MediaWiki:Common.css

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kaa">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>kaawiki</dbname>
    <base>https://kaa.wikipedia.org/wiki/Bas_bet</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Arnawlı</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Talqılaw</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Paydalanıwshı</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Paydalanıwshı talqılawı</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedia talqılawı</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Fayl talqılawı</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki talqılawı</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Úlgi</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Úlgi talqılawı</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Járdem</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Járdem talqılawı</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoriya</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategoriya talqılawı</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Portal talqılawı</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modul talqılawı</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>MediaWiki:Common.css</title>
    <ns>8</ns>
    <id>790</id>
    <revision>
      <id>274958</id>
      <parentid>189802</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T11:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maintenance script</username>
        <id>4930</id>
      </contributor>
      <comment>Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup)</comment>
      <origin>274958</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="38782" sha1="ae29t3fau8fd6bvp4c5b46nixtsy34n" xml:space="preserve">/* CSS placed here will be applied to all skins */
/*&lt;source lang=&quot;css&quot;&gt;*/
/* MSIE workaround for fonts */ 
textarea { font-family: &quot;DejaVu Sans&quot;, Code2000, &quot;Arial Unicode MS&quot;; }

/* MSIE workaround for interwiki */
.interwiki-ab a , .interwiki-ba a, .interwiki-ce a, .interwiki-cv a, .interwiki-tg a { font-family: &quot;Arial Unicode MS&quot;, &quot;Segoe UI&quot;, Gentium, Code2000, &quot;Lucida Sans Unicode&quot;; }
.interwiki-bo a, .interwiki-dz a { font-family: Himalaya, &quot;SimSun-18030&quot;, &quot;Tibetan Machine Uni&quot;, &quot;Arial Unicode MS&quot;; }
.interwiki-bug a { font-family: &quot;MPH 2B Damase&quot;, &quot;MPH Lontara Curve&quot;, &quot;MPH Lontara Angle&quot;, Code2000 }
.interwiki-cdo a { font-family: &quot;Arial Unicode MS&quot;, &quot;Charis SIL&quot;, &quot;Lucida Sans Unicode&quot;; }
.interwiki-chr a { font-family: &quot;Plantagenet Cherokee&quot;, &quot;Aboriginal Sans&quot;, Code2000; }
.interwiki-cr a { font-family:  Kisiska, &quot;Aboriginal Sans&quot;, Code2000; }
.interwiki-cu a, .interwiki-ee a { font-family:  KurKlim, Vikidemia, Bukyvedi, &quot;Unicode Symbols&quot;, Unicode5, &quot;Arial Unicode MS&quot;; }
.interwiki-got a { font-family: Code2001, &quot;MPH 2B Damase&quot;, Vulcanium, Alphabetum, Cardo; }
.interwiki-ja a { font-family: Meiryo, &quot;MS PMincho&quot;, &quot;MS Mincho&quot;, &quot;MS PGothic&quot;, &quot;MS Gothic&quot;, &quot;Arial Unicode MS&quot;; }
.interwiki-ko a { font-family: &quot;Malgun Gothic&quot;, Gulim, Dotum, &quot;Arial Unicode MS&quot;; }
.interwiki-or a { font-family: Kalinga, &quot;ori1Uni Medium&quot;, &quot;Arial Unicode MS&quot;, Code2000; }
.interwiki-si a { font-family: &quot;Isikoola Pota&quot;, &quot;Malithi Web&quot;, &quot;Dinamina Unicode for Web applications&quot;, Code2000; }
.interwiki-fa a, .interwiki-ps a, .interwiki-ur a { font-family: &quot;Nafees Nastaleeq&quot;, &quot;Pak Nastaleeq&quot;, PDMS_Jauhar; }
.interwiki-ug a { font-family: &quot;Arial Unicode MS&quot;, &quot;Microsoft Uighur&quot;, &quot;Uyghur Tuz Unicode&quot;, Code2000; }

/* pseudo-classes in support of [[Template:lang]]. */
:lang(ab) { font-family: &quot;Arial Unicode MS&quot;, &quot;Segoe UI&quot;, Gentium, Code2000, &quot;Lucida Sans Unicode&quot;; }
:lang(ar) { font-family: Riwaj, &quot;Arabic Typesetting&quot;, &quot;Majalla UI&quot;, &quot;Arial Unicode MS&quot;; font-size: 130%; }
:lang(ba) { font-family: &quot;Arial Unicode MS&quot;, &quot;Segoe UI&quot;, Gentium, Code2000, &quot;Lucida Sans Unicode&quot;; }
:lang(bn) { font-family: Vrinda, UniBangla, &quot;Arial Unicode MS&quot;, &quot;Code2000&quot;, Likhan, &quot;UT Bengali Dhaka&quot;; }
:lang(bo) { font-family: Himalaya, &quot;SimSun-18030&quot;, &quot;Tibetan Machine Uni&quot;, &quot;Arial Unicode MS&quot;; font-size: 130%; }
:lang(bug) { font-family: &quot;MPH 2B Damase&quot;, &quot;MPH Lontara Curve&quot;, &quot;MPH Lontara Angle&quot;, Code2000; }
:lang(cdo) { font-family: &quot;Charis SIL&quot;, &quot;Arial Unicode MS&quot;, &quot;Lucida Sans Unicode&quot;; }
:lang(ce) { font-family: &quot;Arial Unicode MS&quot;, &quot;Segoe UI&quot;, Gentium, Code2000, &quot;Lucida Sans Unicode&quot;; }
:lang(chr) { font-family: &quot;Plantagenet Cherokee&quot;, &quot;Aboriginal Sans&quot;, Code2000; }
:lang(cop) { font-family: &quot;New Athena Unicode&quot;, &quot;MPH 2B Damase&quot;; }
:lang(cr) { font-family:  Kisiska, &quot;Aboriginal Sans&quot;, Code2000; }
:lang(cu) { font-family:  KurKlim, Vikidemia, Bukyvedi, &quot;Unicode Symbols&quot;, Unicode5, &quot;Arial Unicode MS&quot;; }
:lang(dz) { font-family: Himalaya, &quot;SimSun-18030&quot;, &quot;Tibetan Machine Uni&quot;, &quot;Arial Unicode MS&quot;; font-size: 130%; }
:lang(ee) { font-family:  Unicode5, &quot;Arial Unicode MS&quot;; }
:lang(fa) { font-family: &quot;Nafees Nastaleeq&quot;, &quot;Pak Nastaleeq&quot;, PDMS_Jauhar; font-size: 130%; }
:lang(got) { font-family: Code2001, &quot;MPH 2B Damase&quot;, Vulcanium, Alphabetum, Cardo; }
:lang(grc) { font-family: Athena Unicode, Gentium, Palatino Linotype, Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, Lucida Grande, Code2000; }
:lang(he) { font-family: &quot;SBL Hebrew&quot;, &quot;Ezra SIL SR&quot;, &quot;Ezra SIL&quot;, Cardo, &quot;Chrysanthi Unicode&quot;, &quot;TITUS Cyberbit Basic&quot;, &quot;Arial Unicode MS&quot;, Narkisim, &quot;Times New Roman&quot;; }
:lang(ja) { font-family: Code2000, &quot;Arial Unicode MS&quot;, &quot;Bitstream Cyberbit&quot;, &quot;Bitstream CyberCJK&quot;, IPAGothic, IPAPGothic, IPAUIGothic, &quot;Kochi Gothic&quot;, IPAMincho, IPAPMincho; }
:lang(ko) { font-family: &quot;Adobe Myungjo Std M&quot;, AppleMyungjo, &quot;Baekmuk Batang&quot;, &quot;Baekmuk Gulim&quot;, Batang, Dotum, DotumChe, Gulim, GulimChe, HYGothic-Extra, HYMyeongJo-Extra, &quot;New Gulim&quot;, UnBatang, UnDotum, UnYetgul, UWKMJF; }
:lang(kk-Arab) { font-family: &quot;Majalla UI&quot;, &quot;Arabic Typesetting&quot;, &quot;Microsoft Uighur&quot;, &quot;Uyghur Tuz Unicode&quot;, &quot;Arial Unicode MS&quot;, Code2000, Arial; }
:lang(or) { font-family: Kalinga, &quot;ori1Uni Medium&quot;, &quot;Arial Unicode MS&quot;, Code2000; }
:lang(ota) { font-family: Riwaj, Code2000, &quot;Arabic Typesetting&quot;, &quot;Microsoft Uighur&quot;, &quot;Majalla UI&quot;, Lateef, Scheherazade, &quot;Arial Unicode MS&quot;; font-size: 130%; }
:lang(ps) { font-family: &quot;Nafees Nastaleeq&quot;, &quot;Pak Nastaleeq&quot;, PDMS_Jauhar; font-size: 130%; }
:lang(sd) { font-family: &quot;MB Sindhi&quot;, &quot;MBSarang Sattar&quot;, &quot;MB Bhitai Sattar&quot;, &quot;MB Lateefi&quot;, &quot;Ayaz Gul&quot;, Tahoma; font-size: 130%; }
:lang(si) { font-family: &quot;Isikoola Pota&quot;, &quot;Malithi Web&quot;, &quot;Dinamina Unicode for Web applications&quot;, Code2000; }
:lang(sux-Xsux) { font-family: Akkadian; }
:lang(tg) { font-family: &quot;Arial Unicode MS&quot;, &quot;Segoe UI&quot;, Gentium, Code2000, &quot;Lucida Sans Unicode&quot;; }
:lang(tg-Arab) { font-family: Riwaj, Code2000, &quot;Arabic Typesetting&quot;, &quot;Microsoft Uighur&quot;, &quot;Majalla UI&quot;, Lateef, Scheherazade, &quot;Arial Unicode MS&quot;; font-size: 130%; }
:lang(ug) { font-family: &quot;Microsoft Uighur&quot;, &quot;Uyghur Tuz Unicode&quot;, &quot;Arial Unicode MS&quot;, Code2000; font-size: 130%; }
:lang(ur) { font-family: &quot;Nafees Nastaleeq&quot;, &quot;Pak Nastaleeq&quot;, PDMS_Jauhar; font-size: 130%; }
:lang(zh-Hans) { font-family: &quot;Adobe Song Std L&quot;, &quot;AR PL ShanHeiSun Uni&quot;, &quot;AR PL ShanHeiSun Uni MBE&quot;, &quot;MS Hei&quot;, &quot;MS Song&quot;, SimHei; }
:lang(zh-Hant) { font-family: &quot;Adobe Ming Std L&quot;, &quot;AR PL New Sung&quot;, &quot;AR PL ZenKai Uni&quot;, &quot;AR PL ZenKai Uni MBE&quot;, MingLiU, PMingLiU; }

/* Support for Template:IPA, Template:Unicode and Template:Polytonic. The inherit declaration resets the font for all browsers except MSIE6.  The empty comment must remain. Please copy any changes to [[Template:IPA fonts]] and [[Template:Unicode fonts]]. */

/* for Arab script */
.rtl { font-family: &quot;Majalla UI&quot;, &quot;Arabic Typesetting&quot;, &quot;Microsoft Uighur&quot;, Lateef, Scheherazade, &quot;Arial Unicode MS&quot;; font-size: 100%; }

/* Kazakh, Kyrgyz, Uyghur */
.tote {
	font-family: Riwaj, Code2000, &quot;Arabic Typesetting&quot;, &quot;Microsoft Uighur&quot;, &quot;Majalla UI&quot;, Lateef, Scheherazade, &quot;Arial Unicode MS&quot;;  
	font-size: 130%;
}

/* IPA */
.IPA {
    font-family: &quot;Charis SIL&quot;, &quot;Doulos SIL&quot;, Gentium, GentiumAlt, &quot;DejaVu Sans&quot;, Code2000, &quot;TITUS Cyberbit Basic&quot;, &quot;Arial Unicode MS&quot;, &quot;Segoe UI&quot;, &quot;Lucida Sans Unicode&quot;, &quot;Chrysanthi Unicode&quot;, &quot;Matrix Unicode&quot;;
    font-family /**/:inherit;
}

/* Unicode */
.Unicode {
	font-family: &quot;DejaVu Sans&quot;, &quot;TITUS Cyberbit Basic&quot;, Code2000, &quot;Doulos SIL&quot;, &quot;Chrysanthi Unicode&quot;, &quot;Bitstream Cyberbit&quot;, &quot;Bitstream CyberBase&quot;, &quot;Bitstream Vera&quot;, Thryomanes, Gentium, GentiumAlt, &quot;Lucida Grande&quot;, &quot;Unicode Symbols&quot;, Unicode5, &quot;Arial Unicode MS&quot;, &quot;Lucida Sans Unicode&quot;;
}

/* Latin Extended-B */
.latinx {
	font-family: Code2000, &quot;TITUS Cyberbit Basic&quot;, &quot;Microsoft Sans Serif&quot;;
}

/* Polytonic Greek */
.polytonic {
	font-family: &quot;New Athena Unicode&quot;, Athena, Gentium, &quot;Palatino Linotype&quot;, &quot;Arial Unicode MS&quot;, &quot;Lucida Sans Unicode&quot;, &quot;Lucida Grande&quot;, Code2000; 
}
/* Medieval Unicode Font Initiative */
.mufi {
	font-family: Alphabetum, Cardo, &quot;LeedsUni&quot;, Junicode, &quot;TITUS Cyberbit Basic&quot;, &quot;ALPHA-Demo&quot;;
}
/* Cyrillic non-slavic*/
.Cyrillic {
	font-family: Unicode5, &quot;Arial Unicode MS&quot;, Gentium, Code2000, &quot;Segoe UI&quot;, &quot;Lucida Sans Unicode&quot;; 
}
/* Turkic Latin */
.Turkic {
	font-family: &quot;DejaVu Sans&quot;, &quot;TITUS Cyberbit Basic&quot;, Code2000, &quot;Microsoft Sans Serif&quot;;
}

/* Monospace text */
.tt {
	font-family: &quot;Everson Mono Unicode&quot;, monospace;
}

/* Roman numbers */
.roman, .romain
{
	text-transform:lowercase;
	font-variant:small-caps;
}

/* VALIDATOR NOTICE: the following is correct, but the W3C validator doesn't accept it */
/* -moz-* is a vendor-specific extension (CSS 2.1 4.1.2.1) */
/* column-count is from the CSS3 module &quot;CSS Multi-column Layout&quot; */
/* Please ignore any validator errors caused by these two lines */
.references-2column {
	font-size: 90%;
	-moz-column-count:2;
	-webkit-column-count:2;
	column-count:2;
}

/* make the list of references look smaller */
ol.references {
	font-size: 100%;
}

.references-small { font-size: 90%;}

/* Highlight clicked reference in blue to help navigation */

ol.references &gt; li:target {
 background-color: #DEF;
}

sup.reference:target { 
	background-color: #DEF;
}

/* Styling for Citations */

cite {
	font-style: normal;
	word-wrap: break-word;
}

/* If there is an inline link to a full citation, the full citation will turn blue when the inline link is clicked */

cite:target { 
	 background-color: #DEF;
}

/* Do not expand URLs within citations for printing. The urls should be included explicitly, to avoid confusion */

@media print {
	#content cite a.external.text:after {
		display: none;
	}
}

/* For linked citation numbers and document IDs, where the number need not be shown on a screen or a handheld, but should be included in the printed version */

@media screen, handheld, projection {
	cite *.printonly {
		display: none;
	}
}

.same-bg { background: none }

/* Styling for Template:Quote */
blockquote.templatequote { margin-top: 0; }
blockquote.templatequote div.templatequotecite {
	line-height: 1em;
	text-align: left;
	padding-left: 2em;
	margin-top: 0;
}
blockquote.templatequote div.templatequotecite cite {
	font-size: smaller;
}
/*table.toccolours {text-align: center}*/ /* может напортить! */
/*table.toccolours th {background-color: #ccccff}*/

/* См. Википедия:Правила оформления таблиц */
table.simple {border-color: rgb(170,170,170); border-collapse: collapse}
table.simple th, table.simple td {border-color: rgb(170,170,170); padding-left: 0.2em; padding-right: 0.2em}

table.standard, table.wide, table.wikitable, table.standart {border: 1px solid rgb(170,170,170);border-collapse: collapse}

table.standard th, table.wide th, table.wikitable th, table.standart th {border: 1px solid rgb(170,170,170);padding-left: 0.2em;padding-right: 0.2em;background-color: #EEEEFF}

table.standard td, table.wide td, table.wikitable td, table.standart td {border: 1px solid rgb(170,170,170);padding-left: 0.2em;padding-right: 0.2em}

table.standard caption, table.wide caption, table.wikitable caption, table.standart caption, table.tiles caption {font-weight: bold;padding-top: 0.2em;padding-bottom: 0.2em}

table.wide {width: 100%}

table.tiles {border-collapse: separate;border-spacing: 2px}

table.tiles th {padding-left: 0.2em;padding-right: 0.2em;background-color: #EEEEFF}

table.tiles td {padding-left: 0.2em;padding-right: 0.2em;background-color: #F0F0F0}

tr.highlight th {background-color: #EEEEFF}
tr.highlight td {background-color: #FFFFEE}
tr.bright th {background-color: #CCCCFF}
tr.bright td {background-color: #FFEECC}
tr.shadow th {background-color: #F0F0F0}
tr.shadow td {background-color: #F0F0F0}
tr.dark th {background-color: #CCCCCC}
tr.dark td {background-color: #CCCCCC}

table th.highlight {background-color: #EEEEFF}
table td.highlight {background-color: #FFFFEE}
table th.bright {background-color: #CCCCFF}
table td.bright {background-color: #FFEECC}
table th.shadow {background-color: #F0F0F0}
table td.shadow {background-color: #F0F0F0}
table th.dark {background-color: #CCCCCC}
table td.dark {background-color: #CCCCCC} 

table th.transparent {background-color: transparent}
table td.transparent {background-color: transparent}

/* Style for &quot;notices&quot; */
.notice {
	text-align: justify;
	margin: 1em;
	padding: 0.2em;
}

#disambig {
	border-top: 3px double #cccccc; 
	border-bottom: 3px double #cccccc;
}

.spoiler {
	border-top: 2px solid #ddd;
	border-bottom:2px solid #ddd;
}

/* Standard talk template style */

.Talk-Notice  {
	border: 1px solid #C0C090;
	background-color: #F8EABA;
	margin-bottom: 3px;
	width: 80%;
	border-spacing: 3px;
	margin-left: auto;
	margin-right: auto;
}

.Talk-Notice:after {
  content: &quot;The CSS for this template should be changed. See [[Wikipedia:Template Standardisation]].&quot;;
}

/* Make template background appear correctly on all browsers */
.Talk-Notice td {
	background: inherit;
}

/* Persondata */
table.persondata {
	border: 1px solid #aaa;
	display: none;
	speak: none;
}
.persondata-label {
	color: #aaa;
}
 
/* Puts a redirect indicator before redirects in Special:Allpages -Spl */
.allpagesredirect, .redirect-in-category, .watchlistredir { color: #C0C0C0; font-style: italic; }
.allpagesredirect a { background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/14/Allpagesredirect.png&quot;) center left no-repeat; padding-left: 13px; }

/* Class for links with loudspeaker icon next to them */

.audiolink a{
	background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f7/Loudspeaker.png&quot;) center left no-repeat !important;
	padding-left: 16px !important;
	padding-right: 0 !important;
}

/* Icons for medialist templates [[Template:Listen]], [[Template:Multi-listen_start]], [[Template:Video]], [[Template:Multi-video_start]] */

div.listenlist {
	background: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Gnome-speakernotes.png/30px-Gnome-speakernotes.png&quot;);
	padding-left: 40px;
}

div.videolist, div.multivideolist {
	background: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/en/thumb/2/20/Tango-video-x-generic.png/40px-Tango-video-x-generic.png&quot;);
	padding-left: 50px;
}

/* Style rules for media list templates */

div.medialist {
	min-height: 50px;
	margin: 1em;
	background-position: top left;
	background-repeat: no-repeat;
}

div.medialist ul {
	list-style-type: none; 
	list-style-image: none;
	margin: 0;
}

div.medialist ul li {
	padding-bottom: 0.5em;
}

div.medialist ul li li {
	font-size: 91%;
	padding-bottom: 0;
}

/* Change the external link icon to an Adobe icon for all PDF files */
/* (in browsers that support these CSS selectors, like Mozilla and Opera) */
#bodyContent a[href$=&quot;.pdf&quot;].external,
#bodyContent a[href*=&quot;.pdf?&quot;].external,
#bodyContent a[href*=&quot;.pdf#&quot;].external,
#bodyContent a[href$=&quot;.PDF&quot;].external,
#bodyContent a[href*=&quot;.PDF?&quot;].external,
#bodyContent a[href*=&quot;.PDF#&quot;].external {
	background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Icons-mini-file_acrobat.gif/15px-Icons-mini-file_acrobat.gif) center right no-repeat;
	padding-right: 16px;
}

/* Change the external link icon to an Adobe icon anywhere the PDFlink class */
/* is used (notably Template:PDFlink). This works in IE, unlike the above. */
span.PDFlink a {
	background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Icons-mini-file_acrobat.gif/15px-Icons-mini-file_acrobat.gif) center right no-repeat !important;
	padding-right: 17px !important;
}

/* keep superscript and subscript text from breaking the line-spacing */
#bodyContent sup {
	font-size: smaller;
	vertical-align: baseline;
	position: relative;
	bottom: 0.33em;
}
#bodyContent sub {
	font-size: smaller;
	vertical-align: baseline;
	position: relative;
	bottom: -0.25em;
}

/* Content in columns with CSS instead of tables [[Template:Columns]] */
div.columns-2 div.column {
	float: left;
	width: 50%;
	min-width: 300px;
}

div.columns-3 div.column {
	float: left;
	width: 33.3%;
	min-width: 200px;
}

div.columns-4 div.column {
	float: left;
	width: 25%;
	min-width: 150px;
}

div.columns-5 div.column {
	float: left;
	width: 20%;
	min-width: 120px;
}

div.floatleft, table.floatleft {
	float: left;
	position: relative;
	margin-right: 0.5em;
	border: 0;
}
	
div.floatright, table.floatright {
	clear: right;
	float: right;
	position: relative;
	margin-left: 0.5em;
	border: 0;
}

/* Messagebox templates */

.messagebox {
	border: 1px solid #aaaaaa;
	background-color: #f9f9f9;
	width: 80%;
	margin: 0 auto 1em auto;
	padding: .2em;
	text-align: justify;
}
.messagebox.merge {
	border: 1px solid #c0b8cc;
	background-color: #f0e5ff;
	text-align: center;
}
.messagebox.cleanup {
	border: 1px solid #9f9fff;
	background-color: #efefff;
	text-align: center;
}
.messagebox.standard-talk {
	border: 1px solid #c0c090;
	background-color: #f8eaba;
}
.messagebox.small {
	width: 238px;
	font-size: 85%;
	float: right;
	clear: both;
	margin: 0 0 1em 1em;
	line-height: 1.25em;
}
.messagebox.small-talk {
	width: 238px;
	font-size: 85%;
	float: right;
	clear: both;
	margin: 0 0 1em 1em;
	line-height: 1.25em;
	background: #F8EABA;
}

/* Cell sizes for ambox/tmbox/imbox/cmbox/ombox/fmbox/dmbox message boxes */
th.mbox-text, td.mbox-text {   /* The message body cell(s) */
    border: none; 
    /* @noflip */
    padding: 0.25em 0.9em;     /* 0.9em left/right */
    width: 100%;               /* Make all mboxes the same width regardless of text length */
}
td.mbox-image {                /* The left image cell */
    border: none; 
    /* @noflip */
    padding: 2px 0 2px 0.9em;  /* 0.9em left, 0px right */
    text-align: center; 
}
td.mbox-imageright {           /* The right image cell */
    border: none;
    /* @noflip */
    padding: 2px 0.9em 2px 0;  /* 0px left, 0.9em right */
    text-align: center; 
}
td.mbox-empty-cell {           /* An empty narrow cell */
    border: none;
    padding: 0px;
    width: 1px;
}

/* Article message box styles */
table.ambox {
    margin: 0px 10%;                  /* 10% = Will not overlap with other elements */
    border: 1px solid #aaa; 
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #1e90ff;  /* Default &quot;notice&quot; blue */
    background: #fbfbfb; 
}
table.ambox + table.ambox {      /* Single border between stacked boxes. */
    margin-top: -1px;
}
.ambox th.mbox-text, 
.ambox td.mbox-text {            /* The message body cell(s) */
    padding: 0.25em 0.5em;       /* 0.5em left/right */
}
.ambox td.mbox-image {           /* The left image cell */
    /* @noflip */
    padding: 2px 0 2px 0.5em;    /* 0.5em left, 0px right */
}
.ambox td.mbox-imageright {      /* The right image cell */
    /* @noflip */
    padding: 2px 0.5em 2px 0;    /* 0px left, 0.5em right */
}

table.ambox-notice {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #1e90ff;    /* Blue */
}
table.ambox-speedy {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #b22222;    /* Red */
    background: #fee;                   /* Pink */
}
table.ambox-delete {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #b22222;    /* Red */
}
table.ambox-content {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #f28500;    /* Orange */
}
table.ambox-style {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #f4c430;    /* Yellow */
}
table.ambox-move {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #9932cc;    /* Purple */
}
table.ambox-protection {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #bba;       /* Gray-gold */
}

/* Image message box styles */
table.imbox {
    margin: 4px 10%; 
    border-collapse: collapse; 
    border: 3px solid #1e90ff;    /* Default &quot;notice&quot; blue */
    background: #fbfbfb;
}
.imbox .mbox-text .imbox {  /* For imboxes inside imbox-text cells. */
    margin: 0 -0.5em;       /* 0.9 - 0.5 = 0.4em left/right.        */
    display: block;         /* Fix for webkit to force 100% width.  */
}
.mbox-inside .imbox {       /* For imboxes inside other templates.  */
    margin: 4px;
}

table.imbox-notice {
    border: 3px solid #1e90ff;    /* Blue */
}
table.imbox-speedy {
    border: 3px solid #b22222;    /* Red */
    background: #fee;             /* Pink */
}
table.imbox-delete {
    border: 3px solid #b22222;    /* Red */
}
table.imbox-content {
    border: 3px solid #f28500;    /* Orange */
}
table.imbox-style {
    border: 3px solid #f4c430;    /* Yellow */
}
table.imbox-move {
    border: 3px solid #9932cc;    /* Purple */
}
table.imbox-protection {
    border: 3px solid #bba;       /* Gray-gold */
}
table.imbox-license {
    border: 3px solid #88a;       /* Dark gray */
    background: #f7f8ff;          /* Light gray */
}
table.imbox-featured {
    border: 3px solid #cba135;    /* Brown-gold */
}

/* Category message box styles */
table.cmbox {
    margin: 3px 10%;
    border-collapse: collapse;
    border: 1px solid #aaa; 
    background: #DFE8FF;    /* Default &quot;notice&quot; blue */
}

table.cmbox-notice {
    background: #D8E8FF;    /* Blue */
}
table.cmbox-speedy {
    margin-top: 4px;
    margin-bottom: 4px;
    border: 4px solid #b22222;    /* Red */
    background: #FFDBDB;          /* Pink */
}
table.cmbox-delete {
    background: #FFDBDB;    /* Red */
}
table.cmbox-content {
    background: #FFE7CE;    /* Orange */
}
table.cmbox-style {
    background: #FFF9DB;    /* Yellow */
}
table.cmbox-move {
    background: #E4D8FF;    /* Purple */
}
table.cmbox-protection {
    background: #EFEFE1;    /* Gray-gold */
}

/* Other pages message box styles */
table.ombox {
    margin: 4px 10%; 
    border-collapse: collapse; 
    border: 1px solid #aaa;       /* Default &quot;notice&quot; gray */
    background: #f9f9f9;
}

table.ombox-notice {
    border: 1px solid #aaa;       /* Gray */
}
table.ombox-speedy {
    border: 2px solid #b22222;    /* Red */
    background: #fee;             /* Pink */
}
table.ombox-delete {
    border: 2px solid #b22222;    /* Red */
}
table.ombox-content {
    border: 1px solid #f28500;    /* Orange */
}
table.ombox-style {
    border: 1px solid #f4c430;    /* Yellow */
}
table.ombox-move {
    border: 1px solid #9932cc;    /* Purple */
}
table.ombox-protection {
    border: 2px solid #bba;       /* Gray-gold */
}
 
/* Talk page message box styles */
table.tmbox {
    margin: 4px 10%;
    border-collapse: collapse;
    border: 1px solid #c0c090;    /* Default &quot;notice&quot; gray-brown */
    background: #f8eaba;
}
.mediawiki .mbox-inside .tmbox { /* For tmboxes inside other templates. The &quot;mediawiki&quot; class ensures that */
    margin: 2px 0;               /* this declaration overrides other styles (including mbox-small above)   */
    width: 100%;                 /* For Safari and Opera */
}
.mbox-inside .tmbox.mbox-small { /* &quot;small&quot; tmboxes should not be small when  */
    line-height: 1.5em;          /* also &quot;nested&quot;, so reset styles that are   */   
    font-size: 100%;             /* set in &quot;mbox-small&quot; above.                */
}

table.tmbox-speedy {
    border: 2px solid #b22222;    /* Red */
    background: #fee;             /* Pink */
}
table.tmbox-delete {
    border: 2px solid #b22222;    /* Red */
}
table.tmbox-content {
    border: 2px solid #f28500;    /* Orange */
}
table.tmbox-style {
    border: 2px solid #f4c430;    /* Yellow */
}
table.tmbox-move {
    border: 2px solid #9932cc;    /* Purple */
}
table.tmbox-protection,
table.tmbox-notice {
    border: 1px solid #c0c090;    /* Gray-brown */
}

/* Disambig and set index box styles */
table.dmbox {
    clear: both; 
    margin: 0.9em 1em; 
    border-top: 1px solid #ccc; 
    border-bottom: 1px solid #ccc; 
    background: transparent;
}
 
/* Footer and header message box styles */
table.fmbox {
    clear: both;
    margin: 0.2em 0;
    width: 100%;
    border: 1px solid #aaa;
    background: #f9f9f9;     /* Default &quot;system&quot; gray */
}
table.fmbox-system {
    background: #f9f9f9;
}
table.fmbox-warning {
    border: 1px solid #bb7070;  /* Dark pink */
    background: #ffdbdb;        /* Pink */
}
table.fmbox-editnotice {
    background: transparent;
}
/* Div based &quot;warning&quot; style fmbox messages. */
div.mw-warning-with-logexcerpt,
div.mw-lag-warn-high,
div.mw-cascadeprotectedwarning,
div#mw-protect-cascadeon {
    clear: both;
    margin: 0.2em 0;
    border: 1px solid #bb7070;
    background: #ffdbdb;
    padding: 0.25em 0.9em;
}
/* Div based &quot;system&quot; style fmbox messages. 
   Used in [[MediaWiki:Readonly lag]]. */
div.mw-lag-warn-normal,
div.fmbox-system {
    clear: both;
    margin: 0.2em 0;
    border: 1px solid #aaa;
    background: #f9f9f9;
    padding: 0.25em 0.9em;
}

/* These mbox-small classes must be placed after all other 
   ambox/tmbox/ombox etc classes. &quot;body.mediawiki&quot; is so 
   they override &quot;table.ambox + table.ambox&quot; above. */
body.mediawiki table.mbox-small {   /* For the &quot;small=yes&quot; option. */
    /* @noflip */
    clear: right;
    /* @noflip */
    float: right;
    /* @noflip */
    margin: 4px 0 4px 1em;
    width: 238px;
    font-size: 88%;
    line-height: 1.25em;
}
body.mediawiki table.mbox-small-left {   /* For the &quot;small=left&quot; option. */
    /* @noflip */
    margin: 4px 1em 4px 0;
    width: 238px;
    border-collapse: collapse;
    font-size: 88%;
    line-height: 1.25em;
}


/* Default style for navigation boxes */
.navbox {                     /* Navbox container style */
    border: 1px solid #aaa;
    width: 100%; 
    margin: auto;
    clear: both;
    font-size: 88%;
    text-align: center;
    padding: 1px;
}
.navbox-inner,
.navbox-subgroup {
    width: 100%;
}
.navbox th,
.navbox-title,
.navbox-abovebelow {
    text-align: center;       /* Title and above/below styles */
    padding-left: 1em;
    padding-right: 1em;
}
th.navbox-group {             /* Group style */
    white-space: nowrap;
    /* @noflip */
    text-align: right;
}
.navbox,
.navbox-subgroup {
    background: #fdfdfd;      /* Background color */
}
.navbox-list {
    border-color: #fdfdfd;    /* Must match background color */
}
.navbox th,
.navbox-title {
    background: #ccccff;      /* Level 1 color */
}
.navbox-abovebelow,
th.navbox-group,
.navbox-subgroup .navbox-title {
    background: #ddddff;      /* Level 2 color */
}
.navbox-subgroup .navbox-group,
.navbox-subgroup .navbox-abovebelow {
    background: #e6e6ff;      /* Level 3 color */
}
.navbox-even {
    background: #f7f7f7;      /* Even row striping */
}
.navbox-odd {
    background: transparent;  /* Odd row striping */
}
table.navbox + table.navbox {  /* Single pixel border between adjacent navboxes */
    margin-top: -1px;          /* (doesn't work for IE6, but that's okay)       */
}
.navbox .hlist td dl,
.navbox .hlist td ol,
.navbox .hlist td ul,
.navbox td.hlist dl,
.navbox td.hlist ol,
.navbox td.hlist ul {
    padding: 0.125em 0;       /* Adjust hlist padding in navboxes */
}
.navbox .hlist dd,
.navbox .hlist dt,
.navbox .hlist li {
    white-space: nowrap;      /* Nowrap list items in navboxes */
}
.navbox .hlist dd dl,
.navbox .hlist dt dl,
.navbox .hlist li ol,
.navbox .hlist li ul {
    white-space: normal;      /* But allow parent list items to be wrapped */
}
ol + table.navbox,
ul + table.navbox {
    margin-top: 0.5em;        /* Prevent lists from clinging to navboxes */
}

/* Default styling for Navbar template */
.navbar {
    display: inline;
    font-size: 88%;
    font-weight: normal;
}
.navbar ul {
    display: inline;
    white-space: nowrap;
}
.navbar li {
    word-spacing: -0.125em;
}
.navbar.mini li span {
  font-variant: small-caps;
}
/* Navbar styling when nested in navbox */
.navbox .navbar {
    display: block;
    font-size: 100%;
}
.navbox-title .navbar {
    /* @noflip */
    float: left;
    /* @noflip */
    text-align: left;
    /* @noflip */
    margin-right: 0.5em;
    width: 6em;
}

/* 'show'/'hide' buttons created dynamically by the CollapsibleTables javascript
   in [[MediaWiki:Common.js]] are styled here so they can be customised. */
.collapseButton {       
    /* @noflip */
    float: right;
    font-weight: normal;
    /* @noflip */
    margin-left: 0.5em;
    /* @noflip */
    text-align: right;
    width: auto;
}
/* In navboxes, the show/hide button balances the v·d·e links
   from [[Template:Navbar]], so they need to be the same width. */
.navbox .collapseButton {
    width: 6em;
}

/* Styling for JQuery makeCollapsible, matching that of collapseButton */
.mw-parser-output .mw-collapsible-toggle {
    font-weight: normal;
    /* @noflip */
    text-align: right;
}
.navbox .mw-collapsible-toggle {
    width: 6em;
}


/* Default style for navigation boxes */
.navbox {                     /* Navbox container style */
    border: 1px solid #aaa;
    width: 100%; 
    margin: auto;
    clear: both;
    font-size: 88%;
    text-align: center;
    padding: 1px;
}
.navbox-inner,
.navbox-subgroup {
    width: 100%;
}
.navbox th,
.navbox-title,
.navbox-abovebelow {
    text-align: center;       /* Title and above/below styles */
    padding-left: 1em;
    padding-right: 1em;
}
th.navbox-group {             /* Group style */
    white-space: nowrap;
    /* @noflip */
    text-align: right;
}
.navbox,
.navbox-subgroup {
    background: #fdfdfd;      /* Background color */
}
.navbox-list {
    border-color: #fdfdfd;    /* Must match background color */
}
.navbox th,
.navbox-title {
    background: #ccccff;      /* Level 1 color */
}
.navbox-abovebelow,
th.navbox-group,
.navbox-subgroup .navbox-title {
    background: #ddddff;      /* Level 2 color */
}
.navbox-subgroup .navbox-group,
.navbox-subgroup .navbox-abovebelow {
    background: #e6e6ff;      /* Level 3 color */
}
.navbox-even {
    background: #f7f7f7;      /* Even row striping */
}
.navbox-odd {
    background: transparent;  /* Odd row striping */
}
table.navbox + table.navbox {  /* Single pixel border between adjacent navboxes */
    margin-top: -1px;          /* (doesn't work for IE6, but that's okay)       */
}
.navbox .hlist td dl,
.navbox .hlist td ol,
.navbox .hlist td ul,
.navbox td.hlist dl,
.navbox td.hlist ol,
.navbox td.hlist ul {
    padding: 0.125em 0;       /* Adjust hlist padding in navboxes */
}
.navbox .hlist dd,
.navbox .hlist dt,
.navbox .hlist li {
    white-space: nowrap;      /* Nowrap list items in navboxes */
}
.navbox .hlist dd dl,
.navbox .hlist dt dl,
.navbox .hlist li ol,
.navbox .hlist li ul {
    white-space: normal;      /* But allow parent list items to be wrapped */
}
ol + table.navbox,
ul + table.navbox {
    margin-top: 0.5em;        /* Prevent lists from clinging to navboxes */
}

/* Default styling for Navbar template */
.navbar {
    display: inline;
    font-size: 88%;
    font-weight: normal;
}
.navbar ul {
    display: inline;
    white-space: nowrap;
}
.navbar li {
    word-spacing: -0.125em;
}
.navbar.mini li span {
  font-variant: small-caps;
}
/* Navbar styling when nested in navbox */
.navbox .navbar {
    display: block;
    font-size: 100%;
}
.navbox-title .navbar {
    /* @noflip */
    float: left;
    /* @noflip */
    text-align: left;
    /* @noflip */
    margin-right: 0.5em;
    width: 6em;
}

/* 'show'/'hide' buttons created dynamically by the CollapsibleTables javascript
   in [[MediaWiki:Common.js]] are styled here so they can be customised. */
.collapseButton {       
    /* @noflip */
    float: right;
    font-weight: normal;
    /* @noflip */
    margin-left: 0.5em;
    /* @noflip */
    text-align: right;
    width: auto;
}
/* In navboxes, the show/hide button balances the v·d·e links
   from [[Template:Navbar]], so they need to be the same width. */
.navbox .collapseButton {
    width: 6em;
}

/* Styling for JQuery makeCollapsible, matching that of collapseButton */
.mw-parser-output .mw-collapsible-toggle {
    font-weight: normal;
    /* @noflip */
    text-align: right;
}
.navbox .mw-collapsible-toggle {
    width: 6em;
}

@media print {
	.navbox {
		display: none;
	}
}

/*
 * BELOW HERE THERE BE SOONTOBE TEMPLATESTYLES THINGS;
 * SEE [[MediaWiki talk:Common.css/to do]]
 */

/* Infobox template style */
.infobox {
	border: 1px solid #a2a9b1;
	border-spacing: 3px;
	background-color: #f8f9fa;
	color: black;
	/* @noflip */
	margin: 0.5em 0 0.5em 1em;
	padding: 0.2em;
	/* @noflip */
	float: right;
	/* @noflip */
	clear: right;
	font-size: 88%;
	line-height: 1.5em;
	width: 22em;
}

.infobox-header,
.infobox-label,
.infobox-above,
.infobox-full-data,
.infobox-data,
.infobox-below,
.infobox-subheader,
.infobox-image,
.infobox-navbar,
/* Remove element selector when every .infobox thing is using the standard module/templates  */
.infobox th,
.infobox td {
	vertical-align: top;
}

.infobox-label,
.infobox-data,
/* Remove element selector when every .infobox thing is using the standard module/templates  */
.infobox th,
.infobox td {
	/* @noflip */
	text-align: left;
}

/* Remove .infobox when element selectors above are removed */
.infobox .infobox-above,
.infobox .infobox-title,
/* Remove element selector when every .infobox thing is using the standard module/templates  */
.infobox caption {
	font-size: 125%;
	font-weight: bold;
	text-align: center;
}

.infobox-title,
/* Remove element selector when every .infobox thing is using the standard module/templates  */
.infobox caption {
	padding: 0.2em;
}

/* Remove .infobox when element selectors above are removed */
.infobox .infobox-header,
.infobox .infobox-subheader,
.infobox .infobox-image,
.infobox .infobox-full-data,
.infobox .infobox-below {
	text-align: center;
}

/* Remove .infobox when element selectors above are removed */
.infobox .infobox-navbar {
	/* @noflip */
	text-align: right;
}

#wpSave {
	font-weight: bold;
}

/* Removes underlines from links */
.nounderlines a { 
	text-decoration: none;
}

/* Removes useless links from printout */
@media print {
	#privacy, #about, #disclaimer {display:none;}
}

/* Suppresses text by default */
.sysop { display: none }

/* Standard Navigationsleisten, aka box hiding thingy from .de. Documentation at [[Wikipedia:NavFrame]]. */

div.Boxmerge,
div.NavFrame {
	margin: 0px;
	padding: 2px;
	border: 1px solid #aaa;
	text-align: center;
	border-collapse: collapse;
	font-size: 95%;
}
div.Boxmerge div.NavFrame {
	border-style: none;
	border-style: hidden;
}
div.NavFrame + div.NavFrame {
	border-top-style: none;
	border-top-style: hidden;
}
div.NavPic {
	background-color: #fff;
	margin: 0px;
	padding: 2px;
	float: left;
}
div.NavFrame div.NavHead {
	height: 1.6em;
	font-weight: bold;
	font-size: 100%;
	background-color: #efefef;
	position:relative;
}
div.NavFrame p {
	font-size: 100%;
}
div.NavFrame div.NavContent {
	font-size: 100%;
}
div.NavFrame div.NavContent p {
	font-size: 100%;
}
div.NavEnd {
	margin: 0px;
	padding: 0px;
	line-height: 1px;
	clear: both;
}
a.NavToggle {
	position:absolute;
	top:0px;
	right:3px;
	font-weight:normal;
	font-size:smaller;
}
 
/* When &lt;div class=&quot;nonumtoc&quot;&gt; is used on the table of contents, the ToC will display without numbers */
.nonumtoc .tocnumber { display:none; }
.nonumtoc #toc ul,
.nonumtoc .toc ul {
	line-height: 1.5em;
	list-style: none;
	margin: .3em 0 0;
	padding: 0;
}
.nonumtoc #toc ul ul,
.nonumtoc .toc ul ul {
	margin: 0 0 0 2em;
}

/* Allow limiting of which header levels are shown in a TOC; &lt;div class=&quot;toclimit-3&quot;&gt;, for
   instance, will limit to showing ==headings== and ===headings=== but no further (as long as
   there are no =headings= on the page, which there shouldn't be according to the MoS). */
.toclimit-2 .toclevel-2 {display:none;}
.toclimit-3 .toclevel-3 {display:none;}
.toclimit-4 .toclevel-4 {display:none;}
.toclimit-5 .toclevel-5 {display:none;}
.toclimit-6 .toclevel-6 {display:none;}
.toclimit-7 .toclevel-7 {display:none;}

/* Allow transcluded pages to display in lists rather than a table. Compatible in Firefox; incompatible in IE6. */
.listify td {display:list-item}
.listify tr {display:block}
.listify table {display:block}

/* Styling for Template:Quote */

blockquote.templatequote { margin-top: 0; }

blockquote.templatequote div.templatequotecite {
	line-height: 1em;
	text-align: left;
	padding-left: 2em;
	margin-top: 0;
}

blockquote.templatequote div.templatequotecite cite {
	font-size: smaller;
}

div.user-block {
	padding: 5px;
	border: 1px solid #A9A9A9;
	background-color: #FFEFD5;
}

/* Prevents line breaks in links; see docs at Template:Nowraplinks */

.nowraplinks a {
	white-space: nowrap;
}

/* Enables borders on PNG images in IE 5.5 and 6 */

.thumbborder {
	border:1px solid #DDDDDD;
}

figure[typeof~='mw:File/Thumb'],
figure[typeof~='mw:File/Frame'],
.thumbinner {
	min-width:100px;
}

/* Inline div's in ImageMaps (code borrowed from de.wiki) */
.imagemap-inline div {
    display: inline;
}
 
/* Increase the height of the image upload box */
#wpUploadDescription {
    height: 13em;
}
 
/* Reduce line-height for &lt;sup&gt; and &lt;sub&gt; */
sup, sub {
    line-height: 1em;
}

/* For template documentation */
.template-documentation {
	clear: both;
	margin: 25px 0 0 0;
	border: 1px solid #aaa;
	background-color: #ecfcf4;
	padding: 5px;
}

/* Coloured watchlist numbers */
.mw-plusminus-pos {
	color: #006400; /* darkgreen */
}

/* .mw-plusminus-null currently at developer default */

.mw-plusminus-neg {
	color: #8B0000; /* darkred */
}

.dablink {
	font-style: italic;
	padding-left: 2em;
}
 
.dablink i {
	font-style: normal;
}

/* Don't display some stuff on the main page */
body.page-Bas_bet #ca-current,
body.page-Bas_bet #ca-delete,
body.page-Bas_bet #catlinks,
body.page-Bas_bet #footer-info-lastmod,
body.page-Bas_bet.action-view #mw-data-after-content
body.page-Bas_bet #t-cite,
body.page-Bas_bet #lastmod,
body.page-Bas_bet #siteSub,
body.page-Bas_bet #contentSub,
body.page-Bas_bet h1.firstHeading {
	display: none !important;
}

/* Main page fixes */
#interwiki-completelist {
	font-weight: bold;
}
body.page-Bas_bet .wbc-editpage { 
    display: none;
}
/* Add space below the toolbar */
#toolbar {
	margin-bottom: 1px;
}

#siteSub {
    display: block; font-weight: normal; font-size: normal;
}

.mw-wiki-logo {
	 background-image: url(&quot;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1c/Wikipedia-logo-v2-kaa.svg&quot;) !important;
}

	/* {coord}s */
#coordinates {
    position: absolute;
    z-index: 1;
    right: 5em;
    top: 0.7em;
    float: right;
    line-height: 1.5em;
    text-align: right;
    font-size: 85%;
    white-space: nowrap;
}

/* The following lines are used by Adiutor */
/* General styles */
.ADT-WT-H {
	padding-top: 15px;
	padding-bottom: 15px;
	background: white;
	padding-left: 20px;
	background-repeat: no-repeat;
	background-position: 98% 50%;
	background-size: 32px;
}

.ADT-WT-B {
	padding: 18px;
}

.ADT-WT-F {
	padding: 18px;
	border-top: none;
	padding-top: 20px;
	margin-top: -10px;
	padding-bottom: 10px;
}

/* Header styles */
.ADT-H-L1 {
	border-top: 5px solid #3067cd;
	border-left: 1px solid #3067cd;
	border-right: 1px solid #3067cd;
	background-image: url(https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/37/Eo_circle_blue_info.svg);
}

.ADT-H-L2 {
	border-top: 5px solid #ff5d01;
	border-left: 1px solid #ff5d01;
	border-right: 1px solid #ff5d01;
	background-image: url(https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4c/OOjs_UI_icon_notice-warning.svg);
}

.ADT-H-L3 {
	border-top: 5px solid #dd312f;
	border-left: 1px solid #dd312f;
	border-right: 1px solid #dd312f;
	background-image: url(https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bf/OOjs_UI_icon_notice-destructive.svg);
}

/* Header content styles */
.ADT-B-L1 {
	border: 1px solid #3067cd;
	border-bottom: none;
}

.ADT-B-L2 {
	border: 1px solid #ff5d01;
	border-bottom: none;
}

.ADT-B-L3 {
	border: 1px solid #dd312f;
	border-bottom: none;
}

/* Footer styles */
.ADT-WT-F {
	padding: 18px;
	padding-top: 10px;
	padding-bottom: 10px;
	text-align: right;
}

/* Footer content styles */
.ADT-F-L1 {
	border: 1px solid #3067cd;
}

.ADT-F-L2 {
	border: 1px solid #ff5d01;
}

.ADT-F-L3 {
	border: 1px solid #dd312f;
}
/* The above lines are used by Adiutor */

/*&lt;/source&gt;*/</text>
      <sha1>ae29t3fau8fd6bvp4c5b46nixtsy34n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jaslar isleri agentligi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12674</id>
    <revision>
      <id>274975</id>
      <parentid>274938</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:53:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>274975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11688" sha1="ctwb3xzfdi7w8fpckgbmyb68fsgbn75" xml:space="preserve">{{Shólkem infoqutısı
|qaraqalpaqsha atı = Jaslar isleri agentligi
|negizgi atı = {{lang-uz|Yoshlar ishlari agentligi}}
|logo = Yoshlar ishlari agentligi logotipi.svg
|logo táriypi = Jaslar isleri agentligi nıshanı
|súwret2 = Youth Affairs Agency of the Republic of Uzbekistan.jpg
|astjazıw2 = Jaslar isleri agentligi imaratı
|súwret3 = 
|astjazıw3 = 
|qısqartpa = 
|túri = Mámleketlik basqarıw uyımı
|iskerligi = 
|uranı = 
|statusı = 
|maqseti = 
|tiykar salınǵan sáne = 2020-jıl 30-iyun

1918-1991 — Pútkil awqam Leninshi
Kommunistlik Jaslar Awqamı

1991-1996 — Ózbekstan jaslar awqamı

1996-2017 — Kamolot

2017-2020 — Ózbekstan jaslar awqamı
|tán alınǵan jılı = 
|iskerligi toqtatılǵan sáne = 
|toqtatılıw sebebi = 
|jaylasqan ornı = [[Tashkent]], [[Nawayı kóshesi]], 11-úy
|iskerlik aymaǵı = {{UZB}}
|tiykarın salıwshılar =
|prezident = 
|direktor = [[Alisher Sadullaev]]
|bas sekretar = 
|iyeleri = 
|jetekshi_titul = 
|jetekshi_atı = 
|jetekshi_titul2 = 
|jetekshi_atı2 = 
|jetekshi_titul3 = 
|jetekshi_atı3 = 
|bas mákemesi = 
|dáramat = 
|aylanba_dáramat = 
|operacion_payda = 
|sap_payda = 
|baylıǵı = 
|byudjet = 
|IITKI = 
|jumısshılar sanı = 
|volontyor isshiler = 
|qarıydarlar sanı = 
|aǵzaları = 
|ózine tiyisli shólkemler = 
|websaytı = {{URL|yoshlar.gov.uz}}
|tili = [[ózbek tili|ózbek]], [[rus tili|rus]]
|kartada = {{Infobox mapframe |shape=none |coord={{Coord|41.320043|N|69.262507|E}}|length_km=0.5|marker-colour=#5E75F2 |background color=red|geomask-stroke-color=#F5EeF2|zoom=20}}
}}

'''Ózbekstan Respublikası Jaslar siyasatı hám sport ministrligi qasındaǵı Jaslar isleri agentligi''' — jaslar menen baylanıslı mashqalalardı sheshiw, qábiletli jaslardı xoshametlew menen shuǵıllanatuǵın agentlik.

== Táriyxı ==
1918-jılda Pútkil awqam [[:ru:Всесоюзный ленинский коммунистический союз молодёжи|Leninshi Kommunistlik Jaslar awqamı]] ÓzSSR mákemesi sıpatında shólkemlestirilgen.

[[1991|1991-jılda]] Ózbekstan jaslar awqamına aylandırılǵan.

[[1996|1996-jılda]] &quot;Kamolot&quot; jaslar sociallıq háreketi bolıp iskerligin baslaǵan.

2017-jılda jáne Ózbekstan jaslar awqamına aylandırılǵan.

Ózbekstan Respublikası Prezidenti [[Shavkat Mirziyoyev]]tıń 2020-jıl 30-iyundaǵı PF-6017-sanlı pármanı menen agentlik sıpatında qaytadan shólkemlestirildi.

2022-jıl 30-dekabrda Jaslar isleri agentligi Ózbekstan Respublikası sport ministrligi menen birlestirilip, Ózbekstan Respublikası Jaslar siyasatı hám sport ministrligi shólkemlestirildi.

== Wazıypası ==
Jaslar isleri agentliginiń wazıypaları Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń pármanına&lt;ref&gt;[https://lex.uz/docs/4880189 Oʻzbekiston Respublikasida yoshlarga oid davlat siyosatini tubdan isloh qilish va yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari toʻgʻrisidagi PF-6017-son farmon]&lt;/ref&gt; muwapıq belgilenip, olar tómendegilerden ibarat:

* jaslar menen baylanıslı taraw hám jónelislerde jalǵız mámleketlik siyasatı, strategiyalıq jónelisler hám mámleketlik dástúrlerin islep shıǵıw hám onı ámelge asırıw;
* mámlekette jaslardı qollap-quwwatlaw, olardıń nızamlı túrdegi huqıq hám máplerin qorǵawǵa qaratılǵan normativ-huqıqıy hújjetlerin qáliplestiriw boyınsha usınıslar tayarlaw;
* jaslar siyasatı tarawındaǵı nızam hújjetlerine ámel etiliwi boyınsha mámleketlik baqlawdı ámelge asırıw;
* jaslardı Watanǵa sadıqlıq, milliy hám ulıwmainsanıylıq úrp-ádetlerge húrmet ruwxında tárbiyalaw, ósip kiyatırǵan jas áwladtı ilim-pán hám innovaciyalarǵa keń túrde tartıw, olardı «Milliy tikleniwdan — milliy rawajlanıwǵa qaray! » ideyası átirapında birlestiriwge qaratılǵan ilajlardı belgilew;
* jaslardıń huqıq hám erkinlikleri, nızamlı máplerin qorǵaw, jaslar ortasında huqıqbuzarlıqlar hám jınayatshılıq profilaktikasın ámelge asırıwda belsene qatnasıw;
* jaslarǵa tiyisli mámleketlik siyasattı ámelge asırıw procesinde mámleketlik emes kommerciyalıq bolmaǵan shólkemler hám puqaralıq jámiyetiniń basqa institutları menen nátiyjeli birge islesiw;
* jaslarǵa tiyisli programmalar, joybarlar hám ilimiy-izertlew jumısların finanslıq támiynlew ushın sociallıq buyırtpa formasında ajratılatuǵın mámleket grantlardı hám subsidiyalardı bólistiriw, olardan maqsetli hám nátiyjeli paydalanıwdı támiyinlew;
* tárbiya mákemelerin oqıp pitkergen jetim hám ata-anasınıń qaramaǵınan ayırılǵan jaslardıń sociallıq-huqıqıy qorǵalıwın shólkemlestiriw hám bántligin támiyinlew;
* intalı jaslardı shet eldegi joqarı tálim mákemelerine tálim alıw ushın jiberiw, xalıqaralıq tańlawlarda qatnasıwın támiyinlew, jetkinshekti mádeniyat, kórkem óner, dene tárbiya hám sport tarawlarına keń túrde qosıw, olardıń informaciya texnologiyaları boyınsha sawatlılıǵın asırıw, jaslar ortasında kıtapqumarlıqtı en jaydırıw, hayal-qızlardıń bántligin támiyinlew wazıypaların qamtıp alǵan bes áhmiyetli usınıstı keń túrde engiziwge qaratılǵan jumıslardı muwapıqlastırıw, olardıń intellektuallıq potencialı hám uqıplılıqların rawajlandırıw;
* jaslardı kishi biznes hám jeke isbilermenler qatarına qosıw, zamanagóy kásip-ónerler, cifrlı ekonomika kónlikpelerin puqta iyelewleri ushın qosımsha shárt-shárayatlar jaratıw, olardı jumıs menen támiyinlew proceslerine kómeklesiw;
* jaslar siyasatı tarawında xalıqaralıq birge islesiwdi rawajlandırıw, jaslar ortasındaǵı xalıqaralıq reytinglerdegi mámleket poziciyasın asırıw boyınsha zárúrli ilajlar kóriw, shet elde bilim alıp atırǵan jaslar menen birge orınlanatuǵın jumıslardı sistemalı jolǵa qoyıw;
* jaslardıń iskerligi menen baylanıslı bolǵan tarawlarǵa shet el investiciyaların hám jańa texnologiyalardı kirgiziw boyınsha ministrlik hám shólkemler menen birgelikte xalıqaralıq finans institutları, donor-mámleketler hám de shet el shólkemleri menen birge islesiwdi rawajlandırıw .

Sonday-aq, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2020-jıl 30-iyundaǵı «Ózbekstan Respublikası Jaslar isleri agentliginiń iskerligin shólkemlestiriw haqqında»ǵı PQ-4768-sanlı qararı&lt;ref&gt;[https://lex.uz/docs/4880129 «Oʻzbekiston Respublikasi yoshlar ishlari agentligi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida»gi PQ-4768-son qarori]&lt;/ref&gt; qabıl etilip, agentliktiń shólkemlestiriwshilik strukturası tastıyıqlandı.

