Wikipedia kabwiki https://kab.wikipedia.org/wiki/Asebter_agejdan MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Media Uslig Mmeslay Amseqdac Amyannan umsqedac Wikipedia Amyannan n Wikipedia Tugna Amyannan n tugna MediaWiki Amyannan n MediaWiki Talɣa Amyannan n talɣa Tallat Amyannan n tallat Taggayt Amyannan n taggayt Awwur Amyannan uwwur Asenfaṛ Amyannan usenfaṛ TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet Anavaḍ aqvayli di verra 0 4395 117458 117439 2026-09-21T23:59:04Z InternetArchiveBot 10734 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 117458 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Anavaḍ aqvayli di verra | native_name = ⴰⵏⴰⵠⴰⴹ ⴰⵇⵠⴰⵢⵍⵉ ⴷⵉ ⵠⴻⵔⵔⴰ | common_name = Anavaḍ | status = Anavaḍ di Verra | image_flag = Flag of the Republic of Kabylia.svg | alt_flag = Flag of Kabylia | flag_border = | flag_width = 100px | symbol_type = Logo | image_symbol = Logo Kabyle Provisional Government.svg | alt_symbol = Emblem of Kabylia | symbol_width = 100px | national_motto = Taqvaylit Tezwar Ayen Yellan<ref name="constitution">{{Cite web|title=Tamendawt Taqvaylit - Constitution Kabyle|url=https://tamendawt.kabylie-gouv.org/|website=tamendawt.kabylie-gouv.org|access-date=2026-07-01|archive-date=2025-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20250813183454/https://tamendawt.kabylie-gouv.org/|url-status=bot: unknown}}</ref><br>ⵝⴰⵇⴲⴰⵢⵍⵉⵝ ⵝⴻⵣⵡⴰⵔ ⴰⵢⴻⵏ ⵢⴻⵍⵍⴰⵏ | national_anthem = Ass n Tlelli<ref name="constitution"/><br>ⴰⵙⵙ ⵏ ⵝⵉⵍⴻⵍⵍⵉ | image_map = {{Switcher|[[File:Republic of Kabylia location (orthographic projection).svg|upright=1|frameless]]|Show globe|[[File:Kabylie (orthographic projection).png|upright=1|frameless]]|Show map|Territory claimed by the Government in Exile.|default=1}} | alt_map = | map_caption = | image_map_size = | capital = [[Paris (Fransa)|Paris]], [[Fransa]] | capital_type = Capital-in-exile | coordinates = | largest_city = | official_languages = [[Taqbaylit]] (de jure) | ethnic_groups = | ethnic_groups_year = | ethnic_groups_ref = | religion = | religion_year = | religion_ref = | demonym = [[Iqbayliyen|Aqbayli]] | government_type = Anavaḍ di Verra | leader_title1 = Aselway | leader_name1 = [[Ferḥat Mhenni]] | leader_title2 = Aneɣlaf amenzu | leader_name2 = Hanafi Ferhouh | leader_title3 = Aselway n Imni | leader_name3 = Hamid At Ali Ukadi<ref>{{Cite web|title=L’Imni Aqvayli réaffirme le rôle central du Parlement kabyle dans l’édification de l’État souverain|url=https://siwel.info/limni-aqvayli-reaffirme-le-role-central-du-parlement-kabyle-dans-ledification-de-letat-souverain_72285.html|website=Siwel|date=2026-05-27|access-date=2026-07-02}}</ref> | legislature = Imni | upper_house = Senate | lower_house = | sovereignty_type = | sovereignty_note = | established = 1 Yunyu 2010 | established_event1 = Alɣu n timunent | established_date1 = December 14, 2025 | established_event2 = | established_date2 = | official_website = https://kabylie-gouv.org | area_magnitude = | area_km2 = 25452 | area_sq_mi = | area_footnote = | percent_water = | area_label = | area_label2 = | area_dabodyalign = | population_estimate = | population_estimate_year = | population_density_km2 = | GDP_PPP = | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_nominal = | GDP_nominal_year = | GDP_nominal_per_capita = | Gini = | Gini_ref = | Gini_year = | HDI = | HDI_ref = | HDI_year = | currency = | currency_code = | time_zone = | utc_offset = | footnotes = | area_rank = | today = }} '''Anavaḍ aqvayli di verra''' ([[Tifinaɣ]]: ⴰⵏⴰⵠⴰⴹ ⴰⵇⵠⴰⵢⵍⵉ ⴷⵉ ⵠⴻⵔⵔⴰ)<ref>{{Cite web|url=https://www.kabylie-gouv.org/|title=Kabyle Government in Exile|access-date=2026-07-01|website=kabylie-gouv.org}}</ref>, neɣ '''Tagduda tafidiralit taqvaylit''' ==TALALIT N UNABAḌ AQBAYLI UƐḌIL== '''TANAḌT N° GZM/2010/02/ASAN/05''' Aselway n Unabaḍ aqbayli uɛḍil *S usiked ɣer welɣu n Umussu adelsan amaziɣ - Agraw aɣelnaw n 5 yunyu 2001; * S usiked ɣer tɣettisin n Weswir imseddes n umussu n Timanit i Tmurt n Yeqbayliyen (MAK) n 14/08/2007 d yiḍrisen-is imenzayen yellan d Asenfar n Timanit n Tmurt n Yeqbayliyen (PAK) d Urkawal n Yizerfan n Wegdud Aqbayli d Tmurt n Yeqbayliyen (CDK); * S usiked ɣer usbeddi n Unabaḍ Aqbayli Uɛḍil n [[21/04/2010]]; * S usiked ɣer tuzzeya n Useqqamu Aɣelnaw n Umussu n Timanit i Tmurt n Yeqbayliyen n 23/05/2010 yessersen M. Ferhat Mehenni, s uẓarisem-is Ferḥat At Sɛid, d aselway n Unabaḍ [[Aqbayli]]; * S usiked ɣer tegrayin i n-rrant, deg 29/05/2010, tseqqamutt n uxemmem d tin n uciweṛ d usqerdec, yettwasbedden ass n 21/04/2010 IGZEM ITT Amagrad I : Yettwasbedd-ed Unabaḍ Aqbayli Uɛḍil deg yinig, di [[paris|Lpari]]. Amagrad II : Win i t-yessulin d Aselway n Unabaḍ. Amagrad III : Iswi-s d aslali n teɣsar tunṣibin n Tmurt n Yeqbayliyen d ugenses-nnsent ɣer udem n tejmaɛt tagraɣlant. Amagrad IV : Ad idum alamma yeḍṛa-d usteɛṛef unṣib yiss d usteɛṛef s Tmurt n Yiqbayliyen d agdud yakk d aɣlan sɣur n Uwanak azzayri. Amagrad V : Amḍan n yiɛeggalen-is ur yerkid ara. Taluft-a terza tamuɣli n uselway-is ara yeṭṭfen ṛṛay s uciweṛ n tseqquma tinselkamin n Umussu n Tmanit n Tmurt n Yeqbayliyen (MAK). Amagrad VI : Ɣef leḥsab n wakken yella umagrad V n tanaḍt-agi ya, yezmer uselway a d-yesseḍṛu ijeddilen iɣelfanen acemma icaweṛ tiseqquma tinselkamin n MAK. Amagrad VII : Seg wass-a d tsawent, tanaḍt-a tegga leɛnaya. Amagrad VIII : Tanaḍt-a a d-teffeɣ deg Weɣmis Unṣib n Unabaḍ. Imugg ass n 31 Mayu 2010 Aselway n Unabaḍ, [[Ferḥat At Sɛid]] ==Aɣmis Unṣib n Unabaḍ aqbayli uɛḍil <ref>{{Cite Web |title=Archive copy |url=http://www.anavad.org/-le-journal-officiel-du,025-.html?lang=taq |access-date=2012-03-08 |archive-date=2013-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213091358/http://www.anavad.org/-le-journal-officiel-du,025-.html?lang=taq |url-status=dead }}</ref>== Iswi n weɣmis unṣib n Unabaḍ Aqbayli Uɛḍil d asufeɣ s webrid n tira n tgezmin tunṣibin yettaṭṭaf Unabaḍ. Tigezmin-a rzant : *Aɛeggen n yineɣlafen d yemḍebbren imeqranen n unabaḍ (Imarayen imatuyen, imḍebbren n tedbelt n yeɣlifen, inemhalen iɣelfanen), ass m’ara d-bedden d wass m’ara ifak leqdic-nsen, *Asnulfu n tuddsiwin, *Isuḍaf n Unabaḍ. Aɣmis unṣib n Unabaḍ iteffeɣ-d s tutlayt taqbaylit d tutlayt tafṛansist. == TAKARḌA N TNEKKIT TAQBAYLIT (KNQ) == [[Tugna:Cartedidenditkabyle.jpg|thumb| Takarḍa n Tnekkit Taqbaylit]] Seld timlilit n Wegraw Amatu umussu n timanit di Fransa n wass 18/01/09, i deg d-yella umeslay ɣef wesnulfu n TKARḌA N TNEKKIT TAQBAYLIT. Seld asqerdec i d-iḍefren asarg n Mass Ferḥat At Sɛid, Aqerru umussu, ass n 12/09/2009 di Tmeɣra n Talsa di [[Lpari]] ɣef yismawen n [[Leqbayel|Yeqbayliyen]] di tmurt-nsen. Imi nefren a nerr tajmilt i yimezwura nneɣ u a nefk azal i yesmawen i deg ṭṭfen d igiman n iseggasen s yiwen uzamul yecvan takarda n tnekkit.<ref>{{Cite Web |title=Archive copy |url=http://www.journaldekabylie.com/spip.php?article1021 |access-date=2012-03-08 |archive-date=2012-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517004226/http://www.journaldekabylie.com/spip.php?article1021 |url-status=dead }}</ref> == Timselya== <references /> ki48jqhf3d6npcnqcaf6vfjzgleq5ve Carl Franswa Billarjun 0 22911 117457 105718 2026-09-21T20:53:34Z SajoR 17165 117457 wikitext text/x-wiki {| class="infobox infobox_v2" | colspan="2" class="entete eveque" style="background-color:#66CC80;color:#000000;" |Carl Franswa Billarjun |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Tugna:Charles-François Baillargeon.png|vignette]] |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#66CC80; color:#000000" |Tudert |- ! scope="row" |talalit |25 yebrir 1798 [[Kanada]] |- ! scope="row" |Lmut |13 tuber 1870 ( 72 deg yila-s ) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#66CC80; color:#000000" |Amunak n tmezgida takatulikit |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#transparent; color:#000000" |25 guct 1867-13 tuber 1870 |- | colspan="2" | ---- |} '''Carl Franswa Billarjun''' yella d amunak akatuliki seg tmurt n [[Kanada]] [[Tugna:Coat of arms of Charles-François Baillargeon.svg|150px|vignette|gauche]] okcbn2ey4gidvca3v89nonhwkix7dns OpenAI 0 25565 117455 117390 2026-09-21T16:49:59Z Gurzil90x 14292 arniɣ ayen ilaqen 117455 wikitext text/x-wiki [[Tugna:1515 Third Street.jpg|vignette|Tasɣimt n OpenAI deg San francisco]] '''OpenAI''' d taṛmist n unadi d usnas deg '''[[Tigzi Taragmawant|tigzi taragmawant]]''' (AI) i d-yennulfan deg useggas 2015 deg Marikan, d tuddsa ur nettnadi ara ɣef tedrimt. Iswi agejdan i d-teskanay OpenAI d ad teḍmen belli tigzi taragmawant tamatut (AGI) ad d-tawi abaɣur i yimdanen merra. Ass-a, OpenAI tettwassen s waṭas s yifarisen d yinagrawen am ChatGPT, imudam GPT, Codex, akked wallalen i yesseqdacen imsihal seg API. == 1. Talalit n OpenAI == OpenAI tettwasnulfa-d sɣur Sam Altman d Elon Musk d wiyaḍ deg 2015 am tuddsa ur nettnadi ara ɣef tedrimt (nonprofit). Seg tazwara, tuddsa-a tefka iman-is yiwen n yiswi ɣezzifen: asnerni n tigzi taragmawant s wudem ara d-yawin abaɣur i yimdanen merra, ladɣa ma tewweḍ tetiknulujit-a ɣer uswir n '''tigzi taragmawant tamatut'''. Tamiḍrant-a tettak azal i wugur ameqqran: ma yella inagrawen n tigzi taragmawant uɣalen sɛan tazmert meqqren, ilaq tazmert-nsen ur tettwakerrez ara kan deg ufus n kra n yimdanen, n tiṛmisin neɣ n tmura, maca ad tettwaseqdac i lfayda tamatut. Deg 2019, OpenAI tesnulfa-d aferdis n tedrimt iwakken ad tessiweḍ ad d-tawi idrimen, imdanen d tazmert n usiḍen i ilaqen i usnerni n yimudam imeqqranen. Aferdis-a yella ddaw n leḥkem n tuddsa ur nettnadi ara ɣef tedrimt. == 2. D acu-tt tigzi taragmawant? == Tigzi taragmawant d taɣult n tussna d tetiknulujit i yesnernayen inagrawen n tmacint i izemren ad xedmen tiwuriwin i yeḥwaǧǧen s umata kra n tzemmar n tigzi: tegzi n tutlayt, tifrat n wuguren, asuddes n yisefka, tira n yiḍrisen, asnulfu n tugniwin, asihel, neɣ tuddma n kra n yimektayen seg yisefka. Ur ilaq ara, ad nefhem awal tigzi dagi amzun tamacint tesɛa iman, iḥulfan neɣ tamuɣli n umaḍal am umdan. Imudam n tura d inagrawen n uiḍen i yettwaselmaden ɣef yisefka yerna xeddmen s yimenzayen n tussna n uselmed n tmacint. OpenAI tettadi ladɣa deg yimudam imuqqranen(frontier), asuddes d tifrat n wuguren, inagrawen i izemren ad gzun ugar n yiwen n wanaw n yisefka (multimodal systems), akked wamek ara yettwaseqdec AI s tɣellist. == 3. Tigzi taragmawant tamatut — AGI == Iswi ɣezzifen n OpenAI yeqqen ɣer wayen i semman ''Artificial General Intelligence (AGI)'', i nezmer ad d-nini s teqbaylit tigzi taragmawant tamatut. OpenAI tesbadut AGI am inagrawen s timmad-nsen i izemren ad ɣelben imdanen deg tuget n twuriwin yesɛan azal adamsan. Tamiḍrant n tamatut d tagejdant. Anagraw n tigzi taragmawant yezmer ad yili igerraz deg yiwet n twuri kan; AGI, ma tewweḍ tetiknulujit ɣer din, ilaq ad tesɛu tazmert wessiɛen: ad tegzu uguren yemgaraden, ad tesdukkel tamusni seg waṭas n taɣulin, ad tesseqdec ayen telmed deg tegnatin timaynutin, yerna ad tefru uguren ur nettwaselmed ara fell-asen s talɣa tusridt. OpenAI tettwali AGI am iswi n wakud ɣezzifen, maca akud ilaqen akken ad naweḍ ɣer AGI mazal ur yettwassen ara. == 4. Imudam GPT == Gar yisenfaren i d-yerran OpenAI tettwassen deg umaḍal llan imudam GPT — ''Generative Pre-trained Transformer''. Imudam-a d inagrawen n tigzi taragmawant i yettwaselmaden ɣef yisefka imeqqranen. S uselmed-a, zemren ad gzun asiḍen n tutlayt, ad d-snulfun iḍrisen, ad d-rren ɣef yisteqsiyen, ad frun uguren, ad ɛiwnen deg usihel, yerna imudam imaynuten zemren ad xedmen akked yiḍrisen, tugniwin d wanawen-nniḍen n yisefka. OpenAI teskanay tawacult GPT am inagrawen i izemren ad gzun asiḍen, ad d-snulfun agbur yerna ad xedmen tifrat n wuguren deg waṭas n yimeslayen n yisefka. Anamek n azarsileɣ(pre-trained) d akken amudam yettwaselmad uqbel ad yettwaseqdec deg udiwenni. Turriwt(Generative), ma d nettat, temmal-d tazmert-is n usnulfu n ugemmuḍ am yiḍrisen neɣ tangalt n useɣẓan. == 5. ChatGPT == [[ChatGPT]] d afaris agejdan n OpenAI i yiseqdacen. D agrudem n udiwenni i yettaǧǧan amdan ad yesseqdec imudam n tigzi taragmawant s tutlayt tagamant. OpenAI tessegza ChatGPT am ufaris-is agejdan i yiseqdacen. Aseqdac yezmer ad yesteqsi, ad yessuter asegzi, ad yaru neɣ ad iseɣti aḍris, ad yesseqdec tasleḍt, ad yelmed tamiḍrant n tussna, ad yessuter tallelt deg usihel, neɣ ad ixdem ɣef yisefka d yisemliyen. Azal n ChatGPT deg umezruy n tigzi taragmawant d ameqqran acku yessekcem imudam n tutlayt ɣer useqdec n yal ass. Deg umḍiq anda tigzi taragmawant tella tettwassen ladɣa deg tesdawiyin, tanaremt d tkebbaniyin n tetiknulujit, agrudem n udiwenni yerra-tt d allal i yezmer ad yesseqdec umdan s tutlayt-is. == 6. Codex d usihel == Taɣult-nniḍen i deg tesseqdac OpenAI tigzi taragmawant s waṭas d asihel. '''Codex''' d anagraw n tigzi taragmawant i yellan i uxeddim ɣef tengalt d yisenfaren n useɣẓan. Yezmer ad yegzu tangalt yellan, ad yesseɣti tuccḍiwin, ad ibeddel taneɣruft n usenfar, ad yernu timahilin timaynutin, yerna ad ixdem tiwuriwin n usihel seg tazwara ar taggara. Anect-a yeskanay abeddel meqqren deg useqdec n tigzi taragmawant: seg unagraw i d-yettarra kan ɣef yisteqsiyen ɣer umeggi n tigzi taragmawant (AI agent) i izemren ad yesseqdec allalen, ad ixdem ddeqs n yimahilen yerna ad ikemmel ɣer yiswi i as-yettunefken. == 7. Anadi deg OpenAI == OpenAI mačči d taṛmist n yifarisen kan. Anadi yezga d yiwen seg yiḥricen-is igejdanen. Taṛmist txeddem ɣef usnerni n yimudam n tigzi taragmawant, tifrat n wuguren, inagrawen wagutaskaran(multimodal), tɣellist, akked useqdec n yimudam s wudem ara yilin d abaɣur i yimdanen. Yiwet seg tmuɣliwin timeqqranin d aseqdec n tigzi taragmawant deg unadi ussnan. Deg tiɣula am tusnakt, tussna, asihel d tesleḍt n yisefka, anagraw yezmer ad yuɣal d allal ara iɛiwnen imnadiyen deg usnulfu n turdiwin, tifrat n wuguren d useɣiwel n unadi. == 8. Taɣellist d umṣada == Mi ara tettnerni tazmert n tigzi taragmawant, yettnerni daɣen wazal n tɣellist. Anagraw yesɛan tazmert meqqren yezmer ad d-yawi abaɣur, maca yezmer daɣen ad d-yawi uguren ma yella ixdem tuccḍiwin, ma yettwaseqdec i wayen n diri, neɣ ma yella tikli-s ur temṣada ara akked wayen i yebɣa umdan. Ɣef waya, OpenAI tessemras tamiḍrant n "''alignment"'', i d-yemmalen s umata amṣada n tikli n unagraw n tigzi taragmawant akked yiswan d tɣellist i d-yefka umdan. '''''OpenAI Charter''''' yesseḥbibber ɣef sin yimenzayen meqqren: ad yettwabḍu ubaɣur n AGI s wudem wessiɛen, yerna ad yettwaseḥbiber ɣef tɣellist n wakud ɣezzifen. == 9. Taneɣruft n OpenAI == Taneɣruft n OpenAI tbeddel s wakud. OpenAI tebda deg 2015 d tuddsa ur nettnadi ara ɣef tedrimt. Deg 2019, tesnulfa-d aferdis n tedrimt iwakken ad tesnerni anadi d usnas-is. Deg 28 Tubber 2025, tettwasekna-d taneɣruft tamaynut: tuddsa ur nettnadi ara ɣef tedrimt tuɣal tettusemma ''OpenAI Foundation''; aferdis n tedrimt yuɣal d ''OpenAI Group PBC'', anamek-is d ''Public Benefit Corporation''; ''OpenAI Foundation'' teqqim tettḥekkim deg ''OpenAI Group''. OpenAI Foundation tesɛa 26% n iḥricen deg ''OpenAI Group''. Microsoft, deg tallit n useggem n taneɣruft, tesɛa azal n 27%, ma d 47% i d-yeqqimen sɛan-t ixeddamen n tura d wid yezrin akked yimendaden-nniḍen. Taneɣruft-a tebɣa ad tesdukkel iswi n OpenAI akked tezmert-is ad d-tawi idrimen imeqqranen i yeḥwaǧǧ unadi n tigzi taragmawant. == 10. Tazmert n usiḍen == Aselmed n yimudam imeqqranen n tigzi taragmawant yeḥwaǧǧ ddeqs n tezmert n usiḍen. Anect-a yesɛa azal acku asnerni n yimudam ur yeqqin ara kan ɣer tarrayin n uselmed. Yeḥwaǧǧ daɣen iselkimen s tezmert tameqqrant n usiḍen, tiḥerci n yisefka, tazmert n trisiti, iẓeḍwan, isefka d tedrimt. Ɣef waya, tigzi taragmawant n uswir unnig tuɣal d taɣult anda anadi ussnan, tiḥerci n usiḍen d tdamsa qqnen gar-asen. == 11. OpenAI d Microsoft == Microsoft tesɛa assaɣ adamsan d utiknulujan ameqqran akked OpenAI. Deg taneɣruft i yettwasbedden deg 2025, Microsoft tesɛa azal n 27% n OpenAI Group. Assaɣ-a yesɛa azal ladɣa deg tezmert n usiḍen d usnerni n yifarisen n tigzi taragmawant. Maca, deg taneɣruft n leḥkem n OpenAI, OpenAI Foundation i yeqqimen tettḥekkim deg OpenAI Group, mačči Microsoft. == 12. OpenAI deg 2026 == Deg 2026, OpenAI ur teqqim ara d tanaremt n unadi kan. Tuɣal d taṛmist tameqqrant i yesɛan inagrawen i yiseqdacen, allalen i yimsihel, API i tkebbaniyin, imudam n tigzi taragmawant n uswir unnig, akked yimeggiyen i izemren ad xedmen tiwuriwin ɣezzifen. ChatGPT d Codex mmalen-d sin n wudmawen n ubeddel-a: ChatGPT d agrudem wessiɛen n tigzi taragmawant i yiseqdacen, ma d Codex yettwabna ugar i uxeddim s tengalt d yisenfaren n useɣẓan. Anadi n OpenAI yettkemmil