Wikipedia
kabwiki
https://kab.wikipedia.org/wiki/Asebter_agejdan
MediaWiki 1.47.0-wmf.13
first-letter
Media
Uslig
Mmeslay
Amseqdac
Amyannan umsqedac
Wikipedia
Amyannan n Wikipedia
Tugna
Amyannan n tugna
MediaWiki
Amyannan n MediaWiki
Talɣa
Amyannan n talɣa
Tallat
Amyannan n tallat
Taggayt
Amyannan n taggayt
Awwur
Amyannan uwwur
Asenfaṛ
Amyannan usenfaṛ
TimedText
TimedText talk
Module
Discussion module
Event
Event talk
Sujet
Blaise Pascal
0
5209
116953
116944
2026-07-30T12:47:25Z
Gurzil90x
14292
Arniɣ-d ayen ilaqen
116953
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Blaise Pascal (neɣ s teqbaylit: Bliz Paskal)''' ilul deg 19 yunyu 1623 deg Clairmont (Clermont-Ferrand n wass-a) deg Fransa, immut deg 19 ɣuct 1662 deg Paris. Yella d afelsuf, amsnulfu, d amaru afṛensis.
Blaise pascal( neɣ nezmer a t-naru s teqbaylit s "'''Bliz Paskal'''") d yiwen seg yimusnaken, yifelsafen d yimasnakucen imeqranen i d-tefka franṣa i umaḍal deg tasut n 17, Yella d amdan i yessnen ad yesdukkel gar tusnakt, tasengama(tafizikt), tafelsafit d tesnakuct deg yiwen n wallaɣ ifazen.
Isem-is yeqqim yettwaru s yisekkilen n wureɣ deg umezruy n tussna d tfelsafit n umaḍal.
== Tudert-is ==
Ilul '''Bliz Paskal''' ass n 19 yunyu 1623 di Clermont-Ferrand, tamdint yellan di Fransa. Bab-as, ''Étienne Pascal'', yella d anezzarfu yerna d amusnak iḥemmlen tusnakt mliḥ. Yemma-s, ''Antoinette Bégon'', temmut mi yella Paskal meẓẓi, ur yewwiḍ ara kraḍ n yiseggasen. Yeqqim d agujil netta d snat n yessetma-s: ''Gilberte'' d ''Jacqueline''.
Bab-as i s-yesselmed tusnakt d yilesalat seg mi yella meẓẓi. Paskal yella d aqcic i d-yettbanen s wallaɣ-is ameqran: deg mraw d sin n yiseggasen, yufa-d s timmad-is belli tiɣemmaṛ n ukerdis ttawḍent ɣer 180 n tfesniwin. Bab-as, mi yeẓra ayagi, yeḥṣa belli mmi-s d yiwen seg yimdanen ur nettili ara aṭas deg umezruy.
Di 1631, twacult tguǧǧ ɣer Paris. Din, Paskal yekcem ɣer yigrawen n yimusnaken i d-yettilin dina. Yemlal d yimusnaken am ''Descartes'', ''Fermat'' d wiyaḍ. Di 1640, twacult tguǧǧ ɣer Rouen anda bab-as yuɣal d anezzarfu n tgeldit.
Di 1646, Paskal d twacult-is kecmen ɣer umussu n ''Jansenism'', yiwen n umussu asɣanan i d-yekkan seg ''Port-Royal''. Ayagi yella d abeddel ameqran di tudert-is: seg wass-nni, taflest d tasnakuct uɣalent d tiɣawsiwin timeqranin di tudert-is.
Di 1654, Paskal yedder-d yiwet n termit n wayen i wumi qqaren « tirmit n yiḍ n tmes ». Deg yiḍ n 23 wamber 1654, yeḥsa s yiwen n uḥulfu ameqran n Ṛebbi, yeččur ul-is s tumert d tafat. Seg wass-nni, yura awal-agi: « Ul yesɛa tissebganin-is i ur yessin ara wallaɣ. » Ayagi yuɣal d yiwen seg yinzan-is imeqranen.
Paskal yemmut ass n 19 ɣuct 1662 di Paris, ur yewwiḍ ara 39 n yiseggasen. Aṭṭan i t-yenɣan yella d win n iliwi d wallaɣ, yeǧǧa-d idlisen ur kemmlen ara.
== Amahil-is deg Tusnakt ==
=== Tamacint n usiḍen ===
Di 1642, mi yesɛa mraw d tẓa n yiseggasen, Paskal yesnulfa-d tamacint n usiḍen i wumi qqaren « Pascaline ». Tamacint-a tella d tin i izemren ad teg timerniyin d tukksiwin n yemḍanen. Yesnulfa-tt akken ad yɛiwen bab-as deg umahil-is n usiḍen n yidrimen. Tamacint-a d yiwet seg yisnulfuyen imezwura n tselkimt deg umezruy.
=== Taseqqart d tusnakt n ugacur ===
Di 1654, Paskal yura i Fermat tabratin ɣef wugur n « beṭṭu n wurar ». Ugur-a yeqqen ɣef wamek ara yettwabeṭṭu udrim ger sin yemraren ma yella wurar ur yemmid ara. Seg tiririt-agi i d-yekka llsas n tusnakt n tseqqart, i wumi qqaren ass-a « taseqqart ». Paskal d Fermat d nutni i d-ibabaten n tussna-a.