== Basqarıw quramı ==

* Alisher Sadullayev — Ózbekstan Respublikası Jaslar isleri agentliginiń direktorı. Ol Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2020-jıl 10-iyuldaǵı PQ-4780-sanlı qararı&lt;ref&gt;{{Citation|year=|title=A.Z.Saʼdullayevni Oʻzbekiston Respublikasi yoshlar ishlari agentligi direktori lavozimiga tayinlash toʻgʻrisida|url=https://lex.uz/pdfs/4891080|access-date=2020-07-17|archivedate=2020-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716172604/https://lex.uz/pdfs/4891080}}&lt;/ref&gt; menen bul lawazımǵa tayınlanǵan&lt;ref name=&quot;lex.uz3&quot;&gt;{{Citation|year=|title=Oʻzbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligi direktorining oʻrinbosarlarini lavozimlarga tayinlash toʻgʻrisida|url=https://lex.uz/pdfs/4891160|access-date=2020-07-17|archivedate=2020-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717234127/https://lex.uz/pdfs/4891160}}&lt;/ref&gt;;
* Jamshid Baxtiyarovich Xodjayev —Ózbekstan Respublikası Jaslar isleri agentligi direktorınıń birinshi orınbasarı.
* Dilnazaxon Sobir qızı Kattaxanova — Ózbekstan Respublikası Jaslar isleri agentligi direktorınıń orınbasarı&lt;ref name=&quot;lex.uz3&quot;/&gt;.
* Feruz Karimovich Ablayarov — Jaslar isleri agentligi direktorınıń orınbasarı.
* Nodir Abduqayumovich Abduqodirov — Jaslar isleri agentligi direktorınıń orınbasarı.
* [[Mehrinoz Abbosova|Mehrinoz Nosirjon qızı Abbosova]] — Ózbekstan Respublikası Jaslar isleri agentligi oraylıq apparatı Mámleketlik tili máseleleri boyınsha máslahátshisi.
* Abdulaziz Majid ulı Mo‘minov — Kadrlar bóliminiń baslıǵı.
* Sabir Ibragimovich Abdunazarov — Xabar-analiz hám atqarıwdı qadaǵalaw bóliminiń baslıǵı.
* Ixtiyar Ismat ulı Ziyadilloyev — Jumıslar bóliminiń baslıǵı.
* Akmalbek Abdumajidovich Alimov — Jaslardı áskeriy-watanpárwarlıq ruwxında tárbiyalaw, olardıń huqıqıy sawatlılıǵın asırıw bóliminiń baslıǵı.
* Umidulla Ulashovich Sattarov — Tálim mákemelerinde jaslar menen islew hám volontyorlıq iskerligin rawajlandırıw bóliminiń baslıǵı.
* Javohirbek Nozimjon ulı Shamsutdinov — Fizikalıq hám yuridikalıq shaxslardıń múrájáátleri menen islesiw bóliminiń baslıǵı.
* Akmal Nutfullayevich Xalikov — Yuridikalıq byuro baslıǵı.
* Sherzad Muradullayevich Olimov — Bes áhmiyetli usınıs joybarların muwapıqlastırıw bóliminiń baslıǵı&lt;ref name=&quot;Yoshlar&quot;&gt;{{Web deregi| bet = Markaziy apparat| url = https://yoshlar.gov.uz/uz/about-leaders-central/| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230626153135/https://yoshlar.gov.uz/uz/about-leaders-central/| arxivsáne = 2023-jıl 26-iyun | qaralǵan sáne = 2023-jıl 18-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

== Tánqidlar ==
Agentlik turli jámáát hám siyasiy arbaktarǵań tánqidine úshiraǵan. [[2018-jıl]] shilde ayında [[Ózbekstan Prezidenti]] [[Shavkat Mirziyoyev]] jastar menen isleý túzimiǵe razı emesligini bildirip, áyrim is-sharalardıń júzaki hám asırıwlı dabdabalıǵı, jastarǵa tiyisli haqiqiy máselelerdi sheshtiwi ushın jetkilikli dáriǵa bermeyatǵanlıǵın aytıp ótkenden&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.gazeta.uz/ru/2018/07/05/youth/| bet = Президент подверг критике работу с молодежью}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi| url = https://vzglyad.uz/ru/post/2024/06/28/agentstvo-po-delam-molodeji| bet = Агентство по делам молодёжи получило новые задачи| arxivurl = https://web.archive.org/web/20250409105625/https://vzglyad.uz/ru/post/2024/06/28/agentstvo-po-delam-molodeji| arxivsáne = 2025-jıl 9-aprel | qaralǵan sáne = 2025-jıl 26-aprel }}&lt;/ref&gt;.

[[2023-jıl]] iyun ayında ózińiń demeyshi bolǵan layiha orındawshıların tender jáńimpazı etip anıqlawı tánqidke sebep bolǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://kun.uz/news/2023/06/20/yoshlar-agentligi-oz-homiyligidagi-loyiha-ijrochilarini-tender-golibi-deb-topdi| bet = Yoshlar agentligi o‘z homiyligidagi loyiha ijrochilarini tender g‘olibi deb topdi}}&lt;/ref&gt;.

[[2024|2024-jıl]] mamır ayında «[[Milliy tiklenis]]» partiyasi baslıǵı [[Alisher Qodirov]] Agentlik is-árakati haqqında halıq jetkilikli derejede xabardar emes ekenin, ásegese, shettegi awdandarǵań kób jastarınıń Agentlik taǵdım etken layihaları hám múmkinshilikleri haqqında hám xabarsız ekenin aytıp ótkenden&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://anhor.uz/news/alisher-kadirov-agency/| bet = Алишер Кадыров раскритиковал Агентство по делам молодежи за недостаточное осведомление граждан}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Sırtqı siltemeler ==

* [https://m.facebook.com/yoshlaragentligi Rasmiy Facebook sahifasi]
* [https://www.instagram.com/yoshlaragentligi/ Rasmiy Instagram sahifasi]
* [https://www.youtube.com/channel/UCxE5i6ogttXt5-AKUpJn_jA Rasmiy YouTube kanali]
* [https://t.me/yoshlaragentligi Rasmiy Telegram sahifasi]

[[Kategoriya:Mámleketlik shólkemler]]
[[Kategoriya:Agentlikler]]</text>
      <sha1>ctwb3xzfdi7w8fpckgbmyb68fsgbn75</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ananiy Kapustin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17597</id>
    <revision>
      <id>274980</id>
      <parentid>212794</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:45:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>+ [[Kategoriya:17-sentyabrde tuwılǵanlar]],[[Kategoriya:6-noyabrde qaytıs bolǵanlar]],[[Kategoriya:1921-jılı tuwılǵanlar]],[[Kategoriya:2012-jılı qaytıs bolǵanlar]] ([[Wikipedia:Gadjetler/Kategoriyalardı importlaw|Kategoriyalardı importlaw]])</comment>
      <origin>274980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11058" sha1="c4nxxfwef8nz890pkrm553u8tv8ar3g" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı
|qaraqalpaqsha atı = Ananiy Vasilyevich Kapustin
|negizgi atı = 
|súwret = 
|súwret eni =
|súwret táriypi = 
|tuwılǵan waqtındaǵı atı = 
|tuwılǵan sánesi = [[1921-jıl]] [[17-sentyabr]]
|tuwılǵan jeri = [[Nijniy novgorod wálayat]], Polyana, Vasilsurskiy rayonı
|qaytıs bolǵan sánesi =[[2012-jıl]] [[6-noyabr]]
|qaytıs bolǵan jeri = [[Moskva]], [[Rossiya]]
|puqaralıǵı = {{SSSR}}
|milleti = 
|kásibi = 
|oqıǵan jeri = 
|iskerlik jılları = 1941–1982-jıllar
|belgili pikirleri = 
|ákesi = 
|anası = 
|ómirlik joldası = 
|ómirlik joldasları = 
|perzentleri = 
|sıylıqları = 
|ataqları = 
|sayt = 
|qolı = 
}}
'''Ananiy Vasilyevich Kapustin''' ([[1921-jıl]] [[17-sentyabr]], [[RSFSR]], [[Nijniy novgorod wálayatı]], Polyana, Vasilsurskiy rayonı — [[2012-jıl]] [[6-noyabr]], [[Moskva]], [[Rossiya]])— sovet áskeriy basshısı. [[Stalingrad urısı|Stalingrad frontı]]daǵı 110-tank diviziyası kompaniyasınıń siyasıy instruktorı. [[Ullı watan urısı]] (1942-1945) dáwirinde [[Voronej]], 1-Ukraina, 1- hám 2-Belorussiya frontlarında tank korpusınıń komsomol shólkemlestiriwshisi]]. [[Polkovnik]] (1961).

== Turmısı ==
Ananiy Kapustin 1921-jıl 17-sentyabrde házirgi [[Mari El]]dıń Yurin rayonındaǵı Polyana awılında dıyqan shańaraǵında tuwılǵan. 7 jıllıq mektepti tamamlap, tuwılıp ósken awılındaǵı «Kombayn» kolxozında esapshı bolıp islegen{{Sfn|Mashaev|2017}}.

1941-jıl 15-aprelde [[Qızıl Armiya]] qatarına shaqırıladı. [[Ullı watan urısı]] urıs qatnasıwshısısı, [[Kalinin]] hám Qubla-batıs frontlarda tank kompaniyasınıń sıyasıy komissar orınbasarı bolǵan. 1942-jılda [[Tashkent joqarı ulıwma áskeriy komandirlik bilim jurtı]]n tamamlaǵan. Keyinirek [[Stalingrad frontı]]ndaǵı 110-tank diviziyası rotasınıń siyasıy instruktorı,[[voronej]], 1-[[Ukraina]], 1- hám 2-[[Belorussiya]] frontlarında [[Korpus (áskeriy jumıs)|tank korpusınıń]] komsomol shólkemlestiriwshisi, gvardiya mayorı bolıp xızmet etken. Áskeriy xızmetleri ushın 1-dárejeli [[watan urısı ordeni|watan urısı]] (1945, eki ret) hám 2-dárejeli [[watan urısı ordeni|watan urısı]] (1943, 1944),[[Qızıl Juldız ordeni|Qızıl juldız]] (1943) ordenleri hám [[«Stalingrad qorǵanıwı ushın» medalı]]menen sıylıqlanǵan&lt;ref name=&quot;:1&quot; &gt;{{Web deregi | url = https://pamyat-naroda. ru/heroes/person-hero51455517/? backurl=/heroes/? adv_search=y&amp;last_name=% D0%9 A% D0% B0% D0% BF% D1%83% D1%81% D1%82% D0% B8% D0% BD&amp;first_name=% D0%90% D0% BD% D0% B0% D0% BD% D0% B8% D0% B9&amp;middle_name=% D0%92% D0% B0% D1%81% D0% B8% D0% BB% D1%8 C% D0% B5% D0% B2% D0% B8% D1%87&amp;date_birth_from=1921&amp;static_hash=f5 c9 e793695 e836 e9 bbd2 ee7 cc31 f28 bv2&amp;data_vibitiya_period=on&amp;group=all&amp;types=pamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:pdv_kart_in:pdv_kart_in_inostranec:pamyat_voenkomat:potery_vpp:pamyat_zsp_parts:kld_ran:kld_bolezn:kld_polit:kld_upk:kld_vmf:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_kartoteki:potery_rvk_extra:potery_isp_extra:same_doroga&amp;page=1&amp;grouppersons=1&amp;search_view_id=podvigchelovek_nagrazhdenie19834838| bet = Kapustin Ananiy Vasil'evich ::Память народа| jumıs = pamyat-naroda.ru| qaralǵan sáne = 2022-jıl 23-fevral | arxivsáne = 2022-jıl 23-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220223130021/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero51455517/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD%26first_name%3D%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B9%26middle_name%3D%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%26date_birth_from%3D1921%26static_hash%3Df5c9e793695e836e9bbd2ee7cc31f28bv2%26data_vibitiya_period%3Don%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_polit%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%26page%3D1%26grouppersons%3D1&amp;search_view_id=podvigchelovek_nagrazhdenie19834838}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Web deregi | til = ru| url = https://1418museum.ru/heroes/10978266/| bet = #дорогапамяти Участник ВОВ ✩ Капустин Ананий Васильевич| ish = Музейный комплекс &quot;Дорога Памяти&quot;| qaralǵan sáne = 2022-jıl 23-fevral | arxivsáne = 2022-jıl 23-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220223130302/https://1418museum.ru/heroes/10978266/}}&lt;/ref&gt;.

Urıs juwmaǵında [[Moskva]]da&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://kk.convdocs.org/docs/index-40647.html| bet = Республика марий эл юринский район они защищали родину назовем поименно великая Отечетсвенная война| jumıs = kk.convdocs.org| qaralǵan sáne = 2022-jıl 23-fevral | arxivsáne = 2022-jıl 23-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220223130302/https://kk.convdocs.org/docs/index-40647.html}}&lt;/ref&gt; jasap, mexanizatsiyalasqan hám tank diviziyalarında sıyasıy xızmetker bolıp islegen. 1956-jılda V. A. Lenin atındaǵı Áskeriy-sıyasıy akademiyanı tamamlaǵan. 1961-jılda oǵan [[polkovnik]] ataǵı berilgen. Áskeriy xizmetti 1982-jıldıń avgust ayında tamamlaǵan. II dárejeli [[Watan ursı ordeni|Watan urısı]] (1985), [[Qızıl Juldız ordeni|Qızıl Juldız]] (1951, 1968, 1981), III dárejeli [[«SSSR Qurallı Kúshlerinde Watanǵa qılǵan xizmeti ushın» ordeni|«SSSR Qurallı Kúshlerinde Watanǵa qılǵan xizmeti ushın» ordenleri]] (1975&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;) menen sıylıqlanǵan.

Ananiy Kapustin 2012-jıl 6-noyabrde Moskvada qaytıs bolıp, sol jerdiń ózine jerlengen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://skorbim.com/%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB/%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87.html| bet = Мемориал - Капустин Ананий Васильевич : Международная система поминовения усопших| jumıs = skorbim.com| qaralǵan sáne = 2022-jıl 23-fevral | arxivsáne = 2022-jıl 23-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220223130310/http://skorbim.com/%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB/%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87.html}}&lt;/ref&gt;.

== Sıylıqları ==
* [[Qızıl Bayraq ordeni]] (1968{{Sfn|Mashaev|2017}})
* [[watan urısı ordeni|I dárejeli watan urısı ordeni]] (08. 07. 1944, 25. 05. 1945&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://pamyat-naroda. ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie31608605/? backurl=/heroes/? adv_search=y&amp;last_name=% D0%9 A% D0% B0% D0% BF% D1%83% D1%81% D1%82% D0% B8% D0% BD&amp;first_name=% D0%90% D0% BD% D0% B0% D0% BD% D0% B8% D0% B9&amp;middle_name=% D0%92% D0% B0% D1%81% D0% B8% D0% BB% D1%8 C% D0% B5% D0% B2% D0% B8% D1%87&amp;date_birth_from=1921&amp;static_hash=f5 c9 e793695 e836 e9 bbd2 ee7 cc31 f28 bv2&amp;data_vibitiya_period=on&amp;group=all&amp;types=pamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:pdv_kart_in:pdv_kart_in_inostranec:pamyat_voenkomat:potery_vpp:pamyat_zsp_parts:kld_ran:kld_bolezn:kld_polit:kld_upk:kld_vmf:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_kartoteki:potery_rvk_extra:potery_isp_extra:same_doroga&amp;page=1&amp;grouppersons=1&amp;search_view_id=podvigchelovek_nagrazhdenie19834838| bet = Kapustin Ananiy Vasil'evich :: Pamyat' naroda| jumıs = pamyat-naroda. ru| qaralǵan sáne = 2022-jıl 23-fevral | arxivsáne = 2022-jıl 23-fevral | arxivurl = https://web. archive. org/web/20220223130554/https://pamyat-naroda. ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie31608605/? backurl=%2 Fheroes%2 F%3 Fadv_search%3 Dy&amp;last_name=% D0%9 A% D0% B0% D0% BF% D1%83% D1%81% D1%82% D0% B8% D0% BD&amp;first_name=% D0%90% D0% BD% D0% B0% D0% BD% D0% B8% D0% B9&amp;middle_name=% D0%92% D0% B0% D1%81% D0% B8% D0% BB% D1%8 C% D0% B5% D0% B2% D0% B8% D1%87&amp;date_birth_from=1921&amp;static_hash=f5 c9 e793695 e836 e9 bbd2 ee7 cc31 f28 bv2&amp;data_vibitiya_period=on&amp;group=all&amp;types=pamyat_commander%3 Anagrady_nagrad_doc%3 Anagrady_uchet_kartoteka%3 Anagrady_ubilein_kartoteka%3 Apdv_kart_in%3 Apdv_kart_in_inostranec%3 Apamyat_voenkomat%3 Apotery_vpp%3 Apamyat_zsp_parts%3 Akld_ran%3 Akld_bolezn%3 Akld_polit%3 Akld_upk%3 Akld_vmf%3 Apotery_doneseniya_o_poteryah%3 Apotery_gospitali%3 Apotery_utochenie_poter%3 Apotery_spiski_zahoroneniy%3 Apotery_voennoplen%3 Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3 Apotery_kartoteki%3 Apotery_rvk_extra%3 Apotery_isp_extra%3 Asame_doroga&amp;page=1&amp;grouppersons=1&amp;search_view_id=podvigchelovek_nagrazhdenie19834838}}&lt;/ref&gt;)
* [[watan urısı ordeni|II dárejeli watan urısı ordeni]] (31. 07. 1943, 02. 06. 1945, 04. 06. 1985)
* [[Qızıl Juldız ordeni]] (1943, 1951, 1968, 1981{{Sfn|Mashaev|2017}})
* [[«SSSR Qurallı Kúshlerinde watanǵa etken xızmeti ushın» ordeni|III dárejeli «SSSR Qurallı Kúshlerinde watanǵa xızmetleri ushın» ordeni]] (1975{{Sfn|Mashaev|2017}})
* [[«Stalingrad qorǵanıwı ushın» medali]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[«1941-1945-jıllardaǵı Ullı watan urısında Germaniya ústinen qazanılǵan jeńis ushın» medali]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* «vladimir Ilyich Lenin tuwılıwınıń 100 jıllıǵı qatnası menen» yubiley medalı

== Ádebiyatlar ==

* Nashi geroi: ocherki / sost.[[Sergeev, Mixail Tixonovich|M. T. Sergeev]].- Jaskar-Ala, 1985.- 368 b.
* Mariy Elin patirje-vlak [Geroi Mariyskogo kraya].- Jaskar-Ala, 1994.- 224 b.

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Sırtqı siltemeler ==
* [https://web.archive.org/web/20220223132305/https://1418museum.ru/heroes/10978266/ Xotira yoʻli.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220223132305/https://1418museum.ru/heroes/10978266/ | sáne =2022-02-23 }} [https://web.archive.org/web/20220223132305/https://1418museum.ru/heroes/10978266/ KAPUSTIN ANANY VASILIEVCH.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220223132305/https://1418museum.ru/heroes/10978266/ |date=2022-02-23 }} [https://web.archive.org/web/20220223132305/https://1418museum.ru/heroes/10978266/ 09/17/1921 – dd.aa.yyyy] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220223132305/https://1418museum.ru/heroes/10978266/ |date=2022-02-23 }}

[[Kategoriya:17-sentyabrde tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:6-noyabrde qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:1921-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:2012-jılı qaytıs bolǵanlar]]</text>
      <sha1>c4nxxfwef8nz890pkrm553u8tv8ar3g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274981</id>
      <parentid>274980</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T09:57:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>qáte dúzetildi</comment>
      <origin>274981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11014" sha1="iosc24bedlpzuz00og3k1iph8i8mb9y" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı
|qaraqalpaqsha atı = Ananiy Vasilyevich Kapustin
|negizgi atı = 
|súwret = 
|súwret eni =
|súwret táriypi = 
|tuwılǵan waqtındaǵı atı = 
|tuwılǵan sánesi = 
|tuwılǵan jeri = [[Nijniy novgorod wálayat]], Polyana, Vasilsurskiy rayonı
|qaytıs bolǵan sánesi =
|qaytıs bolǵan jeri = [[Moskva]], [[Rossiya]]
|puqaralıǵı = {{SSSR}}
|milleti = 
|kásibi = 
|oqıǵan jeri = 
|iskerlik jılları = 1941–1982-jıllar
|belgili pikirleri = 
|ákesi = 
|anası = 
|ómirlik joldası = 
|ómirlik joldasları = 
|perzentleri = 
|sıylıqları = 
|ataqları = 
|sayt = 
|qolı = 
}}
'''Ananiy Vasilyevich Kapustin''' ([[1921|1921-jıl]] [[17-sentyabr]], [[RSFSR]], [[Nijniy novgorod wálayatı]], Polyana, Vasilsurskiy rayonı — [[2012|2012-jıl]] [[6-noyabr]], [[Moskva]], [[Rossiya]]) — sovet áskeriy basshısı. [[Stalingrad urısı|Stalingrad frontı]]daǵı 110-tank diviziyası kompaniyasınıń siyasıy instruktorı. [[Ullı watan urısı]] (1942-1945) dáwirinde [[Voronej]], 1-Ukraina, 1- hám 2-Belorussiya frontlarında tank korpusınıń komsomol shólkemlestiriwshisi]]. [[Polkovnik]] (1961).

== Turmısı ==
Ananiy Kapustin 1921-jıl 17-sentyabrde házirgi [[Mari El]]dıń Yurin rayonındaǵı Polyana awılında dıyqan shańaraǵında tuwılǵan. 7 jıllıq mektepti tamamlap, tuwılıp ósken awılındaǵı «Kombayn» kolxozında esapshı bolıp islegen{{Sfn|Mashaev|2017}}.

1941-jıl 15-aprelde [[Qızıl Armiya]] qatarına shaqırıladı. [[Ullı watan urısı]] urıs qatnasıwshısısı, [[Kalinin]] hám Qubla-batıs frontlarda tank kompaniyasınıń sıyasıy komissar orınbasarı bolǵan. 1942-jılda [[Tashkent joqarı ulıwma áskeriy komandirlik bilim jurtı]]n tamamlaǵan. Keyinirek [[Stalingrad frontı]]ndaǵı 110-tank diviziyası rotasınıń siyasıy instruktorı, [[voronej]], 1-[[Ukraina]], 1- hám 2-[[Belorussiya]] frontlarında [[Korpus (áskeriy jumıs)|tank korpusınıń]] komsomol shólkemlestiriwshisi, gvardiya mayorı bolıp xızmet etken. Áskeriy xızmetleri ushın 1-dárejeli [[watan urısı ordeni|watan urısı]] (1945, eki ret) hám 2-dárejeli [[watan urısı ordeni|watan urısı]] (1943, 1944),[[Qızıl Juldız ordeni|Qızıl juldız]] (1943) ordenleri hám [[«Stalingrad qorǵanıwı ushın» medalı]]menen sıylıqlanǵan&lt;ref name=&quot;:1&quot; &gt;{{Web deregi | url = https://pamyat-naroda. ru/heroes/person-hero51455517/? backurl=/heroes/? adv_search=y&amp;last_name=% D0%9 A% D0% B0% D0% BF% D1%83% D1%81% D1%82% D0% B8% D0% BD&amp;first_name=% D0%90% D0% BD% D0% B0% D0% BD% D0% B8% D0% B9&amp;middle_name=% D0%92% D0% B0% D1%81% D0% B8% D0% BB% D1%8 C% D0% B5% D0% B2% D0% B8% D1%87&amp;date_birth_from=1921&amp;static_hash=f5 c9 e793695 e836 e9 bbd2 ee7 cc31 f28 bv2&amp;data_vibitiya_period=on&amp;group=all&amp;types=pamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:pdv_kart_in:pdv_kart_in_inostranec:pamyat_voenkomat:potery_vpp:pamyat_zsp_parts:kld_ran:kld_bolezn:kld_polit:kld_upk:kld_vmf:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_kartoteki:potery_rvk_extra:potery_isp_extra:same_doroga&amp;page=1&amp;grouppersons=1&amp;search_view_id=podvigchelovek_nagrazhdenie19834838| bet = Kapustin Ananiy Vasil'evich ::Память народа| jumıs = pamyat-naroda.ru| qaralǵan sáne = 2022-jıl 23-fevral | arxivsáne = 2022-jıl 23-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220223130021/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero51455517/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD%26first_name%3D%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B9%26middle_name%3D%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%26date_birth_from%3D1921%26static_hash%3Df5c9e793695e836e9bbd2ee7cc31f28bv2%26data_vibitiya_period%3Don%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_polit%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%26page%3D1%26grouppersons%3D1&amp;search_view_id=podvigchelovek_nagrazhdenie19834838}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Web deregi | til = ru| url = https://1418museum.ru/heroes/10978266/| bet = #дорогапамяти Участник ВОВ ✩ Капустин Ананий Васильевич| ish = Музейный комплекс &quot;Дорога Памяти&quot;| qaralǵan sáne = 2022-jıl 23-fevral | arxivsáne = 2022-jıl 23-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220223130302/https://1418museum.ru/heroes/10978266/}}&lt;/ref&gt;.

Urıs juwmaǵında [[Moskva]]da&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://kk.convdocs.org/docs/index-40647.html| bet = Республика марий эл юринский район они защищали родину назовем поименно великая Отечетсвенная война| jumıs = kk.convdocs.org| qaralǵan sáne = 2022-jıl 23-fevral | arxivsáne = 2022-jıl 23-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220223130302/https://kk.convdocs.org/docs/index-40647.html}}&lt;/ref&gt; jasap, mexanizatsiyalasqan hám tank diviziyalarında sıyasıy xızmetker bolıp islegen. 1956-jılda V. A. Lenin atındaǵı Áskeriy-sıyasıy akademiyanı tamamlaǵan. 1961-jılda oǵan [[polkovnik]] ataǵı berilgen. Áskeriy xizmetti 1982-jıldıń avgust ayında tamamlaǵan. II dárejeli [[Watan ursı ordeni|Watan urısı]] (1985), [[Qızıl Juldız ordeni|Qızıl Juldız]] (1951, 1968, 1981), III dárejeli [[«SSSR Qurallı Kúshlerinde Watanǵa qılǵan xizmeti ushın» ordeni|«SSSR Qurallı Kúshlerinde Watanǵa qılǵan xizmeti ushın» ordenleri]] (1975&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;) menen sıylıqlanǵan.

Ananiy Kapustin 2012-jıl 6-noyabrde Moskvada qaytıs bolıp, sol jerdiń ózine jerlengen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://skorbim.com/%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB/%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87.html| bet = Мемориал - Капустин Ананий Васильевич : Международная система поминовения усопших| jumıs = skorbim.com| qaralǵan sáne = 2022-jıl 23-fevral | arxivsáne = 2022-jıl 23-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220223130310/http://skorbim.com/%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB/%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87.html}}&lt;/ref&gt;.

== Sıylıqları ==
* [[Qızıl Bayraq ordeni]] (1968{{Sfn|Mashaev|2017}})
* [[watan urısı ordeni|I dárejeli watan urısı ordeni]] (08. 07. 1944, 25. 05. 1945&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://pamyat-naroda. ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie31608605/? backurl=/heroes/? adv_search=y&amp;last_name=% D0%9 A% D0% B0% D0% BF% D1%83% D1%81% D1%82% D0% B8% D0% BD&amp;first_name=% D0%90% D0% BD% D0% B0% D0% BD% D0% B8% D0% B9&amp;middle_name=% D0%92% D0% B0% D1%81% D0% B8% D0% BB% D1%8 C% D0% B5% D0% B2% D0% B8% D1%87&amp;date_birth_from=1921&amp;static_hash=f5 c9 e793695 e836 e9 bbd2 ee7 cc31 f28 bv2&amp;data_vibitiya_period=on&amp;group=all&amp;types=pamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:pdv_kart_in:pdv_kart_in_inostranec:pamyat_voenkomat:potery_vpp:pamyat_zsp_parts:kld_ran:kld_bolezn:kld_polit:kld_upk:kld_vmf:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_kartoteki:potery_rvk_extra:potery_isp_extra:same_doroga&amp;page=1&amp;grouppersons=1&amp;search_view_id=podvigchelovek_nagrazhdenie19834838| bet = Kapustin Ananiy Vasil'evich :: Pamyat' naroda| jumıs = pamyat-naroda. ru| qaralǵan sáne = 2022-jıl 23-fevral | arxivsáne = 2022-jıl 23-fevral | arxivurl = https://web. archive. org/web/20220223130554/https://pamyat-naroda. ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie31608605/? backurl=%2 Fheroes%2 F%3 Fadv_search%3 Dy&amp;last_name=% D0%9 A% D0% B0% D0% BF% D1%83% D1%81% D1%82% D0% B8% D0% BD&amp;first_name=% D0%90% D0% BD% D0% B0% D0% BD% D0% B8% D0% B9&amp;middle_name=% D0%92% D0% B0% D1%81% D0% B8% D0% BB% D1%8 C% D0% B5% D0% B2% D0% B8% D1%87&amp;date_birth_from=1921&amp;static_hash=f5 c9 e793695 e836 e9 bbd2 ee7 cc31 f28 bv2&amp;data_vibitiya_period=on&amp;group=all&amp;types=pamyat_commander%3 Anagrady_nagrad_doc%3 Anagrady_uchet_kartoteka%3 Anagrady_ubilein_kartoteka%3 Apdv_kart_in%3 Apdv_kart_in_inostranec%3 Apamyat_voenkomat%3 Apotery_vpp%3 Apamyat_zsp_parts%3 Akld_ran%3 Akld_bolezn%3 Akld_polit%3 Akld_upk%3 Akld_vmf%3 Apotery_doneseniya_o_poteryah%3 Apotery_gospitali%3 Apotery_utochenie_poter%3 Apotery_spiski_zahoroneniy%3 Apotery_voennoplen%3 Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3 Apotery_kartoteki%3 Apotery_rvk_extra%3 Apotery_isp_extra%3 Asame_doroga&amp;page=1&amp;grouppersons=1&amp;search_view_id=podvigchelovek_nagrazhdenie19834838}}&lt;/ref&gt;)
* [[watan urısı ordeni|II dárejeli watan urısı ordeni]] (31. 07. 1943, 02. 06. 1945, 04. 06. 1985)
* [[Qızıl Juldız ordeni]] (1943, 1951, 1968, 1981{{Sfn|Mashaev|2017}})
* [[«SSSR Qurallı Kúshlerinde watanǵa etken xızmeti ushın» ordeni|III dárejeli «SSSR Qurallı Kúshlerinde watanǵa xızmetleri ushın» ordeni]] (1975{{Sfn|Mashaev|2017}})
* [[«Stalingrad qorǵanıwı ushın» medali]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[«1941-1945-jıllardaǵı Ullı watan urısında Germaniya ústinen qazanılǵan jeńis ushın» medali]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* «Vladimir Ilyich Lenin tuwılıwınıń 100 jıllıǵı qatnası menen» yubiley medalı

== Ádebiyatlar ==
* Nashi geroi: ocherki / sost.[[Sergeev, Mixail Tixonovich|M. T. Sergeev]].- Jaskar-Ala, 1985.- 368 b.
* Mariy Elin patirje-vlak [Geroi Mariyskogo kraya].- Jaskar-Ala, 1994.- 224 b.

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Sırtqı siltemeler ==
* [https://web.archive.org/web/20220223132305/https://1418museum.ru/heroes/10978266/ Xotira yoʻli.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220223132305/https://1418museum.ru/heroes/10978266/ | sáne =2022-02-23 }} [https://web.archive.org/web/20220223132305/https://1418museum.ru/heroes/10978266/ KAPUSTIN ANANY VASILIEVCH.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220223132305/https://1418museum.ru/heroes/10978266/ |date=2022-02-23 }} [https://web.archive.org/web/20220223132305/https://1418museum.ru/heroes/10978266/ 09/17/1921 – dd.aa.yyyy] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220223132305/https://1418museum.ru/heroes/10978266/ |date=2022-02-23 }}

[[Kategoriya:17-sentyabrde tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:6-noyabrde qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:1921-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:2012-jılı qaytıs bolǵanlar]]</text>
      <sha1>iosc24bedlpzuz00og3k1iph8i8mb9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dallas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21029</id>
    <revision>
      <id>274974</id>
      <parentid>274932</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>274974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95528" sha1="ti6itje9dptq8bncqr4mvyub6vodqjy" xml:space="preserve">{{Xalıq punkti infoqutısı|atı=Dallas &lt;!--Do not add state, per Infobox:settlement.--&gt;|túri=Qala|súwret={{multiple image|total_width = 300px|perrow = 1/3/2/3|border = infobox|caption_align = center
| image1 = View of Dallas from Reunion Tower August 2015 13.jpg
| alt1 = 
| caption1 = [[Downtown Dallas]]

}}|bayraq=Flag of Dallas.svg|bayraq eni=100px|mámleket=AQSH|region túri=AQSH{{!}}Shtat|region=[[Texas]]|rayon túri=[[List of counties in Texas|Counties]]|rayon=[[Dallas County, Texas|Dallas]], [[Collin County, Texas|Collin]], [[Denton County, Texas|Denton]], [[Kaufman County, Texas|Kaufman]], [[Rockwall County, Texas|Rockwall]]|ishki bóliniwi=&lt;!-- parts text, or header for parts list --&gt;|basshı túri=Mayor of Dallas{{!}}Mayor|basshı=&lt;nowiki&gt;Eric Johnson (Texas politician)|Eric Johnson]] (Republican Party (United States)|R)&lt;/nowiki&gt;|dúzilgen waqtı={{Start date and age|1856|02|02}}|jer maydanı=999.2|xalıq sanı=1,304,379|sanalǵan jıl=2020|etnoxoronim=Dallasite|DST=−05:00|telefon kodı=[[Area codes 214, 469, 972, and 945|214, 469, 945, 972]]&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.area-codes.com/search.asp?frmNPA=682&amp;frmNXX=&amp;frmCity=Dallas&amp;frmState=TX&amp;frmZip=&amp;frmCounty=Dallas&amp;frmCompany=&amp;search.x=0&amp;search.y=0| bet = Area Code Lookup (NPA NXX)| jumıs = Area-codes.com| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.area-codes.com/search.asp?frmNPA=817&amp;frmNXX=&amp;frmCity=Dallas&amp;frmState=TX&amp;frmZip=&amp;frmCounty=Dallas&amp;frmCompany=&amp;search.x=0&amp;search.y=0| bet = Area Code Lookup (NPA NXX)| jumıs = Area-codes.com| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-avgust }}&lt;/ref&gt;|pochta indeksi={{collapsible list
|title = ZIP Codes&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp| baspaxana = USPS| bet = Zip Code Lookup| qaralǵan sáne = 2014-jıl 10-sentyabr | url-status = dead| arxivurl = https://web.archive.org/web/20101104123722/http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp| arxivsáne = 2010-jıl 4-noyabr }}&lt;/ref&gt;
|framestyle = border:none; padding: 0;
|liststyle = text-align:center;display:none
|75201-75212, 75214-75238, 75240-75244, 75246-75254, 75260-75267, 75270, 75275, 75277, 75283-75285, 75287, 75301, 75303, 75312-75313, 75315, 75320, 75326, 75336, 75339, 75342, 75354-75360, 75367-75368, 75370-75374, 75376, 75378-75382, 75389-75395, 75397-75398}}|sayt={{URL|http://www.dallascityhall.com/|dallascityhall.com}}|koordinatlar={{Coord|32|46|45|N|96|48|32|W|type:city(1,300,000)_region:US-TX|display=inline,title}}}}

'''Dallas''' ‒ [[Amerika Qurama Shtatları|AQSHtıń]] [[Texas]] shtatındaǵı qalası bolıp, eń úlken metropolitan aymaqlarınıń tórtinshisi, Texastıń eń úlken metropolitan aymaǵı bolǵan Dallas–Fort Worth metropleksiniń eń kóp xalıqlı qalası, onıń xalqı 7.5 million adamdı quraydı. Bul qala Dallas okruginiń orayı bolıp, Kollin, Denton, Kaufman hám Rokwall okruglarına da en jayǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2018/PEPANNCHG.US24PR| bet = American FactFinder – Results| arxivurl = https://archive.today/20200213004937/https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2018/PEPANNCHG.US24PR| arxivsáne = 2020-jıl 13-fevral | avtor = Bureau| at = U.S. Census| til = en| jumıs = factfinder.census.gov| qaralǵan sáne = 2019-jıl 29-may }}&lt;/ref&gt;. 2020-jılǵı sanaq boyınsha xalqı 1,304,379 adam bolıp, AQSH boyınsha xalqı eń kóp toǵızınshı qala hám Xyuston hám San Antoniodan keyingi Texas boyınsha úshinshi orındaǵı eń kóp xalıqlı qala bolıp esaplanadı&lt;ref name=&quot;Infoplease-2023&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.infoplease.com/us/cities/top-50-cities-us-population-and-rank| bet = Top 50 Cities in the U.S. by Population and Rank| jumıs = www.infoplease.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://texasalmanac.com/topics/facts-profile| bet = Facts| sáne = 2017-jıl 20-noyabr | til = en| jumıs = Texas Almanac| qaralǵan sáne = 2018-jıl 19-noyabr }}&lt;/ref&gt;. Arqa Texas aymaǵında jaylasqan Dallas qalası [[Qubla Amerika]] [[Amerika Qurama Shtatları|Qurama Shtatlarınıń]] eń úlken metropolitan aymaǵınıń tiykarǵı orayı hám teńizge shıǵatuǵın jolı bolmaǵan AQSH-tıń eń úlken ishki metropolitan aymaǵı bolıp tabıladı.

Dallas hám onıń qasındaǵı Fort Worth dáslebinde Arqa hám Shıǵıs Texastaǵı [[paxta]], sharwa hám keyin [[neft]] resurlarına jetip barıw ushın qurılǵan úlken temir jol tarmaqlardıń nátiyjesinde rawajlandı. Avtomagistral sistemasınıń qurılıwı qalada tórt úlken shtatlar aralıq avtojoldıń tutasıwı hám onıń átirapında besinshi shtatlar aralıq aylanba joldıń bolıwı menen Dallastıń transport orayı sıpatındaǵı áhmiyetin bekkemledi. Dallas bunnan soń úlken temir jol tarmaqlardıń, shtatlar aralıq avtojollardıń tutasıwı hám dúnyadaǵı eń úlken hám eń bánt aeroportlardıń biri bolǵan Dallas Fort Worth Xalıqaralıq aeroportınıń qurılıwı arqasında kúshli industrial hám finans orayı hamde úlken ishki port sıpatında rawajlandı. Sonıń menen  qatar, Dallas Aymaǵı Tez Transit (DART) qala hám onıń átirapındaǵı jabıq qalalarda temir jol hám avtobus transport xızmetlerin kórsetedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://dart.org/maps/printrailmap.asp| bet = DART Rail System Map| jumıs = dart.org| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

Onıń kóp tarawlı ekonomikasınıń tiykarǵı sektorlarına qorǵanıw, finanslıq xızmetler, [[Informaciyalıq texnologiya|informaciyalıq texnologiyalar]], telekommunikaciyalar hám transport kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi| url = http://www.city-data.com/us-cities/The-South/Dallas-Economy.html| bet = Dallas: Economy – Major Industries and Commercial Activity, Incentive ProgramsNew and Existing Companies| til = en| jumıs = City-data.com| qaralǵan sáne = 2018-jıl 30-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20180630214111/http://www.city-data.com/us-cities/The-South/Dallas-Economy.html| arxivsáne = 2018-jıl 30-iyun }}&lt;/ref&gt;. Dallas–Fort Worth metropleksi 23 Fortune 500 kompaniyasın óz ishine alıp, bul Texas boyınsha ekinshi hám [[AQSh]] boyınsha tórtinshi orında turadı&lt;ref name=&quot;ODOnnell-2022&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.dallasnews.com/business/local-companies/2022/05/23/led-by-exxon-mobil-23-dallas-fort-worth-companies-score-spots-on-2022s-fortune-500/| bet = Led by Exxon Mobil, 23 Dallas-Fort Worth companies score spots on 2022's Fortune 500| sáne = 2022-jıl 23-may | til = en| jumıs = The Dallas Morning News| qaralǵan sáne = 2022-jıl 10-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fortune-2022a&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://fortune.com/2022/06/04/fortune-500-companies-by-region-west-midwest-south-northeast/| bet = Here are this year's Fortune 500 companies by region| til = en| jumıs = Fortune| qaralǵan sáne = 2022-jıl 10-iyun }}&lt;/ref&gt;, hám bul kompaniyalardıń 11-i Dallas qalası shegarasında jaylasqan&lt;ref name=&quot;Fortune-2022&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://fortune.com/fortune500/2022/search/?hqcity=Dallas&amp;hqstate=TX| bet = Fortune 500| til = en| jumıs = Fortune| qaralǵan sáne = 2022-jıl 10-iyun }}&lt;/ref&gt;. Onıń metropolitan aymaǵında 41-den aslam kolledj hám universitet bar bolıp, bul Texas boyınsha metropolitan aymaqlar arasında eń kóp kórsetkish bolıp esaplanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://dallas.culturemap.com/news/city-life/04-11-19-most-diverse-cities-america-wallethub-rank-2019/| bet = Dallas deemed one of the country's 5 most diverse cities by new report| sáne = 2019-jıl 11-aprel | til = en| jumıs = CultureMap Dallas| qaralǵan sáne = 2021-jıl 5-mart }}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
[[Fayl:Cram_Dallas,_Texas_1890_UTA.jpg|solğa|nobaý|Djordj Kramnıń 1890-jıldaǵı Dallas kartası]]
Arqa Texastaǵı jergilikli qáwimlerge Kaddo, Tavakoni, Vichita, Kikapu hám Komanch qáwimleri kirgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.star-telegram.com/news/local/fort-worth/article267106456.html| bet = Which indigenous tribes lived in North Texas? Find out with this interactive map| avtor = Cardona| at = Megan| sáne = 2022-jıl 10-oktyabr | jumıs = Fort Worth Star-Telegram| qaralǵan sáne = 2023-jıl 9-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.dallasnews.com/news/curious-texas/2020/09/09/what-happened-to-native-american-tribes-that-once-existed-in-north-texas-curious-texas-investigates/| bet = What happened to Native American tribes that once existed in North Texas? Curious Texas investigates| avtor = Keomoungkhoun| at = Nataly| sáne = 2020-jıl 9-sentyabr | jumıs = The Dallas Morning News| qaralǵan sáne = 2023-jıl 9-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.dmagazine.com/frontburner/2021/11/tales-from-the-dallas-history-archives-honoring-native-american-heritage-month/| bet = Tales from the Dallas History Archives: Honoring Native American Heritage Month| avtor = Murray| at = Brandon| sáne = 2021-jıl 24-noyabr | jumıs = D Magazine| qaralǵan sáne = 2023-jıl 9-fevral }}&lt;/ref&gt;. [[Ispaniya|Ispan]] koloniyashıları XVIII ásirde [[Texas]] aymaǵın Jańa Ispaniya vice-korollıgınıń bir bólegi sıpatında óz qaramaǵına alǵan. Keyinirek [[Franciya]] da bul aymaqqa talaban bolǵan, biraq bul jerde úlken mákan qurmaǵan. Ulıwma aytqanda, qala tariyxı dawamında altı mámleket bayraǵı bul aymaqta jelbiregen: Franciya, Ispaniya hám [[Meksika]], Texas Respublikası, Konfederaciya hám [[Amerika Qurama Shtatları]] bayraqları&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.statesman.com/news/20161012/a-brief-history-of-the-six-flags-over-texas--including-the-confederate-flag| bet = A brief history of the six flags over Texas — including the Confederate flag| avtor = Alvarado| at = Catherine| til = en| jumıs = Austin American-Statesman| qaralǵan sáne = 2020-jıl 14-avgust }}&lt;/ref&gt;.

1819-jılı AQSH hám Ispaniya arasındaǵı Adams-Onis shártnaması Qızıl dáryanı Jańa Ispaniyanıń arqa shegarası etip belgiledi, bul arqalı keleshektegi Dallastıń ornı rásmiy túrde Ispaniya aymaǵına kirdi&lt;ref name=&quot;bolton&quot;&gt;{{Cite book|last=Bolton|first=Herbert E.|title=Athanase de Mezieres and the Louisiana-Texas Frontier 1768–1780|url=https://archive.org/details/athanasedemzire01mzgoog|publisher=Arthur H Clark Company|year=1914|location=Cleveland}}&lt;/ref&gt;. Bul aymaq 1821-jılǵa shekem Ispaniya basqarıwında boldı, Meksika Ispaniyadan ǵárezsizlik járiyalaǵannan keyin, bul aymaq Koauila y Texas degen Meksika shtatınıń bir bólegi boldı. 1836-jılı kópshilik anglo-amerikalı kóship kelgenlerden ibarat texaslılar Meksikadan ǵárezsizlik alıp, Texas Respublikasın dúzdi.

Texastıń ǵárezsizlikke erisiwinen úsh jıl ótkennen keyin, Djon Nely Bryan házirgi Dallas átirapındaǵı aymaqtı izertledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm| bet = Dallas Historical Society: Dallas History| arxivurl = https://web.archive.org/web/20060422183559/http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm| arxivsáne = 2006-jıl 22-aprel | sáne = 2006-jıl 22-aprel | qaralǵan sáne = 2018-jıl 19-noyabr }}&lt;/ref&gt;. 1839-jılı ol Ned dep atalǵan iyti, Cheroki menen birge Trinity dáryasınıń úsh tarmaǵı qasındaǵı bir biyiklikte jerge qazıq qaǵıp belgilep ketken&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dallasnews.com/opinion/commentary/2017/05/17/dallas-became-dallas|title=The story of how Dallas became Dallas you probably haven't heard|access-date=May 23, 2019}}&lt;/ref&gt;. Eki jıldan soń, 1841-jılı, ol Dallas dep atalatuǵın turaqlı elat dúziw ushın qaytıp keldi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm| bet = Dallas Historical Society: Dallas History| arxivurl = https://web.archive.org/web/20060422183559/http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm| arxivsáne = 2006-jıl 22-aprel | sáne = 2006-jıl 22-aprel | qaralǵan sáne = 2020-jıl 14-avgust }}&lt;/ref&gt;. Qala atınıń kelip shıǵıwı anıq emes. Rásmiy tariyxıy belgi boyınsha, qala Pensilvaniya shtatınıń Filadelfiya qalasınan shıqqan vice-prezident Djordj M. Dallas húrmetine qoyılǵan. Degen menen, bul pikir talaslı bolıp esaplanadı. Kelip shıǵıwı haqqındaǵı basqa teoriyalarǵa onıń tuwısqanı, kapitan Aleksandr Djeyms Dallas, sonday-aq tuwısqanları Walter R. Dallas hám Djeyms R. Dallas názerde tutılıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.corsicanadailysun.com/news/local_news/stringer---how-did-dallas-get-its-name/article_10df5bb3-45e1-5e6d-abf4-cc5b233cab15.html|title=Stringer – How did Dallas get its name?|access-date=September 27, 2017|til=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190203174529/https://www.corsicanadailysun.com/news/local_news/stringer---how-did-dallas-get-its-name/article_10df5bb3-45e1-5e6d-abf4-cc5b233cab15.html|archivedate=February 3, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://dallascityhall.com/government/citysecretary/archives/Pages/Archives_DallasNameOrigin.aspx| bet = Origin of the Name Dallas| avtor = Dallas City Hall| qaralǵan sáne = 2018-jıl 7-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Jáne bir teoriya boyınsha, qala atı Shotlandiyaǵı Moray rayonındaǵı Dallas awılınan alınǵan dep esaplanadı, dál Texastaǵı Xyuston qalasınıń ata-babaları Shotlandiya Renfrewshirdegi Xyuston awılınan shıqqan Sam Xyuston húrmetine qoyılǵan sıyaqlı.

Texas Respublikası 1845-jılı AQSH quramına kirdi hám keyingi jılı Dallas okrugi dúzildi. Dallas 1856-jılı 2-fevralda rásmiy túrde qala bolıp belgilendi. 1800-jıllardıń ortasında bir topar francuz socialistleri házirgi Batıs Dallas degen jerde Trinity dáryasınıń boyında La Reunion dep atalǵan qısqa waqıtlı jámáát dúzdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.keranews.org/post/1800s-french-socialists-came-dallas-and-built-utopia-collapsed-immediately| bet = In The 1800s, French Socialists Came To Dallas And Built A Utopia That Collapsed Immediately| avtor = Kuo| at = Stephanie| sáne = 2017-jıl 23-oktyabr | til = en| jumıs = Keranews.org| qaralǵan sáne = 2019-jıl 2-may }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Postcard_of_crowd_two_hours_after_the_lynching_of_Allen_Brooks_in_1910.jpg|nobaý|1910-jılı Downtown Dallasta Allen Brukstıń linch usılı menen óltirilgenin kórsetken pochta otkrıtkası]]
Temir jollardıń qurılıwı menen Dallas biznes hám sawda orayına aylanıp, XIX ásirdiń aqırına qaray tez rawajlana basladı. Ol sanaat qalasına aylanıp, [[Texas]], Qubla hám Orta Batıstan jumısshılardı ózine tartıp basladı. 1909-jılı qurılǵan 15 etajlı Dallastaǵı Pretoriya imaratı [[Missisipi dáryası|Missisipi]] dáryasınıń batısındaǵı dáslepki biyik imaratlardan biri bolıp, bir waqıtlar Texas boyınsha eń biyik imarat boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.dmagazine.com/publications/d-magazine/1996/october/dallas-tallest/| bet = Dallas' Tallest| sáne = October 1996 | til = en| jumıs = D Magazine| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Bul Dallas qalasınıń áhmiyetiniń artıp baratırǵanın bildirdi. Hasıl tuqımlı atlar ushın shabıs maydanı qurıldı hám onıń iyeleri Dallas Jockey Klubın dúzdi. Fort Wortha shabıs atları usınday shabandozlar klubı bar trek maydanda jarısqa tústi. Xalıq sanınıń tez ósiwi jumıs hám úy-jay ushın básekiniń kúsheyiwine alıp keldi.

1921-jılı Meksika prezidenti Alvaro Obregon burınǵı revolyucioner general menen birge Dallas oraylıq bólimindegi &quot;Kishkene Meksika&quot; rayonındaǵı Meksika parkine keldi; bul kishkene park házirgi Fairmont miymanxanası jaylasqan Akard hám Karut kósheleriniń tutasqan jerinde bolǵan. &quot;Kishkene Meksika&quot; rayonında Amerika ármanı, jaqsı turmıs sharayatları&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.keranews.org/education/2015-07-31/in-dallas-a-new-generation-learns-the-history-of-little-mexico-and-pike-park| bet = In Dallas, A New Generation Learns The History Of Little Mexico And Pike Park| sáne = 2015-jıl 31-iyul | til = en| jumıs = KERA News| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-sentyabr }}&lt;/ref&gt;, hám Meksika revolyuciyası&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.dallasnews.com/news/2018/03/14/dallas-little-mexico-is-nearly-gone-in-uptown-but-heres-what-remains/| bet = Dallas' Little Mexico is nearly gone in Uptown, but here's what remains| sáne = 2018-jıl 14-mart | til = en| jumıs = Dallas News| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-sentyabr }}&lt;/ref&gt; sebepli Dallasqa kóship kelgen latın amerikalılar jasaǵan. Úlken depressiya baslanıwına qaramastan, 1930-jılı qurılıs rawajlanıwın dawam etti. Sol jılı Kolumbus Marion &quot;Dad&quot; Joiner Dallastıń shıǵısında 160 kilometr qashıqlıqta jaylasqan Kilgoreda neft taptı, bunıń nátiyjesinde Shıǵıs Texasta neft boom baslandı. Dallas tez arada Texas hám Oklahoma shtatlarınıń neft sanaat orayına aylandı.

[[Ekinshi jáhán urısı|Ekinshi dúnya júzlik urısı]] dáwirinde Dallas Amerika Qurama Shtatları hám Awqamlaslar kúshleri ushın áskeriy avtomobillerdi hám samolyotlardı shıǵaratuǵın iri óndiris orayına aylandı. Shıǵıs Dallastaǵı Ford zavodında 94,000 nan aslaw jeep hám 6,000 nan aslaw áskeriy avtomobil islep shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://lakewood.advocatemag.com/1998/06/01/ford-influence/| bet = Ford assembly plant in East Dallas| arxivurl = https://web.archive.org/web/20201021104749/https://lakewood.advocatemag.com/1998/06/01/ford-influence/| arxivsáne = 2020-jıl 21-oktyabr | sáne = June 1998 | qaralǵan sáne = 2020-jıl 17-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. North American Aviation kompaniyasınıń Dallas zavodında 18,000 nan aslaw samolyot, sonıń ishinde T-6 Texan úyretiwshi samolyotı, P-51 Mustang áskeriy qırǵıshı hám B-24 Liberator bombardirovshigi islep shıǵarıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://warbirdsnews.com/warbirds-news/caf-webinarthe-history-north-american-aviation-plant-dallas.html| bet = CAF Webinar: The History of the North American Aviation Plant in Dallas| sáne = 2015-jıl 4-noyabr | qaralǵan sáne = 2020-jıl 17-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:JFK_limousine.png|nobaý|Prezident [[Kennedi, Jon Ficjerald|Djon F. Kennedi]] ózi óltirilmesten bir neshe minut aldın Dallastıń sırtında ashıq avtomobilde hayalı Jaklin hám basqa adamlar menen birge júrip baratır]]
1963-jıl 22-noyabrde Amerika Qurama Shtatlarınıń Prezidenti Djon Kennedi Dallas qalası orayındaǵı Dili maydanı arqalı ótip baratırǵanda Elm kóshesinde óltirildi. Warren Komissiyası málimlemesine qaraǵanda, Li Xarvi Oswald Kennedidi atıp tasladı dep xabarlaǵan imarattıń joqarı eki qabatı házirgi waqıtta prezidenttiń ómiri hám jetiskenlikleri haqqında tariyxıy muzeyge aylandırılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.archives.gov/research/jfk/warren-commission-report/chapter-1| bet = Report of the President's Commission on the Assassination of President Kennedy, Chapter 1: Summary and Conclusions| sáne = 2016-jıl 15-avgust | til = en| jumıs = National Archives| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Kennedi atılǵannan keyin 30 minuttan azıraq waqıt ótkende Dallas Parkland Memorial emlewxanasında qaytıs bolǵanı tastıyıqlandı.

== Geografiyası ==
[[Fayl:The_Crescent_Uptown_Dallas.jpg|oñğa|nobaý|Dallastıń arqa bólimi qala oraylıǵı menen birge]]
[[Fayl:Dallas_bridge_skyline.jpg|nobaý|Dallas filantropı Margaret Xant Xilldiń húrmeti menen atalǵan kópir Trinity dáryasın kesip ótedi.]]
Dallas AQSH-tıń qublasında, Arqa Texasta jaylasqan. Ol Dallas okruginiń administrativ orayı bolıp, qala shegaraları Kollin, Denton, Kaufman hám Rokwall okruglarına shekem sozılǵan. Dallastı kóplegen qala etekleri qorshap turadı; qala shegarası ishinde úsh anklavı bar - Kokrell Xill, Xayland Park hám Universitet Parkı. AQSH-tıń sanaw byurosı maǵlıwmatlarına qaraǵanda, qalanıń ulıwma maydanı 385.8 kvadrat mil (999.3 km2) quraydı; Dallastıń 340.5 kvadrat mili (881.9 km2) qurǵaqlıq hám 45.3 kvadrat mili (117.4 km2) yaki 11.75% suw&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/dallascitytexas/PST045217| bet = U.S. Census Bureau QuickFacts: Dallas city, Texas| til = en-US| jumıs = Census Bureau QuickFacts| qaralǵan sáne = 2018-jıl 19-noyabr }}&lt;/ref&gt;. Dallas barlıq texasalılardıń tórtten biri jasaytuǵın Dallas-Fort-Uert metropleksi dep atalıwshı úlken urbanizaciyalanǵan aymaqtıń besinshi bólegin quraydı.

=== Arxitektura ===
Dallastıń aspan sızıǵında biyikligi 490 fut (150 m) tan asatuǵın jigirma imarat aspanǵa tirelgen imaratlar dep klassifikaciyalanǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.skyscrapercenter.com/compare-data/submit?base_city=1554&amp;base_company=All&amp;base_country=0&amp;base_height_range=0&amp;base_max_year=9999&amp;base_min_year=0&amp;base_region=0&amp;comp_city=0&amp;comp_company=All&amp;comp_country=0&amp;comp_height_range=3&amp;comp_max_year=2018&amp;comp_min_year=1960&amp;comp_region=0&amp;dataSubmit=Show%20Results&amp;output%5B%5D=list&amp;skip_comparison=on&amp;status%5B%5D=COM&amp;type%5B%5D=building| bet = The Skyscraper Center: Dallas, Texas| jumıs = Skyscrapercenter.com| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Eń biyik imaratı 980 fut (300 m) ke jetpese de, Dallasta óziniń ayrıqsha imaratı - neon jaqtılar menen jaqtılandırılǵan Bank of America Plaza bar, biraq ol dúnyadaǵı eń biyik eki júz imarattıń qatarına kirmeydi. Dallastıń arxitekturasınıń bir bólegi XIX ásirdiń aqırı hám XX ásirdiń baslarına tiyisli bolsa da, qaladaǵı kórnekli arxitekturanıń kópshiligi modernistlik hám postmodernistlik dáwirlerge tiyisli. Modernistlik arxitekturanıń ayrıqsha mısalları - Reunion minarası, Djon Fitzgerald Kennedi esteligi, I. M. Peydiń Dallas qalalıq hákimiyatı imaratı hám Morton H. Meyerson simfoniyalıq orayı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.dallasnews.com/arts-entertainment/architecture/2020/03/05/architect-of-fountain-place-who-shaped-dallas-dies-at-93/| bet = Architect of Fountain Place who shaped Dallas, dies at 93| sáne = 2020-jıl 5-mart | til = en| jumıs = Dallas News| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Postmodernistlik aspanǵa tirelgen imaratlardıń jaqsı mısalları - Fountain Place, Bank of America Plaza, Renaissance Tower, JPMorgan Chase Tower hám Comerica Bank Tower. Downtown Dallasta sonday-aq turaq jay kompleksleri bar, olardıń ayırımları qalanıń kórkem siluetiniń ajıralmas bólegi bolıp tabıladı.

Swiss Avenue boyındaǵı tariyxıy úyler sıyaqlı Victorian stilinen baslap neoklassikalıq stilge shekem barlıq arxitekturalıq stillerdi óz ishine alǵan bir qansha kishirek qurılıslar gotikalıq qayta tikleniwshi stilde islengen, mısalı, Kirby imaratı hám Davis hám Wilson imaratlarında kórinetuǵın neoklassikalıq stilde. Qaladaǵı arxitekturalıq &quot;noqatı&quot; - Swiss Avenue boyındaǵı tariyxıy úylerdiń bir bólegi bolıp, onda Victorian stilinen baslap neoklassikalıq stilge shekem arxitekturanıń barlıq túrleri hám variantları bar. Dallas Downtown tariyxıy rayonı 1880-jıllardan 1940-jıllarǵa shekemgi Dallas kommerciyalıq arxitekturasınıń hár qıylı túrlerin qorǵaydı.

=== Elatlar ===
Dallas qalası kóplegen aymaqlar, rayonlar hám jámiyetlerdiń úyi bolıp tabıladı. Dallastı bir neshe geografiyalıq aymaqlarǵa bóliw múmkin, olar makrorayonlardı payda etiwshi kóplegen bólimsheler yamasa elatlardı óz ishine alatuǵın úlken geografiyalıq bólimlerdi quraydı.

Oraylıq Dallastıń tiykarı - qala orayı bolǵan Downtown Dallas, sonday-aq kóp sanlı usaqlap satıw, restoranlar hám túngi ómir xarakterli Oak Lawn hám Uptown rayonları&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://neighborhoods.dmagazine.com/dallas/central-dallas/downtown/| bet = Downtown Dallas| avtor = Knightengale| at = Krista| til = en| jumıs = D Magazine Neighborhoods| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Downtown Dallasta bir qansha atı bar rayonlar bar, olardıń ishinde West End tariyxıy rayonı, Kórkem óner rayonı, Main Street rayonı, Fermerlerdıń bazar rayonı, Qala orayı biznes rayonı, Kórgizbeler orayı rayonı hám Reunion rayonı. Bul aymaqqa Uptown, Victory Park, Harood, Oak Lawn, Dallas Design District, Trinity Groves, Turtle Creek, Cityplace, Knox/Henderson, Greenville hám West Village kiredi.

