Wikipedia
kabwiki
https://kab.wikipedia.org/wiki/Asebter_agejdan
MediaWiki 1.47.0-wmf.5
first-letter
Media
Uslig
Mmeslay
Amseqdac
Amyannan umsqedac
Wikipedia
Amyannan n Wikipedia
Tugna
Amyannan n tugna
MediaWiki
Amyannan n MediaWiki
Talɣa
Amyannan n talɣa
Tallat
Amyannan n tallat
Taggayt
Amyannan n taggayt
Awwur
Amyannan uwwur
Asenfaṛ
Amyannan usenfaṛ
TimedText
TimedText talk
Module
Discussion module
Event
Event talk
Sujet
Amqerqur
0
18578
116578
99278
2026-06-04T08:59:54Z
Abillardoo
16203
/* */
116578
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Amqerqur''' deg [[Taqbaylit|tutlayt Taqbaylit]] d [[assaɣ imezdi|isem imezdi]] i yettunefken i wugar n 500 n [[talmest|telmas]] n [[Tikelmanin|tkelmanin]] igebren seg waṭas n [[tawacult (tasnudert)|twaculin]] am [[amqerqur idetti|umqerqur idetti]] (''Bufonidae''). Aṭas n midden ur ttmeyyizen ara gar n imqerqar d [[agru|yigra]], acku ttemcabin s waṭas deg telɣa. Maca deg tidet, amqerqur yettmil ɣer tudert deg tzagirt (sufel n wakal), acku ila (yesɛa) aglim yeqquren d yini aras i wakken ad yezmer ad yidir s ddaw n tafat n tfukt yakk i wakken ad [[asengel|issengel]] iman-is deg twennaṭ is yezzin. Dɣa iḍarren n umqerqur d wid yemmugen i tikli, mači i unttag am [[agru|wegru]]. Taɣazi deg akal i usrus n imellalin d agaz niḍen yessemgiriden amqerqur ɣef ugru yessrusayen timellalin-is s ddaw n waman.
== Iẓuran irakalen d imazrayen ==
Yakk imqerqar kkand seg [[aẓaṛ amezday|uẓar imezdi]] yeddren deg [[Tamrikt n Wenẓul|Marikan n unẓul]] send n 10 n imelyan n iseggasen maca sin akin s imik imik (cuya cuya) smhersen (steɛmren) yal [[amenẓaw]] anagar [[Antraktika]], ma deg [[Ustralya]] d [[Madagaskar]] sakken kan id ttuskecmen sɣur [[afgan|wemdan]], Akken daɣen i llant kra n tegzirin tisufanin ulac degsen-t imqerqar aladɣa deg [[agaraw Amelwi|ugaraw amelwi]]
== Ismawen Iqbayliyen d [[Assaɣ ussnan|ismawen ussnanen]] imezduyen n telmas ==
* [[Amqerqur n waman]] ('''[[assaɣ ussnan|s.u]]''': ''Bufotes viridis'')
* [[Amqerqur aburqes]] ('''[[assaɣ ussnan|s.u]]''': ''Acris gryllus'')
* [[Amqerqur amugay]] ('''[[assaɣ ussnan|s.u]]''': ''Kaloula pulchra'')
* [[Amqerqur amessiruy]] ('''[[assaɣ ussnan|s.u]]''': ''Alytes obstetricans'')
* [[Amqerqur n Marikan]] ('''[[assaɣ ussnan|s.u]]''': ''Anaxyrus americanus'')
* [[Amqerqur n iseklan]] ('''[[assaɣ ussnan|s.u]]''': ''Rentapia hosii'')
* [[Amqerqur utrim]] ('''[[assaɣ ussnan|s.u]]''': ''Anaxyrus boreas'')
* [[Amqerqur iɣunam]] ('''[[assaɣ ussnan|s.u]]''': ''Rhinella marina'')
== Tasnudert ==
Aylalen imatanen n umqerqur zdin d wid yellan ɣer [[agru|wegru]] yakk d kra n imgaraden meẓẓiyen deg yal talmest <br/>