=== Akerdis n Paskal ===
Paskal yura-d daɣen ɣef ukerdis, yessken-d aṭas n yisekkuden deg tanzeggit. Yessnulfa-d « akerdis n Paskal » i yettwassnen ass-a s yisem-is.
=== Ifeḍ d wayen ur nesɛi taggara ===
Paskal yura-d daɣen ɣef yemḍanen ur nesɛi taggara, ɣef wayen i wumi qqaren « ifeḍ ». Yessken-d belli llan sin lesnaf n yifeḍ: ifeḍ n umḍan d ifeḍ n tsekta. Ayagi yella d asnulfu ameqran deg tusnakt n lawan-nni.
== Amahil-is deg Tasengama(Tafizikt) ==
=== Ilem d ṣṣda n tegnewt ===
Di 1647 d 1648, Paskal yexdem tirmitin timeqranin ɣef tilemt d ṣṣda n tegnewt. Yessken-d belli tilemt tezmer ad tili, mgal wayen i d-yenna [[Aristot|Arisṭuṭ]] i yeqqaren belli « agama yekreh ilem ».
Paskal yexdem tirmit s uferdis n zzibaɣ: yeččur aqadus s zzibaɣ, yezzi-t, yessken-d belli zzibaɣ yettṣubbu cwiṭ, yeǧǧa ilem deg tama ufella. Tirmit-a tella d anza dakken ilem yezmer ad yili.
Yessken-d daɣen belli ṣṣda n tegnewt tettnaqas mi ara nali ɣef yidurar. Yessuter i gma-s n tultma-s ad yexdem tirmit ɣef udrar n Puy-de-Dôme. Tirmit-a tesɛa azal ameqran acku tessken-d belli tegnewt tesɛa taẓeyt, d netta i d-ittaken ṣṣda.
=== '''Asaḍuf n Paskal''' ===
Seg tirmitin-a, Pascal yessnulfa-d asaḍuf i yettwassnen ass-a s yisem-is: « Asaḍuf n Paskal ». Asaḍuf-a yeqqar-d belli ṣṣda i yettwasersen ɣef imengi yellan deg yiwen n wemkan imedlen am tbuqalt, ṣṣda yettwazuzer s wudem yugdan ɣef yal amkan n yiri n umengi-nni. Asaḍuf-a d llsas n tusnakt n yimengiyen, yerna yettwasxeddem ass-a deg waṭas n yinagrawen imikaniyen.
=== Tirmitin ɣef yilem ===
Tirmitin n Paskal ɣef yilem llant d tignatin timeqranin deg umezruy n tasengama. Ssent-d belli yilem yezmer ad yili, yerna ssent-d belli tegnewt tesɛa taẓeyt. Ayagi ybeddel tamusni n yimdanen ɣef umaḍal.
== Isekkuden-is(Tiẓṛiyin-is) deg Tfelsafit ==
=== Amdan gar temɣwer d lihana<ref>Lihana d awal seg ungal n Ɛmer Mezdad, anamek-is "misére" s tefṛansist.</ref> ===
Paskal yeqqar-d belli amdan d amdan n sin n yidisan. Seg yidis, yesɛa allaɣ, yezmer ad yissin, ad yexemmem, ad yaf tidett — ayagi d temɣwer-is. Seg yidis niḍen, d amdan ur nesɛi ara tazmert, yettmettat, yettnaɛtab, ur yessin ara ayen ara d-yilin — ayagi d lihana-s.
Paskal yeqqar-d belli amdan ur yezmir ara ad yili d ameqran kan neɣ d ameẓẓyan kan. Yella gar sin. D ayagi i t-yerran d amdan: d amdan i yessnen belli d amdan.
=== Taflest d Wallaɣ ===
Paskal yeqqar-d belli allaɣ d allal ameqran, yerna ilaq ad yettwasxeddem. Maca yeqqar-d daɣen belli allaɣ yesɛa tilisa-s. Llan yidgan anda allaɣ ur yezmir ara ad yaweḍ: taflest, tayri, Ṛebbi. Deg yidgan-a, d ul i d-ittawin tidett.
=== Tamusni s wudem n umassaɣ ===
Paskal yeqqar-d belli tamusni n wemdan tella kan s wudem umassaɣ mačči s wudem umagdez. Amdan yessen cwiṭ, maca ur yessin ara kullec. Yezmer ad yissin kra n tiẓṛiyin deg tusnakt, maca ur yezmir ara ad yissin ayen akk yellan. Yezmer ad yissin kra n yisuḍaf deg tasengama, maca ur yezmir ara ad yissin ayen akk i d-yettilin.
== Tiẓṛiyin-is deg Tmetti ==
=== Tamdint d Tmetti ===
Paskal yura-d daɣen ɣef tmetti, ɣef wamek i tteddun yimdanen gar-asen. Yeqqar-d belli tmetti tebna ɣef waṭas n yisuḍaf ur nesɛi ara llsas deg tidett, maca i yelhan akken ad tili talwit.
== Tiẓṛiyin-is deg Tussna n Umeslay ==
=== Inaw d Tmeslayt ===
Paskal yura-d daɣen ɣef wamek i tteddun yimdanen s wawal. Yeqqar-d belli inaw n yimdanen d allal n ussken n tidmiwin, maca daɣen d allal n tukksa n tidett. Yeqqar-d belli ilaq ad nehder s wudem i d-ittawin seg wul, mačči s wudem i d-ittawin seg wallaɣ kan.
=== Tira d Tsekla ===
Paskal yella d amaru ifazen. Tira-s d tin i d-yettawin seg wul, s wudem afessas, s wudem i yezmer ad yefhem yal amdan. Ur yebɣi ara ad yaru s wudem i yezwaren, s wawalen iweɛren. Yebɣa ad yaru s wudem i d-yettawin seg wul, s wudem i yezmer ad yaweḍ ɣer wul n umeɣri.
==Ayen yura Blaise Pascal==
*Essai pour les coniques (1640)
*Expériences nouvelles touchant le vide (1647)
*Récit de la grande expérience de l’équilibre des liqueurs (1648)
*Traité du triangle arithmétique (1654)
*Les Provinciales (Correspondances 1656-1657)
*Élément de géométrie (1657)
*De l’Esprit géométrique et de l’Art de persuader (1657)
*Histoire de la roulette (1658)
*L’Art de persuader (1660)
*Pensées (1669, posthume)
[[Taggayt:Tameddurt]]
[[Taggayt:Amsnuflu]]
[[Taggayt:Afelsuf]]
iphpa14wexae2q8ln8splskspzu6ajb
116958
116953
2026-07-31T11:52:07Z
Gurzil90x
14292
Arniɣ-d ayen ilaqen
116958
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Blaise Pascal (neɣ s teqbaylit: Bliz Paskal)''' ilul deg 19 yunyu 1623 deg Clairmont (Clermont-Ferrand n wass-a) deg Fransa, immut deg 19 ɣuct 1662 deg Paris. Yella d afelsuf, amsnulfu, d amaru afṛensis.
Blaise pascal( neɣ nezmer a t-naru s teqbaylit s "'''Bliz Paskal'''") d yiwen seg yimusnaken, yifelsafen d yimasnakucen imeqranen i d-tefka franṣa i umaḍal deg tasut n 17, Yella d amdan i yessnen ad yesdukkel gar tusnakt, tasengama(tafizikt), tafelsafit d tesnakuct deg yiwen n wallaɣ ifazen.
Isem-is yeqqim yettwaru s yisekkilen n wureɣ deg umezruy n tussna d tfelsafit n umaḍal.
== Tudert-is ==
Ilul '''Bliz Paskal''' ass n 19 yunyu 1623 di Clermont-Ferrand, tamdint yellan di Fransa. Bab-as, ''Étienne Pascal'', yella d anezzarfu yerna d amusnak iḥemmlen tusnakt mliḥ. Yemma-s, ''Antoinette Bégon'', temmut mi yella Paskal meẓẓi, ur yewwiḍ ara kraḍ n yiseggasen. Yeqqim d agujil netta d snat n yessetma-s: ''Gilberte'' d ''Jacqueline''.
Bab-as i s-yesselmed tusnakt d yilesalat seg mi yella meẓẓi. Paskal yella d aqcic i d-yettbanen s wallaɣ-is ameqran: deg mraw d sin n yiseggasen, yufa-d s timmad-is belli tiɣemmaṛ n ukerdis ttawḍent ɣer 180 n tfesniwin. Bab-as, mi yeẓra ayagi, yeḥṣa belli mmi-s d yiwen seg yimdanen ur nettili ara aṭas deg umezruy.
Di 1631, twacult tguǧǧ ɣer Paris. Din, Paskal yekcem ɣer yigrawen n yimusnaken i d-yettilin dina. Yemlal d yimusnaken am ''Descartes'', ''Fermat'' d wiyaḍ. Di 1640, twacult tguǧǧ ɣer Rouen anda bab-as yuɣal d anezzarfu n tgeldit.
Di 1646, Paskal d twacult-is kecmen ɣer umussu n ''Jansenism'', yiwen n umussu asɣanan i d-yekkan seg ''Port-Royal''. Ayagi yella d abeddel ameqran di tudert-is: seg wass-nni, taflest d tasnakuct uɣalent d tiɣawsiwin timeqranin di tudert-is.
Di 1654, Paskal yedder-d yiwet n termit n wayen i wumi qqaren « tirmit n yiḍ n tmes ». Deg yiḍ n 23 wamber 1654, yeḥsa s yiwen n uḥulfu ameqran n Ṛebbi, yeččur ul-is s tumert d tafat. Seg wass-nni, yura awal-agi: « Ul yesɛa tissebganin-is i ur yessin ara wallaɣ. » Ayagi yuɣal d yiwen seg yinzan-is imeqranen.
Paskal yemmut ass n 19 ɣuct 1662 di Paris, ur yewwiḍ ara 39 n yiseggasen. Aṭṭan i t-yenɣan yella d win n iliwi d wallaɣ, yeǧǧa-d idlisen ur kemmlen ara.
== Amahil-is deg Tusnakt ==
=== Tamacint n usiḍen ===
Di 1642, mi yesɛa mraw d tẓa n yiseggasen, Paskal yesnulfa-d tamacint n usiḍen i wumi qqaren « Pascaline ». Tamacint-a tella d tin i izemren ad teg timerniyin d tukksiwin n yemḍanen. Yesnulfa-tt akken ad yɛiwen bab-as deg umahil-is n usiḍen n yidrimen. Tamacint-a d yiwet seg yisnulfuyen imezwura n tselkimt deg umezruy.
