵını aldı alınǵan shıǵınlar esabınan bir neshe ese qaytadı. CM-niń bolmawı (yamasa onıń nátiyjesiz engiziliwi) júdá qımbatqa túsiwi múmkin. Geyde ol úskenelerdiń isten shıǵıwı yamasa adamlardıń qaytıs bolıwı sıyaqlı apatlı aqıbetlerge alıp keledi.

CM sistemadaǵı ózgerislerdi nátiyjeli qadaǵalaw ushın bólimler, kishi sistemalar hám sistemalar arasındaǵı funkcional baylanısqa ayrıqsha itibar beredi. Ol usınılǵan ózgerislerdiń keri tásirin azaytıw ushın olardıń sistemalı túrde qarap shıǵılıwın tekseriwge járdem beredi. Sistemaǵa kiritiletuǵın ózgerisler sáykeslikti támiyinleytuǵın standartlastırılǵan, sistemalı tásil arqalı usınıladı, bahalanadı hám ámelge asırıladı. Usınılǵan ózgerisler olardıń pútkil sistemaǵa kútilip atırǵan tásiri boyınsha bahalanadı. CM ózgerislerdiń belgilengen talaplarǵa sáykes orınlanǵanın tekseredi. Sonday-aq elementler menen sistemalardıń hújjetleri olardıń haqıyqıy konfiguraciyasın sáwlelendiretuǵının tekseredi. Tolıq CM baǵdarlaması barlıq sistema maǵlıwmatların komponent, kishi sistema hám sistema dárejesinde saqlaw, baqlaw hám jańalaw qaǵıydaların óz ishine aladı&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dau.mil/pubs/pdf/SEFGuide%2001-01.pdf|title=''Systems Engineering Fundamentals''|publisher=Defense Acquisition University Press|date=January 2001|access-date=2012-03-25|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060211165311/http://www.dau.mil/pubs/pdf/SEFGuide%2001-01.pdf|archive-date=11 February 2006|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;.

Dúzilisli CM baǵdarlaması elementlerge tiyisli hújjetlerdiń (mısalı, talaplar, dizayn, sınaw hám qabıl etiw hújjetleriniń) anıq bolıwın támiyinleydi. Sonday-aq bul hújjetlerdiń elementtiń haqıyqıy fizikalıq dúzilisine sáykes keliwin támiyinleydi. Kóp jaǵdaylarda CM bolmasa, hújjetler bar bolǵanı menen, olar elementtiń ózine sáykes kelmeydi. Sol sebepli injenerler, jumıstı bólip alıp islewshiler hám basshılar ózgeris kirgiziwden aldın elementtiń haqıyqıy jaǵdayın sáwlelendiretuǵın hújjetlerdi qayta islep shıǵıwǵa jiyi májbúr boladı. Bunday keri injeneriya procesi adam hám basqa resurslardı bosqa jumsaydı, al CM járdeminde onı azaytıw yamasa pútkilley saplastırıw múmkin.

==Tariyxı==
Konfiguraciyanı basqarıw 1950-jıllarda AQSH Qorǵanıw ministrliginde apparatlıq materiallıq elementler ushın texnikalıq basqarıw usılı retinde payda boldı. Házir ol derlik barlıq sanaat tarawlarında standart ámeliyatqa aylanǵan. CM procesi 1960-jıllardıń aqırında óz aldına texnikalıq tarawǵa aylandı. Sol waqıtta Qorǵanıw ministrligi «480 seriyası» dep atalǵan áskeriy standartlar jıynaǵın (MIL-STD-480, MIL-STD-481 hám MIL-STD-483) islep shıqtı. Bul standartlar keyin 1970-jıllarda járiyalandı. 1991-jılı «480 seriyası» MIL–STD–973 dep atalǵan bir standartqa biriktirildi. Keyin ol MIL–HDBK–61 menen almastırıldı. Bul Qorǵanıw ministrliginiń ulıwma maqsetine sáykes keldi: ministrlik áskeriy standartlar sanın qısqartıp, standartlardı islep shıǵıwshı shólkemler (SDO) qollap-quwatlaytuǵın sanaat texnikalıq standartlarına ótiwdi kózde tutqan edi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://acc.dau.mil/CommunityBrowser.aspx?id=32397|title=''Memorandum, Specifications and Standards – A New Way of Doing Business''|publisher=Secretary of Defense|date=29 June 1994|access-date=2012-03-23|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021123641/https://acc.dau.mil/CommunityBrowser.aspx?id=32397|archive-date=21 October 2013|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;. Bul CM boyınsha házirgi waqıttaǵı eń keń tarqalǵan hám qabıl etilgen standart — ANSI–EIA–649–1998 standartınıń qáliplesiwiniń baslaması boldı&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cs.wcupa.edu/~yang/495ppt/config_management.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.cs.wcupa.edu/~yang/495ppt/config_management.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|title=''Configuration Management Compliance Validation: Critical Review and Technology Assessment(CR/TA)Report''|publisher=Defense Technical Information Center|access-date=14 May 2001}}&lt;/ref&gt;. Házirgi waqıtta CM tarawı kóplegen shólkemler hám mekemeler tárepinen keń qabıl etilgen. Onıń túsiniklerine sistemalıq injeneriya (SE), integraciyalanǵan logistikalıq támiynat (ILS), Capability Maturity Model Integration (CMMI), ISO 9000, Prince2 joybardı basqarıw usılı, COBIT, ITIL, ónimniń ómirlik ciklin basqarıw hám qosımshalardıń ómirlik ciklin basqarıw kiredi. Bul funkciyalar hám modellerdiń kópshiligi CM-di onıń texnikalıq basqarıwǵa dástúrli kompleks tásilinen basqasha anıqlaǵan. Geypara tásiller CM-di kitapxanashınıń jumısına uqsas dep qaraydı hám ózgerislerdi qadaǵalawdı yamasa ózgerislerdi basqarıwdı bólek, óz aldına taraw retinde ajıratadı.

==Derekler==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>22mjoyd1khdqlgf7f3t7bmtt0ywdzx2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maǵlıwmatlar injeneriyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48390</id>
    <revision>
      <id>274682</id>
      <timestamp>2026-10-10T21:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «'''Maǵlıwmatlar injeneriyası''' — [[Maǵlıwmat|maǵlıwmatlardı]] jıynaw hám paydalanıwdı támiyinlew ushın maǵlıwmat sistemaların dúziwge baǵdarlanǵan programmalıq injeneriya tásili. Bul maǵlıwmatlar ádette keyingi analiz hám maǵlıwmatlar ilimi ushın qollanıladı, al bul jumıslar kóbinese [[Mashinalıq oqıtıw|mashinalıq oqıtıwdı]] óz ishine aladı&lt;ref name=&quot;whatis1&quot;&gt;{{cite web |title=What is Data Engineering? {{!}} A Quick Glan...»</comment>
      <origin>274682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5633" sha1="2vilax9uk1yj9gjb412u7ibad4d6yys" xml:space="preserve">'''Maǵlıwmatlar injeneriyası''' — [[Maǵlıwmat|maǵlıwmatlardı]] jıynaw hám paydalanıwdı támiyinlew ushın maǵlıwmat sistemaların dúziwge baǵdarlanǵan programmalıq injeneriya tásili. Bul maǵlıwmatlar ádette keyingi analiz hám maǵlıwmatlar ilimi ushın qollanıladı, al bul jumıslar kóbinese [[Mashinalıq oqıtıw|mashinalıq oqıtıwdı]] óz ishine aladı&lt;ref name=&quot;whatis1&quot;&gt;{{cite web |title=What is Data Engineering? {{!}} A Quick Glance of Data Engineering |url=https://www.educba.com/what-is-data-engineering/ |website=EDUCBA |access-date=31 July 2022 |date=5 January 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;whatis2&quot;&gt;{{cite web |title=Introduction to Data Engineering |url=https://www.dremio.com/resources/guides/intro-data-engineering/ |website=Dremio |access-date=31 July 2022}}&lt;/ref&gt;. Maǵlıwmatlardı paydalanıwǵa jaramlı etiw ádette úlken kólemdegi esaplawdı hám saqlawdı, sonday-aq maǵlıwmatlardı qayta islewdi talap etedi.

== Tariyxı ==
Shama menen 1970–1980-jıllarda ''informaciyalıq injeneriya metodologiyası'' (IEM) termini payda boldı. Ol maǵlıwmatlar bazasın joybarlawdı hám maǵlıwmatlardı analizlew menen qayta islew ushın programmalıq támiynattı qollanıwdı táriyiplew maqsetinde jaratıldı&lt;ref name=&quot;hist1&quot;&gt;{{cite web |last1=Black |first1=Nathan |title=What is Data Engineering and Why Is It So Important? |url=https://quanthub.com/what-is-data-engineering/ |website=QuantHub |access-date=31 July 2022 |date=15 January 2020}}&lt;/ref&gt;. Bul usıllar 1980-jıllardaǵı shólkemlerdiń operaciyalıq qayta islew mútajliklerin túsiniwge tiykarlanǵan. Olardı maǵlıwmatlar bazası administratorları (DBA) hám sistemalıq analitikler qollanıwı kózde tutılǵan edi. Atap aytqanda, bul usıllar strategiyalıq biznes jobalastırıw menen [[Informaciyalıq sistema|informaciyalıq sistemalar]] arasındaǵı ayırmashılıqtı joq etiwge járdem beriwi kerek edi. Erte dáwirdegi tiykarǵı úles qosıwshılardıń biri avstraliyalı Klayv Finkelshteyn boldı, onı kóbinese informaciyalıq injeneriya metodologiyasınıń «ákesi» dep ataydı. Ol 1976–1980-jıllar aralıǵında bul haqqında bir neshe maqala jazdı. Sonday-aq Djeyms Martin menen birge Savant Institute ushın usı tema boyınsha tásirli bayanattıń avtorlarınıń biri boldı&lt;ref&gt;&quot;Information engineering,&quot; [https://books.google.com/books?id=U2Da-O9RAgIC&amp;pg=PA29 part 3], [https://books.google.com/books?id=aMrnCDJzb9MC&amp;pg=RA1-PA1 part 4], [https://books.google.com/books?id=Ux9iw6tMs6MC&amp;pg=PA32 part 5], [https://books.google.com/books?id=dPLZ7QidjbEC&amp;pg=RA1-PA1 Part 6]&quot; by Clive Finkelstein. In ''Computerworld, In depths, appendix.'' May 25 – June 15, 1981.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Christopher Allen, Simon Chatwin, Catherine Creary (2003). ''Introduction to Relational Databases and SQL Programming.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Terry Halpin, Tony Morgan (2010). ''Information Modeling and Relational Databases.'' p. 343&lt;/ref&gt;. Keyingi bir neshe jıl ishinde Finkelshteyn biznesge kóbirek baǵdarlanǵan baǵdar boyınsha jumısın dawam ettirdi. Bul baǵdar tez ózgerip atırǵan biznes ortalıǵına juwap beriwge baǵdarlanǵan edi. Al Martin maǵlıwmatlardı qayta islewge kóbirek baǵdarlanǵan baǵdar boyınsha isledi. 1983–1987-jıllar aralıǵında Charlz M. Rixter Klayv Finkelshteynniń basshılıǵında IEM-di qayta dúziwde áhmiyetli rol atqardı. Sonday-aq ol IEM-di avtomatlastırıwǵa járdem bergen IEM programmalıq ónimin (paydalanıwshı maǵlıwmatları) joybarlawǵa qatnastı.

2000-jıllardıń basında kópshilik kompaniyalarda maǵlıwmatlar hám maǵlıwmatlar menen islew quralları ádette [[Informaciyalıq texnologiya|informaciyalıq texnologiyalar]] (IT) toparlarınıń qolında boldı&lt;ref name=&quot;hist2&quot;&gt;{{cite web |last1=Dodds |first1=Eric |title=The History of the Data Engineering and the Megatrends |url=https://www.rudderstack.com/blog/the-data-engineering-megatrend-a-brief-history |website=Rudderstack |access-date=31 July 2022}}&lt;/ref&gt;. Basqa toparlar bolsa maǵlıwmatlardı óz jumısında (mısalı, esabat dúziwde) paydalandı. Biraq biznestiń bul bólimleri arasında maǵlıwmatlar menen islew kónlikpelerinde ulıwmalıq ádette az boldı.

2010-jıllardıń basında internettiń rawajlanıwı menen maǵlıwmatlardıń kólemi, tezligi hám túrleri kúshli artıp ketti. Usı sebepli maǵlıwmatlardıń ózin táriyiplew ushın úlken maǵlıwmatlar (big data) termini payda boldı. Facebook hám Airbnb sıyaqlı maǵlıwmatlarǵa tiykarlanǵan texnologiyalıq kompaniyalar '''maǵlıwmatlar injeneri''' (data engineer) sóz dizbegin qollana basladı&lt;ref name=&quot;hist1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hist2&quot; /&gt;. Maǵlıwmatlardıń jańa kólemi sebepli [[Google]], [[Facebook]], Amazon, [[Apple Inc.|Apple]], [[Microsoft]] hám Netflix sıyaqlı iri kompaniyalar dástúrli ETL hám saqlaw usıllarınan bas tarta basladı. Olar '''maǵlıwmatlar injeneriyasın''' jarata basladı. Bul maǵlıwmatlarǵa baǵdarlanǵan programmalıq injeneriyanıń bir túri. Ol ásirese infrastruktura, maǵlıwmatlar qoymaları, maǵlıwmatlardı qorǵaw, kiberqawipsizlik, maǵlıwmatlardı qazıp alıw (data mining), modellestiriw, qayta islew hám metamaǵlıwmatlardı basqarıw menen shuǵıllanadı&lt;ref name=&quot;hist1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hist2&quot; /&gt;. Tásildegi bul ózgeris ásirese bultlı esaplawǵa baǵdarlanǵan edi&lt;ref name=&quot;hist2&quot; /&gt;. Maǵlıwmatlar tek IT bólimi emes, al satıw hám marketing sıyaqlı biznestiń kóplegen bólimleri tárepinen qayta islenip, paydalanıla basladı&lt;ref name=&quot;hist2&quot; /&gt;.
==Derekler==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>2vilax9uk1yj9gjb412u7ibad4d6yys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Islep shıǵıwshılar menen qarım-qatnas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48391</id>
    <revision>
      <id>274683</id>
      <timestamp>2026-10-10T22:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «'''Islep shıǵıwshılar menen qarım-qatnas''', qısqasha '''DevRel'''&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Singh Gill |first=Pawanpreet |date=Jul 26, 2022 |title=What is Developer Relations? |url=https://www.commudle.com/blogs/what-is-developer-relations |access-date=12 December 2022 |website=Commudle}}&lt;/ref&gt; — islep shıǵıwshılarǵa arnalǵan [[Programmalıq támiynat|programmalıq támiynattı]] dúzetuǵın shólkemniń sol programmalıq támiynattı paydalana...»</comment>
      <origin>274683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5335" sha1="14wofz5x8giaa9oz6k5lg0pjh9ktpm2" xml:space="preserve">'''Islep shıǵıwshılar menen qarım-qatnas''', qısqasha '''DevRel'''&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Singh Gill |first=Pawanpreet |date=Jul 26, 2022 |title=What is Developer Relations? |url=https://www.commudle.com/blogs/what-is-developer-relations |access-date=12 December 2022 |website=Commudle}}&lt;/ref&gt; — islep shıǵıwshılarǵa arnalǵan [[Programmalıq támiynat|programmalıq támiynattı]] dúzetuǵın shólkemniń sol programmalıq támiynattı paydalanatuǵın islep shıǵıwshılar menen baylanıs ornatıw ushın qollanatuǵın ámeliyatlarınıń ulıwma atı&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Revell |first=Matthew |title=What is developer relations? |url=https://developerrelations.com/what-is-developer-relations |access-date=4 March 2022 |website=DevRel|date=14 August 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Lewko and Parton |date=April 23, 2021 |title=A Framework for Developer Relations |url=https://devrelbook.substack.com/p/a-framework-for-developer-relations?s=r |access-date=4 March 2022 |website=Developer Relations – The Book}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |date=August 19, 2021 |title=How developers influence purchasing decisions in today's IT organizations |url=https://stackoverflowsolutions.com/topic/developer-influence/how-developers-influence-purchasing-decisions |access-date=4 March 2022 |website=Stack Overflow}}&lt;/ref&gt;. Islep shıǵıwshılar menen qarım-qatnas platformanı keńnen úgit-násiyatlawdıń bir túri bolıp tabıladı. Oǵan baylanıslı is-háreketler geyde islep shıǵıwshılar baǵdarlaması yamasa DevRel baǵdarlaması dep ataladı&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Re:vere Communications |date=2021 |title=8th DevRel Survey State of Developer Relations 2021 |url=https://www.stateofdeveloperrelations.com/_files/ugd/383279_f1078321a1644f148c4d868da8a34651.pdf |access-date=4 March 2022 |website=State of Developer Relations}}&lt;/ref&gt;. DevRel baǵdarlamaları kóbinese tómendegilerdi óz ishine aladı&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;:

* Islep shıǵıwshılarǵa marketing: ónim haqqında xabardarlıqtı arttırıw hám islep shıǵıwshılardı ónimdi paydalanıwǵa xoshametlew ushın olar menen baylanıs ornatıw hám olardı tartıw is-háreketleri.
* Islep shıǵıwshılardı oqıtıw: ónimdi úyreniwge járdem beretuǵın ónim hújjetleri hám videolar sıyaqlı resurslar.
* Islep shıǵıwshı tájiriybesi (developer experience): bul baǵdar kóbinese «nolinshi klient» hám «qıyınshılıqlardı jazıp barıw» (friction logging) dep ataladı. Bunda DevRel baǵdarlamaları ónimdi tikkeley paydalanıwdı, mashqalalardı tabıwdı hám islep shıǵıwshı tájiriybesin jaqsılawdı óz ishine aladı.
* Islep shıǵıwshılardıń tabısı: islep shıǵıwshılar ónim járdeminde jumıs islep, onı keńeytip barǵan sayın olardı qollap-quwatlaw hám saqlap qalıwǵa baǵdarlanǵan is-háreketler.
* Jámiyet: ónim átirapındaǵı ilajlar, forumlar hám sociallıq toparlar.

== Tariyxı hám tamırları ==
Birinshi DevRel baǵdarlamasın 1980-jıllarda Apple dúzgen dep esaplanadı. Bul baǵdarlama Mayk Marreyden baslandı. Ol úshinshi tárep islep shıǵıwshılardı Macintosh platforması ushın programmalıq támiynat hám qosımshalar islep shıǵıwǵa kóndiriw maqsetinde «programmalıq támiynat evangelisti» terminin oylap taptı&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Thengvall |first=Mary |date=May 23, 2019 |title=What Is Developer Relations (And Why Should You Care?) |url=https://www.marythengvall.com/blog/2019/5/22/what-is-developer-relations-and-why-should-you-care |access-date=4 March 2022 |website=Mary Thengvall Community Builder}}&lt;/ref&gt;. Mayk Boych Macintosh joybarı boyınsha [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyasınıń birinshi programmalıq támiynat evangelisti boldı&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mike Boich |url=https://computerhistory.org/profile/mike-boich/ |access-date=4 March 2022 |website=Computer History Museum}}&lt;/ref&gt;. Ol Gay Kavasakini jumısqa aldı. Keyin Kavasaki Apple kompaniyasınıń bas evangelisti bolıp, onıń DevRel baǵdarlamasın keń tanıttı.

1997-jılı Microsoft Developer Relations Group gárezsiz programmalıq támiynat jetkerip beriwshilerdi (ISV) qollap-quwatlaw arqalı [[Microsoft]] kompaniyasınıń tabısın arttırıwǵa baǵdarlanǵan resurslardı dúzip, tarqattı. Prezentaciyalar hám elektron xatlarda tolıq bayan etilgen bul strategiya Windows platformasına tiykarlanǵan qosımshalardı islep shıǵıw hám tarqatıwdı jeńillestiriwge baǵdarlanǵan edi. Evangelistlerdiń tabısı olar menen islesken ISV-lar islep shıǵıp, bazarǵa shıǵarǵan Windows qosımshalarınıń sanı menen ólshendi.

Keyingi on jıllıqlarda kóplegen kompaniyalar DevRel baǵdarlamaların dúzdi. 2010-jıllarda New Relic, Twilio, EngineYard hám SendGrid sıyaqlı kompaniyalar DevRel baǵdarlamaların «Developer-First» (islep shıǵıwshı birinshi orında) tásili dep atadı&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=Stowe |first=Mike |date=May 25, 2017 |title=A Brief History Of Developer Relations Programs: How DevRel Evolved Into Developer Communities |url=https://influitive.com/blog/brief-history-developer-relations-programs-developer-communities/ |access-date=4 March 2022 |website=Influitive}}&lt;/ref&gt;.
==Derekler==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>14wofz5x8giaa9oz6k5lg0pjh9ktpm2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talqılaw:IPhone 18 Pro</title>
    <ns>1</ns>
    <id>48392</id>
    <revision>
      <id>274684</id>
      <timestamp>2026-10-11T02:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Qostı {{Talqılaw}}</comment>
      <origin>274684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67" xml:space="preserve">{{Talqılaw}}</text>
      <sha1>1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talqılaw:Islep shıǵıwshılar menen qarım-qatnas</title>
    <ns>1</ns>
    <id>48393</id>
    <revision>
      <id>274685</id>
      <timestamp>2026-10-11T02:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Qostı {{Talqılaw}}</comment>
      <origin>274685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67" xml:space="preserve">{{Talqılaw}}</text>
      <sha1>1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talqılaw:Konfiguraciyanı basqarıw</title>
    <ns>1</ns>
    <id>48394</id>
    <revision>
      <id>274686</id>
      <timestamp>2026-10-11T02:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Qostı {{Talqılaw}}</comment>
      <origin>274686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67" xml:space="preserve">{{Talqılaw}}</text>
      <sha1>1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talqılaw:Maǵlıwmatlar injeneriyası</title>
    <ns>1</ns>
    <id>48395</id>
    <revision>
      <id>274687</id>
      <timestamp>2026-10-11T02:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Qostı {{Talqılaw}}</comment>
      <origin>274687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67" xml:space="preserve">{{Talqılaw}}</text>
      <sha1>1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talqılaw:Múmkinshiliklerdi sheklew</title>
    <ns>1</ns>
    <id>48396</id>
    <revision>
      <id>274688</id>
      <timestamp>2026-10-11T02:13:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Qostı {{Talqılaw}}</comment>
      <origin>274688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67" xml:space="preserve">{{Talqılaw}}</text>
      <sha1>1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı talqılawı:Sir Sputnik</title>
    <ns>3</ns>
    <id>48397</id>
    <revision>
      <id>274689</id>
      <timestamp>2026-10-11T03:27:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Xosh keldińiz!</comment>
      <origin>274689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5694" sha1="9rndhzvt5qytciiginf4a6mo97hkqbo" xml:space="preserve">== Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz.

Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz.

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes.

Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar.

Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi.

Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{redaktorlanbaqta}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. 

Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]]
|}
--[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 03:27, 2026-jıl 11-oktyabr (UTC)</text>
      <sha1>9rndhzvt5qytciiginf4a6mo97hkqbo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı talqılawı:Redguy834</title>
    <ns>3</ns>
    <id>48398</id>
    <revision>
      <id>274690</id>
      <timestamp>2026-10-11T04:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Xosh keldińiz!</comment>
      <origin>274690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5694" sha1="9as8rb7z3we0vppmgcfnd0s02grhgtm" xml:space="preserve">== Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz.

Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz.

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes.

Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar.

Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi.

Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{redaktorlanbaqta}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. 

Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]]
|}
--[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 04:27, 2026-jıl 11-oktyabr (UTC)</text>
      <sha1>9as8rb7z3we0vppmgcfnd0s02grhgtm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klientke biriktirilgen injener</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48399</id>
    <revision>
      <id>274691</id>
      <timestamp>2026-10-11T07:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «'''Klientke biriktirilgen injener''' (ingl. ''forward-deployed engineer'', '''FDE''') yamasa '''klientke biriktirilgen programmalıq támiynat injeneri''' (ingl. ''forward-deployed software engineer'', '''FDSE''') — klientler menen tikkeley isleytuǵın programmalıq támiynat injeneri. Ol ónim islep shıǵaratuǵın kompaniyada islep, sol ónimdi klient kompaniyasına engiziwge járdem beredi. Kóbinese ol belgili bir waqıt dawamında klienttiń xızmetkerleri...»</comment>
      <origin>274691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7253" sha1="6h2fclecrp2rtecjuolklfqb2yz1pb9" xml:space="preserve">'''Klientke biriktirilgen injener''' (ingl. ''forward-deployed engineer'', '''FDE''') yamasa '''klientke biriktirilgen programmalıq támiynat injeneri''' (ingl. ''forward-deployed software engineer'', '''FDSE''') — klientler menen tikkeley isleytuǵın programmalıq támiynat injeneri. Ol ónim islep shıǵaratuǵın kompaniyada islep, sol ónimdi klient kompaniyasına engiziwge járdem beredi. Kóbinese ol belgili bir waqıt dawamında klienttiń xızmetkerleri menen birge isleydi&lt;ref name=&quot;NewStack&quot;&gt;{{Cite web
|last=Burns
|first=Matthew
|date=2026-05-16
|title=Forward deployed engineer is AI's hottest job as OpenAI and Google race to hire. Here's how to become one.
|url=https://thenewstack.io/forward-deployed-engineer-fde-openai-google/
|archive-url=https://web.archive.org/web/20260516170910/https://thenewstack.io/forward-deployed-engineer-fde-openai-google/
|archive-date=2026-05-16
|access-date=2026-05-18
|website=The New Stack
|language=en-US
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MarketWatchFDE&quot;&gt;{{Cite news
|last=Bary
|first=Emily
|title=Palantir pioneered the hottest job in tech. Its legions of copycats may not succeed.
|url=https://www.marketwatch.com/story/palantir-pioneered-the-hottest-job-in-tech-its-legions-of-copycats-may-not-succeed-bdd581e3
|access-date=2026-07-13
|work=MarketWatch
|language=en-US
|date=2025-04-04}}&lt;/ref&gt;. Inglisshe atamadaǵı «forward-deployed» (aldınǵı poziciyaǵa jaylastırılǵan) sózi AQSH áskeriy jargonınan alınǵan&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kelley |first=Lora |date=2026-08-30 |title=Help Wanted: ‘Forward-Deployed’ Humans for the A.I. Era |url=https://www.nytimes.com/2026/08/30/business/forward-deployed-ai.html |access-date=2026-09-11 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;.

Klientke biriktirilgen injenerlerdiń wazıypaları sheshimler arxitektorlarınıń, satıw injenerleriniń, klientlerge xızmet kórsetiwshi injenerlerdiń, kásiplik xızmetler injenerleriniń, sistemalı integratorlardıń hám [[Informaciyalıq texnologiya|informaciyalıq texnologiyalar]] boyınsha keńesshilerdiń wazıypaları menen sáykes keledi&lt;ref name=&quot;NewStack&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MarketWatchFDE&quot; /&gt;. Mısalı, kompaniya óziniń satqan [[jasalma intellekt]] ónimin paydalanıwǵa járdem beriw ushın klientke biriktirilgen injenerdi bir neshe ayǵa klienttiń qasına jiberiwi múmkin&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |last=Vartabedian |first=Marc |last2=Chernova |first2=Yuliya |date=2025-10-13 |title=AI Startups Have a New (Old) Secret Weapon: Forward Deployed Engineers |url=https://www.wsj.com/articles/ai-startups-have-a-new-old-secret-weapon-forward-deployed-engineers-d18ee609 |access-date=2026-08-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}&lt;/ref&gt;. Bul lawazım iri korporativ klientlerge xızmet satatuǵın jetekshi JI kompaniyalarınıń bazarǵa shıǵıw strategiyasınıń bir bólegi bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hu |first=Krystal |date=2026-02-26 |title=What's the hottest job in AI right now? |url=https://www.reuters.com/technology/artificial-intelligence/artificial-intelligencer-hottest-job-ai-right-now-2026-02-26/ |access-date=2026-09-11 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Bul lawazımdı Palantir Technologies keń tanıttı&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Kompaniya bul lawazım atın 2009-jılǵa shekem-aq óz xızmetkerleri ushın qollanǵan&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Bohannon |first=John |date=2009-07-24 |title=Counterterrorism's New Tool: ‘Metanetwork’ Analysis |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.325_409 |journal=Science |publisher=American Association for the Advancement of Science |volume=325 |issue=5939 |pages=409–411 |doi=10.1126/science.325_409|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;. 2026-jılı Anthropic, [[OpenAI]], Amazon Web Services, [[Microsoft]] hám Google Cloud sıyaqlı iri kompaniyalar klientke biriktirilgen injenerlerge baǵdarlanǵan jańa bólimler ashqanın járiyaladı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Capoot |first=Ashley |date=2026-06-30 |title=AWS puts $1 billion into new AI unit to embed engineers with customers, joining growing wave |url=https://www.cnbc.com/2026/06/30/aws-amazon-ai-forward-deployed-engineers.html |access-date=2026-08-14 |website=CNBC |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Novet |first=Jordan |date=2026-07-02 |title=Microsoft commits $2.5 billion and 6,000 employees to new AI implementation unit |url=https://www.cnbc.com/2026/07/02/microsoft-commits-2point5-billion-6000-employees-ai-implementation-unit.html |access-date=2026-09-20 |website=CNBC |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Estrada |first=Sheryl |last2=Herrera |first2=Sebastian |date=2026-07-03 |title=Microsoft’s next big bet isn’t on a model but on becoming the Swiss Army knife of enterprise AI |url=https://fortune.com/2026/07/03/microsoft-big-bet-swiss-army-knife-enterprise-ai-frontier/ |access-date=2026-09-20 |website=Fortune |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Woo |first=Erin |date=2026-05-12 |title=Google to Hire Hundreds of Engineers to Help Customers Adopt Its AI |url=https://www.theinformation.com/briefings/google-hire-hundreds-engineers-help-customers-adopt-ai |access-date=2026-09-20 |website=The Information |language=en}}&lt;/ref&gt;. Texnologiyalıq kompaniyalar 2024–2025-jılları bul lawazım ushın bos jumıs orınlarınıń sanın ádewir kóbeytti, al 2026-jılı bul ósiw dawam etti. Biraq geypara programmalıq támiynat injenerleri jiyi saparǵa shıǵıw talabı hám klientlerdiń mashqalaların salıstırmalı túrde qısqa waqıt ishinde sheshiw boyınsha basım sebepli bul lawazımdı unamsız dep esaplaydı&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bousquette |first=Isabelle |date=2026-03-12 |title=The Hottest Job in Tech Isn’t Very Glamorous |url=https://www.wsj.com/cio-journal/the-hottest-job-in-tech-isnt-very-glamorous-dc29ab3e |access-date=2026-08-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}&lt;/ref&gt;.

Menedjment boyınsha professorlardıń biri bunday «ádettegiden tıs lawazım atı kásiptiń jańalıǵına juwap emes, al shólkemniń ózgesheligin sırtqa strategiyalıq túrde kórsetiw bolıp tabıladı. Ol kandidatlardıń, xızmetkerlerdiń hám tutınıwshılardıń shólkemdi qalay qabıl etiwine tásir etiw ushın oylap tabılǵan» dep jazdı&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Eley |first=Elizabeth H. |date=2026-09-15 |title=Vibe Managers, Gurus, and Rockstars: Decoding the Strategic Use of Unconventional Job Titles in Organizations |url=http://journals.aom.org/doi/full/10.5465/amr.2024.0311 |journal=Academy of Management Review |language=en |pages=6 |doi=10.5465/amr.2024.0311 |issn=0363-7425|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;. Andreessen Horowitz venchur kapital firması «forward-deployed engineer» lawazım atın «lawazım arbitrajı» dep táriyipledi. Bul aldın sheshimler injeneri yamasa integraciya injeneri dep atalǵan lawazımlardıń jańa áhmiyetin kórsetiwdiń bir usılı&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chakarian |first=Elsa |date=2026-05-13 |title=Google, Box CEOs say this is the 'most in-demand' job in tech |url=https://www.fastcompany.com/91541878/google-box-ceos-say-this-is-the-most-in-demand-job-in-tech |access-date=2026-09-20 |website=Fast Company}}&lt;/ref&gt;.
==Derekler==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>6h2fclecrp2rtecjuolklfqb2yz1pb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Interfeysti qadaǵalaw hújjeti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48400</id>
    <revision>
      <id>274692</id>
      <timestamp>2026-10-11T07:34:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «'''Interfeysti qadaǵalaw hújjeti''', kóbinese '''ICD''' qısqartpası menen belgilenedi — sistemalar, kishi sistemalar, úskeneler, apparatlıq támiynat komponentleri yamasa programmalıq támiynat komponentleri arasındaǵı interfeys maǵlıwmatların jazıp barıw, anıqlaw hám qadaǵalaw ushın qollanılatuǵın texnikalıq hújjet&lt;ref name=&quot;DLA&quot;&gt;{{cite web |url=https://quicksearch.dla.mil/qsDocDetails.aspx?ident_number=205309 |title=DI-SESS-81248 — In...»</comment>
      <origin>274692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4318" sha1="tf7sqpudvslz9whaouaepm6kb3m2vq0" xml:space="preserve">'''Interfeysti qadaǵalaw hújjeti''', kóbinese '''ICD''' qısqartpası menen belgilenedi — sistemalar, kishi sistemalar, úskeneler, apparatlıq támiynat komponentleri yamasa programmalıq támiynat komponentleri arasındaǵı interfeys maǵlıwmatların jazıp barıw, anıqlaw hám qadaǵalaw ushın qollanılatuǵın texnikalıq hújjet&lt;ref name=&quot;DLA&quot;&gt;{{cite web |url=https://quicksearch.dla.mil/qsDocDetails.aspx?ident_number=205309 |title=DI-SESS-81248 — Interface Control Document (ICD) |access-date=10 July 2026 |website=ASSIST QuickSearch |author=Defense Logistics Agency}}&lt;/ref&gt;.

Sistemalıq injeneriyada interfeysti funkcional birlikler arasındaǵı ulıwma shegara retinde túsiniwge boladı. Bul shegara funkciyalarǵa, signallardıń fizikalıq almasıwına hám basqa texnikalıq qásiyetlerge baylanıslı belgiler menen anıqlanadı&lt;ref name=&quot;SEBoK&quot;&gt;{{cite web |url=https://sebokwiki.org/wiki/Interface_(glossary) |title=Interface (glossary) |access-date=10 July 2026 |website=Guide to the Systems Engineering Body of Knowledge |author=SEBoK}}&lt;/ref&gt;. Bunday interfeyslerdi qadaǵalaw sistemanıń hár túrli bólimlerin bir-birine sáykes túrde islep shıǵıw, integraciyalaw, sınaw hám olarǵa xızmet kórsetiw kerek bolǵan joybarlarda áhmiyetli&lt;ref name=&quot;NASA&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.nasa.gov/reference/6-3-interface-management/ |title=6.3 Interface Management |date=26 July 2023 |access-date=10 July 2026 |website=NASA Systems Engineering Handbook |author=NASA}}&lt;/ref&gt;.

ICD tiykarınan texnikalıq elementlerdi integraciyalaw ulıwma maǵlıwmatlardı anıq belgilewdi talap etetuǵın jaǵdaylarda qollanıladı. Bul maǵlıwmatlarǵa signallar, xabarlar, maǵlıwmat formatları, baylanıs protokolları, fizikalıq qásiyetler, sáykeslik talapları hám qatnasıwshı tárepler arasındaǵı juwapkershilikler kiriwi múmkin. Sol sebepli bul túrdegi hújjet injenerlik joybarlarındaǵı integraciya, verifikaciya, validaciya, [[konfiguraciyanı basqarıw]] hám ózgerislerdi qadaǵalaw jumısları menen baylanıslı&lt;ref name=&quot;NASA&quot; /&gt;.

== Táriypi hám maqseti ==

Interfeysti qadaǵalaw hújjeti sistemanıń óz-ara baylanıslı elementleriniń bir-birine sáykes bolıp qalıwı ushın zárúr maǵlıwmatlardı qadaǵalanatuǵın túrde jazıp baradı. Ol islep shıǵıw, integraciya, verifikaciya, validaciya, xızmet kórsetiw hám ózgerislerdi qadaǵalaw menen shuǵıllanatuǵın toparlar ushın ulıwma derek retinde xızmet etedi. Bul sistemanıń bólek islep shıǵılǵan bólimleri bir-biri menen maǵlıwmat, signal yamasa fizikalıq maǵlıwmat almasıwı kerek bolǵanda payda bolatuǵın anıq emeslikti azaytadı&lt;ref name=&quot;NASA&quot; /&gt;.

ICD-niń tiykarǵı maqseti — interfeystiń ulıwma táriypin dúziw. Bul táriyip hár túrli toparlarǵa sistema elementleriniń qalay baylanısıwı yamasa jalǵanıwı kerekligin, qanday maǵlıwmatlar almasılıwı kerekligin, qanday sheklewlerdi saqlaw kerekligin hám qanday texnikalıq parametrler bir-birine sáykes bolıp qalıwı kerekligin túsiniwge múmkinshilik beredi. Quramalı joybarlarda bul funkciya áhmiyetli, sebebi sistemanıń hár túrli bólimlerin hár qıylı toparlar, shólkemler yamasa jetkerip beriwshiler joybarlawı múmkin.

NASA interfeysti qadaǵalaw hújjetlerin interfeys maǵlıwmatların hám tastıyıqlanǵan ózgeris sorawların anıqlaytuǵın hám jazıp alatuǵın hújjetler retinde táriyipleydi. NASA interfeysti basqarıwda qollanılatuǵın hújjet túrleri arasında ''Interface Control Document'' (interfeysti qadaǵalaw hújjeti) yamasa ''Interface Control Drawing'' (interfeysti baqlaw sızılması) hújjetlerin atap ótedi&lt;ref name=&quot;NASA&quot; /&gt;. Global pozicionlaw sisteması (GPS) sıyaqlı texnikalıq baǵdarlamalarda interfeysti baqlaw hújjetleri interfeyslerdi ornatıwdıń, anıqlawdıń hám qadaǵalawdıń rásmiy quralı retinde táriyiplenedi. Olar interfeys dizaynı haqqında tolıq maǵlıwmatlardı hújjetlestiredi&lt;ref name=&quot;GPS&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gps.gov/interface-control-documents-icds-interface-specifications-iss |title=Interface Control Documents (ICDs) &amp; Interface Specifications (ISs) |access-date=10 July 2026 |website=GPS.gov |author=GPS.gov}}&lt;/ref&gt;.
==Derekler==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>tf7sqpudvslz9whaouaepm6kb3m2vq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aralas kritikalıq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48401</id>
    <revision>
      <id>274693</id>
      <timestamp>2026-10-11T07:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Fayl:Airplane in-flight information.jpg|300px|thumb|upright=1.3|Samolyottıń ushıw waqtındaǵı informaciya sistemasınıń kritikalıq dárejesi ushıwdı basqarıw sistemalarına qaraǵanda ádewir tómen. Biraq ekewi de bir «aralas kritikalıq» mashinada birge isleydi.]]  '''Aralas kritikalıq''' (ingl. ''mixed criticality'') sistema — kritikalıq dárejesi hár túrli bolǵan bir neshe qosımshanı orınlay alatuǵın [[kompyuter]] apparatlıq hám P...»</comment>
      <origin>274693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4244" sha1="hzmgoa3w7zemiojyhfe647lymn15gm2" xml:space="preserve">[[Fayl:Airplane in-flight information.jpg|300px|thumb|upright=1.3|Samolyottıń ushıw waqtındaǵı informaciya sistemasınıń kritikalıq dárejesi ushıwdı basqarıw sistemalarına qaraǵanda ádewir tómen. Biraq ekewi de bir «aralas kritikalıq» mashinada birge isleydi.]]

'''Aralas kritikalıq''' (ingl. ''mixed criticality'') sistema — kritikalıq dárejesi hár túrli bolǵan bir neshe qosımshanı orınlay alatuǵın [[kompyuter]] apparatlıq hám [[Programmalıq támiynat|programmalıq támiynatın]] óz ishine alǵan sistema. Bunday qosımshalarǵa, mısalı, qáwipsizlik ushın kritikalıq hám kritikalıq emes qosımshalar yamasa hár túrli qáwipsizlik pútinlik dárejesindegi (SIL) qosımshalar kiredi. Kritikalıq dárejesi hár túrli qosımshalar hár qıylı kepillik dárejesinde islep shıǵıladı, al kritikalıq dárejesi joqarı qosımshalardı joybarlaw hám tekseriw eń qımbatqa túsedi. Bunday sistemalar ádette qáwipsizligi támiyinleniwi shárt bolǵan mashinalarǵa, mısalı, samolyotqa ornatıladı.

==Principi==
Dástúrli qáwipsizlik ushın kritikalıq sistemalar paydalanıwǵa qáwipsiz ekenin kórsetiw ushın tolıǵı menen sınaqtan ótkerilip, sertifikatlanıwı kerek edi. Biraq bunday sistemalardıń kópshiligi qáwipsizlik ushın kritikalıq hám kritikalıq emes bólimlerden turadı. Mısalı, samolyotta qáwipsizlik ushın kritikalıq ushıw sistemalarınan izolyaciyalanǵan jolawshılarǵa arnalǵan oyın-zawıq sisteması bolǵanda. Aralas kritikalıq sistemalarda sheshiliwi kerek bolǵan geypara máseleler: real waqıt rejimindegi islew, yadtı izolyaciyalaw, maǵlıwmatlar hám basqarıw boyınsha baylanıslılıq.

Kompyuter ilimi qánigeleri usınday aralas kritikalıqqa iye sistemalar menen islew usılların islep shıqtı. Biraq ásirese kóp yadrolı apparatlıq támiynat ushın ele de kóplegen máseleler sheshilmey qalmaqta&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www-users.cs.york.ac.uk/~burns/RTSS.pdf | title=Response-Time Analysis for Mixed Criticality Systems | publisher=University of York | accessdate=19 February 2013 |author1=Baruah, SK |author2=Burns, A |author3=Davis, RI }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mpi-inf.mpg.de/~nmegow/papers/mfcs10-mcscheduling.pdf |title=Scheduling real-time mixed-criticality jobs |accessdate=19 February 2013 |author1=Baruah, S |author2=Bonifaci, V |author3=D'Angelo, G |author4=Li, H |author5=Marchetti-Spaccamela, A |author6=Megow, N |author7=Stougie, L |archive-date=8 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130108023906/http://www.mpi-inf.mpg.de/~nmegow/papers/mfcs10-mcscheduling.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vmars.tuwien.ac.at/documents/intern/3091/across-mpsoc-paper_submission.pdf |title=The ACROSS MPSoC – A New Generation of Multi-Core Processors designed for Safety-Critical Embedded Systems |accessdate=17 May 2013 |author1=El-Salloum, C. |author2=Elshuber, M. |author3=Höftberger, O. |author4=Isakovic, H. |author5=Wasicek, A. }}{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www-users.cs.york.ac.uk/burns/review.pdf | title=Mixed Criticality Systems - A Review | publisher=University of York | accessdate=4 March 2016 |author1=Burns, A |author2=Davis, R.I. }}&lt;/ref&gt;.