[[Tugna:Crapaud commun Bufo bufo.JPG|thumb|270px|[[Amqerqur imezdi]] (''Bufo bufo'')]]
Am yakk igra, Ula d imqerqar d [[aɣersiw|iɣersiwen]] n [[tit idammen isemmaṭen]] (''[[tasefliẓɣelt]]'')
=== tasnasileɣt ===
* Iṭarren-is meẓẓiy-it, ur inetteg ara akken iwata maca isemyifi tikli. yettidir sufel n wakal
* Ur ila ara (ur yesɛa ara) [[tuɣmest|tuɣmas]]
* Aglim-is ikkerked (ḥercaw), dges timmisin
== Amyaraw ==
== Amqerqur deg yidles alsan ==
== Ẓeṛ daɣen ==
* [[Agru]]
[[Category:Tikelmanin]]
[[Category:iɣersiwen]]
gzaqnbi0ae5ffm0b8k7ak0pswgtlrqd
116579
116578
2026-06-04T09:01:18Z
Abillardoo
16203
/* */
116579
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Amqerqur''' deg [[Taqbaylit|tutlayt Taqbaylit]] d [[assaɣ imezdi|isem imezdi]] i yettunefken i wugar n 500 n [[talmest|telmas]] n [[Tikelmanin|tkelmanin]] igebren seg waṭas n [[tawacult (tasnudert)|twaculin]] am [[amqerqur idetti|umqerqur idetti]] (''Bufonidae''). Aṭas n midden ur ttmeyyizen ara gar n imqerqar d [[agru|yigra]], acku ttemcabin s waṭas deg telɣa. Maca deg tidet, amqerqur yettmil ɣer tudert deg tzagirt (sufel n wakal), acku ila (yesɛa) aglim yeqquren d yini aras i wakken ad yezmer ad yidir s ddaw n tafat n tfukt yakk i wakken ad [[asengel|issengel]] iman-is deg twennaṭ is yezzin. Dɣa iḍarren n umqerqur d wid yemmugen i tikli, mači i unttag am [[agru|ugru]]. Taɣuzi deg akal i usrus n tmellalin d agaz niḍen yessemgirriden amqerqur ɣef ugru yessrusayen timellalin-is s ddaw n waman.
== Iẓuran irakalen d imazrayen ==
Yakk imqerqar kkand seg [[aẓaṛ amezday|uẓar imezdi]] yeddren deg [[Tamrikt n Wenẓul|Marikan n unẓul]] send n 10 n imelyan n iseggasen maca sin akin s imik imik (cuya cuya) smhersen (steɛmren) yal [[amenẓaw]] anagar [[Antraktika]], ma deg [[Ustralya]] d [[Madagaskar]] sakken kan id ttuskecmen sɣur [[afgan|wemdan]], Akken daɣen i llant kra n tegzirin tisufanin ulac degsen-t imqerqar aladɣa deg [[agaraw Amelwi|ugaraw amelwi]]
== Ismawen Iqbayliyen d [[Assaɣ ussnan|ismawen ussnanen]] imezduyen n telmas ==
* [[Amqerqur n waman]] ('''[[assaɣ ussnan|s.u]]''': ''Bufotes viridis'')
* [[Amqerqur aburqes]] ('''[[assaɣ ussnan|s.u]]''': ''Acris gryllus'')
* [[Amqerqur amugay]] ('''[[assaɣ ussnan|s.u]]''': ''Kaloula pulchra'')
* [[Amqerqur amessiruy]] ('''[[assaɣ ussnan|s.u]]''': ''Alytes obstetricans'')
* [[Amqerqur n Marikan]] ('''[[assaɣ ussnan|s.u]]''': ''Anaxyrus americanus'')
* [[Amqerqur n iseklan]] ('''[[assaɣ ussnan|s.u]]''': ''Rentapia hosii'')
* [[Amqerqur utrim]] ('''[[assaɣ ussnan|s.u]]''': ''Anaxyrus boreas'')
* [[Amqerqur iɣunam]] ('''[[assaɣ ussnan|s.u]]''': ''Rhinella marina'')
