Wikipedia kabwiki https://kab.wikipedia.org/wiki/Asebter_agejdan MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Media Uslig Mmeslay Amseqdac Amyannan umsqedac Wikipedia Amyannan n Wikipedia Tugna Amyannan n tugna MediaWiki Amyannan n MediaWiki Talɣa Amyannan n talɣa Tallat Amyannan n tallat Taggayt Amyannan n taggayt Awwur Amyannan uwwur Asenfaṛ Amyannan usenfaṛ TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet Buɛziz At Cebbib 0 7265 117344 113818 2026-09-10T05:56:29Z Aneznaz 17113 /* */ 117344 wikitext text/x-wiki {{Databox}} = Bouaziz Aït Chebib – Parcours d'un engagement = == Biographie == '''Bouaziz Aït Chebib''', né le '''23 février 1973''' à '''Aït Saâda''' (commune de Yatafène, wilaya de Tizi Ouzou), est un homme politique et militant amazigh algérien. Enseignant de tamazight dès l'âge de dix-sept ans, il s'engage très tôt dans le mouvement culturel amazigh avant d'occuper d'importantes responsabilités politiques en Kabylie. Président du Mouvement pour l'autonomie de la Kabylie (MAK) de 2011 à 2016, il est ensuite cofondateur de l'Union pour la République Kabyle (URK), devenue '''AKAL''' en 2020. Arrêté le 21 juin 2021, il passe plus de deux années en détention avant d'être libéré le '''12 juillet 2023'''. Originaire du village des '''At Waggur (At Ouaggour)''', à '''Akbil (Aqvil)''', Bouaziz Aït Chebib grandit dans une famille profondément attachée aux valeurs de liberté, de dignité et de justice. Son père, ancien combattant de la guerre de Libération nationale, prend les armes contre le colonialisme français et passe près de trois années dans les prisons coloniales où il subit la torture. Deux de ses frères participent activement au '''Printemps amazigh de 1980'''. À cette occasion, son père est convoqué par la gendarmerie de Tassaft afin d'empêcher ses enfants de participer aux manifestations. Il refuse catégoriquement, déclarant qu'il ne demanderait jamais à ses enfants de renoncer à défendre leur liberté, leurs droits et leur identité. Cette fidélité aux principes marquera durablement le parcours de Bouaziz Aït Chebib. Très jeune, il découvre les publications de l'Académie berbère (Agraw Imazighen) et apprend seul l'alphabet tifinagh à l'âge de huit ans. À l'adolescence, la lecture de ''Heureux les martyrs qui n'ont rien vu'' de '''Mohand Arab Bessaoud''' constitue un tournant dans sa formation intellectuelle et nourrit durablement sa réflexion sur l'histoire contemporaine de la Kabylie et du mouvement amazigh. En '''1990''', à seulement '''17 ans''', il devient le '''plus jeune enseignant de tamazight''' à ce jour. Au sein de l'association culturelle '''Djerdjer''', il dispense bénévolement des cours de langue amazighe, contribuant à sa transmission à une époque où son enseignement ne bénéficie encore d'aucune reconnaissance officielle. Après des études secondaires en Kabylie, il obtient un baccalauréat scientifique en '''1993'''. Il poursuit ensuite des études de sciences politiques à l'Université d'Alger, où il obtient une licence en '''1998''', avant de décrocher un diplôme d'études supérieures en management en '''2005'''. Son engagement politique débute dès ses années de lycée. À l'âge de '''16 ans''', il adhère au '''Rassemblement pour la Culture et la Démocratie (RCD)'''. Il milite parallèlement au sein du '''Mouvement culturel berbère (MCB)'''. Durant le boycott scolaire de '''1994-1995''', il est élu vice-président du bureau d'Alger du MCB Coordination nationale ainsi que président de la Coordination des étudiants amazighs. Il compte parmi les rares étudiants kabyles établis à Alger à observer le boycott universitaire en solidarité avec le mouvement engagé en Kabylie. En '''1996''', il figure parmi les fondateurs du '''Comité de soutien à Mohand Arab Bessaoud''' à Alger. Dans ce cadre, il conçoit et réalise une exposition retraçant les différentes étapes du combat identitaire amazigh. Présentée dans plusieurs instituts culturels et salles de spectacle de la capitale, notamment à la '''Cinémathèque d'Alger''', à '''Ibn Khaldoun''', à '''El Mougar''' et à '''Afrique''', cette exposition contribue à faire connaître l'histoire du mouvement amazigh auprès d'un large public. Le '''1er novembre 1997''', à l'occasion du retour d'exil de '''Mohand Arab Bessaoud''' dans son village natal de '''Tagemmunt n Lejdid''', Bouaziz Aït Chebib participe à l'hommage qui lui est rendu. Son exposition est présentée durant cette journée commémorative, organisée à la fois pour célébrer le déclenchement de la Révolution du 1er Novembre 1954 et le retour de l'un des principaux fondateurs de l'Académie berbère. En '''2008''', il fait don de cette exposition à une association. La même année, il est à