==== Shıǵıs Dallas ====
Shıǵıs Dallas - bul Downtown ǵa jaqın kórkem óner rayonı Deep Ellum, Lakeood rayonı (hám oǵan jaqın rayonlar, sonıń ishinde Lakeood Heights, Wilshire Heights, Tómengi Greenville, Junius Heights hám Hollyood Heights/Santa Monica), Vickery Place hám Bryan Place, sonday-aq arxitekturalıq áhmiyetke iye Swiss Avenue hám Munger Place rayonları jaylasqan jer. Onıń tariyxıy rayonında [[Amerika Qurama Shtatları|AQSH]]-taǵı [[Frank Lloyd Wright]] tásirindegi preyriy stilindegi úylerdiń eń iri toplamlarınıń biri bar. Qalanıń arqa-shıǵıs bóliminde Dallastıń eń birlesken orta klass rayonlarınıń biri Lake Highlands jaylasqan.

==== Oak Kliff ====
[[Fayl:Oak_Cliff_September_2016_51_(Dallas_Streetcar).jpg|oñğa|nobaý|Oak Kliff rayonı Dallas tramvayı menen hám arqa tárepinde Downtown Dallas penen birge]]
Oraylıq qala bóliminiń qubla-batısında Oak Cliff jaylasqan. 1800-jıllardıń ortalarında tiykarı salınǵan bul ayırım qala 1903-jılı Dallas tárepinen qosıp alındı. Dallastıń eń eski rayonlarınıń biri sıpatında, tóbeshikli Arqa Oak Cliff Dallastıń 13 qorǵaw rayonınıń 5 in óz ishine aladı, olarǵa arxitekturalıq áhmiyetke iye Kessler Park elatı hám zámanagóy Bishop Arts rayonı kiredi.

==== Qubla Dallas ====
Qubla Dallas - bul hár jılı sentyabrdiń aqırınan oktyabrdiń ortasına shekem ótkiziletuǵın Texas shtatınıń jıllıq yarmarkası bolatuǵın Cedars hám Fair Park jaylasqan jer. Bul jerde sonday-aq aǵashlar menen qorshalǵan Exposition prospektinde súwretshiler, kórkem óner galereyaları hám barlar jaylasqan Exposition Park, Dallas bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.guidelive.com/hubs/state-fair| bet = Things To Do in Dallas: Find Dallas Events &amp; Attractions: GuideLive| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150910021549/http://www.guidelive.com/hubs/state-fair| arxivsáne = 2015-jıl 10-sentyabr | jumıs = GuideLive| qaralǵan sáne = 2015-jıl 9-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

South Side Dallas túngi [[oyın-zawıq]] ushın tanımal orın. Bul rayon keń kólemli rawajlanıw hám jámiyet integraciyasın basınan keshirdi. Burın joqarı kámbaǵalshılıq hám jinayatshılıq penen xarakterlengen aymaq endi qalanıń eń tartımlı sociallıq hám jasaw ornına aylandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.keranews.org/news/2018-05-25/six-years-into-growsouth-developers-are-starting-to-pay-attention-to-southern-dallas| bet = Six Years Into GrowSouth, Developers Are Starting To Pay Attention To Southern Dallas| sáne = 2018-jıl 25-may | til = en| jumıs = KERA News| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

Arjaǵı, qalanıń qubla-shıǵıs bóliminde, úlken Pleasant Grove rayonı jaylasqan. Burın ǵárezsiz qala bolǵan bul jer qubla-shıǵısta Seagoville ge shekem sozılǵan, tiykarınan tómen támiyinlengen turaq jay rayonlarınıń jıyındısı. Qala rayonı bolıwına qaramastan, Pleasant Grove hámme tárepinen rawajlanbaǵan jerler menen qorshalǵan. Onı Qubla Dallasdan bólip turatuǵın batpaqlıq hám suw basqan jerler qalanıń Trinity River Proektiniń bir bólimi bolǵan Úlken Trinity toǵayınıń bir bólegi bolıp&lt;ref name=&quot;The Great Trinity Forest-Dallas&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.trinityrivercorridor.org/html/great_trinity_forest.html| bet = The Great Trinity Forest-Dallas| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090116152340/http://www.trinityrivercorridor.org/html/great_trinity_forest.html| arxivsáne = 2009-jıl 16-yanvar | jumıs = The Great Trinity Forest| baspaxana = City of Dallas Trinity River Corridor Project| qaralǵan sáne = 2009-jıl 12-sentyabr }}&lt;/ref&gt;, ol endi jasaw ortalıǵı hám suw tasqınların qadaǵalaw ushın joqarı bahalanıp atır.

=== Topografiya ===
[[Fayl:Downtown_Dallas_TX_2013-06-08_087.jpg|oñğa|nobaý|West End tariyxıy rayonı]]
[[Fayl:Dallas_Arboretum_and_Botanical_Garden_September_2017_04_(A_Woman's_Garden_Pool).jpg|nobaý|Dallas Arboretum hám Botanikalıq baǵı]]
[[Fayl:ISS067-E-170869_Dallas.jpg|nobaý|2022-jıl 1-iyulde Dallas, arqa tómenge hám shep tárepke qaratılǵan. Xalıqaralıq kosmoslıq stanciyanıń 67-ekspediciyası waqtında túsirilgen.]]
[[Fayl:White_Rock_Lake.jpg|oñğa|nobaý|White Rock kóli hám Bath House mádeniyat orayı]]
Dallas hám onıń átirapı tiykarınan tegis. Qala teńiz dárejesinen 450 den 550 futqa (137 den 168 metrge) shekem bolǵan biyiklikte jaylasqan. Ostin bur formaсiyasınıń batıs sheti, hák tas jartası (sonday-aq &quot;Aq jartas&quot; dep te belgili), 230 fut (70 metr) biyiklikke kóterilip, Dallas okrugi arqalı shama menen arqadan qublaǵa qaray sozılıp baradı. Triniti dáryasınıń qublasında, bul kóteriliw Ouk-Kliff jámiyetlerinde hám oǵan shegaralas Kokrell-Xill, Sedar-Xill, Grand-Preyri hám Irving qalalarında ayrıqsha seziledi. Jerdiń ayqın ózgeshelikleri jáne de Fort-Uerttiń átirapındaǵı Tarrant okruginiń qalalarında, sonday-aq qala orayınıń arqasındaǵı Tortl-Krik boyında da ushırasadı.

Dallas, basqa kóp qalalar sıyaqlı, dárya boyında tiykarı salınǵan. Qala Trinity dáryasınıń &quot;aq tasta ótiw&quot; ornında qurılǵan, bul jerde parom yamasa kópirler payda bolmasınan aldın arbalarǵa dáryadan ótiw ańsat bolǵan. Trinity dáryası paydalı kemeler qatnawı ushın jaramsız bolsa da, qala arqalı ótetuǵın tiykarǵı suw jolı bolıp esaplanadı. 35E avtomagistralı Stemmons dálizi boyınsha Dallas arqalı onıń jolın qublaǵa qaray qala orayınıń batıs bólegi boyınsha, keyin South Dallas hám Pleasant Grove arqalı izbe-iz jaylasqan, sol jerde dárya 45-avtomagistral menen qatarlas bolıp, qaladan shıǵıp, qubla-shıǵısqa, Xyuston tárepke qaray baradı. Dáryanıń eki tárepinde de qala xalqın jiyı suw tasıwlardan qorǵaw ushın 50 fut (15 metr) biyiklikte topıraq dambalar bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.trinityrivercorridor.org/pdf/DallasFloodwayHistoryPaper.pdf| bet = History of the Dallas Floodway| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090325122856/http://www.trinityrivercorridor.org/pdf/DallasFloodwayHistoryPaper.pdf| arxivsáne = 2009-jıl 25-mart | avtor = John N. Furlong| jıl = 2003| qaralǵan sáne = 2009-jıl 5-avgust }}&lt;/ref&gt;.

1920-jıllardıń aqırında onıń baǵdarı ózgertilgennen keyin, dárya qala orayınıń joqarı hám tómengi tárepindegi bir neshe mil aralıqta suw tasıw tegisligindegi drenaj salmasınan artıq bolmay qaldı, al joqarı hám tómengi aǵısta onıń baǵdarı ádettegidey. Biraq Dallas postindustriyalıq jámiyetke qaray ózgere baslaǵanda&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.discoverthetrinity.org/| bet = Discover The Trinity-Dallas| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090925092304/http://www.discoverthetrinity.org/| arxivsáne = 2009-jıl 25-sentyabr | jumıs = Discover The Trinity| baspaxana = Discoverthetrinity.org| qaralǵan sáne = 2009-jıl 12-sentyabr }}&lt;/ref&gt;, dáryanıń estetikalıq hám dem alıw maqsetinde paydalanılmawına baylanıslı jámiyetshiliktiń narazılıǵı aqır-aqıbetinde 2000-jıllardıń basında baslanǵan Trinity dáryası Joybarına alıp keldi.

Joybar maydanı qala ishinde 20 milden (32 kilometrden) aslamdı quraydı, al Jer paydalanıw Jobasında qáliplestirilgen ulıwma geografiyalıq jer maydanı shama menen 44,000 akr (180 kv.km) ólshemge iye - bul Dallastaǵı jer maydanınıń shama menen 20% in quraydi. Dárya boyındaǵı jasıl maydan shama menen 10,000 akrdı (40 kv.km) quraydı, bul onı dúnyadaǵı eń úlken hám hár qıylı qalalıq parklardıń biri etedi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.trinityrivercorridor.org/html/faqs.html| bet = Trinity River Corridor Project Frequently Asked Questions| arxivurl = https://web.archive.org/web/20061011061245/http://www.trinityrivercorridor.org/html/faqs.html| arxivsáne = 2006-jıl 11-oktyabr | avtor = Trinity River Corridor Project Management Office| qaralǵan sáne = 2006-jıl 19-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

White Rock kóli hám Joe Pool kóli Dallastıń basqa da áhmiyetli suw obyektlerin quraytuǵın suw saqlaǵıshlar bolıp tabıladı. XX ásirdiń basında qurılǵan White Rock kóli parkı qayıqshılar, eskek esiwshiler, juwırıwshılar hám velosipedshiler ushın, sonday-aq qala turǵınlarına kóldiń shıǵıs jaǵalawında jaylasqan 66 akr (267,000 m²) maydandı iyeleytuǵın Dallas Arboretumı hám Botanikalıq baǵında tınıshlıq izlep keliwshiler ushın da áhmiyetli orın bolıp esaplanadı. White Rock saǵası White Rock kóline quyıladı, keyin Dallas qalasınıń oraylıq bóliminiń shıǵıs-qublasında Trinity dáryasına quyıladı. White Rock saǵası boyındaǵı soqpaqlar keń tarmaqlı Dallas okrugı soqpaqlar sistemasınıń bir bólegi bolıp tabıladı.

Love Field aeroportınıń arqa-batısında jaylasqan Bachman kóli - dem alıw ushın keń qollanılatuǵın kishirek kól. Qalanıń arqa-shıǵısında Garland, Rowlett, Rockwall hám Sunnyvale qalalıq posyolkaları menen qorshalǵan Dallastıń shegara bóliminde 22,745 akr (92&amp;nbsp;km²) maydandı iyeleytuǵın úlken Ray Hubbard kóli jaylasqan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.rtis.com/reg/lakes/rayhubba.htm| bet = Lake Ray Hubbard| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090606090611/http://www.rtis.com/reg/lakes/rayhubba.htm| arxivsáne = 2009-jıl 6-iyun | avtor = Bobby Farquhar and Mark McDonald| jumıs = Set the Hook Guide to Lone Star Lakes and Lunkers| qaralǵan sáne = 2009-jıl 5-avgust }}&lt;/ref&gt;. Qalanıń batısında Mountain Creek kóli bar, bul jer burın Naval Air Station Dallas (Hensley Field) hám bir qansha áskeriy samolyot óndiriwshilerdiń ornı bolǵan.
Dallastıń shegara bóliminde jaylasqan hám Irving hám Coppell qalaları menen qorshalǵan North kóli dáslep jaqın átiraptaǵı elektr stanciyası ushın suw deregi sıpatında xızmet etken, biraq házir Dallas/Fort Orth xalıqaralıq áeroportına jaqın jaylasqanı sebepli dem alıw kóline aylandırıw joybarı bar, biraq bul joybardı qońsılas qalalar qollap-quwatlamaydı&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Aasen|title=Foes say North Lake development a threat to lifestyle}}&lt;/ref&gt;.

=== Klimat ===
Dallas qalası qurǵaq subtropikalıq klimatqa iye (Kyoppen klimat klassifikaсiyası boyınsha: Cfa, Trevarta boyınsha: Cfhk), bul Qurama Shtatlardıń Qublalıq tegisligine tán. Sonday-aq, ol kontinentallıq hám tropikalıq qásiyetlerge de iye bolıp, keńlik ushın salıstırmalı túrde keń jıllıq temperatura diapazonı menen sıpatlanadı. Tornado sızıǵınıń tómengi bóliminde jaylasqan bolıp, ekstremal hawa rayı, tornadolar hám burshaq jawıwına beyim.

Dallasta jaz ayları joqarı ılǵallılıq penen júdá ıssı boladı, degen menen qurǵaq hawa rayınıń uzaq dáwirleri de jiyi ushırasadı. Iyul hám avgust ayları ádette eń ıssı aylar bolıp, ortasha maksimal temperatura 96.0&amp;nbsp;°F (36&amp;nbsp;°C) hám ortasha minimal temperatura 76.7&amp;nbsp;°F (25&amp;nbsp;°C) ti quraydı. Jaz aylarında joqarı ıǵallılıq sebepli, ıssılıq indeksi kóbinese 105&amp;nbsp;°F (41&amp;nbsp;°C) ten asıp ketedi, bul jazdaǵı ıssını derlik shıdamsız etedi. Eń joqarı temperatura rekordı 113&amp;nbsp;°F (45&amp;nbsp;°C) bolıp, ol 1980-jılǵı ıssı tolqın waqtında, 26-27-iyun kúnleri jaqın jaylasqan Dallas/Fort-Uert Xalıqaralıq aeroportında dizimge alınǵan&lt;ref name=&quot;NOAA Online&quot;&gt;{{Web deregi| url = https://w2.weather.gov/climate/xmacis.php?wfo=fwd| bet = NowData – NOAA Online Weather Data| baspaxana = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]]| qaralǵan sáne = 2012-jıl 30-noyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20210514013416/https://w2.weather.gov/climate/xmacis.php?wfo=fwd| arxivsáne = 2021-jıl 14-may }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NWS Records&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.srh.noaa.gov/fwd/?n=dgr8mxmn| bet = Dallas/Fort Worth – All-Time Maximum and Minimum Temperatures| baspaxana = National Weather Service Fort Worth| qaralǵan sáne = 2011-jıl 5-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

Dallasta qıs máwsimi ádette jumsaq bolıp, ara-tura suwıq tolqınları bolıp turadı. Birinshi ayazdıń ortasha sánesi 12-noyabr, al aqırǵı ayazdıń ortasha sánesi 12-mart. Yanvar ádette eń suwıq ay bolıp, kúndizgi ortasha joqarı temperatura 56.8&amp;nbsp;°F (14&amp;nbsp;°C) hám túngi ortasha tómen temperatura 37.3&amp;nbsp;°F (3&amp;nbsp;°C) ti quraydı. Yanvar ayındaǵı kúndelikli ortasha temperatura 47.0&amp;nbsp;°F (8&amp;nbsp;°C) biraq temperaturada keskin ózgerisler bolıwı múmkin, sebebi &quot;Kók arqalıqlar&quot; dep atalatuǵın kúshli suwıq frontlar Dallas regionı arqalı ótip, temperaturanı bir neshe kún dawamında 40&amp;nbsp;°F (4&amp;nbsp;°C) ten tómenge túsirip jiberedi, al ayırım kúnleri temperatura 80&amp;nbsp;°F (27&amp;nbsp;°C) ten de joqarı bolıwı múmkin. Qala aymaǵında qardıń jawıwı qıs máwsiminiń shama menen 70% ında baqlanadı, qar ádette jılına 1-2 kún jawıp, máwsimlik ortasha muǵdarı 1.5 dyuym (4 sm) ti quraydı. Degen menen, regionnıń ayırım uchastkalarında bunnan da kóbirek qar jawsa, basqa jerlerde qar derlik jawmaydı yamasa ulıwma jawmaydı. Qaladaǵı eń tómen temperatura rekordı −3&amp;nbsp;°F (−19&amp;nbsp;°C) bolıp, ol 1930-jıldıń 18-yanvarında dizimge alınǵan. Jaqın jaylasqan Dallas/Fort-Uert Xalıqaralıq aeroportında temperatura 2021-jıldıń 16-fevralında Arqa Amerikanıń 2021-jılǵı qıs dawılı waqtında −2&amp;nbsp;°F (−19&amp;nbsp;°C) ke jetken.

Báhár hám gúz máwsimleri ortasha hám jaǵımlı hawa rayı menen ótetuǵın ótpeli máwsimler. Jarqın jabayı gúller (mısalı, kók qalpaqsha, hind boyawshı gúli hám basqa da ósimlikler) báhárde gúllep, pútkil Texas boylap tas jollardıń boylarına egiledi. Báhárgi hawa rayı aytarlıqtay ózgermeli bolıwı múmkin, biraq temperaturalardıń ózi jumsaq boladı. Báhárdiń aqırı menen jazdıń bası jáne de eń ıǵallı máwsim bolıp, ıǵallılıq dárejesi kóbinese 75% ten asıp ketedi. Dallastaǵı hawa rayı sentyabrdıń aqırınan dekabrdıń basına shekem hám kóplegen qıs kúnleri de jaǵımlı boladı. Gúz máwsimi kóbinese kóbirek dawıllar hám tornado qáwiplerin alıp keledi, biraq olar ádette báhárge salıstırǵanda az hám jeńilirek boladı.
[[Fayl:Dusk_view_of_the_skyline,_Dallas,_Texas_LCCN2011631144.tif|oñğa|nobaý|Dallas qalasınıń orayında kún batıwı]]
Arqadan qublaǵa qaray jıljıytuǵın suwıq frontlar hár báhárde Meksika qoltıǵınan keletuǵın jıllı, ıǵallı hawa menen soqlıǵısıp, gúldirmama menen qosılǵan kúshli nóserli jawınlar, burshaq jawıwı hám geyde tornadolar menen birge kúshli gúrkirewli borannan payda boladı. Waqıt ótiwi menen tornadolar qala ushın eń áhmiyetli tábiyiy qáwip bolǵan bolsa kerek, sebebi ol Tornado sızıǵınıń orayına jaqın jaylasqan.

Dallasta hár qısta bir neshe ret qubladan keletuǵın jıllı hám ıǵallı hawa suwıq, qurǵaq hawanı basıp ótip, muzlı jawın yamasa muz payda bolıwına alıp keledi hám jollar menen tas jollar tayǵaq bolıp qalsa, qalada tosıqlar payda boladı. Temperatura hár qıs ayında keminde tórt kún 70&amp;nbsp;°F (21&amp;nbsp;°C) ke jetedi. Dallasta jılına ortasha 26 tún ayaz boladı&lt;ref name=&quot;NOAA Online&quot;/&gt;, al 1999-2000 jıllardaǵı qısta eń az ayaz bolǵan túnler rekordı - 14 tún bolǵan. Usı 15 jıllıq dáwir ishinde regionda temperatura tek eki ret 15&amp;nbsp;°F (-9&amp;nbsp;°C) ten tómen túsken, degen menen kópshilik jaǵdaylarda (67%) 20&amp;nbsp;°F (-7&amp;nbsp;°C) ten tómen túsedi.&lt;ref name=&quot;NOAA Online&quot; /&gt;

[[Amerika Qurama Shtatları|AQSH]] Awıl xojalıǵı ministrligi Dallastı Ósimliklerdiń shıdamlılıq zonası 8b ǵa jaylastırǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.plantmaps.com/interactive-texas-usda-plant-zone-hardiness-map.php| bet = Texas USDA Hardiness Zone Map| qaralǵan sáne = 2010-jıl 28-noyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.usna.usda.gov/Hardzone/hzm-sm1.html| bet = Plant Hardiness Zone Map: South-Midwest US| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130514085928/http://www.usna.usda.gov/Hardzone/hzm-sm1.html| arxivsáne = 2013-jıl 14-may | avtor = Jordan| at = Ramon| sáne = 2012-jıl 24-yanvar | baspaxana = Usna.usda.gov| qaralǵan sáne = 2013-jıl 11-may }}&lt;/ref&gt;. Degen menen, ótken 15-20 jıl dawamındaǵı jumsaq qıs temperaturaları Washingtonia filifera hám Washingtonia robusta palmaları sıyaqlı suwıqqa sezgir ósimliklerdiń kóbirek ósiwine jol ashqan, olardıń derlik hámmesi 2021-jılǵı fevraldaǵı [[Arqa Amerika]]nıń qıs dawılı waqtında nabıt bolǵan. Amerika ókpe assoсiaсiyasınıń maǵlıwmatı boyınsha, Dallas AQSH qalaları arasında hawanıń pataslanıwı boyınsha 12-orındı iyeleydi, Los-Andjeles hám Xyustonnan keyin turadı. Dallas hám onıń átirapındaǵı hawanıń pataslanıwınıń kópshilik bólegi Midlotian degen kishi qaladaǵı qáwipli materiallardı jaǵıw zavodınan hám qońsılas Ellis okrugindegi сement zavodlarınan keledi.

Dallasta ortasha kúndelikli tómen temperatura 57.4&amp;nbsp;°F (14&amp;nbsp;°C), al ortasha kúndelikli joqarı temperatura 76.9&amp;nbsp;°F (25&amp;nbsp;°C) ti quraydı. Dallas jılına shama menen 39.1 dyuym (993&amp;nbsp;mm) jawın aladı. Dallastaǵı qar jawıw rekordı 2010-jıldıń 11-fevralında 11.2 dyuym (28 sm) bolǵan

== Demografiya ==
Dallas AQSHta xalıq sanı boyınsha toǵızınshı hám Texasta Xyuston hám San-Antonio qalalarınan keyin úshinshi orında turadı&lt;ref name=&quot;Infoplease-2023&quot;/&gt;. Onıń metropoliten aymaǵı Texas xalqınıń tórtten bir bólegin qamtıydı hám Qubla AQSH hám Texastaǵı eń úlken metropoliten aymaq bolıp, onnan keyin Úlken Xyuston metropoliten aymaǵı turadı. 2020-jılǵı AQSH xalıq sanaǵı boyınsha Dallas qalasında 1,304,379 turǵın jasaǵan, bul 2010-jılǵı AQSH xalıq sanaǵınan 106,563 ge kóp&lt;ref name=&quot;American Factfinder-2020&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://factfinder.census.gov/bkmk/cf/1.0/en/place/Dallas%20city,%20Texas/POPULATION/PEP_EST| bet = Community Facts: Dallas city, Texas| arxivurl = https://archive.today/20200214004151/https://factfinder.census.gov/bkmk/cf/1.0/en/place/Dallas%20city,%20Texas/POPULATION/PEP_EST| arxivsáne = 2020-jıl 14-fevral | til = en-US| jumıs = American Factfinder| baspaxana = [[AQSh Xalıqtı dizimge alıw byurosı]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 17-iyun }}&lt;/ref&gt;. Degen menen, AQSH Xalıq sanaǵı byurosınıń bahalawı boyınsha 2022-jıldıń 1-iyulına kelip, Dallas 2020-jılǵı xalıq sanaǵınan keyingi dáslepki jıllarda 4,835 adamnan ayırılıp, qala xalqınıń sanı 1,299,544 ke túsken.

2020-jılǵı bahalawlar boyınsha 524,498 úy xojalıǵı bar bolǵan&lt;ref name=&quot;US Census-2020&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20households&amp;g=1600000US4819000&amp;tid=ACSDP5Y2020.DP02| bet = ACS 2020 Social Characteristics| jumıs = data.census.gov| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-fevral }}&lt;/ref&gt;, bul 2010-jılǵı 458,057 úy xojalıǵınan kóbeygen, olardıń 137,523 inde 18 jasqa tolmaǵan balalar jasaǵan&lt;ref name=&quot;US Census-2020a&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20households&amp;g=1600000US4819000&amp;tid=ACSST5Y2020.S1101| bet = ACS 2020 Households and Families Estimates| jumıs = data.census.gov| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-fevral }}&lt;/ref&gt;. Shama menen 36.2% úy xojalıqların birge jasaytuǵın erli-zayıplılar basqarǵan, 57.2% ında hayalı ya kúyewi joq jalǵız erkek yamasa hayal basshılıq etken, al 35.6% ı úy iyesi jalǵız jasaytuǵın shańaraqlıq emes úy xojalıqları sıpatında klassifikaсiyalanǵan&lt;ref name=&quot;US Census-2020&quot; /&gt; 2010-jılı barlıq úy xojalıqlarınıń 33.7% ında 18 jastan kishi bir yamasa bir neshe adam, al 17.6% ında 65 yamasa onnan úlken jastaǵı bir yamasa bir neshe adam bolǵan. 2020-jılı ortasha úy xojalıǵı kólemi 2.52 ni, al ortasha shańaraq kólemi 3.41 di quraǵan.&lt;ref name=&quot;US Census-2020a&quot; /&gt; 2018-jılı úy iyeleriniń jasap atırǵan turaq jay kórsetkishi 40.2% ti, al ijaraǵa alıp jasap atırǵanlar kórsetkishi 59.8% ti quraǵan.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20owner-occupied%20housing%20rate&amp;g=1600000US4819000&amp;tid=ACSDP1Y2018.DP04&amp;t=Housing&amp;layer=place| bet = ACS 2018 Housing Characteristics| jumıs = data.census.gov| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-fevral }}&lt;/ref&gt;. 2010-jılǵı xalıq sanaǵında qala xalqınıń jas boyınsha bólistiriliwi 18 jastan kishi 26.5% ti hám 65 hám onnan úlken jastaǵılar 8.8% ti kórsetken. Ortasha jas 31.8 jastı quraǵan. 2010-jılı xalıqtıń 50.0% i erkekler hám 50.0% i hayallar bolǵan&lt;ref name=&quot;Census 20102&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.census.gov| bet = Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010 Demographic Profile Data (DP-1): Dallas city, Texas| baspaxana = [[AQSh Xalıqtı dizimge alıw byurosı]]| qaralǵan sáne = 2012-jıl 12-yanvar }}&lt;/ref&gt;. 2020-jılı ortasha jas 32.9 jas bolǵan; hár 100 hayalǵa 98.4 erkek tuwrı kelgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20median%20age&amp;t=Age%20and%20Sex&amp;g=1600000US4819000&amp;tid=ACSST5Y2020.S0101| bet = ACS 2020 Age and Sex Estimates| jumıs = data.census.gov| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-fevral }}&lt;/ref&gt;.

2020-jılǵı Amerika Jámiyetlik Sorawnaması boyınsha, qaladaǵı úy xojalıǵınıń ortasha tabısı $54,747 bolǵan; shańaraqlardıń ortasha úy xojalıǵı tabısı $60,895; erli-zayıplı shańaraqlar $81,761; hám shańaraq emesler $45,658 bolǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20median%20income&amp;t=Income%20%28Households,%20Families,%20Individuals%29&amp;g=1600000US4819000&amp;tid=ACSST5Y2020.S1901| bet = ACS 2020 Income Estimates| jumıs = data.census.gov| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-fevral }}&lt;/ref&gt;. 2003-2007 jıllardaǵı sorawnamada, tolıq jumıs kúni isleytuǵın erkeklerdiń ortasha tabısı $32,265 bolsa, tolıq jumıs kúni isleytuǵın hayallardıń ortasha tabısı $32,402 bolǵan. Qala boyınsha jan basına tabıs $25,904 ti quraǵan. Shańaraqlardıń shama menen 18.7% i hám ulıwma xalıqtıń 21.7% i jarlılıq shegarasınan tómen jasaǵan, sonıń ishinde 18 jastan kishilerdiń 33.6% i hám 65 yaki onnan úlken jastaǵılardıń 13.4% i bolǵan. 2007-jılǵı sorawnama boyınsha, úydiń ortasha bahası $129,600 bolǵan&lt;ref name=&quot;quickfacts.census.gov2&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://quickfacts.census.gov/qfd/states/48/4819000.html| bet = Dallas (city) QuickFacts from the U.S. Census Bureau| arxivurl = https://web.archive.org/web/20131118233505/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/48/4819000.html| arxivsáne = 2013-jıl 18-noyabr | avtor = United States Census Bureau| baspaxana = United States Census Bureau| qaralǵan sáne = 2013-jıl 13-noyabr }}&lt;/ref&gt;; 2020-jılǵa kelip, úydiń ortasha bahası $252,300 ge jetken, úy iyeleri jasap atırǵan birliklerdiń 54.4% ı $50,000 nan $299,999 ǵa shekemgi bahada bolǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20home%20value&amp;t=Income%20(Households,%20Families,%20Individuals)&amp;g=1600000US4819000&amp;tid=ACSST5Y2020.S2506| bet = ACS 2020 Characteristics For Households With Mortgages| jumıs = data.census.gov| qaralǵan sáne = 2022-jıl 2-iyun }}&lt;/ref&gt;.

2022-jılǵı «Point-In-Time Homeless Count» izertlewshisi Dallasta 4,410 úysiz adam bar ekenin anıqladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.dallasnews.com/opinion/editorials/2023/02/26/dallas-mayor-right-to-put-homeless-strategy-under-a-microscope/| bet = Dallas' mayor right to put homeless strategy under a microscope| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230227130733/https://www.dallasnews.com/opinion/editorials/2023/02/26/dallas-mayor-right-to-put-homeless-strategy-under-a-microscope/| arxivsáne = 2023-jıl 27-fevral | sáne = 2023-jıl 27-fevral | qaralǵan sáne = 2023-jıl 11-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Troisi-2022&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://housingforwardntx.org/wp-content/uploads/2023/02/FINAL-2022-PIT-Document-7.19.22-final.pdf| bet = Metro Dallas Homeless Alliance Continuum of Care 2022 Homeless Count &amp; Survey Independent Analysis| qaralǵan sáne =  }}&lt;/ref&gt;. Metro Dallas Úysizler Alyansınıń Ǵamqorlıq Kontinyumı 2022-jılǵı Úysizler Sanaǵı hám Soraw Ǵárezsiz Analizine sáykes, &quot;úysizlikti bastan keshirip atırǵanlardıń shama menen 3 ten 1-i (31%) kóshelerde yamasa adam jasawına arnalmaǵan basqa jerlerde tabıldı.&quot;&lt;ref name=&quot;Troisi-2022&quot; /&gt;

Dallastı qorshaǵan aymaq shıbınlar ushın qolaylı ortalıq bolıp, adamlar ushın zıyankeslik mashqalasın payda etedi. Dallas hám onıń átirapı Batıs Nil virusı sıyaqlı shıbınlar arqalı tarqalatuǵın keselliklerdi qadaǵalaw ushın úziliksiz dárileniw isleri alıp barıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.wfaa.com/article/news/local/city-of-dallas-getting-set-mosqutio-spraying-several-positive-west-nile-virus-samples/287-b04348b1-17ce-4c4c-a36f-1f636b130700| bet = City of Dallas getting set for spraying after several positive West Nile virus samples| avtor = Wilson| at = Stacia| sáne = 2023-jıl 9-iyun }}&lt;/ref&gt;.

=== Rasa hám etnikalıq quram ===
Dallastıń xalqı tariyxıy jaqtan tiykarınan aq násilli bolǵan (1930-jılı aq násilli ispan emes xalıq 82.8% ti quraǵan)&lt;ref name=&quot;census12&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0076/twps0076.html| bet = Race and Hispanic Origin for Selected Cities and Other Places: Earliest Census to 1990| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120812191959/http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0076/twps0076.html| arxivsáne = 2012-jıl 12-avgust | baspaxana = U.S. Census Bureau| qaralǵan sáne = 2011-jıl 18-dekabr }}&lt;/ref&gt;, biraq XX ásir dawamında immigraсiya hám aq násillilerdiń kóship ketiwi sebepli onıń xalqınıń quramı ádewir ózgergen. Sol waqıttan baslap, ispan emes aq násilli xalıqtıń úlesi qalanıń ulıwma xalqınıń úshten birinen de azayıp ketken&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://iussp2005.princeton.edu/download.aspx?submissionId=51068| bet = Cordell, Dennis D., Southern Methodist University (Dallas) and Garcia y Griego, Manuel, University of Texas at Arlington, &quot;The Integration of Nigerian and Mexican immigrants in Dallas/Fort Worth, Texas&quot;, working paper, 2005| arxivurl = https://web.archive.org/web/20110720030824/http://iussp2005.princeton.edu/download.aspx?submissionId=51068| arxivsáne = 2011-jıl 20-iyul | qaralǵan sáne = 2010-jıl 14-avgust }}&lt;/ref&gt;. 2010-jılǵı AQSH xalıq sanaǵına sáykes, xalıqtıń 50.7% ın aq násilliler (28.8% ı ispan emes aq násilliler), 24.8% ın qara násilliler yamasa afrika-amerikalılar, 0.7% ın amerika indeecleri hám Alyaska jergilikli xalqı, 2.9% ın aziyalılar hám 2.6% ın eki yamasa onnan kóp rasaǵa tiyisli adamlar quraǵan; ulıwma xalıqtıń 42.4% ı ispan yamasa latın amerikalı shıǵısına iye bolǵan (olar hár qıylı rasaǵa tiyisli bolıwı múmkin)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://quickfacts.census.gov/qfd/states/48/4819000.html| bet = Dallas (city) QuickFacts from the US Census Bureau| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130506223734/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/48/4819000.html| arxivsáne = 2013-jıl 6-may | baspaxana = Quickfacts.census.gov| qaralǵan sáne = 2013-jıl 11-may }}&lt;/ref&gt;.

AQSH Xalıq sanaǵı byurosınıń 2019-jılǵı bahalawları boyınsha, 29.1% ispan emes aq násilliler, 24.3% qara hám afrika-amerikalılar, 0.3% amerika indeecleri yamasa Alyaska jergilikli xalqı, 3.7% aziyalılar hám 1.4% eki yamasa onnan kóp rasaǵa tiyisli adamlar bolǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20population&amp;g=1600000US4819000&amp;tid=ACSDP1Y2019.DP05&amp;hidePreview=false| bet = American Community Survey 2019 Demographic Estimates| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210811112513/https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20population&amp;g=1600000US4819000&amp;tid=ACSDP1Y2019.DP05&amp;hidePreview=false| arxivsáne = 2021-jıl 11-avgust | jumıs = data.census.gov| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. 2019-jılǵı sanaq bahalawlarına kóre, gavaylılar hám basqa Tınıq okean atawlarınıń turǵınları ulıwma 312 adamdı quraǵan, bul 2017-jıldaǵı 606 adamnan tómenlegen&lt;ref name=&quot;US Census-2019&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.census.gov| bet = U.S. Census website| avtor = Bureau| at = U. S. Census| til = en| jumıs = [[AQSh Xalıqtı dizimge alıw byurosı]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 28-mart }}&lt;/ref&gt;. 2019-jılı hár qanday rasadaǵı ispan yamasa latın amerikalılar bahalanǵan xalıqtıń 41.2% ın quraǵan. 2019-jılı ispan yamasa latın amerikalı xalıq arasında Dallastıń 34.6% ın meksikalılar, 0.4% ın puerto-rikalılar, 0.2% ın kubalılar hám 6.0% ın basqa ispan yamasa latın amerikalılar quraǵan. 2017-jılǵı Amerika Jámiyetlik Sorawnamasınıń bahalawları boyınsha demografiyalıq quramnıń 35.5% ın meksikalılar, 0.6% ın puerto-rikalılar, 0.4% ın kubalılar hám 5.4% ın basqa ispan yamasa latın amerikalılar quraǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20population&amp;g=1600000US4819000&amp;tid=ACSDP1Y2017.DP05&amp;hidePreview=false| bet = American Community Survey 2017 Demographic Estimates| jumıs = data.census.gov| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. 2020-jılǵa kelip, hár qanday rasadaǵı ispan yamasa latın amerikalılar qala xalqınıń eń úlken etnikalıq toparı bolıp qalıwın dawam etti&lt;ref name=&quot;US Census-2022&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://data.census.gov/cedsci/table?g=1600000US4819000&amp;y=2020&amp;d=DEC%20Redistricting%20Data%20%28PL%2094-171%29&amp;tid=DECENNIALPL2020.P2| bet = P2 Hisapnic or Latino, and Not Hispanic or Latino by Race| jumıs = U.S. Census Bureau| qaralǵan sáne = 2022-jıl 7-may }}&lt;/ref&gt;, bul pútkil el boyınsha demografiyalıq tendenсiyalardı kórsetti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.texastribune.org/2021/08/12/texas-2020-census/| bet = People of color make up 95% of Texas' population growth, and cities and suburbs are booming, 2020 census shows| avtor = Ura| at = Alexa| sáne = 2021-jıl 12-avgust | til = en| jumıs = The Texas Tribune| qaralǵan sáne = 2022-jıl 2-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.pewresearch.org/fact-tank/2022/02/03/u-s-hispanic-population-continued-its-geographic-spread-in-the-2010s/| bet = U.S. Hispanic population continued its geographic spread in the 2010s| avtor = Passel| at = Jeffrey S.| til = en-US| jumıs = Pew Research Center| qaralǵan sáne = 2022-jıl 2-iyun }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.brookings.edu/research/new-census-data-shows-the-nation-is-diversifying-even-faster-than-predicted/| bet = The nation is diversifying even faster than predicted, according to new census data| avtor = Frey| at = William H.| sáne = 2020-jıl 1-iyul | til = en-US| jumıs = Brookings| qaralǵan sáne = 2022-jıl 2-iyun }}&lt;/ref&gt;.

Dallas aymaǵı meksikalı amerikalılar hám basqa ispan hám latın amerikalı immigrantlar ushın tiykarǵı jasaw ornı bolıp tabıladı. Qalanıń qubla-batıs bólegi, ásirese Ouk Kliff tiykarınan ispan hám latın amerikalı turǵınlar tárepinen mákanlanǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.dallasobserver.com/news/mexicans-saved-oak-cliff-while-they-saved-american-cities-bikos-came-later-7126267| bet = Mexicans Saved Oak Cliff While They Saved American Cities. Bikos Came Later.| avtor = Schutze| at = Jim| sáne = 2015-jıl 17-mart | jumıs = Dallas Observer| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.dallasnews.com/arts-entertainment/books/2019/12/05/how-latino-immigrants-saved-oak-cliff-new-book-explores-immigrants-contributions-to-dallas/| bet = How Latino immigrants saved Oak Cliff: new book explores immigrants' contributions to Dallas| sáne = 2019-jıl 5-dekabr | til = en| jumıs = Dallas News| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Qalanıń qubla-shıǵıs bólegi Plezant Grouv tiykarınan afrika-amerikalı hám ispan yamasa latın amerikalı turǵınlar tárepinen mákanlanǵan, al qalanıń qubla bólegi kóbinese qara násilliler tárepinen mákanlanǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.texastribune.org/2020/01/08/dallas-historically-black-neighborhood-tenth-street-history-preservati/| bet = Dallas neighborhood established by freed slaves fights to keep its history alive| avtor = Perez| at = Miguel| sáne = 2020-jıl 8-yanvar | til = en| jumıs = The Texas Tribune| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://blacksindallas.com/southdallas/| bet = South Dallas| til = en-US| jumıs = BlacksInDallas.com| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Qalanıń batıs hám shıǵıs tárepleri tiykarınan ispan yamasa latın amerikalı turǵınlar; Garlandta da úlken ispan tilinde sóylesiwshi xalıq bar. Arqa Dallasta kóbinese aq, qara hám ásirese ispan yamasa latın amerikalı turǵınlardıń kóp sanlı anklavları bar.

Dallas aymaǵı sonday-aq tiykarınan kúshli hám hár qıylı ekonomikası sebepli qara hám afrika-amerikalılar ushın tiykarǵı jasaw ornı bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.dmagazine.com/publications/d-magazine/2012/may/why-young-black-professionals-are-wary-of-dallas/| bet = Why Young Black Professionals Are Wary of Dallas| sáne = 2012-jıl 18-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theledger.com/story/news/2011/02/16/census-estimates-indicate-blacks-in-us-moving-south-for-better-jobs/26415661007/| bet = Census Estimates Indicate Blacks in U.S. Moving South for Better Jobs}}&lt;/ref&gt;. 2010-jıl menen 2020-jıl aralıǵında Dallas aymaǵı Atlanta aymaǵınan keyin hám Xyuston aymaǵınan sál joqarı turıp, jańa qara hám afrika-amerikalı turǵınlardıń sanı boyınsha ekinshi orındı iyeledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.brookings.edu/articles/a-new-great-migration-is-bringing-black-americans-back-to-the-south/| bet = A 'New Great Migration' is bringing Black Americans back to the South| avtor = H. Frey| at = William| sáne = 2022-jıl 12-sentyabr | jumıs = brookings.edu}}&lt;/ref&gt;. Afrika-amerikalılardıń aytarlıqtay aǵımınıń birazi Jańa Ullı Kóshiwge baylanıslı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.governing.com/gov-new-black-south.html| bet = The New Black South| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200729031923/https://www.governing.com/gov-new-black-south.html| arxivsáne = 2020-jıl 29-iyul | sáne = August 2017 | til = en| jumıs = Governing.com| qaralǵan sáne = 2020-jıl 29-iyun }}&lt;/ref&gt;. Afrika Múyizinen, Efiopiya, Eritreya hám Somaliden kelgen immigrantlardıń aytarlıqtay sanı bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.dmagazine.com/publications/d-magazine/2011/june/how-dallas-got-so-many-ethiopian-restaurants/| bet = How Dallas Got So Many Ethiopian Restaurants| avtor = Reiss| at = Sarah| sáne = 2011-jıl 25-may | til = en-US| jumıs = D Magazine| qaralǵan sáne = 2022-jıl 2-iyun }}&lt;/ref&gt;.

Dallas-Fort-Uort metropoleksinde (2012-jıl 6-noyabr jaǵdayına qaraǵanda) shama menen 70,000 orıs tilinde sóylesiwshi bar bolıp, olardıń kópshiligi burınǵı Keńes Awqamınan kelgen immigrantlar&lt;ref&gt;{{Cite news| sáne =April 18, 2017|title=70,000 Russian-speakers in Dallas, According to Mayor of Dallas|url=http://www.dallastelegraph.com/70000-russian-speakers-dallas-accordding-mayor-dallas/|access-date=April 18, 2017}}&lt;/ref&gt;. Bul xalıq quramına orıslar, orıs evreyleri, ukrainler, belaruslar, moldavanlar, ózbekler, qırǵızlar hám basqalar kiredi. Dallastaǵı orıs tilinde sóylesiwshi xalıqtıń sanı &quot;amerikalı kúyewler-orıs hayalları&quot; sektorında ósiwin dawam etpekte. Orıs tilli DFW óziniń &quot;The Dallas Telegraph&quot; gazetasına iye&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.dallastelegraph.com/about/| bet = About ⋆ Russian Dallas - Русский Даллас| sáne = 2012-jıl 17-oktyabr | til = en-US| jumıs = Russian Dallas - Русский Даллас| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi| url = https://cw33.com/news/what-its-like-being-a-russian-speaker-in-america/| bet = Dallas couple tell what it's like being Russian in America| sáne = 2018-jıl 1-aprel | til = en-US| jumıs = CW33 Dallas / Ft. Worth| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-sentyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20210120041527/https://cw33.com/news/what-its-like-being-a-russian-speaker-in-america/| arxivsáne = 2021-jıl 20-yanvar }}&lt;/ref&gt;.

Sonıń menen bir qatarda, Dallas hám onıń shetki aymaqları úlken sandaǵı aziyalı amerikalılardıń, sonıń ishinde hindistanlı, vetnamlı, qıtaylı, koreyalı, filippinli, yaponlı hám basqa shıǵısı bar adamlardıń mákanı bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi| url = http://dallas.areaconnect.com/statistics.htm| bet = Dallas Population and Demographics| baspaxana = areaconnect.com| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-noyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20161122071456/http://dallas.areaconnect.com/statistics.htm| arxivsáne = 2016-jıl 22-noyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.nbcdfw.com/news/local/Asian-American-Growth-Steady-in-North-Texas-259670561.html| bet = Asian-American Growth Steady in North Texas| avtor = Schnyder| at = Mark| sáne = 2014-jıl 17-may | jumıs = nbcdfw.com| qaralǵan sáne = 2016-jıl 21-noyabr }}&lt;/ref&gt;. AQSHtaǵı úlken qalalar arasında Dallastıń arqa shetki aymaǵı bolǵan Plano 2016-jılǵa kelip qıtaylı amerikalılar sanı boyınsha 6-orındı iyeledi. Ásirese Plano-Richardson aymaǵında 2012-jılı shama menen 30,000 iranlı amerikalı bar edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://s3.amazonaws.com/texasbaptists/intercultural-ministry/IRANIAN-COMMUNITY-IN-NORTH-TEXAS.pdf| bet = IRANIAN COMMUNITY IN NORTH TEXAS| jumıs = S3.amazonaws.com| qaralǵan sáne = 2020-jıl 19-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Kóplegen immigrant toparları bolǵanlıqtan, lingvistikalıq landshaftta kóp tilli belgiler jiyi ushırasadı. AQSH Azamatlar dizimi byurosınıń 2013-jıldıń dekabrinde járiyalanǵan maǵlıwmatlarına qaraǵanda, Dallas okrugi turǵınlarınıń 23 procenti, al Tarrant okrugi turǵınlarınıń 16 procenti sırtta tuwılǵan. 2018-jılǵı puqaralar dizimi bahalawları Dallas qalasınıń sırtta tuwılǵan xalqınıń 25.4 procenti naturalizaciyalanǵan puqaralar hám 74.6 procenti puqara emeslerden ibarat ekenligin anıqladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20foreign-born&amp;g=1600000US4819000&amp;tid=ACSST1Y2018.S0502&amp;t=Foreign%20born&amp;layer=place&amp;vintage=2018| bet = ACS 2018 Foreign-Born Statistics| jumıs = data.census.gov| qaralǵan sáne = 2020-jıl 16-fevral }}&lt;/ref&gt;.

== Ekonomika ==
[[Fayl:Comerica_Bank_Tower_01.jpg|oñğa|nobaý|Comerica Bank imaratı]]
[[Fayl:GalleriaMallBarreledSkyLight.jpg|nobaý|Galleria Dallas]]
Dáslebinde Dallas ózin qollap-quwatlaw ushın diyxanshılıqqa, qońsı Fort-Uorttıń mal bazarlarına hám Amerika jergilikli xalıqlarınıń sawda jollarındaǵı qolaylı jaylasıwına súyendi. Dallastıń ósiwindegi tiykarǵı faktor 1873-jılı qala arqalı bir neshe temir jol baǵdarlarınıń qurılıwı boldı. Dallas ósip, texnologiya rawajlanǵan sayın, paxta onıń ekonomikalıq tiykarı boldı hám 1900-jılǵa kelip Dallas dúnyadaǵı eń iri ishki paxta bazarına aylandı, paxta tazalaw mashinaların islep shıǵarıwda jetekshi boldı.

1900-jıllardıń basına kelip Dallas AQSHtıń pútkil qubla bólegindegi ekonomikalıq xızmettiń orayına aylandı hám 1914-jılı On birinshi Federal Rezerv okruginiń orayı etip saylandı. 1925-jılǵa kelip Texas mámlekettiń paxta zúráátiniń yarımınan kóbiregin islep shıǵardı, bunda Texas paxtasınıń 31 proсenti Dallastan 100 milya (160&amp;nbsp;km) radiusta óndirildi. 1930-jıllarda Dallastan shıǵısta, Kilgor qasında neft tabıldı. Dallastıń bul ashılıwǵa jaqın jaylasıwı onı dárhal mámlekettiń neft bazarınıń orayına aylandırdı. Keyingi jılları Permian basseyninde, Panxendlde, Meksika qoltıǵı jaǵalawında hám Oklaxomada neft kánleriniń ashılıwı Dallastıń bazardaǵı oraylıq ornın jáne de bekkemledi&lt;ref name=&quot;paynechapV&quot;&gt;{{Cite book|last=Payne|first=Darwin|title=Dallas, an illustrated history|url=https://archive.org/details/dallasillustrate0000payn|year=1982|publisher=Windsor Publications|location=Woodland Hills, California|isbn=0-89781-034-1|pages=[https://archive.org/details/dallasillustrate0000payn/page/n192 189]–221|chapter=Chapter VII: The Emergence of &quot;Big D&quot;}}&lt;/ref&gt;.

[[Ekinshi jáhán urısı|Ekinshi dúnya júzlik urıstıń]] tamamlanıwı Dallastı Collins Radio Corporation sıyaqlı kompaniyalar arqalı baylanıs, injeneriya hám óndiris talantı orayına aylandırdı. On jıllardan keyin de, telekommunikaсiya hám informaсiya revolyuсiyaları jergilikli ekonomikanıń úlken bólegin háreketke keltiriwdi dawam etpekte. Qala geyde aymaqtaǵı telekommunikaсiya kompaniyalarınıń joqarı toplanıwı sebepli &quot;Kremniy dalasınıń&quot; júregi dep ataladı, bunıń epiсentri Dallastıń arqa shetki rayonı Richardsondaǵı Telekom dálizi boylap jaylasqan. Telekom dálizinde 5,700 den aslam kompaniya jaylasqan, olardıń arasında Texas Instruments (bas keńsesi Dallasta), Nortel Networks, Alcatel Lucent, AT&amp;T, Ericsson, Fujitsu, [[Nokia]], Rockwell Collins, Cisco Systems, T-Mobile, Verizon Communications hám CompUSA (házirgi waqıtta bas keńsesi Mayami, Florida shtatında) bar. Iri óndiriwshi Texas Instruments Dallastaǵı bas keńsesi hám chip zavodlarında 10,400 adamdı jumıs penen támiyinleydi.

1980-jıllarda Dallas shın mánisinde jıljımaytuǵın múlk bazarınıń qaynaǵan orayına aylandı, ósip atırǵan qala xalqı jańa turaq jaylar hám keńse orınlarına bolǵan talaptı arttırdı. Oraylıq Dallastıń eń úlken imaratlarınıń bir neshewi usı gúlleniw dáwiriniń jemisi boldı, biraq shekten tıs spekulyaсiya, saqlaw hám qarız krizisi hám neft bumınıń tamamlanıwı 1980-jıllardaǵı qurılıs bumın Dallas ushın da, onıń qos qalası Xyuston ushın da tamamladı. 1980-jıllardıń aqırı menen 2000-jıllardıń bası arasında oraylıq Dallas áste ósiw dáwirin basınan keshirdi. Degen menen, 2000-jıllardıń basınan baslap Dallastıń oraylıq bólegi turaqlı hám áhmiyetli ósiwdi bastan keshirmekte, bul proсess oraylıq Dallastaǵı eski kommerсiyalıq imaratlardı turaq jay hám miymanxana maqsetlerinde qayta paydalanıwdı, sonday-aq jańa keńse hám turaq jay imaratlarınıń qurılısın óz ishine aladı. Woodall Rodgers tez júriw jolı arqalı qurılǵan hám oraylıq Dallastıń oraylıq isbilermenlik rayonın Uptown/Victory Park penen tikkeley baylanıstırǵan Klyde Warren parkiniń ashılıwı júdá tabıslı Dallas kórkem óner rayonı menen birge sinergiyalıq tásir kórsetti, sonıń nátiyjesinde ekewi de oraylıq Dallasta áhmiyetli jańa rawajlanıwdıń katalizatorlarına aylandı.

Dallas–Fort-Uert metropoliyasındaǵı turaq jay múlk bazarı tek ǵana turaqlı bolıp qalmay, jáne bir márte gúlleniw dárejesine qaytıp keldi. Dallas hám onıń úlken metro aymaǵı kvartira qurılısı hám taza arendaǵa beriw boyınsha mámlekette jetekshi bolıp kelmekte, bunda arenda bahaları eń joqarı dárejege jetti. Burınnan bar yamasa jańadan qurılǵan jeke úylerdiń satılıwı, sonday-aq úy bahalarınıń ósiwi 2015-jıldan baslap mámlekette aldıńǵı orındı iyelep kelmekte&lt;ref name=&quot;Economic Snapshot&quot;&gt;{{Cite news|title=DFW Apartment Boom Hits Region|url=http://www.bizjournals.com/dallas/news/2015/07/01/dfw-apartment-boom-hits-region-with-all-time.html|newspaper=Dallas Business Journal|access-date=July 1, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dallas Residential Real Estate&quot;&gt;{{Cite news|title=Dallas Area Home Price Growth Dwarfs National Gains|url=https://www.dallasnews.com/business/residential-real-estate/20150630-dallas-area-home-price-growth-dwarfs-national-gains.ece|newspaper=[[The Dallas Morning News]]|access-date=June 30, 2015}}&lt;/ref&gt;.

2014-jıldıń ortasınan baslap neft bahasınıń kútilmegen tómenlewi hám 2015-jıl dawamında tezlesiwi Dallas hám onıń úlken metro aymaǵına ekonomikasınıń joqarı dárejede diversifikaсiyalanǵan tábiyatı sebepli áhmiyetli tásir etpedi. Dallas hám metropoliya aymaǵı turaq jay, kvartira hám keńse ijarası, sawda orayı keńisligi, qoyma hám sanaat keńisligine bolǵan kúshli talaptı kórip atır, ulıwma jumıs orınlarınıń ósiwi júdá bekkem bolıp qalmaqta. Neftke ǵárezli qalalar hám aymaqlar tómenlewdiń áhmiyetli tásirin sezdi, biraq Dallastıń ósiwi toqtawsız dawam etti, 2015-jılı jáne de kúsheydi. Aymaqqa áhmiyetli milliy bas keńselerdiń kóship keliwi (mısalı, [[Toyota]]nıń [[Kaliforniya shtatı|Kaliforniyadan]] ketip, Dallas aymaǵında óziniń jańa [[Arqa Amerika]] bas keńsesin qurıw haqqındaǵı sheshimi) hám hár qıylı korporaсiyalardıń aymaqlıq keńseleriniń áhmiyetli keńeyiwi, sonday-aq kompaniyalardıń Oraylıq Dallasqa kóship keliwi Dallas ekonomikasınıń gúlleniwine túrtki boldı.

Dallas–Fort-Uert aymaǵı Amerika Qurama Shtatlarında ashıq sawda kompaniyalarınıń bas keńseleriniń eń úlken toplanıwlarınıń biri bolıp esaplanadı. Fortune jurnalınıń 2022-jılǵı Amerikadaǵı Fortune 500 diziminiń jıllıq dizimine qaraǵanda, Dallas qalasında 11 Fortune 500 kompaniyası bar edi&lt;ref name=&quot;Fortune-2022a&quot;/&gt;. Al pútkil DFW aymaǵında 23 kompaniya bar edi.[2] 2022-jılǵa kelip, Dallas–Fort-Uert Texastaǵı Fortune 500 bas keńseleriniń ekinshi eń úlken toplanıwın hám Qurama Shtatlardaǵı tórtinshi eń úlken toplanıwın kórsetedi, Xyuston (24), Chikago (35) hám Nyu-York (62) metropoliya aymaqlarınan keyin turadı.&lt;ref name=&quot;Fortune-2022a&quot; /&gt;

2008-jılı AT&amp;T kompaniyası óziniń bas keńsesin Oraylıq Dallasqa kóshirdi&lt;ref&gt;{{Cite news|title=AT&amp;T Making a Move|url=https://www.nytimes.com/2008/06/30/technology/30phone.html|newspaper=The New York Times| sáne =June 30, 2008|access-date=June 30, 2008}}&lt;/ref&gt;; AT&amp;T dúnyadaǵı eń úlken telekommunikaсiya kompaniyası bolıp, 2017-jılı mámlekettegi túsim boyınsha toǵızınshı eń úlken kompaniya edi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/sites/antoinegara/2017/05/24/the-worlds-largest-telecom-companies-att-and-verizon-top-china-mobile/#f0a9a30a4523| bet = The World's Largest Telecom Companies: AT&amp;T And Verizon Top China Mobile| avtor = Gara| at = Antoine| sáne = 2017-jıl 24-may | jumıs = Forbes| qaralǵan sáne = 2017-jıl 24-may }}&lt;/ref&gt;. Dallasta jaylasqan basqa Fortune 500 kompaniyaları reyting tártibinde: Energy Transfer Equity, CBRE (2020-jılı óz bas keńsesin Los-Andjelesten Dallasqa kóshirgen)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.bizjournals.com/dallas/news/2020/10/28/cbre-headquarters-relocation.html| bet = CBRE relocating headquarters to Dallas from Los Angeles, sources say| arxivurl = https://archive.today/20201028181308/https://www.bizjournals.com/dallas/news/2020/10/28/cbre-headquarters-relocation.html| arxivsáne = 2020-jıl 28-oktyabr | avtor = Salchert| at = Ryan| sáne = 2020-jıl 28-oktyabr | jumıs = Dallas Business Journal| qaralǵan sáne = 2022-jıl 12-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://finance.yahoo.com/news/real-estate-brokerage-cbre-moves-193907122.html| bet = Real estate brokerage CBRE moves headquarters from Los Angeles to Dallas| avtor = Vincent| at = Roger| sáne = 2020-jıl 29-oktyabr | til = en-US| jumıs = Yahoo Finance| qaralǵan sáne = 2022-jıl 12-fevral }}&lt;/ref&gt;, Tenet Healthcare, Southwest Airlines, Texas Instruments, Jacobs Engineering, HollyFrontier, Dean Foods hám Builders FirstSource. 2016-jıldıń oktyabr ayında dúnyadaǵı eń úlken injenerlik kompaniyalarınıń biri bolǵan Jacobs Engineering Kaliforniyadaǵı Pasadenadan Oraylıq Dallasqa kóshti&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.bizjournals.com/dallas/news/2016/10/24/jacobs-engineering-global-hq-dallas-california.html| bet = Global engineering firm to relocate headquarters from California to Dallas| jumıs = Bizjournals.com| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-avgust }}&lt;/ref&gt;.