== Tasnudert ==
Aylalen imatanen n umqerqur zdin d wid yellan ɣer [[agru|wegru]] yakk d kra n imgaraden meẓẓiyen deg yal talmest <br/>
[[Tugna:Crapaud commun Bufo bufo.JPG|thumb|270px|[[Amqerqur imezdi]] (''Bufo bufo'')]]
Am yakk igra, Ula d imqerqar d [[aɣersiw|iɣersiwen]] n [[tit idammen isemmaṭen]] (''[[tasefliẓɣelt]]'')
=== tasnasileɣt ===
* Iṭarren-is meẓẓiy-it, ur inetteg ara akken iwata maca isemyifi tikli. yettidir sufel n wakal
* Ur ila ara (ur yesɛa ara) [[tuɣmest|tuɣmas]]
* Aglim-is ikkerked (ḥercaw), dges timmisin
== Amyaraw ==
== Amqerqur deg yidles alsan ==
== Ẓeṛ daɣen ==
* [[Agru]]
[[Category:Tikelmanin]]
[[Category:iɣersiwen]]
am2salhjo8xwahwsnm2goffsvkeb5mh
Agru
0
18583
116580
92126
2026-06-04T09:06:41Z
Abillardoo
16203
/* */
116580
wikitext
text/x-wiki
{{Automatic taxobox}}
'''Agru''' ([[isem ussnan]]: '''Anura''') d [[tafesna (tasnudert)|tafesna]] n [[Tikelmanin|tkelmanin]] [[Timtegzitin|timtegzitin]]. Agru tagrawt tandant [[timseksumin|tamseksumt]] s talɣa tagejdant, akken iga d akelman war [[asallaf]]. Tilmas-is ttidirent deg yal adeg deg umaḍal, seg yideggan [[anezwu asbegsan|isbegsanen]] ɣer yideggan anda yettili usemmiḍ, maca azal ameqran n [[talmest|telmas]]-is ttidirent deg [[tagant tamanẓart|tẓegwa timanẓarin]] anda i d-[[asismel n tesnudert|ttusnemlent]] dinna ugar n 5000 n telmas. Ɣas akken tilmas-is d tid yugten, maca imusnawen deg yiseggasen ineggura ttwalin d akken amḍan n yigmamen n waṭas seg telmas-a tt-drusen (tt-nqasen). <br/>
== Tasensartut d usismel ==
=== Tasensartur ===
Azal n 88% n telmas n [[tikelmanin|tkelmanin]] [[Tasensartut (tasnudert)|ttusisemlent]] deg [[tafesna (tasnudert)|tfesna]] n igra, Deg tfesna ayi llant wazal n 4810 n [[talmest|telmas]] ẓẓunin-t (ferqen-t) ɣef 33 n [[tawacult (tasnudert)|twaculin]] gar-asent: [[igranẓulen]] (''Leptodactylidae'') s wazal n 1100 n telmas, [[Timerdedduyin]] (''Hylidae'') s wazal n 800 n telmas, d [[igerdettiyen]] (''Ranidae'') s wazal n 750 n telmas dɣa tiwaculin-a gan-t d tid yakk meqqren. Igra ttawin yakk igra imayniten d telmas n [[Timesɣezt|tmesɣaz]] yemgaraden, Asexdem n wawal ''AGRU'' d ''UMQERQUR'' ur ila ara (ur yesɛa ara) yakk azadur [[tasartut n tesnudert|amessarti]] acku deg tmuɣli n [[asnudran|imusnawen n usismel]] yakk igmanen n tfesna n waradfer d igra u anagar kan tawacult n [[amqerqur idetti|umqerqur idetti]] iy gan d [[amqerqur|imqerqar]] ma d irem imezdi ''Agru'' yesskanay tid yettidiren deg twennaṭ n waman neɣ azunwaman yerna tla aglim d aleqqaq s unemgal n imqerqar yettidiren deg twennaṭ dgi llan drus kan n waman yerna aglim-is ikkerked (ḥercaw) anagar yiwet n telmest n imqerqar isem-is ('''Bombina-Bombina''') tla (tesɛa) aylalen n umqerqur maca yettidir deg waman