daɣen deg tifrat n wuguren, imudam ugetaskaran, tɣellist d usnerni n ubrid ɣer AGI. == 13. Abaɣur i tmetti == Tigzi taragmawant tezmer ad tbeddel aṭas n tiɣula: aselmed, tussna, tadamsa, asihel, aẓeṭṭa, axeddim, tasensegmit, asnulfu d unadi ussnan. Ma yella inagrawen n tigzi taragmawant zemren ad xedmen ugar n twuriwin i ixeddem umdan ass-a, ad d-ffɣen yisteqsiyen imaynuten: Amek ara tbeddel tarrayt n uxeddim? Anwi ixeddamen ara d-ilalen? Anwi ara ibeddlen neɣ ara iruḥen? Amek ara ttwasqedcen yimudam-a deg uselmed? Anwa ara yesɛun leḥkem ɣef yiḥricen igejdanen n tetiknulujit-a? Amek ara neḍmen belli abaɣur-is ad ibḍu gar yimdanen? D isteqsiyen-a i yerran asnerni n tigzi taragmawant mačči d tamsalt n tetiknulujit kan, maca d tamsalt tadamsant, tinmettit, tasertant d tasertit n tussna. == 14. Uguren d umeslay ɣef OpenAI == Am yal taṛmist tameqqrant n tetiknulujit, OpenAI tettmagar isteqsiyen d umeslay ɣef tarrayt-is. Gar temsal tigejdanin llan: aḥraz n yisefka, tanezzut n yimudam, asemres n wayen d-yettwafkan sɣur yimdanen i uselmed n yimudam, tɣellist, leḥkem ɣef tetiknulujit, tasertit n yifarisen, tasertit n uxeddim, akked wamek ara tettbeddil tigzi taragmawant tuddsa n tmetti. Ɣef waya, OpenAI ur ilaq ara ad tettwafhem kan seg yifarisen-is. Iwakken ad nefhem azal-is, ilaq ad nwali daɣen tamsalt tameqqrant i d-tessufuɣ tetiknulujit i tesnernay: anwa ara yessnernin tigzi taragmawant n uzekka, anwa ara tt-yesqedcen, anwa ara yettḥekkimen deg-s, yerna anwa ara yawin abaɣur seg-s? hc2u87euy8gflt3drbbv19l33taomvw Aliksandr Severus 0 25566 117456 117450 2026-09-21T19:59:21Z Gurzil90x 14292 arniɣ ayen ilaqen 117456 wikitext text/x-wiki [[Tugna:Alexander Severus Musei Capitolini MC471.jpg|vignette|Aliksandr Severus.]] '''Aliksandr Severus''' (''Marcus Aurelius Severus Alexander'') yella d amenkad n Tmenkda {{Infobox biography|item=Q1769|image=[[File:0 Alexandre Sévère - MR 408 - Louvre (1b).JPG|thumb]]|caption=Amenkad Aliksandr Severus}} Tarumanit seg 222 ar 235 n tallit-nneɣ. Yuli ɣer uselway n tmenkda mi yesɛa kan azal n 13 neɣ 14 n yiseggasen, deffir tmettant n gma-s n yemma-s, amenkad Elagabalus. Tallit-is tettuneḥsab gar talliyin tineggura n twacult n Severus, uqbel ad tebdu tazɣent tameqqrant n wurfan d yimenɣiyen i yettwassnen deg umezruy arumani s yisem n tezɣent n lqern wis III. == 1. Tilalit, tawacult d tneflit-is == Aliksandr Severus ilul deg 208 deg Arqa Caesarea, deg tmurt n Surya n wass-a, i yellan deg tallit-nni d aḥric n Tmenkda Tarumanit. Isem-is amezwaru yella ''Marcus Julius Gessius Bassianus Alexianus''. Yella d mmi-s n ''Julia Mamaea'' akked ''Marcus Julius Gessius Marcianus''. Tawacult-is tettcudd s waṭas ɣer twacult n Severus. Jidda-s, ''Julia Maesa'', tettuneḥsab gar tlawin yesɛan azal ameqqran deg tsertit tarumanit n tallit-nni. Nettat d weltma-s n ''Julia Domna'', tameṭṭut n umenkad [[Septimyus Severus]]. Aya yeǧǧa Aliksandr ad yesɛu azref awaraw i tmenkda. == 2. Tagnit uqbel ad yali ɣer tmenkda == Uqbel ad yawweḍ ɣer uselway, Tamenkda Tarumanit tella deg tallit n ubeddel. [[Elagabalus]], i yellan d amenkad seg 218, yessexleḍ tasertit, asɣan(tadyanit) d tsertit n uxxam n tmenkda s tarrayt i yessewḥalen aṭas n yimdanen deg Roma. Elagabalus yebɣa ad yerr asɣan n Elagabal, ṛebbi n tafat n Emesa, deg wadeg unnig deg tudert tadeyyanit tarumanit. Aṭas n yimdanen n Roma, ladɣa Isinaṭuren d yiserdasen, ur qeblen ara aya. Julia Maesa teẓra belli tagnit n Elagabalus ur tettkemmil ara. Ihi, tessaweḍ-it ad yeqbel Aliksandr d mmi-s s uzref(s usmemmi). Deg 221, Aliksandr yuɣal d '''''Caesar''''', anamek-is belli yettwali d win ara d-iḍefren amenkad. == 3. Aɣelluy n Elagabalus d usali n Aliksandr == Deg 11 Meɣres 222, iɛessasen n Tredsa Praetorian nɣan Elagabalus akked yemma-s Julia Soaemias. Deffir waya, Aliksandr yettwafren d amenkad. Yesɛa azal n 13 neɣ 14 n yiseggasen kan. Aya yessefk ad nefhem yiwen n uḥric agejdan n tmenkda-s: imi meẓẓi aṭas, tasertit n tmenkda deg yiseggasen imezwura tella s waṭas gar ifassen n yemma-s Julia Mamaea d jedda-s Julia Maesa. == 4. Julia Mamaea d wazal n tlawin deg tsertit == [[Tugna:Julia mammea01 pushkin.jpg|vignette|Asebdad n Julia Mamaea.]] '''''Julia Mamaea''''' tesɛa azal ameqqran deg tmenkda n mmi-s. Tella d tameṭṭut yettwasnen s leḥḍara, s tḥerci d useḥbiber ɣef tedrimt. Mi temmut ''Julia Maesa'', ''Mamaea'' tuɣal d yiwet gar tid yesɛan azal ameqqran ɣef umenkad. Iswi-s yella d asnerni n tugna n Aliksandr am umenkad iḥerzen ilugan, Isinaṭuren d tsertit taqburt tarumanit, mgal tugna n Elagabalus i yettwali aṭas n yimdanen d win ur nettekki ara deg leɛwayed n Roma. Maca azal d tezrirt tameqqrant n yemma-s fell-as yuɣal daɣen d ugur. Iserdasen d kra n yimeqqranen bdan ttwalin amenkad amzun ur yezmir ara ad yerfed ɣef yiman-is taẓæyt d tmasit n tmenkda. == 5. Tasertit-is tagensant == [[Tugna:Marble portrait bust of Severus Alexander MET DP345023.jpg|vignette|Tarudemt s arxam n Aliksandr Severus.]] Aliksandr d wid i t-id-yezzin bɣan ad d-rren kra n wansayen n leḥkem aqbur n Roma. Yebɣa ad yesseḥbiber ɣef '''Senatus''', ad yesnerni azal n yimawlan d yimdanen yettwassnen s tmusni, yerna ad yegzem azal n yiserdasen deg tsertit. Deg tazwara n leḥkem-is, imeḍebbaren d yimussnawen n yizerfan am ''Ulpian'' sɛan azal deg tedbelt n tmenkda. ''Ulpian'', yiwen gar yimussnawen n yizerfan imuqranen n Roma, yuɣal d yiwen seg imeḍebbaren n Tredsa Praetorian. Maca yella-d umennuɣ gar-as d iɛessasen n Tredsa Praetorian, alamma nɣan-t deg 223. Tadyant-a tettak-d tugna n wugur ameqqran