l'initiative du '''Comité algérois pour le boycott du référendum constitutionnel (CABR)'''. Cette initiative permet de réunir les différentes sensibilités du Mouvement culturel berbère autour d'un appel commun au boycott du référendum relatif à la révision constitutionnelle. À la suite des événements du '''Printemps noir de 2001''', il participe à la création du '''Mouvement pour l'autonomie de la Kabylie (MAK)''', dont il devient l'un des principaux responsables. Élu président du MAK en '''décembre 2011''', Bouaziz Ait Chebib engage un important travail de structuration et de déploiement du mouvement sur le terrain. Multipliant les déplacements, les réunions publiques et les conférences à travers la Kabylie, il privilégie un contact direct avec la population et développe une démarche fondée sur le dialogue et le rassemblement. systématiquement ses discours en '''langue kabyle''', contribuant à faire de tamazight une langue du débat politique contemporain. Cette pratique, rare dans la vie politique algérienne, lui vaut une importante reconnaissance en Kabylie et fait de lui l'un des principaux artisans de la légitimation de Tamazight comme langue d'expression politique. Sous sa présidence, le MAK connaît une progression significative de son implantation militante et de sa visibilité politique. Plusieurs observateurs considèrent alors le mouvement comme l'une des principales forces d'opposition au pouvoir algérien en Kabylie. Le '''16 novembre 2016''', il démissionne de la présidence du MAK. En '''décembre 2017''', il cofonde l''''Union pour la République Kabyle (URK)'''. En '''2020''', cette organisation devient '''AKAL'''. Le mouvement défend notamment le principe selon lequel aucune décision concernant l'avenir politique de la Kabylie ne peut être prise à la place des Kabyles. Il propose également l'organisation d'une '''Conférence citoyenne kabyle''', destinée à favoriser le dialogue entre les différentes sensibilités politiques, associatives et citoyennes. Le '''21 juin 2021''', Bouaziz Aït Chebib est arrêté dans un contexte marqué par les poursuites visant plusieurs responsables politiques, militants, journalistes et citoyens. Il est condamné dans plusieurs procédures judiciaires et passe plus de deux années en détention. Il est libéré le '''12 juillet 2023'''. À sa sortie de prison, il annonce mettre un terme à son engagement partisan afin de privilégier la réflexion politique, le débat d'idées et les propositions de réformes. Il entreprend une tournée à travers la Kabylie pour rendre visite aux familles des détenus politiques et d'opinion, faisant de leur libération une priorité de son action publique. Ses réflexions portent désormais sur la nécessité d'une '''refondation démocratique''' capable de rassembler les forces vives du pays autour d'un pacte démocratique fondé sur les libertés fondamentales, l'État de droit, le pluralisme et la souveraineté populaire. Il plaide pour l'avènement d'une '''Algérie algérienne''', plurielle et fidèle à l'esprit du '''Congrès de la Soummam'''. À l'approche des élections législatives de 2026, il appelle à une '''amnistie générale en faveur des détenus politiques et d'opinion''', qu'il présente comme une mesure d'apaisement susceptible de favoriser un dialogue inclusif et de recréer un climat de confiance. Parallèlement, il élargit son engagement aux questions environnementales. Face à la multiplication des incendies de forêt en Kabylie, il publie plusieurs contributions appelant à une mobilisation citoyenne, au renforcement de la prévention, à l'implication des collectivités locales, des associations, des établissements scolaires et des services de secours. Il défend une approche fondée sur la responsabilité collective et le développement durable. Tout au long de son parcours, Bouaziz Aït Chebib se distingue par son attachement à la langue kabyle. Il est considéré comme le premier responsable politique algérien à avoir fait du '''kabyle la langue principale de son discours politique''', démontrant sa capacité à exprimer les concepts institutionnels, démocratiques et politiques les plus élaborés dans cette langue et contribuant ainsi à renforcer sa place dans l'espace public. Son parcours est marqué par un engagement constant en faveur de la liberté, de la dignité humaine, de la démocratie, du dialogue et de la participation citoyenne. ==Timselɣa== {{Références}} == Izdayen uffiɣen == *[http://leplus.nouvelobs.com/contribution/918933-algerie-dejeuner-public-en-plein-ramadan-pourquoi-nous-avons-brave-l-interdit.html Rompt du jeun pendant le Ramadan par les militants laïcs kabyles] *[http://www.slateafrique.com/346856/moi-algerien-jai-brave-linterdit-de-ne-pas-manger-pendant-le-ramadan