=== Asismel ===
Igra d imqerqar ttusisemlen deg 3 n [[adu-tfesna|idu-fesniwen]] igan d: [[igramziken|Archaeobatrachia]] anda llant 3 n twaculin n ''igra imenza'', yakk d [[igralmasen|Mesobatrachia]] anda llant 5 n twaculin n igra inamhazen cwi ugar n Archaeobatrachia, yakk d [[igratraren|Neobatrachia]] dɣa adu-tfesna ayi d win yakk dgi llant dges waṭas n twaculin (24 n twaculin n igra itraren) yerna d nettat yakk i d tanamhazt ugar n tiyaṭ akken daɣen i ttidirent deg waṭas n ideggan n umadal
== Umuɣ n twaculin ==
== [[Tasnettit]] (etymology) ==
== [[Tasnasileɣt]] d [[tasengamt|tsengamt]] ==
== [[Tareygama]] d tikeli ==
== Taẓuni tarakalt d ideggan n tudert ==
== Tamhazt ==
== Amezruy amhazan ==
== [[Tasnawsijint]] (Phylogenetics) ==
== Agru deg yidles alsan ==
== Ẓeṛ daɣen ==
* [[Amqerqur]]
[[Category:tikelmanin]]
[[Category:iɣersiwen]]
tb5ng6kbi5ofe7i3v5rygjkb4qbd9x5
116581
116580
2026-06-04T09:07:19Z
Abillardoo
16203
116581
wikitext
text/x-wiki
{{Automatic taxobox}}
'''Agru''' ([[isem ussnan]]: '''Anura''') d [[tafesna (tasnudert)|tafesna]] n [[Tikelmanin|tkelmanin]] [[Timtegzitin|timtegzitin]]. Agru tagrawt tandant [[timseksumin|tamseksumt]] s talɣa tagejdant, akken iga d akelman war [[asallaf]]. Tilmas-is ttidirent deg yal adeg deg umaḍal, seg yideggan [[anezwu asbegsan|isbegsanen]] ɣer yideggan anda yettili usemmiḍ, maca azal ameqran n [[talmest|telmas]]-is ttidirent deg [[tagant tamanẓart|tẓegwa timanẓarin]] anda i d-[[asismel n tesnudert|ttusnemlent]] dinna ugar n 5000 n telmas. Ɣas akken tilmas-is d tid yugten, maca imusnawen deg yiseggasen ineggura ttwalin d akken amḍan n yigmamen n waṭas seg telmas-a tt-drusen (tt-nqasen). <br/>
== Tasensartut d usismel ==
=== Tasensartur ===
Azal n 88% n telmas n [[tikelmanin|tkelmanin]] [[Tasensartut (tasnudert)|ttusisemlent]] deg [[tafesna (tasnudert)|tfesna]] n igra, Deg tfesna ayi llant wazal n 4810 n [[talmest|telmas]] ẓẓunin-t (ferqen-t) ɣef 33 n [[tawacult (tasnudert)|twaculin]] gar-asent: [[igranẓulen]] (''Leptodactylidae'') s wazal n 1100 n telmas, [[Timerdedduyin]] (''Hylidae'') s wazal n 800 n telmas, d [[igerdettiyen]] (''Ranidae'') s wazal n 750 n telmas dɣa tiwaculin-a gan-t d tid yakk meqqren. Igra ttawin yakk igra imayniten d telmas n [[Timesɣezt|tmesɣaz]] yemgaraden, Asexdem n wawal ''AGRU'' d ''UMQERQUR'' ur ila ara (ur yesɛa ara) yakk azadur [[tasartut n tesnudert|amessarti]] acku deg tmuɣli n [[asnudran|imusnawen n usismel]] yakk igmanen n