== Prioritet hám kritikalıq ==
Tiykarınan, házirgi waqıtta qátelerdiń kópshiligi prioritet beriw menen kritikalıqtı basqarıwdı shatastırıwdan kelip shıǵadı. Prioritet sistema ishinde jiberiletuǵın hár túrli wazıypalar yamasa xabarlar arasındaǵı tártipti anıqlaydı. Al kritikalıq bolsa xabarlar klassların anıqlaydı, bul klasslar ámeldegi qollanıw jaǵdayına (use case) baylanıslı hár túrli parametrlerge iye bolıwı múmkin. Mısalı, avtomobil dúgisiwiniń aldın alıw yamasa tosqınlıqtı aldın ala anıqlaw jaǵdayında kamera sensorları kútilmegende jiyirek xabar jibere baslawı múmkin. Bul sistemada artıqsha júkleme payda etedi. Mine usı waqıtta aralas kritikalıq mexanizmin iske qosıw kerek boladı: bunday artıqsha júkleme jaǵdaylarında sistema arqalı jetkeriliwine tolıq kepillik beriliwi kerek bolǵan xabarlar tańlanadı.
==Derekler==
{{Derekler}}</text>
      <sha1>hzmgoa3w7zemiojyhfe647lymn15gm2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274694</id>
      <parentid>274693</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T07:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Programmalıq injiniring|Programmalıq injiniring]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>274694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4285" sha1="5if82wjdw3q2atr8eyzjea7qfzxrg4z" xml:space="preserve">[[Fayl:Airplane in-flight information.jpg|300px|thumb|upright=1.3|Samolyottıń ushıw waqtındaǵı informaciya sistemasınıń kritikalıq dárejesi ushıwdı basqarıw sistemalarına qaraǵanda ádewir tómen. Biraq ekewi de bir «aralas kritikalıq» mashinada birge isleydi.]]

'''Aralas kritikalıq''' (ingl. ''mixed criticality'') sistema — kritikalıq dárejesi hár túrli bolǵan bir neshe qosımshanı orınlay alatuǵın [[kompyuter]] apparatlıq hám [[Programmalıq támiynat|programmalıq támiynatın]] óz ishine alǵan sistema. Bunday qosımshalarǵa, mısalı, qáwipsizlik ushın kritikalıq hám kritikalıq emes qosımshalar yamasa hár túrli qáwipsizlik pútinlik dárejesindegi (SIL) qosımshalar kiredi. Kritikalıq dárejesi hár túrli qosımshalar hár qıylı kepillik dárejesinde islep shıǵıladı, al kritikalıq dárejesi joqarı qosımshalardı joybarlaw hám tekseriw eń qımbatqa túsedi. Bunday sistemalar ádette qáwipsizligi támiyinleniwi shárt bolǵan mashinalarǵa, mısalı, samolyotqa ornatıladı.

==Principi==
Dástúrli qáwipsizlik ushın kritikalıq sistemalar paydalanıwǵa qáwipsiz ekenin kórsetiw ushın tolıǵı menen sınaqtan ótkerilip, sertifikatlanıwı kerek edi. Biraq bunday sistemalardıń kópshiligi qáwipsizlik ushın kritikalıq hám kritikalıq emes bólimlerden turadı. Mısalı, samolyotta qáwipsizlik ushın kritikalıq ushıw sistemalarınan izolyaciyalanǵan jolawshılarǵa arnalǵan oyın-zawıq sisteması bolǵanda. Aralas kritikalıq sistemalarda sheshiliwi kerek bolǵan geypara máseleler: real waqıt rejimindegi islew, yadtı izolyaciyalaw, maǵlıwmatlar hám basqarıw boyınsha baylanıslılıq.

Kompyuter ilimi qánigeleri usınday aralas kritikalıqqa iye sistemalar menen islew usılların islep shıqtı. Biraq ásirese kóp yadrolı apparatlıq támiynat ushın ele de kóplegen máseleler sheshilmey qalmaqta&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www-users.cs.york.ac.uk/~burns/RTSS.pdf | title=Response-Time Analysis for Mixed Criticality Systems | publisher=University of York | accessdate=19 February 2013 |author1=Baruah, SK |author2=Burns, A |author3=Davis, RI }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mpi-inf.mpg.de/~nmegow/papers/mfcs10-mcscheduling.pdf |title=Scheduling real-time mixed-criticality jobs |accessdate=19 February 2013 |author1=Baruah, S |author2=Bonifaci, V |author3=D'Angelo, G |author4=Li, H |author5=Marchetti-Spaccamela, A |author6=Megow, N |author7=Stougie, L |archive-date=8 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130108023906/http://www.mpi-inf.mpg.de/~nmegow/papers/mfcs10-mcscheduling.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vmars.tuwien.ac.at/documents/intern/3091/across-mpsoc-paper_submission.pdf |title=The ACROSS MPSoC – A New Generation of Multi-Core Processors designed for Safety-Critical Embedded Systems |accessdate=17 May 2013 |author1=El-Salloum, C. |author2=Elshuber, M. |author3=Höftberger, O. |author4=Isakovic, H. |author5=Wasicek, A. }}{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www-users.cs.york.ac.uk/burns/review.pdf | title=Mixed Criticality Systems - A Review | publisher=University of York | accessdate=4 March 2016 |author1=Burns, A |author2=Davis, R.I. }}&lt;/ref&gt;.

== Prioritet hám kritikalıq ==
Tiykarınan, házirgi waqıtta qátelerdiń kópshiligi prioritet beriw menen kritikalıqtı basqarıwdı shatastırıwdan kelip shıǵadı. Prioritet sistema ishinde jiberiletuǵın hár túrli wazıypalar yamasa xabarlar arasındaǵı tártipti anıqlaydı. Al kritikalıq bolsa xabarlar klassların anıqlaydı, bul klasslar ámeldegi qollanıw jaǵdayına (use case) baylanıslı hár túrli parametrlerge iye bolıwı múmkin. Mısalı, avtomobil dúgisiwiniń aldın alıw yamasa tosqınlıqtı aldın ala anıqlaw jaǵdayında kamera sensorları kútilmegende jiyirek xabar jibere baslawı múmkin. Bul sistemada artıqsha júkleme payda etedi. Mine usı waqıtta aralas kritikalıq mexanizmin iske qosıw kerek boladı: bunday artıqsha júkleme jaǵdaylarında sistema arqalı jetkeriliwine tolıq kepillik beriliwi kerek bolǵan xabarlar tańlanadı.
==Derekler==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>5if82wjdw3q2atr8eyzjea7qfzxrg4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MLOps</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48402</id>
    <revision>
      <id>274695</id>
      <timestamp>2026-10-11T07:59:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Fayl:ML Ops Venn Diagram.svg|thumb|MLOps — [[mashinalıq oqıtıw]], DevOps hám maǵlıwmatlar injeneriyası kesilisetuǵın jerdegi ámeliyatlar jıynaǵı]] '''MLOps''' yamasa '''ML Ops''' — [[mashinalıq oqıtıw]] modellerin jumıs ortalıǵına (production) isenimli hám nátiyjeli engiziwge hám olarǵa xızmet kórsetiwge baǵdarlanǵan paradigma. Ol mashinalıq oqıtıwdı islep shıǵıw menen jumıs ortalıǵındaǵı operaciyalar arasındaǵı ay...»</comment>
      <origin>274695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11014" sha1="drs7oa2t491bwi57qk6vsvxlawn3klw" xml:space="preserve">[[Fayl:ML Ops Venn Diagram.svg|thumb|MLOps — [[mashinalıq oqıtıw]], DevOps hám maǵlıwmatlar injeneriyası kesilisetuǵın jerdegi ámeliyatlar jıynaǵı]]
'''MLOps''' yamasa '''ML Ops''' — [[mashinalıq oqıtıw]] modellerin jumıs ortalıǵına (production) isenimli hám nátiyjeli engiziwge hám olarǵa xızmet kórsetiwge baǵdarlanǵan paradigma. Ol mashinalıq oqıtıwdı islep shıǵıw menen jumıs ortalıǵındaǵı operaciyalar arasındaǵı ayırmashılıqtı joq etedi. Sonıń nátiyjesinde modellerdiń turaqlı, masshtablanatuǵın hám biznes maqsetlerine sáykes bolıwın támiyinleydi.

Bul sóz «machine learning» (mashinalıq oqıtıw) sózi menen programmalıq támiynat tarawındaǵı DevOps-tıń úziliksiz jetkerip beriw ámeliyatınıń (CI/CD) birigiwinen payda bolǵan. Mashinalıq oqıtıw modelleri izolyaciyalanǵan eksperimental sistemalarda sınalıp, islep shıǵıladı. Algoritm iske qosıwǵa tayın bolǵanda, onı jumıs ortalıǵındaǵı sistemalarǵa ótkeriw ushın maǵlıwmatlar ilimi qánigeleri, DevOps hám mashinalıq oqıtıw injenerleri arasında MLOps qollanıladı&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Talagala |first1=Nisha |title=Why MLOps (and not just ML) is your Business' New Competitive Frontier |url=https://aitrends.com/machine-learning/mlops-not-just-ml-business-new-competitive-frontier/ |website=AITrends |accessdate=30 January 2018 |archive-date=19 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119030008/https://www.aitrends.com/machine-learning/mlops-not-just-ml-business-new-competitive-frontier/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

DevOps yamasa DataOps tásillerine uqsas, MLOps avtomatlastırıwdı arttırıwǵa hám jumıs ortalıǵındaǵı modellerdiń sapasın jaqsılawǵa umtıladı. Sonıń menen birge ol biznes hám normativlik talaplarǵa da itibar beredi. MLOps eń jaqsı ámeliyatlar jıynaǵı retinde baslanǵan bolsa da, áste-aqırın ML ómirlik ciklin basqarıwdıń óz aldına tásiline aylanıp barmaqta. MLOps pútkil ómirlik cikline qollanıladı. Bul model jaratıw menen integraciyadan (programmalıq támiynattı islep shıǵıwdıń ómirlik cikli, úziliksiz integraciya/úziliksiz jetkerip beriw), orkestraciya hám engiziwden baslap, jaǵdayın baqlaw, diagnostika, basqarıw (governance) hám biznes kórsetkishlerine shekemgi basqıshlardı qamtıydı.

== Anıqlaması ==
MLOps — mashinalıq oqıtıw ónimlerin basınan aqırına shekem konceptuallastırıw, ámelge asırıw, baqlaw, engiziw hám masshtablaw boyınsha paradigma. Ol eń jaqsı ámeliyatlar, túsinikler jıynaǵı hám islep shıǵıw mádeniyatı sıyaqlı aspektlerdi óz ishine aladı. Eń aldı menen, ol úsh tarawǵa súyenetuǵın injenerlik ámeliyat: mashinalıq oqıtıw, programmalıq injeneriya (ásirese DevOps) hám [[maǵlıwmatlar injeneriyası]]. MLOps islep shıǵıw (Dev) menen paydalanıw (Ops) arasındaǵı ayırmashılıqtı joq etiw arqalı mashinalıq oqıtıw sistemaların jumıs ortalıǵına shıǵarıwǵa baǵdarlanǵan. Tiykarınan, MLOps tómendegi principlerge súyenip, mashinalıq oqıtıw ónimlerin dúziwdi jeńillestiriwdi maqset etedi: CI/CD avtomatlastırıw, jumıs procesin orkestraciyalaw, nátiyjelerdiń qaytalanıwshılıǵı; maǵlıwmatlardı, modeldi hám kodtı versiyalaw; birge islesiw; úziliksiz ML oqıtıw hám bahalaw; ML metamaǵlıwmatların baqlaw hám jurnallaw; úziliksiz monitoring hám keri baylanıs&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Kreuzberger |first1=Dominik |last2=Kühl |first2=Niklas |last3=Hirschl |first3=Sebastian |date=2023 |title=Machine Learning Operations (MLOps): Overview, Definition, and Architecture |journal=IEEE Access |volume=11 |pages=31866–31879 |doi=10.1109/ACCESS.2023.3262138  |doi-access=free|issn=2169-3536|arxiv=2205.02302 |bibcode=2023IEEEA..1131866K |s2cid=248524628 }}&lt;/ref&gt;.

==Tariyxı==

Mashinalıq oqıtıw sistemaların ámeliyatqa engiziwge qızıǵıwshılıq 2010-jıllardıń ortasında arta basladı. Sol waqıtta ML joybarları eksperimentlerden jumıs ortalıǵında qollanıwǵa óte basladı. Bunday sistemalardı turaqlı islep turıwı menen baylanıslı qıyınshılıqlar 2015-jılǵı maqalada atap kórsetildi&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Sculley |first1=D. |last2=Holt |first2=Gary |last3=Golovin |first3=Daniel |last4=Davydov |first4=Eugene |last5=Phillips |first5=Todd |last6=Ebner |first6=Dietmar |last7=Chaudhary |first7=Vinay |last8=Young |first8=Michael |last9=Crespo |first9=Jean-Francois |last10=Dennison |first10=Dan |title=Hidden Technical Debt in Machine Learning Systems |journal=NIPS Proceedings |date=7 December 2015 |issue=2015 |url=https://papers.nips.cc/paper/5656-hidden-technical-debt-in-machine-learning-systems.pdf |accessdate=14 November 2017}}&lt;/ref&gt;. Boljawlar boyınsha mashinalıq oqıtıwdıń ML sınaq joybarları hám engiziwleri 2017-jıldan 2018-jılǵa shekem eki ese, al 2018-jıldan 2020-jılǵa shekem jáne eki ese artadı dep kútilgen edi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Sallomi |first1=Paul |last2=Lee |first2=Paul |title=Deloitte Technology, Media and Telecommunications Predictions 2018 |url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Images/infographics/technologymediatelecommunications/gx-deloitte-tmt-2018-predictions-full-report.pdf |website=Deloitte |accessdate=13 October 2017}}&lt;/ref&gt;.

Esabatlarǵa qaraǵanda, korporativ mashinalıq oqıtıw baslamalarınıń kópshiligi (88%-ke shekem) sınaq basqıshlarınan arı óte almay atır&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Biraq mashinalıq oqıtıwdı haqıyqatında jumıs ortalıǵına engizgen shólkemlerdiń payda marjası 3–15%-ke artqan&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Bughin |first1=Jacques |last2=Hazan |first2=Eric |last3=Ramaswamy |first3=Sree |last4=Chui |first4=Michael |last5=Allas |first5=Tera |last6=Dahlström |first6=Peter |last7=Henke |first7=Nicolaus |last8=Trench |first8=Monica |title=Artificial Intelligence The Next Digital Frontier? |url=https://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/Industries/Advanced%20Electronics/Our%20Insights/How%20artificial%20intelligence%20can%20deliver%20real%20value%20to%20companies/MGI-Artificial-Intelligence-Discussion-paper.ashx |website=McKinsey |publisher=McKinsey Global Institute |accessdate=1 June 2017}}&lt;/ref&gt;. 2024-jılı MLOps bazarınıń kólemi 2191,8 million AQSH dolların quradı, al 2030-jılı ol 16 613,4 million AQSH dollarına jetedi dep boljanadı&lt;ref name=&quot;Grand View Research&quot;&gt;{{cite web |last1=Grand View Research |title=MLOps Market Size, Share &amp; Trends Analysis Report By Component (Platform, Service), By Deployment (Cloud, On-premises), By Organization Size, By Vertical (BFSI, Retail &amp; E-commerce), By Region, And Segment Forecasts, 2025 - 2030 |url=https://www.grandviewresearch.com/industry-analysis/mlops-market-report |website=grandviewresearch.com |access-date=3 July 2025}}&lt;/ref&gt;.

== Arxitekturası ==
Mashinalıq oqıtıw sistemaların segiz túrli kategoriyaǵa bóliwge boladı: maǵlıwmatlardı jıynaw, maǵlıwmatlardı qayta islew, belgilerdi injeneriyalaw (feature engineering), maǵlıwmatlardı belgilew (data labeling), modeldi joybarlaw, modeldi oqıtıw hám optimallastırıw, endpoint (sońǵı noqat) engiziw hám endpoint monitoringi. Mashinalıq oqıtıwdıń ómirlik ciklindegi hár bir basqısh óz aldına sistemada dúziledi, biraq olar óz-ara baylanıstı talap etedi. Bul kárxanalarǵa mashinalıq oqıtıwdı óz shólkemi ishinde masshtablaw ushın kerek bolatuǵın eń kem sistemalar.

== Maqsetleri ==
Kárxanalar MLOps sistemaları járdeminde mashinalıq oqıtıwdı kárxana kóleminde tabıslı engiziw arqalı bir qatar maqsetlerge erisiwdi qáleydi. Olardıń ishinde tómendegiler bar&lt;ref name=&quot;Nick Walsh&quot;&gt;{{cite web |last1=Walsh |first1=Nick |title=The Rise of Quant-Oriented Devs &amp; The Need for Standardized MLOps |url=http://slides.com/walsh/standards-in-ml-ops#/ |website=Slides |publisher=Nick Walsh |accessdate=1 January 2018}}&lt;/ref&gt;:
* Engiziw hám avtomatlastırıw&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-03|title=Code to production-ready machine learning in 4 steps|url=https://dagshub.com/blog/code-to-production-ready-machine-learning-in-4-steps/|access-date=2021-02-19|website=DAGsHub Blog|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Modeller hám boljawlardıń qaytalanıwshılıǵı&lt;ref name=&quot;MLRepoducability&quot;&gt;{{cite web |last1=Warden |first1=Pete |title=The Machine Learning Reproducibility Crisis |url=https://petewarden.com/2018/03/19/the-machine-learning-reproducibility-crisis/ |website=Pete Warden's Blog |publisher=Pete Warden |accessdate=19 March 2018}}&lt;/ref&gt;
* Diagnostika&lt;ref name=&quot;MLRepoducability&quot;/&gt;
* Basqarıw hám normativlik talaplarǵa sáykeslik&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Vaughan |first1=Jack |title=Machine learning algorithms meet data governance |url=https://searchdatamanagement.techtarget.com/feature/Machine-learning-algorithms-meet-data-governance |website=SearchDataManagement |publisher=TechTarget |accessdate=1 September 2017}}&lt;/ref&gt;
* Masshtablanıwshılıq&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Lorica |first1=Ben |title=How to train and deploy deep learning at scale |url=https://www.oreilly.com/ideas/how-to-train-and-deploy-deep-learning-at-scale |website=O'Reilly |accessdate=15 March 2018}}&lt;/ref&gt;
* Birge islesiw&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Garda |first1=Natalie |title=IoT and Machine Learning: Why Collaboration is Key |url=https://www.iottechexpo.com/2017/10/ai/iot-machine-learning-ml-ai-why-collaboration-key/ |website=IoT Tech Expo |publisher=Encore Media Group |accessdate=12 October 2017}}&lt;/ref&gt;
* Biznesde qollanıw&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Manyika |first1=James |title=What's now and next in analytics, AI, and automation |url=https://www.mckinsey.com/featured-insights/digital-disruption/whats-now-and-next-in-analytics-ai-and-automation |website=McKinsey |publisher=McKinsey Global Institute |accessdate=1 May 2017}}&lt;/ref&gt;
* Monitoring hám basqarıw&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Haviv |first1=Yaron |title=MLOps Challenges, Solutions and Future Trends |url=https://www.iguazio.com/blog/mlops-challenges-solutions-future-trends/ |website=Iguazio |accessdate=19 February 2020}}&lt;/ref&gt;

MLOps sıyaqlı standart ámeliyat joqarıda atalǵan barlıq tarawlardı esapqa aladı. Bul kárxanalarǵa jumıs procesin optimallastırıwǵa hám engiziw waqtında mashqalalardıń aldın alıwǵa járdem beredi.

Adaptive ML sıyaqlı jetkerip beriwshiler úlken til modellerin jumıs ortalıǵına engizip atırǵan shólkemlerge arnalǵan kommerciyalıq bekkemlew arqalı oqıtıw operaciyaların (RLOps) hám MLOps infrastrukturasın usınadı.