=== Taseqqart d tusnakt n ugacur ===
Di 1654, Paskal yura i Fermat tabratin ɣef wugur n « beṭṭu n wurar ». Ugur-a yeqqen ɣef wamek ara yettwabeṭṭu udrim ger sin yemraren ma yella wurar ur yemmid ara. Seg tiririt-agi i d-yekka llsas n tusnakt n tseqqart, i wumi qqaren ass-a « taseqqart ». Paskal d Fermat d nutni i d-ibabaten n tussna-a.
=== Akerdis n Paskal ===
Paskal yura-d daɣen ɣef ukerdis, yessken-d aṭas n yisekkuden deg tanzeggit. Yessnulfa-d « akerdis n Paskal » i yettwassnen ass-a s yisem-is.
=== Ifeḍ d wayen ur nesɛi taggara ===
Paskal yura-d daɣen ɣef yemḍanen ur nesɛi taggara, ɣef wayen i wumi qqaren « ifeḍ ». Yessken-d belli llan sin lesnaf n yifeḍ: ifeḍ n umḍan d ifeḍ n tsekta. Ayagi yella d asnulfu ameqran deg tusnakt n lawan-nni.
== Amahil-is deg Tasengama(Tafizikt) ==
=== Ilem d ṣṣda n tegnewt ===
Di 1647 d 1648, Paskal yexdem tirmitin timeqranin ɣef tilemt d ṣṣda n tegnewt. Yessken-d belli tilemt tezmer ad tili, mgal wayen i d-yenna [[Aristot|Arisṭuṭ]] i yeqqaren belli « agama yekreh ilem ».
Paskal yexdem tirmit s uferdis n zzibaɣ: yeččur aqadus s zzibaɣ, yezzi-t, yessken-d belli zzibaɣ yettṣubbu cwiṭ, yeǧǧa ilem deg tama ufella. Tirmit-a tella d anza dakken ilem yezmer ad yili.
Yessken-d daɣen belli ṣṣda n tegnewt tettnaqas mi ara nali ɣef yidurar. Yessuter i gma-s n tultma-s ad yexdem tirmit ɣef udrar n Puy-de-Dôme. Tirmit-a tesɛa azal ameqran acku tessken-d belli tegnewt tesɛa taẓeyt, d netta i d-ittaken ṣṣda.
=== '''Asaḍuf n Paskal''' ===
Seg tirmitin-a, Pascal yessnulfa-d asaḍuf i yettwassnen ass-a s yisem-is: « Asaḍuf n Paskal ». Asaḍuf-a yeqqar-d belli ṣṣda i yettwasersen ɣef imengi yellan deg yiwen n wemkan imedlen am tbuqalt, ṣṣda yettwazuzer s wudem yugdan ɣef yal amkan n yiri n umengi-nni. Asaḍuf-a d llsas n tusnakt n yimengiyen, yerna yettwasxeddem ass-a deg waṭas n yinagrawen imikaniyen.
=== Tirmitin ɣef yilem ===
Tirmitin n Paskal ɣef yilem llant d tignatin timeqranin deg umezruy n tasengama. Ssent-d belli yilem yezmer ad yili, yerna ssent-d belli tegnewt tesɛa taẓeyt. Ayagi ybeddel tamusni n yimdanen ɣef umaḍal.
== Isekkuden-is(Tiẓṛiyin-is) deg Tfelsafit ==
=== Amdan gar temɣwer d lihana<ref>Lihana d awal seg ungal n Ɛmer Mezdad, anamek-is "misére" s tefṛansist.</ref> ===
Paskal yeqqar-d belli amdan d amdan n sin n yidisan. Seg yidis, yesɛa allaɣ, yezmer ad yissin, ad yexemmem, ad yaf tidett — ayagi d temɣwer-is. Seg yidis niḍen, d amdan ur nesɛi ara tazmert, yettmettat, yettnaɛtab, ur yessin ara ayen ara d-yilin — ayagi d lihana-s.
Paskal yeqqar-d belli amdan ur yezmir ara ad yili d ameqran kan neɣ d ameẓẓyan kan. Yella gar sin. D ayagi i t-yerran d amdan: d amdan i yessnen belli d amdan.
=== Taflest d Wallaɣ ===
Paskal yeqqar-d belli allaɣ d allal ameqran, yerna ilaq ad yettwasxeddem. Maca yeqqar-d daɣen belli allaɣ yesɛa tilisa-s. Llan yidgan anda allaɣ ur yezmir ara ad yaweḍ: taflest, tayri, Ṛebbi. Deg yidgan-a, d ul i d-ittawin tidett.
=== Tamusni s wudem n umassaɣ ===
Paskal yeqqar-d belli tamusni n wemdan tella kan s wudem umassaɣ mačči s wudem umagdez. Amdan yessen cwiṭ, maca ur yessin ara kullec. Yezmer ad yissin kra n tiẓṛiyin deg tusnakt, maca ur yezmir ara ad yissin ayen akk yellan. Yezmer ad yissin kra n yisuḍaf deg tasengama, maca ur yezmir ara ad yissin ayen akk i d-yettilin.