tfesna n waradfer d igra u anagar kan tawacult n [[amqerqur idetti|umqerqur idetti]] iy gan d [[amqerqur|imqerqar]] ma d irem imezdi ''Agru'' yesskanay tid yettidiren deg twennaṭ n waman neɣ azunwaman yerna tla aglim d aleqqaq s unemgal n imqerqar yettidiren deg twennaṭ dgi llan drus kan n waman yerna aglim-is ikkerked (ḥercaw) anagar yiwet n telmest n imqerqar isem-is ('''Bombina-Bombina''') tla (tesɛa) aylalen n umqerqur maca yettidir deg waman
=== Asismel ===
Igra d imqerqar ttusisemlen deg 3 n [[adu-tfesna|idu-fesniwen]] igan d: [[igramziken|Archaeobatrachia]] anda llant 3 n twaculin n ''igra imenza'', yakk d [[igralmasen|Mesobatrachia]] anda llant 5 n twaculin n igra inamhazen cwi ugar n Archaeobatrachia, yakk d [[igratraren|Neobatrachia]] dɣa adu-tfesna ayi d win yakk dgi llant dges waṭas n twaculin (24 n twaculin n igra itraren) yerna d nettat yakk i d tanamhazt ugar n tiyaṭ akken daɣen i ttidirent deg waṭas n ideggan n umadal
== Umuɣ n twaculin ==
== [[Tasnettit]] (etymology) ==
== [[Tasnasileɣt]] d [[tasengamt|tsengamt]] ==
== [[Tareygama]] d tikeli ==
== Taẓuni tarakalt d ideggan n tudert ==
== Tamhazt ==
== Amezruy amhazan ==
== [[Tasnawsijint]] (Phylogenetics) ==
== Agru deg yidles alsan ==
== Ẓeṛ daɣen ==
* [[Amqerqur]]
[[Taggayt:tifesniwin n iɣersiwen]]
[[Category:tikelmanin]]
[[Category:iɣersiwen]]
88u2s8gr2gz2s023gtjnigpv69oyye2
Zuser
0
25487
116584
116577
2026-06-04T10:18:13Z
Gurzil90x
14292
seɣtiɣ kra n tucdiwin
116584
wikitext
text/x-wiki
[[Tugna:Djoser cropped.jpg|vignette|Asebdad n Zuser deg usalay amaṣri n lqahira.]]
'''Zuser'''(neɣ s tefransist: '''''Djoser'''''), i wumi yella yisem unṣib '''Netjerykhet''' (Awin yellan d lmaɛbud s yiman-is), d aferɛun n tɣerma tamaṣrit taqburt. D netta i d agellid amezwaru (neɣ wis sin ɣef leḥsab n kra n yimnadiyen) n twacult tis kraḍ deg Tallit n Tgelda Taqburt. Tallit n lḥekm-is, i d-yellan gar 2667 d 2648 uqbel n Ɛisa, d tin i d-yewwin aṭas n tneflit d tmuɣliwin timaynutin deg tmetti, tadbelt, tadamsa, d tsegda.
== Tasegda d Tjenyurt ==
Aḥric ameqqran anida i d-yessekcem Zuser abeddel d ameqqran d aḥric n tsegda. Uqbel tallit-is, igelliden d yimdanen imeqqranen llan tmeṭṭlen-ten deg yiẓekwan i wumi qqaren "Mastaba", yebnan s wakal, s walluḍ d yigudar n usɣaṛ.
S lmendad n umwazir-is d umsegdaw-is '''Imḥutep''' (Imhotep), Zuser yesbedd aẓekka ameqqran n weẓru: '''Tazamugt isuraf n Saqqara''' (''neɣ tazamugt n tseddarin n saqqara'').
* '''Asnulfu n weẓru:''' Tazamugt-a tebna s yisuraf, tesɛa azal n 62 n yimetren deg teɣzi. Ayagi d asenfaṛ amezwaru deg umezruy n talsa i yebnan s weẓru aẓayan ur nrekku.