Manifestation de braver l'interdit de manger pendant le Ramadan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219031819/http://www.slateafrique.com/346856/moi-algerien-jai-brave-linterdit-de-ne-pas-manger-pendant-le-ramadan |date=2013-12-19 }} *[http://makabylie.info/spip.php?article1293 Informations sur la Kabylie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012091825/http://www.makabylie.info/spip.php?article1293 |date=2013-10-12 }} *[http://www.lematindz.net/news/11264-bouaziz-ait-chebib-president-du-mak-arrete-a-tizi-ouzou.html Arrestation du président du MAK Bouaziz Ait Chebib en mars 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131215121900/http://www.lematindz.net/news/11264-bouaziz-ait-chebib-president-du-mak-arrete-a-tizi-ouzou.html |date=2013-12-15 }} *[http://www.francois-alfonsi.eu/Arrestation-de-militants-Amazighs-en-Algerie-le-CMA-demande-a-l-UE-et-a-l-ONU-de-reagir-_a198.html Arrestation de Bouaziz Ait Chebib, en mars 2013, lors de l'anniversaire du début du "Printemps amazigh",] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131215135021/http://www.francois-alfonsi.eu/Arrestation-de-militants-Amazighs-en-Algerie-le-CMA-demande-a-l-UE-et-a-l-ONU-de-reagir-_a198.html |date=2013-12-15 }} *[http://www.kabyle.com/articles/bouaziz-ait-chebib-du-mak-arrete-17-septembre-police-boghni-18286-19092011 Arrestation de plusieurs responsables politiques kabyles dont Bouaziz Ait Chebib, en septembre 2013]{{Assaɣ yerrẓen|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.diasporasaharaoui.com/2013/06/algerie-seule-lautodetermination.html Déclaration de Bouaziz Ait Chebib lors d'un meeting pour l'autodétermination de la Kabylie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131215123147/http://www.diasporasaharaoui.com/2013/06/algerie-seule-lautodetermination.html |date=2013-12-15 }} *[http://www.kabyleuniversel.com/2013/11/25/algerie-le-drs-dessaisi-de-la-surveillance-du-mouvement-pour-lautonomie-de-la-kabylie/ Le DRS dessaisi de la surveillance du Mouvement pour l’autonomie de la Kabylie au profit des Renseignements généraux (RG) de la Direction générale de la sûreté nationale (DGSN)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131128115641/http://www.kabyleuniversel.com/2013/11/25/algerie-le-drs-dessaisi-de-la-surveillance-du-mouvement-pour-lautonomie-de-la-kabylie/ |date=2013-11-28 }} [[Taggayt:Udem aqbayli]] 5dj4ywfn0eq3icsnqdasm0o9730c9ss 117346 117344 2026-09-10T10:23:01Z Gurzil90x 14292 seɣtiɣ aṭas n tuccḍiwin s ukelax deg umagrad-a i yuran s tefransist deg umkan n teqbaylit 117346 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Buɛziz At Cebbib''', Ilul ass n 23 Fuṛaṛ 1973, deg Ayt Saâda (taɣiwant n Yatafène, tawilayt n Tizi Wezzu), d argaz asertan azzayri, d ameɣnas amaziɣ. Imi yebda aselmed n tmaziɣt deg leɛmer-is mraw d sa n yiseggasen, yekcem deg umussu adelsan amaziɣ zik uqbel ad yeṭṭef tiwuriwin tisertiyin timeqranin di tmurt n Leqbayel. Yettwaṭṭef ass n 21 yunyu 2021, yeqqim ugar n sin n yiseggasen deg lḥebs syin yeffeɣ-d ass n 12 Yuly 2023. ==Timselɣa== {{Références}} == Izdayen uffiɣen == *[http://leplus.nouvelobs.com/contribution/918933-algerie-dejeuner-public-en-plein-ramadan-pourquoi-nous-avons-brave-l-interdit.html Rompt du jeun pendant le Ramadan par les militants laïcs kabyles] *[http://www.slateafrique.com/346856/moi-algerien-jai-brave-linterdit-de-ne-pas-manger-pendant-le-ramadan Manifestation de braver l'interdit de manger pendant le Ramadan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219031819/http://www.slateafrique.com/346856/moi-algerien-jai-brave-linterdit-de-ne-pas-manger-pendant-le-ramadan |date=2013-12-19 }} *[http://makabylie.info/spip.php?article1293 Informations sur la Kabylie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012091825/http://www.makabylie.info/spip.php?article1293 |date=2013-10-12 }} *[http://www.lematindz.net/news/11264-bouaziz-ait-chebib-president-du-mak-arrete-a-tizi-ouzou.html Arrestation du président du MAK Bouaziz Ait Chebib en mars 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131215121900/http://www.lematindz.net/news/11264-bouaziz-ait-chebib-president-du-mak-arrete-a-tizi-ouzou.html |date=2013-12-15 }} *[http://www.francois-alfonsi.eu/Arrestation-de-militants-Amazighs-en-Algerie-le-CMA-demande-a-l-UE-et-a-l-ONU-de-reagir-_a198.html Arrestation de Bouaziz Ait Chebib, en mars 2013, lors de l'anniversaire du début du "Printemps amazigh",] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131215135021/http://www.francois-alfonsi.eu/Arrestation-de-militants-Amazighs-en-Algerie-le-CMA-demande-a-l-UE-et-a-l-ONU-de-reagir-_a198.html |date=2013-12-15 }} *[http://www.kabyle.com/articles/bouaziz-ait-chebib-du-mak-arrete-17-septembre-police-boghni-18286-19092011 Arrestation de plusieurs responsables politiques kabyles dont Bouaziz Ait Chebib, en septembre 2013]{{Assaɣ yerrẓen|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.diasporasaharaoui.com/2013/06/algerie-seule-lautodetermination.html Déclaration de Bouaziz Ait Chebib lors d'un meeting pour l'autodétermination de la Kabylie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131215123147/http://www.diasporasaharaoui.com/2013/06/algerie-seule-lautodetermination.html |date=2013-12-15 }} *[http://www.kabyleuniversel.com/2013/11/25/algerie-le-drs-dessaisi-de-la-surveillance-du-mouvement-pour-lautonomie-de-la-kabylie/ Le DRS dessaisi de la surveillance du Mouvement pour l’autonomie de la Kabylie au profit des Renseignements généraux (RG) de la Direction générale de la sûreté nationale (DGSN)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131128115641/http://www.kabyleuniversel.com/2013/11/25/algerie-le-drs-dessaisi-de-la-surveillance-du-mouvement-pour-lautonomie-de-la-kabylie/ |date=2013-11-28 }} [[Taggayt:Udem aqbayli]] 7cm7s737qiy2r8rtbpu5llntg8ofhch Makrinus 0 23992 117345 117341 2026-09-10T10:13:21Z Gurzil90x 14292 Arniɣ-d ayen ilaqen 117345 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Makrinus''' (s [[talatint]] : ''Marcus Opellius Severus Macrinus Augustus''), illul deg [[164]] deg [[Cercal]](deg Muriṭanya Taqayṣarit n tallit-nni), yemmut deg [[218]] deg [[Kalsiduni]], d amenkad [[Tamnekda Tarumanit|urumani]] seg [[217]] ar [[218]]<ref>{{Fr}} [https://www.larousse.fr/encyclopedie/personnage/Macrin/130976 Macrin], deg ''larousse.fr''.</ref>. D amenkad amezwaru i d-yeḥkmen Tamnekda Tarumanit war ma yekka-d seg tserkamt n isinaṭuren<ref>{{En}} [https://www.britannica.com/biography/Macrinus Macrinus], deg ''britannica.com''.</ref>. == 1. Aẓar d temẓi-s == Ilul Makrinus deg temdint n Qayṣariya (Caesarea/Cercal n wass-a), tamanaɣt n temnaḍt tarumanit n Muriṭanya Taqayṣarit. Aẓar-is d amuri (amaziɣ azayku). Amezray arumani Kasyus Dyu (Cassius Dio) yura fell-as dakken yella d « amuri s uẓar », yerna yella yesɛa tameẓẓuɣt yettucebḥen s teḥnact(tettwafla) akken tella tansayt n yimawlan-is imaziɣen deg tallit-nni. Ɣas akken tawacult-is tella tettwassen deg temnaḍt-is maca ur telli ara seg twaculin timeqqranin n yisinaṭuren n Rum, tella teṭṭef amkan deg wannar n yimnayen (equites). Makrinus yeɣra mliḥ asaḍuf d tsekla, yuɣal d abugaṭu d amasnag n usaḍuf iǧehden. Tawzut-ya tessufeɣ-it-id ɣer tmuɣli n yimeqqranen n Rum. Deg tallit n umenkad amuri-afriqi [[Septimyus Severus]], Makrinus yeṭṭef ddeqs n yimukan ussiden deg tedbelt. Syin, deg tallit n [[Karakalla]] (mmi-s n Severus), yuɣal d aɣella n '''tɛessast tapriṭuryant''' (praefectus praetorio) deg useggas 212. D wagi i d aswir ɛlayen akk i yezmer ad t-yaweḍ yiwen ur nelli ara d asinaṭur. == 2. Asali ɣer unbaḍ akked tmenɣiwt n Karakalla == Ɣer taggara n unbaḍ n [[Karakalla]], tagnit teqqers gar-as d Makrinus. Kra n yisallen d tira wehhant-d dakken tella-d yiwet n teḥkayt taɣerfant gar medden i d-yennan Makrinus ad yaweḍ ad yeṭṭef amkan n umenkad. Makrinus yugad fell-as ad t-ineɣ Karakalla, acku amenkad-nni yella yettwassen s leqher d tenɣa n yal win i s-yeṭṭfen ccek. Deg tefsut n useggas 217, Karakalla yella deg ugmuḍ i wakken ad yennaɣ d Yiparten (Parthiens). Ass n 8 yebrir 217, mi yella Karakalla deg ubrid ɣer ufakan n waggur Luna ɣer tama n temdint n Karay (Carrhae), yiwen n userdas n tɛessast-is iwumi semman Julius Martialis yenɣa-t s tefrit. Martialis yettwanɣa deg umkan-nni, lameɛna d Makrinus i d-yessuddsen tanɣa-ya deffir usatal. Kraḍ(tlata) wussan deffir teqṣiṭ-a, ass n 11 yebrir 217, iserdasen bdan ttnadin win ara yeddmen amkan n unbaḍ. Makrinus yeffer ayen ixdem, yefka ulɣu i yiserdasen, dɣa ɣran-as d amenkad. Asqamu n yimɣaren deg Rum, ɣas akken wehmen mi walan anemhal ur nelli d asinaṭur yuɣal d amenkad, qeblen-t s lfeṛḥ acku kerhen tawaɣit n Karakalla. == 3. Tanbaḍt-is (217–218) == Tanbaḍt n Makrinus ur teqqim ara aṭas, teṭṭef kan azal n 14 n wayyuren, yerna ur yessaweḍ ara ad yerzef ɣer temdint n Rum di tudert-is n umenkad. === Tasertit n berra d yimenɣi d Yiparten === Mi yuli ɣer tenbaḍt, Makrinus yufa-d Tamenkda deg yimenɣi d ugellid n Yiparten, Artabanus IV. Deg unebdu n 217, iɣallen irumaniyen mlalen d Yiparten deg temsalt n Nisibis (Mesopotamya). Amennuɣ-a yeqqim kraḍ(tlata) wussan, ulac win yernan wayeḍ s wudem ibanen, maca mmuten aṭas n yiserdasen. Iwakken ad d-yerr talwit, Makrinus yeqbel ad ixleṣ asenduq n tedrimt ameqqran (azal n 200 n yimelyunen n yisestirsen) i Yiparten. Ɣas akken yekkes amennuɣ, tasertit-a tesserfa aṭas taserdast tarumanit, acku walan-tt d asexṣer