== Tiẓṛiyin-is deg Tmetti ==
=== Tamdint d Tmetti ===
Paskal yura-d daɣen ɣef tmetti, ɣef wamek i tteddun yimdanen gar-asen. Yeqqar-d belli tmetti tebna ɣef waṭas n yisuḍaf ur nesɛi ara llsas deg tidett, maca i yelhan akken ad tili talwit.
== Tiẓṛiyin-is deg Tussna n Umeslay ==
=== Inaw d Tmeslayt ===
Paskal yura-d daɣen ɣef wamek i tteddun yimdanen s wawal. Yeqqar-d belli inaw n yimdanen d allal n ussken n tidmiwin, maca daɣen d allal n tukksa n tidett. Yeqqar-d belli ilaq ad nehder s wudem i d-ittawin seg wul, mačči s wudem i d-ittawin seg wallaɣ kan.
=== Tira d Tsekla ===
Paskal yella d amaru ifazen. Tira-s d tin i d-yettawin seg wul, s wudem afessas, s wudem i yezmer ad yefhem yal amdan. Ur yebɣi ara ad yaru s wudem i yezwaren, s wawalen iweɛren. Yebɣa ad yaru s wudem i d-yettawin seg wul, s wudem i yezmer ad yaweḍ ɣer wul n umeɣri.
== Ayen i d-Yeǧǧa ==
=== Azal-is deg Tusnakt ===
Paskal yeǧǧa-d azal ameqran deg tusnakt. Taseqqart, i d-yesnulfa netta d Fermat, tuɣal d yiwen seg yinagrawen imeqranen n tusnakt ass-a. Amḍan n Paskal yettwasxeddem deg waṭas n yinagrawen. Tirmitin-is ɣef yilem d ṣṣda n tegnewt beddlent tamusni n yimdanen ɣef umaḍal.
=== Azal-is deg Tasengama ===
Tiẓṛi n Paskal d yiwen seg yisekkuden imeqranen n tasengama. Tettwasxeddem ass-a deg waṭas n yinagrawen imikaniyen. Tirmitin-is ɣef tilemt llant d tignatin timeqranin deg umezruy n tussna.
=== Azal-is deg Tfelsafit d Tesnakuct ===
Tidmiwin n Paskal ɣef wemdan, ɣef Ṛebbi, ɣef taflest d wallaɣ(leɛqel,) mazal ttwaɣrant ass-a. Amseɣmer n Paskal mazal yettwasxeddem deg yigrawen n tfelsafit d tesnakuct. Tidmiwin-is ɣef ul d leɛqel mazal ttawin-t-id deg yigrawen n tfelsafit.
=== Azal-is deg Tsekla ===
Paskal yella d amaru ifazen. Tira-s d tin i d-yettawin seg wul, s wudem afessas, s wudem i yezmer ad yefhem yal amdan. « Tidmiwin » d yiwen seg yidlisen imeqranen n tsekla tafṛansist. « Tibratin n yimezdaɣ » d adlis niḍen i yura, deg-s yenna-d ayen i yexdem mgal yisuddmen n lawan-is.
==Ayen yura Blaise Pascal==
*Essai pour les coniques (1640)
*Expériences nouvelles touchant le vide (1647)
*Récit de la grande expérience de l’équilibre des liqueurs (1648)
*Traité du triangle arithmétique (1654)
*Les Provinciales (Correspondances 1656-1657)
*Élément de géométrie (1657)
*De l’Esprit géométrique et de l’Art de persuader (1657)
*Histoire de la roulette (1658)
*L’Art de persuader (1660)
*Pensées (1669, posthume)
[[Taggayt:Tameddurt]]
[[Taggayt:Amsnuflu]]
[[Taggayt:Afelsuf]]
28g49ej04j19p1heh9qygtvnt2hxhoz
Nerva
0
25524
116954
116950
2026-07-30T12:59:39Z
Gurzil90x
14292
Arniɣ-d ayen ilaqen
116954
wikitext
text/x-wiki
[[Tugna:Togato, I sec dc. con testa di restauro da un ritratto di nerva, inv. 2286.JPG|vignette|Asebdad n umenkad aṛumani Nerva.]]
'''Nerva''' neɣ '''Marcus Cocceius Nerva''' d yiwen seg yimenkaden imeqqranen n Tmenkda Taṛumanit. Yeṭṭef adabu gar iseggasen 96 d 98 S.Ɛ (Seld Ɛisa). Ɣas akken '''tanzagt''' n unbaḍ-is tella d tawezlant aṭas, tallit-is tella d tigejdit deg umezruy aṛumani. D netta i d amenzu deg n wayen umi neqqar "Semmus n Yimenkaden Igerrzen", wid i d-yewwin talwit, '''amnekni''' d tezmert i tmurt.
== Tawuri Tazayezt Ddaw Imenkaden Izwaren ==
Nerva yexdem ddaw kraḍ n yimenkaden uqbel ad yuɣal d amenkad s timmad-is:
'''Ddaw Neiru:''' Yella d ameddakel yerna d amsewsi n umenkad [[Niru]]. Deg tallit-a, yekcem ar ugraw n yimcewwṛen n umenkad.