Jaqın jaylasqan Irvingte altı Fortune 500 kompaniyası bar, olardıń ishinde: McKesson, eldegi eń iri farmaсevtikalıq distribyutor hám 2021-jılǵı Fortune 500 diziminde jeti nomeri menen jaylasqan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.dmagazine.com/commercial-real-estate/2018/11/largest-pharmaceutical-company-in-u-s-moving-headquarters-from-california-to-dfw/| bet = Largest Pharmaceutical Company in U.S. Moving its HQ from California to DFW| sáne = 2018-jıl 1-dekabr | til = en-US| jumıs = D Magazine| qaralǵan sáne = 2022-jıl 12-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.bizjournals.com/dallas/news/2018/11/30/mckesson-relocates-headquarters-to-north-texas.html| bet = Fortune 500 company to move headquarters from California to DFW| jumıs = www.bizjournals.com| qaralǵan sáne = 2022-jıl 12-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://fortune.com/fortune500/2021/| bet = Fortune 500| til = en| jumıs = Fortune| qaralǵan sáne = 2022-jıl 12-fevral }}&lt;/ref&gt;, Fluor (injeneriya), Kimberly-Clark, Celanese, Michaels Companies hám Vistra Energy. Planoda jáne tórt Fortune 500 kompaniyası bar, olardıń qatarında J.C. Penney, Alliance Data Systems, Yum China hám Dr. Pepper Snapple.[4] Fort-Uertte eki Fortune 500 kompaniyası bar, olardıń ishinde American Airlines, dúnyadaǵı túsim, flot kólemi, payda, tasılǵan jolawshılar hám jolawshı-miyl túsimi boyınsha eń iri aviakompaniya, hám D.R. Horton, Amerikadaǵı eń iri úy qurıwshı kompaniya&lt;ref name=&quot;Fortune 500&quot; /&gt; Fort-Uerttiń arqasında jaylasqan Uestleyk, TX qalasında házir eki Fortune 500 kompaniyası bar: finanslıq xızmetler gigantı Charles Schwab hám qolaylı dúkan distribyutorı Core-Mark.&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.wfaa.com/article/news/local/charles-schwabs-move-to-dfw-shakes-up-leaderboard-in-region-already-undergoing-changes/287-36f72c12-37ae-4f7c-bce0-7d6eed949316| bet = Charles Schwab's move to DFW shakes up leaderboard in region already undergoing changes| sáne = 2019-jıl 29-noyabr | til = en-US| jumıs = wfaa.com| qaralǵan sáne = 2022-jıl 12-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.dmagazine.com/commercial-real-estate/2018/09/fortune-500-company-relocating-to-dfw/| bet = Fortune 500 Company Relocating From California to DFW| sáne = 2018-jıl 6-sentyabr | til = en-US| jumıs = D Magazine| qaralǵan sáne = 2022-jıl 12-fevral }}&lt;/ref&gt;. Bir Fortune 500 kompaniyası, GameStop, Greypvaynde jaylasqan.
[[Fayl:NorthPark_Center_March_2017_4.jpg|solğa|nobaý|NorthPark orayı]]
Dallasta hám onıń metro aymaǵında jaylasqan qosımsha iri kompaniyalarǵa mınalar kiredi: Comerica, ol 2007-jılı óziniń milliy bas keńsesin Detroyttan Dallas orayına kóshirgen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.toledoblade.com/business/2007/03/06/Comerica-Inc-to-relocate-headquarters-from-Detroit-to-Dallas.html| bet = Comerica Inc. to relocate headquarters from Detroit to Dallas| jumıs = toledoblade.com| qaralǵan sáne = 2007-jıl 6-mart }}&lt;/ref&gt;, NTT DATA Services, Regency Energy Partners, Atmos Energy, Neiman Marcus, AECOM, Think Finance, 7-Eleven, Brinker International, Primoris Services, AMS Pictures, id Software, Mary Kay Cosmetics, Chuck E. Cheese's, Zale Corporation hám Fossil, Inc. Bul kompaniyalardıń kópshiligi - hám DFW metropoleksindegi basqa kompaniyalar - Dallas aymaqlıq palatasın quraydı. Dúnyadaǵı eń iri emshek rak shólkemi bolǵan Susan G. Komen for the Cure Dallasta qurılǵan hám sol jerde jaylasqan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://jerusalem.usconsulate.gov/pr-03272007b.html| bet = Ambassador Nancy G. Brinker, Founder of the World's Largest (March 27, 2007)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090817145240/http://jerusalem.usconsulate.gov/pr-03272007b.html| arxivsáne = 2009-jıl 17-avgust | sáne = 2007-jıl 27-mart | baspaxana = Jerusalem.usconsulate.gov| qaralǵan sáne = 2010-jıl 23-may }}&lt;/ref&gt;.

Kóp sanlı bizneslerden tısqarı, Dallasta Qurama Shtatlardaǵı basqa qalalarǵa salıstırǵanda jan basına shaqqanda eń kóp sawda orayları bar hám sonday-aq AQSHta ekinshi bolıp salınǵan sawda orayı - 1931-jılı ashılǵan Highland Park Village usı qalada jaylasqan&lt;ref name=&quot;VisitDallas_Shopping&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.visitdallas.com/things-to-do/shopping/index.html| bet = Shopping| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160404181001/http://www.visitdallas.com:80/things-to-do/shopping/index.html| arxivsáne = 2016-jıl 4-aprel | jumıs = VisitDallas| qaralǵan sáne = 2021-jıl 27-iyun }}&lt;/ref&gt;. Dallas Arqa Texastaǵı eki iri sawda orayınıń úyi bolıp tabıladı: Dallas Galleria hám NorthPark Center, ol Texastaǵı ekinshi eń úlken sawda orayı bolıp esaplanadı. Eki sawda orayı da joqarı dárejeli dúkanlarǵa iye hám aymaq ushın turistlerdi tartıwshı tiykarǵı orınlar bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.northparkcenter.com/pages/northpark-history| bet = NorthPark Center History – Luxury Shopping in Dallas| jumıs = Northparkcenter.com| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-avgust }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.galleriadallas.com/shopping/| bet = Shopping| arxivurl = https://web.archive.org/web/20161122072055/http://www.galleriadallas.com/shopping/| arxivsáne = 2016-jıl 22-noyabr | jumıs = Galleriadallas.com| qaralǵan sáne = 2017-jıl 27-avgust }}&lt;/ref&gt;.

Forbes jurnalınıń 2011-jılı 21-sentyabrde járiyalanǵan &quot;Amerikanıń eń bay adamları&quot; atlı jıllıq dizimine qaraǵanda, qalada 17 milliarder jasaydı, bul 2009-jılǵı 14 milliarderden kóbeygen. 2009-jılı (14 milliarder menen) qala dúnya júzi boyınsha milliarderleri eń kóp qalalar arasında altınshı orındı iyeledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.forbes.com/forbes-400/#p_34_s_astate_All%20industries_All%20states_All%20categories_| bet = The Richest People in America, September 21, 2011| jumıs = Forbes Magazine| qaralǵan sáne = 2011-jıl 26-oktyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.overseaspropertymall.com/stats/top-world-cities-for-billionaires/| bet = Top World Cities for Billionaires, April 22, 2009| arxivurl = https://web.archive.org/web/20090426051829/http://www.overseaspropertymall.com/stats/top-world-cities-for-billionaires/| arxivsáne = 2009-jıl 26-aprel | baspaxana = Overseas Property Mall, Guide to International Real Estate Investment| qaralǵan sáne = 2011-jıl 26-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

Dallas Qurama Shtatlarda biznes saparları ushın úshinshi eń kóp tańlanatuǵın qala bolıp tabıladı, al Kay Bailey Hutchison konvenсiya orayı 1,000,000 kvadrat futtan (93,000 m²) aslamıraq maydanı menen eldegi eń úlken hám bánt konvenсiya oraylarınıń biri hám dúnyadaǵı eń úlken baǵanasız kórgizbe zalı bolıp esaplanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.dallascvb.com/meetings/why_dallas/| bet = Meeting Professionals – Why Dallas?| arxivurl = https://web.archive.org/web/20080413060744/http://www.dallascvb.com/meetings/why_dallas/| arxivsáne = 2008-jıl 13-aprel | baspaxana = Dallascvb.com| qaralǵan sáne = 2010-jıl 14-avgust }}&lt;/ref&gt;. VisitDallas turizmdi alǵa ilgerletiw hám konvenсiyalardı tartıw ushın shártnama dúzilgen 501(c)(6) shólkemi, biraq 2019-jıldıń yanvar ayında járiyalanǵan audit bul maqsetlerge erisiwdegi nátiyjeliligine gúman tuwdırdı.

== Kórkem óner hám mádeniyat ==
[[Fayl:Chandelier_and_stage_inside_the_auditorium_of_the_Margot_&amp;_Bill_Winspear_Opera_House,_part_of_the_AT&amp;T_Performing_Arts_Center_complex_in_the_Arts_District_of_Dallas,_Texas_LCCN2015630583.tif|oñğa|nobaý|Margot hám Bill Winspear Opera úyiniń ishki kórinisi]]

=== Kórkem óner hám muzeyler ===
Oraylıq qalanıń arqa bólimindegi Kórkem óner rayonı bir neshe kórkem óner orınlarına iye hám Qurama Shtatlardaǵı eń úlken tutas kórkem óner rayonı bolıp tabıladı&lt;ref&gt;{{Cite news|title=ArtPlace names the Dallas Arts District one of the nation's top 12 ArtPlaces|url=https://www.dallasnews.com/arts/arts/2013/01/08/artplace-names-the-dallas-arts-district-one-of-the-nations-top-12-artplaces|first=Michael|last=Granberry| sáne =January 8, 2013|newspaper=[[The Dallas Morning News]]|access-date=September 7, 2014}}&lt;/ref&gt;. Bul rayondaǵı belgili orınlar qatarına Dallas kórkem óner muzeyi; Dallas simfoniyalıq orkestri hám Dallas samal simfoniyasınıń úyi bolǵan Morton H. Meyerson simfoniya orayı; Nasher estelik orayı; hám Trammell &amp; Margaret Crow Aziya kórkem óneri toplamı kiredi.

Sonday-aq, Oraylıq Dallasta jaylasqan Perot tábiyat hám ilim muzeyi tábiyiy tariyx hám ilim muzeyi bolıp tabıladı. 2005-jılǵı Pritzker arxitektura sıylıǵınıń laureatı Thom Mayne hám onıń Morphosis Architects firması tárepinen joybalastırılǵan 180,000 kvadrat futlıq (17,000 m²) imarat altı qabattan ibarat hám shama menen 14 qabat biyiklikte.

AT&amp;T Dallas Atqarıwshılıq óner orayına tiyisli orınlar qatarına Dallas kameralıq simfoniyasınıń úyi bolǵan Moody atqarıwshılıq zalı; Dallas teatr orayı hám Dallas qara terili oyın teatrınıń úyi bolǵan Dee hám Charles Wyly teatrı; hám Dallas operası hám Texas balet teatrınıń úyi bolǵan Winspear opera úyi kiredi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.dallasopera.org/the_company/the_winspear.php| bet = The Winspear Opera House| arxivurl = https://web.archive.org/web/20051215052732/http://www.dallasopera.org/the_company/the_winspear.php| arxivsáne = 2005-jıl 15-dekabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.dallasperformingarts.org/buildingthecenter.html| bet = Building the Center| arxivurl = https://web.archive.org/web/20080315224549/http://www.dallasperformingarts.org/buildingthecenter.html| arxivsáne = 2008-jıl 15-mart | jumıs = [[Dallas Center for the Performing Arts]]}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Dallas_Holocaust_&amp;_Human_Rights_Museum_Photo.png|solğa|nobaý|Dallas Xolokost hám adam huqıqları muzeyi]]
Bul aymaqtan uzaq emes arqada Southern Methodist universitetindegi Meadows muzeyi jaylasqan. 2009-jılı ol Madridtiń Prado muzeyi menen úsh jıllıq sheriklik ornattı. Prado ispan kórkem ónerine baǵdarlanǵan hám Arqa Amerikadaǵı ispan kórkem óneri toplamına iye bolıp, de Xuanes, El Greko, Fortuni, Goyya, Murilo, Pikasso, Pkensa, Ribera, Riko, Velaskes, Surbaran hám basqa da ispan suwretshileriniń shıǵarmaların óz ishine aladı.

Bul shıǵarmalar, sonday-aq Roden hám Murdıń músinleri sıyaqlı ispan emes ataqlı shıǵarmalar da, sheriklik sonshelli tabıslı bolǵanlıǵı sebepli Prado hám Meadows muzeyleri sheriklikti uzaytıwǵa kelisti&lt;ref&gt;{{cite press release|url=http://www.smu.edu/News/2012/meadows-prado-agreement-13july2012|title=Prado and Meadows Museum announce expansion of partnership – SMU| sáne =July 13, 2012|work=[[Southern Methodist University]]|via=www.smu.edu|access-date=May 11, 2013}}&lt;/ref&gt;.

Jaratılıs izertlew institutı Dallasta kreaсionizm muzeyi bolǵan ICR Ilim hám Jer tariyxı ashılıw orayın basqaradı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.wfaa.com/article/news/local/inside-the-dallas-museum-where-faith-meets-science/287-253a5519-bd1b-4506-8362-af9d0c69f138| bet = Inside the Dallas museum where faith meets science| avtor = Panicker| at = Jobin| sáne = 2019-jıl 18-aprel | jumıs = [[WFAA]]| qaralǵan sáne = 2021-jıl 21-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Burınǵı Texas mektep kitapları qoyması, Uorren komissiyasınıń esabı boyınsha, Li Xarvi Osvald 1963-jılı Prezident [[Kennedi, Jon Ficjerald|Djon F. Kennedige]] atıp óltirgen jer, 1980-jıllardan baslap okrug húkimet keńsesi imaratı sıpatında xızmet etip kelmekte, tek altınshı hám jetinshi qabatları Altınshı qabat muzeyin jaylastırǵan.

Amerika miniatyura óneri muzeyi Fair Park daǵı Mámleket zalında jaylasqan. Óner aymaǵında jáne jaqında keńeytilgen magnit mektebi bolǵan DISD niń Buker T. Vashington atındaǵı atqarıwshılıq hám kórkem óner joqarı mektebi bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.artsmagnet.org/| bet = Artsmagnet.org| baspaxana = Artsmagnet.org| qaralǵan sáne = 2013-jıl 11-may }}&lt;/ref&gt;. Óner aymaǵına jaqın jaylasqan Qala orayı aymaǵında Dallas zamanagóy óner muzeyi jaylasqan.
[[Fayl:American_Airlines_Center_August_2015.jpg|oñğa|nobaý|American Airlines orayı]]
Downtown nıń dál shıǵısında jaylasqan Deep Ellum, dáslep 1920-jıllar hám 1930-jıllarda Qubladaǵı eń ataqlı djaz hám blyuz orayı sıpatında belgili boldı&lt;ref name=&quot;paynechapVI&quot;&gt;{{Cite book|last=Payne|first=Darwin|title=Dallas, an illustrated history|url=https://archive.org/details/dallasillustrate0000payn|year=1982|publisher=Windsor Publications|location=Woodland Hills, California|isbn=0-89781-034-1|pages=[https://archive.org/details/dallasillustrate0000payn/page/157 157]–185|chapter=Chapter VI: The Spirit of Enterprise}}&lt;/ref&gt;. Blind Lemon Jefferson, Robert Johnson, Huddie &quot;Lead Belly&quot; Ledbetter hám Bessie Smith sıyaqlı artistler Deep Ellum daǵı Harlem hám Palace sıyaqlı dáslepki klublarda óner kórsetti. Búgingi kúnde Deep Ellum júzlegen artistlerdiń mákanına aylanǵan, olar pútkil aymaq boylap barlar, pablar hám konсert zallarınıń qasında jaylasqan loftlarda jasap, studiyalarda isleydi.

Aymaqtaǵı úlken kólemdegi kórkem óner qosılıwı qalanıń graffitige bolǵan biyǵam qatnasınan kelip shıqqan, hám kóplegen jámiyetlik orınlar, sonıń ishinde tunneller, imaratlardıń diywalları, trotuarlar hám kósheler freskalar menen qaplanǵan. Bir úlken mısal, Good-Latimer tunneli, 2006-jıldıń aqırında usı jerden jeńil relsli jol qurılısın júrgiziw ushın buzıp taslandı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.hgrouphomes.com/About_Dallas_Texas/page_2476195.html| bet = Thinking of Relocating to Dallas| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130121032504/http://www.hgrouphomes.com/About_Dallas_Texas/page_2476195.html| arxivsáne = 2013-jıl 21-yanvar | avtor = Hobson Real Estate Group| baspaxana = Hobson Real Estate Group| qaralǵan sáne = 2012-jıl 10-iyun }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Dallas_Museum_of_Art_July_2015_02.jpg|solğa|nobaý|Dallas kórkem óner muzeyi]]
Deep Ellum sıyaqlı, Downtown nıń qublasında jaylasqan Cedars elatı da studiya artistleriniń kóbeyiwin hám [[oyın-zawıq]] orınlarınıń keńeyiwin kórip atır. Aymaqtaǵı kórkem óner kórinisi 2000-jıllardıń basında Southside on Lamar dıń ashılıwı menen rawajlana basladı, bul eski Sears Roebuck and Company qoyması loftlarǵa, studiyalarǵa hám usaqlap satıw oraylarına aylandırılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.southsideonlamar.com/| bet = Southside on Lamar Apartments Located in Downtown Dallas| jumıs = South Side On Lamar}}&lt;/ref&gt;.

Házirgi waqıtta bul jerde Gilley's Dallas hám Poor David's Pub sıyaqlı [[oyın-zawıq]] orınları bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.gilleysdallas.com/PressRoom/pressreleases/PRrelease0911.pdf| bet = The Legend Returns: Gilley's Brings New Life to Downtown Dallas| arxivurl = https://web.archive.org/web/20050403173814/http://www.gilleysdallas.com/PressRoom/pressreleases/PRrelease0911.pdf| arxivsáne = 2005-jıl 3-aprel | sáne = 2003-jıl 11-sentyabr | jumıs = Gilley's Dallas| qaralǵan sáne = 2006-jıl 19-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Dallas Mavericks komandasınıń iyesi hám jergilikli isbilermen Mark Cuban 2005-jıldıń sentyabr ayında Cedars stanсiyası janındaǵı Lamar kóshesinde jer satıp aldı, hám jergilikli turǵınlar onıń bul jerde oyın-zawıq kompleksin jobalastırıp atırǵanın boljap atır&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/classifieds/news/homecenter/realestate/stories/DN-cuban_01bus.ART.State.Edition2.13bfde7f.html|title=Mark Cuban snaps up tracks near downtown|access-date=April 20, 2006}}&lt;/ref&gt;.

Trinity dáryasınıń qublasında, Oak Cliff te jaylasqan Bishop Arts District te kóplegen studiya artistleri qayta qurılǵan qoymalarda jasaydı. Tar kósheler hám kósheler boyındaǵı imaratlardıń diywalları freskalar menen bezelgen, al átiraptaǵı kóshelerde kóplegen ózgeshe restoranlar hám dúkanlar bar&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.bishopartsdistrict.com/| bet = Bishop Arts District| baspaxana = Bishop Arts District| qaralǵan sáne = 2013-jıl 11-may }}&lt;/ref&gt;.

Dallas qalasınıń húkimet bólimi sıpatında Mádeniyat isleri boyınsha basqarması bar. Bul basqarma qala boyınsha altı mádeniyat orayın basqaradı, jergilikli súwretshiler hám teatrlarǵa qarjı bóledi, jámiyetlik kórkem óner joybaların baslaydı hám qalaǵa tiyisli klassikalıq radio stanсiyası WRR dı basqaradı. Los Andjeles klassındaǵı suw astı qayıǵı USS Dallas 2014-jıldıń sentyabr ayında xızmetten shıǵarılǵannan keyin Trinity dáryası janında muzey kemesine aylandırılıwı jobalastırılǵan edi, biraq bul joba keyinge qaldırıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.dmagazine.com/frontburner/2017/12/uss-dallas-maritime-museum-hunt-red-october-submarine/| bet = Could the Nuclear Submarine USS Dallas Finally Come to Dallas?| avtor = Macon| at = Alex| sáne = 2017-jıl 8-dekabr | jumıs = Could the Nuclear Submarine USS Dallas Finally Come to Dallas? – D Magazine| baspaxana = A Magazine| qaralǵan sáne = 2018-jıl 15-oktyabr }}&lt;/ref&gt;. Ol Xyuston da úlken bólimlerge bólinip, júk mashinaları menen muzey ornına alıp kelinedi hám sol jerde qayta qurastırıladı.

=== Kitapxanalar ===
[[Fayl:Biblioteca_Dallas_Interior.jpg|oñğa|nobaý|Dallas Jámiyetlik Kitapxanası]]
Qala Dallas Jámiyetlik Kitapxanası sisteması tárepinen xızmet kórsetiledi. Bul sistema Dallas Hayal-qızlar Klubları Federaсiyası tárepinen dúzilgen bolıp, sol waqıttaǵı prezident May Dickson Exall basshılıǵında ámelge asırılǵan. Onıń qarjı jıynaw háreketleri filantrop hám polat magnatı Andrew Carnegie den grant alıwǵa alıp keldi, bul kitapxana sistemasına 1901-jılı óziniń birinshi filialın qurıwǵa múmkinshilik berdi&lt;ref&gt;{{Web deregi| url = https://dallaslibrary2.org/about/history.php| bet = Library History| baspaxana = Dallas Public Library| qaralǵan sáne = 2024-jıl 29-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20240229235411/https://dallaslibrary2.org/about/history.php| arxivsáne = 2024-jıl 29-fevral }}&lt;/ref&gt;.

TBúgingi kúnde kitapxana sisteması qala boyınsha 30 filialdı basqaradı, sonıń ishinde qalanıń Húkimet rayonında jaylasqan 8 qabatlı J. Erik Jonsson Oraylıq Kitapxanası bar&lt;ref&gt;{{Web deregi| url = https://dallaslibrary2.org/hours.php| bet = Hours| baspaxana = Dallas Public Library| qaralǵan sáne = 2024-jıl 29-fevral | arxivurl = https://web.archive.org/web/20240229235406/https://dallaslibrary2.org/hours.php| arxivsáne = 2024-jıl 29-fevral }}&lt;/ref&gt;.

=== Aspazlıq ===
Dallas óziniń barbekyu, haqıyqıy Meksika hám Tex-Mex aspazlıǵı menen tanımalı. Dallas aspazlıq saxnasınıń ataqlı ónimleriniń qatarına 1971-jılı restorator Mariano Martinez tárepinen oylap tabılǵan muzlatılǵan margarita mashinası kiredi&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nelson|first=Colleen McCain|title=One Man's Invention, Forever Frozen In Time – Dallas: Margarita Machine Takes Its Rightful Place In History|newspaper=[[The Dallas Morning News]]| sáne =October 9, 2005|url=https://www.dallasnews.com/s/dws/news/city/lakewood/stories/DN-margarita_09met.ART.West.Edition2.4242abd.html|access-date=February 7, 2007}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:State_Fair_of_Texas_September_2019_02_(Centennial_Hall).jpg|oñğa|nobaý|Fair Park daǵı Texas Mámleketlik Yarmarkası]]

=== Ilajlar ===
Texas Mámleketlik Yarmarkası 1886-jıldan berli hár jılı Fair Park ta ótkerilip kelmekte hám qala ekonomikasına jılına shama menen 50 million dollar payda alıp keledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.dallasnews.com/news/2016/04/19/big-tex-s-economic-impact-try-50-million-says-new-study-on-the-state-fair/| bet = Big Tex's economic impact? Try $50 million, says new study on the State Fair| avtor = Steve| at = Thompson| sáne = 2016-jıl 19-aprel | jumıs = The Dallas Morning News| qaralǵan sáne = 2016-jıl 19-aprel }}&lt;/ref&gt;. Cotton Bowl da ótkeriletuǵın&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.kvue.com/article/sports/ncaa/longhorns/red-river-showdown-history-behind-the-texas-oklahoma-rivalry/269-2ae1103e-2409-44c4-96fa-a3df41f24da7| bet = Red River Showdown: The history behind the Texas-Oklahoma rivalry| sáne = 2019-jıl 8-oktyabr | til = en-US| jumıs = kvue.com| qaralǵan sáne = 2020-jıl 29-iyun }}&lt;/ref&gt;, Texas Universiteti (Ostin) menen Oklaxoma Universitetin qarsı qoyatuǵın futbol oyını Red River Shootout ta qalaǵa kóp sanlı qonaqlardı alıp keledi. Qala jáne de Cotton Bowl da State Fair Classic hám Heart of Dallas Bowl turnirlerin ótkeredi.

Basqa festivallar qatarına qalanıń úlken meksikalı-amerikalı xalqı tárepinen ótkeriletuǵın bir neshe Cinco de Mayo bayramları hám Lower Greenville Avenue boylap ótetuǵın Áwliye Patrik kúni paradı, Juneteenth bayramları, Taste of Dallas, Deep Ellum Kórkem óner festivalı, Dallas Grek awqatları festivalı, jıl sayınǵı Xellouin ilajı &quot;The Wake&quot;, hám Xellouinde ótkeriletuǵın eki jıllıq waqıya, sonıń ishinde Cedar Springs Road taǵı Xellouin paradı hám Kórkem óner rayonındaǵı Oraylıq Dallas ta ótkeriletuǵın &quot;Zombi júriwi&quot; kiredi.

Victory Park tıń ashılıwı menen, WFAA telekanalı AT&amp;T Plaza da jıl sayınǵı Jańa jıl keshesin ótkere basladı. Telekanal bul bayramnıń Nyu-Yorktıń Times Square daǵı bayramlarǵa uqsas bolıwın úmit etti. 2011-jılǵı Jańa jıl keshesinde 32,000 adam qatnasıp, jańa rekord ornatıldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.dallasnews.com/news/curious-texas/2019/12/30/what-happened-to-big-d-nye-curious-texas-investigates/| bet = What happened to Big D NYE? Curious Texas investigates| sáne = 2019-jıl 30-dekabr | til = en| jumıs = Dallas News| qaralǵan sáne = 2020-jıl 29-iyun }}&lt;/ref&gt;.

Bir neshe jıldan keyin &quot;Big D NYE&quot; bayramları toqtatılǵannan soń, qala orayında jańa jıl aqırǵı waqıyası baslandı. Bunda Reunion Tower da úlken salyut showı ótkerilip, ol KXAS hám pútkil shtat hám aymaq boyınsha basqa da telekanallarda kórsetildi. Sonıń menen birge, Dallas aymaǵındaǵı bir neshe Omni qonaqxanaları jańa jıldı qarsı alıw ushın úlken ilajlar shólkemlestiredi.

== Derekler ==
{{Derekler}}
__BÖLİDİMÖNDEMEW__

[[Kategoriya:Qalalar hám elatlar]]</text>
      <sha1>ti6itje9dptq8bncqr4mvyub6vodqjy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Melaniya Tramp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21458</id>
    <revision>
      <id>274967</id>
      <parentid>265400</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T19:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>163</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Bill_Clinton_and_Donald_Trump_at_the_U.S._Open_in_2000,_Flushing_Meadows–Corona_Park.jpg with [[File:Bill_Clinton_and_Donald_Trump_at_the_U.S._Open_in_Flushing,_New_York_(P85027).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:</comment>
      <origin>274967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33501" sha1="qy6ygbdq6aduooj1run94f1j10sm1jw" xml:space="preserve">{{Mámleketlik isker infoqutısı|birth_name=Melaniya Knavs|birth_place=Novo Mesto, Sloveniya|citizenship={{ubl|Yugoslaviya (1970–1991)|Sloveniya (1991–házirgi waqıtqa shekem)|Amerika Qurama Shtatları (2006–házirgi waqıtqa shekem)}}|spouse={{marriage|[[Donald Tramp]]|22.01.2005}}|children=Barron Tramp|father=Viktor Knavs|mother=Amaliya Knavs|residence=Aq úy|qolı=Melania Knauss-Trump signature.svg|súwret=Melania Trump official portrait.jpg|atı=Melaniya Tramp}}

'''Melaniya Knauss Tramp'''&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://firstladies.org/home/first-ladies/melania-trump| bet = Meet the First Ladies of the U.S.}}&lt;/ref&gt; ([[Inglis tili|ingl]]. ''Melania Knauss Trump;'' tuwılǵandaǵı atı Melanya Knavs, 26-aprel, 1970) — sloveniyalı hám amerikalı burınǵı model, 2025-jıldan baslap [[Amerika Qurama Shtatlarınıń birinshi xanımı|AQSHtıń birinshi xanımı]], [[Amerika Qurama Shtatları|AQSh]]&lt;nowiki/&gt;tıń 45-hám 47-prezidenti [[Donald Tramp|Donald Tramptıń]] hayalı. Ol burın 2017-jıldan 2021-jılǵa shekem usı lawazımda bolǵan.

Melania Knavs Yugoslaviyanıń bir bólimi SR Sloveniyada tuwılǵan, 16 jasınan baslap moda modeli retinde jumıs islep baslaǵan. Ol óz atın Melaniya Knauss dep ózgertip, Parij hám Milanǵa model jumısın izlew ushın barǵan, sol jerde Paolo Zampolli menen tanısqan. Zampolli onı jumısqa alıp, 1996-jılı AQShqa kóshiwine qáwender bolǵan. Ol Manxettende model bolıp jumıs islewin dawam etken hám sol jerde Zampolli onı 1998-jılı kóshpes múlk isbilermeni Donald Tramp penen tanıstırǵan. Melaniya menen Donald kóp ótpesten ushırasıwdı baslaǵan. Ol Melaniyaǵa kóbirek model jumısların tabıwǵa járdem bergen, al Melaniya onıń 2000-jılǵı prezidentlik saylaw mapazında qollap-quwatlaǵan. Melaniya hám Donald Tramp 2005-jılı úylengen hám kelesi jılı ulı Barron Tramp tuwılǵan. Ol Barronnıń balalıq dáwirine kóp waqtın oǵan baǵıshlap, jumıs islewge yamasa kúyewi menen is ilajlarǵa qatnasıwǵa az waqıt ajıratqan. 2009-jılı ol óziniń Melaniya atlı zergerlik brendin baslaǵan.

Donaldtı 2016-jılǵı prezidentlik saylawlarda qatnasıwǵa shaqırǵannan keyin, Melaniya saylaw mapazında siyrek kórindi, onıń ornına Donaldqa telefon arqalı strategiya boyınsha járdem beriwdi maqul kórdi. 

Melaniya birinshi xanım lawazımındaǵı dáslepki aylarda Manxettende qaldı, Barronnıń mektepti pitkeriwine múmkinshilik beriw hám óziniń nekege shekemgi kelisimin qayta dodalasıw ushın. Onıń ógey qızı Ivanka Tramp birinshi xanımnıń dástúriy wazıypalarınıń bir bólegin orınladı. Aq úyge kóshkennen keyin de ol minimal aktivlik kórsetti, kóbinese Shıǵıs qanattaǵı keńsesiniń ornına rezidenciyada qalıp, aldıńǵı birinshi xanımlarǵa salıstırǵanda azıraq ilajlar ótkerdi.

Birinshi xanım lawazımında bolǵan waqtında Melaniya balalar máselelerine itibar qarattı, balalardıń salamatlıǵın qollaw ushın «Be Best» mapazın basladı hám balalar emlewxanalarına kóp márte bardı. Ol kúyewiniń jaqın másláhátshisi boldı. 

== Erte jaslıq dáwiri hám bilim alıwı ==
Melaniya Knavs 1970-jılı 26-aprelde Yugoslaviyanıń Novo Mesto qalasında, házirgi [[Sloveniya]] aymaǵında tuwılǵan. Onıń ákesi Viktor Knavs dáslep shofyor bolıp islegen, keyin mámleketlik avtomobil óndiriwshi zavodta avtobólekler satıwshı bolıp, Yugoslaviya Kommunistler Ligası — milliy kommunistlik partiya menen baylanıslar ornatqan. Anası Amaliya Sevnica qalasındaǵı Jutranjka balalar kiyimlerin islep shıǵarıwshı kárxanada úlgi tigiwshi bolıp islegen&lt;ref name=&quot;CollinsModel&quot; /&gt;{{Sfn|Bennett|2019|p=51}}. Sevnicada shańaraq mámleketlik Naselje Heroja Maroka turaq jay kompleksinde jasaǵan. Onıń úlken ájapası Ines bar{{Sfn|Jordan|2020|p=56}}, sonday-aq ákesiniń aldıńǵı qatnasınan tuwılǵan úlken ájaǵası Denis Cigelnyak bar, biraq ol onı hesh kórmegen dep xabarlanadı. Ákesi hátteki ákelik test arqalı tastıyıqlanǵannan keyin de balanıń ákesi ekenin moyınlamaǵan.

Balalıǵında Melaniya, zavodtaǵı basqa jumısshılardıń balaları sıyaqlı, balalar kiyimleri kórsetilgen moda kórsetiwlerine qatnasqan&lt;ref name=&quot;VanityFair&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.vanityfair.com/news/2017/04/donald-melania-trump-marriage| bet = Inside the Trump Marriage: Melania's Burden| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170718230215/http://www.vanityfair.com/news/2017/04/donald-melania-trump-marriage| arxivsáne = 2017-jıl 18-iyul | avtor = Peretz| at = Evgenia| sáne = 2017-jıl 21-aprel | jumıs = [[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}&lt;/ref&gt;. Toqımashılıq Sevnicanıń tiykarǵı qol óner kásibi edi. Oqıwshılar bul kórsetiwlerge qatnasıw ushın mektepten bosatılǵan. Jas waqtınan baslap-aq Melaniya modaǵa qızıǵıwshılıq bildirgen hám óz kiyimlerin ózgertip tigiwdi baslaǵan. Ol bul sheberlikti anasınıń jumısın baqlaw arqalı rawajlandırǵan.

Melaniya jasóspirimliginde, shańaraǵı menen Sevnicadaǵı eki qabatlı úyge kóshken&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.huffpost.com/entry/melania-trump-history_n_56bdf3b5e4b0c3c55050db11|first=Marja|last=Novak|agency=[[Reuters]]|title=Melania Trump's Past Took Her From A River Town In Slovenia To Trump Tower|work=[[HuffPost]]| sáne =February 12, 2016|access-date=20 September 2024}}&lt;/ref&gt;. On bes jasında ol [[Lyublyana]] qalasındaǵı Dizayn hám fotografiya boyınsha orta mektepke oqıwǵa kirgen, hár kúni tuwılǵan qalasınan paytaxtqa hám keri poezd penen uzaq jol júrgen. Birinshi jıldan soń, ol hám Ines ákesi tólegen kvartirada paytaxtqa birge kóshken. On toǵız jasında oqıwdı pitkergennen keyin, Melaniya dizayndı jáne úyreniw ushın Lyublyana universitetiniń Arxitektura hám puqaralıq hám geodeziyalıq injeneriya fakultetine oqıwǵa kirgen, biraq bir neshe aydan keyin dárejesin pitkermey oqıwdı taslaǵan{{Sfn|Caroli|2019|p=338}}.

== Erte modellik karerası ==

=== Evropadaǵı karerası ===
Melaniya on altı jasında mektep qáwenderligindegi kórsetiwde (shouda) model bolıp júrgende, sloveniyalı moda (sán) fotografı Stane Erko tárepinen kópshilikke belgili bolǵan. Sol waqıtta ol model bolıwdıń ornına sán dizayneri bolıwdı qálegen&lt;ref name=&quot;Ioffe&quot; /&gt;. Modellik karerası rawajlanǵan sayın, Melaniya óz atınıń basqasha jazılıwın, Melaniya Knauss dep qollanǵan. Ol modellik jumıs tabıw ushın Evropanı aralaǵan. Bir neshe jaqın tuwısqanlarınan basqa, ol Sloveniyada tanıǵan hesh kim menen baylanıstı saqlamaǵan. 1992-jılı Melaniya Jana Magazine jurnalınıń «Jıldıń kelbeti» jarısında ekinshi orındı iyelegen, bul jarıstıń jeńimpazlarına xalıqaralıq modellik shártnama wáde etilgen{{Sfn|Caroli|2019|p=338}}. Ol Milandaǵı RVR Reclame agentligi menen shártnama dúzgen, biraq bir neshe aydan keyin bul shólkemnen ketken.

Melaniya kelesi jıllardı Evropa boylap modellik jumısları ushın sayaxat etiw menen ótkizgen, sonıń ishinde 1993-jılı Amerika Qurama Shtatlarınıń birinshi hayal prezidentin sáwlelendirgen bir jumıs ta bar edi. Shama menen 23 yaki 24 jaslarında ol Parijdi óziniń tiykarǵı jasaw ornı etip tańlaǵan, ol jerde óziniń bólme qánigesi Viktoriya Silvstedt penen birge jasaǵan. Melaniya Parij hám Milannıń moda úyleri ushın model bolıp islegen, sol jerde 1995-jılı ol Metropolitan Models kompaniyasınıń qos iyesi Paolo Zampolli menen tanısqan, ol waqıtta Zampolli Evropada talantlardı izlew saparında bolǵan edi. Zampolli, onıń keleshektegi kúyewi [[Donald Tramp|Donald Tramptıń]] dostı bolıp&lt;ref name=&quot;VanityFair&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.vanityfair.com/news/2017/04/donald-melania-trump-marriage| bet = Inside the Trump Marriage: Melania's Burden| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170718230215/http://www.vanityfair.com/news/2017/04/donald-melania-trump-marriage| arxivsáne = 2017-jıl 18-iyul | avtor = Peretz| at = Evgenia| sáne = 2017-jıl 21-aprel | jumıs = [[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFPeretz2017&quot;&gt;Peretz, Evgenia (April 21, 2017). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;, Melaniyanıń ómirinde uzaq waqıt dawamında qatnasqan az sanlı adamlardıń biri bolǵan.

=== Nyu-Yorkke kóshiw ===
Zampolli Melaniyaǵa Qurama Shtatlarǵa barıwdı usındı, ol jerde onı wákillik etiwdi qáleytuǵının ayttı&lt;ref name=&quot;VanityFair&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.vanityfair.com/news/2017/04/donald-melania-trump-marriage| bet = Inside the Trump Marriage: Melania's Burden| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170718230215/http://www.vanityfair.com/news/2017/04/donald-melania-trump-marriage| arxivsáne = 2017-jıl 18-iyul | avtor = Peretz| at = Evgenia| sáne = 2017-jıl 21-aprel | jumıs = [[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFPeretz2017&quot;&gt;Peretz, Evgenia (April 21, 2017). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;. 1996-jılı Melaniya Manxettenge kóshti&lt;ref name=&quot;VanityFair&quot; /&gt;. Bul waqıtqa kelip, ol 26 jasqa tolǵan edi, bul kópshilik úmitli modellerge qaraǵanda ádewir úlken jas edi. Zampolli Melaniyanı moda industriyasındaǵı adamlar menen jaqın jasawǵa hám aralasıwǵa shaqırdı hám onıń Yunion maydanındaǵı Cekendorf minaralarında fotograf Metyu Atanian menen birge kvartira bólisiwin shólkemlestirdi{{Sfn|Jordan|2020|pp=81–82}}&lt;ref name=&quot;VanityFair&quot; /&gt;. Onıń ijarası Zampollidiń agentligindegi aylıǵınan alındı. AQSHta jasay baslaǵannan keyin, ol óz watanına tek geyde hám qısqa múddetke ǵana qaytıp bardı. Ol salamat turmıs tárizin alıp bardı, awqatlanıwın mútájlikke qarap basqardı hám átirapındaǵı modellerdiń ómirin jiyi jutıp jiberetuǵın ishimlik ishiw hám kewil kóteriwden ózin tıydı. Ol belsendi jámiyetlik turmıs keshirmedi hám tek siyrek jaǵdaylarda ǵana sırtqa shıqtı.

AQShtaǵı dáslepki háptelerinde, onıń sayaxat vizası elde jumıs islewine ruqsat bermedi. Soǵan qaramastan, ol shama menen 20,000 dollar (2023-jılǵı 39,000 dollarǵa teń) tabıs keltirgen on modellik jumıstı qabıl etti. Keyin ol jumıs islewge ruqsat beretuǵın H-1B vizasın aldı. Onıń bólme joldası Atanian Nyu-Yorkten ketkende, Melaniya Park avenyudan tısqarı jaylasqan kvartiraǵa kóshti.

== Neke hám shańaraq ==

=== Donald Tramp penen ushırasıw ===
[[Fayl:Donald_and_Melania_1999.jpg|nobaý|Donald Tramp hám Melaniya Knauss 1998-jılı]]
1998-jıldıń sentyabr ayında Zampolli Melaniyanı bir keshede kóshpes múlk magnatı Donald Tramp penen tanıstırdı. Donaldtıń bul ilajda Selina Midelfart degen joldası bar edi. Ol Melaniyadan telefon nomerin soraǵanda, ol bas tarttı. Onıń ornına, ol Donaldtan óziniń nomerin beriwin talap etti. Donald keńse nomeriniń ornına bir neshe jeke nomerlerin bergende, ol Melaniyanıń sınaǵınan ótti. Keyinirek Melaniya óz nomerin bergende «ol qońıraw etetuǵın hayallardıń biri bolıp qalatuǵının» ayttı. Bul waqıyanıń qashan hám qay jerde bolǵanı anıq emes, biraq kóbinese olardıń ushırasqan jeri sıpatında Kit Kat klubı aytıladı.

Bir hápteden soń Melaniya Donaldqa qońıraw etti hám olar ushırasıwǵa shıqtı. Ol Donaldtıń qızıǵıwshılıǵın oyatıw ushın onıń jaqınlasıwlarına qarsı biypárwa qatnas jasadı. Donaldtıń minez-qulqı Melaniyanıń ákesinikine uqsas bolıwı menen birge, olardıń jasları da, sırtqı kórinisi de uqsas edi. Olar ushırasıp baslaǵanda, Melaniya Donaldtıń «Trump: The Art of the Comeback» kitabına iye boldı, onda ol qarım-qatnastan neni kútetuǵının tolıq bayanlaǵan edi.

Melaniya 8-sentyabrde baspasóz konferenciyasın ótkizip, bul waqıyada óz jetiskenliklerin aytıp berdi hám jurnalistlerge &quot;dúnya júzine belgili&quot;, dúnyadaǵı eń joqarı haqı tólenetuǵın modeller arasında &quot;50 aldıńǵılardıń qatarında&quot; ekenin hám Mikki Rurk penen birge filmde rol oynawǵa tayarlanıp atırǵanın ayttı. Bunıń maqseti onıń abıroyın kóteriw hám keleshekte bolajaq, biraq sátsiz bolǵan temeki reklama mapazına tayarlaw edi. Bul ádette tınıshlıqtı saqlaytuǵın hám kásiplik minez-qulıqtı kórsetetuǵın hayal ushın ádetten tıs háreket edi, hám jurnalistler onıń aytqan maǵlıwmatların tastıyıqlay almadı. Tramplar olardıń usı konferenciyadan keyin kóp ótpesten Nyu-York Moda Háptesinde ushırasqanın aytqan, biraq biograf Meri Djordannıń aytıwınsha, industriyadaǵı sáwbetler olardıń qatnasıqları sol waqıtqa shekem rawajlanıp úlgergenin kórsetedi. Olardıń qatnasıqları dáslep tek bir neshe hápte dawam etti. Melaniya Donaldtıń burınǵı qızı Kara Yangtıń Tramp imaratınan shıǵıp baratırǵanın kórgennen keyin onı taslap ketti, biraq kelesi háptede olar qayta qosıldı.

=== Donald Tramp penen qatnasıqları ===
Donaldtıń dańqı hám baylanısları oǵan jańa kásiplik múmkinshilikler berdi. Melaniya hám onıń anası tereń húrmet etken Jaklin Kennedidiń qaytıs bolıwınan kóp ótpesten, Melaniya Kennedi shańaraǵı menen bir saltanatlı keshede ushırastı. Ol Donald penen birge túrli ilajlarǵa qatnasıp, ataqlı adamlar menen ushırasıwdı dawam etti.

Melaniya Donald penen ushırasqannan keyin de modellik kásibin dawam etti&lt;ref name=&quot;VanityFair&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.vanityfair.com/news/2017/04/donald-melania-trump-marriage| bet = Inside the Trump Marriage: Melania's Burden| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170718230215/http://www.vanityfair.com/news/2017/04/donald-melania-trump-marriage| arxivsáne = 2017-jıl 18-iyul | avtor = Peretz| at = Evgenia| sáne = 2017-jıl 21-aprel | jumıs = [[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFPeretz2017&quot;&gt;Peretz, Evgenia (April 21, 2017). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;, biraq waqıt ótken sayın jumıslardı azaytıp, oǵan kóbirek waqıt ajırattı. 1999-jılı jup Govard Stern menen onıń showında shok-jokey intervyusinen keyin dıqqatqa tústi. Donald kóbinese Melaniyanı jıynalıslarǵa alıp barıp, onıń sulıwlıǵın maqtap kórsetti. Ol oǵan bizneske aralasıwǵa ruqsat bermedi, bunı birinshi hayalına basqarıwshılıq lawazım bergennen keyin payda bolǵan qarama-qarsılıq penen túsindirdi.
[[Fayl:Bill Clinton and Donald Trump at the U.S. Open in Flushing, New York (P85027).jpg|solğa|nobaý|2000-jılı Melaniya Knauss Kayli Baks, Donald Tramp hám sol waqıttaǵı prezident Bill Klinton menen birge]]
Donald 1999-jıl 7-oktyabrde Reforma partiyasınan prezidentlikke kandidat bolıwǵa umtılǵanın járiyaladı. Melaniya bul qádemdi qatań qollap-quwatladı. The New York Times gázetasınıń Donald prezident bolǵan jaǵdayda onıń roli qanday bolatuǵını haqqında sorawına Melaniya: &quot;Men Betti Ford yamasa Jeki Kennedi sıyaqlı dástúriy bolaman&quot; dep juwap berdi.


2000-jıldıń yanvar ayında Melaniya menen Donaldtıń ayrılısqanı haqqında xabar tarqaldı, biraq qatnasıqlardı kim toqtatqanı haqqında qarama-qarsı maǵlıwmatlar bar edi. Olar birge islegen kóp súwretler hám járiyalaw materialları ózgeristi esapqa alıw ushın járiyalawdan aldın tez arada redakciyalandı. Olar baylanısta qaldı hám bir neshe aydan soń jáne qosıldı. Melaniya 2001-jılı jasıl karta aldı, bul oǵan AQSH-ta turaqlı jasawǵa ruqsat berdi. Melaniya hám Donald 2002-jılı Trump Tower-de birge jasay basladı. Ol 2004-jıldıń aprel ayında Donaldtıń The Apprentice oyın-zawıq showında birinshi ret payda boldı, qatnasıwshılar olardıń pentxausına barǵan epizodta kórindi.

=== Neke hám toy ===
Donald 2004-jıldıń 26-aprelinde, Melaniyanıń tuwılǵan kúninde, olar Met Gala ilajına ketip baratırǵanda oǵan úyleniw usınısın bildirdi. Ol Melaniyanıń nekege turıwdı talap etpegenligi sebepli úyleniwge kóbirek tayın ekenin hám onıń sońǵı jıllardaǵı tabıslarına tásir etkenin sezgenin túsindirdi. Melaniya onıń neke aldı kelisimine de qarsılıqsız qol qoydı. Toydan bir neshe ay burın Melaniya Anna Vintur hám Andre Leon Talli menen birge Parijge barıp, toy kóylegin tańlaw ushın saparǵa atlandı hám Djon Galyanonıń kóylegin tańladı. Toydan aldınǵı kúnlerde ol usı kóylekte Vogue jurnalınıń bas betinde payda boldı.

Donald hám Melaniya 2005-jıldıń 22-yanvarında Floridadaǵı Palm-Bich qalasındaǵı Bethesda-by-the-Sea shirkewinde úylendi. Saltanattan soń Donaldtıń Mar-a-Lago múlkiniń bal zalında qabıllaw ótkerildi, onı Melaniya Preston Beyli menen birge joybarladı. Kóplegen ataqlı adamlar, sonıń ishinde muzıkantlar, sportshılar, media basshıları hám televidenie juldızları qatnastı. Onıń jalǵız qız joldası sińlisi Ines edi, ol jaqınıraq bolıw ushın Nyu-Yorkke kóship kelgen edi. Melaniya toydıń barlıq táreplerin óz joybarlawshısı menen shólkemlestirdi. Ol Donaldqa ilaj haqqında sheshim qabıl etiwge ruqsat berdi, biraq toydıń NBC arqalı translyaciya etiliwi haqqındaǵı usınısın qabıl etpedi.

=== Neke hám ana bolıw ===
[[Fayl:Donald_Trump_and_wife_Melania.jpg|nobaý|Donald Tramp hám Melaniya Tramp 2006-jılı]]
Tramplar úsh rezidenciyada jasap, olardıń arasında júrdi: Nyu-Yorktegi Tramp minarası, Nyu-Djersidegi Tramp Milliy Golf Klubı Bedminster hám Floridadaǵı Mar-a-Lago. Óziniń jeke mákanına iye bolıw ushın, Melaniya Tramp minarasınıń eń joqarǵı qabatında jeke spa qurdırdı. Ol kúyewi menen birge Tramp obektlerinde ótkeriletuǵın ilajlarǵa qatnasqanda, kóbinese tek bir neshe minut kórinis beriw ushın qalıp, sońınan jeke rezidenciyaǵa qaytıp ketetuǵın edi. 

Donaldqa turmısqa shıqqannan keyin, Melaniya onıń tórt balasınıń ógey anası boldı: Donaldtıń birinshi hayalı Ivana Zelnichkovadan tuwılǵan kishi Donald Tramp, Erik Tramp hám Ivanka Tramp, hám ekinshi hayalı Marla Meyplsten tuwılǵan Tiffani Tramp. Melaniya ásirese Tiffani menen jaqın baylanıs ornattı, ol Melaniyanıń Tiffaniydiń ákesi menen ushırasıwı baslanǵanda altı jasta edi, hám onıń ózin ógey tuwısqanları arasında ózin qosılǵan seziwin támiyinledi. Melaniyanıń ózi eki qabat bolǵanda, bul haqqında ǵalaba xabar qurallarında keń en jayıldı. Buǵan onıń ekinshi márte Vogue jurnalınıń muqabasında payda bolıwı da kiredi, onda onıń eki qabat denesi hám ashıq paltoda kórsetilgen edi. Melaniya ayların ájapası hám ata-anası menen ótkizdi, olar júklilik dawamında kelip turdı. Ol jáne de Tramp minarasında balalar bólmesiniń qurılısın qadaǵaladı. Ol FAO Schwarz oyınshıq dúkanında bala tuwılıwı aldındaǵı sawǵa beriw saltanatın ótkerdi, biraq ol alǵan oyınshıqlar hám sawǵalardıń balalar emlewxanasına beriliwin talap etti.
[[Fayl:Melania_Trump_2011.jpg|nobaý|Melaniya Tramp 2011-jılı]]
2006-jılı 20-martta Melaniya hám Donaldtıń ulı, Barron Uilyam Tramp dúnyaǵa keldi. Melaniya ulınıń ekinshi atın tańladı, al Donald onıń birinshi atın tańladı. Barron tuwılǵannan keyin, Melaniya onıń ómirinde belsendi boldı hám sáykes túrde kúyewi menen ilajlarǵa qatnasıwǵa az waqıt ajırattı. Donald oǵan eger olardıń balası bolsa, ol balanıń ómirinde belsendi qatnaspaytuǵının anıq aytqan edi. Keyin Melaniya bunı maqullaǵanın ayttı, &quot;Men onıń jórgek almastırıwın yaki Barrondı uyqıǵa jatqarıwın qálemedim&quot; dep bildirdi. Ol Barronnıń erte jaslarında bir neshe ózgesheliklerden basqa waqıtta tárbiyashılardıń xızmetinen bas tarttı, onı ózi tárbiyaladı. Bul jámiyetlik belsendiliktiń azayıwı Donaldtıń jáne supermodeller menen ushırasıwına alıp keldi, bul Melaniyanı qolaysız jaǵdayǵa saldı.

Melaniya Tramp sıpatında ómirine úyreniskennen keyin, geyde qayırqomlıq jumısları hám Aflac reklamasındaǵı kórinisi sıyaqlı ayrım jaǵdaylardı esapqa almaǵanda, jámiyetlik kóz aldınan uzaqlastı. Ol 2006-jılı 28-iyulde Amerika Qurama Shtatlarınıń puqarası boldı. Keyin ol ata-anasın kúyewi keyin qayta-qayta sınǵa alǵan &quot;shınjırlı kóshiw&quot; immigraciya procesi arqalı qolladı. Melaniya hám Barron Qurama Shtatlar hám Sloveniyada [[Eki puqaralıq|eki puqaralıqtı]] saqlap qaldı. Waqtınıń kópshiligin Tramptıń rezidenciyalarında ótkerip, ata-anası hám ulınan basqa joldaslardı siyrek saqladı.

Ulı balalıq dáwirge jetkende, Melaniya basqa isler ushın kóbirek waqıt taba basladı. Ol 2009-jılı óz atı Melaniyanı zergerlik brendi sıpatında sawda belgisi etip dizimnen ótkerdi, onı QVC arqalı arzanıraq zergerlik buyımların satıw ushın paydalandı. Ol óz brendinde Tramp atın qollanbawǵa maqsetli túrde háreket etti, onı Melaniya Tramp dep ataǵan jurnalistlerdi dúzetip turdı. Ol dizaynlardı ózi sızdı, olar ózi jasaǵan úsh orınǵa tiykarlanǵan edi: Nyu-York, Palm-Bich hám Parij. Keyingi jıllar dawamında ol qosımsha Melaniya toplamların shıǵardı hám olar hár saparı tolıq satılıp ketti. Sońınan Melaniya 2011-jılı Melania Marks Skincare brendi tiykarında uwıldırıq qosılǵan teri kútimi ónimleriniń qatarın islep shıqtı. Brend hesh qashan iske qosılmadı. Bul ónimlerdi satatuǵın New Sunshine kompaniyası basqarıwda ózgerisler bolıp, shártnamanı biykar etkende, nızamlı isti keltirip shıǵardı. Kompaniya bir basshınıń Tramplarǵa jaqın dos bolǵanı ushın olarǵa paydalı itibar bergenin ayıpladı. Is Melaniyanıń paydasına sheshildi hám oǵan tólenetuǵın summa sırttan kelisildi. Dáslep ol kompaniyaǵa 50 million dollar joǵaltılǵan tabıs ushın arza bergen edi.

== Donald Tramptıń 2016-jılǵı prezidentlik saylaw kampaniyası ==

=== Kampaniya waqtındaǵı jeke ómiri ===
Melaniya 2016-jılǵı prezidentlik saylawda Donaldtı prezidentlikke úgit-násiyat alıp barıwǵa isendirgen adam boldı, oǵan ya bunı islewi, ya bolmasa bul haqqında gáp qozǵawdı toqtatıwı kerekligin ayttı. Kampaniya baslanǵanda, Melaniya kúyewine úgit-násiyat alıp barıwǵa yamasa ilajlarǵa qatnasıwǵa májbúrlenbeytuǵının hám tek ózi qálegende ǵana payda bolatuǵının anıq bildirdi. Sonıń nátiyjesinde ol kampaniyada salıstırmalı túrde kishi rol oynadı, bul XX ásirdiń basınan berli prezidentlikke kandidatlardıń zayıpları ushın ádetten tıs edi. Óziniń joqlıǵın túsindirip, ol ulı Barronǵa ǵamxorlıq qılıw ushın úyde qalıw zárúrligin atap ótti. Soǵan qaramastan, onıń kúndelikli rejimi kampaniya sebepli ózgerdi, óytkeni ol saparǵa shıqqanda qáwipsizlik ilajların esapqa alıwǵa májbúr boldı hám óz iskerligi haqqında onlayn rejiminde haqıyqıy waqıtta jazba qaldıra almadı. Bir waqıtları [[Instagram]] hám [[Twitter]] platformaların aktiv paydalanǵan ol kampaniya baslanǵannan keyin óziniń sociallıq tarmaqlardaǵı akkauntlarında azıraq belsendilik kórsete basladı.

Kóp adamlar, sonıń ishinde onıń óz jaqın sheńberindegiler de, Donaldtıń prezidentlik múmkinshiligine gúmanlansa da, Melaniya onıń jeńetuǵınına isendi. Donaldtıń másláhátshilerinen ayırmashılıǵı, Melaniya onı óz instinktlerine boysınıwǵa hám aytıwı kerek dep esaplaǵan nárselerin aytıwǵa xoshemetledi, tek ol Donaldtıń ádepsiz sózlerdi qollanıwın unatpadı. Ol úyinde otırıp kampaniyanı jaqınnan analizledi, soraw nátiyjelerin baqlap, kúyewiniń qarsılasları menen qalay qarım-qatnas jasaytuǵının kózden ótkerdi. Ol kampaniya dawamında kúyewi menen telefon arqalı úzliksiz sóylesip turdı.

=== Kampaniyaǵa qatnasıwı ===
[[Fayl:First_Lady_Melania_Trump_speaking_in_2015_(cropped2).jpg|nobaý|Melaniya Tramp 2015-jıldıń noyabr ayında Donald hám Barron menen birge kampaniya ilajında]]
Melaniyanıń model sıpatındaǵı karerası kampaniya waqtında artıqmashılıq boldı, óytkeni ol fotograflar ushın tayar edi hám oǵan moda másláhátshisin jallawdıń keregi bolmadı. Model sıpatında ol barlıq háreketlerinde, sonıń ishinde qalay turıwı hám júriwinde de maqsetli bolıwı talap etildi. Ol kampaniya waqtında ózin uyalshaq dep ataǵanlarına narazı boldı, bul tek onı qısqa waqıt ishinde ushıratqan hám ózleriniń &quot;15 minutlıq dańqın&quot; qálegen adamlar tárepinen tarqatılǵan pikir ekenin ayttı. Melaniyanıń 2015-jıldıń noyabr hám 2016-jıldıń fevral aylarındaǵı dáslepki shıǵıp sóylewleri Donaldtıń onı xalıqqa sóylewge shaqırıwı menen boldı. Eki jaǵdayda da ol tek bir neshe gáp ayttı. Onıń kampaniya dawamındaǵı birinshi jobalastırılǵan sózi 2016-jıldıń aprel ayına shekem bolmadı.

Kampaniya komandası Melaniya kóbirek belsendi bolıwın qáledi, óytkeni ol Donaldtı insaniylastırıw hám Amerika ármanın immigranttıń kóz-qarasınan jetkeriw ushın ayrıqsha orında edi. Xoup Xiks kampaniyanıń Melaniya menen tiykarǵı baylanıstırıwshısı bolıp, onıń qálegen shıǵıwların shólkemlestirdi. Melaniya Xikstiń pikirine isendi hám oǵan belgili bir shıǵıwdıń áhmiyetin bahalawǵa ruqsat berdi. Onıń siyrek shıǵıwları onı kúyewine qosımsha qollaw kerek bolǵan terbelmeli shtatlarǵa alıp bardı, al onıń sózleri siyasat ornına Donaldtıń jeke qásiyetlerin maqtadı.