i yellan deg tmenkda: amenkad yebɣa ad yerr iɛessasen n Tredsa Praetorian ddaw n leḥkem, maca iɛessasen-a bdan sɛan azal n tsertit i yettnernin. == 6. Tadbelt d tdamsa == Tallit n Aliksandr tettuneḥsab s umata d tallit n uɛraḍ n useḥbiber ɣef tdamsa n tmenkda. Akken i d-ttawin kra n yimyura iqburen, Aliksandr d yemma-s bɣan ad ḥerzen tedrimt n tmenkda, ad ḥebsen ṣṣerf ur nesɛi ara azal, yerna ad snernin leḥkem yebnan ɣef uḥareb n tedbelt. Maca Tamenkda Tarumanit tella d tameqqrant aṭas: seg ''Britanya'' deg umalu ar ''Mesopotamia'' deg usammar, seg Ufrat ar Tefriqt Ugafa. Iserdasen, iɣerbazen n tmenkda, iberdan, imukan n laman d tedbelt n yal tamnaḍt sran idrimen imeqqranen. Ihi, asnerni n tdamsa ur yelli ara d ayen fessusen. == 7. Aliksandr d Senatus == Yiwen gar yiswan n leḥkem-is yella d tuɣalin ɣer umyizwer gar umenkad d Senatus. Deg talliyin yezrin, ladɣa ddaw n kra n yimenkaden, Senatus yella yettwaḥqar neɣ yettwakkes-as kra n wazal-is. Aliksandr yebɣa ad d-yerr azal-is, neɣ ma drus ad d-yerr tugna n leḥkem anda imsenqaden d yimeqqranen n Roma ttekkin deg tsertit. Maca deg tidet, Tamenkda Tarumanit n lqern wis III ur tezmir ara ad tuɣal ɣer tarrayt n leḥkem n tallit n Augustus. Ajgu n tezmert yella yettbeddil: aserdasi yuɣal d yiwen gar yiferdisen igejdanen n leḥkem. == 8. Asɣan d tsertit tasɣanant == Aliksandr ur yelli ara d amenkad yettwasnen s tsertit tasɣanant taɣelnawt am Elagabalus. Leḥkem-is yebɣa ad d-yerr leɛwayed d wansayen n Roma d yixxamen n yirebbiten n Roma ɣer waddad-nsen. Imyura iqburen, ladɣa Historia Augusta, ttawin-d belli Aliksandr yella yesɛa azal i waṭas n yimdanen yettwassnen deg umezruy n usɣan d tfelsafit, gar-asen ''Abraham'' d ''Yasuɛ''. Maca Historia Augusta d aɣbalu i deg llan waṭas n yisallen ur nettwaḍmen ara, ihi yessefk ad ten-nwali s leḥḍara. Ur ilaq ara ad d-nini s teẓẓi belli Aliksandr yella d amasiḥi. Ur nesɛi ara anagi amezwaru i d-yessenkanen aya. == 9. Tamenkda Tasasanit — abrid amaynut n Persia == Yiwen gar yibeddilen imeqqranen n tallit-is yeḍra deg usammar. Tamenkda n '''''Parthia''''', i yellan d acengu aqdim n Roma, teɣli. Deg wadeg-is, '''''Ardashir''''' yebna Tamenkda Tasasanit azal n 224. Aya ibeddel akk tagnit tasertasant deg usammar. Sasanid-nni ur bɣin ara kan ad ḥerzen akal n Parthia. Bɣan ad snernin tazmert-nsen ɣef Mesopotamia d kra n tmura i yellan ddaw n Roma. Roma tesɛa tura acengu amaynut, yesɛan tadbelt yeqwan, aserdasi ameqqran d tikti n tmenkda i yebɣan ad tennerni. == 10. Amennuɣ mgal Ardashir I == Azal n 230, Sasanid-nni bdan ttawin-d aḍar ameqqran ɣef tmura n Roma deg usammar. Aliksandr yessekcem iman-is deg umennuɣ. Deg 231–232, yewwi iserdasen ar usammar. Imennuɣ yella d awezɣi i Roma. Iɣallen irumanen ttwabḍan ɣef waṭas n yiberdan. Kra n yiserdasen uɣen-d lǧehd, wiyaḍ xesren aṭas n yimdanen. Aɣawas arumani ur yessaweḍ ara ad yerẓ akk Tamenkda Tasasanit, maca Sasanid-nni daɣen ur ssiwḍen ara ad rnun akal ameqqran ɣef Roma deg tagnit-nni. Aliksandr yuɣal ɣer Roma, anda i d-yessken iman-is am win yerna deg umennuɣ. Maca tilawt tella ugar n waya: ur telli d timernit tameqqrant n Roma, ur yelli daɣen d aɣelluy n Persia. == 11. Ugur n limes n Rhine d Danube == Mi yella Aliksandr deg usammar, kra n yigrawen n yijermanen bdan ttaẓen ɣer tlisa n Tmenkda Tarumanit ɣef ''limes'' deg ''Rhine'' d ''Danube''. Tamenkda tesra ihi ad d-terr iɣallen-is ɣer umalu. Deg 234–235, Aliksandr yewwi iserdasen-is ɣer tmurt n Germanya. Dagi i tebda tagnit ara t-yawin ɣer tmettant. == 12. Ugur-is akked yiserdasen == Aliksandr ur yelli ara d amenkad yellan yettkel ɣef yiman-is am kra n yimenkaden i t-id-yeḍfren. Yettwali ameslay, tamsalt d tifrat tasertit am tarrayin i izemren ad ssiwḍent ɣer talwit. Maca iserdasen n ''limes'' ur bɣin ara aya. Nutni bɣan amennuɣ mgal igrawen ijermaḍen. Aliksandr, s unamek n kra n yiɣbula, yebɣa ad yeg tamsalt s wawal d tedrimt uqbel ad yebdu amennuɣ ameqqran. I yiserdasen, aya yella d anamek n teḍɛaf. Yerna llan wid i yettwalin belli amenkad yettawi awal n yemma-s Julia Mamaea ugar n wayen ilaq. == 13. Maximinus Thrax == Gar yiserdasen yella yiwen n umɣar n yiserdasen i wumi qqaren ''Maximinus Thrax''. Yella d argaz n usatal aserdasan, yettwassen gar yiserdasen, yerna tugna-s tella mgal tin n Aliksandr: Maximinus yettwali d argaz n umennuɣ, n lǧehd d tsertit taserdasant. Deg 235, kra n yiserdasen fernen ''Maximinus'' d amenkad. Aya yella d aɛraḍ n usenser n Aliksandr. == 14. Tamatut n Aliksandr Severus == Deg Meɣres 235, iserdasen nɣan Aliksandr Severus akked yemma-s Julia Mamaea, deg temnaḍt n Mogontiacum — Mainz n wass-a — neɣ deg kra n wadeg iqerben ɣur-s. Yesɛa azal n 26 neɣ 27 n yiseggasen. Tamttant-is ur telli ara kan d taggara n yiwen umenkad. Tettuneḥsab d yiwen n ubeddel ameqqran deg umezruy n Roma. == 15. Taggara n twacult n Severus == S tmettant n Aliksandr, tettfakka s tidet twacult n Severus, i yebdan s [[Septimyus Severus]] deg 193. Gar yimenkaden-is llan: Septimius Severus → Karakalla → Geta → Elagabalus → Aliksandr Severus. [[Makrinus]], i yeḥkmen gar Karakalla d Elagabalus, ur yettekki ara ɣer twacult-a. Twacult n Severus teḥkem azal n 42 n yiseggasen, maca tallit-is tettban-d daɣen amek i yettnerni wazal n yiserdasen deg ufran d usenser n yimenkaden. == 16. Tazɣent n lqern wis III == Tamettant n Aliksandr deg 235 tettwaḥsab s umata d tazwara n wayen i wumi semman imezzayen n umezruy Tazɣent n lqern wis III (Crisis of the Third Century). Gar 235 d 284/285, Tamenkda Tarumanit tettidir tallit n wurfan: imenɣiyen ɣef