* '''Asatal asɣanan:''' Tazamugt-a ur telli ara d aẓekka kan, maca d adeg asɣanan ameqqran yesɛan aṭas n tzeɣwa, tisraf, d temnaḍin n tẓallit daxel-is.
== Tadbelt d Tdamsa ==
Deg tallit n Zuser, tadbelt tamaṣrit tewweḍ ɣer yiwet n tuzzgi d usemlal (''synthèse/centralisation'') ur nettwaẓri yakan. Awank yuɣal d amenzay, isebded lqedd-is s ddemma n yimsudden:
* '''Tamanaɣt tamaynut:''' Agellid isebded tamanaɣt-is deg ''Memfis'' (Memphis), akken ad yili d amqerreb ɣer snat n temnaḍin n Maṣer (Maṣer Ufella d Maṣer Wadda) d useḥbiber ɣef umnekni gar-asent.
* '''Tadamsa d Tnezzut:''' Ɣef leḥsab n tdamsa, Zuser issewseɛ tilisa n tmurt-is, yesnerna ayen d-itekken seg tnezzut. Yuzen isardasen d tzelgiwin ɣer tezgzirt n Sini (Sinaï) akken ad d-kksen iɣir d teẓruyin ɣlayen am turkwas (''turquoise''). Ayagi yefka-d isugam imeqqranen i uẓayar-is akken ad yebnu isenfaṛen idamsanen imeqqranen.
== Asɣan d Tmuɣliwin ==
Deg uḥric n wasɣan, Zuser yesselḥaq aẓayeṛ n uferɛun ɣer tqacuct. Agellid yuɣal d ammudem n yilluten ɣef tugnit(lqaɛa).
* [[Tugna:Zoser Pyramid (2347235367).jpg|vignette|Tazamugt n yisuraf(neɣ n tseddarin) deg saqqara]]'''Tazamugt am umatar:''' Tazamugt n yisuraf tella d amatar n tneflit tasɣanant. Tettwasenɛet am d isuraf (tiseddarin) ara yali uferɛun ɣer yigenni akken ad yelḥeq illuten, ladɣa ilu n yiṭij (''Ra'').
* '''Tudert deffir tmettant:''' Abeddel seg tṣakkiwin tiḥerfiyin ɣer yiẓekwan n weẓru isbeggen-d tumnayt tamaṣrit lqayen ɣef tɣellist n ṛṛuḥ d tmanegt deffir tmettant. Aẓekka ameqqran d adeg n taggara i weglid akken ad yelḥeq imezwura-s s wudem uzzig.
== Taẓuri d Yidles ==
Taẓuri deg tallit n Djoser tewweḍ ɣer yiwet n tɣara yemgaraden ɣef zik.
* '''Asefris n''' '''Zuser:''' Asebdad n Zuser i d-ufan deg yiwet n texxamt n uẓekka-s (iwumi qqaren ''Serdab'') d amedya amezwaru n usebdad n uferɛun s lqed-is ummid i d-yewwḍen ar ass-a. Asebdad-a isenɛet-d Zuser yeqqim ɣef usɣim n lḥekm, yelsa aɣenbur unṣib d ucekkuḥ n lḥekm, d ayen i d-yemmalen tamanegt d tnezmart n uferɛun.
* '''Tira d Isekkilen:''' Tasekkirt n tira s yisekkilen iqedsanen (Hiéroglyphes) tebda tettaṭṭaf talɣa-s tankemmalt, tewweḍ ɣer uswir n tẓuri tusnawt yettwarun ɣef yigudar n yiẓekwan akken ad d-ḥkun tijmilin n ugellid.
== Taggara ==
S umata, Zuser ur yelli ara kan d agellid i yebnan tazamugt tamezwarut, maca d netta i d-isbedden isuraf imezwura n tɣerma tamaṣrit tatrart. Tazamugt-is, tadbelt-is iqedcen, d tẓuri-s yeṣfan, d ayen i d-yessufɣen Maṣer taqburt seg tallit n wakal ɣer tallit n weẓru, tussna, d tmanegt i d-yeqqimen d azamul n tɣerma-a i yifḍen n yiseggasen. D tallit-is i d asatal lqayen i d-yefkan ifadden i yiferɛunen i d-itebɛen akken ad bnun tizamugin timeqqranin n Giza.