Melaniya vice-prezidentti tańlaw processine qatnastı, eń joqarı shaǵım etiwshiler menen ushırastı, hám onıń Mayk Pensti maqullawı onıń tańlanıwına úles qostı. Onıń pikirinshe, sheshiwshi faktor Penstiń basqa talap qoyıwshılarǵa qaraǵanda onsha háwesli emesligi hám Donaldqa qarsı háreket etpeytuǵını edi.

== AQSH Birinshi xanımı retindegi birinshi múddeti (2017–2021) ==

=== Manxettendegi Birinshi xanım ===
[[Fayl:Donald_Trump_and_Melania_Trump_at_Liberty_Ball_Inauguration_2017.jpg|nobaý|Melaniya Tramp Donald Tramp penen birge azatlıq balında, 20-yanvar, 2017-jıl|342x342 nükte]]
Donaldtıń 20-yanvar, 2017-jılı prezident bolıp ant beriwinen soń&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.cbsnews.com/news/melania-trump-fulfilling-the-role-of-first-lady-her-way/| bet = Melania Trump: Fulfilling the First Lady's Role Her Way| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170124041215/http://www.cbsnews.com/news/melania-trump-fulfilling-the-role-of-first-lady-her-way/| arxivsáne = 2017-jıl 24-yanvar | sáne = 2017-jıl 23-yanvar | jumıs = CBS News| qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }}&lt;/ref&gt;, Melaniya [[Washington|Vashington, D.C.]] ǵa onıń menen birge kóshpeytuǵının, al Barronnıń oqıw jılın sol jerde tamamlawı ushın Manxettende qalatuǵının járiyaladı. Bul oǵan ulın Aq úyge áste-aqırın tanıstırıwǵa hám onı qattı tásirlendirmewge múmkinshilik berdi. Usı dáwir ishinde Melaniya Donald penen nekege deyingi kelisimniń jańa shártlerin qayta dodalastı, bul olardıń ómirindegi kelisim qol qoyılǵannan keyingi ózgerislerdi sáwlelendiriw hám Barronnıń ılayıqlı miyras alıwın támiyinlew ushın edi.

Melaniya Angliyada tuwılǵan Luiza Adamstan keyin Birinshi xanım ataǵın alǵan ekinshi shet elde tuwılǵan hayal edi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.cbsnews.com/news/melania-trump-fulfilling-the-role-of-first-lady-her-way/| bet = Melania Trump: Fulfilling the First Lady's Role Her Way| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170124041215/http://www.cbsnews.com/news/melania-trump-fulfilling-the-role-of-first-lady-her-way/| arxivsáne = 2017-jıl 24-yanvar | sáne = 2017-jıl 23-yanvar | jumıs = CBS News| qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://www.cbsnews.com/news/melania-trump-fulfilling-the-role-of-first-lady-her-way/ &quot;Melania Trump: Fulfilling the First Lady's Role Her Way&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;, hám Melaniya bul ataqtı alǵan birinshi puqara boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.whitehousehistory.org/bios/melania-trump| bet = Melania Trump| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240225112551/https://www.whitehousehistory.org/bios/melania-trump| arxivsáne = 2024-jıl 25-fevral | jumıs = White House Historical Association| qaralǵan sáne = 2024-jıl 9-mart }}&lt;/ref&gt;. Ol óz ana tili sloven tilinen tısqarı, inglis, italyan, francuz hám nemis tillerinde sóyley alatuǵının aytqan, biraq jámiyetshilik aldında tek inglis hám sloven tillerinde sóylegen. Ol jáne de Jaklin Kennediden keyin AQSHtıń ekinshi katolik Birinshi xanımı boldı&lt;ref name=&quot;Sieczkowski&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.huffingtonpost.com/entry/melania-trump-catholic-white-house_us_59270d0ce4b0265790f5f76f| bet = Melania Trump Will Be The First Catholic To Live At The White House Since JFK| arxivurl = https://web.archive.org/web/20170526193809/http://www.huffingtonpost.com/entry/melania-trump-catholic-white-house_us_59270d0ce4b0265790f5f76f| arxivsáne = 2017-jıl 26-may | avtor = Sieczkowski| at = Cavan| sáne = 2017-jıl 25-may | jumıs = [[HuffPost]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 26-may }}&lt;/ref&gt;.

2017-jılı 8-martta Melaniya Aq úydegi birinshi waqıyasın - Xalıqaralıq hayal-qızlar kúnine arnalǵan túslik awqatın ótkerdi. Ol hayal-qızlar auditoriyasına óziniń immigrant hayal sıpatındaǵı ómiri haqqında hám elde hám sırtta genderlik teńlikke erisiw ústinde islew haqqında sóyledi, genderlik teńsizlikke qarsı gúres quralı sıpatında bilimlendiriwdiń áhmiyetin atap ótti&lt;ref&gt;{{Cite news| sáne =8 March 2017|title=First Lady Touts Equality at International Women's Day Luncheon|url=http://www.cnn.com/2017/03/08/politics/melania-trump-international-womens-day-luncheon/index.html|access-date=March 10, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Melania Trump 'Recalls Her Immigrant Past' as She Pushes for Equality on International Women's Day|date=9 March 2017|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/03/09/melania-trump-recalls-immigrant-past-pushes-equality-international/|access-date=March 10, 2017}}&lt;/ref&gt;. Tramplar 2017-jıldıń may ayında [[Vatikan|Vatikanǵa]] bardı&lt;ref&gt;{{Cite news|date=May 25, 2017|title=Melania Trump Is Catholic, She Confirms After Vatican Visit|url=https://www.washingtonpost.com/news/acts-of-faith/wp/2017/05/25/melania-trump-is-catholic-she-confirms-after-vatican-visit/|access-date=October 18, 2018}}&lt;/ref&gt;.

=== Aq úydegi ómir ===
[[Fayl:Juliana_Awada_and_Melania_Trump_walk_along_the_Colonnade_of_the_White_House,_April_2017_(cropped).jpg|nobaý|2017-jılı Melaniya Tramp Argentina birinshi xanımı Djuliana Avada menen birge|279x279 nükte]]
Melaniya hám onıń ulı Barron 2017-jılı 11-iyunde Aq úyge kóship keldi. 2017-jılı Melaniyanıń birinshi xanım sıpatındaǵı kópshilik shıǵıp sóylewleri Manxetten hám Vashingtonda boldı hám ol ádette hayal-qızlar hám balalar máseleleri haqqında sóyledi.

Aq úyge kóshkennen keyin, Melaniya kópshilik waqtın jeke bólmelerde ótkiziwdi tańladı, Aq úy xızmetkerlerin birinshi xanımnıń Shıǵıs qanatındaǵı keńseleri ornına sol jerden basqardı. Barronnıń futbol shınıǵıwlarına jaǵday jaratıw ushın, ol Aq úy aymaǵına tor ornattırdı hám onıń menen birge shınıǵıw ushın trener shaqırdı. Melaniya birinshi xanım bolǵan waqtında Barron onıń tiykarǵı itibarında boldı hám ol onı siyasattan uzaq uslawǵa háreket etti, hátte xızmetkerler onı &quot;Qorǵawshı&quot; dep ataytuǵın edi. Aq úyge kelgennen keyin de, Melaniya hár jılı kóp waqtın sırtta ótkizdi, úlken bayramlarda hám kóplegen hápte aqırlarında Mar-a-Lagoǵa barıp turdı.
[[Fayl:White_House_Christmas_2018_(46060476411).jpg|solğa|nobaý|Melaniya Tramp 2018-jılǵı Aq úydiń jańa jılǵa arnalǵan bezeliwin tekserip atır|225x225 nükte]]
Melaniya Aq úydiń bezeliwi hám jobalastırılıwına jeke ózi qatnastı. Ol hár qanday ilajlar jobalastırılǵanda zattardıń qalay dizayn islengeni hám jaylastırılǵanı haqqında ózgeshe itibarlı boldı. Aq úyge shet elli mártebeli qonaq kelgen hárbir jaǵdayda, Melaniya Kók bólmeni ajıratıp qoyatuǵın edi, onda ol qonaqtıń zayıbı menen túslik jeytuǵın yamasa shay ishetuǵın edi. Prezident ıdıs-tabaq toplamın tańlaǵanda, Melaniya kóbinese altın naǵıslı Klinton hákimshiliginiń ıdıs-tabaqların tańlaytuǵın edi. Ol ózinen aldınǵılarǵa qaraǵanda siyregirek ilajlar ótkeretuǵın edi, ádettegi háptede úshten az ilaj bolıp, olardıń hárbiri bir saattan az dawam etetuǵın edi. Onıń eń úlken joybarlarınıń biri 2018-jılǵı Aq úydiń jańa jıl qarsańındaǵı bezeliwin jobalastırıw boldı. 

== Amerika Qurama Shtatlarınıń Birinshi xanımı retinde ekinshi múddeti (2025–házirgi waqıtqa shekem) ==
2025-jıl 20-yanvarda, 60-Amerika Qurama Shtatları Prezidentiniń inauguraciyası waqtında, Melaniya Franses Klivlendten keyin bul lawazımdı eki ret izbe-iz emes múddette iyelegen ekinshi birinshi xanım boldı&lt;ref&gt;{{Web deregi | sáne = 2024-jıl 6-noyabr | bet = Will Melania Move to D.C. or Will She Be a Part-Time First Lady?| url = https://www.thedailybeast.com/will-melania-move-to-dc-or-will-she-be-a-part-time-first-lady/| qaralǵan sáne = 2024-jıl 18-noyabr | jumıs = The Daily Beast| til = en}}&lt;/ref&gt;.


== Derekler ==

[[Kategoriya:Tiri shaxslar]]
{{Derekler}}
__BÖLİDİMÖNDEMEW__</text>
      <sha1>qy6ygbdq6aduooj1run94f1j10sm1jw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı:Kvazimodo/úlesim</title>
    <ns>2</ns>
    <id>22138</id>
    <revision>
      <id>274983</id>
      <parentid>238702</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T11:03:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Kerek siltemeler */ Translatewiki.net saytında Wikimedia joybarlarınıń qaraqalpaqsha interfeysin awdarıwshılar statistikası ushın silteme</comment>
      <origin>274983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13923" sha1="kop9lx6onmefmedfi50n8o4oou68ncw" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{Userbox/Maqalalar procenti|1121}}
{{Redaktorlar sanı|20000}}
'''Qaraqalpaqsha Wikipediada men islegen texnikalıq jumıslar:'''
# Barlıq maqalalarda qollanılǵan inglis tilindegi '''{{tl|Reflist}}''' úlgisin qaraqalpaqsha '''{{tl|Derekler}}''' úlgisi menen almastırdım ''(tolıq orınlandı)'';
# Barlıq maqalalarda qollanılǵan inglis tilindegi '''{{tl|Cite web}}''' úlgisin qaraqalpaqsha '''{{tl|Web deregi}}''' úlgisi menen almastırdım ''(tolıq orınlandı)'';
# Barlıq maqalalarda qollanılǵan '''“...”''' kórinisindegi tırnaqsha belgisin '''«...»''' menen almastırdım ''(tolıq orınlandı)'';
# Barlıq maqalalarda qollanılǵan '''„...“''' kórinisindegi tırnaqsha belgisin '''«...»''' menen almastırdım ''(tolıq orınlandı)'';
#  Barlıq maqalalarda qollanılǵan eski imladaǵı '''a', o', g', u', n'''' háriplerin jańa imladaǵı '''á, ó, ǵ, ú, ń''' háripleri menen almastırdım ''(tolıq orınlandı)'';
# Wikipedia talaplarına say barlıq maqalalarda qollanılǵan '''==...==''' ('''===...===''' hám t.b.) kórinisindegi jańa abzaclarǵa '''== ... ==''' ('''=== ... ===''') kórinisindegi bir boslıq qoyıp shıqtım ''(tolıq orınlandı)''.
'''Islewim kerek:'''
# Barlıq maqalalarda qollanılǵan '''&quot;...&quot;''' kórinisindegi tırnaqsha belgisin '''«...»''' menen almastırıw ''(islew kerek)'';
# Barlıq maqalalarda sızıqshanıń ornına qollanılǵan defis '''(-)''' hám orta uzınlıqtaǵı sızıqshanı '''(–)''' qaraqalpaq tiliniń punktuaciyalıq qaǵıydalarına say sızıqsha '''(—)''' menen almastırıw ''(islep atırman)''.

'''Qaraqalpaqsha Wikipedianıń wikipediashılarına másláhát hám ótinish (qulaqlarıńızǵa altın sırǵa): joqarıdaǵı qaǵıydalarǵa ámel etiń!'''

'''Interfeys administratorı retinde:'''

Joybarǵa házirshe 20dan zıyat gadjetlerdi alıp keldim. Gadjetler, ádette, maqalalardı redaktorlaǵanda, Wikipedia interfeysin ózińizge qolaylı qılıp qoyıw ushın járdem beredi. Gadjetlerdi aktivlestiriw ushın oń qaptal panelden «Sazlawlar» bólimindegi «Gadjetler» bólimine ótip, ózińizge unaǵan gadjetlerdi jaǵıp qoysańız boladı. Júdá tappasańız, mine silteme: [[Arnawlı:Sazlawlar#mw-prefsection-gadgets|Gadjetler]].

Jıl kesiminde men islegen redaktorlawlar sanı:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jıl
! Redaktorlaw sanı
|-
| 2022
| {{FORMATNUM:25}}
|-
| 2023
| {{FORMATNUM:98}}
|-
| 2024
| {{FORMATNUM:2190}}
|-
| 2025
| {{FORMATNUM:18224}}
|-
|}

== Áhmiyetli jumıslar ==
=== Kerek siltemeler ===
* [https://query.wikidata.org/#SELECT%20%3Fitem%20%3FitemLabel%20%3Farticle%20WHERE%20%7B%0A%20%20%23%20Qaraqalpaqsha%20Wikipediada%C7%B5%C4%B1%20maqalalard%C4%B1%20tab%C4%B1w%0A%20%20%3Farticle%20schema%3AisPartOf%20%3Chttps%3A%2F%2Fkaa.wikipedia.org%2F%3E%20.%0A%20%20%3Farticle%20schema%3Aabout%20%3Fitem%20.%0A%20%20%0A%20%20%23%201.%20%22kaa%22%20Wikipediada%C7%B5%C4%B1%20Wikidata%20t%C3%BAsindirmesi%20joq%20maqalalar%0A%20%20FILTER%20NOT%20EXISTS%20%7B%0A%20%20%20%20%3Fitem%20schema%3Adescription%20%3Fdesc%20.%0A%20%20%20%20FILTER%28LANG%28%3Fdesc%29%20%3D%20%22kaa%22%29%0A%20%20%7D%0A%20%20%0A%20%20%23%202.%20FILTR%3A%20Barl%C4%B1q%20atamalr%20k%C3%B3pligindegi%20%28Normal%2C%20URL-Encoded%20h%C3%A1m%20inglisshe%20at%C4%B1%20menen%29%20maqalalard%C4%B1%20jazbaw%0A%20%20FILTER%28%21REGEX%28STR%28%3Farticle%29%2C%20%22https%3A%2F%2Fkaa%5C%5C.wikipedia%5C%5C.org%2Fwiki%2F%28Kategoriya%7CCategory%7C%C3%9Algi%7C%25C3%259Algi%7C%25C3%25BAlgi%7CTemplate%7CWikipedia%7CTalq%C4%B1law%7CS%25C3%25BAwbet%7CTalk%7CPaydalan%C4%B1wsh%C4%B1%7CUser%7CPortal%7CModul%7CModule%7CMediaWiki%7CFayl%7CFile%7CJ%C3%A1rdem%7CHelp%7CTalq%C4%B1law%29%3A%22%2C%20%22i%22%29%29%0A%20%20%0A%20%20%23%203.%20Disambiguation%20%28Disambiguation%20%2F%20Ba%C7%B5darlaw%20beti%29%20betlerdi%20filtrlew%20%28jazbaw%29%0A%20%20MINUS%20%7B%20%3Fitem%20wdt%3AP31%20wd%3AQ4167410%20.%20%7D%0A%20%20%0A%20%20%23%20Atlar%C4%B1n%20qaraqalpaqsha%20yamasa%20inglisshe%20k%C3%B3rset%0A%20%20SERVICE%20wikibase%3Alabel%20%7B%20bd%3AserviceParam%20wikibase%3Alanguage%20%22kaa%2Cen%22.%20%7D%0A%7D%0ALIMIT%2010000 Wikidata sıpatlaması joq maqalalardı tawıp, solarǵa Wikidata sıpatlamasın qosıw ushın silteme hám ishinde tayın kod]
* [[:en:WP:AWB|AutoWikiBrowserdi paydalanıp úyreniw (inglis tilinde): Bul Wikipediadaǵı betlerdi kótere dúzetiw ushın kerek programma]]. Bunnan basqa [[OpenRefine]] (kóbinese Wikidata ushın) paydalanıwǵa boladı. Terminaldan ya VS arqalı da kótere maqalalardı dúzetiwge boladı.
* [[Arnawlı:UnconnectedPages|Wikimaǵlıwmat elementine baylanıspaǵan betler]]
* [[Arnawlı:Talap qılınǵan betler|Jaratılıwı kerek bolǵan betler]]
* [[Arnawlı:Kategoriyasız betler|Kategoriyası joq maqalalar]]
* [https://translatewiki.net/wiki/Special:ActiveLanguages/kaa#kaa Translatewiki.net saytında Wikimedia joybarlarınıń qaraqalpaqsha interfeysin awdarıwshılar statistikası]

== ==
'''''Men jaratqan ayırım maqala hám úlgiler'''''
{{div col|colwidth=20em}}
'''{{bayraq|Qaraqalpaqstan}} Qaraqalpaqstanǵa baylanıslı maqalalarım'''
&lt;small&gt;'''Qaraqalpaq tili'''&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;'''Tilshiler'''&lt;/small&gt;
*[[Shamshetdin Ábdinazimov]]
*[[Húsniddin Hamidov]]
*[[Mamıt Qálenderov]]
*[[Mámbetkárim Qudaybergenov]]
*[[Uzaqbergen Embergenov]]
*[[Qudiyar Pirniyazov]]
*[[Ráwiya Esemuratova]]
*[[Oraqbay Sayımbetov]]
*[[Qutlımurat Allanazarov]]
*[[Kenjebay Ubaydullaev]]
*[[Dosjanbay Nasırov]]
*[[Esemurat Berdimuratov]]
*[[Quralbay Paxratdinov]]
*[[Ulbosın Dáwletova]]
*[[Qálender Ábdimuratov]]
*[[Ayjarıq Bekbergenov]]
*[[Oraqbay Dospanov]]
*[[Ernazar Dáwenov]]
*[[Ábdiqádir Niyazov]]
*[[Axmet Qıdırbaev]]
*[[Perdebay Nájimov]]
*[[Ayman Nájimov]]
*[[Áziza Aymurzaeva]]
*[[Aytmurat Turabaev]]
*[[Abatbay Dáwletov]]
&lt;small&gt;'''Kitaplar'''&lt;/small&gt;
*[[Qaraqalpaq tiliniń túsindirme sózligi (1982-1992)]]
*[[Qaraqalpaq tiliniń orfografiyalıq sózligi (2020)]]
&lt;small&gt;'''Álipbe'''&lt;/small&gt;
*[[Latın jazıwına tiykarlanǵan qaraqalpaq álipbesi]]
&lt;small&gt;'''Qaraqalpaq ádebiyatı'''&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;'''Dóretiwshiler'''&lt;/small&gt;
*[[Bayniyaz Qayıpnazarov]]
*[[Gúlnara Ibragimova]]
*[[Dáwlen Aytmuratov]]
*[[Hikmetulla Ayımbetov]]
*[[Axmet Aqnazarov]]
*[[Ulmámbet Xojanazarov]]
*[[Qarmıs Dosanov]]
*[[Qalıy Jumaniyazov]]
*[[Abat Áliev]]
*[[Jańabay Saparov]]
*[[Seydabulla Pirjanov]]
*[[Ómirbay Ótewliev]]
*[[Ábilqasım Ótepbergenov]]
*[[Marat Qarabaev]]
*[[Húrliman Ótemuratova]]
*[[Bazarbay Seytaev]]
*[[Xojamurat Turımbetov]]
*[[Teńelbay Sársenbaev]]
*[[Orazbay Sátbaev]]
*[[Gúlayım Tursınova]]
*[[Dáli Nazbergenov]]
*[[Shárigúl Payzullaeva]]
*[[Keńesbay Reymov]]
*[[Mámbetalı Qayıpov]]
*[[Ábdiqádir Qayıpov]]
*[[Dáwletiyar Qasımov]]
*[[Máryam Qasımova]]
*[[Ádilbay Qojıqbaev]]
*[[Tabısqan Qanaatov]]
*[[Qazaqbay Ámetov]]
*[[Qállibek Begjanov]]
*[[Mariya Bekbergenova]]
*[[Dániyar Belasarov]]
*[[Mátibay Berdiev]]
*[[Gúlistan Dáwletova]]
*[[Gúlnara Nurlepesova]]
*[[Jańabay Narımbetov]]
*[[Turdımurat Nájimov]]
*[[Perdebay Nurjanov]]
*[[Saylawbay Jumaǵulov]]
*[[Joldasbay Dilmuratov]]
*[[Orınbek Kojurov]]
*[[Sársen Qurbaniyazov]]
*[[Ayapbergen Seytekov]]
*[[Alpısbay Sultanov]]
*[[Tájiaxmet Seytmamutov]]
*[[Raxim Májiytov]]
*[[Minaj Mátsapaev]]
*[[Artıq Shamuratov]]
*[[Saǵındıq Embergenov]]
*[[Nurlıbay Dáwletbaev]]
*[[Zulayxa Nurmetova]]
*[[Nazira Mátyaqubova]]
*[[Naǵıyma Jańabaeva]]
*[[Tursımurat Eshanov]]
*[[Sharapatdin Ayapov]]
*[[Kóbeysin Ernazarov]]
*[[Allanazar Ábdiev]]
*[[Ómirbay Embergenov]]
*[[Yaqıpbay Ájimov]]
*[[Álibek Kóbentaev]]
*[[Baekesh Qálimbetov]]
*[[Abdulqasım Qudabaev]]
*[[Saparbay Saliev]]
*[[Esbergen Ótepbergenli]]
*[[Beknazar Ernazarov]]
*[[Qarabay Ermanov]]
*[[Ziyada Bekbergenova]]
*[[Ábdimurat Atajanov]]
*[[Jumaniyaz Óteniyazov]]
*[[Túrkmenbay Jiyemuratov]]
*[[Saǵın Ziyawov]]
*[[Pátiyma Mırzabaeva]]
*[[Minayxan Jumanazarova]]
*[[Sádirbay Ismaylov]]
*[[Abdulla Sadıqov]]
*[[Salıy Sadıqov]]
*[[Ǵayıp Yaqubov]]
*[[Árepbay Xalmuratov]]
*[[Turdıbay Mámbetniyazov]]
*[[Joldasbay Tájetdinov]]
*[[Jubatqan Muratbaev]]
*[[Ismayıl Saǵitov]]
&lt;small&gt;'''Kitaplar'''&lt;/small&gt;
*[[Muǵallimge raxmet]]
&lt;small&gt;'''Ilimpazlar'''&lt;/small&gt;
*[[Gappar Asenov]]
&lt;small&gt;'''Mádeniyat'''&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;'''Qosıqshılar'''&lt;/small&gt;
*[[Dálibay Mámbetmuratov]]
*[[Biybiraba Ótepbergenova]]
*[[Dawıtbay Qayıpov]]
*[[Baxtıyar Jumataev]]
*[[Rashit Xojasov]]
&lt;small&gt;'''Aktyorlar'''&lt;/small&gt;
*[[Polat Aytmuratov]]
*[[Xanım Saparova]]
*[[Jigerbay Ábdimov]]
&lt;small&gt;'''Siyasatshılar'''&lt;/small&gt;
*[[Úbbiniyaz Áshirbekov]]
&lt;small&gt;'''Filmografiya'''&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;'''Filmler'''&lt;/small&gt;
*[[Ájiniyaz (film, 2024)]]
&lt;small&gt;'''Studiyalar'''&lt;/small&gt;
*[[Qaraqalpaqfilm]]
&lt;small&gt;'''Geografiya'''&lt;/small&gt;
*[[Qaraqalpaqstannıń áhmiyetli jeti sayaxat ornı]]
* [[Qaraqalpaqstan klimatı]]
* [[Aral tábiyiy geografiyalıq okrugi]]
* [[Qızılqum tábiyiy geografiyalıq okrugi]]
* [[Ámiwdárya deltalıq buyırtpası]]
* [[Nurımtúbek buyırtpası]]
* [[Shaqpaqtı shuqırlıǵı]]
* [[Asakeawdan shuqırlıǵı]]
* [[Qusxanataw (taw)]]
* [[Qızıljar (taw)]]
* [[Jumırtaw]]
* [[Qubataw]]
* [[Beltaw]]
&lt;small&gt;'''Gazeta-jurnallar'''&lt;/small&gt;
*[[Shımbay hawazı]]
*[[Ámiwdárya (jurnal)|Ámiwdárya]]
&lt;small&gt;'''Hár túrli'''&lt;/small&gt;
*[[Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamı]]
*[[Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıqtıń laureatları]]
*[[Allayar Dosnazarovtıń xronologiyası]]
*[[Qaraqalpaq mámleketlik universiteti Biologiya fakulteti]]
*[[Ekinshi jáhán urısında Qaraqalpaqstan]]
{{div col end}}
________________________
{{div col|colwidth=20em}}
'''Aralas temalar'''

&lt;small&gt;'''Dóretiwshileri'''&lt;/small&gt;
*[[Aziz Nesin]]
*[[Sabahattin Ali]]
*[[Timur Kocaoğlu]]
*[[Xalid Húseyniy]]
*[[Saylawbek Dúysheev]]
*[[Viktoriya Amelina]]
&lt;small&gt;'''Jurnalistler'''&lt;/small&gt;
*[[Abdullah Balak]] 
*[[Ahmet Vardar]]
&lt;small&gt;'''Sportshılar'''&lt;/small&gt;
*[[Munarbek Seyitbek ulı]]
&lt;small&gt;'''Siyasatshılar'''&lt;/small&gt;
*[[Adam Rechei]]
&lt;small&gt;'''Qosıqshılar'''&lt;/small&gt;
*[[Ceza]]
*[[INJI]]
&lt;small&gt;'''Aktyorlar'''&lt;/small&gt;
*[[Kim Joo-ryoung]]
*[[Anna Cutiya]]
&lt;small&gt;'''Ádebiyat'''&lt;/small&gt;
*[[Notre Dame Soborı (roman)]]
*[[Ájayıp balalar]]
*[[Mıń ájayıp quyash]]
*[[Úsh mushketyor]]
&lt;small&gt;'''Personajlar'''&lt;/small&gt;
*[[Esmeralda (Notre Dame soborı)]]
*[[Kvazimodo]]
*[[Rodion Romanovich Raskolnikov]]
*[[Michael Scofield]]
&lt;small&gt;'''Muzıka'''&lt;/small&gt;
*[[Notre Dame Soborı (myuzikl)]]
*[[Rapstar (albom)]]
*[[Yerli Plaka]]
*[[Med Cezir (Ceza albomı)]]
*[[Yatay Zeka]]
*[[Besame Mucho]]
&lt;/small&gt;'''Filmografiya'''&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;'''Filmler'''&lt;/small&gt;
*[[Notre Dame Soborı (film, 1939)]]
*[[Hababam sınıfı]]
&lt;small&gt;'''Aralas'''&lt;/small&gt;
*[[Istanbul universiteti]]
*[[Túrkiya Bursları]]
*[[Argotizm]]
*[[Tonıkók jazıwı]]
*[[Bilge qaǵan jazıwı]]
*[[Y áwladı]]
*[[Z áwladı]]
*[[Alfa áwladı]]
*[[Zaparojye kazakları (kartina)]]
*[[Zamanagóy Ukraina enciklopediyası]]
*[[Rossiyanıń Ukrainaǵa basqınshılıǵı dáwirinde mádeniy miyrastıń wayran bolıwı (2022-jıldan)]]
*[[Ukraina kitap institutı]]
*[[2024-jılǵı Pútkil jer júzilik kóshpeliler oyınları]]
*[[Ekrem İmamoğlunıń qolǵa alınıwı]]
*[[Aqtawdaǵı Embraer E190 apatı]]
*[[Istanbuldaǵı jer silkiniwler (2025)]]
*[[Izraildiń Iranǵa hújimi (2025)]]
*[[Túrkiy tiller dizimi]]
*[[Qızartılǵan mákke]]
*[[Qırǵızstan Qaharmanı]]
*[[Qırǵız álipbesi]]
*[[Wikipedia eskertkishi]]
*[[Ásir]]
&lt;small&gt;'''Jınısıy temalar'''&lt;/small&gt;
*[[Seksologiya]]
*[[Eyakulyaciya]]
*[[Masturbaciya]]
*[[Avtokunnilingus]]
*[[Avtofellyaciya]]
*[[Telefonda jınısıy qatnasıq]]
*[[Anal masturbaciya]]
*[[Jasalma qın]]
*[[Teledildonika]]
*[[Falloimitator]]
*[[Jugum penis]]
*[[Jelli quwırshaq]]
*[[Jınısıy qatnasıq mashinası]]
*[[Sybian]]
*[[Avtoerotizm]]
*[[Erotikalıq elektrostimulyaciya]]
*[[Jámáátlik masturbaciya]]
*[[Erotikalıq asfiksiya]]
*[[Vibrator (jınısıy qatnasıq)|Vibrator]]
*[[Kosmosta jınısıy qatnasıq]]
{{div col end}}

________________________
{{div col|colwidth=20em}}
'''Úlgiler'''

&lt;small&gt;'''Infoqutılar'''&lt;/small&gt;
* {{tl|Kóshpeliler oyınları}}
* {{tl|Qurallı soqlıǵısıw infoqutısı}}
* {{tl|Taǵam infoqutısı}}
* {{tl|Gazeta infoqutısı}}
&lt;small&gt;'''Navqutılar'''&lt;/small&gt;
* {{tl|Fyodor Dostoyevskiy}}
* {{tl|Tólepbergen Qayıpbergenov}}
* {{tl|Nókis qalası xalıq punktleri}}
* {{tl|Nókis rayonı xalıq punktleri}}
* {{tl|Ámiwdárya rayonı xalıq punktleri}}
* {{tl|Qońırat rayonı xalıq punktleri}}
* {{tl|Shımbay rayonı xalıq punktleri}}
* {{tl|Kegeyli rayonı xalıq punktleri}}
* {{tl|Moynaq rayonı xalıq punktleri}}
* {{tl|Bozataw rayonı xalıq punktleri}}
* {{tl|Taqıyatas rayonı xalıq punktleri}}
* {{tl|Shomanay rayonı xalıq punktleri}}
* {{tl|ǴMDA mámleket basshıları}}
* {{tl|Qırǵızstan Prezidentleri}}
* {{tl|Ózbekstan Qaharmanı sıylıǵın alǵan Qaraqalpaqstanlılar}}
* {{tl|Qaraqalpaq asxanası}}
* {{tl|Sóz shaqapları}}
* {{tl|Masturbaciya}}
* {{tl|Qaraqalpaqstan aeroportları}}
* {{tl|Alay rayonınıń xalıq punktleri}}
* {{tl|Qara-Qulja rayonınıń xalıq punktleri}}
* {{tl|Úlken-Alay rayonınıń xalıq punktleri}}
* {{tl|Aravan rayonınıń xalıq punktleri}}
&lt;small&gt;'''Userqutılar'''&lt;/small&gt;
* {{tl|User QMU studenti}}
* {{tl|QMU pitkeriwshisi}}
* {{tl|Userbox/Kywiki}}
* {{tl|Userbox/Dúzetiw qájet emes}}
* {{tl|Userbox/Maqalalar procenti}}
* {{tl|Redaktorlar sanı}}
* {{tl|User Qısqa múddetli tánepistegi paydalanıwshı}}
* {{tl|Uzaq múddetli tánepistegi paydalanıwshı}}
* {{tl|User Qıpshaq ruwınan bolǵan paydalanıwshılar}}
* {{tl|Userbox/Instagram akkaunt}}
* {{tl|User úles}}
* {{tl|User Begish}}
* {{tl|User Ceza}}
* {{tl|User Jyul Vern}}
* {{tl|User Dostoevskiy}}
* {{tl|Userbox Rep}}
* {{tl|Userbox Túrkiy tiller}}
* {{tl|Userbox IU studenti}}
{{div col end}}</text>
      <sha1>kop9lx6onmefmedfi50n8o4oou68ncw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Redaktorlawlar sanı boyınsha Wikipediashılar dizimi</title>
    <ns>4</ns>
    <id>23879</id>
    <revision>
      <id>274959</id>
      <parentid>274922</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:01:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>4424</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı</comment>
      <origin>274959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8217" sha1="jnbqvvtat3ue3qwdd1kdcxd6thmsdfk" xml:space="preserve">{{/begin|50}}
|-
| 1 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:25218}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 2 || [[User:Qaraqalpaqpan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qaraqalpaqpan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}}
|-
| 3 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Srajatdin Usnatdinov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4885}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}}
|-
| 4 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4693}}]] || {{Permissions|Bekan88}}
|-
| 5 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4408}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}}
|-
| 6 || [[User:Inosham|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Inosham&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|Inosham}}
|-
| 7 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abdullaeva Shaxnoza-Banu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}}
|-
| 8 || [[User:Doniyor Yóldoshev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Doniyor Yóldoshev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2562}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 9 || [[User:Рахман3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Рахман3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}}
|-
| 10 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1653}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}}
|-
| 11 || [[User:PirjanovNurlan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PirjanovNurlan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}}
|-
| 12 || [[User:Anas1712|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anas1712&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}}
|-
| 13 || [[User:Qarahat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qarahat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}}
|-
| 14 || [[User:Gozzalina|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gozzalina&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1091}}]] || {{Permissions|Gozzalina}}
|-
| 15 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:927}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 16 || [[User:Kuwanishbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kuwanishbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}}
|-
| 17 || [[User:AlefZet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlefZet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}}
|-
| 18 || [[User:Aysabirlijol|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aysabirlijol&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}}
|-
| 19 || [[User:Umarxon III|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umarxon III&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:618}}]] || {{Permissions|Umarxon III}}
|-
| 20 || [[User:Baurzhanuly|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baurzhanuly&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}}
|-
| 21 || [[User:Biypona|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Biypona&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}}
|-
| 22 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:488}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}}
|-
| 23 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bazarbaeva Eleonora&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}}
|-
| 24 || [[User:QRNKS|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QRNKS&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}}
|-
| 25 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:406}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 26 || [[User:Mrshaxas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mrshaxas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}}
|-
| 27 || [[User:Minorax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Minorax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 28 || [[User:Muxammedqudaynazarov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Muxammedqudaynazarov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}}
|-
| 29 || [[User:Begdullaman|Begdullaman]] || [[Special:Contributions/Begdullaman|{{formatnum:330}}]] || {{Permissions|Begdullaman}}
|-
| 30 || [[User:Nurlibek Urgenichbaev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurlibek Urgenichbaev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurlibek Urgenichbaev|{{formatnum:297}}]] || {{Permissions|Nurlibek Urgenichbaev}}
|-
| 31 || [[User:Qareken Balasi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qareken Balasi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qareken Balasi|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Qareken Balasi}}
|-
| 32 || [[User:BEGJIGIT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BEGJIGIT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BEGJIGIT|{{formatnum:252}}]] || {{Permissions|BEGJIGIT}}
|-
| 33 || [[User:Saxibjamal Esemuratova|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Saxibjamal Esemuratova&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Saxibjamal Esemuratova|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Saxibjamal Esemuratova}}
|-
| 34 || [[User:Pirnazarova|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pirnazarova&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pirnazarova|{{formatnum:221}}]] || {{Permissions|Pirnazarova}}
|-
| 35 || [[User:Holder|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Holder&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Holder|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|Holder}}
|-
| 36 || [[User:Miracle0302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Miracle0302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Miracle0302|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Miracle0302}}
|-
| 37 || [[User:Begjigit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Begjigit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Begjigit|{{formatnum:208}}]] || {{Permissions|Begjigit}}
|-
| 38 || [[User:Kmoksy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmoksy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmoksy|{{formatnum:207}}]] || {{Permissions|Kmoksy}}
|-
| 39 || [[User:AbzalM|AbzalM]] || [[Special:Contributions/AbzalM|{{formatnum:206}}]] || {{Permissions|AbzalM}}
|-
| 40 || [[User:ДолбоЯщер|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ДолбоЯщер&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:196}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 41 || [[User:NurkaArzay|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NurkaArzay&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NurkaArzay|{{formatnum:173}}]] || {{Permissions|NurkaArzay}}
|-
| 42 || [[User:Gúlxan Medetbekovna|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gúlxan Medetbekovna&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gúlxan Medetbekovna|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Gúlxan Medetbekovna}}
|-
| 43 || [[User:Bakhit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bakhit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bakhit|{{formatnum:164}}]] || {{Permissions|Bakhit}}
|-
| 44 || [[User:Melek jurnalist|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Melek jurnalist&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Melek jurnalist|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Melek jurnalist}}
|-
| 45 || [[User:DARIO SEVERI|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DARIO SEVERI&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:148}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}}
|-
| 46 || [[User:Jannazarova Sh|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jannazarova Sh&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jannazarova Sh|{{formatnum:136}}]] || {{Permissions|Jannazarova Sh}}
|-
| 47 || [[User:Jámiy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jámiy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jámiy|{{formatnum:133}}]] || {{Permissions|Jámiy}}
|-
| 48 || [[User:İmmortalance|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;İmmortalance&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/İmmortalance|{{formatnum:131}}]] || {{Permissions|İmmortalance}}
|-
| 49 || [[User:Romaine|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Romaine&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Romaine|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Romaine}}
|-
| 50 || [[User:Kagansky|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kagansky&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:124}}]] || {{Permissions|Kagansky}}
{{/end}}</text>
      <sha1>jnbqvvtat3ue3qwdd1kdcxd6thmsdfk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdulhamid Sholpan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24091</id>
    <revision>
      <id>274984</id>
      <parentid>195192</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T11:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>qosımshalar</comment>
      <origin>274984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7099" sha1="o44dvhgtnex28b77d5qrg22znzdp3p7" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı
| atı = Sholpan
}}
'''Sholpan''' (haqıyqıy atı Abdulhamid Sulaymon uli Yunusov; 1897-jıl, Ándijan - 1938.4.10, Tashkent) shayır, jazıwshı, dramaturg, awdarmashı, sınshı hám jámiyetlik ǵayratker. Dáslep, medresede (1908-1912), keyin rus-tuzem mektebinde (1912-1914) oqıǵan. Shıǵıs klassik shayırlarınıń shıǵarmaların oqıw hám jadid baspasózin baqlaw jolı menen ádebiy, jámiyetlik-siyasiy bilimlerin arttırǵan.

1914-jıl Tashkentke kelip, «Sadoi Turkiston» gazetası menen birge islesken. «Yangi Sharq», «Qatnasıwiyun» (1920 -jıldan «Qizil bayroq», 1922-jıldan «Turkiston») gazetasında kórkem ádebiyatqa baylanıslı xızmetker (1919 -1923), Xalıq bilimlendiriw komissarlıǵı qasındaǵı Ilimiy keńes (1921-jıldan Úlke ózbek bilim komissiyası, 1922-jıldan Ilimiy komissiya) de baslıq (1920 -1923), «Buxara axbori» gazetasında redaktor (1921-1922), «Turan» teatrında direktor (1921; 1922-1923), «Mushtum» jurnalı hám «Darxon» gazetasında texnikalıq redaktor, kórkem ádebiyatqa baylanıslı xızmetker (1922-1923), Ózbek drama studiyası (Moskva, 1924-1927) hám Ózbek mámleketlik drama teatrında kórkem ádebiyatqa baylanıslı emes (1927-1931), SSSR XKS hám Shıǵıs xalıqları oraylıq baspasında awdarmashı (Moskva, 1931-1934), «Mushtum» hám «Guliston» jurnalları hám de «Teatru» gazetasında kórkem ádebiyatqa baylanıslı xızmetker (jámiyetshilik tiykarında, 1935-1937) bolıp isleydi.

1938-jılda 4-oktyabrda Bózsuv boyında óltiriledi.

== Dóretiwshiligi ==
Kórkem ádebiyatqa baylanıslı dóretiwshiligi 1913-1914-jıllarda Ándijannıń sociallıq hám mádeniy turmısı haqqında xabarlar jazıw menen baslanǵan. 1914-jıl Tashkentte Munavvar Qori Abdurashidxonov hám Ubaydulla Xójayev penen tanısıw Sholpannıń milliy oyanıw háreketi wákili retinde qáliplesiwinde zárúrli faktor bolǵan. Sholpan «Sadoi Turkiston» gazetasında dáslepki «Turkistonli qardoshlarimizga» qosıǵı, «Qurboni jaholat», «Doʻxtir Muhammadyor» gúrrińleri hám «Adabiyot nadir?», «Muhtaram Yozgʻuvchilarimizga» maqalasın járiyalay otırıp (1914), sol dáwir ádebiyatı wákilleri qatarınan orın iyelegen. Turkistan xalqınıń ekonomikalıq, sociallıq hám mádeniy sharayatında jasap atırǵanınıń tiykarǵı sebebin Rossiyanıń kolonizatorlik siyasatında kórgen Sholpan basqa jadidler qatarı óz dóretpeleri menen xalıqtıń mádeniy hám aǵartıwshılıq dárejesin kóteriwge kirisken.

1917-jıl Fevral revolyuciyasınıń júz beriwi progressiv ziyalılardıń kózqarasın ózgertti. Olar, sonıń ishinde, Sholpan ǵárezsizlik ushın gúres endi úgit-násiyatlaw dáwirinen ámeliy jumıs basqıshına ótkenin ańladı. Sholpan Túrkstan avtonomiyası húkimetiniń dúziliwinde belsene qatnasıp, avtonomiyanı ardaqlawshı «Ozod turk bayrami» qosıǵın jazdı hám bul qosıq ózbek mámleketshiligi tariyxında birinshi gimn boldı. Sol dáwirde Túrkstandaǵı kóp milletli ziyalılar arasında federalizm ideyası keń tarqalganı sebepli Sholpan sol waqıtta Z.Validiy menen birge Orenburgqa barıp, Bashqurtstan avtonomiyalı húkimetiniń dúziliwinde de qatnastı. Federalizmniń pikirinshe, Túrkstan hám Volga boyındaǵı túrkiy xalıqlar ózleriniń avtonomiyalıq húkimetlerin dúzgende ǵana bul húkimetlerdiń bolshevikler tárepinen tán alınıwı hám birgelikte qorǵalıwı múmkin edi.

Avtonomiya saplastırılgannan keyin, Sholpan Ilmiy kengash“, «Chigʻatoy gurungi», «Nashri maorif» shólkemleri hám «Turon» teatrında ádebiy, ilimiy-aǵartıwshılıq jumıslar menen shuǵıllandı. Sonıń menen birge, sovet mámleketiniń koloniallıq siyasatı aqıbetlerin áshkaralawshı qosıq hám maqalalar jazıw menen ǵárezsizlik ushın gúresti dawam etti. Biraq respublika mádeniyat xizmetkerlerinin 2-qurıltayı 1927-jıldan keyin Sholpanǵa qarsı baslangan gúres onı siyasiy xizmetten uzaqlasıwǵa, hátte 1931-1935-jılları Moskvaga qashıp barıp, músápirlikte jasawǵa májbúr etti.

== Ólimi ==
Jadidlerge qarsı baslanǵan kampaniya Sholpandı da shetlep ótpeydi. Quwǵın hám qısımlarǵa qaramastan, ol qızǵın dóretiwshilik jumıs penen shuǵıllanadı. 30-jıllardıń basında jáne Moskvaǵa ketken hám SSSR Oraylıq Atqarıw Komitetinde dilmash bolıp islegen. Sholpan 1937-jil 14-iyulde qamaqqa alınadı hám 1938-jil 4-oktyabrde Tashkentte Bozsuw boyında óltiriledi.

== Ádebiy miyrası ==
Sholpannıń ádebiy miyrası poeziya, proza, dramaturgiya, publicistikalıq hám ádebiy sın maqalalar jáne awdarmadan ibarat.

== Poeziyalıq shıǵarmaları ==
Sholpannıń qosıq shıǵarmaları «O‘zbek yosh shoirlari», «Uyg‘onish» (1922), «Buloqlar» (1923), «Tong sirlari» (1926) hám «Soz» (1935) toplamlarında, sonday-aq, túrli gazeta hám jurnallarda járiyalanǵan. Olar ideyalıq-tematikalıq baǵdarına qaray 2 toparǵa bólinedi: sap lirika hám jámiyetlik-siyasiy lirika. Ashıqlıq keshirmesi hám tábiyat kórinisleri súwretlengen qosıqlarında Sholpan jáhán lirikalıq poeziyasınıń klassikalıq wákilleri dárejesine kóterilgen. Qosıqları lirik qaharmannıń bay hám gózzal ruwxıy dúnyasın, tábiyat kórinisin, tábiyatta bolıp atırǵan processlerdi úlken sheberlik penen sáwlelendirgen. «Go‘zal», «Sezgi», «Sirlardan», «Men shoirmi?» sıyaqlı qosıqları menen barmaq ólshemine tiykarlanǵan jańa ózbek poeziyasın joqarı rawajlanıw basqıshına alıp shıqtı. Barmaq ólshemi Sholpan hám Fitrattıń dóretiwshilik izleniwleri menen 20-jıllardıń baslarında-aq jańa ózbek poeziyasınıń tiykarǵı ólshemine aylandı.
Tariyxıy dáwir hám tariyxıy sharayat Sholpannan muhabbat hám tábiyat lirikasınan góre sol dáwirdegi ózbek xalqınıń jámiyetlik-siyasiy, ekonomikalıq hám mádeniy jaǵdayın jaqsılawǵa qaratılǵan shıǵarmalar jazıwdı talap etti. Watan hám millet mápi menen jasaǵan shayır dáwirdiń usı talabı menen bolshevikler júrgizgen siyasattıń koloniallıq mánisin áshkaralawǵa, xalıqtı zulımlıq hám zorlıqqa qarsı azatlıq ushın gúreske shaqırıwǵa qaratılǵan qosıqlar jazdı («Buzilgan o‘lkaga», «Xalq», «Vijdon erki», «Kishan» hám basqalar). Sholpan bul qosıqları menen ádebiyattıń gúres quralına aylanıwı múmkin ekenin dálillep berdi. Shayırdıń júrek qanı menen jazılǵan bul qosıqları watanlaslarında ózbek diyarına jalınlı muhabbat, kolonizatorlarǵa jekkóriwshilik, erkinlik hám azatlıq ideyalarına sadıqlıq sezimlerin tárbiyaladı. Eger Sholpannıń «kewil lirikası» dástúrleri keyin ala Aybek, Hamid Alımjan, Mirtemir, Zulfiya, Erkin Vahidov, Abdulla Aripov, Rauf Parfi hám basqalar dóretiwshiliginde tabıslı rawajlandırılǵan bolsa, onıń sociallıq mazmun menen suwǵarılǵan poeziyası dástúrleri keyin ala dawam ettirilmey qaldı.

== Sırtqı siltemeler == 
* https://web.archive.org/web/20250226092918/https://press.natlib.uz/ru/editions/34117</text>
      <sha1>o44dvhgtnex28b77d5qrg22znzdp3p7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Erotikalıq elektrostimulyaciya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24399</id>
    <revision>
      <id>274978</id>
      <parentid>213912</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:56:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>qáte dúzetildi</comment>
      <origin>274978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1846" sha1="pfgrkcq9glv43zjoeew9zstkvl9v28o" xml:space="preserve">[[Fayl:E-stim.jpg|right|200px|thumb|Elektr beriwshi ásbap hám elektrod]]
[[Fayl:Electric Stimulation.jpg|thumb|right|200px|Metall ilmekler hám iyne shanshıw úskenesi járdeminde [[Penis|erlik jınısı]]n elektrostimulyaciya etiw.]]
[[Fayl:Electroplay girl with electrode.jpg|thumb|right|200px|Kókireginde elektrod bar hayalǵa mısal.]]
'''Erotikalıq elektrostimulyaciya''' — adamnıń jınısıy iskerligi bolıp, onda jınısıy organlarǵa ayrıqsha itibar berilip, deneniń nervlerine elektr tásir etedi. Jınısıy qozdırıw maqsetinde kúsh dereginen paydalanadı (trankutan elektr nerv qozdırıw, elektr bulshıq et stimulyaciyası, sıyareń tayaqshalar yamasa oyın ushın islep shıǵarılǵan bólimler)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.thedailybeast.com/electrosex-is-our-freaky-future| bet = Arxiv nusqa| qaralǵan sáne = 30-3-2021 | arxivurl = https://web.archive.org/web/20201224100005/https://www.thedailybeast.com/electrosex-is-our-freaky-future| arxivsáne = 24-12-2020 }}&lt;/ref&gt;. 

Elektrostimulyaciya [[BDSM]] iskerligi menen baylanısqan bolıp, erotikalıq elektrostimulyaciya usı ámeliyattıń rawajlanıwı esaplanadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.cosmopolitan.com/sex-love/a19181856/estim-erotic-electrostimulation/| bet = Arxiv nusqa| qaralǵan sáne = 30-3-2021 | arxivurl = https://web.archive.org/web/20210308150700/https://www.cosmopolitan.com/sex-love/a19181856/estim-erotic-electrostimulation/| arxivsáne = 8-3-2021 }}&lt;/ref&gt;.

== Qosımsha qarań ==
* [[Jınıslıq qatnas mashinası]]
* [[Jelli quwırshaq]]

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Sırtqı siltemeler ==
{{commons|Category:Erotic electrostimulation}}

{{Masturbaciya}}
{{Sırtqı siltemeler }}

[[Kategoriya:Masturbaciya]]
[[Kategoriya:Jınısıy qatnasıq oyınshıqları]]
[[Kategoriya:Jınısıy minez-qulıq formaları]]</text>
      <sha1>pfgrkcq9glv43zjoeew9zstkvl9v28o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Redaktorlawlar sanı boyınsha botlar dizimi</title>
    <ns>4</ns>
    <id>26380</id>
    <revision>
      <id>274961</id>
      <parentid>274924</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>4424</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı</comment>
      <origin>274961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6246" sha1="ot2bjci2t6vvb5zia2plwdrthzatg31" xml:space="preserve">{{/begin|50}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:122933}}]]
|-
| 2 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:5942}}]]
|-
| 3 || [[User:MrshaxasBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MrshaxasBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]]
|-
| 4 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:4246}}]]
|-
| 5 || [[User:Xqbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Xqbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]]
|-
| 6 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2914}}]]
|-
| 7 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]]
|-
| 8 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]]
|-
| 9 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1413}}]]
|-
| 10 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]]
|-
| 11 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]]
|-
| 12 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]]
|-
| 13 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]]
|-
| 14 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]]
|-
| 15 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]]
|-
| 16 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]]
|-
| 17 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]]
|-
| 18 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]]
|-
| 19 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:573}}]]
|-
| 20 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]]
|-
| 21 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]]
|-
| 22 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:392}}]]
|-
| 23 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]]
|-
| 24 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:327}}]]
|-
| 25 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:316}}]]
|-
| 26 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:265}}]]
|-
| 27 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:241}}]]
|-
| 28 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:225}}]]
|-
| 29 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:224}}]]
|-
| 30 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:224}}]]
|-
| 31 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:215}}]]
|-
| 32 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:211}}]]
|-
| 33 || [[User:CarsracBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;CarsracBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:204}}]]
|-
| 34 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:196}}]]
|-
| 35 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:192}}]]
|-
| 36 || [[User:BOTijo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BOTijo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BOTijo|{{formatnum:186}}]]
|-
| 37 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:180}}]]
|-
| 38 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:178}}]]
|-
| 39 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:169}}]]
|-
| 40 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:158}}]]
|-
| 41 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:156}}]]
|-
| 42 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:154}}]]
|-
| 43 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:146}}]]
|-
| 44 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:132}}]]
|-
| 45 || [[User:Zorrobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zorrobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:128}}]]
|-
| 46 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:118}}]]
|-
| 47 || [[User:Maintenance script|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maintenance script&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:14}}]]
|-
| 48 || [[User:MediaWiki default|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MediaWiki default&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:8}}]]
|-
| 49 || [[User:Flow talk page manager|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Flow talk page manager&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>ot2bjci2t6vvb5zia2plwdrthzatg31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Redaktorlawlar sanı boyınsha Wikipediashılar dizimi (botlar menen birge)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>27432</id>
    <revision>
      <id>274960</id>
      <parentid>274923</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:01:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>4424</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı</comment>
      <origin>274960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7940" sha1="d79f0gcu9svjwhd5nbw8uou8m9uhrgm" xml:space="preserve">{{/begin|50}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:122933}}]] || {{Permissions|JigildikBot}}
|-
| 2 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:25218}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 3 || [[User:Qaraqalpaqpan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qaraqalpaqpan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}}
|-
| 4 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:5942}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}}
|-
| 5 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Srajatdin Usnatdinov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4885}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}}
|-
| 6 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4693}}]] || {{Permissions|Bekan88}}
|-
| 7 || [[User:MrshaxasBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MrshaxasBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}}
|-
| 8 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4408}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}}
|-
| 9 || [[User:Inosham|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Inosham&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|Inosham}}
|-
| 10 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:4246}}]] || {{Permissions|Bot 3-f}}
|-
| 11 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abdullaeva Shaxnoza-Banu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}}
|-
| 12 || [[User:Xqbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Xqbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] || {{Permissions|Xqbot}}
|-
| 13 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2914}}]] || {{Permissions|EmausBot}}
|-
| 14 || [[User:Doniyor Yóldoshev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Doniyor Yóldoshev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2562}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 15 || [[User:Рахман3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Рахман3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}}
|-
| 16 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}}
|-
| 17 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1653}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}}
|-
| 18 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}}
|-
| 19 || [[User:PirjanovNurlan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PirjanovNurlan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}}
|-
| 20 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1413}}]] || {{Permissions|Jembot}}
|-
| 21 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] || {{Permissions|SieBot}}
|-
| 22 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] || {{Permissions|VolkovBot}}
|-
| 23 || [[User:Anas1712|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anas1712&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}}
|-
| 24 || [[User:Qarahat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qarahat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}}
|-
| 25 || [[User:Gozzalina|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gozzalina&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1091}}]] || {{Permissions|Gozzalina}}
|-
| 26 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}}
|-
| 27 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}}
|-
| 28 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:927}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 29 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] || {{Permissions|Addbot}}
|-
| 30 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] || {{Permissions|ZéroBot}}
|-
| 31 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] || {{Permissions|ArthurBot}}
|-
| 32 || [[User:Kuwanishbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kuwanishbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}}
|-
| 33 || [[User:AlefZet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlefZet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}}
|-
| 34 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] || {{Permissions|JAnDbot}}
|-
| 35 || [[User:Aysabirlijol|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aysabirlijol&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}}
|-
| 36 || [[User:Umarxon III|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umarxon III&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:618}}]] || {{Permissions|Umarxon III}}
|-
| 37 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] || {{Permissions|FoxBot}}
|-
| 38 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}}
|-
| 39 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}}
|-
| 40 || [[User:Baurzhanuly|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baurzhanuly&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}}
|-
| 41 || [[User:Biypona|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Biypona&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}}
|-
| 42 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:488}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}}
|-
| 43 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bazarbaeva Eleonora&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}}
|-
| 44 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] || {{Permissions|Escarbot}}
|-
| 45 || [[User:QRNKS|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QRNKS&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}}
|-
| 46 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:406}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 47 || [[User:Mrshaxas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mrshaxas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}}
|-
| 48 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:392}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}}
|-
| 49 || [[User:Minorax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Minorax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 50 || [[User:Muxammedqudaynazarov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Muxammedqudaynazarov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}}
{{/end}}</text>
      <sha1>d79f0gcu9svjwhd5nbw8uou8m9uhrgm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qasımali Jantóshev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37523</id>
    <revision>
      <id>274976</id>
      <parentid>274943</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:53:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>274976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9386" sha1="rtklaqfjzal82otasdhfng8ycuxcolt" xml:space="preserve">{{Jazıwshı infoqutısı
| qaraqalpaqsha atı       = Qasımali Jantóshev
| negizgi atı             = {{lang-ky|Касымалы Жантөшев}}
| súwret                  = Кызыл учкун (1927).jpg
| súwret túsindirmesi     = Ekinshi qatarda ortada
| tuwılǵan sánesi         = 
| tuwılǵan jeri           = [[Teńizbay]] yamasa [[Tepke]], [[Rossiya imperiyası]]
| qaytıs bolǵan sánesi    = 
| qaytıs bolǵan jeri      = [[Bishkek|Frunze]], [[Qırǵız SSR]], [[SSSR]]
| oqıǵan jeri             = [[Qırǵız milliy universiteti|Frunze pedagogikalıq texnikumı]]
| dóretiwshilik jılları   = 1926–1963
| janrı                   = [[drama]], [[folklor]]
| ataqları                = [[Qırǵız SSR xalıq jazıwshısı]] (1968)
| sıylıqları              = «Húrmet belgisi» ordeni (2 márte)
}}
'''Qasımali Jantóshev''' ({{lang-ky|Касымалы Жантөшев}}; [[1904|1904-jıl]] [[15-sentyabr]] — [[1968|1968-jıl]] [[13-avgust]]) — [[Qırǵızstan|qırǵız]] [[jazıwshı]]sı hám [[dramaturg]]ı. Jantóshev eń áhmiyetli qırǵız jazıwshılarınıń biri retinde tán alınǵan hám qırǵız dramaturgiyası hám teatrınıń tiykarshılarınıń biri esaplanadı. Onıń kópshilik shıǵarmaları XX ásirdegi qırǵız jámiyetiniń ózgerislerin hám socialistlik temalardı sáwlelendiredi. Jantóshevtiń «Qanıbek» romanı Qırǵızstannıń mádeniy miyrasınıń bir bólimine aynalǵan hám házirgi kúnde de júdá belgili.