n yiseɣ n Rum. === Uguren n tdamsa d yiserdasen === Karakalla yeǧǧa-d asenduq n tedrimt d ilem, acku yella yettak idrimen imeqqranen i yiserdasen. Makrinus yebɣa ad yesseɣti tdamsa s usenqes n lexlaṣ n yiserdasen imaynuten d usekref n yifuras-nsen. Aya yessaɣ times n lɣecc gar yiserdasen deg Surya, ugin leqwanin-is imaynuten. == 4. Aɣelluy d tmettant-is == Deg tefsut n 218, tawacult tasivirant (tasuta n Karakalla) tessker-d amennuɣ s tuffra. Yulya Meza (Julia Maesa), weltma-s n tmetṭut n [[Septimyus Severus]], tessaweḍ ad ttaɣ aṭas n yiserdasen s tedrimt, tenna-yasen dakken ameẓyan-nni amecṭuḥ n 14 n yiseggasen, '''Varius Avitus Bassianus''' ('''Ilagabalus'''), d mmi-s n tidet n [[Karakalla]]. Ass n 16 mayyu 218, tarbaɛt tis kraḍt n yiserdasen tɛelleq Ilagabalus d amenkad deg temnaḍt n Emesa (Homs di Surya). Makrinus yuzen iserdasen iwakken ad snegren tagrawla-ya, maca ula d nutni uɣalen d iɛdawen-is. Ass n 8 yunyu 218, tella-d tamsalt n Anṭyuka (Antioch). Iserdasen n Ilagabalus rnan wid n Makrinus. Makrinus yerwel, yels llebsa n userdas aḥerfi iwakken ad yaweḍ ɣer Rum ad yessuter afus n tallelt. Yettwaṭṭef deg temdint n Calsidun (Chalcedon) deg Asya Tamecṭuḥt, syin yettwanɣa deg temnaḍt n Kappadukya. Mmi-s Dyadumenyan, i yellan yakan d amɛiwen-is deg tenbaḍt, ula d netta yettwanɣa. == 5. Ayen i d-yeǧǧa deg umezruy == Ɣas akken tanbaḍt-is tella d tawezzlant, Makrinus yesɛa amkan ameqqran deg umezruy n Rum : '''Asurif azerfan''' : D netta i d amezwaru i d-yulin ɣer wukersi amezwaru n temnkda war ma yella d asinaṭur. '''Aẓar afriqi-amaziɣ''' : D netta i d yiwen seg yimenkaden imaziɣen (am [[Septimyus Severus]] d [[Karakalla]]) i yeṭṭfen tamenkda tarumanit deg tasut tis kraḍt. == Tizmilin == <references /> llhcevgeo5kw98s90o3hjso11aeu47r Liyun Trutski 0 25559 117342 117335 2026-09-09T12:55:49Z Gurzil90x 14292 Arniɣ-d ayen ilaqen 117342 wikitext text/x-wiki [[Tugna:Leon Trotsky 1918 (3x4 rotated cropped b).jpg|vignette|Liyun Trutski.]] '''Liyun Trutski''' (s tarusit: Лев Давидович Троцкий), ilul s yisem n '''Lev Davidovič Bronstein''' ass n 7 wamber 1879 deg Yanovka (Ukrayin n tura) yerna yemmut ass n 21 ɣuct 1940 deg Coyoacán (tamurt n [[Miksik]]), d amgrawliw amarksi, d amseẓri asertan, d amaru yerna d amesertay [[Tadukli n Tegdudiwin Tinemlayin Tisuvyitiyin|asuvyati]]. Yella d yiwen seg yimḍebbren imeqqranen n Tegrawla n Tuber 1917 tama n [[Vladimir Lenin]]. D netta i d amesbeddi n Yigen Azeggwaɣ (Taredsa Tazeggaɣt) i yrebḥen amgaru aɣarim arusi (1917–1922). Deffir tmettant n Lenin, yerra iman-is d amgal ameqqran mgal [[Jozef Stalin|Josef Stalin]] d tbiṛuqṛasit tasuvyatit. Yettwanfa seg Tdukli Tasuvyatit deg useggas n 1929, yerna deg taggara yettwanɣa deg Miksik s ufus n yiwen n umeggi n temsulta tuffirt n Stalin. == Tudert-is == === 1. Temẓi d tazwara n umennuɣ === '''Lev Davidovič Bronstein''' ilul deg yiwet n twacult tayudayt n yimekkasen (ifellaḥen imerkantiyen) deg tmurt n Ukrayin (yellan imiren seddaw udabu n Tsar n Rrus. Segmi yella d ilemẓi deg tesdawit n Odesa, yebda yekccem deg yimussuyen igrawliwen. Deg useggas n 1898, yettwaṭṭef yerna yettwanfa ɣer Sibirya. Dinna i yefferfed isem-nniḍen « Trotsky » (isem n yiwen umḥebbus n temsulta deg temnaḍt n Odesa) i yuɣalen d isem-is n umgrawliw. Yerwel seg Sibirya deg 1902 ɣer Turuft Tutrimt, anda yemlal [[Vladimir Lenin]] deg Lundun. === 2. Tagrawla n 1905 d Tuber 1917 === Deg Tegrawla n 1905 di Rrus, Trutski yuɣal d aɣella n Usqamu n Yixeddamen n Petrograd (Soviet). Mi teɣli tegrawla-nni, yettwaḥkem fell-as s unfa s wudem imezgi ɣer Sibirya, maca yerwel tikkelt nniḍen. Deg useggas n 1917, mi d-teɣli tmenkda n Tsar, yuɣal-d ɣer Rrus. Yekcem ɣer Ukabar Abulcivik n Lenin. D netta i d amḍebber amezwaru i yheggan yerna yessewjed anekcum n yibulciviken ɣer udabu deg Tegrawla n Tuber 1917. === 3. Asbeddi n Yigen Azeggwaɣ d Umgaru Aɣarim === Seg 1918 ar 1925, Trutski yuɣal d Aneɣlaf n Yigen(Taredsa). D netta i d bab n usnulfu n Yigen Azeggwaɣ seg yilemẓiyen, ixeddamen d yifellaḥen. S tarrayin-ines yebnan ɣef tugrint d tseddarin deg uselḥu n iserdasen, yessekker-d yiwen yigen meqqren i yrebḥen amgaru aɣarim arusi mgal « Iserdasen Imellalen » (wid yebɣan ad d-yerr udabu n Tsar) d tezmert n tmura n beṛṛa. == Tanmegla mgal Stalin d Unfay == Mi yemmut [[Vladimir Lenin|Lenin]] deg 1924, tennulfa-d yiwet n tnemgla tameqqrant deg daxel n Ukabar. Trutski yella d aɣella n Tnemgla n Zelmaḍ: Trutski yella yettwali dakken tanemlayt ur tezmird ara ad tekker deg yiwet kan n tmurt (« Tagrawla tameɣlalt »). Stalin, seg tama-s, yessufeɣ-d tiẓri n « Tnemlayt deg yiwet n tmurt ». Stalin yezmer ad yeṭṭef akk allalen n udabu s usseqdec n tbiṛuqṛatit. Deg 1927, Trutski yettwakkes seg ukabar; deg 