9pkmn9gljcmfprw6ffws6ubck2m29qm
Benjamin Franklin
0
25488
116582
2026-06-04T09:29:12Z
Gurzil90x
14292
Amagrad amaynut
116582
wikitext
text/x-wiki
[[Tugna:Joseph Siffrein Duplessis - Benjamin Franklin - Google Art Project.jpg|vignette|Tarudemnt n Benjamin Franklin]]
'''Benjamin Franklin''' (17 Yennayer 1706 – 17 Yebrir 1790) d yiwen n '''wugagg''' ameqqran n tallit n Tafat. D amassan, d amesnulfu, d amyaru, d '''agensas''', yerna d yiwen gar Yimawlan Imezwura n Yiwunak Yeddukklen n Marikan. S tmusni-s lqayen d ccɣel-is, yeǧǧa-d '''tukkest''' meqqren ama deg taɣult n tussna ama deg tsertit, ayen i d-yefkan '''tazrirt''' ɣef umezruy n umaḍal.
ffaw783hc8ef4iuyqsjwz338s7sjq0p
116583
116582
2026-06-04T10:15:38Z
Gurzil90x
14292
Arniɣ-d ayen ilaqen
116583
wikitext
text/x-wiki
[[Tugna:Joseph Siffrein Duplessis - Benjamin Franklin - Google Art Project.jpg|vignette|Tarudemnt n Benjamin Franklin]]
'''Benjamin Franklin''' (17 Yennayer 1706 – 17 Yebrir 1790) d yiwen n '''wugagg''' ameqqran n tallit n Tafat. D amassan, d amesnulfu, d amyaru, d '''agensas''', yerna d yiwen gar Yimawlan Imezwura n Yiwunak Yeddukklen n Marikan. S tmusni-s lqayen d ccɣel-is, yeǧǧa-d '''tukkest''' meqqren ama deg taɣult n tussna ama deg tsertit, ayen i d-yefkan '''tazrirt''' ɣef umezruy n umaḍal.
== 1. Temẓi d Tnezzut n Usiẓreg ==
Ilul-d Benjamin Franklin deg temdint n Boston, d mmi-s n uzeffaf, d wis mraw d sin (12) gar mraw sd sa (17) n warrac deg twacult-is. Imi ur yezmir ara ad ikemmel leqraya-s deg uɣerbaz ugar n sin yiseggasen, yebda iselmad iman-is s tɣuri n yidlisen.
* '''Amahil amenzu:''' Deg temẓi-s, yexdem d anelmad ɣer gma-s James i yellan d amsiẓreg. Dinna i yelmed taɣara n tira d usiẓreg.
* '''Taɣellist di Philadelphia:''' Mi yeffeɣ ɣer Philadelphia, yesbedd axxam n usiẓreg ines. Yessaweḍ ad yali di tnezzut n tɣamsa, yerna yura-d '''awitay''' yettwassnen aṭas: ''Poor Richard's Almanack'' (Aswitay n Richard Iɣellil), i deg d-yefka aṭas n yinzan d tmiḍranin n tmusni tamatut.
== 2. Tussna, Tasareɣt d Yisnulfuyen ==
Franklin yefka lwelha-s s wudem uzzig ɣer tussna. Inadiyen-is fkan-d abrid i tneflit n tsengama, ladɣa deg wayen yerzan '''tasareɣt''' d tẓaṛuṛt (trisiti).
* '''Tirmit n tmesrifegt n lkaɣeḍ:''' Deg useggas n 1752, yemhel tirmit-is yettwassnen s tmesrifegt n lkaɣeḍ deg wass n ugeffur, i wakken ad d-isken belli siɛqa d yiwet n talɣa n ttrisiti.