MLOps sistemasınıń ulıwma arxitekturası modeller dúziletuǵın maǵlıwmatlar ilimi platformaların hám esaplawlar orınlanatuǵın analitikalıq mexanizmlerdi óz ishine aladı. Bunda MLOps quralı mashinalıq oqıtıw modelleriniń, maǵlıwmatlardıń hám nátiyjelerdiń usı sistemalar arasındaǵı háreketin orkestraciyalaydı&lt;ref name=&quot;Nick Walsh&quot;/&gt;.
==Derekler==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]
[[Kategoriya:Mashinalıq oqıtıw]]</text>
      <sha1>drs7oa2t491bwi57qk6vsvxlawn3klw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ilimiy programmalıq támiynat injeneriyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48403</id>
    <revision>
      <id>274696</id>
      <timestamp>2026-10-11T08:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «'''Ilimiy programmalıq támiynat injeneriyası''' — [[programmalıq injiniring]] ámeliyatların, usılların hám texnikaların ilimiy izertlew programmalıq támiynatına qollanıw. Ilimiy izertlew programmalıq támiynatı degenimiz ilimiy izertlew joybarları ushın jaratılǵan hám tiykarınan sol joybarlarda qollanılatuǵın programmalıq támiynat. Programmalıq injeneriyada ádettegidey, bul taraw da programmalıq támiynattı islep shıǵıw procesine...»</comment>
      <origin>274696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7739" sha1="bb6s40x9tlwd5g7wdxgl3nlc5m5a04i" xml:space="preserve">'''Ilimiy programmalıq támiynat injeneriyası''' — [[programmalıq injiniring]] ámeliyatların, usılların hám texnikaların ilimiy izertlew programmalıq támiynatına qollanıw. Ilimiy izertlew programmalıq támiynatı degenimiz ilimiy izertlew joybarları ushın jaratılǵan hám tiykarınan sol joybarlarda qollanılatuǵın programmalıq támiynat. Programmalıq injeneriyada ádettegidey, bul taraw da programmalıq támiynattı islep shıǵıw procesine kirgiziliwi kerek bolǵan basqa (bul jaǵdayda hár qıylı) ilimiy tarawlar hám ashıq ilim boyınsha bilimlerdi óz ishine aladı&lt;ref&gt;{{cite journal |journal=F1000Research|volume=13|doi=10.12688/f1000research.157778.1|author=Florian Goth, Renato Alves, Matthias Braun, Leyla Jael Castro, Gerasimos Chourdakis, Simon Christ, Jeremy Cohen, Stephan Druskat, Fredo Erxleben, Jean-Noël Grad, Magnus Hagdorn, Toby Hodges, Guido Juckeland, Dominic Kempf, Anna-Lena Lamprecht, Jan Linxweiler, Frank Löffler, Michele Martone, Moritz Schwarzmeier, Heidi Seibold, Jan Philipp Thiele, Harald von Waldow, Samantha Wittke|title=Foundational Competencies and Responsibilities of a Research Software Engineer|date=2024 |page=1429 |doi-access=free |issn=2046-1402|url=https://f1000research.com/articles/13-1429/v1|arxiv=2311.11457}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://gi-radar.de/351-research-software/|title=GI-Radar 351: Research Software|language=de}}&lt;/ref&gt;. Bul termin 2010-jılı ilimiy maqalada usınıldı. Maqala ilimiy izertlew joybarlarında programmalıq támiynattı islep shıǵıw ushın qollanılatuǵın qurallar boyınsha ótkerilgen empirikalıq sorawnamanıń nátiyjesinde jazılǵan edi&lt;ref name=&quot;FirstRSEMention&quot;&gt;C.R. Prause, R. Reiners, S. Dencheva. Empirical Study of Tool Support in Highly Distributed Research Projects. 5th International Conference on Global Software Engineer (ICGSE), Princeton, NJ, USA, pp. 23–32. DOI: https://doi.org/10.1109/ICGSE.2010.13&lt;/ref&gt;. Ullı Britaniyada bul termin 2012-jılı qollanıla basladı&lt;ref name=FirstPaper&gt;{{Cite web|url=http://digital-research-2012.oerc.ox.ac.uk/papers/the-research-software-engineer/view|title=The Research Software Engineer — Digital Research 2012|website=digital-research-2012.oerc.ox.ac.uk|language=en|access-date=2018-02-01|archive-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202071627/http://digital-research-2012.oerc.ox.ac.uk/papers/the-research-software-engineer/view|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=SSI_RseHistory&gt;{{cite web|last1=Hettrick|first1=Simon|title=A not-so-brief history of Research Software Engineers|url=https://www.software.ac.uk/blog/not-so-brief-history-research-software-engineers|publisher=Software Sustainability Institute|access-date=31 January 2018}}&lt;/ref&gt;. Sol waqıtta ilimiy izertlewlerde kerek bolatuǵın [[programmalıq támiynattı islep shıǵıw]] túrin anıqlaw zárúrligi payda boldı. Bul taraw ilimiy izertlewler ushın dúzilgen maǵlıwmatlar analiziniń hám qosımshalardıń qaytalanıwshılıǵına, qayta paydalanıwǵa jaramlılıǵına hám anıqlıǵına baǵdarlanǵan&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Woolston|first= Chris|year= 2022|title=Why Science Needs More Research Software Engineers: Ten Years After Their Profession Got Its Name, Research Software Engineers Seek to Swell Their Ranks|journal=Nature|doi=10.1038/d41586-022-01516-2|pmid= 35641618|url=https://www.nature.com/articles/d41586-022-01516-2|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;.

== Qollap-quwatlaw ==

Bul lawazım átirapında hár túrli birlespeler hám shólkemler dúzildi. Olar universitetler hám ilimiy-izertlew institutlarında usınday lawazımlardıń ashılıwın qollap-quwatlaydı. 2014-jılı Ullı Britaniyada Research Software Engineer Association (Ilimiy programmalıq támiynat injenerleri birlespesi) dúzildi&lt;ref name=ukrse_nation2017&gt;{{Cite journal|last1=Alys|first1=Brett|last2=Michael|first2=Croucher|last3=Robert|first3=Haines|last4=Simon|first4=Hettrick|last5=James|first5=Hetherington|last6=Mark|first6=Stillwell|last7=Claire|first7=Wyatt|date=2017-04-06|title=Research Software Engineers: State of the Nation Report 2017|url=https://zenodo.org/record/495360|journal=Zenodo|language=en|doi=10.5281/zenodo.495360}}&lt;/ref&gt;. Ol dáslepki úsh ayda 160 aǵzanı tarttı, al 2019-jılı onıń tiykarında Society of Research Software Engineering (Ilimiy programmalıq támiynat injeneriyası jámiyeti) dúzildi. Niderlandiya, Germaniya hám AQSH sıyaqlı basqa mámleketler de usınday jámiyetlerdi dúzdi. Aziyada, Avstraliyada, Kanadada, Jańa Zelandiyada, Arqa Evropa mámleketlerinde hám Belgiyada da usınday háreketler ámelge asırılmaqta. 2021-jılı yanvar ayında International Council of RSE Associations (RSE birlespeleriniń Xalıqaralıq keńesi) tanıstırıldı&lt;ref name=int_council&gt;{{Cite web|url=https://researchsoftware.org/2021/01/27/introducing-the-international-council-of-RSE-associations.html|title=Introducing the International Council of RSE Associations|date=2021-01-27|access-date=2021-02-15|website=Research Software Engineers International|language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

Ullı Britaniyada 40-tan aslam universitet hám institut bar. Olardıń toparları ilimiy izertlewdiń hár túrli tarawlarına programmalıq támiynat boyınsha qánigelerdiń járdemin usınadı&lt;ref&gt;{{Cite news |title=RSE Groups |url=https://society-rse.org/community/rse-groups/ |access-date=2024-01-06 |work=Society of Research Software Engineering |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. Sonıń menen birge, Engineering and Physical Sciences Research Council (Injenerlik hám fizikalıq ilimler boyınsha izertlew keńesi) bul lawazımdı rawajlandırıw hám Ullı Britaniya boyınsha RSE toparların dúziwge járdem beriw ushın Research Software Engineer stipendiyasın (fellowship) shólkemlestirdi. Bul stipendiyaǵa 2015, 2017 hám 2020-jılları konkurs járiyalandı.

Dúnyadaǵı birinshi RSE konferenciyası 2016-jılı sentyabr ayında Ullı Britaniyada ótkerildi&lt;ref name=ukrse_nation2017 /&gt;. Sonnan berli ol hár jılı ótkerilip kelmekte (2020-jılǵı úzilisti esapqa almaǵanda). 2019-jılı Germaniyada&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.de-rse.org/en/conf2019/|title=deRSE19 - Conference for Research Software Engineers in Germany|work=de-RSE e.V. - Gesellschaft für Forschungssoftware|access-date=2019-12-06|language=en-US}}&lt;/ref&gt; hám Niderlandiyada&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nl-rse.org/events/NL-RSE19.html|title=NL-RSE19|work=NL-RSE|access-date=2019-12-06|language=en-US}}&lt;/ref&gt; birinshi milliy RSE konferenciyaları ótkerildi. Olardıń keyingi konferenciyaları 2020-jılǵa jobalastırılǵan edi, biraq keyin biykar etildi. US-RSE óziniń birinshi milliy konferenciyasın 2023-jılı ótkerdi&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://us-rse.org/usrse23/|title=US-RSE'23 - Software-Enabled Discovery and Beyond|language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

[https://www.researchsoft.org/ Research Software Alliance] (ReSA) 2019-jılı dúzildi. Onıń maqseti sheshim qabıl etiwshiler hám tiykarǵı tásir etiwshi tárepler menen birge islesiw arqalı global ilimiy programmalıq támiynat ekosistemasın rawajlandırıw&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Katz |first=Daniel S. |last2=Barker |first2=Michelle |date=2023-04-18 |title=The Research Software Alliance (ReSA) |url=https://doi.org/10.54900/zwm7q-vet94 |journal=Upstream |language=en |doi=10.54900/zwm7q-vet94}}&lt;/ref&gt;. SORSE (A Series of Online Research Software Events — Ilimiy programmalıq támiynat boyınsha onlayn ilajlar seriyası) jámiyeti 2020-jıldıń aqırında [[COVID-19 pandemiyası|COVID-19 pandemiyasına]] juwap retinde dúzildi. Ol óziniń birinshi onlayn ilajın 2020-jılı sentyabr ayında ótkerdi.
==Derekler==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>bb6s40x9tlwd5g7wdxgl3nlc5m5a04i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qáwipsizlik injeneriyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48404</id>
    <revision>
      <id>274697</id>
      <timestamp>2026-10-11T08:59:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «'''Qáwipsizlik injeneriyası''' — qáwipsizlik qadaǵalaw quralların [[Informaciyalıq sistema|informaciyalıq sistemaǵa]] kirgiziw procesi. Nátiyjede bul qadaǵalaw quralları sistemanıń jumıs múmkinshilikleriniń ajıralmas bólegine aylanadı. Ol basqa sistemalıq injeneriya jumıslarına uqsas, sebebi onıń tiykarǵı maqseti aldın ala belgilengen funkcional hám paydalanıwshı talaplarına juwap beretuǵın injenerlik sheshimlerdi jetkerip beriwdi...»</comment>
      <origin>274697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20814" sha1="59d9z2oltazvhft782l6cth5s3gsx0g" xml:space="preserve">'''Qáwipsizlik injeneriyası''' — qáwipsizlik qadaǵalaw quralların [[Informaciyalıq sistema|informaciyalıq sistemaǵa]] kirgiziw procesi. Nátiyjede bul qadaǵalaw quralları sistemanıń jumıs múmkinshilikleriniń ajıralmas bólegine aylanadı. Ol basqa sistemalıq injeneriya jumıslarına uqsas, sebebi onıń tiykarǵı maqseti aldın ala belgilengen funkcional hám paydalanıwshı talaplarına juwap beretuǵın injenerlik sheshimlerdi jetkerip beriwdi qollaw bolıp tabıladı. Biraq onıń qosımsha ólshemi bar: ol nadurıs paydalanıwdıń hám zıyanlı háreketlerdiń aldın aladı. Bul sheklewler kóbinese qáwipsizlik siyasatı retinde belgilenedi.

'''Kiberqáwipsizlik injeneriyası''' hám jeke maǵlıwmatlardı qorǵaw injeneriyası informaciyalıq qáwipsizlikke, [[Kompyuter qáwipsizligi|kompyuter qáwipsizligine]] hám tarmaq qáwipsizligine baǵdarlanǵan. Bul maǵlıwmatlardı ruqsatsız kiriwden, paydalanıwdan, ashıp kórsetiwden, joq etiwden, ózgertiwden yamasa olarǵa kiriwdiń buzılıwınan qorǵawdı óz ishine aladı. Fizikalıq qáwipsizlik hújim etiwshilerdiń obektke, resursqa yamasa fizikalıq tasıwshılarda saqlanatuǵın maǵlıwmatlarǵa kiriwiniń aldın alıwdı ańlatadı. Qáwipsizlik injeneriyası sociallıq ilimler, [[psixologiya]], ekonomika (qáwipsizlik ekonomikası), [[matematika]] hám arxitektura aspektlerin óz ishine aladı. Psixologiyalıq aspektke mısal retinde qáteliklerdiń barlıq dereklerin joq etiwge urınıwdıń ornına sistemanı «durıs isten shıǵatuǵın» etip joybarlawdı keltiriwge boladı. Qollanılatuǵın geypara usıllar, mısalı, buzılıwlar terekin analizlew (fault tree analysis), texnikalıq qáwipsizlik injeneriyasınan alınǵan.

== Tariyxı ==
Qáwipsizlik injeneriyasınıń erte formalarına qulıp jasaw, qorǵalǵan baspa (security printing) hám kriptografiya tarawları kiredi. Zamanagóy qáwipsizlik injeneriyası hám kompyuter sistemalarınıń mashqalaları dáslep 1967-jılı anıq bayan etildi. Bul RAND kompaniyası ushın Uillis X. Uer jazǵan «Security and Privacy in Computer Systems» (Kompyuter sistemalarındaǵı qáwipsizlik hám jeke maǵlıwmatlardı qorǵaw) maqalası edi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rand.org/pubs/papers/P3544.html|title = Security and Privacy in Computer Systems|date = January 1967|last1 = Ware|first1 = Willis H.}}&lt;/ref&gt;. Keyin 1979-jılı bul maqala keńeytildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rand.org/pubs/reports/R609-1.html#fnb2|title = Security Controls for Computer Systems: Report of Defense Science Board Task Force on Computer Security|date = January 1979|last1 = Ware|first1 = Willis H.}}&lt;/ref&gt;. Ol búgingi kúnde kiberqáwipsizlik dep atalatuǵın kóplegen tiykarǵı informaciyalıq qáwipsizlik túsiniklerin usındı. Bul túsinikler bultlı sheshimlerden baslap ornatılǵan IoT qurılmalarına shekem zamanagóy kompyuter sistemalarına tásir etedi. Qáwipsizlik injeneriyasın rásmiy oqıw tarawı retinde qáliplestiriwdiń baslamashılarınıń biri — Ross Anderson.

1970-jıllarda RSA algoritmi sıyaqlı birinshi ashıq gilt kriptosistemalarınıń payda bolıwı áhmiyetli waqıya boldı. Olar aldın ala ulıwma sır almaspaǵan tárepler arasında qáwipsiz baylanıs ornatıwǵa múmkinshilik berdi. 1980-jıllarda lokal esaplaw tarmaqlarınıń (LAN) keńeyiwi hám UNIX sıyaqlı kóp paydalanıwshılı operaciyalıq sistemalardıń payda bolıwı kiriwdi basqarıwdıń hám sistema auditiniń quramalıraq usıllarınıń zárúrligin kórsetti&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-20 |title=The history of cybersecurity pt. 2: 1960s |url=https://percepticon.de/2023/the-history-of-cybersecurity-pt-2-1960s/ |access-date=2024-10-14 |website=Percepticon |language=}}&lt;/ref&gt;.

XXI ásirde kiberqáwipsizlik injeneriyası tarawı quramalı qáwiplerge qarsı turıw ushın keńeydi. Bunday qáwiplerge mámleket tárepinen qollap-quwatlanatuǵın hújimler, tólem talap etiwshi zıyanlı baǵdarlamalar (ransomware) hám fishing kiredi. NIST Cybersecurity Framework sıyaqlı metodologiyalıq tiykarlardıń engiziliwi kompleks tásildi qollanıwǵa múmkinshilik berdi. Bul tásil texnikalıq qorǵanıwdı, aldın alıwdı, juwap beriwdi hám hádiyselerden keyin qayta tiklewdi óz ishine alǵan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The 21st-century evolution of cyber security |url=https://www.icaew.com/insights/viewpoints-on-the-news/2023/oct-2023/the-21stcentury-evolution-of-cyber-security |access-date=2024-10-14 |website=ICAEW |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Principleri ==
Kiberqáwipsizlik injeneriyasınıń principleri kiberqáwiplerge qarsı tura alatuǵın hám olarǵa juwap bere alatuǵın turaqlı sistemalardı dúziwdi qollaydı. Olardıń ishinde tómendegiler bar:

* Táwekeldi basqarıw: qáwipsizlik boyınsha sheshim qabıl etiw ushın múmkin bolǵan táwekellerdi anıqlaw, bahalaw hám olardıń birinshi náwbettegilerin belgilewdi óz ishine aladı. Hár túrli qáwiplerdiń itimallıǵın hám tásirin túsiniw arqalı shólkemler resurslardı nátiyjeli bólistirip, eń kritikalıq hálsizliklerge itibar qarata aladı&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Risk Management |url=https://www.cisa.gov/topics/risk-management |access-date=2024-10-14 |website=Cybersecurity and Infrastructure Security Agency CISA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-05-25 |title=What is Cyber Risk Management? |url=https://www.ibm.com/topics/cyber-risk-management |access-date=2024-10-14 |website=IBM |language=en}}&lt;/ref&gt;.
* '''Tereń qorǵanıw (defense in depth):''' qatlamlı qáwipsizlik tásilin usınadı. Bunda shólkemniń hár túrli dárejelerinde bir neshe qáwipsizlik ilajları ámelge asırıladı. Tarmaqlıq ekranlar (firewall), kirip keliwdi anıqlaw sistemaları hám kiriwdi basqarıw sıyaqlı bir-birin tolıqtıratuǵın baqlaw quralların paydalanıw arqalı shólkem ózin hár qıylı qáwiplerden jaqsıraq qorǵay aladı&lt;ref&gt;{{Cite web |title=defense-in-depth - Glossary |url=https://csrc.nist.gov/glossary/term/defense_in_depth |access-date=2024-10-14 |website=NIST CSRC |language=EN-US}}&lt;/ref&gt;.
* '''Joybarlawdan baslap qáwipsiz (secure by design):''' táwekeldi azaytatuǵın ónim funkciyaların dúziwge ayrıqsha itibar beredi. Mısalı, kóp faktorlı autentifikaciyanı standart boyınsha talap etiw, standart parollerdi alıp taslaw hám qáwipsizlikke baylanıslı jurnallawdı klientlerge qosımsha tólemsiz usınıw&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-10-25 |title=Secure-by-Design - Shifting the Balance of Cybersecurity Risk: Principles and Approaches for Secure by Design Software |url=https://www.cisa.gov/resources-tools/resources/secure-by-design |access-date=2026-05-04 |website=U.S. CISA |language=en}}&lt;/ref&gt;.
* '''Qáwipsiz kod jazıw (secure coding):''' islep shıǵıw basqıshında itimal hálsizliklerdi joq etiwdiń áhmiyetin atap kórsetedi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nidiffer |first=Kenneth |last2=Woody |first2=Carol |last3=Chick |first3=Timothy A. |date=2018-12-14 |title=Program Manager's Guidebook for Software Assurance |url=https://www.sei.cmu.edu/library/program-managers-guidebook-for-software-assurance/ |access-date=2026-05-04 |website=Carnegie Mellon University Software Engineering Institute |page=34 |language=en}}&lt;/ref&gt;. Kirgizilgen maǵlıwmatlardı tekseriw, qátelerdi durıs qayta islew hám qáwipsiz kitapxanalardı paydalanıw sıyaqlı usıllar hálsizliklerdi azaytıwǵa járdem beredi. Nátiyjede jumıs ortalıǵında olardan paydalanıw táwekeli kemeyedi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=OWASP Secure Coding Practices - Quick Reference Guide |url=https://owasp.org/www-project-secure-coding-practices-quick-reference-guide/stable-en/02-checklist/05-checklist.html |access-date=2026-05-04 |website=OWASP Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Tiykarǵı baǵdarları ==
Kiberqáwipsizlik injeneriyası bir neshe tiykarǵı baǵdarda jumıs alıp baradı. Olar qáwipsiz arxitekturadan baslanadı, yaǵnıy basınan-aq kúshli qáwipsizlik funkciyaların óz ishine alatuǵın sistemalar menen tarmaqlardı joybarlawdan. Bul aldın ala háreket etiw tásili kiberqáwipler menen baylanıslı táwekellerdi azaytıwǵa járdem beredi. Joybarlaw basqıshında injenerler itimal hálsizlikler menen qáwiplerdi anıqlaw ushın qáwiplerdi modellestiriw menen shuǵıllanadı. Bul olarǵa belgili ortalıqqa sáykeslestirilgen nátiyjeli qarsı ilajlardı islep shıǵıwǵa múmkinshilik beredi. Bunday aldınnan oylanǵan strategiya qáwipsizliktiń keyin qosılǵan qosımsha bolıp emes, al infrastrukturanıń ózine kirgizilgen bolıwın támiyinleydi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=security architecture - Glossary |url=https://csrc.nist.gov/glossary/term/security_architecture |access-date=2024-10-14 |website=CSRC NIST |language=EN-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Security Architecture? |url=https://www.paloaltonetworks.com/cyberpedia/what-is-security-architecture |access-date=2024-10-14 |website=Palo Alto Networks |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

Sonıń menen birge, kiberqáwipsizlik injenerleri sistemalardıń ISO 27001 hám NIST usınısları sıyaqlı normativlik hám tarmaqlıq standartlarǵa sáykesligin támiyinleydi. Sáykeslik tek nızamǵa boysınıw ushın emes, al ulıwma qáwipsizlik jaǵdayın bekkemleytuǵın eń jaqsı ámeliyatlar sistemasın qáliplestiriw ushın da áhmiyetli&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kosutic |first=Dejan |title=What is ISO 27001? An easy-to-understand explanation. |url=https://advisera.com/27001academy/what-is-iso-27001/ |access-date=2024-10-14 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-10-05 |title=Understanding the NIST cybersecurity framework |url=https://www.ftc.gov/business-guidance/small-businesses/cybersecurity/nist-framework |access-date=2024-10-14 |website=Federal Trade Commission |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Standartlar hám normativlik talaplar ==
{{Main|Kiberqáwipsizlikti retlew}}
Hár túrli mámleketler hár qıylı tarawlarda jeke maǵlıwmatlardı qorǵaw hám informaciyalıq qáwipsizlik talapların belgileytuǵın nızamshılıq tiykarların dúzedi. AQSH-ta sezimtal maǵlıwmatlardı qorǵawda arnawlı normativlik aktler áhmiyetli rol atqaradı. Health Insurance Portability and Accountability Act (HIPAA, Densawlıqtı qamsızlandırıwdıń kóshpeliligi hám esap beriwshiligi haqqında nızam) densawlıq maǵlıwmatların qorǵaw boyınsha qatań standartlardı belgileydi. Ol densawlıqtı saqlaw shólkemleriniń nawqaslar maǵlıwmatlarınıń qupıyalıǵın hám pútinligin saqlawın támiyinleydi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Health Information Privacy |url=https://www.hhs.gov/hipaa/for-professionals/security/laws-regulations/index.html |access-date=2024-10-14 |website=U.S. Department of Health and Human Services}}&lt;/ref&gt;.