1929 yettwanfa seg Tdukli Tasuvyatit. Yezger seg tmurt ɣer tayeḍ: Turkiya, Fransa, Norvij, almi d taggara yufa asutel deg tmurt n Miksik deg 1937. == Timenɣiwt-is == Ɣas akken yella mebɛid deg Miksik, Trutski yeqqim d aɛdaw amezwaru n Stalin. Deg usseggas n 1938, yessebded Tagraɣlant Tis Kuẓet (IVᵉ Internationale) iwakken ad yelli uzbu mgal adabu aɣrudan astalani d tfacist. Ass n 20 ɣuct 1940, Ramón Mercader, d yiwen n umeggi asuvyati n NKVD (tamsulta tuffirt n Stalin), yekcem ɣer wexxam n Trutski deg Coyoacán yerna yewwet-it s tqabact n wegris deg uqerru. Tutski yemmut azekka-nni ass n 21 ɣuct 1940. == Tiẓri-ines tasertant (Tatruskit) == '''Tagrawla Tameɣlalt''': Tiẓri-a teqqar-d dakken deg tmura tiɣellayin (am Rrus n 1917), tagrawla taburjwazit ur tezmir ara ad tefru tilufa n ugdud; d tadukli gar yixeddamen d yifellaḥen ara yaɣen adabu s ubrid n tegrawla tanemlayt, yerna tagrawla-agi ilaq ad tenfufed ɣer umaḍal akk. '''Asleḍ n Tbiṛuqṛatit''': Trutski yessefhem-d amek Tadukli Tasuvyatit tuɣal d « awank anmetti iɛewjen », anda iɣella n ukabar uɣalen d ugur s wudem n tbiṛuqṛatit i yekksen azref n uselway d umeslay i yixeddamen. == Idlisen-is igejdanen == * '''Amezruy n Tegrawla Tarusit (История русской революции, 1930)''' * '''Tagrawla Tameɣlalt (Перманентная революция, 1930)[17]''' * '''Tagrawla Yettwaxeḍɛen (Преданная революция, 1936)''' * '''Tudert-iw (Моя жизнь, 1930)''' 5eh4i7zwrgesvnfetebd216u9r3tv0l Rosa Luxemburg 0 25560 117343 117340 2026-09-09T19:22:09Z Gurzil90x 14292 arniɣ ayen ilaqen 117343 wikitext text/x-wiki [[Tugna:Rosa Luxemburg (cropped).jpg|vignette|Rosa Luxemburg.]] '''Rosa Luxemburg''' (isem-is amenzu s tpulunit: '''Rozalia Luksenburg'''; tlul ass n 5 meɣres 1871 deg Zamość deg [[Bulunda|Pulunya]] – tettwanɣa ass n 15 yennayer 1919 deg [[Berlin]] deg [[Lalman]]) d tameɣnast tasertant, d tameẓrayt tamarksant, d tamdamsant yerna d tafelsaft talmanit i d-yefrurin seg twacult tudayt tapulunit. Tella d yiwet gar tgejda timeqqranin n umussu anemlan agreɣlan. Tettwassen aṭas s tiktiwin-is ɣef tegrawla tanemlant, tugdut n yixeddamen d umennuɣ mgal [[asihri]], tamsardast d tmhersi. Tettekka deg usbeddi n Tidukla n Spartakus (Spartakusbund) akk d Ukabar Azduklan n Lalman (KPD). Tettwanɣa deg Berlin deg 1919 sɣur yiferdisen imsersiyen n Freikorps mi tfukk Tegrawla Taspartakist. == 1. Temẓi-s d ulmad == Tlul-d '''Rozalia Luksenburg''' deg temdint n Zamość (deg uḥric n Pulunya i yellan gar yifassen n Temnekda Tarusit). D taneggarut gar semmus n warraw n '''Eliasz Luxemburg''' d '''Line Löwenstein'''. Twacult-is tella tettmeslay talmanit d tepulunit, tesɛa timussniwin lqayen deg tsekla d tussna. Deg useggas n 1873, twacult-is tunag ɣer Varsovi (Warszawa). Deg useggas n 1887, Rosa Luxemburg tekfa leqraya-is deg uɣerbaz alemmas n tullas s yigmaḍ yufraren, maca ur as-fkin ara arraz n wureɣ acku tella tesɛa tiktiwin tasertanin mgal tagelda tarusit. Imi yella unagraw arusi yegdel tasertit ɣef yinelmaden, Rosa Luxemburg tettekka deg ukabar uffir n yixeddamen umi semman '''Proletariat'''. Deg useggas n 1889, mi d-tewweḍ tuggza fell-as sɣur temsulta tarusit, terwel ɣer tmurt n [[Taswist|Swis]] (Zurich). Deg Tesdawit n [[Zurix|Zurich]], teɣra tafelsaft, tamazrayt, tusniwin tinmettiyin d tdamsa. Deg useggas n 1897, Rosa tewwi turagt n duktura deg usaḍuf d tdamsa tasertant s usentel ɣef Taneflit Tamgurant n Pulunya (Die industrielle Entwicklung Polens), d ayen i d-yellan d asentel u taluft tamezwarut i tmeṭṭut deg tallit-nni. == 2. Tudert tasertant == === Deg Pulunya === Deg useggas n 1893, tebda tikli-is tasertant s tlalit n Ukabar n Tugdut Tanemlant n Tgelda n Pulunya d Litwanya (SDKPiL). Deg ukabar-a, tella teṭṭef tamuɣli temgarad ɣef wid yebɣan timunent taɣelnawt n Pulunya; Luxemburg tura dakken amennuɣ ameqqran ilaq ad yili d amennuɣ n yixeddamen meṛṛa n Turuft (Tarusit, Talmanit, Tapulunit) mgal asihri, mačči d timunent yebnan ɣef tɣellist taɣelnawt. === Deg Lalman d Ukabar SPD === Deg 1898, Rosa Luxemburg tewwi taɣlent talmanit mi tezwaǧ s wudem n lekwaɣeḍ kan d Gustav Lübeck, dɣa tuzzel ɣer Berlin. Dinna, tekcem srid deg Ukabar Anemlan Amgudan n Lalman (SPD), i yellan d akabar anemlan ameqqran akk deg Umaḍal. Luxemburg tban-d s ufus ameqqran deg ufrag n yidles d teẓri. Deg useggas n 1899, tessufeɣ-d adlis-is yettwassnen aṭas: Tasemmeskelt tanmettit neɣ Tagrawla? (Sozialreform oder Revolution?). Deg udlis-a, terra s ufus aquran ɣef Eduard Bernstein, i yebɣan ad yerr tanemla d aṣegam kan n waddad asihran war tagrawla. Rosa Luxemburg twehha-d belli asihri ur yettbeddil ara s tsemmeskal timellilin kan, yerna tagrawla d tallelt tagejdant i wakken ixeddamen ad ṭṭfen adabu. == 3. Amgaru Amaḍlan Amezwaru d Tdukla n