== Jaslıǵı hám bilimi ==
Jantóshev 1904-jılı 15-sentyabrde [[Rossiya imperiyası]]nıń Teńizbay yamasa Tepke awıllarınıń birinde jarlı diyqan shańaraǵında tuwılǵan&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{web deregi | url =https://limon.kg/ru/news:66958| bet =Kasymaly Dzhantoshev. Golden Fund of the Kyrgyz National Culture| arxivurl =https://web.archive.org/web/20220418223104/https://limon.kg/ru/news:66958| arxivsáne = 2022-jıl 18-aprel | sáne = 2015-jıl 24-sentyabr | til =ru| qaralǵan sáne = 2022-jıl 13-aprel |website=limon.kg|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{web deregi | url =http://feb-web.ru/feb/kle/Kle-abc/ke2/ke2-6421.htm?cmd=p&amp;istext=1| bet =DZHANTOSHEV, Kasymali| arxivurl =https://web.archive.org/web/20220418223018/http://feb-web.ru/feb/kle/Kle-abc/ke2/ke2-6421.htm?cmd=p&amp;istext=1| arxivsáne = 2022-jıl 18-aprel | familiya =Toleev| at =J.| til =ru| qaralǵan sáne = 2022-jıl 13-aprel |website=Fundamental Digital Library of Russian Literature and Folklore|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ol balalıǵınan-aq sharwashılıq penen shuǵıllanıp, diyqanlar hám padashılar arasında ósken&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{web deregi | url =http://archive.kg/using/articles/jantoshev_16_06_2021-doc299.html| bet =Kasymaly Zhantoshev| arxivurl =https://web.archive.org/web/20210616044217/http://archive.kg/using/articles/jantoshev_16_06_2021-doc299.html| arxivsáne = 2021-jıl 16-iyun | familiya =| til =ky| qaralǵan sáne = 2022-jıl 13-aprel |website=Archival Agency of the Kyrgyz Republic|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{web deregi | url =https://tyup.net/page/zhantoacutecopyshev-kasymaly-1904-1968| bet =Zhantoshev Kasymaly (1904–1968)| arxivurl =https://web.archive.org/web/20210420195104/https://tyup.net/page/zhantoacutecopyshev-kasymaly-1904-1968| arxivsáne = 2021-jıl 20-aprel | familiya =Jyrgalbekova| at =S.| sáne = 2016-jıl 23-mart | til =ky| qaralǵan sáne = 2022-jıl 13-aprel |website=tyup.net|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Jantóshevtiń kórkem dóretiwshilikke bolǵan qızıǵıwshılıǵına balalıǵında apasınan esitken kóplegen ańızlar hám gúrrińler úlken tásir kórsetken&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{web deregi | url =https://tyup.net/page/kasymaly-zhantoshov| bet =Kasymaly Zhantoshov| arxivurl =https://web.archive.org/web/20220407015547/https://tyup.net/page/kasymaly-zhantoshov| arxivsáne = 2022-jıl 7-aprel | familiya =Jyrgalbekova| at =S.| sáne = 2019-jıl 8-mart | til =ky| qaralǵan sáne = 2022-jıl 13-aprel |website=tyup.net|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 16 jasında sawat ashıp, 1924-jılǵa shekem awıllıq mektepte oqıǵan. 1930-jılı [[Bishkek|Frunze]] pedagogikalıq texnikumın tamamlaǵan hám keyinirek usı texnikumda oqıtıwshı bolıp islegen&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{web deregi | url =https://limon.kg/ru/news:66958| bet =Kasymaly Dzhantoshev. Golden Fund of the Kyrgyz National Culture| arxivurl =https://web.archive.org/web/20220418223104/https://limon.kg/ru/news:66958| arxivsáne = 2022-jıl 18-aprel | sáne = 2015-jıl 24-sentyabr | til =ru| qaralǵan sáne = 2022-jıl 13-aprel |website=limon.kg|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;{{web deregi | url =http://pisatelikg.narod.ru/djantoshev.html| bet =DZHANTOSHEV KASYMALY| arxivurl =https://web.archive.org/web/20210729144014/http://pisatelikg.narod.ru/djantoshev.html| arxivsáne = 2021-jıl 29-iyul | til =ru| qaralǵan sáne = 2022-jıl 13-aprel |website=pisatelikg.narod.ru|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Dáslepki shıǵarmaları ==
1926-jılı pedagogikalıq texnikumda oqıp júrgende-aq ol qırǵız muzıka hám drama studiyasına qabıllanǵan. Sol jılı óziniń birinshi teatrallıq shıǵarması — bir perdeli «Padashılar» pyesasın jazdı hám onda bas roldi ózi oynadı. 1928–1930-jılları ol [[Oktyabr revolyuciyası]]na shekemgi qırǵız hayallarınıń turmısı haqqındaǵı «Qarashash» hám «Alım menen Mariya» sıyaqlı pyesaların járiyaladı&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{web deregi | bet =Kasymaly Zhantoshev | url =http://archive.kg/using/articles/jantoshev_16_06_2021-doc299.html | website =Archival Agency of the Kyrgyz Republic | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210616044217/http://archive.kg/using/articles/jantoshev_16_06_2021-doc299.html | arxivsáne = 2021-jıl 16-iyun | qaralǵan sáne = 2026-jıl 4-aprel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{web deregi | bet =Kasymaly Zhantoshov | url =https://tyup.net/page/kasymaly-zhantoshov | website =tyup.net | arxivurl =https://web.archive.org/web/20220407015547/https://tyup.net/page/kasymaly-zhantoshov | arxivsáne = 2022-jıl 7-aprel | qaralǵan sáne = 2026-jıl 4-aprel }}&lt;/ref&gt;.

1934-jılı Jantóshev [[SSSR Jazıwshılar awqamı]]na aǵza boldı hám Qırǵız mámleketlik drama teatrınıń direktorı lawazımına tayınlandı (bul xızmetti 1946-jılǵa shekem atqardı). 1937-jılı ol kollektivlestiriw haqqındaǵı «Dardash» pyesasın jazdı&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;.

== Tiykarǵı shıǵarmaları ==
1938-jılı Jantóshev óziniń birinshi romanı bolǵan «Eki jas» shıǵarmasın jazdı. Bul roman qırǵız jasları arasında júdá belgili bolıp, jaslar muhabbatınıń úlgisine aynaldı&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;.

1939-jıldan 1958-jılǵa shekemgi 19 jıl dawamında ol óziniń eń tiykarǵı shıǵarması — «Qanıbek» ({{lang-ky|Каныбек}}) romanı ústinde isledi. Tórt tomlıq bul tariyxıy roman qırǵız ádebiyatınıń eń belgili dóretpeleriniń biri esaplanadı&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{web deregi | sáne = 2014-jıl 11-noyabr | bet =On the anniversary of the writer Dzhantoshev, his five-volume edition was published | url =https://www.vb.kg/doc/292970_k_ubileu_pisatelia_djantosheva_izdali_ego_piatitomnik.html |website=Vecherniy Bishkek}}&lt;/ref&gt;. Roman Qanıbektiń jarlılıqtan hám qullıqtan baslap, Keńes húkimeti ornatılǵanǵa shekemgi ómir jolın súwretleydi. Keyinirek, 1979-jılı «[[Qırǵızfilm]]» kinostudiyası bul roman tiykarında kórkem film súwretke aldı.

== Keyingi xızmeti ==
[[Ekinshi jáhán urısı]] jıllarında Jantóshev patriotlıq ruwxtaǵı pyesalar jazdı, olardan eń áhmiyetlisi kolxozshılar turmısı haqqındaǵı «Kim qalay isledi?» komediyası boldı. Urıs jıllarındaǵı miynetleri ushın ol «1941-1945-jıllarǵı Ullı Watan urısındaǵı qaharmanlıq miyneti ushın» medalı menen sıylıqlandı&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{web deregi | bet =DZHANTOSHEV KASYMALY | url =http://pisatelikg.narod.ru/djantoshev.html |website=pisatelikg.narod.ru}}&lt;/ref&gt;.

Jantóshev, sonday-aq, awdarmashı retinde de tanılǵan. Ol [[Nikolay Ostrovskiy]]diń «Polat qalay shınıqtı?» romanın, [[Mixail Lermontov]] hám [[Hans Christian Andersen]]diń shıǵarmaların [[qırǵız tili]]ne awdarǵan. 1968-jılı oǵan «[[Qırǵız SSR xalıq jazıwshısı]]» ataǵı berildi&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;.

== Estelik ==
Qasımali Jantóshevtiń húrmetine Qırǵızstannıń birneshe mektepleri, kitapxanaları, [[Bishkek]] qalasındaǵı kóshe hám [[Íssıkól wálayatı]]ndǵı aymaqlıq drama teatrı onıń atı menen ataladı&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{web deregi | sáne = 2015-jıl 24-sentyabr | bet =Kasymaly Dzhantoshev. Golden Fund of the Kyrgyz National Culture | url =https://limon.kg/ru/news:66958 |website=limon.kg}}&lt;/ref&gt;. 2014-jılı onıń 110 jıllıǵı Qırǵızstan Milliy kitapxanasında keń túrde belgilenip ótildi&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt;.

== Sıylıqları ==
* «Húrmet belgisi» ordeni (eki márte);
* «Miynet qaharmanlıǵı ushın» medalı;
* [[Qırǵız SSR xalıq jazıwshısı]];
* Qırǵız SSRında xızmet kórsetken kórkem óner ǵayratkeri.

== Derekler ==
{{Derekler}}

{{Sırtqı siltemeler}}

[[Kategoriya:1904-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:1968-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:Qırǵız jazıwshıları]]
[[Kategoriya:Qırǵız dramaturgları]]
[[Kategoriya:Qırǵız awdarmashıları]]
[[Kategoriya:Qırǵız SSR xalıq jazıwshıları]]
[[Kategoriya:Bishkek qalasında jerlengenler]]</text>
      <sha1>rtklaqfjzal82otasdhfng8ycuxcolt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aleksandr Lukashenko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47873</id>
    <revision>
      <id>274972</id>
      <parentid>274900</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:52:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>274972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15087" sha1="pl2yuyntvcj13remy2m5u2gqxpk75ph" xml:space="preserve">{{Mámleketlik isker infoqutısı|qaraqalpaqsha atı=Aleksandr Grigoryevich Lukashenko|negizgi atı={{lang-be|Alyaksandr Rıgoravıch Lukashenka}}|súwret=Alexander Lukashenko at the Supreme Eurasian Economic Council meeting in 2024 (cropped 2).jpg|súwret atı=Lukashenko, 2024-jıl|bayraq= Flag of the President of Belarus.svg|bayraq2=Flag of Belarus.svg|lawazımı=Belarus Prezidenti|wákillik baslanıwı=[[1994-jıl]] [[20-iyul]]  2020-jılǵı Belarustaǵı prezident saylawınan berli ayırım mámleketler Lukashenkonı Belarustıń tolıq huqıqlı prezidenti dep tán almaydı.|premyer=[[Mikhail Nikolayevich Chigir|Mikhail Chigir]] * [[Sergey Stepanovich Ling|Sergey Ling]] * [[Vladimir Vasilyevich Yermoshin|Vladimir Yermoshin]] * [[Gennadiy Vasilyevich Novitskiy|Gennadiy Novitskiy]] * [[Sergey Sergeyevich Sidorskiy|Sergey Sidorskiy]] * [[Mikhail Vladimirovich Myasnikovich|Mikhail Myasnikovich]] * [[Andrey Vladimirovich Kobyakov|Andrey Kobyakov]] * [[Sergey Nikolayevich Rumas|Sergey Rumas]] * [[Roman Aleksandrovich Golovchenko|Roman Golovchenko]]|aldınǵı isker=''Lawazım dúzildi, Belarus Joqarı Keńesi baslıǵı sıpatında'' [[Mechislav Ivanovich Grib|Mechislav Grib]]|bayraq_2=Flag of Belarus.svg|bayraq2_2=Emblem of Belarus.svg|lawazımı_2=Belarus Xalıq Assambleyasınıń baslıǵı|lawazımǵa kirisiw sánesi_2=[[2024-jıl]] [[24-aprel]]|bayraq_3=Flag of Belarus.svg|bayraq2_3=Flag of Russia.svg|lawazımı_3=Awqamlas Mámleket Joqarı Mámleketlik Keńesiniń baslıǵı|lawazımǵa kirisiw sánesi_3=[[2000-jıl]] [[26-yanvar]]|bayraq_4=Flag of Belarus (1918, 1991-1995).svg|bayraq2_4=Coat of Arms of Belarus (1991).svg|lawazımı_4=Belarus Joqarǵı Keńesi 12-shaqırıǵınıń deputatı|lawazımǵa kirisiw sánesi_4=1990-jıl 15-may|lawazımnan ketiw sánesi_4=1994-jıl 20-iyul|tuwılǵan sánesi=30.08.1954|tuwılǵan jeri=[[Vitebsk wálayatı]], [[Belarus SSR]], [[SSSR]]|partiya=|partiyası=[[Partiyasız]] (1991–)&lt;br&gt;[[Белая Русь]] (2007–)&lt;br&gt;Demokratiya ushın Kommunistler (1991–1992)&lt;br&gt;[[Sovet Awqamı Kommunistlik Partiyası]] (1979–1991)|ómirlik joldası=Galina Rodionovna Lukashenko|balaları={{hlist  |[[Viktor Aleksandrovich Lukashenko  | Viktor]]|[[Dmitriy Aleksandrovich Lukashenko| Dmitriy]] |[[Nikolay Aleksandrovich  Lukashenko| Nikolay]]| }}|anası=Ekaterina Lukashenko|dini=[[ateizm]]|sayt={{URL|https://president.gov.by/be}}}}

'''Aleksandr Grigoryevich Lukashenko''' ([[Belorus tili|belarussha]]: Alyaksandr Rıgoravıch Lukashenka; 1954-jıl [[30-avgust]], [[Vitebsk wálayatı]]) — belarus siyasatshısı, 1994-jıldan berli xızmettegi [[Belorussiya|Belarus]] tariyxındaǵı birinshi hám jalǵız prezident,&lt;ref name=&quot;adyrna&quot;&gt;{{web deregi | url =https://adyrna.kz/post/223632 | bet =&quot;Еуропаның соңғы жалғыз диктаторы&quot;. Лукашенко жетінші рет президент сайлауына түспек | til =kk |work=adyrna.kz | sáne = 2024-jıl 23-dekabr | qaralǵan sáne = 2025-jıl 13-fevral }}&lt;/ref&gt; usılayınsha házirgi [[Evropa]]da hákimiyatta eń uzaq otırǵan mámleket baslıǵı.&lt;ref name=&quot;BBC News-2020&quot;&gt;{{web deregi | sáne = 2020-jıl 11-sentyabr | bet =Belarus President Alexander Lukashenko under fire | url =https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-53637365 | qaralǵan sáne = 2020-jıl 19-sentyabr | baspaxana =BBC News}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20200803214913/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-53637365 |date=2020-08-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Edwards |first=Christian |title=Lukashenko sweeps to victory in Belarus after stage-managed election |url=https://edition.cnn.com/2025/01/27/europe/belarus-election-lukashenko-win-sham-intl/index.html |publisher=[[CNN]] |date=2025-01-27 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Siyasiy karyerasına deyin Lukashenko sovxozǵa basshılıq etken, [[Sovet Socialistlik Respublikalar Awqamı|SSSR]] Shegara áskerleri menen Sovet armiyasında xızmet etken. 1990-jılı ol Belarus SSR Joqarı Keńesine deputat bolıp saylandı. SSSR ıdıraǵannan keyin ol Belarus Joqarı Keńesi waqtınsha Korrupsiyaǵa qarsı komitetiniń baslıǵı boldı. Jańa Konstitutsiya qabıllanǵannan keyin 1994-jılı ótkerilgen mámlekettiń birinshi prezident saylawında Lukashenko jeńiske eristi.

Ekonomikalıq shok terapiyasına qarsı shıǵıp, tiykarǵı óndiris-kárxanaların mámleketlik menshik etip qaldırǵan Lukashenko Belarustı postsovetlik mákan-jaydaǵı basqa mámleketlerde bolǵanday awır recessiyadan saqlap qaldı. Sovetlik ideologiyaǵa jaqın siyasattı ustanǵan Lukashenko [[1995|1995-jıl]]ǵı tartıslı referendumnıń nátiyjesinde rus tilin saqlap qaldı hám mámleketlik belgilerge sovetlik simvolikanı qaytardı.

Tap sol referendum járdemi menen Lukashenko jańa wákilliklerge iye boldı: ol endi Joqarı Keńesti qálegen waqıtta tarata alatuǵın boldı. 1996-jılǵı referendum nátiyjesinde ońıń hákimiyatı jáne de bеkkemlendi. Sol waqıttan berli Lukashenkonıń basqarıwı avtoritar bolıp keldi hám ózi «Evropanıń sońǵı diktatorı» atandı.&lt;ref name=&quot;adyrna&quot; /&gt; Xalıqaralıq baqlawshılar Belarustaǵı saylawlardı (Lukashenkonıń birinshi jeńisin esapqa almaǵanda) ádil hám erkin dep tán almadı. Húkimet qarsılaslarǵa qısım kórsetedi, ǵalaba xabar qurallarınıń erkinligin shekleydi.&lt;ref&gt;
*{{web deregi | sáne = 2019-jıl 17-noyabr | bet =Belarus leader dismisses democracy even as vote takes place | url =https://apnews.com/50a5cd10537541a8933c65465f3fc113 | qaralǵan sáne = 2020-jıl 21-may | baspaxana =AP NEWS}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20191117132427/https://apnews.com/50a5cd10537541a8933c65465f3fc113 |date=2019-11-17}}
*{{Cite news |last=Rausing |first=Sigrid |date=2012-10-07 |title=Belarus: inside Europe's last dictatorship |publisher=[[The Guardian]] |location=Лондон |url=https://www.theguardian.com/world/2012/oct/07/belarus-inside-europes-last-dictatorship |accessdate=2014-08-07}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20140726110421/http://www.theguardian.com/world/2012/oct/07/belarus-inside-europes-last-dictatorship |date=2014-07-26}}
*{{web deregi | url =https://www.hrw.org/world-report/2020/country-chapters/belarus | bet =World Report 2020: Rights Trends in Belarus | sáne = 2019-jıl 10-dekabr | baspaxana =[[Human Rights Watch]] | til =en | qaralǵan sáne = 2020-jıl 21-may }} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20200115180942/https://www.hrw.org/world-report/2020/country-chapters/belarus |date=2020-01-15}}
*{{web deregi | jıl =2007 | bet =Human rights by country&amp;nbsp;– Belarus | url =https://www.amnesty.org/en/region/europe-and-central-asia/eurasia/belarus | qaralǵan sáne = 2007-jıl 22-dekabr |website=Amnesty International Report 2007 | baspaxana =[[Amnesty International]]}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20071212011715/http://www.amnesty.org/en/region/europe-and-central-asia/eurasia/belarus |date=2007-12-12}}
*{{web deregi | sáne = 2018 | avtor =Jones, Mark P.; Herron, Erik S; Pekkanen, Robert J; Shugart, Matthew S | bet =Presidential and Legislative Elections | url =https://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780190258658.001.0001/oxfordhb-9780190258658-e-23 | qaralǵan sáne = 2020-jıl 21-may |website=The Oxford Handbook of Electoral Systems | til =en |doi=10.1093/oxfordhb/9780190258658.001.0001 |isbn=9780190258658 |quote=&quot;unanimous agreement among serious scholars that... Lukashenko's 2015 election occurred within an authoritarian context.&quot;}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20180122054620/https://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780190258658.001.0001/oxfordhb-9780190258658-e-23 |date=2018-01-22}}
*{{Cite book |last=Levitsky |first=Steven |title=Competitive authoritarianism: hybrid regimes after the Cold War |date=2013 |publisher=[[Кембридж университеті]]нің баспасы |isbn=978-0-521-88252-1 |pages=4, 9–10, 21, 70 |oclc=968631692}}
*{{Cite journal |author=Crabtree, Charles; Fariss, Christopher J.; Schuler, Paul |date=2016 |title=The presidential election in Belarus, October 2015 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0261379415300925 |journal=Electoral Studies |language=en |volume=42 |pages=304–307 |doi=10.1016/j.electstud.2016.02.006 |issn=0261-3794 |s2cid=155377250 |accessdate=2020-05-21}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20200622151722/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0261379415300925 |date=2020-06-22}}
*{{web deregi | bet =Belarus strongman Lukashenko marks 25 years in power | url =https://www.dw.com/en/belarus-strongman-lukashenko-marks-25-years-in-power/a-49530563 | qaralǵan sáne = 2020-jıl 21-may | baspaxana =[[Неміс толқыны]] | til =en}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20190710070927/https://www.dw.com/en/belarus-strongman-lukashenko-marks-25-years-in-power/a-49530563 |date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt; Нәтижесінде [[Батыстық өркениет|батыстық]] үкіметтердің бірнешеуі Лукашенко мен өзге беларусьтік шенеуніктерге санкция салды.&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2012-jıl 15-oktyabr | bet =COUNCIL DECISION 2012/642/CFSP concerning restrictive measures against Belarus | url =http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2012:285:0001:0052:EN:PDF | qaralǵan sáne = 2013-jıl 7-yanvar | baspaxana =Еуропа Одағының Кеңесі | til =en}} 
*{{web deregi |work=Department of the Treasury | sáne = 2012-jıl 5-dekabr | bet =Belarus Sanctions | url =http://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/Programs/pages/belarus.aspx | qaralǵan sáne = 2013-jıl 7-yanvar | baspaxana =[[АҚШ үкіметі]]}} 
*{{web deregi | sáne = 2020-jıl 6-noyabr | bet =EU slaps sanctions on Belarus leader Lukashenko for crackdown | url =https://www.bbc.com/news/world-europe-54846049 | qaralǵan sáne = 2020-jıl 8-noyabr | baspaxana =[[BBC]]}} 
*{{Cite news |last=Ljunggren |first=Josh Smith |date=2020-09-29 |title=Britain and Canada impose sanctions on Belarus leader Lukashenko |newspaper=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/uk-belarus-election-sanctions/britain-and-canada-impose-sanctions-on-belarus-leader-lukashenko-idUKKBN26K2QV |accessdate=2020-12-13}} 
*[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32020R1648&amp;from=EN COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) 2020/1648 of 6 November 2020 implementing Article 8a(1) of Regulation (EC) No 765/2006 concerning restrictive measures in respect of Belarus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220223000000/https://web.archive.org/web/20220223093926/https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32020R1648&amp;from=EN |date=2022-02-23 }}
*{{Cite news |date=2020-12-12 |title=Swiss freeze assets of Belarus leader Lukashenko |newspaper=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/uk-swiss-belarus-sanctions-idUKKBN28M09I |accessdate=2022-03-15}} &lt;/ref&gt; Nátiyjede birneshe batıs húkimetleri Lukashenko hám basqa da belaruslıq shınovniklerge sanksiya engizdi.&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2012-jıl 15-oktyabr | bet =COUNCIL DECISION 2012/642/CFSP concerning restrictive measures against Belarus | url =http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2012:285:0001:0052:EN:PDF | qaralǵan sáne = 2013-jıl 7-yanvar | baspaxana =Еуропа Одағының Кеңесі | til =en}} 
*{{web deregi |work=Department of the Treasury | sáne = 2012-jıl 5-dekabr | bet =Belarus Sanctions | url =http://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/Programs/pages/belarus.aspx | qaralǵan sáne = 2013-jıl 7-yanvar | baspaxana =[[АҚШ үкіметі]]}} 
*{{web deregi | sáne = 2020-jıl 6-noyabr | bet =EU slaps sanctions on Belarus leader Lukashenko for crackdown | url =https://www.bbc.com/news/world-europe-54846049 | qaralǵan sáne = 2020-jıl 8-noyabr | baspaxana =[[BBC]]}} 
*{{Cite news |last=Ljunggren |first=Josh Smith |date=2020-09-29 |title=Britain and Canada impose sanctions on Belarus leader Lukashenko |newspaper=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/uk-belarus-election-sanctions/britain-and-canada-impose-sanctions-on-belarus-leader-lukashenko-idUKKBN26K2QV |accessdate=2020-12-13}} 
*[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32020R1648&amp;from=EN COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) 2020/1648 of 6 November 2020 implementing Article 8a(1) of Regulation (EC) No 765/2006 concerning restrictive measures in respect of Belarus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220223000000/https://web.archive.org/web/20220223093926/https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32020R1648&amp;from=EN |date=2022-02-23 }}
*{{Cite news |date=2020-12-12 |title=Swiss freeze assets of Belarus leader Lukashenko |newspaper=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/uk-swiss-belarus-sanctions-idUKKBN28M09I |accessdate=2022-03-15}} &lt;/ref&gt;  [[2020|2020-jıl]]ǵı saylawdaǵı Lukashenkonıń jeńisi tartıslı bolıp shıqtı hám nátiyjede 2020—2021-jılları el tariyxındaǵı eń úlken narazılıq akciyaları bolıp ótti.&lt;ref name=&quot;BBC News-2020&quot; /&gt;  Usılayınsha [[Ullı Britaniya]], [[Amerika Qurama Shtatları]] hám [[Evropa Awqamı]] Lukashenkonı eldiń prezidenti sıpatında tán almaytuǵın boldı.&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2020-jıl 24-avgust | bet =El Pais interview with HR/VP Borrell: &quot;Lukashenko is like Maduro. We do not recognize him but we must deal with him&quot; | url =https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/84346/el-pais-interview-hrvp-borrell-%E2%80%9Clukashenko-maduro-we-do-not-recognize-him-he-must-deal-him%E2%80%9D_en | qaralǵan sáne = 2020-jıl 25-avgust |work=eeas.europa.eu}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20201008100014/https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/84346/el-pais-interview-hrvp-borrell-%E2%80%9Clukashenko-maduro-we-do-not-recognize-him-he-must-deal-him%E2%80%9D_en |date=2020-10-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Axios&quot;&gt;{{web deregi | familiya =Dave | at =Lawler | url =https://www.axios.com/us-lukashenko-president-belarus-353ed235-98f7-446f-919a-6a6cdab81975.html | bet =U.S. no longer recognizes Lukashenko as legitimate president of Belarus | baspaxana =Axios | sáne = 2020-jıl 24-sentyabr }} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20211221151140/https://www.axios.com/us-lukashenko-president-belarus-353ed235-98f7-446f-919a-6a6cdab81975.html|date=2021-12-21}}&lt;/ref&gt;

Batıs áleminen ajıralıwı sebepli Belarus [[Rossiya]]ǵa gárezli mámleketke aylandı. Bul qubılıs [[Vladimir Putin]] hákimiyatınıń bеkkemleniwi menen jáne de kúsheydi. Lukashenko, bunnan tısqarı, Belarus hám Rossiya arasındaǵı Awqamlas mámleket dúziliwine úlken úles qostı; bul awqam arqalı belaruslar hám rossiyalılar eki el arasında erkin háreketlene alatuǵın boldı.

== Derekler ==
{{Derekler}}

{{ǴMDA mámleket basshıları}}

[[Kategoriya:Prezidentler]]
[[Kategoriya:Siyasatshılar]]
[[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları]]</text>
      <sha1>pl2yuyntvcj13remy2m5u2gqxpk75ph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fitnes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48358</id>
    <revision>
      <id>274964</id>
      <parentid>274644</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T19:49:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>9299</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[Wikipedia:Tekseriwdiń múmkinligi]] (20261015sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>274964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40167" sha1="1ghv95hujg6q8z8ebvsq7q6p1hvo3b7" xml:space="preserve">[[File:USMC-Rich Froning Jr.jpg|thumb|Fitnes basqa faktorlar qatarında [[Shınıǵıw|shınıǵıwlar]] arqalı támiyinlenedi. Súwrettе Rich Froning Jr., &quot;Jer betindegi eń qarıwlı adam&quot; ataǵınıń tórt ret jeńimpazı kórsetilgen.]] 

'''Fitnes''' ({{lang-en|Physical fitness}}) – densawlıq hám abadanlıq jaǵdayı, anıǵıraq aytqanda, [[sport]], kásip hám kúndelikli iskerliklerdiń túrlerin orınlaw qábileti. Fitnes kóbinese durıs awqatlanıw&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Tremblay MS, Colley RC, Saunders TJ, Healy GN, Owen N | title = Physiological and health implications of a sedentary lifestyle | journal = Applied Physiology, Nutrition, and Metabolism| volume = 35 | issue = 6 | pages = 725–40 | date = December 2010 | pmid = 21164543 | doi = 10.1139/H10-079 | s2cid = 3080739 | hdl = 20.500.11937/11057 | hdl-access = free }}&lt;/ref&gt;, ortasha-intensiv fizikalıq shınıǵıwlar&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = de Groot GC, Fagerström L | title = Older adults' motivating factors and barriers to exercise to prevent falls | journal = Scandinavian Journal of Occupational Therapy | volume = 18 | issue = 2 | pages = 153–60 | date = June 2011 | pmid = 20545467 | doi = 10.3109/11038128.2010.487113 | s2cid = 41105819 }}&lt;/ref&gt;, jetkilikli demalıw hám sonıń menen birge rásmiy tikleniw jobası arqalı támiyinlenedi&lt;ref&gt;{{Cite book|title = Physical activity and health of youth | vauthors = Malina R  | publisher = Ovidius University Annals, Series Physical Education and Sport/Science, Movement and Health|year = 2010|location = Constanța}}&lt;/ref&gt;.

Sanaat revolyuciyasına shekem fitnes degende kúndelikli iskerliklerdi artıqsha sharshawsız yamasa hálsizliksiz orınlaw qábileti túsinilgen. Biraq avtomatlastırıw hám turmıs tárizindegi ózgerisler nátiyjesinde, házirgi waqıtta fitnes – organizmniń jumıs hám demalıs iskerliklerinde unamlı hám nátiyjeli islew, deni saw bolıw, gipokinetikalıq keselliklerge qarsılıq kórsetiw, immunitet sistemasınıń islewin jaqsılaw hám tosattan payda bolǵan jaǵdaylarǵa tayar bolıw qábileti ólshemi esaplanadı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =President's Council on Physical Fitness and Sports Definitions for Health, Fitness, and Physical Activity | url =http://www.fitness.gov/digest_mar2000.htm | arxivsáne = 2012-jıl 12-iyul | baspaxana =fitness.gov |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20120712201046/http://www.fitness.gov/digest_mar2000.htm | qaralǵan sáne = 2026-jıl 1-aprel }}&lt;/ref&gt;.

== Sholıw ==
Fitnes – salamatlıq hám densawlıqqa iye bolıw sapası yamasa jaǵdayı retinde anıqlanadı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Definition of FITNESS| url =https://www.merriam-webster.com/dictionary/fitness| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-sentyabr |website=www.merriam-webster.com}}&lt;/ref&gt;. Shama menen 1950-jılları, bálkim Sanaat revolyuciyası hám Ekinshi jer júzilik urısı dáwirine sáykes túrde, &quot;fitness&quot; sózi batıs tilinde on ese kóp qollanıla basladı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Google Books Ngram Viewer| url =https://books.google.com/ngrams/graph?year_start=1800&amp;year_end=2008&amp;corpus=15&amp;smoothing=7&amp;case_insensitive=on&amp;content=fitness&amp;direct_url=t4%3B%2Cfitness%3B%2Cc0%3B%2Cs0%3B%3Bfitness%3B%2Cc0%3B%3BFitness%3B%2Cc0t4| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-sentyabr |website=books.google.com}}&lt;/ref&gt;. Fitnestiń házirgi waqıttaǵı anıqlaması adamnıń yamasa mashinanıń belgili bir wazıypanı atqarıw qábiletin, yamasa adamnıń túrli jaǵdaylarǵa beyimlesiwiniń tolıq anıqlamasın bildiredi. Bul adam fitnesi menen fizikalıq tartımlılıqtıń óz-ara baylanısına alıp keldi hám bul jáhán boyınsha fitnes hám fitnes úskeneleri tarawların rawajlandırdı. Belgili bir wazıypaǵa kelsek, fitnes áhmiyetli aerob yamasa anaerob qábiletke (yaǵnıy shıdamlılıq yamasa kúshke) iye adamlarǵa tán dep esaplanadı. Hár tárepleme fitnes baǵdarlaması, tek kardio/respiratorlıq yamasa tek awırlıq kótergish shınıǵıwlar sıyaqlı birewine ǵana itibar bergennen góre, fitnestiń barlıq táreplerin jaqsılaydı.

Hárbir adamǵa say islengen keń qamtıwlı fitnes baǵdarlaması kóbinese bir yamasa birneshe arnawlı kónlikpege,&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Skill-related physical fitness essential for sports success| url =http://www.tradoc.army.mil/pao/Web_specials/H_and_PWB/013204.htm| arxivurl =https://web.archive.org/web/20110617084150/http://www.tradoc.army.mil/pao/Web_specials/H_and_PWB/013204.htm| arxivsáne = 2011-jıl 17-iyun |work=[[United States Army Training and Doctrine Command]]| sáne = 2004-jıl 19-yanvar | familiya = Colfer | at = George R. | name-list-style = vanc }}&lt;/ref&gt; hám jasqa&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Nied RJ, Franklin B | title = Promoting and prescribing exercise for the elderly | journal = American Family Physician | volume = 65 | issue = 3 | pages = 419–26 | date = February 2002 | pmid = 11858624 | url = http://www.aafp.org/afp/2002/0201/p419.html }}&lt;/ref&gt; yamasa súyek densawlıǵı sıyaqlı densawlıqqa baylanıslı zárúrliklerge itibar beredi&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Exercise for Your Bone Health {{!}} NIH Osteoporosis and Related Bone Diseases National Resource Center| url =https://www.bones.nih.gov/health-info/bone/bone-health/exercise/exercise-your-bone-health| arxivurl =https://web.archive.org/web/20171004235541/https://www.bones.nih.gov/health-info/bone/bone-health/exercise/exercise-your-bone-health|url-status=dead| arxivsáne = 2017-jıl 4-oktyabr | qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-sentyabr |website=www.bones.nih.gov}}&lt;/ref&gt;. Kóplegen derekler&lt;ref&gt;{{web deregi | url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/4177.0 | bet = Participation in Sport and Physical Recreation, Australia | sáne = 2015-jıl 18-fevral | baspaxana = Australian Bureau of Statistics }}&lt;/ref&gt; sonday-aq aqıl-oy, sociallıq hám emocionallıq densawlıqtı ulıwma fitnestiń áhmiyetli bólegi dep atap ótedi. Bul kóbinese oqıw qollanbalarında fizikalıq, emocionallıq hám aqıllıq fitnesti bildiretuǵın úsh noqattan ibarat úshmúyeshlik retinde beriledi. Fitnes kesellikten saqlanıwda hám jaraqat yamasa kesellikten keyin tikleniwge járdem beriwde paydalı ekeni dálillengen. Fitnestiń denege tiygizetuǵın paydaları menen bir qatarda, ol qorqıw-qáweterleniwdi hám depressiyanı emlewge járdem beriw arqalı ruwxıy densawlıqqa da unamlı tásir kórsetetuǵını anıqlanǵan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Volkwein-Caplan |first1=Karin |title=Sport, Fitness, Culture |date=2014 |publisher=Meyer &amp; Meyer Sport |isbn=9781782550419 |pages=78}}&lt;/ref&gt;.
Fitnes sonday-aq nadurıs turmıs tárizi yamasa jas úlkeygeni sebepli kelip shıǵatuǵın basqa da kóplegen sozılmalı keselliklerdiń aldın alıwı yamasa emlewi múmkin hám ol eń tanımal hám paydalı ózine-ózi qaraw terapiyalarınıń biri retinde jiyi atap ótiledi&lt;ref&gt;{{web deregi | url = http://aspe.hhs.gov/health/reports/physicalactivity/ | arxivurl = https://web.archive.org/web/20141111095756/http://aspe.hhs.gov/health/reports/physicalactivity/ | url-status = dead | arxivsáne = 2014-jıl 11-noyabr | bet = Physical Activity Fundamental To Preventing Disease | baspaxana = U.S. Department of Health &amp; Human Services | sáne = 2002-jıl 20-iyun }}&lt;/ref&gt;. Shınıǵıwlar sonday-aq uyqı basımın toplaw arqalı geypara adamlarǵa jaqsıraq uyqılawǵa járdem beriwi hám belgili adamlarda geybir kewil-xosh buzılıwların jeńillestiriwi múmkin&lt;ref name=how&gt;{{web deregi | bet =How much physical activity do adults need?  | work=Centers for Disease Control and Prevention | url =https://www.cdc.gov/physicalactivity/everyone/guidelines/adults.html | sáne = 2011-jıl 1-dekabr | qaralǵan sáne = 2013-jıl 29-aprel }}&lt;/ref&gt;.

Rawajlanıp atırǵan izertlewler shınıǵıwlardıń kóplegen paydaları skelet muskulınıń endokrin aǵza retindegi roli arqalı júzege keletuǵının kórsetti. Yaǵnıy, qısqarıp atırǵan muskullar miokinler dep atalatuǵın kóplegen zatlardı shıǵaradı, olar jańa toqımalardıń ósiwine, toqımalardıń tikleniwine hám túrli qabınıwǵa qarsı funkciyalarǵa járdem beredi, bul óz gezeginde túrli qabınıw kesellikler rawajlanıw qáwpin azaytadı&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Pedersen BK, Febbraio MA | title = Muscles, exercise, and obesity: skeletal muscle as a secretory organ | journal = Nature Reviews. Endocrinology | volume = 8 | issue = 8 | pages = 457–65 | date = April 2012 | pmid = 22473333 | doi = 10.1038/nrendo.2012.49 | s2cid = 205480628 }}&lt;/ref&gt;.

== Aktivlik boyınsha usınıslar ==
2018-jılı amerikalılar ushın fizikalıq aktivlik boyınsha usınıslar AQSH Densawlıqtı saqlaw hám xalıqqa xızmet kórsetiw ministrligi tárepinen 3 jas hám onnan úlken adamlarǵa kundelikli fizikalıq aktivlikte qatnasıw arqalı densawlıqtı jaqsılawǵa baylanıslı ilimiy tiykarlanǵan usınıslardı beriw maqsetinde járiyalandı. Bul usınıslarǵa muwapıq, barlıq úlken adamlar aqıl-oy, emocionallıq hám fizikalıq densawlıqtı óz ishine alatuǵın densawlıqqa baylanıslı turmıs sapasın jaqsılaw ushın kún dawamında kóbirek háreketlenip, azıraq otırıwı kerek. Densawlıqqa aytarlıqtay paydaǵa erisiw ushın úlken adamlar hápte dawamında ortasha intensivlikte keminde 150 ten 300 minutqa shekem yamasa joqarı intensivlikte 75 ten 150 minutqa shekem aerob fizikalıq aktivlikti, yamasa ekewiniń teń kombinaciyasın orınlawı kerek&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2018 | bet =Physical Activity Guidelines for Americans | url =https://health.gov/sites/default/files/2019-09/Physical_Activity_Guidelines_2nd_edition.pdf | qaralǵan sáne = 2023-jıl 22-may |website=U.S. Department of Health and Human Services. |edition=2nd}}&lt;/ref&gt;. Fizikalıq aktivlik keminde 10 minutlıq bólimlerde orınlanıwı kerek degen usınıs alıp taslandı, sebebi jańa izertlewler hár qanday uzaqlıqtaǵı bólimlerdiń toplanǵan fizikalıq aktivlik kólemi menen baylanıslı densawlıq paydalarına úles qosatuǵının kórsetedi. Hápte dawamında ortasha intensivlikte 300 minuttan (5 saat) artıq fizikalıq aktivlik penen shuǵıllanıw arqalı qosımsha densawlıq paydalarına erisiwge boladı. Úlken adamlar sonday-aq hápteniń eki yamasa onnan artıq kúninde ortasha yamasa onnan joqarı intensivlikte hám barlıq tiykarǵı muskul toparların qamtıytuǵın muskullardı bekkemlew shınıǵıwların orınlawı kerek, sebebi bul shınıǵıwlar qosımsha densawlıq paydaların beredi&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne =2018| bet =Physical Activity Guidelines for Americans 2nd edition| url =https://health.gov/sites/default/files/2019-09/Physical_Activity_Guidelines_2nd_edition.pdf| baspaxana =U.S. Department of Health and Human Services}}&lt;/ref&gt;.

2011-jılı iyul ayında járiyalanǵan Birlesken Korolliktegi usınıslar tómendegi punktlerdi óz ishine aladı:
Adamnıń shınıǵıw intensivligi áhmiyetli bolıp tabıladı, al seyil etiw hám úy jumısları sıyaqlı jeńil aktivlik kópshilik adamlardıń densawlıǵına unamlı tásir kórsetiwi gúmanlı. Aerob shınıǵıw paydalı bolıwı ushın ol júrek soǵıw jiyiligin asırıwı hám terlewge sebep bolıwı kerek. Adam hápte dawamında ortasha intensivlikte aerob shınıǵıwdı keminde 150 minut orınlawı kerek. Eger adam 150 minuttan artıq shınıǵıwdı orınlasa, kóbirek densawlıq paydalarına erisiledi.
Qozǵalıssız waqıt (turmay, mısalı kresloda yamasa tósekte ótkerilgen waqıt) adamnıń densawlıǵı ushın zıyanlı, hám hesh qanday shınıǵıw kólemi uzaq otırıwdıń tásirin joq ete almaydı.
Bul usınıslar házirgi waqıtta AQSHta qollanılatuǵın usınıslarǵa kóbirek sáykes keledi, olar sonday-aq bulshıq etti rawajlandırıw hám awırlıq kótergish hám [[yoga|yoga]] sıyaqlı súyekti bekkemlew shınıǵıwları boyınsha usınıslardı óz ishine aladı&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2018-jıl 26-aprel | bet =Exercise| url =https://www.nhs.uk/live-well/exercise/| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-sentyabr |website=nhs.uk}}&lt;/ref&gt;.

== Shınıǵıwlar ==
{{Main|Shınıǵıw}}

=== Aerob shınıǵıwlar ===
[[File:Barbora Zahlavova Strycova San Diego.jpg|thumb|150px|Tennis sıyaqlı sport túrleri menen shuǵıllanıw fitnesti saqlawdıń/jaqsılawdıń keń tarqalǵan usılı bolıp tabıladı. Súwrette xalıqaralıq tennisshi Barbora Strıchova kórsetilgen.]]

Kardiorespiratorlıq fitnes VO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; max járdeminde ólshenedi, ol organizmniń qansha kislorodtı sińiriwi hám paydalanıwı múmkinligin kórsetetuǵın kórsetkish&lt;ref name=&quot;pmid23025219&quot;&gt;{{cite journal |vauthors = Chakravertty B, Parkavi K, Coumary SA, Felix AJ | title = Antepartum cardiorespiratory fitness (CRF) quantification by estimation of maximal oxygen consumption (Vo2 max) in pregnant South Indian women | journal = Journal of the Indian Medical Association | volume = 110 | issue = 4 | pages = 214–7 | date = April 2012 | pmid = 23025219 }}&lt;/ref&gt;. Kardiorespiratorlıq fitnesti jaqsılaytuǵın hám shıdamlılıqtı asıratuǵın aerob shınıǵıwlar organizmniń kislorod jumsawın jaqsılaw ushın júrek soǵıw jiyiligin asıratuǵın háreketlerdi óz ishine aladı. Shınıǵıwdıń bul túri professional sportshılar ushın da, kúndelikli adamlar ushın da barlıq shınıǵıw jobalarında áhmiyetli bólek esaplanadı&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2003 | bet =Training for Cardiovascular Fitness | url =https://www.ucdenver.edu/docs/librariesprovider65/clinical-services/sports-medicine/training-for-cardiovascular-fitness.pdf | qaralǵan sáne = 2023-jıl 22-may |website=University of Colorado Hospital, Aurora}}&lt;/ref&gt;.

Aerob shınıǵıwlardıń belgili mısalları:

*Jeńil juwırıw – Turaqlı hám jeńil tempte juwırıw. Shınıǵıwdıń bul túri salmaqtı saqlaw hám keyinirek intensivligi joqarıraq shınıǵıwlardı orınlaw ushın kardiovaskulyar tiykar qurıw ushın jaqsı.
* Elliptikalıq trenajerde shuǵıllanıw – Bul júriw yamasa juwırıwdı buwınlarǵa artıqsha júk túspesten orınlaw ushın qollanılatuǵın qozǵalmaytuǵın shınıǵıw trenajeri. Shınıǵıwdıń bul túri bel, dize hám tobıq awıratuǵın adamlar ushın júdá qolaylı.
*Júriw – Qısqa, ortasha yamasa uzaq aralıqqa ádettegidey tempte háreketleniw.
*Juwırıw jolında shınıǵıw – Kóplegen juwırıw jollarında túrli shınıǵıw jobaların usınatuǵın tayar baǵdarlamalar bar. Nátiyjeli kardiovaskulyar iskerliklerdiń biri – juwırıw menen júriwdi almastırıp turıw. Kóbinese aldın júriw arqalı qızdırıw jasalıp, keyin úsh minut júriw hám úsh minut juwırıw almastırıladı.
*Júziw – Qol hám ayaqlar járdeminde suwda ózin suw betinde uslap turıw hám alǵa yamasa artqa háreketleniw. Bul kardiovaskulyar shıdamlılıqtı jaqsılaw menen birge denеniń orayın (core) bekkemlewdi qáleytuǵınlar ushın jaqsı pútkil deneni qamtıytuǵın shınıǵıw.
*Velosiped aydaw – Velosipedte júriw kóbinese júriw yamasa jeńil juwırıwǵa qaraǵanda uzaǵıraq aralıqtı qamtıydı. Bul da buwınlarǵa az júk túsetuǵın shınıǵıw bolıp, ayaq kúshin jaqsılawda júdá paydalı.

=== Anaerob shınıǵıwlar ===
{{multiple image
| perrow            = 2
| total_width       = 350
| image1            = Mann mit ausgeprägten Muskeln am Arm.jpg
| width1            = 150
| image2            = Amanda Françozo At The Runner Sports-5.jpg
| width2            = 180
| footer            = Er hám hayal adam fitnes klubında awırlıq kótergish shınıǵıwların orınlap atır
}}

Anaerob shınıǵıwlar qısqa waqıt ishinde orınlanatuǵın joqarı intensivlik háreketlerdi óz ishine aladı. Bul organizmniń energiya payda etiwi ushın kislorodtan paydalanıwdı talap etpeytuǵın tez hám joqarı intensiv shınıǵıw. Ol kúsh, shıdamlılıq, tezlik hám quwattı rawajlandırıwǵa járdem beredi hám bodibildinglerler tárepinen shınıǵıw intensivligin arttırıw ushın qollanıladı. Anaerob shınıǵıwlar zat almasıw tezligin asıradı dep esaplanadı, bul shınıǵıwdan keyin dene temperaturasınıń kóteriliwi hám shınıǵıwdan keyingi artıqsha kislorod jumsalıwı (EPOC) sebepli organizm tiklengen waqıtta qosımsha kaloriyalardı jaǵıwǵa múmkinshilik beredi.

Anaerob shınıǵıwlardıń belgili mısalları:

* Awırlıq kótergish shınıǵıwlar – Skelet muskulınıń kúshi hám kólemin rawajlandırıw ushın qollanılatuǵın kúsh shınıǵıwınıń keń tarqalǵan túri.
*Izometrikalıq shınıǵıwlar – Kúshti saqlawǵa járdem beredi. Bunda kózge kórinetuǵın háreket bolmaydı hám qarsılıq muskul keriliwine teń boladı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Are isometric exercises good for strength training? | url =https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/fitness/expert-answers/isometric-exercises/faq-20058186 | qaralǵan sáne = 2023-jıl 22-may |website=Mayo Clinic }}&lt;/ref&gt;.
*Sprint – Qısqa aralıqlardı múmkin bolǵanınsha tez juwırıw, muskullardıń jarılǵıshlıq qábiletin rawajlandırıw ushın shınıǵıw&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Mateo | at =Ashley | sáne = 2022-jıl 8-dekabr | bet =The Best Sprint Workouts to Get Faster, Build Muscle, and Drop Fat | url =https://www.mensjournal.com/health-fitness/the-best-sprint-workouts-to-get-faster-build-muscle-and-drop-fat | qaralǵan sáne = 2023-jıl 22-may |website=Men's Journal }}&lt;/ref&gt;.
* Interval shınıǵıw – Qısqa (shama menen 30 sekund) intensiv iskerlik penen uzaǵıraq (úsh-tórt minut) az intensivli iskerlik intervallarınıń almasıp keliwi. Iskerliktiń bul túri sonday-aq tezlik hám shıdamlılıqtı rawajlandıradı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Boost Your Speed and Endurance With a Simple Exercise Plan | url =https://www.verywellfit.com/interval-training-workouts-3120774 | qaralǵan sáne = 2023-jıl 22-may |website=Verywell Fit }}&lt;/ref&gt;.

== Qálpine keliw ==
Fizikalıq fitnestiń eń tiykarǵı áhmiyetli elementlerinen biri – tikleniw (qálpine keliw) qábileti. Ol tikkeley, qısqa múddetli yamasa uzaq múddetli bolıwı hám aktivrek yamasa passivrek bolıwı múmkin.

'''Tikkeley aktiv tikleniw''' fizikalıq kúsh túsiriwshi háreketti orınlaǵannan keyin energiyanı qaytarıwǵa, dem alıwdı tiklewge hám ulıwma teńsalmaqlıq sezimin qaytarıwǵa háreket etiwdi óz ishine aladı. Mısalı, juwırıwshı hár bir qádemdi orınlaǵannan soń, al boksshı hár bir soqqı urǵannan soń dárriw tikleniwge háreket etedi. Bunday tikleniw basqıshları júdá tez bolıwı múmkin, biraq olar sharshawdıń hám teńsalmaqlıqtıń artıqsha joǵalıwınıń aldın alatuǵını ushın iskerliktiń dawam etiwine múmkinshilik beriw jaǵınan áhmiyetli&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Vasconcelos, B. B.; Protzen, G. V.; Galliano, L. M.; Kirk, C.; Del Vecchio, F. B. |title=Effects of High-Intensity Interval Training in Combat Sports: A Systematic Review with Meta-Analysis |journal=Journal of Strength &amp; Conditioning Research |date=2020 |volume=34 |issue=3 |pages=888–900 |doi=10.1519/JSC.0000000000003255 |url=https://www.ovid.com/jnls/nsca-jscr/fulltext/10.1519/jsc.0000000000003255~effects-of-high-intensity-interval-training-in-combat-sports |access-date=21 September 2026|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=William D McArdle; Frank I. Katch; Victor L. Katch |title=Essentials of Exercise Physiology |date=2006 |publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins |location=Baltimore |isbn=9780781749916 |pages=217-219 |edition=3}}&lt;/ref&gt;. Tikleniwdiń sátliligi adamnıń óziniń tikleniw sezimine hám ózin qanday sezip atırǵanına tiykarlanıp ólsheniwi múmkin. Orınlaw dawamında usı tárizde tiklene alıw qábileti fitnestiń belgilerinen biri dep esaplanadı&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Shorter |first1=Frank |title=Running For Health, Fitness, and Peak Performance |date=2005 |publisher=DK |location=London |isbn=1-4053-0339-5 |pages=30-31}}&lt;/ref&gt;.

Interval shınıǵıw da tikkeley aktiv tikleniwden paydalanadı, biraq uzaǵıraq waqıt shkalasında. Interval shınıǵıwda intensivligi joqarıraq shınıǵıw intensivligi tómenirek shınıǵıw yamasa dem alıw úzilisi menen almastırıladı. Aldınǵı mısalda, intensivligi tómenirek shınıǵıwda energiya jumsalıwınıń azayıwı hám energiyanıń tikleniwiniń artıwı eki shınıǵıw arasındaǵı qatnastı teńlestiredi hám adam tek joqarı intensiv shınıǵıwdı ǵana orınlaǵanǵa qaraǵanda kóbirek tikleniwi múmkin. Bul olarǵa shınıǵıw dawamında joqarı intensiv shınıǵıwdı basqa jaǵdayda orınlay alatuǵınınan kóbirek orınlawǵa múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Shorter |first1=Frank |title=Running For Health, Fitness, and Peak Performance |date=2005 |publisher=DK |location=London |isbn=1-4053-0339-5 |pages=110-111}}&lt;/ref&gt;.

'''Qısqa múddetli aktiv tikleniw''' – shınıǵıw sessiyaları jeńilirek, tınıshıraq ótkeriletuǵın iskerlikler menen almasıp turatuǵın tikleniw. Mısalı, juwırıwshı dúyshembide shınıǵıwı, sárshembide tınısh velosiped aydawdan lázzet alıwı, keyin juma kúni qaytadan shınıǵıwı múmkin. Bul &quot;awır/jeńil&quot; qaǵıydası dep te ataladı hám oǵan ámel etilgende artıqsha shınıǵıwdıń aldın alıwǵa, júklemeni azaytıwǵa járdem beredi hám sonıń menen birge jeńil shınıǵıwdıń organizmnen artıqsha sút kislotasın shıǵarıw sıyaqlı paydaların da beredi&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Shorter |first1=Frank |title=Running For Health, Fitness, and Peak Performance |date=2005 |publisher=DK |location=London |isbn=1-4053-0339-5 |pages=62-63}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=William D McArdle; Frank I. Katch; Victor L. Katch |title=Essentials of Exercise Physiology |date=2006 |publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins |location=Baltimore |isbn=9780781749916 |page=218 |edition=3}}&lt;/ref&gt;.

'''Uzaq múddetli tikleniw''' – organizmniń tikleniwi ushın áhmiyetli dárejede kóbirek waqıt bolatuǵın hám ol ózin tolıǵıraq tikley alatuǵın tikleniw. Ol kúnlep, háptelер yamasa hátte aylar dawamında bolıwı múmkin hám bunda bulshıq etler jazılıp, qaytadan ósedi hám organizm belgili bir iskerlikti ámelde orınlawǵa jaqsıraq beyimlesedi. Uzaq múddetli tikleniwde uyqı hám awqatlanıw faktorları júdá áhmiyetli&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Friel |first1=Joe |title=Fast After 50 |date=2015 |publisher=Velo Press |location=Boulder |isbn=978-1-937715-26-7 |chapter='Recovery and sleep' and 'Recovery and nutrition'}}&lt;/ref&gt;.
Tikleniwdiń bul túrleri passivrek bolsa da, fitnes jaqsılanǵan sayın organizmniń uzaq múddetli tiklene alıw qábileti de nátiyjelirek boladı&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Shorter |first1=Frank |title=Running For Health, Fitness, and Peak Performance |date=2005 |publisher=DK |location=London |isbn=1-4053-0339-5 |pages=30-31}}&lt;/ref&gt;.

=== Sportta ===
Sanalı hám tez tiklene alıw – sportshı rawajlandırıwı múmkin bolǵan eń áhmiyetli qásiyetlerdiń biri. Olardıń tikkeley aktiv tiklene alıw qábileti sportqa tán kónlikpeler toplamı menen birlestirilgen bolıwı kerek, sonda orınlaw iskerligi múmkin bolǵanınsha nátiyjeli boladı. Mısalı, tennisshi hárbir soqqıdan soń, al regbishi hárbir uslawdan soń dárriw tikleniwdi úyreniwi kerek. Sátli sportshılar kóbinese tezirek hám kóbirek basqarılǵan túrde tiklene alıw qábiletine iye boladı&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Shorter |first1=Frank |title=Running For Health, Fitness, and Peak Performance |date=2005 |publisher=DK |location=London |isbn=1-4053-0339-5 |page=140}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Vasconcelos, B. B.; Protzen, G. V.; Galliano, L. M.; Kirk, C.; Del Vecchio, F. B. |title=Effects of High-Intensity Interval Training in Combat Sports: A Systematic Review with Meta-Analysis |journal=Journal of Strength &amp; Conditioning Research |date=2020 |volume=34 |issue=3 |pages=888–900 |doi=10.1519/JSC.0000000000003255 |url=https://www.ovid.com/jnls/nsca-jscr/fulltext/10.1519/jsc.0000000000003255~effects-of-high-intensity-interval-training-in-combat-sports |access-date=21 September 2026|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;.

=== Bulshıq et sistemasına baylanıslı ===
Fizikalıq fitnes shınıǵıw arqalı maksimal dárejege jetkeriliwi ushın baylanıslı kúsh hám kondicionlıq shınıǵıwlar tek jumıs orınlaw qábiletine ǵana emes, sonday-aq tez tikleniw qábiletine de itibar beredi. Bul eki áhmiyetli hám bir-birin toltıratuǵın faktordı shınıqtırıw ulıwma fitnestiń joqarıraq dárejesine erisiwge múmkinshilik beredi&lt;ref&gt;{{cite book |last1=P. Swain |first1=David |title=ACSM's Resource Manual for Guidelines for Exercise Testing and Prescription |date=2014 |publisher=Wolters Kluwer Health |location=London |isbn=978-1-60913-956-8 |pages=342, 439-440 |edition=7th}}&lt;/ref&gt;. Bunday shınıǵıw sonday-aq bulshıq et sistemasınıń ulıwma nátiyjeliligin maksimal dárejege jetkeriw ushın denedegi muskullardıń salıstırmalı kúshi hám kólemi bir-birine qatnasta belgili úlgide bolıwın támiyinlewge itibar beredi, mısalı, buldırıq muskulları tórt baslı muskulǵa salıstırǵanda artıqsha úlken bolmawı kerek, óytkeni bul biomexanikalıq nátiyjeliliktiń azayıwına hám sharshawdıń kóbirek bolıwına alıp keledi&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Myers MJ; Steudel K. |title=Effect of limb mass and its distribution on the energetic cost of running |journal=Journal of Experimental Biology |date=1985 |volume=116 |issue=1 |pages=363-73 |doi=10.1242/jeb.116.1.363 |pmid=4056656 |url=https://journals.biologists.com/jeb/article/116/1/363/4911/Effect-of-Limb-Mass-and-its-Distribution-on-the |access-date=29 September 2026 |issn=1477-9145}}&lt;/ref&gt;.

Tikleniwdiń nátiyjeliligi hám tezligi fizikalıq shınıǵıw arqalı jaqsılanıwı múmkin. Kúsh túsirgennen keyingi tikkeley aktiv tikleniw jaǵınan, denеniń muskulaturası onı jaqsılaw ushın bekkemleniwi múmkin. Bul túrli kóriniste bolıwı múmkin.

Energiya jaǵınan, adamnıń tikleniwi energiyanı retlewde tiykarǵı rol atqaratuǵın júrektiń islewine baylanıslı. Júrek aerob hám anaerob shınıǵıwlar arqalı tikkeley bekkemleniwi hám onıń nátiyjeliligi qan aylanısına járdem beretuǵın skelet muskullarınıń tásiri menen jaqsılanıwı múmkin. Sońǵı mısalda, gluteal, tórt baslı hám artqı bel muskullarınıń háreketi qandı ayaqlardan joqarıǵa hám pútkil dene boylap ótkeriwge járdem beredi. Baltırlar da usıǵan megzes wazıypa atqaradı hám sonıń ushın olar kúndelikli sóylewde denеniń &quot;ekinshi júregi&quot; dep ataladı&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Panday |first1=Deanne |title=Shut Up and Train: A Complete Fitness Guide for Men and Women |date=2013 |publisher=Random House India |location=Noida |isbn=9788184005240 |chapter=Legs}}&lt;/ref&gt;. Bul muskullar kúshlirek bolıp, nátiyjelirek islegende, ol júrekke túsetuǵın júkti azaytadı, júrektiń zorıǵıw hám sharshaw múmkinshiligin kemeytedi hám joqarıraq dárejedegi tikleniwge tezirek erisiw múmkinligin bildiredi&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Astrand |first1=Per-Olaf |title=Textbook of Work Physiology: Physiological Bases of Exercise |date=2003 |publisher=Human Kinetics |location=Champaign |isbn=0-7360-0140-9 |pages=159-160, 354 |edition=4th}}&lt;/ref&gt;. Ulıwmalastırıp aytqanda, kúshlirek skelet muskulları denede qan aylanısınıń jaqsılanıwın, sonıń menen birge energiyanıń tikleniw tezliginiń de jaqsılanıwın bildiredi&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Popek |first1=Adam |title=How Does Physical Activity Affect the Circulatory System? |journal=ISRG Journal of Arts, Humanities and Social Sciences |date=2024 |volume=2 |issue=6 |page=133 |url=https://www.researchgate.net/profile/Adam-Popek/publication/386414664_How_Does_Physical_Activity_Affect_the_Circulatory_System/links/67503cd83d17281c7df9434a/How-Does-Physical-Activity-Affect-the-Circulatory-System.pdf |access-date=29 September 2026 |issn=2583-7672}}&lt;/ref&gt;.