'''Ddaw [[Vespasyan]] d [[Titus]]:''' Yekemmel tawuri-ines tasertant, yerna yettwafren d aqunṣul (amenzu n uwanek) deg useggas 71.
'''Ddaw [[Dumisyan]]:''' Yella d aqunṣul i tikkelt tis snat deg useggas 90, yerna yeqqim d aɛeggal n ugraw n yimcewwṛen n umenkad.
Deg yal tallit, Nerva yettwassen s leḥnana-ines, s tmusni-ines n usaḍuf(lqanun), yerna s tezmert-is n usefru d tira n yisefra.
tv6yklln3iwxvivm2ubx2m39ye847wp
116955
116954
2026-07-31T00:18:51Z
Gurzil90x
14292
Arniɣ-d ayen ilaqen
116955
wikitext
text/x-wiki
[[Tugna:Togato, I sec dc. con testa di restauro da un ritratto di nerva, inv. 2286.JPG|vignette|Asebdad n umenkad aṛumani Nerva.]]
'''Nerva''' neɣ '''Marcus Cocceius Nerva''' d yiwen seg yimenkaden imeqqranen n Tmenkda Taṛumanit. Yeṭṭef adabu gar iseggasen 96 d 98 S.Ɛ (Seld Ɛisa). Ɣas akken '''tanzagt''' n unbaḍ-is tella d tawezlant aṭas, tallit-is tella d tigejdit deg umezruy aṛumani. D netta i d amenzu deg n wayen umi neqqar "Semmus n Yimenkaden Igerrzen", wid i d-yewwin talwit, '''amnekni''' d tezmert i tmurt.
== Tawuri Tazayezt Ddaw Imenkaden Izwaren ==
Nerva yexdem ddaw kraḍ n yimenkaden uqbel ad yuɣal d amenkad s timmad-is:
'''Ddaw Neiru:''' Yella d ameddakel yerna d amsewsi n umenkad [[Niru]]. Deg tallit-a, yekcem ar ugraw n yimcewwṛen n umenkad.
'''Ddaw [[Vespasyan]] d [[Titus]]:''' Yekemmel tawuri-ines tasertant, yerna yettwafren d aqunṣul (amenzu n uwanek) deg useggas 71.
'''Ddaw [[Dumisyan]]:''' Yella d aqunṣul i tikkelt tis snat deg useggas 90, yerna yeqqim d aɛeggal n ugraw n yimcewwṛen n umenkad.
Deg yal tallit, Nerva yettwassen s leḥnana-ines, s tmusni-ines n usaḍuf(lqanun), yerna s tezmert-is n usefru d tira n yisefra.
== Awway ar Ukursi n Tgelda ==
Ass n 18 ctember 96, amenkad [[Dumisyan]] yettwenɣa s yifassen n yimcewwṛen-is d yemdanen i t-iqeṛṛben.
Aṭas n yiseggasen, Dumisyan yella yessenker tugdi d lḥif gar yimdanen n tmenkda, yerna yella yeḥkem s ufus n ṭṭrad.
Mmi yettwenɣa Dumisyan, Agraw n Usqamu n Ssina yefren Nerva d amenkad amaynut.
Nerva yesɛa azal n 65 neɣ 66 n yiseggasen mi yettwafren, d netta i d amenkad amenzu i yettwafernen s ufus n Ssina, mačči s ufus n yiserdasen.
9909rkr609rnpxopih2te99922oi19d
116956
116955
2026-07-31T00:20:28Z
Gurzil90x
14292
seɣtiɣ kra n tuccḍiwin
116956
wikitext
text/x-wiki
[[Tugna:Togato, I sec dc. con testa di restauro da un ritratto di nerva, inv. 2286.JPG|vignette|Asebdad n umenkad aṛumani Nerva.]]
'''Nerva''' neɣ '''Marcus Cocceius Nerva''' d yiwen seg yimenkaden imeqqranen n Tmenkda Taṛumanit. Yeṭṭef adabu gar iseggasen 96 d 98 S.Ɛ (Seld Ɛisa). Ɣas akken '''tanzagt''' n unbaḍ-is tella d tawezlant aṭas, tallit-is tella d tigejdit deg umezruy aṛumani. D netta i d amenzu deg n wayen umi neqqar "Semmus n Yimenkaden Igerrzen", wid i d-yewwin talwit, '''amnekni''' d tezmert i tmurt.
== Tawuri Tazayezt Ddaw Imenkaden Izwaren ==
Nerva yexdem ddaw kraḍ n yimenkaden uqbel ad yuɣal d amenkad s timmad-is:
'''Ddaw Neiru:''' Yella d ameddakel yerna d amsewsi n umenkad [[Niru]]. Deg tallit-a, yekcem ar ugraw n yimcewwṛen n umenkad.
'''Ddaw [[Vespasyan]] d [[Titus]]:''' Yekemmel tawuri-ines tasertant, yerna yettwafren d aqunṣul (amenzu n uwanek) deg useggas 71.
'''Ddaw [[Dumisyan]]:''' Yella d aqunṣul i tikkelt tis snat deg useggas 90, yerna yeqqim d aɛeggal n ugraw n yimcewwṛen n umenkad.
Deg yal tallit, Nerva yettwassen s leḥnana-ines, s tmusni-ines n usaḍuf(lqanun), yerna s tezmert-is n usefru d tira n yisefra.