Spartakus == Mi d-yeffeɣ Umgaru Amaḍlan Amezwaru deg 1914, akabar n SPD yeqbel ad yefk tedrimt d lemɛawna i '''unabaḍ alemmas''' i wakken ad kecmen deg umgaru. Rosa Luxemburg d Karl Liebknecht gullen ur qbilen ara tikli-a, acku ɣur-sen, amgaru-a d timenɣiwt gar yixeddamen n umaḍal i lmenfeɛt n yimsihranen d tmhersit. Seg waya, fkan afus deg usbeddi n umussu amgal-amserdas umi semman Tadukla n Spartakus (Spartakusbund). S lebɣi n usebded n umgaru, Luxemburg tura imagraden d yidlisen s uffir. Ɣef waya, unabaḍ alemmas yewwi-tt ɣer lḥebs acḥal n tikkal gar 1915 d 1918. Deg lḥebs, tura adlis-is mucaɛen s yisem nniḍenc: Aḍris n Junius (Junius-Broschüre), ideg tenna-d: '''« Tanemla neɣ tabarbarit » (Sozialismus oder Barbarei).''' == 4. Tagrawla talmanit d tmenɣiwt-is == Deg wambir 1918, tagrawla tekker-d deg Lalman, dɣa anabaḍ yeldi tiwwura n lḥebs, Rosa Luxemburg teffeɣ-d. Deg taggara n useggas-nni (30 dujamber 1918 – 1 yennayer 1919), nettat d Karl Liebknecht d yimdukkal-nsen sbedden '''Akabar Azduklan n Lalman''' (KPD). Deg yennayer 1919, tekker yiwet n tegrawla taspartakist n yixeddamen deg [[Berlin]]. Ɣas akken Luxemburg twala tagrawla-nni tewweḍ-d uqbel lawan yerna tenwa ur tezmire ara ad terbeḥ, tbedd ɣer yidis n yixeddamen d ugdud. '''Anabaḍ alemmas n Friedrich Ebert (SPD)''' yuzen iɣallen n tserdast d yiferdisen n Freikorps akken ad snegren agrawliw-a. Ass n 15 yennayer 1919, Rosa Luxemburg d Karl Liebknecht ṭṭfen-ten yiserdasen n Freikorps deg Berlin. Sskecmen-ten ɣer usensu n Eden, fkan-asen tiytiwin qessiḥen, syin nɣan-ten. Tafekka n Rosa Luxemburg ḍeggren-tt ɣer wanu/targa n Landwehrkanal; ur d-tban ara alamma d ass n 31 mayyu 1919. Meḍlen-tt deg temqebrt n Friedrichsfelde deg Berlin. == 5. Tiktiwin d Teẓriyin-is == === Tugdut d Tilelli === Ɣas akken Luxemburg tella d tamarksant tagrawliwt yerna tettekka deg uheyyi n Tegrawla Tarusit n 1917, tura asebter afelsaf ameqqran ideg tewt deg unagraw n [[Vladimir Lenin|Lenin]] d [[Liyun Trutski|Trotsky]]. Tella tettwali dakken ur tezmire ara ad tili tenmla war tugdut d tilelli tummidt i yal amdan. Tura deg udlis-is Tagrawla Tarusit (Die russische Revolution, 1918): « Tilelli, d tilelli kan i win yettxemmimen s wudem nniḍen yemgaraden. » (Freiheit ist immer nur Freiheit des anders Denkenden). === Asunded amatu === Luxemburg tella tettwali asunded amatu (Massenstreik) mačči kan d allal n usuter n tedrimt, maca d allal asertan ameqqran i s wayes ara d-yeffeɣ uzrerf n yixeddamen ɣer tilawt i wakken ad beddlen anagraw. === Alqaf d usemnenni n udrim d yihri === Deg teẓri-s tadamsant, ladɣa deg udlis Asemnenni n udrim (Die Akkumulation des Kapitals, 1913), Luxemburg tessegza-d belli anagraw asihran ur yezmir ara ad yidir ma ur yesɛi ara timura d yigduden n beṛṛa ara yerkeḍ (Tamharsa). Mi ara yekfu usihri asemɣer-is deg umaḍal, ad d-taweḍ taggara-s s wemgaru d usehwu. snekton8az6zt74gev2n3nuwi4g0pys 117347 117343 2026-09-10T10:28:09Z Gurzil90x 14292 arniɣ ayen ilaqen 117347 wikitext text/x-wiki [[Tugna:Rosa Luxemburg (cropped).jpg|vignette|Rosa Luxemburg.]] '''Rosa Luxemburg''' (isem-is amenzu s tpulunit: '''Rozalia Luksenburg'''; tlul ass n 5 meɣres 1871 deg Zamość deg [[Bulunda|Pulunya]] – tettwanɣa ass n 15 yennayer 1919 deg [[Berlin]] deg [[Lalman]]) d tameɣnast tasertant, d tameẓrayt tamarksant, d tamdamsant yerna d tafelsaft talmanit i d-yefrurin seg twacult tudayt tapulunit. Tella d yiwet gar tgejda timeqqranin n umussu anemlan agreɣlan. Tettwassen aṭas s tiktiwin-is ɣef tegrawla tanemlant, tugdut n yixeddamen d umennuɣ mgal [[asihri]], tamsardast d tmhersi. Tettekka deg usbeddi n Tidukla n Spartakus (Spartakusbund) akk d Ukabar Azduklan n Lalman (KPD). Tettwanɣa deg Berlin deg 1919 sɣur yiferdisen imsersiyen n Freikorps mi tfukk Tegrawla Taspartakist. == 1. Temẓi-s d ulmad == Tlul-d '''Rozalia Luksenburg''' deg temdint n Zamość (deg uḥric n Pulunya i yellan gar yifassen n Temnekda Tarusit). D taneggarut gar semmus n warraw n '''Eliasz Luxemburg''' d '''Line Löwenstein'''. Twacult-is tella tettmeslay talmanit d tepulunit, tesɛa timussniwin lqayen deg tsekla d tussna. Deg useggas n 1873, twacult-is tunag ɣer Varsovi (Warszawa). Deg useggas n 1887, Rosa Luxemburg tekfa leqraya-is deg uɣerbaz alemmas n tullas s yigmaḍ yufraren, maca ur as-fkin ara arraz n wureɣ acku tella tesɛa tiktiwin tasertanin mgal tagelda tarusit. Imi yella unagraw arusi yegdel tasertit ɣef yinelmaden, Rosa Luxemburg tettekka deg ukabar uffir n yixeddamen umi semman '''Proletariat'''. Deg useggas n 1889, mi d-tewweḍ tuggza fell-as sɣur temsulta tarusit, terwel ɣer tmurt n [[Taswist|Swis]] (Zurich). Deg Tesdawit n [[Zurix|Zurich]], teɣra tafelsaft, tamazrayt, tusniwin tinmettiyin d tdamsa. Deg useggas