Dem alıw hám dem alıwdı eń nátiyjeli túrde qaytarıw hám basqarıw qábileti gewde diafragması muskulın hám onıń islewin qollap-quwatlaytuǵın qarın, qabırǵaaralıq, qıysıq hám jambas muskulları sıyaqlı dene muskullardı shınıqtırıw hám bekkemlew arqalı jaqsılanıwı múmkin. Ulıwma aytqanda, bul dene orayın (core) bekkemlew shınıǵıwı dep atalıwı múmkin. Bul bulshıq etlerdiń nátiyjeliligin jaqsılaw dem alıwdı kóbirek basqarılatuǵın hám tolıǵıraq túrde, sonday-aq kúshlirek orınlawǵa múmkinshilik beredi. Ulıwma alǵanda, bul adamnıń shınıǵıw dawamında hám keyin dem alıwdı tezirek tikley alıwın ańlatadı&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Sengur, Emrah; Yaka Zehra |title=Investigation of the Effect of Core Exercises Applied to Football Players on Respiratory Parameters |journal=SHS Web of Conferences |date=2024 |volume=206 |issue=01027 |doi=10.1051/shsconf/202420601027 |url=https://www.shs-conferences.org/articles/shsconf/pdf/2024/26/shsconf_erpa2024_01027.pdf |access-date=29 September 2026}}&lt;/ref&gt;.

Teńsalmaqlıqtıń tikleniwi hám onıń tikleniw tezligi tereń dene orayı muskulları, ayaq bulshıq etleri hám jambas bulshıq etleri sıyaqlı turaqlandırıwshı muskullardı bekkemlew arqalı jaqsılanıwı múmkin. Bul muskullar kúshlirek bolıp, nátiyjelirek islegende, statikalıq hám dinamikalıq teńsalmaqlıqqa tezirek hám nátiyjelirek erisiledi, bul fizikalıq basqarıwdıń joqarıraq dárejelerine erisiwdi bildiredi&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Shudian Cao; Jia Liu; Zhaoran Wang; Soh Kim Geok |title=The effects of functional training on physical fitness and skill related performance among basketball players: a systematic review. |journal=Frontiers in Physiology |date=2024 |volume=15 |issue=1391394 |pages=2, 10 |doi=10.3389/fphys2024.1391394  |doi-access=free|url=https://www.frontiersin.org/journals/physiology/articles/10.3389/fphys.2024.1391394/full |access-date=29 September 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Shınıǵıw túrleri ==
=== Wazıypaǵa tán shınıǵıw ===
Wazıypaǵa tán (wazıypaǵa baǵdarlanǵan dep te ataladı) fitnes adamnıń sport yamasa áskeriy xızmet sıyaqlı belgili bir iskerlikti nátiyjeli orınlaw qábiletin bildiredi. Wazıypaǵa tán shınıǵıw sportshılardı óz sportında jaqsı nátiyje kórsetiwge usı yamasa oǵan jaqın háreketlerdi shınıqtırıw arqalı tayarlaydı. Olarǵa tómendegiler kiredi:

[[File:Participants with the Water Warrior class perform squats prior to entering the pool at Camp Foster, Okinawa, Japan, July 6, 2011 110706-M-VD776-004 (cropped).jpg|thumb|300px|Júziwshiler jarıs kiyimlerinde AQSH áskeriy bazasında basseynge kirmesten aldın otırıp-turıw shınıǵıwların orınlap atır, 2011-jıl.]]
* 100 m sprint: Sprintte sportshı jarıs dawamında anaerob túrde islewge shınıqtırılıwı kerek, buǵan interval shınıǵıw mısal bola aladı.
* Júz mil velosiped jarısı: Velosipedshiler 100 mil yamasa onnan artıq velosiped jolına aerob túrde tayarlanıwı kerek.
* Orta aralıqqa juwırıw: Bul shınıǵıwdan paydalanıw ushın sportshılarǵa tezlik te, shıdamlılıq ta kerek. Qattı islewshi muskullar sol dárejede uzaǵıraq waqıt paydalanılatuǵınlıqtan, óziniń eń joqarı dárejesinde uzaǵıraq waqıt boladı&lt;ref&gt;{{web deregi | url = http://www.brianmac.co.uk/middist/index.htm| bet = Middle Distance Running| jıl = 2001|website = Middle Distance Running| baspaxana = BrianMac Sports Coach|vauthors = Mackenzie B }}&lt;/ref&gt;.
* Marafon: Bul jaǵdayda sportshı aerob túrde islewge shınıǵıwı hám onıń shıdamlılıǵı maksimal dárejege shekem rawajlandırılıwı kerek.
* Kóplegen órt óshiriwshiler hám policiyashılar jumıstıń talap etetuǵın fizikalıq awır wazıypaların orınlaw qábiletine iye ekenin anıqlaw ushın dene shınıqtırıw fitnes testinen ótedi&lt;ref&gt;{{web deregi | url = http://sccfd.org/physical_fitness.html#appendix2 | arxivurl = https://web.archive.org/web/20140630055700/http://sccfd.org/physical_fitness.html#appendix2 | url-status = dead | arxivsáne = 2014-jıl 30-iyun | bet = Training: Physical Fitness Program | work = sccfd.org }}&lt;/ref&gt;.
* Qurallı kúshler aǵzaları kóbinese rásmiy fitnes testinen ótiwi talap etiledi. Mısalı, AQSH armiyası soldatları Armiyanıń fizikalıq fitnes testinen (APFT) óte alıwı kerek&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Enlist : Army Physical Fitness Test | url = http://www.army.com/enlist/APFT.html |work=Army.com |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20100106111832/http://www.army.com/enlist/APFT.html | arxivsáne = 2010-jıl 6-yanvar }}&lt;/ref&gt;.
* Tawǵa juwırıw sprintleri: Dáslep joqarı dárejedegi fitnesti talap etedi; shınıǵıw ásirese ayaq bulshıq etleri ushın paydalı. Armiya kóbinese tawǵa órmelew hám jarıslarǵa shınıqtıradı.
* Pliometrikalıq hám izometrikalıq shınıǵıwlar: Kúshti rawajlandırıwdıń hám muskul shıdamlılıǵın asırıwdıń ájayıp usılı.
* Qumda juwırıw shóp ústinde yamasa betonda juwırıwǵa qaraǵanda ayaq muskullarına az júk túsiredi. Bul qum ayaq astında basılıp, jerge túsiwdi jumsartatuǵını sebepli. Qumda shınıqtırıw salmaq taslaw hám fitnes tiklew ushın nátiyjeli usıl, sebebi jumsaq qumda juwırıw ushın qattı betlerge qaraǵanda kóbirek kúsh (bir yarım ese) kerek&lt;ref&gt;{{cite news |last1=M.S |first1=Sasha Aparicio |title=The Benefits of Sand Running for Physical Fitness |url=https://www.afpafitness.com/blog/the-benefits-of-sand-running-for-physical-fitness |access-date=3 December 2022 |work=afpafitness.com }}&lt;/ref&gt;.
* Akvadjogging buwınlarǵa hám súyeklerge túsetuǵın júkti azaytatuǵın shınıǵıw túri&lt;ref&gt;{{web deregi |last1=Shelley |first1=Jake | bet =Aquajogging: how, when and why to try it |website=[[TheGuardian.com]] | sáne = 2016-jıl 11-may | url =https://www.theguardian.com/lifeandstyle/the-running-blog/2016/may/11/aquajogging-how-when-and-why-to-try-it | qaralǵan sáne = 2022-jıl 3-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Suwdıń kóteriw kúshi dene salmaǵın teńlestirgenlikten, suw muskullarǵa hám súyeklerge minimal tásir beredi, bul jaraqattan tiklenip atırǵanlar ushın jaqsı&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Song |first1=Ji-Ah |last2=Oh |first2=Jae Woo |date=2022-03-16 |title=Effects of Aquatic Exercises for Patients with Osteoarthritis: Systematic Review with Meta-Analysis |journal=Healthcare (Basel, Switzerland) |volume=10 |issue=3 |pages=560 |doi=10.3390/healthcare10030560  |doi-access=free|issn=2227-9032 |pmc=8955208 |pmid=35327038}}&lt;/ref&gt;. Bunnan tısqarı, suw arqalı juwırǵanda suwdıń qarsılıǵı shınıǵıwdıń tásirin arttıradı (qanshellli tereń bolsańız, ayaǵıńızdı tartıp shıǵarıw ushın sonshelli kóp kúsh kerek boladı)&lt;ref&gt;{{web deregi | url = http://www.livestrong.com/article/444522-aqua-jogging-for-runners/ | bet = Aqua Jogging for Runners| sáne = 2015-jıl 28-yanvar |website = livestrong.com| familiya = Harriman| at = Dan | name-list-style = vanc }}&lt;/ref&gt;.
* Júziw: Otırıp-turıw shınıǵıwı júziwshiniń shınıǵıwın jaqsılawǵa járdem beredi&lt;ref&gt;{{ cite book | url = https://books.google.com/books?id=VwiXl-ZzbT8C&amp;pg=PA147 | title = Swimming Anatomy | publisher = Human Kinetics | year = 2010 | isbn = 9781450409179 | page = 147 }}&lt;/ref&gt;.

Fizikalıq fitnes iskerligi adamǵa paydalı bolıwı ushın kúsh túsiriw jetkilikli muǵdarda stimul payda etiwi kerek. Durıs intensivlik, dawamlılıq hám jiyilik penen orınlanǵan shınıǵıw aytarlıqtay jaqsılanıwǵa alıp keliwi múmkin. Adam ulıwma jaqsı seziniwi múmkin, biraq dene ushın fizikalıq tásirlerdi sezip bolıw ushın hápteler yamasa aylar kerek boladı hám tolıq rawajlanıw ushın, bálkim, jıllar kerek. Shınıqtırıw maqsetinde shınıǵıw yamasa funkciyaǵa, yamasa toqımaǵa júk yamasa talap qoyıwı kerek. Jaqsılanıwdı dawam ettiriw ushın bul talap uzaq waqıt dawamında ádewir kóbeyiwi kerek. Shınıǵıwdı shınıqtırıwdıń bunday túrinde úsh tiykarǵı princip bar: artıq júk, arnawlı hám izbe-iz rawajlanıw. Bul principlerdiń densawlıqqa baylanısı bar, biraq sonday-aq fizikalıq jumıs qábiletin asırıwǵa da baylanıslı&lt;ref name= Blair&gt;{{cite journal |vauthors = Blair SN | title = 1993 C.H. McCloy Research Lecture: physical activity, physical fitness, and health |url = https://archive.org/details/sim_research-quarterly-for-exercise-and-sport_1993-12_64_4/page/365 | journal = Research Quarterly for Exercise and Sport | volume = 64 | issue = 4 | pages = 365–76 | date = December 1993 | pmid = 8278662 | doi = 10.1080/02701367.1993.10607589 }}&lt;/ref&gt;.

=== Joqarı intensivli interval shınıǵıw ===
{{multiple image
| perrow            = 1
| total_width       = 310
| image1            = Jason.Khalipa.CrossFitGames.2014.jpg
| width1            = 140
| image2            = Annie Thorisdottir Pushing the Sled in 2011 (cropped).jpg
| width2            = 180
| footer            = Er hám hayal adam fitnes jarısı dawamında joqarı intensivli iskerliklerde qatnasıp atır
}}

Joqarı intensivli interval shınıǵıw (HIIT) joqarı intensivlik dárejesinde orınlanatuǵın qayta-qayta qısqa shınıǵıw bólimlerinen ibarat. Bul intensiv iskerlik toplamlarınan keyin belgilengen dem alıs yamasa tómen intensivli iskerlik waqtı keledi&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wisløff |first1=Ulrik |last2=Ellingsen |first2=Øyvind |last3=Kemi |first3=Ole J. |title=High-Intensity Interval Training to Maximize Cardiac Benefits of Exercise Training? |journal=Exercise and Sport Sciences Reviews |date=July 2009 |volume=37 |issue=3 |pages=139–146 |doi=10.1097/JES.0b013e3181aa65fc |pmid=19550205 |s2cid=25057561 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;. Izertlewler joqarıraq intensivlikte shınıǵıw tómen yamasa ortasha dárejede shınıǵıwǵa salıstırǵanda adamlar ushın júrek paydaların asırıwı múmkinligin kórsetti&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Gillen JB, Gibala MJ|date=March 2014|title=Is high-intensity interval training a time-efficient exercise strategy to improve health and fitness?|journal=Applied Physiology, Nutrition, and Metabolism|volume=39|issue=3|pages=409–12|doi=10.1139/apnm-2013-0187|pmid=24552392}}&lt;/ref&gt;. Adamnıń shınıǵıwı HIIT sessiyasınan ibarat bolǵanda, onıń denesi joǵaltqan kislorodtı almastırıw ushın kóbirek islewi kerek. HIIT paydaları boyınsha izertlewler onıń maydı, ásirese qarın tóbesindegi maydı azaytıwda júdá sátli bolıwı múmkinligin kórsetti&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Giannaki |first1=Christoforos D. |last2=Aphamis |first2=George |last3=Sakkis |first3=Panikos |last4=Hadjicharalambous |first4=Marios |title=Eight weeks of a combination of high intensity interval training and conventional training reduce visceral adiposity and improve physical fitness: a group-based intervention |journal=The Journal of Sports Medicine and Physical Fitness |date=April 2016 |volume=56 |issue=4 |pages=483–490 |pmid=25567049 |url=http://www.minervamedica.it/index2.t?show=R40Y2016N04A0483 }}&lt;/ref&gt;. Bunnan tısqarı, úziliksiz ortasha shınıǵıwǵa salıstırǵanda HIIT kóbirek kaloriyanı jaǵadı hám HIIT sessiyasınan keyin jaǵılatuǵın may muǵdarın arttıradı&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Shiraev T, Barclay G|date=December 2012|title=Evidence based exercise - clinical benefits of high-intensity interval training|journal=Australian Family Physician|volume=41|issue=12|pages=960–2|pmid=23210120}}&lt;/ref&gt;. Waqıttıń jetispewi shınıǵıwdan bas tartıwdıń tiykarǵı sebeplerinen biri; HIIT bunday adamlar ushın júdá jaqsı alternativa, sebebi HIIT sessiyasınıń dawamlılıǵı 10 minut sıyaqlı qısqa bolıwı múmkin, bul onı ádettegi shınıǵıwlarǵa qaraǵanda ádewir tezirek etedi&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Whitehurst |first1=Michael |title=High-Intensity Interval Training: An Alternative for Older Adults |journal=American Journal of Lifestyle Medicine |date=September 2012 |volume=6 |issue=5 |pages=382–386 |doi=10.1177/1559827612450262 |s2cid=72948004 }}&lt;/ref&gt;.
== Derekler ==
{{Derekler}}</text>
      <sha1>1ghv95hujg6q8z8ebvsq7q6p1hvo3b7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sistemalı programmalıq támiynat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48381</id>
    <revision>
      <id>274971</id>
      <parentid>274915</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>274971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2894" sha1="40834s2cul6g8ea6nkzmrpsgxualq0c" xml:space="preserve">
'''Sistemalı programmalıq támiynat''' — basqa [[programmalıq támiynat]] ushın platformanı támiyinleytuǵın programmalıq támiynat&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =https://www.britannica.com/technology/system-software|bet=System software|jumıs=Encyclopaedia Britannica|qaralǵan sáne= 2025-jıl 17-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Bunday programmalıq támiynatqa [[Operaciyalıq sistema|operaciyalıq sistemanıń]] (OS) yadrosı hám qurılma drayverleri mısal bola aladı&lt;ref&gt;
{{Web deregi| url =https://channel9.msdn.com/Events/Lang-NEXT/Lang-NEXT-2014/Panel-Systems-Programming-Languages-in-2014-and-Beyond|bet=Panel: Systems Programming in 2014 and Beyond|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140607224814/https://channel9.msdn.com/Events/Lang-NEXT/Lang-NEXT-2014/Panel-Systems-Programming-Languages-in-2014-and-Beyond|arxivsáne= 2014-jıl 7-iyun |baspaxana=Microsoft|qaralǵan sáne= 2015-jıl 4-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Platforma ortalıǵında isleytuǵın [[Kompyuter programması|programmanı]] támiyinleytuǵın funkciyaları hám onnan [[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|paydalanıwshılardıń]] maqsetli toparınıń roline qaray qosımsha yamasa utilitalıq programmalıq támiynat dep klassifikaciyalanadı. Qosımsha programmalıq támiynat kompyuterdiń qalay islewine yamasa onıń jumıs islewi ushın ne talap etiliwine baylanıssız, kompyuterden ádettegi maqsetlerde paydalanıwdı támiyinleydi. Ol hújjetler jazıw, video oyınlar oynaw, muzıka tıńlaw, súwretler salıw, pútkil Dúnya júzi torınan paydalanıw hám programmalıq támiynat islep shıǵıw sıyaqlı aqırǵı paydalanıwshınıń wazıypaların orınlaw ushın qollanıladı&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Information and Communication Technology for Intermediate GNVQ.}}&lt;/ref&gt;. Utilitalıq programmalıq támiynat sistema apparatlıq támiynatı hám programmalıq támiynatın basqarıwǵa járdem beredi (sistema administratorınıń wazıypaları).

Sistemalı programmalıq támiynat ádette operaciyalıq sistemalardı, qurılma drayverlerin, utilitalıq programmalar hám kompilyatorlar menen assemblerler sıyaqlı til awdarıwshıların óz ishine aladı.

Kóp operaciyalıq sistemalar qosımsha hám utilitalıq programmalıq támiynat penen birge ornatıladı. Biraq, qosımsha programmalıq támiynat, ulıwma alǵanda, sistemalıq programmalıq támiynat dep klassifikaciyalanbaydı. Ayırım pikirlerge muwapıq, tiykarǵı utilitalıq programmalıq támiynat basqa programmalardıń islewine tásir etpesten óshirip taslanıwı múmkin bolmasa, sistemalı programmalıq támiynat dep esaplanadı&lt;ref name=&quot;webopedia&quot;&gt; {{Web deregi| url =http://www.webopedia.com/TERM/S/systems_software.html|bet=What is systems software?|sáne= 2021-jıl 24-may |baspaxana=Webopedia.com|qaralǵan sáne= 2022-jıl 24-iyun }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Sistemalı programmalıq támiynat| ]]</text>
      <sha1>40834s2cul6g8ea6nkzmrpsgxualq0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MLOps</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48402</id>
    <revision>
      <id>274973</id>
      <parentid>274940</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:52:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>274973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11790" sha1="b83rymky79mr0tkjquq1l1b87tshx22" xml:space="preserve">[[Fayl:ML Ops Venn Diagram.svg|thumb|MLOps — [[mashinalıq oqıtıw]], DevOps hám maǵlıwmatlar injeneriyası kesilisetuǵın jerdegi ámeliyatlar jıynaǵı]]
'''MLOps''' yamasa '''ML Ops''' — [[mashinalıq oqıtıw]] modellerin jumıs ortalıǵına (production) isenimli hám nátiyjeli engiziwge hám olarǵa xızmet kórsetiwge baǵdarlanǵan paradigma. Ol mashinalıq oqıtıwdı islep shıǵıw menen jumıs ortalıǵındaǵı operaciyalar arasındaǵı ayırmashılıqtı joq etedi. Sonıń nátiyjesinde modellerdiń turaqlı, masshtablanatuǵın hám biznes maqsetlerine sáykes bolıwın támiyinleydi.

Bul sóz «machine learning» (mashinalıq oqıtıw) sózi menen programmalıq támiynat tarawındaǵı DevOps-tıń úziliksiz jetkerip beriw ámeliyatınıń (CI/CD) birigiwinen payda bolǵan. Mashinalıq oqıtıw modelleri izolyaciyalanǵan eksperimental sistemalarda sınalıp, islep shıǵıladı. Algoritm iske qosıwǵa tayın bolǵanda, onı jumıs ortalıǵındaǵı sistemalarǵa ótkeriw ushın maǵlıwmatlar ilimi qánigeleri, DevOps hám mashinalıq oqıtıw injenerleri arasında MLOps qollanıladı&lt;ref&gt;{{web deregi |last1=Talagala |first1=Nisha | bet =Why MLOps (and not just ML) is your Business' New Competitive Frontier | url =https://aitrends.com/machine-learning/mlops-not-just-ml-business-new-competitive-frontier/ |website=AITrends | qaralǵan sáne = 2018-jıl 30-yanvar | arxivsáne = 2021-jıl 19-yanvar | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210119030008/https://www.aitrends.com/machine-learning/mlops-not-just-ml-business-new-competitive-frontier/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

DevOps yamasa DataOps tásillerine uqsas, MLOps avtomatlastırıwdı arttırıwǵa hám jumıs ortalıǵındaǵı modellerdiń sapasın jaqsılawǵa umtıladı. Sonıń menen birge ol biznes hám normativlik talaplarǵa da itibar beredi. MLOps eń jaqsı ámeliyatlar jıynaǵı retinde baslanǵan bolsa da, áste-aqırın ML ómirlik ciklin basqarıwdıń óz aldına tásiline aylanıp barmaqta. MLOps pútkil ómirlik cikline qollanıladı. Bul model jaratıw menen integraciyadan (programmalıq támiynattı islep shıǵıwdıń ómirlik cikli, úziliksiz integraciya/úziliksiz jetkerip beriw), orkestraciya hám engiziwden baslap, jaǵdayın baqlaw, diagnostika, basqarıw (governance) hám biznes kórsetkishlerine shekemgi basqıshlardı qamtıydı.

== Anıqlaması ==
MLOps — mashinalıq oqıtıw ónimlerin basınan aqırına shekem konceptuallastırıw, ámelge asırıw, baqlaw, engiziw hám masshtablaw boyınsha paradigma. Ol eń jaqsı ámeliyatlar, túsinikler jıynaǵı hám islep shıǵıw mádeniyatı sıyaqlı aspektlerdi óz ishine aladı. Eń aldı menen, ol úsh tarawǵa súyenetuǵın injenerlik ámeliyat: mashinalıq oqıtıw, programmalıq injeneriya (ásirese DevOps) hám [[maǵlıwmatlar injeneriyası]]. MLOps islep shıǵıw (Dev) menen paydalanıw (Ops) arasındaǵı ayırmashılıqtı joq etiw arqalı mashinalıq oqıtıw sistemaların jumıs ortalıǵına shıǵarıwǵa baǵdarlanǵan. Tiykarınan, MLOps tómendegi principlerge súyenip, mashinalıq oqıtıw ónimlerin dúziwdi jeńillestiriwdi maqset etedi: CI/CD avtomatlastırıw, jumıs procesin orkestraciyalaw, nátiyjelerdiń qaytalanıwshılıǵı; maǵlıwmatlardı, modeldi hám kodtı versiyalaw; birge islesiw; úziliksiz ML oqıtıw hám bahalaw; ML metamaǵlıwmatların baqlaw hám jurnallaw; úziliksiz monitoring hám keri baylanıs&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Kreuzberger |first1=Dominik |last2=Kühl |first2=Niklas |last3=Hirschl |first3=Sebastian |date=2023 |title=Machine Learning Operations (MLOps): Overview, Definition, and Architecture |journal=IEEE Access |volume=11 |pages=31866–31879 |doi=10.1109/ACCESS.2023.3262138  |doi-access=free|issn=2169-3536|arxiv=2205.02302 |bibcode=2023IEEEA..1131866K |s2cid=248524628 }}&lt;/ref&gt;.

==Tariyxı==

Mashinalıq oqıtıw sistemaların ámeliyatqa engiziwge qızıǵıwshılıq 2010-jıllardıń ortasında arta basladı. Sol waqıtta ML joybarları eksperimentlerden jumıs ortalıǵında qollanıwǵa óte basladı. Bunday sistemalardı turaqlı islep turıwı menen baylanıslı qıyınshılıqlar 2015-jılǵı maqalada atap kórsetildi&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Sculley |first1=D. |last2=Holt |first2=Gary |last3=Golovin |first3=Daniel |last4=Davydov |first4=Eugene |last5=Phillips |first5=Todd |last6=Ebner |first6=Dietmar |last7=Chaudhary |first7=Vinay |last8=Young |first8=Michael |last9=Crespo |first9=Jean-Francois |last10=Dennison |first10=Dan |title=Hidden Technical Debt in Machine Learning Systems |journal=NIPS Proceedings |date=7 December 2015 |issue=2015 |url=https://papers.nips.cc/paper/5656-hidden-technical-debt-in-machine-learning-systems.pdf |accessdate=14 November 2017}}&lt;/ref&gt;. Boljawlar boyınsha mashinalıq oqıtıwdıń ML sınaq joybarları hám engiziwleri 2017-jıldan 2018-jılǵa shekem eki ese, al 2018-jıldan 2020-jılǵa shekem jáne eki ese artadı dep kútilgen edi&lt;ref&gt;{{web deregi |last1=Sallomi |first1=Paul |last2=Lee |first2=Paul |bet=Deloitte Technology, Media and Telecommunications Predictions 2018 | url =https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Images/infographics/technologymediatelecommunications/gx-deloitte-tmt-2018-predictions-full-report.pdf |website=Deloitte |qaralǵan sáne= 2017-jıl 13-oktyabr |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230208000813/https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Images/infographics/technologymediatelecommunications/gx-deloitte-tmt-2018-predictions-full-report.pdf |arxivsáne= 2023-jıl 8-fevral }}&lt;/ref&gt;.

Esabatlarǵa qaraǵanda, korporativ mashinalıq oqıtıw baslamalarınıń kópshiligi (88%-ke shekem) sınaq basqıshlarınan arı óte almay atır&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Biraq mashinalıq oqıtıwdı haqıyqatında jumıs ortalıǵına engizgen shólkemlerdiń payda marjası 3–15%-ke artqan&lt;ref&gt;{{web deregi |last1=Bughin |first1=Jacques |last2=Hazan |first2=Eric |last3=Ramaswamy |first3=Sree |last4=Chui |first4=Michael |last5=Allas |first5=Tera |last6=Dahlström |first6=Peter |last7=Henke |first7=Nicolaus |last8=Trench |first8=Monica |bet=Artificial Intelligence The Next Digital Frontier? | url =https://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/Industries/Advanced%20Electronics/Our%20Insights/How%20artificial%20intelligence%20can%20deliver%20real%20value%20to%20companies/MGI-Artificial-Intelligence-Discussion-paper.ashx |website=McKinsey |baspaxana=McKinsey Global Institute |qaralǵan sáne= 2017-jıl 1-iyun |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230216121229/https://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/Industries/Advanced%20Electronics/Our%20Insights/How%20artificial%20intelligence%20can%20deliver%20real%20value%20to%20companies/MGI-Artificial-Intelligence-Discussion-paper.ashx |arxivsáne= 2023-jıl 16-fevral }}&lt;/ref&gt;. 2024-jılı MLOps bazarınıń kólemi 2191,8 million AQSH dolların quradı, al 2030-jılı ol 16 613,4 million AQSH dollarına jetedi dep boljanadı&lt;ref name=&quot;Grand View Research&quot;&gt;{{web deregi |last1=Grand View Research | bet =MLOps Market Size, Share &amp; Trends Analysis Report By Component (Platform, Service), By Deployment (Cloud, On-premises), By Organization Size, By Vertical (BFSI, Retail &amp; E-commerce), By Region, And Segment Forecasts, 2025 - 2030 | url =https://www.grandviewresearch.com/industry-analysis/mlops-market-report |website=grandviewresearch.com | qaralǵan sáne = 2025-jıl 3-iyul }}&lt;/ref&gt;.

== Arxitekturası ==
Mashinalıq oqıtıw sistemaların segiz túrli kategoriyaǵa bóliwge boladı: maǵlıwmatlardı jıynaw, maǵlıwmatlardı qayta islew, belgilerdi injeneriyalaw (feature engineering), maǵlıwmatlardı belgilew (data labeling), modeldi joybarlaw, modeldi oqıtıw hám optimallastırıw, endpoint (sońǵı noqat) engiziw hám endpoint monitoringi. Mashinalıq oqıtıwdıń ómirlik ciklindegi hár bir basqısh óz aldına sistemada dúziledi, biraq olar óz-ara baylanıstı talap etedi. Bul kárxanalarǵa mashinalıq oqıtıwdı óz shólkemi ishinde masshtablaw ushın kerek bolatuǵın eń kem sistemalar.

== Maqsetleri ==
Kárxanalar MLOps sistemaları járdeminde mashinalıq oqıtıwdı kárxana kóleminde tabıslı engiziw arqalı bir qatar maqsetlerge erisiwdi qáleydi. Olardıń ishinde tómendegiler bar&lt;ref name=&quot;Nick Walsh&quot;&gt;{{web deregi |last1=Walsh |first1=Nick | bet =The Rise of Quant-Oriented Devs &amp; The Need for Standardized MLOps | url =http://slides.com/walsh/standards-in-ml-ops#/ |website=Slides | baspaxana =Nick Walsh | qaralǵan sáne = 2018-jıl 1-yanvar }}&lt;/ref&gt;:
* Engiziw hám avtomatlastırıw&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2021-jıl 3-fevral | bet =Code to production-ready machine learning in 4 steps| url =https://dagshub.com/blog/code-to-production-ready-machine-learning-in-4-steps/| qaralǵan sáne = 2021-jıl 19-fevral |website=DAGsHub Blog| til =en}}&lt;/ref&gt;
* Modeller hám boljawlardıń qaytalanıwshılıǵı&lt;ref name=&quot;MLRepoducability&quot;&gt;{{web deregi |last1=Warden |first1=Pete | bet =The Machine Learning Reproducibility Crisis | url =https://petewarden.com/2018/03/19/the-machine-learning-reproducibility-crisis/ |website=Pete Warden's Blog | baspaxana =Pete Warden | qaralǵan sáne = 2018-jıl 19-mart }}&lt;/ref&gt;
* Diagnostika&lt;ref name=&quot;MLRepoducability&quot;/&gt;
* Basqarıw hám normativlik talaplarǵa sáykeslik&lt;ref&gt;{{web deregi |last1=Vaughan |first1=Jack | bet =Machine learning algorithms meet data governance | url =https://searchdatamanagement.techtarget.com/feature/Machine-learning-algorithms-meet-data-governance |website=SearchDataManagement | baspaxana =TechTarget | qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-sentyabr }}&lt;/ref&gt;
* Masshtablanıwshılıq&lt;ref&gt;{{web deregi |last1=Lorica |first1=Ben | bet =How to train and deploy deep learning at scale | url =https://www.oreilly.com/ideas/how-to-train-and-deploy-deep-learning-at-scale |website=O'Reilly | qaralǵan sáne = 2018-jıl 15-mart }}&lt;/ref&gt;
* Birge islesiw&lt;ref&gt;{{web deregi |last1=Garda |first1=Natalie | bet =IoT and Machine Learning: Why Collaboration is Key | url =https://www.iottechexpo.com/2017/10/ai/iot-machine-learning-ml-ai-why-collaboration-key/ |website=IoT Tech Expo | baspaxana =Encore Media Group | qaralǵan sáne = 2017-jıl 12-oktyabr }}&lt;/ref&gt;
* Biznesde qollanıw&lt;ref&gt;{{web deregi |last1=Manyika |first1=James | bet =What's now and next in analytics, AI, and automation | url =https://www.mckinsey.com/featured-insights/digital-disruption/whats-now-and-next-in-analytics-ai-and-automation |website=McKinsey | baspaxana =McKinsey Global Institute | qaralǵan sáne = 2017-jıl 1-may }}&lt;/ref&gt;
* Monitoring hám basqarıw&lt;ref&gt;{{web deregi |last1=Haviv |first1=Yaron | bet =MLOps Challenges, Solutions and Future Trends | url =https://www.iguazio.com/blog/mlops-challenges-solutions-future-trends/ |website=Iguazio | qaralǵan sáne = 2020-jıl 19-fevral }}&lt;/ref&gt;

MLOps sıyaqlı standart ámeliyat joqarıda atalǵan barlıq tarawlardı esapqa aladı. Bul kárxanalarǵa jumıs procesin optimallastırıwǵa hám engiziw waqtında mashqalalardıń aldın alıwǵa járdem beredi.

Adaptive ML sıyaqlı jetkerip beriwshiler úlken til modellerin jumıs ortalıǵına engizip atırǵan shólkemlerge arnalǵan kommerciyalıq bekkemlew arqalı oqıtıw operaciyaların (RLOps) hám MLOps infrastrukturasın usınadı.

MLOps sistemasınıń ulıwma arxitekturası modeller dúziletuǵın maǵlıwmatlar ilimi platformaların hám esaplawlar orınlanatuǵın analitikalıq mexanizmlerdi óz ishine aladı. Bunda MLOps quralı mashinalıq oqıtıw modelleriniń, maǵlıwmatlardıń hám nátiyjelerdiń usı sistemalar arasındaǵı háreketin orkestraciyalaydı&lt;ref name=&quot;Nick Walsh&quot;/&gt;.
==Derekler==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]
[[Kategoriya:Mashinalıq oqıtıw]]</text>
      <sha1>b83rymky79mr0tkjquq1l1b87tshx22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sistemanı islep shıǵıwdıń ómirlik cikli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48431</id>
    <revision>
      <id>274966</id>
      <parentid>274751</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T19:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>9299</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[Wikipedia:Tekseriwdiń múmkinligi]] (20261015sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>274966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12058" sha1="f2i7ta65ckxw3z6a54kj5i7ud69rnke" xml:space="preserve">[[Fayl:Systems development life cycle.svg|thumb|120px|Tiykarǵı basqıshları kórsetilgen sistemanı islep shıǵıwdıń ómirlik cikli&lt;ref&gt;Image by Mikael Häggström, MD. Reference: {{cite book | last=Mohapatra | first=Dr. Hitesh | last2=Rath | first2=Dr. Amiya Kumar | title=Fundamentals of Software Engineering | publisher=BPB Publications | date=2025-04-24 | isbn=978-93-6589-338-0}}&lt;/ref&gt;]]

'''Sistemanı islep shıǵıwdıń ómirlik cikli''' ('''SDLC''') [[Kompyuter|kompyuterge]] tiykarlanǵan sistemanı islep shıǵıw barısındaǵı ádettegi basqıshlardı hám olar arasındaǵı ótiwdi táriyipleydi. Bul basqıshlar sistemanıń payda bolıwınan baslap onıń paydalanıwdan shıǵarılıwına shekem dawam etedi. Tiykarınan ómirlik cikl birew ǵana, biraq onı táriyiplew ushın qollanılatuǵın klassifikaciya hár túrli bolıwı múmkin. Cikl hár qıylı sandaǵı basqıshlarǵa bóliniwi hám bul basqıshlar hár túrli atlar menen atalıwı múmkin. SDLC tiri organizmniń tuwılıwınan baslap ólimine shekemgi ómirlik ciklne uqsas. Atap aytqanda, hárbir tiri organizmniń ómir jolı ózgeshe bolǵanı sıyaqlı, SDLC de hár qıylı sistemalarda hár túrli boladı&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190828154643/https://www.cms.gov/Research-Statistics-Data-and-Systems/CMS-Information-Technology/XLC/Downloads/SelectingDevelopmentApproach.pdf SELECTING A DEVELOPMENT APPROACH]. Retrieved 17 July 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Parag C. Pendharkara |author2=James A. Rodgerb |author3=Girish H. Subramanian | date=November 2008 |title=An empirical study of the Cobb–Douglas production function properties of software development effort |url=https://archive.org/details/sim_information-and-software-technology_2008-11_50_12/page/1181 |journal=Information and Software Technology |volume=50 |issue=12 | pages= 1181–1188 | doi=10.1016/j.infsof.2007.10.019}}&lt;/ref&gt;.

SDLC sistemanı onıń ómirlik cikli boyınsha alıp barıw ushın injenerlerdiń óz jumısın qalay orınlawı kerek ekenin ''belgilemeydi''. Bunday belgilewshi usıllar metodologiya, model, freymvork hám rásmiy process sıyaqlı hár túrli terminler menen ataladı.

SDLC menen bir túsinik ushın basqa terminler de qollanıladı. Olarǵa '''programmalıq támiynattı islep shıǵıwdıń ómirlik cikli''' (bul da SDLC), '''qosımshalardı islep shıǵıwdıń ómirlik cikli''' (ADLC) hám '''sistemanı joybarlawdıń ómirlik cikli''' (bul da SDLC) kiredi. Bul terminler islep shıǵıwdıń hár túrli kólemine baǵdarlanǵan hám hár qıylı belgilewshi usıllar menen baylanıslı. Degen menen, olardıń barlıǵı mánisi boyınsha bir ómirlik cikl tuwralı.

Inglis tilinde «life cycle» (ómirlik cikl) termini kóbinese bos orınsız, «lifecycle» dep jazıladı. Birinshi forma ótmishte hám injenerlik emes kontekstlerde keń tarqalǵan edi. SDLC qısqartpası uzın forma keń tarqalǵan waqıtta payda bolǵan hám injeneriyada qısqa forma keń tarqalǵan bolsa da, usı tolıq atı menen baylanıslı bolıp qalǵan. Sonday-aq SDLC qısqartpası salıstırmalı túrde ózgeshe, al úsh háripli SDL qısqartpası bolsa júdá kóp mánisli.

==Basqıshları==
Derekke qarap, SDLC hár túrli basqıshlardan turatuǵın hám hár túrli terminlerdi qollanatuǵın etip táriyiplenedi. Soǵan qaramastan, olardıń ulıwma tárepleri bar. Tómende belgili terminologiya járdeminde áhmiyetli basqıshlardı táriyiplewge háreket etilgen. Basqıshlar islep shıǵıwdıń tábiyiy izbe-izligine sáykes tártiplengen, biraq olar bir-biri menen qabatlasıwı hám iteraciyalıq bolıwı múmkin.

===Konceptuallastırıw===
Konceptuallastırıw (basqasha konceptual joybarlaw, sistemanı izertlew, orınlanıwshılıqtı bahalaw) basqıshında variantlar hám birinshi náwbettegi máseleler qarap shıǵıladı. Orınlanıwshılıqtı izertlew islep shıǵıw jumısınıń ózin aqlay ma, joq pa, sonı anıqlawı múmkin. Bunıń ushın paydalanıwshılardıń mútajliklerin túsiniw, qárejetlerdi bahalaw, paydanı analizlew hám resurslardı analizlew sıyaqlı jumıslar orınlanadı. Izertlew operaciyalıq, finanslıq, texnikalıq, adam faktorları hám huqıqıy/siyasiy máselelerdi qamtıwı kerek.

===Talaplardı analizlew===
Talaplardı analizlew (basqasha dáslepki joybarlaw) mashqalanı túsiniwdi hám neniń kerek ekenin anıqlawdı óz ishine aladı. Kóbinese bul talaplardı anıqlaw ushın paydalanıwshılardı tartıwdı hám talaplardı talaplar specifikaciyası dep atalatuǵın hújjette jazıp barıwdı óz ishine aladı.

===Joybarlaw===
Joybarlaw basqıshında (basqasha tolıq joybarlaw) sheshim jobalastırıladı. Joba salıstırmalı túrde joqarı dárejeli maǵlıwmatlardı, mısalı, sistemanıń tiykarǵı komponentleriniń táriypin óz ishine alıwı múmkin. Sonday-aq joba salıstırmalı túrde tómen dárejeli maǵlıwmatlardı, mısalı, funkciyalardıń, ekran kórinisiniń, biznes qaǵıydalarınıń hám process aǵımınıń táriypin de óz ishine alıwı múmkin. Joybarlaw basqıshı sistemanıń talaplarına tiykarlanadı. Joybar hárbir talaptı qanaatlandırıwı kerek. Joybar tekstlik hújjetlerde, sonday-aq funkcional ierarxiya diagrammalarında, mısal ekran súwretlerinde, biznes qaǵıydalarında, process diagrammalarında, psevdokodta hám maǵlıwmatlar modellerinde jazıp barılıwı múmkin.

===Dúziw===
Dúziw (basqasha ámelge asırıw, óndiris) basqıshında sistema ámelge asırıladı. Joybarǵa tiykarlanıp, apparatlıq hám programmalıq komponentler jaratıladı hám integraciyalanadı. Bul basqısh kishi komponentlerdi, komponentlerdi hám geypara komponentlerdiń integraciyasın testlewdi óz ishine aladı, biraq ádette tolıq sistema dárejesindegi testlewdi óz ishine almaydı. Bul basqısh oqıw materialların, sonıń ishinde paydalanıwshı qollanbaların hám járdem fayllarınıń islep shıǵılıwın da óz ishine alıwı múmkin.

===Qabıl etiw===
Qabıl etiw basqıshı (basqasha sistemalıq testlew) tolıq sistemanıń klienttiń kútiwlerine (talaplarına) juwap beretuǵının támiyinlew ushın onı testlewge baǵdarlanǵan.

===Engiziw===
Engiziw basqıshı (basqasha ámelge asırıw) klientke jetkerip beriw logistikasın óz ishine aladı. Geypara sistemalar bir nusqa túrinde (mısalı, bultta) engiziledi, hám engiziw arnawlı túrde hám qolda orınlanıwı múmkin. Geypara sistemalar kóp muǵdarda dúziledi hám óndiris procesi menen iske túsiriw jumısları menen baylanıslı boladı. Bul basqısh paydalanıwshılardı sistemadan paydalanıwǵa úyretiwdi óz ishine alıwı múmkin. Sonday-aq ol keleshektegi islep shıǵıw jumısların qollaw xızmetkerlerine ótkeriwdi de óz ishine alıwı múmkin.

===Xızmet kórsetiw===
Xızmet kórsetiw (basqasha paydalanıw, qollanıw, qollaw) basqıshında islep shıǵıw jumısları tiykarınan toqtatıladı. Biraq bul basqısh paydalanıwshılardıń mashqalaların sheshiw hám jaqsılaw boyınsha usınıslardı jazıp barıw ushın klientlerdi qollawdı óz ishine aladı. Dúzetiwler hám jaqsılawlar birinshi basqıshqa, yaǵnıy konceptuallastırıwǵa qaytıw arqalı ámelge asırıladı. Kishi ózgerisler ushın cikl dáslepki islep shıǵıwǵa qaraǵanda ádewir qısqartılıwı múmkin.

===Paydalanıwdan shıǵarıw===
Paydalanıwdan shıǵarıw (basqasha jabıw, isten shıǵarıw, biraz-biraz toqtatıw) — sistemanıń paydalanıwdan alınıwı, yaǵnıy onıń xızmet múddeti tamamlanǵan waqıt.

==Ámeliyatlar==

===Basqarıw hám qadaǵalaw===
[[Fayl:SDLC Phases Related to Management Controls.jpg|thumb|Basqarıwdı qadaǵalaw menen baylanıslı SDLC basqıshları&lt;ref name=&quot;USHR99&quot;&gt;U.S. House of Representatives (1999). [http://www.house.gov/content/cao/procurement/ref-docs/SDLCPOL.pdf ''Systems Development Life-Cycle Policy'']. p.13. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019091833/http://www.house.gov/content/cao/procurement/ref-docs/SDLCPOL.pdf |date=2013-10-19 }}&lt;/ref&gt;]]
Bul bólimde SDLC basqıshlarınıń maqsetleri tiykarǵı nátiyjeler, usınılatuǵın wazıypalardıń táriypi hám nátiyjeli basqarıw ushın baylanıslı qadaǵalaw maqsetleriniń qısqasha mazmunı menen birge táriyiplenedi. Proektlerdi orınlaw barısında proekt basshısı ushın qadaǵalaw maqsetlerin belgilew hám baqlaw júdá áhmiyetli. Qadaǵalaw maqsetleri — kútilgen nátiyjeniń yamasa maqsettiń anıq táriypi. Olar pútkil proekt dawamında anıqlanıwı hám baqlanıwı kerek. Qadaǵalaw maqsetlerin tiykarǵı kategoriyalarǵa (domenlerge) toparlawǵa boladı, olar súwrette kórsetilgendey SDLC basqıshları menen baylanıslı&lt;ref name=&quot;USHR99&quot;/&gt;.

Iri SDLC baslamasın basqarıw hám qadaǵalaw ushın jumıslardıń ierarxiyalıq strukturası (work breakdown structure, WBS) jumıslardı belgileydi hám olardıń kestesin dúzedi. WBS hám barlıq baǵdarlamalıq materiallar proekt dápteriniń «proekt táriypi» bóliminde saqlanıwı kerek. Proekt basshısı proektti eń jaqsı táriyipleytuǵın WBS formatın tańlaydı.

Diagramma qamtıw SDLC-niń kóplegen basqıshların óz ishine alatuǵının kórsetedi, biraq baylanıslı basqarıwdı qadaǵalaw domenleri (Management Control Domains, MCD) SDLC basqıshlarına sáykesligin kórsetedi. Mısalı, analiz hám joybarlaw tiykarınan satıp alıw hám engiziw domeniniń bir bólegi retinde orınlanadı, al sistemanı dúziw hám prototiplew tiykarınan jetkerip beriw hám qollaw domeniniń bir bólegi retinde orınlanadı&lt;ref name=&quot;USHR99&quot; /&gt;.

===Jumıslardıń ierarxiyalıq strukturası boyınsha shólkemlestiriw===
[[Fayl:SDLC Work Breakdown Structure.jpg|thumb|Jumıslardıń ierarxiyalıq strukturası&lt;ref name=&quot;USHR99&quot;/&gt;]]
WBS-tiń joqarǵı bólimi proekttiń kólemi hám waqıt kestesi tuwralı ulıwma túsinik beredi. Sonday-aq onda tiykarǵı basqıshlar hám baqlaw noqatları (milestones) qısqasha kórsetiliwi kerek. Ortańǵı bólimi SDLC basqıshlarına tiykarlanadı. WBS elementleri orınlanatuǵın is-háreketlerden emes, al tamamlanıwı kerek bolǵan baqlaw noqatları menen wazıypalardan turadı hám olardıń múddeti boladı. Hárbir wazıypanıń ólshewge bolatuǵın nátiyjesi boladı (mısalı, analiz hújjeti). WBS wazıypası bir yamasa bir neshe is-háreketke (mısalı, kod jazıwǵa) súyeniwi múmkin. Proekttiń jumıstı bólip alıp islewshilerdiń járdemin talap etetuǵın bólimleri ushın jumıslar kólemi tuwralı hújjet (statement of work, SOW) bolıwı kerek. SOW SDLC-niń belgili bir basqıshında islep shıǵılmaydı. Ol SDLC procesindegi jumıstı bólip alıp islewshiler orınlawı múmkin bolǵan jumıslardı óz ishine alatuǵın etip dúziledi&lt;ref name=&quot;USHR99&quot;/&gt;.

===Bazalıq versiyalar===
Bazalıq versiyalar SDLC-niń bes basqıshınıń tórtewinen keyin belgilenedi hám modeldiń iteraciyalıq tábiyatı ushın júdá áhmiyetli&lt;ref&gt;Blanchard, B. S., &amp; Fabrycky, W. J.(2006) ''Systems engineering and analysis'' (4th ed.) New Jersey: Prentice Hall. p.31&lt;/ref&gt;. Bazalıq versiyalar baqlaw noqatlarına aylanadı.

* funkcional bazalıq versiya: konceptual joybarlaw basqıshınan keyin belgilenedi.
* bólistirilgen bazalıq versiya: dáslepki joybarlaw basqıshınan keyin belgilenedi.
* ónimniń bazalıq versiyası: tolıq joybarlaw hám islep shıǵıw basqıshınan keyin belgilenedi.
* ónimniń jańalanǵan bazalıq versiyası: óndiris hám dúziw basqıshınan keyin belgilenedi.

Tómendegi diagrammada bul basqıshlar anıqlawdan baslap IT jumıs ónimlerin jaratıw hám ózgertiwge shekemgi on adımǵa bólingen:

[[Fayl:Systems Development Life Cycle.gif|center|upright=2.2|Sistemanı islep shıǵıwdıń ómirlik cikliniń on basqıshlı versiyası&lt;ref name=&quot;US DJ03&quot;&gt;US Department of Justice (2003). [https://www.justice.gov/archive/jmd/irm/lifecycle/table.htm INFORMATION RESOURCES MANAGEMENT] Chapter 1. Introduction.&lt;/ref&gt;]]
== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>f2i7ta65ckxw3z6a54kj5i7ud69rnke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Test maǵlıwmatları</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48432</id>
    <revision>
      <id>274965</id>
      <parentid>274837</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T19:50:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>9299</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[Wikipedia:Tekseriwdiń múmkinligi]] (20261015sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>274965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5876" sha1="m6nwjsigmafu0t5hukvw4c3gueh91k6" xml:space="preserve">'''Test maǵlıwmatları''' — programmalıq sistemalardıń durıslıǵın, ónimliligin hám isenimliligin tekseriw ushın qollanılatuǵın kiriw maǵlıwmatlarınıń yamasa informaciyanıń jıynaqları. Test maǵlıwmatları hár túrli tiplerdi óz ishine aladı, mısalı, unamlı hám unamsız scenariylerdi, shegaralıq jaǵdaylardı hám haqıyqıy paydalanıwshı scenariylerin. Olardıń maqseti — qátelerdi anıqlaw hám [[Programmalıq támiynat|programmalıq támiynattıń]] minez-qulqın tekseriw ushın onıń hár túrli aspektlerin sınawdan ótkeriw. Test maǵlıwmatları regressiyalıq testlewde de qollanıladı. Bunda kodqa kirgizilgen jańa ózgerisler yamasa jaqsılawlar kútilmegen qosımsha tásirlerge alıp kelmeytuǵını hám bar funkcionallıqtı buzbaytuǵını tekseriledi&lt;ref&gt;{{web deregi | at =Viday| familiya =Shindar| bet =Software Testing: What is it and Why is it Important?| url =https://www.softwaretestinghelp.com/what-is-software-testing/|website=Software Testing Help| qaralǵan sáne = 2024-jıl 7-avgust }}&lt;/ref&gt;.

== Ulıwma túsinik ==
Test maǵlıwmatları funkciyaǵa berilgen belgili bir kiriw maǵlıwmatları jıynaǵınıń kútilgen nátiyjeni beretuǵının tekseriw ushın qollanılıwı múmkin. Sonday-aq maǵlıwmatlar programmanıń ádettegiden tıs, shegaralıq, ayrıqsha yamasa kútilmegen kiriw maǵlıwmatların qayta islew qábiletin sınaw ushın da qollanılıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Weyuker |first=E. J. |date=1988-06-01 |title=The evaluation of program-based software test data adequacy criteria |url=https://archive.org/details/sim_association-for-computing-machinery-communications_1988-06_31_6/page/668 |journal=Communications of the ACM |volume=31 |issue=6 |pages=668–675 |doi=10.1145/62959.62963 |s2cid=15141475 |issn=0001-0782|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;.

Test maǵlıwmatların maqsetli yamasa sistemalı túrde payda etiwge boladı, bul ádette domen testlewinde qollanıladı. Sonday-aq olardı azıraq maqsetli tásiller, mısalı, úlken kólemli tosınnan alınǵan avtomatlastırılǵan testler arqalı da payda etiwge boladı&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Beizer |first=Boris |title=Software Testing Techniques |date=1990-01-01 |publisher=ITP Media Group |isbn=978-1850328803}}&lt;/ref&gt;. Test maǵlıwmatların testlewshiniń ózi yamasa testlewshige járdem beretuǵın programma yamasa funkciya generaciyalawı múmkin. Olar qayta paydalanıw ushın saqlanıwı yamasa tek bir ret qollanılıwı múmkin. Test maǵlıwmatları qolda, maǵlıwmatlardı generaciyalaw quralları (kóbinese tosınnanlıqqa tiykarlanǵan)&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://medium.com/@marian.jureczko/on-testing-in-ddd-f250482b5717| bet =On testing in DDD| sáne = 2022-jıl 24-aprel |website=Medium| til =en-GB| qaralǵan sáne = 2023-jıl 24-yanvar }}&lt;/ref&gt; járdeminde dúziliwi yamasa bar jumıs ortalıǵınan alınıwı múmkin. Maǵlıwmatlar jıynaǵı sintetikalıq (jasalma) maǵlıwmatlardan turıwı múmkin, biraq ideal jaǵdayda ol reprezentativ (haqıyqıy) maǵlıwmatlardı óz ishine alıwı kerek&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.datprof.com/solutions/what-is-test-data/| bet =What is test data and how is it created?| sáne = 2019-jıl 26-iyun |website=DATPROF| til =en-US| qaralǵan sáne = 2020-jıl 29-aprel }}&lt;/ref&gt;.

== Sheklewler ==
GDPR, PCI hám HIPAA sıyaqlı jeke maǵlıwmatlardı qorǵaw boyınsha normativlik aktler sebepli testlew ushın sezimtal jeke maǵlıwmatlardı paydalanıw sheklengen&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2020-jıl 3-mart | bet =Get GDPR, PCI and HIPAA compliant| url =https://www.datprof.com/solutions/get-gdpr-pci-and-hipaa-compliant/| qaralǵan sáne = 2020-jıl 9-iyul |website=DATPROF| til =en-US}}&lt;/ref&gt;. Degen menen, anonimlestirilgen (hám múmkinshiligi bolsa kishi jıynaqqa ajıratılǵan) jumıs ortalıǵı maǵlıwmatların testlew hám islep shıǵıw ushın reprezentativ maǵlıwmatlar retinde paydalanıwǵa boladı&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2019-jıl 17-oktyabr | bet =Using production data for testing| url =https://www.datprof.com/blogs/using-production-data-for-testing/| qaralǵan sáne = 2020-jıl 9-iyul |website=DATPROF| til =en-US}}&lt;/ref&gt;. Baǵdarlamashılar haqıyqıy yamasa anonimlestirilgen maǵlıwmatlardıń ornına sintetikalıq maǵlıwmatlardı generaciyalawdı da tańlawı múmkin. Sintetikalıq maǵlıwmatlar jeke maǵlıwmatlardıń joqarıraq qorǵalıwı hám iykemlilik sıyaqlı úlken artıqmashılıqlar beriwi múmkin, biraq olardıń sheklewleri de bar. Mısalı, haqıyqıy dúnyanıń quramalılıǵın anıq sáwlelendiretuǵın sintetikalıq maǵlıwmatlardı generaciyalaw qıyın bolıwı múmkin. Sonday-aq sintetikalıq maǵlıwmatlar haqıyqıy maǵlıwmatlardıń barlıq názik táreplerin tolıq qamtımawı múmkin. Bul test qamtıwında itimal kemshiliklerge alıp keliwi múmkin&lt;ref&gt;{{Cite book |last=El Emam |first=Khaled |title=Practical Synthetic Data Generation: Balancing Privacy and the Broad Availability of Data |publisher=O'Reilly Media, Inc. |date=2020-05-19 |isbn=978-1492072744 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Domen testlewi ==
Domen testlewi — test maǵlıwmatlarına baǵdarlanǵan usıllar jıynaǵı. Ol kritikalıq kiriw maǵlıwmatların, ekvivalentlik klassları arasındaǵı shegaralardaǵı mánislerdi hám sistemanı belgili bir shıǵıw nátiyjelerine alıp baratuǵın kiriw maǵlıwmatlarınıń kombinaciyaların anıqlawdı óz ishine aladı. Domen testlewi hár túrli scenariylerdiń, sonıń ishinde shegaralıq jaǵdaylar menen ádettegiden tıs shártlerdiń nátiyjeli testleniwin támiyinlewge járdem beredi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Fries |first=Richard C. |title=Handbook of Medical Device Design |date=2019-08-15 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-000-69695-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;.
== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq injiniring]]</text>
      <sha1>m6nwjsigmafu0t5hukvw4c3gueh91k6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bultlı esaplaw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48481</id>
    <revision>
      <id>274963</id>
      <parentid>274874</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T19:48:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>9299</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[Wikipedia:Tekseriwdiń múmkinligi]] (20261015sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>274963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40713" sha1="ka3igvggrhurdujfftgg6grvy5y48u6" xml:space="preserve">[[Fayl:Cloud computing.svg|thumb|Bultlı esaplaw metaforası: xızmetlerdi usınatuǵın tarmaqqa jalǵanǵan elementler toparın paydalanıwshılar bólek-bólek basqarıwı yamasa olarǵa jeke qarastırıwı shárt emes. Onıń ornına, xızmet jetkerip beriwshi basqaratuǵın apparatlıq hám programmalıq támiynattıń barlıq jıynaǵın anıq formaǵa iye emes bult dep qarawǵa boladı.]]