* '''Isnulfuyen:''' Ayen i d-yufa yeldi abrid i usnulfu n usellek mgal ssiɛqa, ayen i isellken aṭas n yixxamen seg tmes. Yesnulfad daɣen tismaqalin n sin yibniqin (bifocals), ageṭṭum n Franklin i usezɣel, d wallal amesnawan uẓawan. Inadiyen-is d tiẓrawin-is fkan llsas i yimusnawen i d-iḍefren i wakken ad d-snulfun allalen nniḍen am '''usaraw''' n ttrisiti.
== 3. Tasertit, Tagensast d Uzarug ==
'''Tawenza''' (destin) n Benjamin Franklin tcudd s waṭas ɣer twenza n tmurt-is. Yurar amur ameqqran deg unaḍaḥ ɣef uzarug n Marikan mgal aheggi aṭerki n Briṭanya.
* '''Aswenni n Uzarug:''' Yettekka deg wegrraw i d-iheggan '''Aswenni''' n Uzarug n Yiwunak Yeddukklen deg useggas n 1776, yerna yella gar wid i t-yesmelsen.
* '''Tagensast di Fṛansa:''' Franklin yettwaceyyaɛ d '''agensas''' ɣer tmurt n Fṛansa (1776-1785). S tmusni-s d ṣṣwab-is, yessaweḍ ad d-yawi tallalt n Fṛansa, ayen i yellan d '''taḍullit''' i tmerna n tegrawla tamarikant.
* '''Tamenḍawt:''' Deg useggas n 1787, yettekka deg usuddes n Tmenḍawt n Yiwunak Yeddukklen.
== 4. Tafelsuft d Tudert n Tmetti ==
Tafelsuft n Franklin tbedd ɣef '''yimyerren''' n tuɣẓint, ayen yelhan i tmetti, d telɣa s wudem umager(tamagart) n umdan. Yefka azal ameqqran i uqader n tneggazt(initiative) d usebɣer n wiyad.
* '''Timetti d Usebɣer:''' Yesbedd-d aṭas n tuddsiwin i usebɣer n tmetti, am temkerḍit tazayezt tamezwarut di Marikan, asuddes n yimeḥbas n tmes (pompiers), d tsuddut n tussna.
* '''Tazrirt Tafelsufant:''' Yella mgal '''miḥyaf''' deg taggara n tudert-is, u yuɣal d aselway n tjemɛit mgal asekli (esclavage). Tamiḍrant-is ɣef tugdut tella s wudem amezyan d win yebnan ɣef tdukli n tɣiwanin.
== 5. Tukkest d Tagrayt ==
S '''ugzul''', Benjamin Franklin d amedya ameqqran n umdan yessawḍen ad yessuddes gar tektiwin tiẓrayanen d usnas-nsent di tilawt. '''Tukkest-is''' tella-d d isemli ameqqran i umezruy n talsa. Ur yelli ara kan d ameskar neɣ d asertay, maca d tiṭ n Marikan tatrart.
sukcm92tnqhle56l46rtow4jvffhi2w
Ḥatecpsut
0
25489
116585
2026-06-04T10:24:10Z
Gurzil90x
14292
Amagrad amaynut
116585
wikitext
text/x-wiki
[[Tugna:Seated Statue of Hatshepsut MET Hatshepsut2012.jpg|vignette|Asebdad n Ḥatecpsut.]]
'''Ḥatecpsut''' (Hatshepsut) d yiwet gar tgejdanin timeqqranin deg umezruy n Maṣer taqburt. Tella d aferɛun wis semmus n twacult tis mraw d tamt (18), teṭṭef adabu gar yiseggasen n 1478 akked 1458 uqbel n Ɛisa. Tettwassen nezzeh s talwit, taneflit n tdamsa, akked tsagda tameqrant i d-teǧǧa. Tawenza-s d yiwet gar tid yessewhamen maḍi deg umezruy amensay, imi d tameṭṭut i yewwḍen s aẓayeṛ n uferɛun ummid.
hvrgh9jg6bv88ck4rkqkicm0v8934ar