n 1897, Rosa tewwi turagt n duktura deg usaḍuf d tdamsa tasertant s usentel ɣef Taneflit Tamgurant n Pulunya (Die industrielle Entwicklung Polens), d ayen i d-yellan d asentel u taluft tamezwarut i tmeṭṭut deg tallit-nni. == 2. Tudert tasertant == === Deg Pulunya === Deg useggas n 1893, tebda tikli-is tasertant s tlalit n Ukabar n Tugdut Tanemlant n Tgelda n Pulunya d Litwanya (SDKPiL). Deg ukabar-a, tella teṭṭef tamuɣli temgarad ɣef wid yebɣan timunent taɣelnawt n Pulunya; Luxemburg tura dakken amennuɣ ameqqran ilaq ad yili d amennuɣ n yixeddamen meṛṛa n Turuft (Tarusit, Talmanit, Tapulunit) mgal asihri, mačči d timunent yebnan ɣef tɣellist taɣelnawt. === Deg Lalman d Ukabar SPD === Deg 1898, Rosa Luxemburg tewwi taɣlent talmanit mi tezwaǧ s wudem n lekwaɣeḍ kan d Gustav Lübeck, dɣa tuzzel ɣer Berlin. Dinna, tekcem srid deg Ukabar Anemlan Amgudan n Lalman (SPD), i yellan d akabar anemlan ameqqran akk deg Umaḍal. Luxemburg tban-d s ufus ameqqran deg ufrag n yidles d teẓri. Deg useggas n 1899, tessufeɣ-d adlis-is yettwassnen aṭas: Tasemmeskelt tanmettit neɣ Tagrawla? (Sozialreform oder Revolution?). Deg udlis-a, terra s ufus aquran ɣef Eduard Bernstein, i yebɣan ad yerr tanemla d aṣegam kan n waddad asihran war tagrawla. Rosa Luxemburg twehha-d belli asihri ur yettbeddil ara s tsemmeskal timellilin kan, yerna tagrawla d tallelt tagejdant i wakken ixeddamen ad ṭṭfen adabu. == 3. Amgaru Amaḍlan Amezwaru d Tdukla n Spartakus == Mi d-yeffeɣ Umgaru Amaḍlan Amezwaru deg 1914, akabar n SPD yeqbel ad yefk tedrimt d lemɛawna i '''unabaḍ alemmas''' i wakken ad kecmen deg umgaru. Rosa Luxemburg d Karl Liebknecht gullen ur qbilen ara tikli-a, acku ɣur-sen, amgaru-a d timenɣiwt gar yixeddamen n umaḍal i lmenfeɛt n yimsihranen d tmhersit. Seg waya, fkan afus deg usbeddi n umussu amgal-amserdas umi semman Tadukla n Spartakus (Spartakusbund). S lebɣi n usebded n umgaru, Luxemburg tura imagraden d yidlisen s uffir. Ɣef waya, unabaḍ alemmas yewwi-tt ɣer lḥebs acḥal n tikkal gar 1915 d 1918. Deg lḥebs, tura adlis-is mucaɛen s yisem nniḍenc: Aḍris n Junius (Junius-Broschüre), ideg tenna-d: '''« Tanemla neɣ tabarbarit » (Sozialismus oder Barbarei).''' == 4. Tagrawla talmanit d tmenɣiwt-is == Deg wambir 1918, tagrawla tekker-d deg Lalman, dɣa anabaḍ yeldi tiwwura n lḥebs, Rosa Luxemburg teffeɣ-d. Deg taggara n useggas-nni (30 dujamber 1918 – 1 yennayer 1919), nettat d Karl Liebknecht d yimdukkal-nsen sbedden '''Akabar Azduklan n Lalman''' (KPD). Deg yennayer 1919, tekker yiwet n tegrawla taspartakist n yixeddamen deg [[Berlin]]. Ɣas akken Luxemburg twala tagrawla-nni tewweḍ-d uqbel lawan yerna tenwa ur tezmire ara ad terbeḥ, tbedd ɣer yidis n yixeddamen d ugdud. '''Anabaḍ alemmas n Friedrich Ebert (SPD)''' yuzen iɣallen n tserdast d yiferdisen n Freikorps akken ad snegren agrawliw-a. Ass n 15 yennayer 1919, Rosa Luxemburg d Karl Liebknecht ṭṭfen-ten yiserdasen n Freikorps deg Berlin. Sskecmen-ten ɣer usensu n Eden, fkan-asen tiytiwin qessiḥen, syin nɣan-ten. Tafekka n Rosa Luxemburg ḍeggren-tt ɣer wanu/targa n Landwehrkanal; ur d-tban ara alamma d ass n 31 mayyu 1919. Meḍlen-tt deg temqebrt n Friedrichsfelde deg Berlin. == 5. Tiktiwin d Teẓriyin-is == === Tugdut d Tilelli === Ɣas akken Luxemburg tella d tamarksant tagrawliwt yerna tettekka deg uheyyi n Tegrawla Tarusit n 1917, tura asebter afelsaf ameqqran ideg tewt deg unagraw n [[Vladimir Lenin|Lenin]] d [[Liyun Trutski|Trotsky]]. Tella tettwali dakken ur tezmire ara ad tili tenmla war tugdut d tilelli tummidt i yal amdan. Tura deg udlis-is Tagrawla Tarusit (Die russische Revolution, 1918): « Tilelli, d tilelli kan i win yettxemmimen s wudem nniḍen yemgaraden. » (Freiheit ist immer nur Freiheit des anders Denkenden). === Asunded amatu === Luxemburg tella tettwali asunded amatu (Massenstreik) mačči kan d allal n usuter n tedrimt, maca d allal asertan ameqqran i s wayes ara d-yeffeɣ uzrerf n yixeddamen ɣer tilawt i wakken ad beddlen anagraw. === Alqaf d usemnenni n udrim d yihri === Deg teẓri-s tadamsant, ladɣa deg udlis Asemnenni n udrim (Die Akkumulation des Kapitals, 1913), Luxemburg tessegza-d belli anagraw asihran ur yezmir ara ad yidir ma ur yesɛi ara timura d yigduden n beṛṛa ara yerkeḍ (Tamharsa). Mi ara yekfu usihri asemɣer-is deg umaḍal, ad d-taweḍ taggara-s s wemgaru d usehwu. == 6. Yidlisen d yiḍrisen igejdanen == '''1899: Tasemmeskelt tanmettit neɣ Tagrawla? (Sozialreform oder Revolution?)''' '''1906: Asunded amatu, akabar d tddukliwin (Massenstreik, Partei und Gewerkschaften)''' '''1913: Asemnenni n udrim (Die Akkumulation des Kapitals)''' '''1916: Aḍris n Junius (Junius-Broschüre)''' '''1918: Tagrawla Tarusit (Die russische Revolution)''' gjka1z377akgtsh521t0o2v3t4ifqxd