'''Bultlı esaplaw''' — Xalıqaralıq standartlastırıw shólkemi (ISO) tárepinen «talap boyınsha ózine-ózi xızmet kórsetiw arqalı usınılatuǵın hám basqarılatuǵın, bólisiwge bolatuǵın fizikalıq yamasa virtual resurslardıń masshtablanatuǵın hám iykemli jıynaǵına tarmaqlıq kiriwdi támiyinleytuǵın paradigma» dep anıqlanadı&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |date=2023 |title=ISO/IEC 22123-1:2023(E) – Information technology – Cloud computing – Part 1: Vocabulary |work=International Organization for Standardization}}&lt;/ref&gt;. Ol kóbinese «bult» dep ataladı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =What is the cloud? | url =https://azure.microsoft.com/en-us/resources/cloud-computing-dictionary/what-is-the-cloud |website=Microsoft Azure | til =en-US | qaralǵan sáne = 2025-jıl 29-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

==Ózgeshelikleri==
2011-jılı AQSH Milliy standartlar hám texnologiyalar institutı (NIST) bultlı sistemalar ushın bes «tiykarǵı ózgeshelikti» belgiledi. Tómende NIST boyınsha anıq anıqlamalar berilgen:
* Talap boyınsha ózine-ózi xızmet kórsetiw: «Tutınıwshı server waqtı hám tarmaqlıq saqlaw sıyaqlı esaplaw múmkinshiliklerin hárbir xızmet jetkerip beriwshi menen adamnıń óz-ara háreketin talap etpey, kerek bolǵanda avtomatikalıq túrde ózbetinshe ala aladı.»
* Keń tarmaqlıq kiriw: «Múmkinshilikler tarmaq arqalı qoljetimli hám olarǵa hár túrli jińishke yamasa qalıń klient platformalarında (mısalı, mobil telefonlarda, planshetlerde, noutbuklarda hám jumıs stanciyalarında) qollanıwdı jeńillestiretuǵın standart mexanizmler arqalı kiriledi.»
* Resurslardı biriktiriw: «Xızmet jetkerip beriwshiniń esaplaw resursları kóp ijarashılı model járdeminde kóplegen tutınıwshılarǵa xızmet kórsetiw ushın biriktiriledi. Bunda hár túrli fizikalıq hám virtual resurslar tutınıwshınıń talabına sáykes dinamikalıq túrde bólinedi hám qayta bólinedi.»
* Tez iykemlilik: «Múmkinshilikler talapqa sáykes tez keńeytiw hám qısqartıw ushın qolaylı túrde usınılıwı hám bosatılıwı múmkin, geypara jaǵdaylarda avtomatikalıq túrde. Tutınıwshı ushın usınılatuǵın múmkinshilikler kóbinese sheksiz bolıp kórinedi hám olardı qálegen waqıtta qálegen muǵdarda alıwǵa boladı.»
* Ólshenetuǵın xızmet: «Bultlı sistemalar xızmet túrine (mısalı, saqlaw, qayta islew, ótkeriw qábileti hám aktiv paydalanıwshı akkauntları) sáykes keletuǵın qanday da bir abstrakciya dárejesinde ólshew múmkinshiligin qollanıp, resurslardı paydalanıwdı avtomatikalıq túrde basqaradı hám optimallastıradı. Resurslardı paydalanıwdı baqlawǵa, qadaǵalawǵa hám ol boyınsha esabat beriwge boladı, bul paydalanılatuǵın xızmettiń jetkerip beriwshisi ushın da, tutınıwshısı ushın da ashıqlıqtı támiyinleydi.»
2023-jılǵa shekem Xalıqaralıq standartlastırıw shólkemi (ISO) bul dizimdi keńeytip, anıqlastırdı.

==Tariyxı==
{{main|Bultlı esaplawdıń tariyxı}}
Bultlı esaplawdıń tariyxı 1960-jıllarǵa baradı. Sol waqıtta waqıttı bólistiriw (time-sharing) haqqındaǵı dáslepki túsinikler jumıslardı aralıqtan kirgiziw (remote job entry, RJE) arqalı keń tarqaldı. Bul dáwirde tiykarınan «maǵlıwmatlar orayı» modeli qollanıldı: [[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|paydalanıwshılar]] óz jumısların meynfreymlerde orınlaw ushın operatorlarǵa tapsırdı. Bul dáwirde waqıttı bólistiriw arqalı iri kólemli esaplaw quwatın qoljetimlirek etiw boyınsha keń kólemli eksperimentler alıp barıldı. Sonıń menen birge, sońǵı paydalanıwshılar ushın nátiyjelilikti arttırıw maqsetinde infrastruktura, platformalar hám qosımshalar optimallastırıldı.

Virtuallastırılǵan xızmetler ushın «bult» metaforası 1994-jılǵa baradı. Sol waqıtta General Magic kompaniyası bul metaforanı Telescript ortalıǵındaǵı mobil agentler «bara alatuǵın» «orınlar» álemi ushın qollandı. Metaforanı General Magic kompaniyasınıń kommunikaciya boyınsha qánigesi Devid Xoffman usınǵan dep esaplanadı. Ol tarmaqlar hám telekommunikaciya tarawında bul metaforanıń uzaq waqıttan berli qollanılıp kiyatırǵanına súyengen&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Levy |first=Steven |date=April 1994 |url=http://archive.wired.com/wired/archive/2.04/general.magic_pr.html |title=Bill and Andy's Excellent Adventure II |archive-url=https://web.archive.org/web/20151002033751/http://archive.wired.com/wired/archive/2.04/general.magic_pr.html |archive-date=2015-10-02 |magazine=Wired}}&lt;/ref&gt;. ''Bultlı esaplaw'' sóz dizbegi 1996-jılı keńirek tanıldı. Sol jılı Compaq Computer Corporation keleshektegi esaplaw hám internet ushın biznes-joba dúzdi. Kompaniyanıń maqseti «bultlı esaplawǵa tiykarlanǵan qosımshalar» arqalı satıwdı anaǵurlım arttırıw edi. Biznes-jobada tutınıwshılarǵa arnalǵan onlayn fayl saqlaw kommerciyalıq jaqtan tabıslı bolıwı itimal dep boljandı. Nátiyjede Compaq internet xızmet jetkerip beriwshilerine server úskenelerin satıwdı sheshti&lt;ref&gt;{{Cite book|title= To the Cloud: Big Data in a Turbulent World |url=https://books.google.com/books?id=YwbvCgAAQBAJ&amp;pg=PA15 | author1=Mosco, Vincent |publisher= Taylor &amp; Francis |year=2015 |isbn= 978-1-317-25038-8 | page=15}}&lt;/ref&gt;.

2000-jıllarda bultlı esaplawdıń qollanılıwı qáliplese basladı. 2002-jılı Amazon Web Services (AWS) dúzildi, ol islep shıǵıwshılarǵa qosımshalardı ǵárezsiz dúziwge múmkinshilik berdi. 2006-jılı Amazon S3 dep atalatuǵın Amazon Simple Storage Service hám Amazon Elastic Compute Cloud (EC2) xızmetleri iske qosıldı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://aws.amazon.com/about-aws/whats-new/2006/08/24/announcing-amazon-elastic-compute-cloud-amazon-ec2---beta/ | bet =Announcing Amazon Elastic Compute Cloud (Amazon EC2) – beta | sáne = 2006-jıl 24-avgust | qaralǵan sáne = 2014-jıl 31-may | arxivsáne = 2014-jıl 13-avgust | arxivurl =https://web.archive.org/web/20140813195808/http://aws.amazon.com/about-aws/whats-new/2006/08/24/announcing-amazon-elastic-compute-cloud-amazon-ec2---beta/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Qian |first1=Ling |last2=Lou |first2=Zhigou |last3=Du |first3=Yujian |last4=Gou |first4=Leitao |title=Cloud Computing |chapter=Cloud Computing: An Overview |series=Lecture Notes in Computer Science |date=2009 |volume=5931 |pages=626–631 |doi=10.1007/978-3-642-10665-1_63 |isbn=978-3-642-10664-4 |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/221276709 |access-date=19 April 2021}}&lt;/ref&gt;.

Keyingi on jıllıqta hár túrli bultlı xızmetler iske qosıldı. 2010-jılı [[Microsoft]] Microsoft Azure xızmetin iske qostı, al Rackspace Hosting hám NASA ashıq kodlı bultlı programmalıq támiynat proekti — OpenStack-ti basladı. IBM 2011-jılı IBM SmartCloud freymvorkın usındı, al Oracle 2012-jılı Oracle Cloud xızmetin járiyaladı. 2019-jılı dekabr ayında Amazon AWS Outposts xızmetin iske qostı. Bul xızmet AWS infrastrukturasın, xızmetlerin, API-lerin hám quralların klientlerdiń maǵlıwmatlar oraylarına, kolokaciya orınlarına yamasa jergilikli obektlerine keńeytedi&lt;ref name=&quot;Azure&quot;&gt;{{web deregi | url =http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/archive/2010/02/01/windows-azure-general-availability.aspx | bet =Windows Azure General Availability |work=The Official Microsoft Blog | baspaxana =Microsoft | sáne = 2010-jıl 1-fevral | qaralǵan sáne = 2015-jıl 3-may | arxivurl =https://web.archive.org/web/20140511230956/http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/archive/2010/02/01/windows-azure-general-availability.aspx | arxivsáne = 2014-jıl 11-may }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://aws.amazon.com/about-aws/whats-new/2019/12/announcing-general-availability-of-aws-outposts/| bet =Announcing General Availability of AWS Outposts|website=Amazon Web Services, Inc.| qaralǵan sáne = 2021-jıl 4-fevral | arxivsáne = 2021-jıl 21-yanvar | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210121002254/https://aws.amazon.com/about-aws/whats-new/2019/12/announcing-general-availability-of-aws-outposts/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
== Qunlılıq usınısı ==
Bultlı esaplaw aldın ala konfiguraciyalanǵan qurallardı, masshtablanatuǵın resurslardı hám basqarılatuǵın xızmetlerdi usınıw arqalı ónimdi bazarǵa shıǵarıw waqtın qısqartıwı múmkin. Bul paydalanıwshılarǵa infrastrukturaǵa xızmet kórsetiwdiń ornına tiykarǵı biznes qunlılıǵına itibar qaratıwǵa múmkinshilik beredi. Bultlı platformalar shólkemler menen jeke adamlarǵa operaciyalıq qárejetler modeline ótiw arqalı fizikalıq infrastrukturaǵa jumsalatuǵın dáslepki kapital qárejetlerdi azaytıwǵa múmkinshilik beriwi múmkin. Bul modelde qárejetler paydalanıwǵa qarap ózgeredi. Sonday-aq bultlı platformalar [[jasalma intellekt]], maǵlıwmatlar analitikası hám [[mashinalıq oqıtıw]] sıyaqlı basqarılatuǵın xızmetler menen qurallardı usınadı. Bolmasa olar ushın shólkemniń ishinde ádewir tájiriybe hám infrastrukturaǵa investiciya kerek bolar edi&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite book |title=Cloud Computing: Concepts, Technology &amp; Architecture |isbn=978-0-13-338752-0 |last1=Erl |first1=Thomas |last2=Puttini |first2=Ricardo |last3=Mahmood |first3=Zaigham |date=2013 |publisher=Pearson Education }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite book |title=Cloud Computing, revised and updated edition |isbn=978-0-262-54647-8 |last1=Ruparelia |first1=Nayan B. |date=August 2023 |publisher=MIT Press }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite book |title=Cloud Computing |isbn=978-1-284-23397-1}}&lt;/ref&gt;.

Bultlı esaplaw resurslardı nátiyjeli optimallastırıw arqalı qárejetler boyınsha artıqmashılıqlar beriwi múmkin. Biraq tiyisli baqlaw hám basqarıw bolmasa, shólkemler kóbinese paydalanılmaytuǵın resurslar, nátiyjesiz konfiguraciyalar hám jasırın qárejetler sıyaqlı qıyınshılıqlarǵa ushıraydı. Kóplegen bultlı platformalar AWS Cost Explorer hám Azure Cost Management sıyaqlı qárejetlerdi basqarıw quralların usınadı. Sonday-aq bulttaǵı finanslıq operaciyalardı standartlastırıw ushın FinOps sıyaqlı freymvorklar payda boldı. Bultlı esaplaw internet baylanısı bar qálegen jerden maǵlıwmatlar menen qosımshalarǵa qáwipsiz kiriwdi támiyinlep, birge islesiwdi, aralıqtan islewdi hám global xızmet kórsetiwdi de jeńillestiredi&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;.

Bultlı xızmet jetkerip beriwshiler basqarılatuǵın saqlaw hám basqarılatuǵın maǵlıwmatlar bazaları sıyaqlı tiykarǵı xızmetler ushın hár túrli rezervlew variantların usınadı. Biraq rezervlew konfiguraciyaları kóbinese xızmet dárejesine qarap hár túrli boladı. Aymaqlar aralıq replikaciya yamasa rezervke avtomatikalıq ótiw (failover) sistemaları sıyaqlı jetilisken rezervlew strategiyaları ádette arnawlı konfiguraciyalawdı talap etedi hám qosımsha qárejetlerge yamasa licenziya tólemlerine alıp keliwi múmkin&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;.

Bultlı ortalıqlar ulıwma juwapkershilik modeli boyınsha isleydi. Bunda xızmet jetkerip beriwshiler ádette infrastruktura qáwipsizligine, fizikalıq apparatlıq támiynatqa hám programmalıq támiynattı jańalawǵa juwapker. Al klientler maǵlıwmatlardı shifrlawǵa, identifikaciya hám kiriwdi basqarıwǵa (IAM) hám qosımsha dárejesindegi qáwipsizlikke juwapker. Bul juwapkershilikler bultlı xızmet modeline qarap ózgeredi: infrastruktura xızmet retinde (IaaS), platforma xızmet retinde (PaaS) yamasa programmalıq támiynat xızmet retinde (SaaS). IaaS ortalıqlarında klientlerdiń ádette qadaǵalawı hám juwapkershiligi kóbirek boladı, al PaaS hám SaaS modellerinde ol azayıp baradı. Bunda kóbinese qadaǵalaw qolaylılıq hám basqarılatuǵın xızmetler ushın almastırıladı&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;.

== Qabıl etiliwi hám jaramlılıǵı ==
Bultlı esaplawdı qabıl etiw yamasa jergilikli infrastrukturanı saqlap qalıw haqqındaǵı sheshim masshtablanıwshılıq, qárejetler strukturası, keshigiw talapları, normativlik sheklewler hám infrastrukturanı sazlaw sıyaqlı faktorlarǵa baylanıslı&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Cloud Computing For Dummies |isbn=978-0-470-48470-8 |last1=Hurwitz |first1=Judith S. |last2=Bloor |first2=Robin |last3=Kaufman |first3=Marcia |last4=Halper |first4=Fern |date=16 November 2009 |publisher=John Wiley &amp; Sons }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book |title=Hybrid Cloud for Architects: Build robust hybrid cloud solutions using AWS and OpenStack |isbn=978-1-78862-351-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last1=Buckwell |first1=Mark |last2=Daele |first2=Stefaan Van |last3=Horst |first3=Carsten |title=Security Architecture for Hybrid Cloud: A Practical Method for Designing Security Using Zero Trust Principles |date=2024 |publisher=O'Reilly Media, Incorporated |isbn=978-1-0981-5777-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Architecting the Cloud: Design Decisions for Cloud Computing Service Models (SaaS, PaaS, and IaaS) |isbn=978-1-118-61761-8 |last1=Kavis |first1=Michael J. |date=28 January 2014 |publisher=John Wiley &amp; Sons }}&lt;/ref&gt;.

Júklemesi ózgermeli yamasa aldınnan boljap bolmaytuǵın, dáslepki investiciya ushın kapitalı sheklengen yamasa tez masshtablanıwǵa baǵdarlanǵan shólkemler bultqa ótiwden payda kóredi. Startaplar, SaaS kompaniyaları hám elektron sawda platformaları kóbinese bultlı infrastrukturanıń «paydalanǵanıńsha tóle» principindegi operaciyalıq qárejetler (OpEx) modelin unatadı. Bunnan basqa, global qoljetimlilikke, aralıqtan isleytuǵın xızmetkerlerge múmkinshilik jaratıwǵa, apatlardan keyin qayta tiklewge hám JI/ML hám analitika sıyaqlı jetilisken xızmetlerdi qollanıwǵa ayrıqsha itibar beretuǵın kompaniyalar ushın bult júdá qolaylı. Sońǵı jılları geypara bultlı xızmet jetkerip beriwshiler joqarı ónimli esaplawlar hám tómen keshigiwli qosımshalar ushın arnawlı xızmetler usına basladı. Bul burın tek jergilikli sistemalarǵa tán bolǵan geypara qollanıw jaǵdayların qamtıydı&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.

Ekinshi tárepten, qatań normativlik talapları, júdá anıq boljanatuǵın júklemeleri bar yamasa tereń integraciyalanǵan eski sistemalarǵa súyenetuǵın shólkemler ushın bultlı infrastruktura az qolaylı bolıwı múmkin. Qorǵanıw, mámleketlik basqarıw sıyaqlı tarawlardaǵı yamasa júdá sezimtal maǵlıwmatlar menen isleytuǵın kárxanalar kóbinese kóbirek qadaǵalaw hám maǵlıwmatlar suverenitetı ushın jergilikli sistemalardı tańlaydı. Bunnan basqa, joqarı jiyilikli sawda (HFT) firmaları sıyaqlı júdá tómen keshigiwdi talap etetuǵın kompaniyalar arnawlı apparatlıq támiynatqa (mısalı, FPGA) hám birjalarǵa fizikalıq jaqınlıqqa súyenedi. Sońǵı jetiskenliklerge qaramastan, kópshilik bultlı xızmet jetkerip beriwshiler bunı tolıq qaytalay almaydı. Sol sıyaqlı, [[Google]], [[Meta Platforms|Meta]] hám Amazon sıyaqlı texnologiyalıq gigantlar masshtab únemi, boljanatuǵın júklemeler hám optimal nátiyjelilik ushın apparatlıq támiynat penen tarmaq infrastrukturasın sazlaw múmkinshiligi sebepli óz maǵlıwmatlar orayların quradı. Degen menen, bul kompaniyalar da óz operaciyalıq mútajliklerine sáykes keletuǵın geypara júklemeler hám qosımshalar ushın bultlı xızmetlerdi tańlap qollanadı&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.

Ámeliyatta kóplegen shólkemler jergilikli infrastrukturanı bultlı xızmetler menen biriktiretuǵın gibridli bultlı arxitekturalardı barǵan sayın kóbirek qollanbaqta. Bul tásil kárxanalarǵa masshtablanıwshılıq, únemlilik hám qadaǵalaw arasında teńsalmaqlıqtı saqlawǵa múmkinshilik beredi. Ol engiziwdiń eki modeliniń de artıqmashılıqların usınıp, olardıń sheklewlerin azaytadı&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.

== Qıyınshılıqlar hám sheklewler ==
{{Main|Bultlı esaplaw mashqalaları}}
Dástúrli jergilikli sistemalar menen salıstırǵanda bultlı esaplawdıń tiykarǵı qıyınshılıqlarınıń biri — maǵlıwmatlardıń qáwipsizligin hám qupıyalılıǵın saqlaw. Bult paydalanıwshıları óz sezimtal maǵlıwmatların úshinshi tárep xızmet jetkerip beriwshilerine isenip tapsıradı. Biraq olarda maǵlıwmatlardı ruqsatsız kiriwden, buzıp kiriwlerden yamasa sırtqa shıǵıwdan qorǵaw ushın jetkilikli ilajlar bolmawı múmkin. Eger bult paydalanıwshıları GDPR yamasa HIPAA sıyaqlı maǵlıwmatlardı qorǵaw boyınsha belgili normativlik aktlerge yamasa standartlarǵa ámel etiwi kerek bolsa, olar sáykeslik táwekellerine de ushıraydı&lt;ref name=&quot;ttarget&quot;&gt;{{web deregi | url =https://www.techtarget.com/searchcloudcomputing/tip/Explore-the-pros-and-cons-of-cloud-computing| bet =The pros and cons of cloud computing explained|last1=Marko|first1=Kurt|last2=Bigelow|first2=Stephen J.| sáne = 2022-jıl 10-noyabr |website=TechTarget}}&lt;/ref&gt;.

Bultlı esaplawdıń taǵı bir qıyınshılıǵı — kóriniwshilik hám qadaǵalawdıń azayıwı. Bult paydalanıwshıları óz bultlı resursların xızmet jetkerip beriwshiler qalay basqaratuǵını, konfiguraciyalaytuǵını yamasa optimallastıratuǵını haqqında tolıq túsinikke iye bolmawı múmkin. Sonday-aq olardıń bultlı xızmetlerin óz arnawlı mútajliklerine yamasa qálewlerine sáykes sazlaw yamasa ózgertiw múmkinshiligi sheklengen bolıwı múmkin&lt;ref name=&quot;ttarget&quot;/&gt;. Ásirese zamanagóy sistemalardıń kólemin, quramalılıǵın hám qasaqana jabıqlıǵın esapqa alǵanda, barlıq texnologiyanı tolıq túsiniw múmkin bolmawı múmkin. Biraq quramalı texnologiyalar ishinde kúsh hám erkinlikke iye bolıw ushın olardı hám olardıń óz-ara baylanısların túsiniw zárúr&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bratton |first=Benjamin H. |title=The stack: on software and sovereignty |date=2015 |publisher=MIT press |isbn=978-0-262-02957-5 |series=Software studies |location=Cambridge, Mass. London}}&lt;/ref&gt;. Bult metaforasın mashqalalı dep esaplawǵa boladı, sebebi bultlı esaplaw aqıl menen tolıq túsinip bolmaytuǵın hám sırlı (noumenal hám numinoz) nárse sıyaqlı qabıl etiledi. Ol ne ekeni hám qalay isleytuǵını anıq túsinilmey turıp qollanıladı&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bridle |first=James |title=New dark age: technology and the end of the future |date=2019 |publisher=Verso |isbn= |edition= |location=}}&lt;/ref&gt;.

Bunnan basqa, bultqa kóshiw de úlken qıyınshılıq bolıp tabıladı. Bul process maǵlıwmatlardı, qosımshalardı yamasa júklemelerdi bir bultlı ortalıqtan ekinshisine yamasa jergilikli infrastrukturadan bultqa kóshiriwdi óz ishine aladı. Bultqa kóshiw quramalı, kóp waqıt talap etetuǵın hám qımbat bolıwı múmkin, ásirese hár túrli bultlı platformalar yamasa arxitekturalar arasında sáykeslik mashqalaları bolǵanda. Eger kóshiw dıqqat penen jobalastırılmasa hám orınlanbasa, ol islemey turǵan waqıtqa, ónimliliktiń tómenlewine, hátte maǵlıwmatlardıń joǵalıwına alıp keliwi múmkin&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.forbes.com/sites/forbestechcouncil/2023/03/08/the-hidden-costs-of-cloud-migration| bet =The Hidden Costs Of Cloud Migration| familiya =Shurma| at =Ramesh| sáne = 2023-jıl 8-mart |website=Forbes}}&lt;/ref&gt;.

=== Bultqa kóshiw qıyınshılıqları ===
Flexera kompaniyasınıń 2024-jılǵı State of the Cloud Report (Bulttıń jaǵdayı boyınsha esabat) hújjetine sáykes, sorawnamaǵa qatnasıwshılardıń shama menen 50%-i júklemelerdi ulıwma paydalanıwdaǵı bultlarǵa kóshiriwdegi tómendegi tiykarǵı qıyınshılıqlardı atap ótti&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |title=2024 State of the Cloud Report |url=https://info.flexera.com/CM-REPORT-State-of-the-Cloud-2024-Thanks |journal=Flexera's State of the Cloud Report}}&lt;/ref&gt;:

# «Qosımshalardıń óz-ara gárezliligin túsiniw»
# «Jergilikli hám bultlı qárejetlerdi salıstırıw»
# «Texnikalıq orınlanıwshılıqtı bahalaw.»

=== Engiziw qıyınshılıqları ===
Bultta jaylasqan qosımshalar tarqatılǵan esaplawlar haqqındaǵı qáte túsiniklerge baylanıslı mashqalalarǵa ushırawı múmkin. Bul qáte túsinikler programmalıq támiynattı islep shıǵıwda hám engiziwde ádewir mashqalalarǵa alıp keliwi múmkin&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fundamentals of Software Architecture: An Engineering Approach |date=2020 |publisher=O'Reilly Media |isbn=978-1-4920-4345-4}}&lt;/ref&gt;.

=== Bult qárejetleriniń artıp ketiwi ===
Gartner kompaniyasınıń esabatına qaraǵanda, 200 IT basshısı arasında ótkerilgen sorawnama olardıń 69%-i 2023-jılı óz shólkemleriniń bultlı qárejetlerinde byudjetten asıp ketiwge ushıraǵanın kórsetti. Al shólkemleri byudjet sheńberinde qalǵan IT basshılarınıń 31%-i óz tabısın anıq boljaw hám byudjetlestiriw, qárejetlerdi aldın ala baqlaw hám nátiyjeli optimallastırıw menen baylanıstırdı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =2024 Cloud Spending: IT Balances Costs with GenAI Innovation | url =https://www.gartner.com/peer-community/oneminuteinsights/omi-keeping-cloud-costs-check-it-leader-perspectives-rfz | qaralǵan sáne = 2024-jıl 16-noyabr |website=Gartner Peer Community}}&lt;/ref&gt;.

Flexera kompaniyasınıń 2024-jılǵı State of Cloud Report esabatı bulttaǵı tiykarǵı qıyınshılıq retinde bultlı qárejetlerdi basqarıwdı, onnan keyin qáwipsizlik mashqalaların hám tájiriybe jetispewshiligin kórsetedi. Ulıwma paydalanıwdaǵı bultqa jumsalǵan qárejetler byudjette belgilengen muǵdardan ortasha 15%-ke asıp ketken. Sonday-aq esabat qatnasıwshılardıń 60%-i ushın bulttaǵı eń tiykarǵı baslama qárejetlerdi únemlew ekenin kórsetedi. Bunnan basqa, qatnasıwshılardıń 65%-i bultqa ótiwdegi alǵa ilgerilewdi qárejetlerdi únemlew arqalı ólsheydi, al 42%-i ónimdi bazarǵa shıǵarıw waqtın qısqartıwǵa ayrıqsha itibar beredi. Bul bulttıń engiziwdi tezletiw wádesiniń kóbinese qárejetler boyınsha tashwishler sebepli ekinshi orınǵa túsip qalatuǵının kórsetedi&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
=== Xızmet kórsetiw dárejesi tuwralı kelisimler ===
Ádette bultlı xızmet jetkerip beriwshilerdiń xızmet kórsetiw dárejesi tuwralı kelisimleri (SLA) xızmettiń úziliwiniń barlıq túrlerin qamtımaydı. Ádette olardan jobalastırılǵan texnikalıq xızmet kórsetiw, tarmaq mashqalaları sıyaqlı sırtqı faktorlar sebepli islemey turǵan waqıt, nadurıs sazlawlar sıyaqlı adam qáteleri, tábiyiy apatlar, fors-major waqıyaları yamasa qáwipsizliktiń buzılıwı shıǵarıp taslanadı. Ádette SLA shártleriniń orınlanıwın baqlaw juwapkershiligi klientlerge júklenedi hám olar orınlanbaǵan SLA boyınsha talapların belgilengen múddet ishinde beriwi kerek. Klientler SLA-dan awıtqıwlardıń qalay esaplanatuǵının biliwi kerek, sebebi bul parametrler xızmetke qarap hár túrli bolıwı múmkin. Bul talaplar klientlerge ádewir awırlıq túsiriwi múmkin. Bunnan basqa, SLA procentleri hám shártleri bir xızmet jetkerip beriwshiniń hár túrli xızmetlerinde hár qıylı bolıwı múmkin, al geypara xızmetlerde SLA pútkilley bolmawı múmkin. Bultlı xızmet jetkerip beriwshidegi apparatlıq buzılıwlar sebepli xızmet úzilgende, kompaniya ádette aqshalay kompensaciya bermeydi. Onıń ornına tiyisli paydalanıwshılar sáykes SLA-da kórsetilgendey kreditler alıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Cloud Security and Privacy An Enterprise Perspective on Risks and Compliance |date=4 September 2009 |publisher=O'Reilly Media |isbn=978-1-4493-7951-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Requirements Engineering for Service and Cloud Computing |date=10 April 2017 |publisher=Springer International Publishing |isbn=978-3-319-51310-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Srinivasan |title=Cloud Computing Basics |date=14 May 2014 |publisher=Springer |isbn=978-1-4614-7699-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Murugesan |first=San |title=Encyclopedia of Cloud Computing |date=August 2016 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-118-82197-8}}&lt;/ref&gt;.

=== Aǵıp ketiwshi abstrakciyalar ===
Bultlı esaplawdaǵı abstrakciyalar resurslardı basqarıwdı ápiwayılastırıwǵa baǵdarlanǵan, biraq aǵıp ketiwshi abstrakciyalar (leaky abstractions) olardıń astındaǵı quramalılıqtı ashıp qoyıwı múmkin. Abstrakciya sapasındaǵı bul ayırmashılıqlar bultlı xızmet jetkerip beriwshige, xızmetke hám arxitekturaǵa baylanıslı. Aǵıp ketiwshi abstrakciyalardıń tásirin azaytıw ushın paydalanıwshılar óz qollanatuǵın bultlı xızmetleriniń ámelge asırılıw detalları menen sheklewlerin túsiniwi kerek&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Cloud Native Infrastructure: Patterns for Scalable Infrastructure and Applications in a Dynamic Environment |date=25 October 2017 |publisher=O'Reilly Media |isbn=978-1-4919-8425-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Cloud Observability in Action |isbn=978-1-63343-959-7 |last1=Hausenblas |first1=Michael |date=26 December 2023 |publisher=Simon and Schuster }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Microservices From Day One: Build robust and scalable software from the start |isbn=978-1-4842-1937-9 |last1=Jr |first1=Cloves Carneiro |last2=Schmelmer |first2=Tim |date=10 December 2016 |publisher=Apress }}&lt;/ref&gt;.

=== Bir jetkerip beriwshi ishinde xızmetke baylanıp qalıw ===
Bir jetkerip beriwshi ishinde xızmetke baylanıp qalıw (lock-in) klient bultlı xızmet jetkerip beriwshiniń belgili bir xızmetlerine ǵárezli bolıp qalǵanda júz beredi. Bunday jaǵdayda klienttiń mútajlikleri ózgergende, sol jetkerip beriwshiniń basqa xızmetlerine ótiw qıyınlasadı&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Cloud Computing with the Windows Azure Platform |isbn=978-1-118-05875-6 |last1=Jennings |first1=Roger |date=29 December 2010 |publisher=John Wiley &amp; Sons }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Cloud and Virtual Data Storage Networking |isbn=978-1-4665-0844-6}}&lt;/ref&gt;.

===Qáwipsizlik hám qupıyalılıq===
[[Fayl:Supply_and_demand-stacked5-law.png|thumb|325px|right|Bultlı xızmet jetkerip beriwshilerdiń qáwipsizlik hám qupıyalılıq boyınsha kelisimleri talap etilip atırǵan talaplarǵa hám normativlik aktlerge sáykes keliwi kerek.]]
{{Main|Bultlı esaplaw qáwipsizligi}}

Bultlı esaplaw qupıyalılıq boyınsha táshwishler tuwdıradı, sebebi xızmet jetkerip beriwshi bulttaǵı maǵlıwmatlarǵa qálegen waqıtta kire aladı. Ol maǵlıwmatlardı tosınnan yamasa qasaqana ózgertiwi yamasa óshiriwi múmkin&lt;ref name=&quot;ryan&quot;&gt;{{web deregi | url =https://cacm.acm.org/magazines/2011/1/103200-cloud-computing-privacy-concerns-on-our-doorstep/fulltext| bet =Cloud Computing Privacy Concerns on Our Doorstep| at =Mark D.| familiya =Ryan|website=cacm.acm.org| sáne = January 2011 | qaralǵan sáne = 2021-jıl 21-may | arxivsáne = 2021-jıl 28-dekabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20211228121443/https://cacm.acm.org/magazines/2011/1/103200-cloud-computing-privacy-concerns-on-our-doorstep/fulltext|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Kóplegen bultlı xızmet jetkerip beriwshiler zárúr bolsa, huqıq tártibin saqlaw maqsetinde sud ruqsatnamasız maǵlıwmatlardı úshinshi tárepler menen bólise aladı. Bul olardıń qupıyalılıq siyasatlarında ruqsat etilgen, al paydalanıwshılar bultlı xızmetlerdi qollanıwdı baslawdan aldın bul siyasatlarǵa kelisiwi kerek. Qupıyalılıq mashqalaların sheshiw jollarına siyasat hám nızamshılıq, sonday-aq maǵlıwmatlardıń qalay saqlanatuǵını boyınsha sońǵı paydalanıwshılardıń tańlawı kiredi&lt;ref name=&quot;ryan&quot;/&gt;. Paydalanıwshılar ruqsatsız kiriwdiń aldın alıw ushın bultta qayta islenetuǵın yamasa saqlanatuǵın maǵlıwmatlardı shifrlay aladı&lt;ref name=&quot;ryan&quot;/&gt;. Identifikaciyanı basqarıw sistemaları da bultlı esaplawdaǵı qupıyalılıq mashqalaların ámeliy sheshiwge járdem beriwi múmkin. Bul sistemalar ruqsatı bar hám ruqsatı joq paydalanıwshılardı ajıratadı hám hárbir subekt ushın qoljetimli maǵlıwmatlar kólemin anıqlaydı&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Identity and access management in cloud environment: Mechanisms and challenges|date=August 1, 2018|journal=Engineering Science and Technology|volume=21|issue=4|pages=574–588|doi=10.1016/j.jestch.2018.05.010|last1=Indu|first1=I.|last2=Anand|first2=P.M. Rubesh|last3=Bhaskar|first3=Vidhyacharan|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;. Bul sistemalar identifikatorlardı jaratıw hám táriyiplew, iskerlikti jazıp barıw hám paydalanılmaytuǵın identifikatorlardı joq etiw arqalı isleydi.

Cloud Security Alliance shólkeminiń maǵlıwmatına qaraǵanda, bulttaǵı úsh eń úlken qáwip — ''qáwipsiz emes interfeysler hám API-ler'', ''maǵlıwmatlardıń joǵalıwı hám sırtqa shıǵıwı'' hám ''apparatlıq buzılıwlar''. Olar bultlı qáwipsizlik buzılıwlarınıń sáykes túrde 29%, 25% hám 10%-in quradı. Olar birgelikte ulıwma texnologiyalıq hálsizliklerdi payda etedi. Hár túrli paydalanıwshılar ulıwma paydalanatuǵın bultlı platformada hár túrli klientlerge tiyisli maǵlıwmatlardıń bir maǵlıwmatlar serverinde saqlanıwı múmkin. Bunnan basqa, Emagined Security kompaniyasınıń bas texnologiyalıq direktorı Yudjin Shulc xakerler bultqa kiriw jolların izlewge ádewir waqıt hám kúsh jumsap atırǵanın aytqan: «Bultlı infrastrukturada jaman niyetli adamlarǵa kiriw ushın úlken tesikler payda etetuǵın haqıyqıy hálsiz tárepler bar». Úlken bultlı serverlerde júzlegen yamasa mıńlaǵan kompaniyanıń maǵlıwmatları saqlanıwı múmkin bolǵanlıqtan, xakerler teoriyalıq jaqtan bir hújim arqalı úlken maǵlıwmatlar qoymaların qadaǵalawǵa ala aladı. Ol bul processti «hyperjacking» dep atadı. Buǵan Dropbox qáwipsizliginiń buzılıwı hám 2014-jılǵı iCloud maǵlıwmatlarınıń sırtqa shıǵıwı mısal bola aladı&lt;ref name=&quot;psg.hitachi-solutions.com&quot;&gt;{{web deregi | last1=Salcedo | first1=Hector | bet = Google Drive, Dropbox, Box and iCloud Reach the Top 5 Cloud Storage Security Breaches List| url = https://psg.hitachi-solutions.com/credeon/blog/google-drive-dropbox-box-and-icloud-reach-the-top-5-cloud-storage-security-breaches-list|website = psg.hitachi-solutions.com| qaralǵan sáne = 2015-jıl 22-noyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20151123032912/https://psg.hitachi-solutions.com/credeon/blog/google-drive-dropbox-box-and-icloud-reach-the-top-5-cloud-storage-security-breaches-list| arxivsáne = 2015-jıl 23-noyabr }}&lt;/ref&gt;. 2014-jılı oktyabr ayında Dropbox buzıp kirildi: xakerler onnan Bitcoin (BTC) arqalı aqsha alıw maqsetinde jeti millionnan aslam paydalanıwshınıń parollerin urladı. Bul paroller arqalı olar jeke maǵlıwmatlardı oqıy aladı, sonday-aq bul maǵlıwmatlardı izlew sistemalarında indekslep, ashıq etiwi múmkin&lt;ref name=&quot;psg.hitachi-solutions.com&quot;/&gt;.

Maǵlıwmatlarǵa huqıqıy iyelik mashqalası da bar (eger paydalanıwshı bultta qanday da bir maǵlıwmatlardı saqlasa, bultlı xızmet jetkerip beriwshi onnan payda kóre ala ma?). Kóplegen xızmet kórsetiw shártleri iyelik máselesi boyınsha hesh nárse aytpaydı&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/business/la-xpm-2012-apr-26-la-fi-tech-savvy-cloud-services-20120426-story.html |title=Who owns your stuff in the cloud? |date=26 April 2012 |first=Michelle |last=Maltais |newspaper=Los Angeles Times |access-date=2012-12-14 |archive-date=2013-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120124852/http://articles.latimes.com/2012/apr/26/business/la-fi-tech-savvy-cloud-services-20120426 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Kompyuter úskenelerin fizikalıq túrde qadaǵalaw (jeke bult) úskenelerdiń sırtta hám basqa birewdiń qadaǵalawında bolıwına (ulıwma paydalanıwdaǵı bult) qaraǵanda qáwipsizirek. Bul ulıwma paydalanıwdaǵı bultlı esaplaw xızmetin jetkerip beriwshilerdi qáwipsiz xızmetlerdi kúshli basqarıwdı dúziw hám saqlawǵa birinshi náwbette itibar beriwge xoshametleydi&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.networkworld.com/article/772953/virtualization-security-of-virtualization-cloud-computing-divides-it-and-security-pros.html| bet =Security of virtualization, cloud computing divides IT and security pros| sáne = 2010-jıl 22-fevral | baspaxana =Network World| qaralǵan sáne = 2010-jıl 22-avgust | arxivsáne = 2024-jıl 26-aprel | arxivurl =https://web.archive.org/web/20240426183953/https://www.networkworld.com/article/772953/virtualization-security-of-virtualization-cloud-computing-divides-it-and-security-pros.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. [[Informaciyalıq texnologiya|IT]] qáwipsizligi boyınsha tájiriybesi joq geypara kishi kárxanalar ushın ulıwma paydalanıwdaǵı bulttı qollanıw qáwipsizirek bolıwı múmkin. Sońǵı paydalanıwshılardıń bultlı xızmetke jazılǵanda oǵan baylanıslı máselelerdi túsinbew táwekeli bar. Adamlar geyde xızmet kórsetiw shártleriniń kóp betlerin oqımay, tek «Qabıl etiw» túymesin basadı. Bul házir áhmiyetli, sebebi bultlı esaplaw keń tarqalǵan hám geypara xızmetlerdiń islewi ushın zárúr. Mısalı, aqıllı jeke járdemshiler (Apple kompaniyasınıń Siri yamasa Google Assistant) ushın. Tiykarınan, jeke bult qáwipsizirek hám iyesine kóbirek qadaǵalaw múmkinshiligin beredi dep esaplanadı. Al ulıwma paydalanıwdaǵı bult iykemlirek hám paydalanıwshıdan azıraq waqıt hám qarjı jumsawdı talap etedi dep esaplanadı&lt;ref&gt;{{web deregi | last1=Claybrook | first1=Bill | bet =The Bumpy Road to Private Clouds | work=Computerworld | url =http://www.computerworld.com/article/2549867/data-center/the-bumpy-road-to-private-clouds.html | qaralǵan sáne = 2014-jıl 8-oktyabr | sáne = 2010-jıl 20-dekabr | arxivsáne = 2014-jıl 15-oktyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20141015113110/http://www.computerworld.com/article/2549867/data-center/the-bumpy-road-to-private-clouds.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Bultlı esaplaw sistemalarına jasalatuǵın hújimlerge «ortadaǵı adam» (man-in-the-middle) hújimleri, fishing hújimleri, autentifikaciya hújimleri hám zıyanlı programmalar hújimleri kiredi. Eń úlken qáwiplerdiń biri troyan atları sıyaqlı zıyanlı programmalar hújimleri dep esaplanadı. 2022-jılı ótkerilgen sońǵı izertlew troyan atın kirgiziw usılınıń bultlı esaplaw sistemalarına zıyanlı tásir etetuǵın áhmiyetli mashqala ekenin kórsetti&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kanaker |first1=Hasan |last2=Karim |first2=Nader Abdel |last3=Awwad |first3=Samer A. B. |last4=Ismail |first4=Nurul H. A. |last5=Zraqou |first5=Jamal |last6=Ali |first6=Abdulla M. F. Al |date=2022-12-20 |title=Trojan Horse Infection Detection in Cloud Based Environment Using Machine Learning |url=https://online-journals.org/index.php/i-jim/article/view/35763 |journal=International Journal of Interactive Mobile Technologies |language=en |volume=16 |issue=24 |pages=81–106 |doi=10.3991/ijim.v16i24.35763 |s2cid=254960874 |issn=1865-7923|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;.
==Xızmet modelleri==
[[Fayl:Comparison of on-premise, IaaS, PaaS, and SaaS.png|thumb|Jergilikli sistemalardı, IaaS, PaaS hám SaaS modellerin salıstırıw|upright=2.4|center]]
[[Fayl:Cloud computing service models (1).png|thumb|371x371px|Stektegi qatlamlar túrinde jaylastırılǵan bultlı esaplaw xızmet modelleri]]
2011-jılı AQSH Milliy standartlar hám texnologiyalar institutı bultlı xızmettiń úsh modelin moyınladı: infrastruktura xızmet retinde (IaaS), platforma xızmet retinde (PaaS) hám programmalıq támiynat xızmet retinde (SaaS). Keyin 2023-jılı Xalıqaralıq standartlastırıw shólkemi (ISO) qosımsha modellerdi anıqladı. Olarǵa «tarmaq xızmet retinde», «kommunikaciyalar xızmet retinde», «esaplaw xızmet retinde» hám «maǵlıwmatlardı saqlaw xızmet retinde» modelleri kiredi&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |date=September 2023 |title=ISO/IEC 22123-2:2023(E) - Information technology — Cloud computing — Part 2: Concepts |journal=International Organization for Standardization}}&lt;/ref&gt;.

===Infrastruktura xızmet retinde (IaaS)===
{{Main|Infrastruktura xızmet retinde}}

Infrastruktura xızmet retinde (IaaS) — tómengi tarmaq infrastrukturasınıń hár túrli tómen dárejeli detalların abstrakciyalaw ushın qollanılatuǵın joqarı dárejeli API-lerdi usınatuǵın onlayn xızmetler. Bunday detallarǵa fizikalıq esaplaw resursları, jaylasıw ornı, maǵlıwmatlardı bóliw, masshtablaw, qáwipsizlik, rezerv nusqa alıw hám t.b. kiredi. Gipervizor virtual mashinalardı qonaq retinde iske qosadı. Bultlı operaciyalıq sistemadaǵı gipervizorlar jıynaqları kóp sanlı virtual mashinalardı hám xızmetlerdi klientlerdiń ózgerip turatuǵın talaplarına sáykes keńeytiw hám qısqartıw múmkinshiligin qollay aladı. Linux konteynerleri tikkeley fizikalıq apparatlıq támiynatta isleytuǵın bir Linux yadrosınıń izolyaciyalanǵan bólimlerinde isleydi. Linux cgroups hám atlar keńislikleri (namespaces) — konteynerlerdi izolyaciyalaw, qorǵaw hám basqarıw ushın qollanılatuǵın tiykarǵı Linux yadrosı texnologiyaları. Konteynerlerdi qollanıw virtuallastırıwǵa qaraǵanda joqarıraq ónimlilikti támiyinleydi, sebebi bunda gipervizordıń qosımsha júklemesi bolmaydı. IaaS bultları kóbinese qosımsha resurslardı usınadı. Olarǵa virtual mashina disk obrazlarınıń kitapxanası, shiyki blok saqlaw, fayl yamasa obekt saqlaw, tarmaqlıq ekranlar, júklemeni teńlestiriwshiler, IP adresleri, virtual lokal tarmaqlar (VLAN) hám programmalıq paketler kiredi&lt;ref name=&quot;DHAC&quot;&gt;{{cite book
  |title = Developing and Hosting Applications on the Cloud
  |date = July 2012
  |publisher = IBM Press
  |isbn = 978-0-13-306684-5
  |chapter-url = http://www.ibmpressbooks.com/bookstore/product.asp?isbn=9780133066845
  |chapter = Infrastructure as a Service Cloud Concepts
  |first1 = Alex
  |last1 = Amies
  |first2 = Harm
  |last2 = Sluiman
  |first3 = Qiang Guo
  |last3 = Tong
  |first4 = Guo Ning
  |last4 = Liu
  |access-date = 2012-07-19
  |archive-date = 2012-09-15
  |archive-url = https://web.archive.org/web/20120915124741/http://www.ibmpressbooks.com/bookstore/product.asp?isbn=9780133066845
  }}&lt;/ref&gt;.

NIST institutınıń bultlı esaplaw anıqlaması IaaS modelin bılay táriyipleydi: «tutınıwshı operaciyalıq sistemalar menen qosımshalardı óz ishine alıwı múmkin bolǵan qálegen programmalıq támiynattı engize hám iske qosa aladı. Tutınıwshı tómengi bultlı infrastrukturanı basqarmaydı hám qadaǵalamaydı, biraq operaciyalıq sistemalardı, saqlawdı hám engizilgen qosımshalardı qadaǵalay aladı. Sonday-aq ol geypara tarmaq komponentlerin (mısalı, xosttıń tarmaqlıq ekranların) sheklengen dárejede qadaǵalawı múmkin».

IaaS bultlı xızmet jetkerip beriwshileri bul resurslardı [[Maǵlıwmatlar orayı|maǵlıwmatlar oraylarında]] ornatılǵan úlken úskeneler jıynaqlarınan talap boyınsha usınadı. Global tarmaq baylanısı ushın klientler internetti yamasa operator bultların (arnawlı virtual jeke tarmaqlardı) qollana aladı. Óz qosımshaların engiziw ushın bult paydalanıwshıları bultlı infrastrukturaǵa [[operaciyalıq sistema]] obrazların hám óz qosımsha [[Programmalıq támiynat|programmalıq támiynatın]] ornatadı. Bul modelde operaciyalıq sistemalardı hám qosımsha programmalıq támiynattı bult paydalanıwshısı jańalaydı hám olarǵa xızmet kórsetedi. Bultlı xızmet jetkerip beriwshiler ádette IaaS xızmetleri ushın kommunal esaplaw (utility computing) principi boyınsha tólem aladı: bahası bólingen hám tutınılǵan resurslar sanına sáykes boladı&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The Cloud, the Crowd, and Public Policy |url=https://archive.org/details/sim_issues-in-science-and-technology_summer-2009_25_4/page/71 |jstor=43314918 |last1=Nelson |first1=Michael R. |journal=Issues in Science and Technology |year=2009 |volume=25 |issue=4 |pages=71–76 }}&lt;/ref&gt;.
== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Bultlı esaplaw| ]]
[[Kategoriya:Bultlı infrastruktura]]</text>
      <sha1>ka3igvggrhurdujfftgg6grvy5y48u6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı talqılawı:Juk 2007</title>
    <ns>3</ns>
    <id>48509</id>
    <revision>
      <id>274962</id>
      <timestamp>2026-10-15T17:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Xosh keldińiz!</comment>
      <origin>274962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5694" sha1="pdd3x5uw4scn24ycnhmu6yowh0vd5y6" xml:space="preserve">== Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz.

Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz.

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes.

Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar.

Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi.

Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{redaktorlanbaqta}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. 

Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]]
|}
--[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 17:46, 2026-jıl 15-oktyabr (UTC)</text>
      <sha1>pdd3x5uw4scn24ycnhmu6yowh0vd5y6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı talqılawı:Amirbek Xorazmiy</title>
    <ns>3</ns>
    <id>48510</id>
    <revision>
      <id>274968</id>
      <timestamp>2026-10-15T20:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Xosh keldińiz!</comment>
      <origin>274968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5694" sha1="4y4ddcspypj4vv8z7y8cbss4c2dqaef" xml:space="preserve">== Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz.

Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz.

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes.

Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar.

Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi.

Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{redaktorlanbaqta}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. 

Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]]
|}
--[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 20:47, 2026-jıl 15-oktyabr (UTC)</text>
      <sha1>4y4ddcspypj4vv8z7y8cbss4c2dqaef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı talqılawı:Wikicapitaineben</title>
    <ns>3</ns>
    <id>48511</id>
    <revision>
      <id>274969</id>
      <timestamp>2026-10-15T20:47:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Xosh keldińiz!</comment>
      <origin>274969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5694" sha1="4y4ddcspypj4vv8z7y8cbss4c2dqaef" xml:space="preserve">== Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz.

Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz.

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes.

Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar.

Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi.

Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{redaktorlanbaqta}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. 

Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]]
|}
--[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 20:47, 2026-jıl 15-oktyabr (UTC)</text>
      <sha1>4y4ddcspypj4vv8z7y8cbss4c2dqaef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı talqılawı:~2026-55422-34</title>
    <ns>3</ns>
    <id>48512</id>
    <revision>
      <id>274970</id>
      <timestamp>2026-10-15T21:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Xosh keldińiz!</comment>
      <origin>274970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5694" sha1="7uvg27qz1v0odv1dyxyxnlbx3zkev8d" xml:space="preserve">== Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz.

Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz.

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes.

Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar.

Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi.

Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{redaktorlanbaqta}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. 

Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]]
|}
--[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 21:47, 2026-jıl 15-oktyabr (UTC)</text>
      <sha1>7uvg27qz1v0odv1dyxyxnlbx3zkev8d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talqılaw:Orgazm kontroli</title>
    <ns>1</ns>
    <id>48513</id>
    <revision>
      <id>274977</id>
      <timestamp>2026-10-16T02:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Qostı {{Talqılaw}}</comment>
      <origin>274977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67" xml:space="preserve">{{Talqılaw}}</text>
      <sha1>1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anal monshaqlar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48514</id>
    <revision>
      <id>274979</id>
      <timestamp>2026-10-16T08:31:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Fayl:Analbeads.JPG|thumb|Anal monshaqlar]] '''Anal monshaqlar''' ({{lang-en|Anal beads}}) — izbe-iz jalǵanǵan birneshe sharlardan ibarat [[jınıslıq qatnas oyınshıǵı]]. Sharlar izbe-iz [[adam anusı|anus]] arqalı [[tuwrı ishek]]ke kirgiziledi hám keyin qálegen tásirge qaray hár qıylı tezlikte tartıp alınadı. Anal monshaqlardan, tiykarınan, [[jınıslıq stimulyaciya]] ushın paydalanıladı.  == Dizaynı == Anal monshaqlar hárqıylı ólshe...»</comment>
      <origin>274979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6545" sha1="rzwap2m52s8px1bpsxzaz3ixj0o6nj1" xml:space="preserve">[[Fayl:Analbeads.JPG|thumb|Anal monshaqlar]]
'''Anal monshaqlar''' ({{lang-en|Anal beads}}) — izbe-iz jalǵanǵan birneshe sharlardan ibarat [[jınıslıq qatnas oyınshıǵı]]. Sharlar izbe-iz [[adam anusı|anus]] arqalı [[tuwrı ishek]]ke kirgiziledi hám keyin qálegen tásirge qaray hár qıylı tezlikte tartıp alınadı. Anal monshaqlardan, tiykarınan, [[jınıslıq stimulyaciya]] ushın paydalanıladı.

== Dizaynı ==
Anal monshaqlar hárqıylı ólshemlerde boladı, hár bir monshaqtıń diametri 25 mm den 125 mm ge shekem yamasa onnan da úlkenrek bolıwı múmkin&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Anal Beads and Health
 |url=https://www.discreetlife.ca/blogs/news/anal-beads-and-health
 |website=Discreet Life
 |publisher=Discreet Life
 |access-date=2026-01-12
}}&lt;/ref&gt;. Kópshilik paydalanıwshılarǵa diametri, shama menen, 45 mm bolǵan monshaqlar unaydı, biraq tájiriybeli yamasa jańalıqqa qumar paydalanıwshılar úlkenrek ólshemlerin de sınap kóriwi múmkin. Anal monshaqlar, ádette, [[silikon]], [[plastmassa]], [[Tábiyiy kauchuk|rezina]], [[lateks]], [[shiyshe]] yamasa [[metall]]dan jasaladı hám, ádette, tartıp alıwǵa arnalǵan domalaq yamasa usıǵan uqsaǵan tutqa menen juwmaqlanadı&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Zane |first=Zachary |date=2021-10-01 |title=Everything You've Ever Wondered About Anal Beads, but Were Scared to Ask |url=https://www.menshealth.com/sex-women/a31294599/anal-beads/ |access-date=2022-05-15 |website=Men's Health |language=en-US |archive-date=2022-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220515134714/https://www.menshealth.com/sex-women/a31294599/anal-beads/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hsieh |first=Carina |date=2021-01-04 |title=22 Things You Didn't Know About Using Anal Beads |url=https://www.cosmopolitan.com/sex-love/a12274254/anal-beads-how-to/ |access-date=2022-05-15 |website=Cosmopolitan |language=en-US}}&lt;/ref&gt;. Bul domalaqtıń maqseti monshaqlardıń tuwrı ishekte tolıq qalıp ketiwiniń aldın alıw hám oyınshıqtı shıǵarıwdı ańsatlastırıw bolıp tabıladı. Monshaqlar izbe-iz kirgiziwdi talap etiwi yamasa bir háreket penen anal tesikke kirgiziwge imkaniyat beretuǵın yarım qattı jińishke kósher arqalı birigip turıwı múmkin.

[[Sfinkter]]diń kóplegen nerv ushları kirgiziw hám shıǵarıw waqtında da [[Jınıslıq qozǵalıw|qozǵalıwdı]] támiyinleydi, al úlkenrek monshaqlar tuwrı ishekte basım sezimin payda etiwi múmkin&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-12-19 |title=Here's Everything You Need to Know About Anal Beads |url=https://www.self.com/story/how-to-use-anal-beads |access-date=2022-05-15 |website=SELF |language=en-US}}&lt;/ref&gt;. [[Orgazm]] waqtında anal monshaqlardı tartıp alıw — tuyǵılardı kúsheytip, onnan da kúshlirek orgazmǵa alıp keledi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Anal Beads: Backdoor Pleasure Part I |url=https://blissfulcherry.com/sex-toy-guides/anal-beads/ |access-date=2022-05-15 |website=blissfulcherry.com |language=en |archive-date=2022-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221125140851/https://blissfulcherry.com/sex-toy-guides/anal-beads/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Ayırım anal monshaqlar [[Anal vibrator|vibraciya]] texnologiyası menen jetilistirilgen&lt;ref&gt;{{cite book|page=152|title=Is This Normal? Judgment-Free Straight Talk about Your Body|year=2023|author=Jolene Brighten|publisher=[[Simon &amp; Schuster|S&amp;S/Simon Element]]|isbn=9781982196400}}&lt;/ref&gt;. [[Lovense]] sıyaqlı kompaniyalardıń ayırım modelleri aralıqtan basqarıwı yamasa [[IoT]] qurılmaları retinde islewi múmkin&lt;ref&gt;{{cite book | title=Supersex | publisher=[[DK (publisher)|Dorling Kindersley Limited]] | author=Cox, Tracey | year=2009 | isbn=9781405349246}}&lt;/ref&gt;.

== Qollanılıwı ==
Anal monshaqlar, ádette, [[anal jınıslıq qatnas]], [[Denege tabınıw|bóksege tabınıw]], [[Masturbaciya|genital]] yamasa [[anal masturbaciya]], yamasa bókse, anus yamasa anal aymaǵı qatnasatuǵın qálegen iskerlik dawamında qollanıladı.

Barlıq anal jınıslıq iskerliklerdegi sıyaqlı, anal monshaqlar da tuwrı ishek anal jınıslıq qatnas ushın arnalǵan [[jınıslıq lubrikant]] penen jaqsılap maylanıwı kerek. Bunı islew júdá áhmiyetli, sebebi tuwrı ishek ańsat zıyanlanıwı, [[Anal jarıq|jırtılıwı]] yamasa jaraqat alıwı múmkin. Silikon tiykarındaǵı lubrikantlardı silikon anal monshaqlar menen birge paydalanıwǵa bolmaydı, sebebi lubrikant monshaqlardı jemiredi. Anal jınıslıq oyınshıqları paydalanılǵannan keyin jıllı suw menen jaqsılap sabınlap juwılıwı hám tábiyiy túrde qurıwı ushın qaldırılıwı kerek&lt;ref&gt;{{Cite web |title=How to Clean Your Anal Beads |url=https://loveplugs.co/blogs/news/cleaning-anal-beads |access-date=2022-05-15 |website=Love Plugs |language=en |archive-date=2022-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220614011759/https://loveplugs.co/blogs/news/cleaning-anal-beads |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Alternativ túrde, olardı [[prezervativ]]tiń ishine salıwǵa boladı, bul olardı basqalar menen birge paydalanǵan jaǵdayda usınıs etiledi.

Sonıń menen birge, olardıń barlıǵı anustan shıǵarılǵanlıǵına isenim kámil qılıw ushın paydalanıwdan aldın da keyin monshaqlardı sanawǵa itibar beriw kerek, sebebi kúshli rektal háreketler waqtında jiptiń úzilip ketiw jaǵdayları baqlanǵan.

== Qáwipsizlik ==
Sterilizaciyalanbaǵan anal oyınshıqlarınan birge paydalanıw paydalanıwshılardı hár qıylı [[Jınıslıq jol menen juǵatuǵın infekciya|jınıslıq jollar menen juǵatuǵın keselliklerge]] dushar qılıwı múmkin. Anusqa kirgizilgen anal monshaqlardı vaginaǵa kirgiziwge bolmaydı, sebebi bul [[Vaginal zamarıqlı infekciyası|zamarıqlı infekciyalar]] hám [[bakterial vaginoz]], sonday-aq túrli jınıslıq jollar menen juǵatuǵın keselliklerdi keltirip shıǵaradı.

== Qosımsha qarań ==
* [[Anal masturbaciya]]
* [[Anal vibrator]]
* [[Ben Wa sharları]]
* [[Bókse tıǵını]]
* [[Pegging (jınıslıq ámeliyat)|Pegging]]
* [[Prostata massajı|Prostata massajyorı]]

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Qosımsha oqıw ushın ==
* {{cite book | first = Tristan | last = Taormino | author-link = Tristan Taormino | year = 1997 | title =The Ultimate Guide to Anal Sex for Women| url = https://archive.org/details/ultimateguidetoa00taorrich | url-access = registration | publisher = [[Cleis Press]] | isbn = 1-57344-028-0 }}

{{Masturbaciya}}

[[Kategoriya:Masturbaciya]]
[[Kategoriya:Anal jınıslıq qatnas oyınshıqları]]</text>
      <sha1>rzwap2m52s8px1bpsxzaz3ixj0o6nj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ullı watan urısı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48515</id>
    <redirect title="Ekinshi jáhán urısı" />
    <revision>
      <id>274982</id>
      <timestamp>2026-10-16T10:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>[[Ekinshi jáhán urısı]] degen betke baǵdarladı</comment>
      <origin>274982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="d6w81s1ng2yw20jlh3fuaydl1lfxh9p" xml:space="preserve">#baǵdarlaw [[Ekinshi jáhán urısı]]</text>
      <sha1>d6w81s1ng2yw20jlh3fuaydl1lfxh9p</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>