== Awway ar Ukursi n Tgelda ==
Ass n 18 ctember 96, amenkad [[Dumisyan]] yettwenɣa s yifassen n yimcewwṛen-is d yemdanen i t-iqeṛṛben.
Aṭas n yiseggasen, Dumisyan yella yessenker tugdi d lḥif gar yimdanen n tmenkda, yerna yella yeḥkem s ufus n ṭṭrad.
Mmi yettwenɣa Dumisyan, Agraw n Usqamu n Sina yefren Nerva d amenkad amaynut.
Nerva yesɛa azal n 65 neɣ 66 n yiseggasen mi yettwafren, d netta i d amenkad amenzu i yettwafernen s ufus n Sina, mačči s ufus n yiserdasen.
6tk729qa7spklor53qtwull0hydp9xv
116957
116956
2026-07-31T09:47:04Z
Gurzil90x
14292
Arniɣ-d ayen ilaqen
116957
wikitext
text/x-wiki
[[Tugna:Togato, I sec dc. con testa di restauro da un ritratto di nerva, inv. 2286.JPG|vignette|Asebdad n umenkad aṛumani Nerva.]]
'''Nerva''' neɣ '''Marcus Cocceius Nerva''' d yiwen seg yimenkaden imeqqranen n Tmenkda Taṛumanit. Yeṭṭef adabu gar iseggasen 96 d 98 S.Ɛ (Seld Ɛisa). Ɣas akken '''tanzagt''' n unbaḍ-is tella d tawezlant aṭas, tallit-is tella d tigejdit deg umezruy aṛumani. D netta i d amenzu deg n wayen umi neqqar "Semmus n Yimenkaden Igerrzen", wid i d-yewwin talwit, '''amnekni''' d tezmert i tmurt.
== Tawuri Tazayezt Ddaw Imenkaden Izwaren ==
Nerva yexdem ddaw kraḍ n yimenkaden uqbel ad yuɣal d amenkad s timmad-is:
'''Ddaw Neiru:''' Yella d ameddakel yerna d amsewsi n umenkad [[Niru]]. Deg tallit-a, yekcem ar ugraw n yimcewwṛen n umenkad.
'''Ddaw [[Vespasyan]] d [[Titus]]:''' Yekemmel tawuri-ines tasertant, yerna yettwafren d aqunṣul (amenzu n uwanek) deg useggas 71.
'''Ddaw [[Dumisyan]]:''' Yella d aqunṣul i tikkelt tis snat deg useggas 90, yerna yeqqim d aɛeggal n ugraw n yimcewwṛen n umenkad.
Deg yal tallit, Nerva yettwassen s leḥnana-ines, s tmusni-ines n usaḍuf(lqanun), yerna s tezmert-is n usefru d tira n yisefra.
== Awway ar Ukursi n Tgelda ==
Ass n 18 ctember 96, amenkad [[Dumisyan]] yettwenɣa s yifassen n yimcewwṛen-is d yemdanen i t-iqeṛṛben.
Aṭas n yiseggasen, Dumisyan yella yessenker tugdi d lḥif gar yimdanen n tmenkda, yerna yella yeḥkem s ufus n ṭṭrad.
Mmi yettwenɣa Dumisyan, Agraw n Usqamu n Sina yefren Nerva d amenkad amaynut.
Nerva yesɛa azal n 65 neɣ 66 n yiseggasen mi yettwafren, d netta i d amenkad amenzu i yettwafernen s ufus n Sina, mačči s ufus n yiserdasen.
== Tasertit d Yisentalen n Wenbaḍ-is ==
Nerva yebda anbaḍ-is s ubeddel n tsertit n Dumisyan. Gar wayen yexdem:
=== Taɣdemt d Tlelli ===
Yegdel anɣi n yimcewwṛen; yenna-d belli ur yettwanɣ ara yiwen seg usqamu n Sina deg tallit n wenbaḍ-is.
Yessefsex akk izmaẓen(icaraɛen) n « tkerkas » i d-yessker Dumisyan.
Yessekcem-d akk imdanen i yettwanfan ɣer berra n tmnekda, yerna yerr-asen-d ayla-nsen.
=== Tadamsa d Tmetti ===
Yesseɣli kra n tewsitin ɣef yegduden.
Yefka akal i yegduden igellilen.
Yessker-d anagraw n « alimenta »: d tallalt n yedrimen i yigerdan igellilen n Ṭelyan, akken ad sɛun ayen ara ččen yerna ad ɣren.
Yesseɣti tadamsa n tmnekda, yerna yessebded isuḍaf imaynuten i weḥrez n yedrimen n uwanek.
=== Lebni d Usseɣti ===
Yebna ikufiyen di Ṛuma.
Yesseɣti iberdan d yisuka n waman. Yerna ikemmel kra n yisenfaren n lebni i d-yeǧǧa [[Dumisyan]].
== Uguren d Wuguren n Wenbaḍ ==
Nerva, ɣas akken yella d amdan n leḥnana, iqubel uguren imeqqranen:
Iserdasen ur t-ḥemmlen ara: Taserdest (garde prétorienne) tella tḥemmel Dumisyan, yerna ur teqbil ara Nerva. Deg useggas 97, yiserdasen n tserdest ṭṭfen Nerva deg uxxam-is, suturen-as ad ten-yeǧǧ ad nɣen wid i yenɣan Dumisyan.