tmenkda, imenkaden yettbeddilen s lemɣawla, iserdasen i yettferanen imenkaden, imenɣiyen mgal Sasanid, anṭag n yigrawen ijermanen ɣef tlisa ''limes'', uguren n tdamsa, d unṭaḍ n waṭṭanen deg kra n talliyin. Deg kra n yiseggasen, Tamenkda qarib ad tebḍu ɣef kra n tmura. Ihi, 235 d aseggas agejdan deg umezruy arumani. == 17. Ayen i yellan yelhan deg leḥkem-is == Aliksandr yettwali s umata am umenkad ur nebɣi ara tirrugza taserdasant neɣ adabu s yiɣil. Yebɣa: ad d-yerr azal i Senatus(Sina n Ruma); ad yesnerni tadbelt; ad iḥareb ɣef tedrimt n tmenkda; ad yesnerni tarrayt n leḥkem yebnan ɣef yimḍebbaren d yimussnawen; ad yeḥrez talwit tasɣanant; ad yesseḥbiber ɣef tmenkda mgal Sasanid-nni d yicenga n ugafa. Deg tarrayt-a, nezmer ad t-nwali am umenkad yebɣan talwit d leḥkem s yilugan ugar n leḥkem s tissas n yiserdasen. == 18. Anda i ixuṣṣ leḥkem-is == Maca ayen yellan d lǧehd-is yuɣal, deg kra n tegnatin, d taḍɛaf-is. Tamenkda n lqern wis III tesra amenkad i izemren ad yesseḥbiber ɣef yiserdasen. Aliksandr ur yessaweḍ ara ad yerr aserdasi ddaw n leḥkem-is s tarrayt iwatan. Yerna azal n yemma-s deg tsertit yessexṣer tugna-s gar kra n yiserdasen. Nutni bɣan ad walin amenkad i yettawi leqrar s yiman-is. Tifrat-is n tamsalt tajermanit s tarrayt n ustag daɣen tettwafhem am taḍɛaf. Deg Tmenkda Tarumanit n tallit-nni, tugna n lǧehd tella tikwal tesɛa azal am lǧehd s timmad-is. == 19. Amek i nezmer ad t-nefhem ass-a? == Ur ilaq ara ad nefhem Aliksandr kan am «amenkad ur yeǧhid ara». Ugur yella ugar n yiwen umdan. Anagraw asertan arumani yella yettbeddil. Deg lqern wis I d wis II, tawacult n umenkad, Senatus d usardas zemren, s kra n wuguren, ad ṭṭfen tawenza n tmenkda. Deg lqern wis III, aserdasi yuɣal yesɛa azal ameqqran deg ufran n win ara yeḥkmen. Ma ur k-qeblen ara yiserdasen-ik, tzemreḍ ad teɣliḍ — ɣas ma yella Senatus, izerfan neɣ tawacult n tmenkda ɣer tama-k. Tamettant n Aliksandr tettak-d tugna tameqqrant n ubeddel-a. == 20. Aliksandr d Elagabalus — sin yimenkaden yemgaraden == Yelha ad nesmenyif Aliksandr d win i t-id-yezrin, Elagabalus. Elagabalus yebɣa abeddel ameqqran deg leɛwayed d tedyanit n Roma; Aliksandr yebɣa tuɣalin ɣer leɛwayed. Elagabalus yessewḥal Senatus d kra n yimdanen n Roma; Aliksandr yebɣa ad d-yerr azal n Senatus. Elagabalus yettwali deg umezruy arumani am amenkad n ubeddel d wurfan; Aliksandr yettwali am amenkad n useḥbiber d useggem. Maca sin fukken s yiwen n wudem: iɛessasen n Tredsa Praetorian neɣ iserdasen qqimen d aferdis agejdan deg tmettant-nsen. == 21. Azal-is deg umezruy n Roma == Azal ameqqran n Aliksandr Severus deg umezruy ur d-yekki ara kan seg wayen ixdem, maca seg tallit anda yemmut. Tamettant-is tettmarki taggara n yiwet n tallit. Deffir-s, ''Maximinus Thrax'' yuli ɣer tmenkda s tallelt n yiserdasen. Ur yelli ara d ameqqran n Senatus neɣ d warraw n twacult n yimenkaden. Aya yesseknen-d belli tazmert n tmenkda tezmer tura ad d-teffeɣ srid seg usardas. Deg yiseggasen i d-yeḍfren, aya yuɣal yettɛawad-d tikwal. cqir4wlhdi2ki9lt06ox1uy6fdnuvpn ChatGPT 0 25569 117453 117447 2026-09-21T13:41:27Z Gurzil90x 14292 arniɣ ayen ilaqen 117453 wikitext text/x-wiki [[Tugna:OpenAI logo 2025 (symbol).svg|vignette|Alugu n ChatGPT]] '''ChatGPT''' d amallal n udiwenni s [[Tigzi Taragmawant|tigzi taragmawant]] (AI) i d-tesnulfa taṛmist OpenAI. Yeffeɣ-d i useqdec azayez deg 30 Wamber 2022, deg tazwara am rusenfaṛ n unadi, iwakken OpenAI ad telmed seg useqdec n yimdanen, ad tissin tizemmar d tilisa n unagraw-is. Deg lqem-is amezwaru, ChatGPT yebna ɣef umudam seg twacult GPT-3.5. Isem ChatGPT yebḍa ɣef sin yiḥricen: Chat, anamek-is adiwenni, akked GPT — Generative Pre-trained Transformer, tawacult n yimudam n tutlayt i ɣef yebna. Tamiḍrant tagejdant d ad yerr tazmert n yimudam imeqqranen n tutlayt deg ugrudem anda amdan yezmer ad yesseqdec tigzi taragmawant s tutlayt tagamant, amzun yettmeslay akked umeggay. Ass-a, ChatGPT yugar aṭas tamiḍrant n chatbot. Yezmer ad iɛiwen deg tira, tussna, anadi, asihel, tasleḍt n yisefka d yisemliyen, tugniwin, tifrat n wuguren, aseggem n yisenfaren d waṭas n twuriwin-nniḍen. OpenAI tessegza-t am umallal AI i izemren ad iɛiwen deg twuriwin n yal ass. == 1. Talalit n ChatGPT == Mi d-yeffeɣ ChatGPT deg 2022, tamiḍrant n umeslay akked tmacint ur telli ara d tamaynut. Llan ''chatbots'' uqbel-is s waṭas n yiseggasen. Ayen i ibeddlen akked ChatGPT d tazmert n umudam-is ad yegzu asiḍen n udiwenni, ad ikemmel ameslay ɣef waṭas n yisteqsiyen, ad yessegzi timiḍranin, ad yaru iḍrisen ɣezzifen, yerna ad ixdem tiwuriwin yemgaraden war ma ilaq ad yettwaselmed s talɣa tusridt i yal yiwet seg-sent. OpenAI tessegza deg ussufeɣ n 2022 belli talɣa n udiwenni tettak i ChatGPT tazmert ad d-yerr ɣef yisteqsiyen i d-iteddun deffir yisteqsi amezwaru, ad iqbel mi yecceḍ, ad yesseɣti kra n turdiwin ur nṣeḥḥa ara deg usteqsi, yerna ad yagi kra n yisutar ur nemṣada ara akked tɣellist. Lqem amezwaru yettwaselmed s tarrayt n RLHF — Reinforcement Learning from Human Feedback, anda imdanen ɛawnen deg uselmed n unagraw s usmenyif gar tririyin yemgaraden. ChatGPT n tazwara yebna ɣef GPT-3.5, maca deg yiseggasen i d-yeḍfernen OpenAI ternu imudam s tzemmar ugar. == 2. D acu i d GPT? == Iwakken ad nefhem ChatGPT, ilaq ad nefhem GPT. GPT d agzul n '''Aselkat n usaraw uzarsileɣ'''('''Generative Pre-trained Transformer)'''. Asaraw yemmal-d belli amudam yezmer ad d-isnulfu agbur am uḍris, tangalt n useɣẓan neɣ igemmaḍ-nniḍen. Azarsileɣ yemmal-d belli uqbel ad yebdu udiwenni akked useqdac, amudam yettwaselmad