Sarbanes–Oxley Act (SOX, Sarbeyns–Oksli nızamı) finanslıq esabatlardıń hám korporativ basqarıwdıń anıqlıǵı menen isenimliligin arttırıwǵa baǵdarlanǵan talaplardı belgileydi. Solay etip, ol korporativ maǵlıwmatlardı qorǵaydı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=STULTS |first=Gregg |date=2004-07-25 |title=An Overview of Sarbanes-Oxley for the Information Security Professional |url=https://www.sans.org/white-papers/1426/ |website=SANS Institute}}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq Federal Information Security Management Act (FISMA, Federal informaciyalıq qáwipsizlikti basqarıw haqqında nızam) federal mekemeler hám olardıń jumıstı bólip alıp islewshileri ushın kompleks qáwipsizlik standartların májbúriy etedi. Bul mámleketlik sektorda informaciyalıq qáwipsizlikke jalǵız tásildi támiyinleydi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Federal Information Security Modernization Act |url=https://www.cisa.gov/topics/cyber-threats-and-advisories/federal-information-security-modernization-act |access-date=2024-10-14 |website=CISA |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Global kólemde maǵlıwmatlardı qorǵawǵa baylanıslı basqa da kóplegen normativlik aktler bar. Mısalı, Evropa Awqamındaǵı General Data Protection Regulation (GDPR, Maǵlıwmatlardı qorǵaw boyınsha ulıwma reglament) maǵlıwmatlardıń jekeligi ushın joqarı standart belgileydi hám adamlarǵa óz jeke maǵlıwmatların kóbirek baqlaw múmkinshiligin beredi. Bul tiykarlar birgelikte kúshli kiberqáwipsizlik ilajların qáliplestiriwge úles qosadı hám hár túrli tarawlarda eń jaqsı ámeliyatlardı xoshametleydi.

==Kvalifikaciya==
Kiberqáwipsizlik injeneriyası tarawındaǵı qánigeler arasında bul taraw boyınsha rásmiy bilim alǵanlar da, ózbetinshe úyreniw hám jumıs tájiriybesi arqalı qánigelikke iye bolǵanlar da bar&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Adams |first=Ed |url=https://www.google.com/books/edition/See_Yourself_in_Cyber/p-ztEAAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;pg=PT6&amp;printsec=frontcover |title=See Yourself in Cyber: Security Careers Beyond Hacking |date=2024-01-12 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-394-22560-6 |language=en |chapter=Chapter 1: Introduction and Motivation}}&lt;/ref&gt;. Rásmiy bilim alıw jolları kompyuter ilimi, kompyuter injeneriyası yamasa baylanıslı taraw boyınsha bakalavr yamasa magistr dárejesin óz ishine aladı. 2020-jılǵı izertlew boyınsha, kiberqáwipsizlik tarawındaǵı jumıs orınlarınıń 60%-i baylanıslı taraw boyınsha joqarı bilimdi talap etken, 25%-i magistr dárejesin artıqsha dep esaplaǵan, al 30%-i sertifikattı talap etken&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquardson |first=Jim |last2=Elnoshokaty |first2=Ahmed |date=February 2020 |title=Skills, Certifications, or Degrees: What Companies Demand for Entry-Level Cybersecurity Jobs |url=https://eric.ed.gov/?id=EJ1246234 |journal=Information Systems Education Journal |language=en |volume=18 |issue=1 |pages=22–28}}&lt;/ref&gt;.

== Texnologiyalar hám qurallar ==

=== Tarmaqlıq ekranlar hám IDS/IPS ===
Apparatlıq yamasa programmalıq tiykarlanǵan tarmaqlıq ekranlar (firewall) kiberqáwipsizlik infrastrukturasınıń quram bólimleri bolıp tabıladı. Olar belgilengen qáwipsizlik qaǵıydalarına sáykes kiriwshi hám shıǵıwshı tarmaq trafigin qadaǵalaytuǵın tosqınlıq wazıypasın atqaradı. Ruqsatsız kiriwdiń aldın alıw arqalı tarmaqlıq ekranlar tarmaqlardı itimal qáwiplerden qorǵawǵa járdem beredi. Bunı kirip keliwdi anıqlaw sistemaları (IDS) tolıqtıradı. Olar gúmanlı háreketlerdi anıqlaw ushın tarmaq trafigin úziliksiz baqlaydı hám administratorlarǵa itimal buzıp kiriwler haqqında eskertedi. Kirip keliwdiń aldın alıw sistemaları (IPS) bul ilajlardı kúsheytedi: olar qáwiplerdi tek anıqlap qoymay, olardı real waqıt rejiminde belsendi túrde bloklaydı. Bul qáwipsizlikti támiyinlewde aldın ala háreket etiwge múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is a Firewall? |url=https://www.cisco.com/site/us/en/learn/topics/security/what-is-a-firewall.html |access-date=2024-10-14 |website=Cisco |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What is IDS and IPS? |url=https://www.juniper.net/us/en/research-topics/what-is-ids-ips.html |access-date=2024-10-14 |website=Juniper Networks |language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Shifrlaw ===
Shifrlaw — [[Maǵlıwmat|maǵlıwmatlardı]] qorǵawdıń tiykarı. Ol sezimtal maǵlıwmatlardı qorǵaw ushın quramalı kriptografiyalıq usıllardı qollanadı. Bul process maǵlıwmatlardı ruqsatsız paydalanıwshılar oqıy almaytuǵın etedi. Ol saqlanıp turǵan maǵlıwmatlardı (mısalı, serverlerde saqlanatuǵın fayllardı) hám jiberilip atırǵan maǵlıwmatlardı (mısalı, internet arqalı jiberiletuǵın maǵlıwmatlardı) qorǵaydı. Shifrlaw protokolların engiziw arqalı shólkemler maǵlıwmatlardıń qupıyalıǵın hám pútinligin saqlap, áhmiyetli aktivlerdi kiberqáwiplerden hám maǵlıwmatlardıń sırtqa shıǵıwınan qorǵay aladı&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Difference between Encryption and Cryptography |url=https://www.geeksforgeeks.org/difference-between-encryption-and-cryptography/ |access-date=2024-10-14 |website=GeeksforGeeks |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Principles of encryption |url=https://www.open.edu/openlearn/digital-computing/network-security/content-section-4.1 |access-date=2024-10-14 |website=Open Learning |language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Qáwipsizlik informaciyasın hám waqıyasın basqarıw (SIEM) ===
SIEM sistemaları shólkemniń IT ortalıǵındaǵı hár túrli dereklerden maǵlıwmatlardı jıynap, analizleydi. Olar qáwipsizlik eskertiwleri hám waqıyaları tuwralı tolıq kórinis beredi. Bul kiberqáwipsizlik injenerlerine anomaliyalardı anıqlawǵa hám waqıyalarǵa tez juwap beriwge múmkinshilik beredi. Hár túrli qurılmalar hám qosımshalardan alınǵan maǵlıwmatlardı óz-ara baylanıstırıw arqalı SIEM quralları jaǵdaydı túsiniwdi jaqsılaydı hám normativlik talaplarǵa sáykeslikti qollaydı&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is SIEM? |url=https://www.microsoft.com/en-us/security/business/security-101/what-is-siem |access-date=2024-10-14 |website=Microsoft |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is SIEM? Security Information and Event Management Guide - IT Glossary |url=https://www.solarwinds.com/resources/it-glossary/siem-security-information-and-event-management |access-date=2024-10-14 |website=SolarWinds |language=en-us}}&lt;/ref&gt;.

=== Hálsizliklerdi bahalaw quralları ===
Hálsizliklerdi bahalaw quralları sistemalar hám qosımshalardaǵı qáwipsizlik boyınsha hálsiz táreplerdi anıqlaw hám bahalaw ushın zárúr. Bul qurallar hálsizliklerdi anıqlaw ushın tolıq skanerlew júrgizip, olardı qáwiplilik dárejesine qarap kategoriyalarǵa bóledi. Bunday birinshi náwbetlilikti belgilew kiberqáwipsizlik injenerlerine dáslep eń kritikalıq hálsizliklerdi joq etiwge itibar qaratıwǵa múmkinshilik beredi. Nátiyjede shólkemniń táwekelge ushırawı azayadı hám ulıwma qáwipsizliktiń ónimliligi artadı&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Vulnerability Assessment? Benefits, Tools, and Process |url=https://www.hackerone.com/knowledge-center/what-vulnerability-assessment-benefits-tools-and-process |access-date=2024-10-14 |website=HackerOne}}&lt;/ref&gt;.

=== Qáwiplerdi anıqlaw hám olarǵa juwap beriw (TDR) ===
TDR sheshimleri úlken kólemdegi maǵlıwmatlardı tekseriw ushın jetilisken analitikanı qollanadı hám itimal qáwiplerdi kórsetetuǵın úlgilerdi anıqlaydı. Security Information and Event Management (SIEM) hám User and Entity Behavior Analytics (UEBA, paydalanıwshılar hám obektlerdiń minez-qulqın analizlew) sıyaqlı qurallar qáwipsizlik waqıyaları haqqında real waqıt rejiminde maǵlıwmat beredi. Bul shólkemlerge qáwipler kúsheyip ketpesten burın olarǵa nátiyjeli juwap beriwge múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Threat Detection and Response (TDR)? |url=https://www.aquasec.com/cloud-native-academy/application-security/threat-detection-and-response/ |access-date=2024-10-14 |website=Aqua |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

=== Trafikti basqarıw hám xızmet kórsetiw sapası (QoS) ===
Kiberqáwipsizlik injeneriyasındaǵı trafikti basqarıw ilajları tarmaqlardaǵı maǵlıwmatlar aǵımın optimallastırıwǵa hám bólistirilgen xızmet kórsetiwden bas tartıw (DDoS) hújimleri sıyaqlı táwekellerdi azaytıwǵa baǵdarlanǵan. [[Veb-qosımsha|Veb-qosımshalar]] ushın tarmaqlıq ekranlar (WAF) hám júklemeni teńlestiriwshiler (load balancer) sıyaqlı texnologiyalardı paydalanıw arqalı shólkemler trafikti qáwipsiz hám nátiyjeli bólistiriwdi támiyinley aladı. Sonıń menen birge, xızmet kórsetiw sapası (QoS) protokolların engiziw kritikalıq qosımshalar menen xızmetlerge birinshi náwbetlilik beredi. Bul qáwipsizlik hádiyseleri yamasa resurslar ushın básekileslik jaǵdayında da olardıń turaqlı islewin támiyinleydi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What is Network Traffic Analysis (NTA)? |url=https://www.rapid7.com/fundamentals/network-traffic-analysis/ |access-date=2024-10-14 |website=Rapid7 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Quality of Service (QoS) - Glossary |url=https://csrc.nist.gov/glossary/term/quality_of_service |access-date=2024-10-14 |website=CSRC NIST |language=EN-US}}&lt;/ref&gt;.

=== Sońǵı noqatlardı anıqlaw hám juwap beriw (EDR) hám keńeytilgen anıqlaw hám juwap beriw (XDR) ===
EDR quralları qáwiplerdi real waqıt rejiminde anıqlaw ushın noutbuklar hám mobil qurılmalar sıyaqlı sońǵı noqatlardaǵı háreketlerdi baqlaw hám analizlewge baǵdarlanǵan. XDR bolsa tarmaq analizi quralları sıyaqlı bir neshe qáwipsizlik ónimlerin biriktiriw arqalı EDR múmkinshiliklerin keńeytedi hám shólkemniń qáwipsizlik jaǵdayı haqqında tolıǵıraq túsinik beredi. Bunday keń kólemli maǵlıwmat tarmaqtıń hár túrli noqatlarındaǵı qáwiplerdi erte anıqlawǵa hám olardı azaytıwǵa járdem beredi.
==Derekler==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>59d9z2oltazvhft782l6cth5s3gsx0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Serviske baǵdarlanǵan programmalıq injiniring</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48405</id>
    <revision>
      <id>274698</id>
      <timestamp>2026-10-11T09:09:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «'''Serviske baǵdarlanǵan programmalıq injeneriya''' ('''SOSE''') yamasa '''servis injeneriyası'''&lt;ref&gt;''[https://study.com/academy/lesson/service-engineering-definition-process.html Service Engineering: Definition &amp; Process],'' Study.com (accessed November 10, 2021).&lt;/ref&gt; — qayta paydalanılatuǵın servislerdi biriktiriw (servislerge baǵdarlanıw) arqalı programmalıq sistemalardı islep shıǵıwǵa baǵdarlanǵan [[programmalıq injiniring]] metodologiy...»</comment>
      <origin>274698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2741" sha1="ghyqdplqy0ug1madbnn9zyesv0zp12l" xml:space="preserve">'''Serviske baǵdarlanǵan programmalıq injeneriya''' ('''SOSE''') yamasa '''servis injeneriyası'''&lt;ref&gt;''[https://study.com/academy/lesson/service-engineering-definition-process.html Service Engineering: Definition &amp; Process],'' Study.com (accessed November 10, 2021).&lt;/ref&gt; — qayta paydalanılatuǵın servislerdi biriktiriw (servislerge baǵdarlanıw) arqalı programmalıq sistemalardı islep shıǵıwǵa baǵdarlanǵan [[programmalıq injiniring]] metodologiyası. Bunday servisler kóbinese basqa servis jetkerip beriwshiler tárepinen usınıladı. Bul metodologiya servislerdi biriktiriwdi óz ishine alǵanlıqtan, komponentlerge tiykarlanǵan programmalıq injeneriya menen kóp ulıwmalıqqa iye. Komponentlerge tiykarlanǵan programmalıq injeneriya programmalıq sistemalardı qayta paydalanılatuǵın komponentlerden dúziwdi bildiredi. Biraq servislerge baǵdarlanǵan programmalıq injeneriya oǵan orınlanıw waqtında (run-time) kerekli servislerdi dinamikalıq túrde tabıw múmkinshiligin qosadı. Bul servisler basqa tárepler tárepinen veb-servisler retinde usınılıwı múmkin. Degen menen, tiykarǵı element — servis paydalanıwshıları menen servis jetkerip beriwshileri arasındaǵı baylanıstıń dinamikalıq tábiyatı&lt;ref name=Cervantes&gt;Cervantes, Humberto and Hall, Richard S., [https://www.igi-online.com/downloads/excerpts/01%20Stojanovic.pdf &quot;Technical Concepts of Service Orientation.&quot;] Chapter 1, pp. 1-26 in Stojanović, Zoran and Dahanayake, Ajanthap. [https://books.google.com/books?id=v6Q-UTlW7eAC ''Service-oriented software system engineering: challenges and practices'']. Idea Group Inc. (IGI), 2004. {{ISBN|978-1-59140-428-6}}.&lt;/ref&gt;.

==Serviske baǵdarlanǵan óz-ara tásir úlgisi==
Serviske baǵdarlanǵan óz-ara tásirde qatnasıwshılardıń úsh túri bar: servis jetkerip beriwshiler, servis paydalanıwshılar hám servis reestrleri. Olar waqıt ótiwi menen ózgerip turatuǵın dinamikalıq birge islesiwge qatnasadı. Servis jetkerip beriwshiler — óz múmkinshilikleri hám qoljetimliligi tuwralı maǵlıwmatlardı servis reestrlerinde járiyalaytuǵın programmalıq servisler. Servis paydalanıwshılar — servis jetkerip beriwshiler usınǵan servisler járdeminde belgili bir wazıypanı orınlaytuǵın programmalıq sistemalar (olardıń ózleri de servis bolıwı múmkin). Servis paydalanıwshılar ózleri paydalana alatuǵın servis jetkerip beriwshilerdi tabıw hám olardıń ornın anıqlaw ushın servis reestrlerin qollanadı. Bul tabıw hám orın anıqlaw servis paydalanıwshı olardı servis reestrinen soraǵan waqıtta dinamikalıq túrde ámelge asadı&lt;ref name=Cervantes/&gt;.
==Derekler==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>ghyqdplqy0ug1madbnn9zyesv0zp12l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sociallıq programmalıq injiniring</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48406</id>
    <revision>
      <id>274699</id>
      <timestamp>2026-10-11T09:20:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «'''Sociallıq programmalıq injiniring''' ('''SSE''') — [[Programmalıq támiynattı islep shıǵıw|programmalıq támiynattı islep shıǵıwdıń]] hám islep shıǵılǵan programmalıq támiynattıń sociallıq aspektleri menen shuǵıllanatuǵın [[programmalıq injiniring]] tarmaǵı.  SSE programmalıq injeneriyanıń da, islep shıǵılǵan programmalıq támiynattıń da sociallıq tábiyatına baǵdarlanǵan. Bir tárepten, programmalıq injeneriya jum...»</comment>
      <origin>274699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5758" sha1="js0k3iyrecc1xjujs2tn829utq96jab" xml:space="preserve">'''Sociallıq programmalıq injiniring''' ('''SSE''') — [[Programmalıq támiynattı islep shıǵıw|programmalıq támiynattı islep shıǵıwdıń]] hám islep shıǵılǵan programmalıq támiynattıń sociallıq aspektleri menen shuǵıllanatuǵın [[programmalıq injiniring]] tarmaǵı.

SSE programmalıq injeneriyanıń da, islep shıǵılǵan programmalıq támiynattıń da sociallıq tábiyatına baǵdarlanǵan. Bir tárepten, programmalıq injeneriya jumıslarında, processlerinde hám CASE qurallarında sociallıq faktorlardı esapqa alıw paydalı dep esaplanadı. Bul islep shıǵıw procesiniń de, jaratılǵan programmalıq támiynattıń da sapasın jaqsılawǵa járdem beredi. Mısal retinde birgelikte programmalıq támiynat islep shıǵıwda jaǵdaydı ańlawdıń hám kóp mádeniyatlı faktorlardıń rolin keltiriwge boladı. Ekinshi tárepten, programmalıq támiynat isleytuǵın sociallıq kontekstler (mısalı, bultlı ortalıq) dinamikalıq tábiyatqa iye. Sonlıqtan sociallıq beyimlesiwshilikti orınlanıw waqtında (runtime) qaytalanıp turatuǵın jumıs retinde injenerlik jaqtan támiyinlew talap etiledi. Mısal retinde programmalıq támiynatqa paydalanıwshılardan sapa boyınsha keri baylanıs jıynap, onı avtonom yamasa yarım avtonom túrde beyimlesiw ushın paydalanıwǵa múmkinshilik beretuǵın tásillerdi keltiriwge boladı.

SSE programmalıq injeneriyada birge islesiwdi hám bilim almasıwdı qollaw ushın sociallıqqa baǵdarlanǵan qurallardı izertleydi hám dúzedi. Sonday-aq SSE programmalıq támiynattıń ol isleytuǵın dinamikalıq sociallıq kontekstlerge beyimlesiwshiligin izertleydi. Bunnan basqa, ol klientler menen sońǵı paydalanıwshılardıń orınlanıw waqtında programmalıq támiynattı beyimlestiriw boyınsha sheshimlerdi qáliplestiriwge qatnasıwın da úyrenedi. Sociallıq kontekst normalardı, mádeniyattı, rol hám juwapkershiliklerdi, mápli tárepler (stakeholder) maqsetleri menen olardıń óz-ara gárezliligin, sońǵı paydalanıwshılardıń programmalıq támiynattıń hár bir minez-qulqınıń sapası hám orınlılıǵı tuwralı qabıl etiwin hám t.b. óz ishine aladı.

Social Software Engineering and Applications boyınsha 1-Xalıqaralıq seminar (SoSEA 2008)&lt;ref&gt;[http://www.cs.tut.fi/sosea08/ 1st International Workshop on Social Software Engineering and Applications (SoSEA 2008)]&lt;/ref&gt; qatnasıwshıları tómendegi sıpatlamanı usındı:
* Jámiyetke baǵdarlanǵanlıq: programmalıq támiynat jeke adamlarǵa emes, al jámiyet tárepinen hám/yamasa jámiyet ushın jaratıladı hám paydalanıladı
* Birge islesiw/kollektivlik: adamlardıń birge islesiw hám kollektiv múmkinshilikleri paydalanıladı
* Doslıq/qarım-qatnas: adamlar arasındaǵı hár túrli baylanıslar anıq kórsetiledi
* Adam/sociallıq is-háreketler: programmalıq támiynat adam is-háreketlerin qollaw hám sociallıq mashqalalardı sheshiw ushın sanalı túrde joybarlanadı
* Sociallıq inklyuziya: programmalıq támiynat jámiyetlerdegi baylanıslardı hám isenimdi bekkemlew arqalı sociallıq inklyuziyaǵa múmkinshilik beriwi kerek

Solay etip, SSE-ni «onlayn ortalıqlarda programmalıq támiynattı jámiyet tárepinen jaratıwǵa, basqarıwǵa, engiziwge hám paydalanıwǵa múmkinshilik beretuǵın processlerdi, usıllardı hám qurallardı qollanıw» dep anıqlawǵa boladı&lt;ref&gt;Imed Hammouda, Jan Bosch, Mehdi Jazayeri, Tommi Mikkonen: First International Workshop on Social Software Engineering and Applications (SoSEA 2008). In: Proceedings of the 23rd IEEE/ACM International Conference on Automated Software Engineering (ASE
2008). IEEE, 2008, pp. 531-532.&lt;/ref&gt;.