Ulac-as aɛeggal n twacult ara yuɣalen d amenkad: Nerva ur yesɛi ara arraw, yerna yella d amɣar. Ayagi yella d ugur ameqqran i tgelda.
iqo4exvivgyzjj28ejvw908g2lcu063
116959
116957
2026-07-31T11:53:12Z
Gurzil90x
14292
seɣtiɣ kra n tuccḍiwin
116959
wikitext
text/x-wiki
[[Tugna:Togato, I sec dc. con testa di restauro da un ritratto di nerva, inv. 2286.JPG|vignette|Asebdad n umenkad aṛumani Nerva.]]
'''Nerva''' neɣ '''Marcus Cocceius Nerva''' d yiwen seg yimenkaden imeqqranen n Tmenkda Taṛumanit. Yeṭṭef adabu gar iseggasen 96 d 98 S.Ɛ (Seld Ɛisa). Ɣas akken '''tanzagt''' n unbaḍ-is tella d tawezlant aṭas, tallit-is tella d tigejdit deg umezruy aṛumani. D netta i d amenzu deg n wayen umi neqqar "Semmus n Yimenkaden Igerrzen", wid i d-yewwin talwit, '''amnekni''' d tezmert i tmurt.
== Tawuri Tazayezt Ddaw Imenkaden Izwaren ==
Nerva yexdem ddaw kraḍ n yimenkaden uqbel ad yuɣal d amenkad s timmad-is:
'''Ddaw Neiru:''' Yella d ameddakel yerna d amsewsi n umenkad [[Niru]]. Deg tallit-a, yekcem ar ugraw n yimcewwṛen n umenkad.
'''Ddaw [[Vespasyan]] d [[Titus]]:''' Yekemmel tawuri-ines tasertant, yerna yettwafren d aqunṣul (amenzu n uwanek) deg useggas 71.
'''Ddaw [[Dumisyan]]:''' Yella d aqunṣul i tikkelt tis snat deg useggas 90, yerna yeqqim d aɛeggal n ugraw n yimcewwṛen n umenkad.
Deg yal tallit, Nerva yettwassen s leḥnana-ines, s tmusni-ines n usaḍuf(lqanun), yerna s tezmert-is n usefru d tira n yisefra.
== Awway ar Ukursi n Tgelda ==
Ass n 18 ctember 96, amenkad [[Dumisyan]] yettwenɣa s yifassen n yimcewwṛen-is d yemdanen i t-iqeṛṛben.
Aṭas n yiseggasen, Dumisyan yella yessenker tugdi d lḥif gar yimdanen n tmenkda, yerna yella yeḥkem s ufus n ṭṭrad.
Mmi yettwenɣa Dumisyan, Agraw n Usqamu n Sina yefren Nerva d amenkad amaynut.
Nerva yesɛa azal n 65 neɣ 66 n yiseggasen mi yettwafren, d netta i d amenkad amenzu i yettwafernen s ufus n Sina, mačči s ufus n yiserdasen.
== Tasertit d Yisentalen n Wenbaḍ-is ==
Nerva yebda anbaḍ-is s ubeddel n tsertit n Dumisyan. Gar wayen yexdem:
=== Taɣdemt d Tlelli ===
Yegdel anɣi n yimcewwṛen; yenna-d belli ur yettwanɣ ara yiwen seg usqamu n Sina deg tallit n wenbaḍ-is.
Yessefsex akk izmaẓen(icaraɛen) n « tkerkas » i d-yessker Dumisyan.
Yessekcem-d akk imdanen i yettwanfan ɣer berra n tmnekda, yerna yerr-asen-d ayla-nsen.
=== Tadamsa d Tmetti ===
Yesseɣli kra n tewsitin ɣef yegduden.
Yefka akal i yegduden igellilen.
Yessker-d anagraw n « alimenta »: d tallalt n yedrimen i yigerdan igellilen n Ṭelyan, akken ad sɛun ayen ara ččen yerna ad ɣren.
Yesseɣti tadamsa n tmnekda, yerna yessebded isuḍaf imaynuten i weḥrez n yedrimen n uwanek.
=== Lebni d Usseɣti ===
Yebna ikufiyen di Ṛuma.
Yesseɣti iberdan d yisuka n waman. Yerna ikemmel kra n yisenfaren n lebni i d-yeǧǧa [[Dumisyan]].
== Uguren n Wenbaḍ ==
Nerva, ɣas akken yella d amdan n leḥnana, iqubel uguren imeqqranen:
Iserdasen ur t-ḥemmlen ara: Taserdest (garde prétorienne) tella tḥemmel Dumisyan, yerna ur teqbil ara Nerva. Deg useggas 97, yiserdasen n tserdest ṭṭfen Nerva deg uxxam-is, suturen-as ad ten-yeǧǧ ad nɣen wid i yenɣan Dumisyan.
Ulac-as aɛeggal n twacult ara yuɣalen d amenkad: Nerva ur yesɛi ara arraw, yerna yella d amɣar. Ayagi yella d ugur ameqqran i tgelda.
lsux10402dijo77z45798cxvhvwgkxf