yakan ɣef yisefka imeqqranen. Aselkat d anaw n taneɣruft n uẓeṭṭa n uselmed alaway i yerran imudam n tutlayt imeqqranen n tura zemren ad xedmen tasleḍt n wassaɣen gar wawalen, tefyar d yimektayen deg yiḍrisen. ChatGPT, ihi, mačči d adlis ameqqran anda tella tririt i yal asteqsi. D anagraw n uselmed n tmacint i yesseqdacen imudam i yettwaselmaden ɣef waṭas n yisefka, syin yesseqdac ayen yelmed iwakken ad d-isuddes tiririt almend n usteqsi d usatal. == 3. Amek iteddu ChatGPT? == Mi ara taruḍ asteqsi, aḍris-ik yettwabḍa ɣer iferdisen imeẓyanen i nezmer ad nessemmi tiddas(tokens). ''Tiddest'' tezmer ad yili awal, aḥric n wawal, azamul neɣ kra n usekkil almend n tutlayt d umsiddes(tokenizer) i yettwaseqdacen. Amudam yettawi tiddest-a, yettales tasleḍt n wassaɣen gar-asen akked usatal i d-yezwaren, syin yettak tilisa i wayen i izemren ad d-iḍfer. S talɣa taḥerfit, yezmer ad yettwafhem am unagraw i yettaznen yal tikkelt: «D acu i ilaqen ad d-iḍfer tura?» Maca mi ara nales ayagi ɣef yimelyunen neɣ yimelyaren n yiferdisen d yassaɣen ussnanen i yelmed umudam, ad d-teffeɣ tazmert i yugar s waṭas asnimer n wawal i d-iteddun: asegzi, tira, agdal, tasleḍt, asihel, tifrat n wuguren d usuddes n tamusni. Dɣa, ma tella tririt tettban amzun tamacint «tessen» ayen i d-tenna, ilaq ad nefrez gar tarrayt n umudam d tegzi n umdan. ChatGPT d anagraw n tigzi taragmawant; ur ilaq ara ad as-nefk iḥulfan, iman neɣ tamuɣli tudmawant n umaḍal war ad yili ufus ussnan i waya. == 4. Aselmed s tallelt n yimdanen == Yiwen seg yiferdisen i d-yerran ChatGPT yemgarad ɣef kra n yimudam iqburen d aselmed iwakken ad iḍfer tanaḍt n useqdac yerna ad yerr s talɣa iwulmen i udiwenni. Deg lqem amezwaru, OpenAI tessemres ''supervised fine-tuning'': imselmaden imdanen ttaken-d imedyaten n yidiwenniyen gar useqdac d umeggay. Syin, OpenAI tessemres '''RLHF'''. Imdanen smenyafen gar waṭas n tririyin; isefka-a ttwasqedcen iwakken ad yelmed unagraw anwa anaw n tririt i d-yettwasmenyafen. Tarrayin n uselmed n yimudam imaynuten n tura zemrent ad mgaradent ɣef tarrayt-a tamezwarut, maca tamuɣli tagejdant teqqim: ur ilaq ara umudam ad yissin kan amek ara d-isnulfu aḍris; ilaq daɣen ad yelmed amek ara iḍfer tanaḍt d wamek ara d-yerr s talɣa ara yilin d abaɣur i useqdac. == 5. Seg GPT-3.5 ɣer yimudam imaynuten == Amezruy n ChatGPT yeqqen ɣer unerni n yimudam n OpenAI. Deg 2022, ChatGPT amezwaru yebna ɣef GPT-3.5. Deg Meɣres 2023, GPT-4 yekcem ɣer ChatGPT Plus. Deg Mayyu 2024, GPT-4o yekcem ɣer ChatGPT. Deg Sebtember 2024, OpenAI tebda tessemras imudam n uwemmam/reasoning s o1-preview d o1-mini. Deg Ɣuct 2025, GPT-5 yekcem ɣer ChatGPT. Deg 2026, tawacult GPT-5.6 tettwaseqdec deg ChatGPT. OpenAI tessegza GPT-5.6 Sol am umudam i yesseqdacen Plus d Pro i twuriwin i yeḥwaǧǧen tizemmar ugar, ma d GPT-5.6 Luna d amudam agejdan i yiseqdacen Free d Go deg ubeddel i d-tessegza deg Ɣuct 2026. Anamek-is d akken ChatGPT mačči d yiwen n umudam. D afaris neɣ d agrudem i izemren ad yesseqdec imudam yemgaraden almend n lqem, n twuri d unaw n umiḍan. == 6. Adiwenni d usatal == Tazmert tagejdant n ChatGPT d asatal n udiwenni. Ma testeqsaḍ, syin terniḍ: «Segzi-d ugar», ChatGPT yezmer ad yegzu belli tmeslayeḍ ɣef tririt yezrin. Ur ilaq ara ad talseḍ asteqsi seg tazwara. Anect-a yettili acku iznan n udiwenni zemren ad ilin deg usatal i yettwafkan i umudam. S waya, adiwenni yezmer ad yuɣal d axeddim s kra n yimeḍqan: asteqsi → tiririt → aseɣti → tasleḍt → lqem aneggaru. D ayen i d-yefkan azal ameqqran i ChatGPT am wallal n uselmed, tira, asihel d unadi. == 7. Tifrat n wuguren d «uxemmam» == Imudam imaynuten n ChatGPT ur ttwasqedcen ara kan i tira n tutlayt; zemren daɣen ad xedmen ɣef tifrat n wuguren. Deg leḥsab, asihel, tussna neɣ tasleḍt, anagraw yezmer ad yesseqdec tarrayin i as-yettaken akud ugar i usuddes n tririt uqbel ad tt-id-yefk. Anect-a ur ilaq ara ad yettwafhem amzun ChatGPT yettxemmim s yiḥulfan neɣ s teɣzi n umdan. Awal axemmam neɣ s teglizit ''reasoning'' dagi yettuseqdac i tzemmar n unagraw ad yesseqdec kra n yimenzayen d tarrayin n tifrat n wuguren iwakken ad yawi ɣer ugemmuḍ igerrzen. Deg 2026, OpenAI tettak deg kra n yimudam-is tarrayin i yettaǧǧan aseqdac ad yefren acḥal n wakud d tzemmar ara yefk unagraw i tifrat n wugur. c6psw1phl4y3sxwsjqa5y0kvxrh0l9l 117454 117453 2026-09-21T16:49:16Z Gurzil90x 14292 Arniɣ-d ayen ilaqen 117454 wikitext text/x-wiki [[Tugna:OpenAI logo 2025 (symbol).svg|vignette|Alugu n ChatGPT]] '''ChatGPT''' d amallal n udiwenni s [[Tigzi Taragmawant|tigzi taragmawant]] (AI) i d-tesnulfa taṛmist OpenAI. Yeffeɣ-d i useqdec azayez deg 30 Wamber 2022, deg tazwara am rusenfaṛ n unadi, iwakken OpenAI ad telmed seg useqdec n yimdanen, ad tissin tizemmar d tilisa n unagraw-is. Deg lqem-is amezwaru, ChatGPT yebna ɣef umudam seg twacult GPT-3.5. Isem ChatGPT yebḍa ɣef sin yiḥricen: Chat, anamek-is adiwenni, akked GPT — Generative Pre-trained Transformer, tawacult n yimudam n tutlayt i ɣef yebna. Tamiḍrant tagejdant d ad yerr tazmert n yimudam imeqqranen n tutlayt deg ugrudem anda amdan yezmer ad yesseqdec tigzi taragmawant s tutlayt tagamant, amzun yettmeslay akked umeggay. Ass-a, ChatGPT yugar aṭas tamiḍrant n chatbot. Yezmer ad iɛiwen deg tira, tussna, anadi, asihel, tasleḍt n yisefka d yisemliyen, tugniwin, tifrat n wuguren, aseggem n yisenfaren d waṭas n twuriwin-nniḍen. OpenAI tessegza-t am umallal AI i izemren ad iɛiwen deg twuriwin n yal ass. == 1. Talalit n ChatGPT == Mi d-yeffeɣ ChatGPT deg 2022, tamiḍrant n umeslay akked tmacint ur telli ara d