SSE tarawındaǵı tiykarǵı baqlawlardıń biri mınaǵan baylanıslı: sociallıq programmalıq támiynat qosımshaları ushın jaratılǵan túsinikler, principler hám texnologiyalar programmalıq támiynattı islep shıǵıwdıń ózine de qollanılıwı múmkin. Sebebi programmalıq injeneriya tábiyatınan sociallıq is-háreket bolıp tabıladı. SSE programmalıq támiynattı islep shıǵıwdıń belgili bir jumısları menen sheklenbeydi. Sonlıqtan SSE-niń hár túrli bólimlerin, mısalı, sociallıq sistemalardı joybarlawdı yamasa sociallıq talaplar injeneriyasın qollaytuǵın qurallar usınılǵan&lt;ref&gt;
Steffen Lohmann, Sebastian Dietzold, Philipp Heim, Norman Heino: [http://www.vis.uni-stuttgart.de/uploads/tx_vispublications/22244.pdf A Web Platform for Social Requirements Engineering]. In: Software Engineering 2009 (Workshops). GI, 2009, pp. 309-315.&lt;/ref&gt;. Nátiyjede vertikal bazar programmalıq támiynatı sociallıq komponentlerden payda kóre aladı. Bunday programmalıq támiynatqa programmalıq támiynat islep shıǵıw quralları, injenerlik quralları, marketing quralları yamasa paydalanıwshılarǵa sheshim qabıl etiwde járdem beretuǵın programmalıq támiynat kiredi&lt;ref&gt;Technische Universität München, sebis:
[https://wwwmatthes.in.tum.de/pages/cj4uz8ibxk08/Completed-Social-Software-Projects Completed research projects on (vertical) social software]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ducttapemarketing.com/blog/2010/07/05/the-future-of-social-networks-is-vertical/ |title=The Future of Social Networks is Vertical |access-date=2014-09-15 |archive-date=2015-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150517003324/http://www.ducttapemarketing.com/blog/2010/07/05/the-future-of-social-networks-is-vertical/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Bunday vertikal sociallıq programmalıq támiynat óziniń paydalanıwshılar bazası boyınsha Yammer sıyaqlı dástúrli sociallıq programmalıq támiynattan kúshli ajıralıp turadı.
==Derekler==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>js0k3iyrecc1xjujs2tn829utq96jab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı talqılawı:Orange0067</title>
    <ns>3</ns>
    <id>48407</id>
    <revision>
      <id>274701</id>
      <timestamp>2026-10-11T09:28:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Xosh keldińiz!</comment>
      <origin>274701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5694" sha1="ob37gtm12k77t8a0vqgkszybuv9bqrr" xml:space="preserve">== Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz.

Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz.

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes.

Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar.

Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi.

Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{redaktorlanbaqta}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. 

Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]]
|}
--[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 09:28, 2026-jıl 11-oktyabr (UTC)</text>
      <sha1>ob37gtm12k77t8a0vqgkszybuv9bqrr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmalıq bot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48408</id>
    <revision>
      <id>274702</id>
      <timestamp>2026-10-11T09:31:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «'''Programmalıq bot''' — programmalıq proektlerdi basqarıwǵa hám programmalıq injeneriyaǵa xızmet etetuǵın programmalıq agenttiń bir túri. Programmalıq bottıń óz identifikatorı (identity) boladı. Sonday-aq onıń mápli táreplerine xızmet etiw ushın itimal adamǵa uqsas qásiyetleri de bolıwı múmkin&lt;ref name=&quot;LebeufZagalsky2019&quot;&gt;{{cite book|last1=Lebeuf|first1=Carlene|last2=Zagalsky|first2=Alexey|last3=Foucault|first3=Matthieu|last4=Store...»</comment>
      <origin>274702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6106" sha1="183n54s4u6y5qjqs9jzvzxjejlsdxyw" xml:space="preserve">'''Programmalıq bot''' — programmalıq proektlerdi basqarıwǵa hám programmalıq injeneriyaǵa xızmet etetuǵın programmalıq agenttiń bir túri. Programmalıq bottıń óz identifikatorı (identity) boladı. Sonday-aq onıń mápli táreplerine xızmet etiw ushın itimal adamǵa uqsas qásiyetleri de bolıwı múmkin&lt;ref name=&quot;LebeufZagalsky2019&quot;&gt;{{cite book|last1=Lebeuf|first1=Carlene|last2=Zagalsky|first2=Alexey|last3=Foucault|first3=Matthieu|last4=Storey|first4=Margaret-Anne|title=2019 IEEE/ACM 1st International Workshop on Bots in Software Engineering (BotSE) |chapter=Defining and Classifying Software Bots: A Faceted Taxonomy |year=2019|pages=1–6|doi=10.1109/BotSE.2019.00008|isbn=978-1-7281-2262-5|s2cid=195064960}}&lt;/ref&gt;. Programmalıq botlar kóbinese programmalıq servislerdi biriktiredi hám alternativ [[Paydalanıwshı interfeysi|paydalanıwshı interfeysin]] usınadı. Bul interfeys geyde sáwbet túrinde boladı, biraq bul shárt emes.

Programmalıq botlar ádette wazıypalardı orınlaw, háreketlerdi usınıw, dialog júrgiziw hám programmalıq proekttiń sociallıq hám mádeniy aspektlerin rawajlandırıw ushın qollanıladı&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stackoverflow.blog/2019/09/17/meet-the-bots-that-help-moderate-stack-overflow/|title=Meet the Bots that Help Moderate Stack Overflow|last=Team|first=The SOBotics|date=2019-09-17|website=Stack Overflow Blog|language=en-US|access-date=2019-11-22}}&lt;/ref&gt;.

''Bot'' termini ''robot'' sózinen alınǵan. Biraq robotlar fizikalıq dúnyada háreket etedi, al programmalıq botlar tek cifrlı keńislikte háreket etedi&lt;ref name=&quot;LebeufZagalsky2019&quot;/&gt;. Geypara programmalıq botlar [[chatbot]] retinde joybarlanǵan hám solay háreket etedi, biraq barlıq chatbotlar programmalıq bot emes&lt;ref name=&quot;Erlenhov2019&quot;&gt;{{Cite book|last1=Erlenhov|first1=Linda|last2=Gomes de Oliveira Neto|first2=Francisco|last3=Scandariato|first3=Riccardo|last4=Leitner|first4=Philipp|title=2019 IEEE/ACM 1st International Workshop on Bots in Software Engineering (BotSE) |chapter=Current and Future Bots in Software Development |year=2019|location=Montreal, QC, Canada|publisher=IEEE|pages=7–11|doi=10.1109/BotSE.2019.00009|isbn=978-1-7281-2262-5|s2cid=195065273}}&lt;/ref&gt;. Programmalıq botlardıń ótmishi hám keleshegi tuwralı talqılawlar olardıń kóp jıllardan berli qollanılıp kiyatırǵanın kórsetedi.

== Qollanılıwı ==

Programmalıq botlar islep shıǵıw jumısların qollaw ushın paydalanıladı. Bunday jumıslarǵa programmalıq támiynat islep shıǵıwshılar arasındaǵı baylanıs hám qaytalanatuǵın wazıypalardı avtomatlastırıw kiredi. Programmalıq botlardı programmalıq támiynat islep shıǵıwǵa baylanıslı bir neshe jámiyetler qollanadı. Mısalı, [[GitHub]]-taǵı ashıq kodlı jámiyetler&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Wessel|first1=Mairieli|last2=de Souza|first2=Bruno Mendes|last3=Steinmacher|first3=Igor|last4=Wiese|first4=Igor S.|last5=Polato|first5=Ivanilton|last6=Chaves|first6=Ana Paula|last7=Gerosa|first7=Marco A.|date=2018-11-01|title=The Power of Bots: Characterizing and Understanding Bots in OSS Projects|journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction|language=en|volume=2|issue=CSCW|pages=1–19|doi=10.1145/3274451|s2cid=53235433}}&lt;/ref&gt; hám Stack Overflow.

GitHub botlarınıń paydalanıwshı akkauntları bar. Olar pull request-lerdi hám issue-lerdi ashıp, jaba aladı yamasa olarǵa kommentariya qaldıra aladı. GitHub botları tómendegi jumıslar ushın qollanılǵan: tekseriwshilerdi tayınlaw, úles qosıwshılardan Contributor License Agreement (Úles qosıwshınıń licenziyalıq kelisimi) hújjetine qol qoyıwdı soraw, úziliksiz integraciyadaǵı qátelikler tuwralı xabarlaw, kod penen pull request-lerdi tekseriw, jańa qatnasıwshılardı qarsı alıw, avtomatlastırılǵan testlerdi iske qosıw, pull request-lerdi biriktiriw, qátelerdi hám hálsizliklerdi dúzetiw&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theregister.co.uk/2019/05/30/github_security_fixes/|title=Git your patches here! GitHub offers to brew automatic pull requests loaded with vuln fixes|website=www.theregister.co.uk|date=May 30, 2019 |language=en|access-date=2019-11-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Urli |first1=Simon |last2=Yu |first2=Zhongxing |last3=Seinturier |first3=Lionel |last4=Monperrus |first4=Martin |chapter=How to design a program repair bot?: Insights from the repairnator project |title=Proceedings of the 40th International Conference on Software Engineering: Software Engineering in Practice |date=2018 |pages=95–104 |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3183519.3183540 |access-date=2026-06-06 |doi=10.1145/3183519.3183540|isbn=978-1-4503-5659-6 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; hám t.b.

Slack quralında programmalıq botlardı islep shıǵıwǵa arnalǵan API bar&lt;ref&gt;
{{Cite web|url=https://zapier.com/blog/how-to-build-chat-bot/|title=How to Build a Slack Bot in 5 Minutes|last=Guay|first=Matthew|date=2019-11-22|website=Slack Blog|language=en-US|access-date=2019-11-22}}&lt;/ref&gt;. Is-wazıypalar dizimin baqlaw, kúndelikli qısqa jıynalıslardı (standup) koordinaciyalaw hám qollaw sorawların (support ticket) basqarıw ushın Slack botları bar. ChatBot kompaniyasınıń&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.chatbot.com/integrations/slack|title=Slack integration: AI Chatbot|author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2019-11-22|website=LiveChat Inc.|language=en-US|access-date=2019-11-22}}&lt;/ref&gt; ónimleri arnawlı Slack botın dúziw procesin jáne de ápiwayılastıradı.

[[Wikipedia]]-da Wikipedia botları hár túrli wazıypalardı avtomatlastıradı. Mısalı, olar qısqa maqalalardı (stub) jaratadı, kóp maqalalardıń formatın bir qıylı etip jańalaydı hám t.b. ClueBot NG sıyaqlı botlar vandalizmdi anıqlay aladı hám zıyanlı mazmundı avtomatikalıq túrde alıp taslaydı&lt;ref&gt;{{cite web |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |url=https://www.bbc.com/news/magazine-18892510 |website=BBC News |access-date=19 September 2021 |date=25 July 2012}}&lt;/ref&gt;.
==Derekler==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>183n54s4u6y5qjqs9jzvzxjejlsdxyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmalıq támiynat konfiguraciyasın basqarıw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48410</id>
    <revision>
      <id>274705</id>
      <timestamp>2026-10-11T09:49:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «'''Programmalıq támiynat konfiguraciyasın basqarıw''' ('''SCM''') yamasa '''programmalıq támiynattaǵı ózgerislerdi hám konfiguraciyanı basqarıw''' ('''SCCM''')&lt;ref&gt;Gartner and Forrester Research&lt;/ref&gt; — programmalıq sistemaǵa kirgizilgen ózgerislerdi baqlaw hám qadaǵalaw boyınsha [[programmalıq injiniring]] ámeliyatı. Ol keń kólemli tarawlar aralıq [[konfiguraciyanı basqarıw]] (CM) tarawınıń bir bólegi bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{cite bo...»</comment>
      <origin>274705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3609" sha1="ir0xtoa0se9f63o6534b979cmdxun2v" xml:space="preserve">'''Programmalıq támiynat konfiguraciyasın basqarıw''' ('''SCM''') yamasa '''programmalıq támiynattaǵı ózgerislerdi hám konfiguraciyanı basqarıw''' ('''SCCM''')&lt;ref&gt;Gartner and Forrester Research&lt;/ref&gt; — programmalıq sistemaǵa kirgizilgen ózgerislerdi baqlaw hám qadaǵalaw boyınsha [[programmalıq injiniring]] ámeliyatı. Ol keń kólemli tarawlar aralıq [[konfiguraciyanı basqarıw]] (CM) tarawınıń bir bólegi bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{cite book | title = Software Engineering: A Practitioner's Approach | edition = 7th International | author = Roger S. Pressman | year = 2009 | publisher = McGraw-Hill | location = New York}}&lt;/ref&gt;. SCM versiyalardı basqarıwdı hám bazalıq versiyalardı (baseline) belgilewdi óz ishine aladı.

==Maqsetleri==

SCM-niń maqsetlerine tómendegiler kiredi&lt;ref&gt;{{cite journal |title= IEEE Standard for Configuration Management in Systems and Software Engineering |journal= IEEE Std 828-2012 (Revision of IEEE Std 828-2005) |url= https://ieeexplore.ieee.org/document/6170935/ |access-date= 2026-05-26 |doi= 10.1109/ieeestd.2012.6170935|url-access= subscription }}&lt;/ref&gt;:

* Konfiguraciyanı identifikaciyalaw – konfiguraciyalardı, konfiguraciya elementlerin hám bazalıq versiyalardı anıqlaw.
* Konfiguraciyanı qadaǵalaw – ózgerislerdi qadaǵalaw procesin ámelge asırıw. Bul ádette ózgerislerdi qadaǵalaw keńesin dúziw arqalı ámelge asırıladı. Onıń tiykarǵı funkciyası — qálegen bazalıq versiyaǵa baylanıslı jiberilgen barlıq ózgeris sorawların tastıyıqlaw yamasa biykarlaw.
* Konfiguraciya jaǵdayın esapqa alıw – islep shıǵıw procesiniń jaǵdayı tuwralı barlıq zárúr maǵlıwmatlardı jazıp barıw hám esabat beriw.
* Konfiguraciyanı auditlew – konfiguraciyalardıń ózlerine tiyisli barlıq bólimlerdi óz ishine alıwın támiyinlew. Sonday-aq olardıń talaplar, arxitekturalıq specifikaciyalar hám paydalanıwshı qollanbaları sıyaqlı hújjetlerge sáykes keliwin tekseriw.
* Jıynawdı basqarıw (build management) – jıynaw (build) ushın qollanılatuǵın processti hám qurallardı basqarıw.
* Processti basqarıw – shólkemniń islep shıǵıw procesine ámel etiliwin támiyinlew.
* Ortalıqtı basqarıw – sistema jaylasqan programmalıq hám apparatlıq támiynattı basqarıw.
* Komandalıq jumıs – processke baylanıslı topar aǵzalarınıń óz-ara islesiwin jeńillestiriw.
* Kemshiliklerdi baqlaw – hárbir kemshiliktiń kelip shıǵıw dereginiń anıqlanıwın támiyinlew.

Bultlı esaplaw hám DevOps engizilgennen keyin geypara jaǵdaylarda SCM qurallarınıń maqsetleri birigip ketti. SCM qurallarınıń ózleri virtual qurılmalarǵa aylandı: olardı virtual mashina retinde iske qosıwǵa hám jaǵdayı menen versiyasın saqlawǵa boladı. Bul qurallar bultqa tiykarlanǵan virtual resurslardı modellestirip, basqara aladı. Bunday resurslarǵa virtual qurılmalar, saqlaw birlikleri hám programmalıq paketler kiredi. Qatnasıwshılardıń rolleri hám juwapkershilikleri de birigip ketti: endi islep shıǵıwshılar virtual serverlerdi hám olarǵa baylanıslı resurslardı dinamikalıq túrde iske qosa aladı&lt;ref&gt;{{cite journal | last=Amies | first=A |author2=Peddle S |author3=Pan T M |author4=Zou P X | title = Develop cloud applications with Rational tools | journal = IBM DeveloperWorks | publisher = IBM | date = June 5, 2012 | url = https://www.ibm.com/developerworks/community/blogs/iaas_cloud/entry/develop_cloud_applications_with_rational_tools3}}&lt;/ref&gt;.
==Derekler==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>ir0xtoa0se9f63o6534b979cmdxun2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmalıq támiynattı dúziw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48411</id>
    <revision>
      <id>274706</id>
      <timestamp>2026-10-11T10:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «'''Programmalıq támiynattı dúziw''' — kod jazıw hám integraciya arqalı isleytuǵın [[Programmalıq támiynat|programmalıq támiynattı]] jaratıw procesi. Bul process modullik hám integraciyalıq testlewdi óz ishine aladı, biraq sistemalıq testlew sıyaqlı joqarı dárejeli testlewdi óz ishine almaydı&lt;ref name=&quot;SWEBOK&quot;&gt;SWEBOK {{Cite book|editor1= Pierre Bourque |editor2=Robert Dupuis |editor3=Alain Abran |editor4=James W. Moore | title = Guide to...»</comment>
      <origin>274706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21632" sha1="29uoedh14y4ie4d2hzhxp1cl7bpwr9k" xml:space="preserve">'''Programmalıq támiynattı dúziw''' — kod jazıw hám integraciya arqalı isleytuǵın [[Programmalıq támiynat|programmalıq támiynattı]] jaratıw procesi. Bul process modullik hám integraciyalıq testlewdi óz ishine aladı, biraq sistemalıq testlew sıyaqlı joqarı dárejeli testlewdi óz ishine almaydı&lt;ref name=&quot;SWEBOK&quot;&gt;SWEBOK {{Cite book|editor1= Pierre Bourque |editor2=Robert Dupuis |editor3=Alain Abran |editor4=James W. Moore | title = Guide to the Software Engineering Body of Knowledge | publisher = IEEE Computer Society | year = 2004 | chapter = Chapter 4: Software Construction | pages = 4–1–4–5 | isbn = 0-7695-2330-7 | url = http://www.computer.org/portal/web/swebok/html/ch4#Ref2}}&lt;/ref&gt;.

Dúziw programmalıq támiynattı islep shıǵıwdıń ómirlik cikliniń bir aspekti bolıp tabıladı. Ol programmalıq támiynattı islep shıǵıw procesiniń hár túrli modellerine kirgizilgen. Bul modellerde dúziwge basqa jumıslardan bólek jumıs retinde hár qıylı dárejede itibar beriledi. Sharshara (waterfall) modelinde programmalıq támiynattı islep shıǵıw izbe-iz basqıshlardan turadı. Olarǵa talaplardı analizlew, joybarlaw hám jobalastırıw kiredi, bul basqıshlar dúziwdi baslaw ushın zárúr shártler bolıp tabıladı. Al scrum, evolyuciyalıq prototiplew yamasa ekstremal programmalastırıw sıyaqlı iteraciyalıq modellerde dúziw basqa jumıslar menen bir waqıtta yamasa olar menen qabatlasıp orınlanatuǵın jumıs bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;SWEBOK&quot; /&gt;.

Dúziwdi jobalastırıw bir neshe nárseni anıqlawdı óz ishine alıwı múmkin. Olar: [[Programmalıq támiynat komponenti|komponentlerdiń]] jaratılıw hám integraciyalanıw tártibi, programmalıq támiynat sapasın basqarıw processleri hám wazıypalardıń toparlar menen islep shıǵıwshılar arasında bólistiriliwi&lt;ref name=&quot;SWEBOK&quot; /&gt;.

Proektti basqarıwdı jeńillestiriw ushın dúziwdiń kóplegen aspektlerin ólshewge boladı. Olarǵa islep shıǵılǵan, ózgertilgen, qayta paydalanılǵan hám óshirilgen kodtıń muǵdarı, kodtıń quramalılıǵı, kodtı tekseriw statistikası, tabılǵan hám dúzetilgen qátelerdiń kórsetkishleri hám jumsalǵan miynet kiredi. Bul ólshewler sapanı támiyinlew hám processti jetilistiriw sıyaqlı aspektler ushın paydalı bolıwı múmkin&lt;ref name=&quot;SWEBOK&quot; /&gt;.

== Jumısları ==
Dúziw kóplegen jumıslardı óz ishine aladı.

=== Kod jazıw ===
Kod jazıw jumısınıń geypara tiykarǵı aspektleri tómendegiler{{sfn|SWEBOK|2014|p=3-6}}:

; At qoyıw
Hárbir identifikator ushın at tańlaw. Bir izertlew ózgeriwshilerdiń atları 10 hám 16 belgi aralıǵında bolǵanda programmanı otladkalawǵa (debug) jumsalatuǵın miynettiń eń az bolatuǵının kórsetti{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 11}}.

; Logika
Kodtı operatorlarǵa hám úles programmalarǵa bólip shólkemlestiriw{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 7}}
* Bir pútinligi joqarı úles programmalarda bir pútinligi tómen úles programmalarǵa qaraǵanda qáteler az bolatuǵını anıqlandı. 450 úles programmanı izertlew bir pútinligi joqarı úles programmalardıń 50 procentinde qáte bolmaǵanın kórsetti, al bir pútinligi tómen úles programmalarda bul kórsetkish tek 18 procent boldı. Basqa 450 úles programmanı úyrengen jáne bir izertlew mınanı kórsetti: baylanıslılıqtıń bir pútinlikke qatnası eń joqarı bolǵan úles programmalarda bul qatnas eń tómen bolǵanlarına qaraǵanda 7 ese kóp qáte bolǵan, al olardı dúzetiw 20 ese qımbatqa túsken.
* Úles programmalardıń kólemi menen olardaǵı qátelerdiń sanı arasındaǵı baylanıs boyınsha izertlewler anıq nátiyje bermedi. Degen menen, bir izertlew 143 qatardan kem kodı bar úles programmalardı dúzetiw úlkenirek úles programmalarǵa qaraǵanda 2,4 ese arzanǵa túsetuǵının kórsetti. Basqa izertlew úles programmalar ortasha 100–150 qatar kodtan turǵanda kodtı eń az ózgertiw kerek bolatuǵının kórsetti. Jáne bir izertlew úles programmanıń kólemine qaramastan, onıń strukturalıq quramalılıǵı hám ondaǵı maǵlıwmatlar muǵdarı qáteler menen baylanıslı ekenin anıqladı.
* Úles programmalar arasındaǵı interfeysler programmanıń eń kóp qáte jiberiletuǵın orınlarınıń biri bolıp tabıladı. Bir izertlew barlıq qátelerdiń 39 procenti úles programmalar arasındaǵı baylanıstaǵı qáteler ekenin kórsetti.
* Paydalanılmaǵan parametrler qátelerdiń kóbeyiwi menen baylanıslı. Bir izertlewde bir neshe paydalanılmaǵan ózgeriwshisi bar úles programmalardıń tek 17–29 procentinde qáte bolmaǵan, al paydalanılmaǵan ózgeriwshisi joq úles programmalarda bul kórsetkish 46 procent bolǵan.
* Úles programmanıń parametrleriniń sanı eń kóbi menen 7 bolıwı kerek. Sebebi izertlewler adamlardıń ádette bir waqıtta shama menen jetiden artıq maǵlıwmat bólegin yadta saqlay almaytuǵının kórsetti.
* Bir eksperiment massivlerge tosınnan emes, izbe-iz baylanısatuǵın dizaynlarda ózgeriwshiler hám olarǵa qatnas azıraq bolatuǵının kórsetti{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 12}}.
* Bir eksperiment ortasınan shıǵıw múmkin bolǵan cikllerdiń basqa cikl túrlerine qaraǵanda túsiniwge ańsatıraq ekenin anıqladı{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 16}}.
* Cikller hám shártli operatorlardıń ishki jaylasıw dárejesine kelsek, izertlewler baǵdarlamashılardıń úsh dárejeden artıq ishki jaylasıwdı túsiniwde qıynalatuǵının kórsetti{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 16}}{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 19}}.
* Basqarıw aǵımınıń quramalılıǵı tómen isenimlilik hám jiyi qáteler menen baylanıslı ekeni anıqlandı{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 19}}.

; Modullik
Kodtı klasslarǵa, paketlerge hám basqa strukturalarǵa bólip dúziw hám refaktoringlew. Quramǵa alıw (containment) kózqarasınan, klasstaǵı maǵlıwmat aǵzalarınıń maksimal sanı 7±2-den aspawı kerek. Izertlewler bul san adamnıń basqa wazıypalardı orınlap atırǵanda yadta saqlay alatuǵın ayırım elementler sanı ekenin kórsetti. Miyras alıw (inheritance) kózqarasınan, miyraslaw teregindegi dárejeler sanı sheklengen bolıwı kerek. Tereń miyrasxorlıq terekleri qátelerdiń kóbeyiwi menen ádewir baylanıslı ekeni anıqlandı. Klasstaǵı úles programmalar sanı múmkinshiligi ilajı barınsha az bolıwı kerek. [[C++]] programmaları boyınsha júrgizilgen izertlew úles programmalar sanı menen qáteler sanı arasında baylanıs bar ekenin anıqladı{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 6}}. NASA júrgizgen izertlew kodtı durıs dúzilgen klasslarǵa bóliwdiń nátiyjesin kórsetti: bunda kodtıń qayta paydalanılıwı funkcional joybarlaw arqalı islep shıǵılǵan kodqa qaraǵanda eki ese artadı{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 6}}{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 7}}.

; Qátelerdi qayta islew
Kútilgen hám kútilmegen qátelerdi hám ayrıqsha jaǵdaylardı (exceptions) qayta islew logikasın kodlaw.

; Resurslardı basqarıw
Esaplaw resursların paydalanıwdı basqarıw. Bul izbe-iz qayta paydalanılatuǵın resurslarǵa, sonıń ishinde aǵımlarǵa (threads) yamasa maǵlıwmatlar bazası bloklawlarına kiriwde ajıratıw mexanizmleri hám tártip arqalı ámelge asırıladı.

; Qáwipsizlik
Bufer tolıp ketiwi hám massiv indeksiniń shegarasınan shıǵıw sıyaqlı kod dárejesindegi qáwipsizlik buzılıwlarınıń aldın alıw.

; Optimallastırıw
Waqtınan burın optimallastırıwdan qashıp, optimallastırıw.

; Hújjetlestiriw
Kod ishindegi kommentariyalar túrinde de, sırtqı hújjetler túrinde de hújjetlestiriw.

=== Integraciya ===
Integraciya bólek dúzilgen bóleklerdi biriktiriwdi bildiredi. Bul jumıs komponentlerdiń integraciyalanıw tártibin jobalastırıwdı hám programmalıq támiynattıń aralıq versiyaların qollaw ushın járdemshi strukturalar dúziwdi óz ishine aladı. Sonday-aq ol komponentlerdi integraciyalawdan aldın olarǵa qanshelli testlew hám sapa jumısları júrgiziletuǵının anıqlawdı hám proekttiń qaysı basqıshlarında aralıq versiyalar testlenetuǵının belgilewdi óz ishine aladı&lt;ref name=&quot;SWEBOK&quot;/&gt;.

=== Testlew ===
Testlew kodqa qáte logika kirgizilgen waqıt penen onıń anıqlanıw waqtı arasındaǵı aralıqtı qısqartıwı múmkin. Geypara jaǵdaylarda testlew kod jazılǵannan keyin orınlanadı, biraq aldın test jazıw (test-first programming) tásilinde test jaǵdayları kod jazılmastan burın dúziledi. Dúziw testlewdiń keminde eki túrin óz ishine aladı, olardı kóbinese kodtı jazǵan islep shıǵıwshınıń ózi orınlaydı&lt;ref name=&quot;SWEBOK&quot; /&gt;: modullik testlew hám integraciyalıq testlew.

=== Qayta paydalanıw ===
Programmalıq támiynattı qayta paydalanıw kitapxanalardı dúziw hám olardı paydalanıwdan kóbirek nárseni bildiredi. Ol qayta paydalanıw processlerin hám jumısların programmalıq támiynattıń ómirlik cikline kirgiziw arqalı qayta paydalanıw ámeliyatın rásmiylestiriwdi talap etedi. Programmalıq támiynattı dúziwde kod jazıw hám testlew waqtında qayta paydalanıwǵa baylanıslı tómendegi wazıypalar orınlanıwı múmkin&lt;ref name=&quot;SWEBOK&quot; /&gt;: qayta paydalanılatuǵın kodtı tańlaw, kodtıń yamasa testlerdiń qayta paydalanıwǵa jaramlılıǵın bahalaw, qayta paydalanıw kórsetkishleri boyınsha esabat beriw.

=== Sapanı támiyinlew ===
Programmalıq támiynattı dúziw barısında sapanı támiyinlew usıllarına tómendegiler kiredi{{sfn|SWEBOK|2014|p=3-7}}:

;Testlew
Bir izertlew modullik testlew hám integraciyalıq testlew arqalı kemshiliklerdi anıqlawdıń ortasha kórsetkishleri sáykes túrde 30% hám 35% ekenin kórsetti{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 20}}.

;Programmalıq támiynattı inspekciyalaw
Programmalıq támiynattı inspekciyalawǵa kelsek, bir izertlew kodtı rásmiy inspekciyalaw arqalı kemshiliklerdi anıqlawdıń ortasha kórsetkishi 60% ekenin kórsetti. Kemshiliklerdi tabıwdıń qunı boyınsha bir izertlew kodtı oqıw testlewge qaraǵanda bir saatta 80% kóp qáte tabatuǵının anıqladı. Basqa izertlew joybarlaw kemshiliklerin testlew arqalı anıqlaw inspekciyalawǵa qaraǵanda altı ese qımbatqa túsetuǵının kórsetti. IBM júrgizgen izertlew kodtı inspekciyalaw arqalı bir kemshilikti tabıw ushın tek 3,5 saat kerek bolatuǵının, al testlew arqalı bul 15–25 saatqa sozılatuǵının kórsetti. [[Microsoft]] kodtı inspekciyalaw arqalı bir kemshilikti tabıw hám dúzetiw ushın 3 saat, al testlew arqalı 12 saat kerek bolatuǵının anıqladı. 700 mıń qatarlı programmada kod sholıwları testlewge qaraǵanda bir neshe ese únemli ekeni xabarlandı{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 20}}. Izertlewler inspekciyalaw azıraq rásmiy sholıw ámeliyatlarına qaraǵanda hárbir 1000 qatar kodta 20–30% az kemshilik qaldıratuǵının hám ónimlilikti shama menen 20%-ke arttıratuǵının kórsetti. Rásmiy inspekciyalaw ádette proekt byudjetiniń 10–15%-in aladı hám proekttiń ulıwma qunın azaytadı. Izertlewshiler rásmiy inspekciyada 2–3-ten aslam tekseriwshiniń bolıwı tabılǵan kemshilikler sanın arttırmaytuǵının anıqladı. Biraq nátiyjeler tekserilip atırǵan materialdıń túrine qarap ózgeriwi múmkin{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 21}}.

;Texnikalıq sholıw
Texnikalıq sholıwǵa kelsek, bir izertlew rásmiy emes kod sholıwları hám qolda tekseriw (desk checking) arqalı kemshiliklerdi anıqlawdıń ortasha kórsetkishleri sáykes túrde 25% hám 40% ekenin kórsetti{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 20}}. Kodtı birgelikte qarap shıǵıw (walkthrough) arqalı kemshiliklerdi anıqlaw kórsetkishi 20–40% ekeni anıqlandı. Biraq bul usıl ásirese proektke basım kúsheygende qımbatqa túsedi. NASA kodtı oqıw miynettiń hárbir saatına 3,3 kemshilik tabatuǵının, al testlew 1,8 kemshilik tabatuǵının anıqladı. Sonday-aq kodtı oqıw proekttiń barlıq dáwirinde testlewdiń hár túrli usıllarına qaraǵanda 20–60% kóp qáte tabadı. Sholıw jıynalısları boyınsha 13 sholıwdı úyrengen izertlew kemshiliklerdiń 90%-i sholıw jıynalısına tayarlıq barısında, al tek shama menen 10%-i jıynalıs waqtında tabılǵanın kórsetti{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 21}}.

; Statikalıq analiz
Statikalıq analizge (IEEE1028) kelsek, izertlewler kemshiliklerdi anıqlawdıń joqarı kórsetkishine erisiw ushın bul usıllardı birge qollanıw kerek ekenin kórsetti. Basqa izertlewler hár túrli adamlardıń hár túrli kemshiliklerdi tabıwǵa beyim ekenin kórsetti. Bir izertlew ekstremal programmalastırıwdıń bir neshe ámeliyatı birgelikte kemshiliklerdi anıqlawdıń 90% kórsetkishine jete alatuǵının kórsetti. Bunday ámeliyatlarǵa jup bolıp programmalastırıw, qolda tekseriw, modullik testlew, integraciyalıq testlew hám regressiyalıq testlew kiredi{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 20}}. Tájiriybeli baǵdarlamashılar qatnasqan eksperiment olardıń testlew arqalı 15 qáteden ortasha 5 qáteni (eń jaqsı jaǵdayda 9 qáteni) taba alǵanın kórsetti{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 22}}.

Qátelerdiń 80%-i ádette proekttiń klassları menen úles programmalarınıń 20%-inde toplanadı. Qátelerdiń 50%-i proekttiń klasslarınıń 5%-inde tabıladı. IBM óziniń IMS sistemasında 425 klasstan tek 31-in dúzetiw yamasa qayta jazıw arqalı úlken nátiyjege eristi: klientler xabarlaǵan kemshilikler on ese azaydı, al xızmet kórsetiw byudjeti 45%-ke qısqardı. Proekttiń úles programmalarınıń shama menen 20%-i islep shıǵıw qárejetleriniń 80%-in quraydı. IBM alıp barǵan klassikalıq izertlew OS/360 sistemasındaǵı qáteleri kóp bir neshe úles programma eń qımbat elementler bolǵanın anıqladı. Olarda hárbir 1000 qatar kodqa shama menen 50 kemshilik bolǵan hám olardı dúzetiw pútkil sistemanı islep shıǵıwdan 10 ese qımbatqa túsken{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 22}}.

=== Qayta joybarlaw ===
Programmalıq támiynat dizaynındaǵı kútilmegen kemshiliklerdi esapqa alıw ushın dúziw barısında dizaynǵa ózgerisler kirgiziliwi múmkin{{sfn|SWEBOK|2014|p=3-5}}.

== Til ==
Dúziw ushın qollanılatuǵın tillerdiń túrlerine tómendegiler kiredi{{sfn|SWEBOK|2014|p=3-5 - 3-6}}:
* [[Ulıwma maqsetli programmalastırıw tili]] – tildiń eń iykemli túri
* Konfiguraciya tili – islep shıǵıwshılar arnawlı programmalıq támiynat ornatıwın dúziw ushın sheklengen variantlar jıynaǵınan tańlaydı
* Instrumentler jıynaǵı tili – qosımshalardı instrumentler jıynaǵınan (toolkit) dúziw ushın qollanıladı

Óziniń úsh jıl yamasa onnan kóp qollanıp kiyatırǵan tilinde isleytuǵın baǵdarlamashılar shama menen 30 procent ónimlirek isleydi. Bul kórsetkish sonday tájiriybege iye, biraq tilge jańa bolǵan baǵdarlamashılar menen salıstırǵanda alınǵan. [[C++]], [[Java (programmalastırıw tili)|Java]], Smalltalk hám Visual Basic sıyaqlı [[Joqarı dárejeli programmalastırıw tili|joqarı dárejeli tiller]] assembler hám [[C (programmalastırıw tili)|C]] sıyaqlı [[Tómen dárejeli programmalastırıw tili|tómen dárejeli tillerge]] qaraǵanda 5–15 ese jaqsıraq nátiyje beredi. Bul ónimlilikke, isenimlilikke, ápiwayılıqqa hám túsiniklilikke tiyisli. Joqarı dárejeli tillerde birdey kodtı ámelge asırıw ushın tómen dárejeli tillerge qaraǵanda azıraq qatar kerek bolatuǵını kórsetildi{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 4}}.

== Eń jaqsı ámeliyatlar ==
Kóplegen faktorlar programmalıq támiynat sapasın arttırıwǵa hám iyelik etiw qunın azaytıwǵa úles qosadı.

=== Quramalılıqtı azaytıw ===
Programmalastırıw quramalılıǵın azaytıw tiykarınan adamlardıń quramalı maǵlıwmatlardı nátiyjeli qayta islew qábiletiniń sheklengenligine baylanıslı. Quramalılıqtı dúziwge baǵdarlanǵan sapa usılları arqalı azaytıwǵa boladı{{sfn|SWEBOK|2014|p=3-3}}.

=== Ózgerislerdi aldın ala boljaw ===
Ózgerislerdi aldın ala boljaw islep shıǵıwshılarǵa keńeytiletuǵın programmalıq támiynattı, yaǵnıy tiykarǵı dizaynǵa zıyan keltirmey jetilistiriwge bolatuǵın kodtı dúziwge járdem beredi{{sfn|SWEBOK|2014|p=3-3}}. 25 jıl dawamında júrgizilgen izertlewler jumıstı qayta islewdiń qunı talaplardı birinshi retten durıs anıqlawǵa qaraǵanda 10–100 ese (kishi proektler ushın 5–10 ese) qımbatqa túsiwi múmkin ekenin kórsetedi. Ortasha proektte islep shıǵıw barısında talaplardıń 25%-i ózgeredi. Sonlıqtan qayta islew qunın azaytıw zárúrligi ózgerislerdi aldın ala boljawdıń zárúrligin anıq kórsetedi{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 3}}.

=== Verifikaciyaǵa arnap dúziw ===
Verifikaciyaǵa arnap dúziw programmalıq támiynattı qáteler ańsat anıqlanatuǵın etip dúziwdi bildiredi. Qátelerdi islep shıǵıwshılar da, ǵárezsiz testlew hám paydalanıw barısında da ańsat tabıwǵa bolıwı kerek. Verifikaciyaǵa arnap dúziwdi qollaytuǵın arnawlı usıllarǵa tómendegiler kiredi: kod sholıwları menen modullik testlewdi qollaw ushın kod jazıw standartlarına ámel etiw, avtomatlastırılǵan testlewdi qollaw ushın kodtı shólkemlestiriw hám quramalı yamasa túsiniwge qıyın til konstrukciyaların sheklep qollanıw hám t.b.{{sfn|SWEBOK|2014|p=3-3}}

===Maǵlıwmatlardı jasırıw===
Maǵlıwmatlardı jasırıw úlken programmalarda paydalı dizayn usılı ekenin kórsetti: ol programmalardı ózgertiwdi tórt ese ańsatlastırdı. Tómen fan-out (shıǵıw tarmaqlanıwı) izertlewshiler tárepinen paydalı dep tabılǵan dizayn ózgesheliklerdiń biri{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 5}}.

=== Qayta paydalanıw ===
Programmalıq támiynattı qayta paydalanıw ónimlilik, sapa hám qárejetler boyınsha ádewir payda keltiriwi múmkin. Tiykarǵı paydaǵa bar programmalıq aktivlerdi qayta paydalanıw arqalı erisiledi. Al qayta paydalanıw keleshekte qayta paydalanıw ushın joybarlanǵan programmalıq támiynattı dúziw arqalı qollap-quwatlanadı{{sfn|SWEBOK|2014|p=3-3}}.

=== Standartlar ===
Dúziw máselelerine tikkeley tásir etetuǵın standartlar sırtqı (xalıqaralıq shólkemler tárepinen dúzilgen) yamasa ishki (korporativ dárejede dúzilgen) bolıwı múmkin. Olarǵa tómendegiler kiredi{{sfn|SWEBOK|2014|p=3-3}}:
* Hújjetlerdiń formatı hám mazmunı boyınsha standartlar
* UML sıyaqlı modellestiriw standartları
* Kod jazıw standartları

=== Maǵlıwmatlar abstrakciyası ===
Maǵlıwmatlar abstrakciyası — derek kodtıń qásiyeti. Ol informaciyanı onıń mánisine jaqın formada kórsetedi hám ámelge asırıw detalların jasıradı{{sfn|Thayer|2013|p=140}}. Akademiyalıq izertlewler maǵlıwmatlar abstrakciyası programmalardı funkcional programmalarǵa qaraǵanda shama menen 30% ańsatıraq túsinikli etetuǵının kórsetti{{sfn|McConnell|2004|loc=Chapter 6}}.

Obyektke baǵdarlanǵan tiller programmalardıń iykemliligin hám beyimlesiwshiligin arttıratuǵın orınlanıw waqtındaǵı bir qatar mexanizmlerdi qollaydı. Olarǵa maǵlıwmatlar abstrakciyası, inkapsulyaciya, modullik, miyrasxorlıq, polimorfizm hám refleksiya kiredi{{sfn|SWEBOK|2014|p=3-8}}{{sfn|Thayer|2013|pp=140 - 141}}.

=== Qorǵanıwshı programmalastırıw ===
Qorǵanıwshı programmalastırıw — úles programmanı nadurıs kiriw maǵlıwmatları sebepli buzılıwdan qorǵaw{{sfn|SWEBOK|2014|p=3-9}}. Tastıyıqlawlar (assertions) — programmaǵa jaylastırılatuǵın hám onı orınlanıw waqtında tekseriwge múmkinshilik beretuǵın orınlanatuǵın predikatlar{{sfn|SWEBOK|2014|p=3-8}}. Kelisim boyınsha joybarlaw (design by contract) — hárbir úles programma ushın aldınǵı shártler hám keyingi shártler kirgiziletuǵın islep shıǵıw tásili.

=== Qátelerdi qayta islew ===
Qátelerdi qayta islew programma orınlanıp atırǵanda payda bolıwı múmkin bolǵan qáte jaǵdayları ushın kod jazıw ámeliyatın bildiredi. Ayrıqsha jaǵdaylardı qayta islew — programmalastırıw tiliniń konstrukciyası yamasa apparatlıq mexanizm. Ol ayrıqsha jaǵdaylardıń, yaǵnıy programmanıń ádettegi orınlanıw aǵımın ózgertetuǵın arnawlı shártlerdiń payda bolıwın qayta islewge arnalǵan{{sfn|Thayer|2013|p=142}}. Qátelerge shıdamlılıq — programmalıq támiynattıń isenimliligin arttıratuǵın usıllar jıynaǵı. Bul usıllar qátelerdi anıqlaydı, múmkin bolsa olardan keyin qayta tiklenedi, al qayta tikleniw múmkin bolmasa olardıń tásirin sheklevdi{{sfn|SWEBOK|2014|p=3-9}}.

== Kod jazıw aspektleri ==

=== Jaǵdayǵa tiykarlanǵan logika ===
Jaǵdayǵa tiykarlanǵan programmalastırıw logikanı ámelge asırıw ushın shekli avtomattı (finite-state machine) qollanıwdan ibarat{{sfn|SWEBOK|2014|p=3-9}}.

=== Kestege tiykarlanǵan logika ===
Kestege tiykarlanǵan logika orınlanıwdı basqarıw ushın keste formasındaǵı maǵlıwmatlardı qollanadı{{sfn|SWEBOK|2014|p=3-10}}.

=== Orınlanıw waqtındaǵı konfiguraciya ===
Orınlanıw waqtındaǵı konfiguraciya — programma islep turǵan waqıtta ózgeriwshilerdiń mánislerin hám programma sazlawların baylanıstıratuǵın usıl. Bul ádette konfiguraciya fayllarınan oqıw hám olardı jańalaw arqalı ámelge asırıladı.