tamaynut. Llan ''chatbots'' uqbel-is s waṭas n yiseggasen. Ayen i ibeddlen akked ChatGPT d tazmert n umudam-is ad yegzu asiḍen n udiwenni, ad ikemmel ameslay ɣef waṭas n yisteqsiyen, ad yessegzi timiḍranin, ad yaru iḍrisen ɣezzifen, yerna ad ixdem tiwuriwin yemgaraden war ma ilaq ad yettwaselmed s talɣa tusridt i yal yiwet seg-sent. [[OpenAI]] tessegza deg ussufeɣ n 2022 belli talɣa n udiwenni tettak i ChatGPT tazmert ad d-yerr ɣef yisteqsiyen i d-iteddun deffir yisteqsi amezwaru, ad iqbel mi yecceḍ, ad yesseɣti kra n turdiwin ur nṣeḥḥa ara deg usteqsi, yerna ad yagi kra n yisutar ur nemṣada ara akked tɣellist. Lqem amezwaru yettwaselmed s tarrayt n RLHF — Reinforcement Learning from Human Feedback, anda imdanen ɛawnen deg uselmed n unagraw s usmenyif gar tririyin yemgaraden. ChatGPT n tazwara yebna ɣef GPT-3.5, maca deg yiseggasen i d-yeḍfernen OpenAI ternu imudam s tzemmar ugar. == 2. D acu i d GPT? == Iwakken ad nefhem ChatGPT, ilaq ad nefhem GPT. GPT d agzul n '''Aselkat n usaraw uzarsileɣ'''('''Generative Pre-trained Transformer)'''. Asaraw yemmal-d belli amudam yezmer ad d-isnulfu agbur am uḍris, tangalt n useɣẓan neɣ igemmaḍ-nniḍen. Azarsileɣ yemmal-d belli uqbel ad yebdu udiwenni akked useqdac, amudam yettwaselmad yakan ɣef yisefka imeqqranen. Aselkat d anaw n taneɣruft n uẓeṭṭa n uselmed alaway i yerran imudam n tutlayt imeqqranen n tura zemren ad xedmen tasleḍt n wassaɣen gar wawalen, tefyar d yimektayen deg yiḍrisen. ChatGPT, ihi, mačči d adlis ameqqran anda tella tririt i yal asteqsi. D anagraw n uselmed n tmacint i yesseqdacen imudam i yettwaselmaden ɣef waṭas n yisefka, syin yesseqdac ayen yelmed iwakken ad d-isuddes tiririt almend n usteqsi d usatal. == 3. Amek iteddu ChatGPT? == Mi ara taruḍ asteqsi, aḍris-ik yettwabḍa ɣer iferdisen imeẓyanen i nezmer ad nessemmi tiddas(tokens). ''Tiddest'' tezmer ad yili awal, aḥric n wawal, azamul neɣ kra n usekkil almend n tutlayt d umsiddes(tokenizer) i yettwaseqdacen. Amudam yettawi tiddest-a, yettales tasleḍt n wassaɣen gar-asen akked usatal i d-yezwaren, syin yettak tilisa i wayen i izemren ad d-iḍfer. S talɣa taḥerfit, yezmer ad yettwafhem am unagraw i yettaznen yal tikkelt: «D acu i ilaqen ad d-iḍfer tura?» Maca mi ara nales ayagi ɣef yimelyunen neɣ yimelyaren n yiferdisen d yassaɣen ussnanen i yelmed umudam, ad d-teffeɣ tazmert i yugar s waṭas asnimer n wawal i d-iteddun: asegzi, tira, agdal, tasleḍt, asihel, tifrat n wuguren d usuddes n tamusni. Dɣa, ma tella tririt tettban amzun tamacint «tessen» ayen i d-tenna, ilaq ad nefrez gar tarrayt n umudam d tegzi n umdan. ChatGPT d anagraw n tigzi taragmawant; ur ilaq ara ad as-nefk iḥulfan, iman neɣ tamuɣli tudmawant n umaḍal war ad yili ufus ussnan i waya. == 4. Aselmed s tallelt n yimdanen == Yiwen seg yiferdisen i d-yerran ChatGPT yemgarad ɣef kra n yimudam iqburen d aselmed iwakken ad iḍfer tanaḍt n useqdac yerna ad yerr s talɣa iwulmen i udiwenni. Deg lqem amezwaru, OpenAI tessemres ''supervised fine-tuning'': imselmaden imdanen ttaken-d imedyaten n yidiwenniyen gar useqdac d umeggay. Syin, OpenAI tessemres '''RLHF'''. Imdanen smenyafen gar waṭas n tririyin; isefka-a ttwasqedcen iwakken ad yelmed unagraw anwa anaw n tririt i d-yettwasmenyafen. Tarrayin n uselmed n yimudam imaynuten n tura zemrent ad mgaradent ɣef tarrayt-a tamezwarut, maca tamuɣli tagejdant teqqim: ur ilaq ara umudam ad yissin kan amek ara d-isnulfu aḍris; ilaq daɣen ad yelmed amek ara iḍfer tanaḍt d wamek ara d-yerr s talɣa ara yilin d abaɣur i useqdac. == 5. Seg GPT-3.5 ɣer yimudam imaynuten == Amezruy n ChatGPT yeqqen ɣer unerni n yimudam n OpenAI. Deg 2022, ChatGPT amezwaru yebna ɣef GPT-3.5. Deg Meɣres 2023, GPT-4 yekcem ɣer ChatGPT Plus. Deg Mayyu 2024, GPT-4o yekcem ɣer ChatGPT. Deg Sebtember 2024, OpenAI tebda tessemras imudam n uwemmam/reasoning s o1-preview d o1-mini. Deg Ɣuct 2025, GPT-5 yekcem ɣer ChatGPT. Deg 2026, tawacult GPT-5.6 tettwaseqdec deg ChatGPT. OpenAI tessegza GPT-5.6 Sol am umudam i yesseqdacen Plus d Pro i twuriwin i yeḥwaǧǧen tizemmar ugar, ma d GPT-5.6 Luna d amudam agejdan i yiseqdacen Free d Go deg ubeddel i d-tessegza deg Ɣuct 2026. Anamek-is d akken ChatGPT mačči d yiwen n umudam. D afaris neɣ d agrudem i izemren ad yesseqdec imudam yemgaraden almend n lqem, n twuri d unaw n umiḍan. == 6. Adiwenni d usatal == Tazmert tagejdant n ChatGPT d asatal n udiwenni. Ma testeqsaḍ, syin terniḍ: «Segzi-d ugar», ChatGPT yezmer ad yegzu belli tmeslayeḍ ɣef tririt yezrin. Ur ilaq ara ad talseḍ asteqsi seg tazwara. Anect-a yettili acku iznan n udiwenni zemren ad ilin deg usatal i yettwafkan i umudam. S waya, adiwenni yezmer ad yuɣal d axeddim s kra n yimeḍqan: asteqsi → tiririt → aseɣti → tasleḍt → lqem aneggaru. D ayen i d-yefkan azal ameqqran i ChatGPT am wallal n uselmed, tira, asihel d unadi. == 7. Tifrat n wuguren d «uxemmam» == Imudam imaynuten n ChatGPT ur ttwasqedcen ara kan i tira n tutlayt; zemren daɣen ad xedmen ɣef tifrat n wuguren. Deg leḥsab, asihel, tussna neɣ tasleḍt, anagraw yezmer ad yesseqdec tarrayin i as-yettaken akud ugar i usuddes n tririt uqbel ad tt-id-yefk. Anect-a ur ilaq ara ad yettwafhem amzun ChatGPT yettxemmim s yiḥulfan neɣ s teɣzi n umdan. Awal axemmam neɣ s teglizit ''reasoning'' dagi yettuseqdac i tzemmar n unagraw ad yesseqdec kra n yimenzayen d tarrayin n tifrat n wuguren iwakken ad yawi ɣer ugemmuḍ igerrzen. Deg 2026, OpenAI tettak deg kra n yimudam-is tarrayin i yettaǧǧan aseqdac ad yefren acḥal n wakud d tzemmar ara yefk unagraw i tifrat n wugur. 75y33foikqo6fpywadd9x2zj25tmhxu