=== Xalıqaralıqlastırıw ===
Xalıqaralıqlastırıw hám lokallastırıw — programmanı bir neshe til hám aymaq sazlawların (locale) qollawǵa tayarlaw hám olardı qollaw jumısı{{sfn|SWEBOK|2014|p=3-10}}.
==Derekler==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>29uoedh14y4ie4d2hzhxp1cl7bpwr9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmalıq támiynattı islep shıǵıw procesi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48412</id>
    <revision>
      <id>274707</id>
      <timestamp>2026-10-11T10:35:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «'''Programmalıq támiynattı islep shıǵıw procesi''' — [[Programmalıq támiynat|programmalıq támiynattı]] [[Programmalıq támiynattı islep shıǵıw|islep shıǵıw]] tártibin belgileytuǵın process. Ádette ol ulıwma jumıstı kishirek basqıshlarǵa yamasa kishi processlerge bóledi, bul basqıshlar joqarı sapalı nátiyjelerdi támiyinlewge arnalǵan. Process jaratılıwı hám tamamlanıwı kerek bolǵan anıq nátiyjelerdi (deliverables), yaǵn...»</comment>
      <origin>274707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6429" sha1="fmh904kg1f24ac19cthmthw59tyhif7" xml:space="preserve">'''Programmalıq támiynattı islep shıǵıw procesi''' — [[Programmalıq támiynat|programmalıq támiynattı]] [[Programmalıq támiynattı islep shıǵıw|islep shıǵıw]] tártibin belgileytuǵın process. Ádette ol ulıwma jumıstı kishirek basqıshlarǵa yamasa kishi processlerge bóledi, bul basqıshlar joqarı sapalı nátiyjelerdi támiyinlewge arnalǵan. Process jaratılıwı hám tamamlanıwı kerek bolǵan anıq nátiyjelerdi (deliverables), yaǵnıy artefaktlardı táriyiplewi múmkin&lt;ref name=&quot;CMS08&quot;&gt;{{cite web |website=Centers for Medicare &amp; Medicaid Services (CMS) Office of Information Service |url=http://www.cms.gov/Research-Statistics-Data-and-Systems/CMS-Information-Technology/XLC/Downloads/SelectingDevelopmentApproach.pdf |title=Selecting a development approach |publisher=United States Department of Health and Human Services (HHS) |orig-date=Original Issuance: February 17, 2005 |date=March 27, 2008 |access-date=October 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120620212919/http://www.cms.gov/Research-Statistics-Data-and-Systems/CMS-Information-Technology/XLC/Downloads/SelectingDevelopmentApproach.pdf |archive-date=June 20, 2012 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Tek usınıń menen qatań sheklenbese de, programmalıq támiynattı islep shıǵıw procesi kóbinese joqarı dárejeli processti bildiredi. Bul process programmalıq sistemanı baslanıwınan baslap xızmet múddeti tawsılǵanǵa shekem islep shıǵıwdı basqaradı hám metodologiya, model yamasa freymvork dep ataladı. Sistemanı islep shıǵıwdıń ómirlik cikli (SDLC) sistemanı islep shıǵıw jumısı ótetuǵın ádettegi basqıshlardı táriyipleydi. Bul basqıshlar baslanıwdan baslap sistemanıń, sonıń ishinde programmalıq sistemanıń xızmet múddeti tamamlanǵanǵa shekemgi aralıqtı qamtıydı. Metodologiya sistemanı onıń ómirlik cikli boyınsha alıp barıw ushın injenerlerdiń óz jumısın qalay orınlawı kerek ekenin belgileydi. Metodologiya — SDLC ushın dúzilgen processlerdiń klassifikaciyası yamasa process ushın joba. Mısalı, kóplegen processlerdi spiral model retinde klassifikaciyalawǵa boladı.

Programmalıq támiynat procesi hám programmalıq támiynat sapası bir-biri menen tıǵız baylanıslı. Ámeliyatta olardıń geypara kútilmegen tárepleri hám tásirleri baqlanǵan&lt;ref name=&quot;ieeesw&quot;&gt;{{Cite journal | doi =  10.1109/MS.2015.87 | title = Software Process versus Design Quality: Tug of War? | journal = IEEE Software | volume = 32 | issue = 4 | pages = 7–11 | year = 2015 | last1 = Suryanarayana | first1 = Girish | doi-access = free | bibcode = 2015ISoft..32d...7S }}&lt;/ref&gt;.

==Metodologiya==
SDLC metodologiyanıń anıqlamasın belgileydi, sebebi metodologiya SDLC basqıshların qamtıwı kerek. Kompyuter sistemaları quramalı bolıwı hám hár túrli komponentlerdi biriktiriwi múmkin. Soǵan qaramastan, ulıwma alǵanda metodologiya joqarı sapalı sistemanı jaratıwǵa arnalǵan: bunday sistema kútiwlerge (talaplarǵa) juwap beredi yamasa olardan da asıp túsedi, sonday-aq waqtında hám byudjet sheńberinde tapsırıladı&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://foldoc.org/Systems+Development+Life+Cycle |title=Systems Development Life Cycle from |publisher=FOLDOC |access-date=2013-06-14}}&lt;/ref&gt;. Hár túrli metodologiyalar islep shıǵılǵan. Olardıń ishinde sharshara, spiral, agile (iykemli), tez prototiplew, inkrementallıq hám «sinxronlaw hám turaqlastırıw» (synchronize and stabilize) metodologiyaları bar&lt;ref&gt;{{cite web |date=May 2012 |title=Software Development Life Cycle (SDLC) |url=http://softwarelifecyclepros.com/wp-content/uploads/2012/05/Tutorial-Software-Development-LifeCycle-SDLC.pdf |access-date=2025-06-26 |website=softwarelifecyclepros.com }}&lt;/ref&gt;.

Metodologiyalar arasındaǵı tiykarǵı ayırmashılıq — basqıshlardıń izbe-iz yamasa iteraciyalıq bolıw dárejesi. XP hám scrum sıyaqlı agile metodologiyaları tez ózgerislerge múmkinshilik beretuǵın jeńil processlerge baǵdarlanǵan&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://aristeksystems.com/blog/sdlc-overview/| title=SDLC Overview: Models &amp; Methodologies| access-date=2021-12-12}}&lt;/ref&gt;. Rational Unified Process hám dinamikalıq sistemalardı islep shıǵıw usılı (DSDM) sıyaqlı iteraciyalıq metodologiyalar proekttiń kólemin turaqlastırıwǵa hám ónimlerdi iteraciyalıq túrde keńeytiwge yamasa jetilistiriwge baǵdarlanǵan. Sharshara sıyaqlı izbe-iz yamasa «aldın ala úlken joybarlaw» (big-design-up-front, BDUF) modelleri tolıq hám durıs jobalastırıwǵa baǵdarlanǵan. Bunday jobalastırıw iri proektlerdi basqarıwǵa hám táwekellerdi sheklewge járdem berip, tabıslı hám boljawǵa bolatuǵın nátiyjelerge alıp keledi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Arden |first=Trevor |title=Information technology applications |date=1991 |publisher=Pitman |isbn=978-0-273-03470-4 |location=London}}&lt;/ref&gt;. Anamorflıq islep shıǵıw proekt kólemi hám beyimlesiwshi iteraciyalar arqalı basqarıladı. Mısalı, scrum metodologiyasında&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.scrum.org/resources/what-is-scrum |title=What is Scrum? |date=December 24, 2019 }}&lt;/ref&gt; bir paydalanıwshı tariyxı (user story) eki háptelik sprint dawamında SDLC-niń barlıq basqıshlarınan ótedi dep aytıwǵa boladı. Al sharshara metodologiyasında, kerisinshe, hárbir biznes talap funkcional táriyiplerge aylandırıladı. Keyin olardıń barlıǵı ádette bir neshe ay yamasa onnan da uzaq waqıt dawamında ámelge asırıladı&lt;ref&gt;{{cite journal |last1= Ralph |first1= Paul |title= The Sensemaking-Coevolution-Implementation Theory of software design |journal= Science of Computer Programming |date= April 2015 |volume= 101 |pages= 21–41 |url= https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0167642314005395 |access-date= 2026-05-06 |doi= 10.1016/j.scico.2014.11.007 |arxiv= 1302.4061 |issn= 0167-6423}}&lt;/ref&gt;.

Proekt óz ishine proekttiń ómirlik ciklin (PLC) de, SDLC-ni de alıwı múmkin. Olar hár túrli jumıslardı táriyipleydi. Teylordıń (2004) pikirinshe, «proekttiń ómirlik cikli proekttiń barlıq jumısların qamtıydı, al sistemanı islep shıǵıwdıń ómirlik cikli ónim talapların ámelge asırıwǵa baǵdarlanǵan»&lt;ref&gt;{{cite book |first=James |last=Taylor |year=2004 |title=Managing Information Technology Projects |page=39}}&lt;/ref&gt;.
==Derekler==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>fmh904kg1f24ac19cthmthw59tyhif7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmalıq támiynat diagnostikası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48413</id>
    <revision>
      <id>274708</id>
      <timestamp>2026-10-11T10:45:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «'''Programmalıq támiynat diagnostikası''' — programmalıq sistemalar, olardıń ámelge asırılıwı, quramı, minez-qulqı hám rawajlanıwı tuwralı maǵlıwmatlar, juwmaqlar hám bahalar alıwǵa múmkinshilik beretuǵın túsinikler, usıllar hám qurallar. Ol programmalıq sistemalarǵa arnalǵan biznes-analitika (business intelligence) tásili mánisinde programmalıq támiynattı islep shıǵıwdı, oǵan xızmet kórsetiwdi hám onı qayta injeneriya...»</comment>
      <origin>274708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7304" sha1="qs9xdjukp8gho3zz2optgc9x7vziw6b" xml:space="preserve">'''Programmalıq támiynat diagnostikası''' — programmalıq sistemalar, olardıń ámelge asırılıwı, quramı, minez-qulqı hám rawajlanıwı tuwralı maǵlıwmatlar, juwmaqlar hám bahalar alıwǵa múmkinshilik beretuǵın túsinikler, usıllar hám qurallar. Ol programmalıq sistemalarǵa arnalǵan biznes-analitika (business intelligence) tásili mánisinde programmalıq támiynattı islep shıǵıwdı, oǵan xızmet kórsetiwdi hám onı qayta injeneriyalawdı baqlaw, basqarıw, qadaǵalaw hám optimallastırıw quralı retinde xızmet etedi. Ádette ol programmalıq sistemanıń sáykes maǵlıwmat derekleri avtomatikalıq túrde alıwǵa, analizlewge hám vizuallastırıwǵa tiykarlanadı. Sonday-aq ol avtomatikalıq emes, qolda da orınlanıwı múmkin.

== Qollanılıwı ==
Programmalıq támiynat diagnostikası [[Programmalıq injiniring|programmalıq injiniringniń]] barlıq tarmaqların qollaydı. Atap aytqanda, ol proektti basqarıwda, sapanı basqarıwda, táwekeldi basqarıwda, sonday-aq ámelge asırıw hám testlew jumıslarında qollanıladı. Onıń tiykarǵı kúshli tárepi — programmalıq proektlerdiń barlıq mápli táreplerin qollaw. Bul ásirese programmalıq támiynatqa xızmet kórsetiw hám qayta injeneriyalaw wazıypalarında áhmiyetli&lt;ref&gt;{{cite book |first1=M. |last1=Beck |first2=J. |last2=Trümper |first3=J. |last3=Döllner |chapter=A visual analysis and design tool for planning software reengineerings |doi=10.1109/VISSOF.2011.6069458 |title=2011 6th International Workshop on Visualizing Software for Understanding and Analysis (VISSOFT) |publisher=IEEE Computer Society |year=2011 |isbn=978-1-4577-0822-0 |pages=1–8 |s2cid=16326080 }}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq ol [[Programmalıq támiynattı islep shıǵıw|programmalıq támiynattı islep shıǵıw]] proektleri ushın nátiyjeli baylanıs quralların usınadı. Mısalı, programmalıq támiynat diagnostikası «basshılıq penen islep shıǵıw arasındaǵı áhmiyetli maǵlıwmat ayırmashılıǵın joq etiwge, xabardarlıqtı arttırıwǵa hám táwekeldi erte anıqlaw quralı retinde xızmet etiwge» járdem beredi&lt;ref&gt;{{cite book |first1=J. |last1=Bohnet |first2=J. |last2=Döllner |chapter=Monitoring Code Quality and Development Activity by Software Maps |doi=10.1145/1985362.1985365 |title=Proceedings of the IEEE ACM ICSE Workshop on Managing Technical Debt |publisher=Association for Computing Machinery |year=2011 |isbn=9781450305860 |pages=9–16 |s2cid=17258620 }}&lt;/ref&gt;. Programmalıq támiynat diagnostikası «jetilistiriwshi xızmet kórsetiw» (perfective maintenance) ushın bahalaw usılların da óz ishine aladı. Mısalı, bul usıllar «xızmet kórsetiwge qolaylıqtıń tómenligin kórsetetuǵın bir neshe kórsetkishti, sonıń ishinde kodtıń quramalılıǵın, onıń sistemanıń basqa bólimleri menen shatasıwın hám kodqa jaqında kirgizilgen ózgerislerdi biriktiriw ushın vizual analiz usılların» qollanadı&lt;ref&gt;{{cite book |first1=J. |last1=Trümper |first2=M. |last2=Beck |first3=J. |last3=Döllner |chapter=A Visual Analysis Approach to Support Perfective Software Maintenance |doi=10.1109/IV.2012.59 |title=2012 16th International Conference on Information Visualisation |publisher=IEEE Computer Society |year=2012 |isbn=978-1-4673-2260-7 |pages=308–315 |s2cid=5988716 }}&lt;/ref&gt;.

== Ózgeshelikleri ==
Programmalıq injeneriyadaǵı kóplegen tásiller hám usıllardan ayırmashılıǵı, programmalıq támiynat diagnostikası programmalastırıw tillerine, modellestiriw usıllarına, programmalıq támiynattı islep shıǵıw processlerine yamasa bul processtiń hár túrli basqıshlarında qollanılatuǵın arnawlı usıllarǵa baylanıslı emes. Onıń ornına programmalıq támiynat diagnostikası programmalıq sistemanı onıń házirgi jaǵdayında analizlewge hám bahalawǵa baǵdarlanǵan. Bunda sistema ózi payda etken maǵlıwmatlar tiykar etip alınadı. Bul subyektiv yamasa itimal eskirgen maǵlıwmat dereklerin (mısalı, dáslepki programmalıq modellerdi) aynalıp ótiwge múmkinshilik beredi. Bunıń ushın programmalıq támiynat diagnostikası ádette bir-biri menen tikkeley baylanıspaǵan maǵlıwmat dereklerin biriktiredi hám óz-ara baylanıstıradı. Mısallar:
* Islep shıǵıwshılardıń programmalıq kod sapasına tásirin túsiniw ushın [[Derek kodı|derek kod]] metrikaları programmalıq támiynat islep shıǵıwshılarınıń jumısı menen baylanıstırıladı&lt;ref&gt;{{cite book |first1=D. |last1=Limberger |first2=B. |last2=Wasty |first3=J. |last3=Trümper |first4=J. |last4=Döllner |chapter=Interactive software maps for web-based source code analysis |title=Proceedings of the 18th International Conference on 3D Web Technology |date=2013 |pages=91–98 |isbn=9781450321334 |doi=10.1145/2466533.2466550 |s2cid=3040005 }}&lt;/ref&gt;.
* Programmalıq támiynatqa xızmet kórsetiw wazıypalarında dinamikalıq analiz arqalı programmanı túsiniwdi jeńillestiriw ushın sistema strukturası menen orınlanıw waqtındaǵı izler (execution traces) óz-ara salıstırıladı&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Trümper |first1=Jonas |last2=Telea |first2=Alexandru |last3=Döllner |first3=Jürgen |chapter=ViewFusion: Correlating Structure and Activity Views for Execution Traces |doi=10.2312/LocalChapterEvents/TPCG/TPCG12/045-052 |title=Theory and Practice of Computer Graphics |publisher=The Eurographics Association |year=2012 |isbn=978-3-905673-93-7 |pages=45–52 }}&lt;/ref&gt;.

== Principleri ==
Programmalıq támiynat diagnostikasınıń tiykarǵı principi — belgili bir programmalıq proekttiń barlıq qoljetimli maǵlıwmat dereklerinen maǵlıwmatlardı avtomatikalıq túrde alıw. Bunday dereklerge derek kod bazası, proekt repozitoriyi, kod metrikaları, orınlanıw izleri, test nátiyjeleri hám t.b. kiredi. Maǵlıwmatlardı biriktiriw ushın programmalıq támiynatqa arnalǵan maǵlıwmatlardı qazıp alıw (data mining), analizlew hám vizuallastırıw usılları qollanıladı. Onıń kúshli tárepi bir neshe sebeplerge baylanıslı. Solardıń biri — ádettegi programmalıq proekt sheńberindegi bir-birinen ajıratılǵan maǵlıwmat keńisliklerin biriktiriw. Mısalı, ol islep shıǵıw hám islep shıǵıwshılardıń jumısın (repozitoriyde jazıp barılatuǵın), kod hám sapa metrikaların (derek kodtı analizlew arqalı alınatuǵın) yamasa tiykarǵı nátiyjelilik kórsetkishlerin (KPI) biriktiredi.

== Mısallar ==
Programmalıq támiynat diagnostikası quralları mısalına programmalıq kartalar hám programmalıq metrikalar kiredi.

== Sın-pikirler ==
Programmalıq injeneriyadaǵı kóplegen tásillerden ayırmashılıǵı, programmalıq támiynat diagnostikası islep shıǵıwshılardıń qábiletlerin, islep shıǵıw usılların, programmalastırıw yamasa modellestiriw tillerin durıs yamasa nadurıs dep (yamasa bir-birine salıstırǵanda jaqsıraq yamasa jamanıraq dep) esaplamaydı. Programmalıq támiynat diagnostikası belgili bir programmalıq sistema hám onıń jaǵdayı tuwralı túsinik beriwge baǵdarlanǵan. Bunda sistemanı jaratıw hám oǵan xızmet kórsetiw ushın qollanılǵan ''usıllarǵa, tillerge yamasa modellerge qaramastan'' bahalanadı.
==Derekler==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>qs9xdjukp8gho3zz2optgc9x7vziw6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı talqılawı:عُثمان</title>
    <ns>3</ns>
    <id>48414</id>
    <revision>
      <id>274709</id>
      <timestamp>2026-10-11T11:28:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Xosh keldińiz!</comment>
      <origin>274709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5694" sha1="r5bgylrspv6480ox22z2trp4dzyuc80" xml:space="preserve">== Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz.

Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz.

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes.

Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar.

Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi.

Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{redaktorlanbaqta}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. 

Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]]
|}
--[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 11:28, 2026-jıl 11-oktyabr (UTC)</text>
      <sha1>r5bgylrspv6480ox22z2trp4dzyuc80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Bultlı esaplaw</title>
    <ns>14</ns>
    <id>48415</id>
    <revision>
      <id>274713</id>
      <timestamp>2026-10-11T11:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «{{main|Bultlı esaplaw}} {{Commons cat|Cloud computing}}  [[Kategoriya:Oraylastırılǵan esaplawlar]] [[Kategoriya:Bólip tarqatılǵan esaplawlar arxitekturası]] [[Kategoriya:Kollektiv intellekt]] [[Kategoriya:Onlayn xızmetler]]»</comment>
      <origin>274713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="232" sha1="t8zj06nvl8rnz6mm99sij2vwxadxson" xml:space="preserve">{{main|Bultlı esaplaw}}
{{Commons cat|Cloud computing}}

[[Kategoriya:Oraylastırılǵan esaplawlar]]
[[Kategoriya:Bólip tarqatılǵan esaplawlar arxitekturası]]
[[Kategoriya:Kollektiv intellekt]]
[[Kategoriya:Onlayn xızmetler]]</text>
      <sha1>t8zj06nvl8rnz6mm99sij2vwxadxson</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Bultlı infrastruktura</title>
    <ns>14</ns>
    <id>48416</id>
    <revision>
      <id>274716</id>
      <timestamp>2026-10-11T11:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «{{main|Bultlı esaplawlar#Infrastruktura xızmet sıpatında (IaaS)}}  [[Kategoriya:Bultlı esaplawlar|Infrastruktura]] [[Kategoriya:IT infrastruktura]] [[Kategoriya:Intellektual kapital]]»</comment>
      <origin>274716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="188" sha1="cmyr3hzfyhxo32prlrsfsz7z9nu1nio" xml:space="preserve">{{main|Bultlı esaplawlar#Infrastruktura xızmet sıpatında (IaaS)}}

[[Kategoriya:Bultlı esaplawlar|Infrastruktura]]
[[Kategoriya:IT infrastruktura]]
[[Kategoriya:Intellektual kapital]]</text>
      <sha1>cmyr3hzfyhxo32prlrsfsz7z9nu1nio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Bultlı esaplaw provayderleri</title>
    <ns>14</ns>
    <id>48417</id>
    <revision>
      <id>274725</id>
      <timestamp>2026-10-11T11:47:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «{{Commonscat|Cloud computing providers}} {{seealso|Bultlı esaplawlar}} '''Bultlı esaplaw provayderleri''' — áhmiyetli dárejede óndiristlik [[bultlı esaplawlar]] xızmetlerin usınıwshı kózge kóringen shólkemler bolıp tabıladı.  [[Kategoriya:Bultlı esaplawlar]] [[Kategoriya:Kompyuter kompaniyaları]]»</comment>
      <origin>274725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="317" sha1="bm1fcbbekzb8cravqxvwdhbgy5rpsmp" xml:space="preserve">{{Commonscat|Cloud computing providers}}
{{seealso|Bultlı esaplawlar}}
'''Bultlı esaplaw provayderleri''' — áhmiyetli dárejede óndiristlik [[bultlı esaplawlar]] xızmetlerin usınıwshı kózge kóringen shólkemler bolıp tabıladı.

[[Kategoriya:Bultlı esaplawlar]]
[[Kategoriya:Kompyuter kompaniyaları]]</text>
      <sha1>bm1fcbbekzb8cravqxvwdhbgy5rpsmp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Veb-xızmetler</title>
    <ns>14</ns>
    <id>48418</id>
    <revision>
      <id>274731</id>
      <timestamp>2026-10-11T11:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «{{main|Veb-xızmet}} {{Commons cat|Web services}}  [[Kategoriya:Bólip tarqatılǵan esaplawlar arxitekturası]] [[Kategoriya:Veb baǵdarlamalaw|Xızmetler]] [[Kategoriya:Veb texnologiyası|Xızmetler]] [[Kategoriya:Veb 2.0]] [[Kategoriya:Tarmaq xızmeti]]»</comment>
      <origin>274731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="256" sha1="h6ua4m4nbkrqbjy8ls8wg6p7t2rsf7h" xml:space="preserve">{{main|Veb-xızmet}}
{{Commons cat|Web services}}

[[Kategoriya:Bólip tarqatılǵan esaplawlar arxitekturası]]
[[Kategoriya:Veb baǵdarlamalaw|Xızmetler]]
[[Kategoriya:Veb texnologiyası|Xızmetler]]
[[Kategoriya:Veb 2.0]]
[[Kategoriya:Tarmaq xızmeti]]</text>
      <sha1>h6ua4m4nbkrqbjy8ls8wg6p7t2rsf7h</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>