Wikipedia
kabwiki
https://kab.wikipedia.org/wiki/Asebter_agejdan
MediaWiki 1.47.0-wmf.21
first-letter
Media
Uslig
Mmeslay
Amseqdac
Amyannan umsqedac
Wikipedia
Amyannan n Wikipedia
Tugna
Amyannan n tugna
MediaWiki
Amyannan n MediaWiki
Talɣa
Amyannan n talɣa
Tallat
Amyannan n tallat
Taggayt
Amyannan n taggayt
Awwur
Amyannan uwwur
Asenfaṛ
Amyannan usenfaṛ
TimedText
TimedText talk
Module
Discussion module
Event
Event talk
Sujet
World of A Song of Ice and Fire
0
11991
117497
117475
2026-09-26T12:54:52Z
Viyowoyero-vya-Malaŵi
17168
117497
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox adeg asugnan
| name = The Known World
| colour = #C0C0C0
| image = File:Map of the Known World.jpg
| imagesize = 250px
| caption = "A Map of The Known World"<br>by [[George R. R. Martin]]
| source = ''[[A Song of Ice and Fire]]''
| creator = [[George R. R. Martin]]
| genre = Aṛuman/Tiliẓri
| type = [[Fantasy world]]
| locations = Westeros<br>Essos<br>Sothoryos<br>Ulthos
| people = Irgazen imezwura<br>Andals<br>Tarwa n Tiẓgi<br>Icacfalen<br>[[Imedduten Imellalen]]
}}
Amaḍal asugnan aydeg iṛumanen ''[[A Song of Ice and Fire]]'' n [[George R. R. Martin]] dran yetwagzam s aṭas imenẓawen. Amur ameqran tedra deg umenẓaw n '''Westeros''', neɣ Sat Tigeldiwin. Yesɛa idetti tẓat tigeldiwin (Agafa, Tigzirin n Uzzal, Akal n Isafen, Iɣzer, Akal n Ataram, Akal n Tizekkiwin, Targa, Akal n Tikuṛunin, d Dorne)<ref group=S name=eventhorizon_chat />{{sfn|''A Game of Thrones''|loc=Arya I, p. 71}}{{sfn|''A Game of Thrones''|loc=Appendix: House Martell, p. 830}}.
==Amaḍal d umezruy n tmedyazt {{anchor|World|World and fictional history|Backstory|Background}}==
===Westeros {{anchor|Westeros|Seven Kingsdoms}}===
===Essos {{anchor|Essos|Valyria}}===
===Timnaḍin nniḍen {{anchor|Sothoryos|Sothoros|Sothyros|Ulthos}}===
===Maps===
==Agafa (The North) {{anchor|The North|The Neck}}==
[[File:Scotland in the UK and Europe.svg|thumb|Author George R. R. Martin compared the North of Westeros to {{color box|darkgreen}} [[Scotland]].<ref group=S name=denverpost_grrm />]]
Agafa (The North) d azgen n ugafa n Sat Tigeldiwin{{sfn|''A Game of Thrones''|loc=Map}} dɣa yettwaḥkem sɣur [[Axxam Stark]] seg Winterfell.{{sfn|''A Game of Thrones''|loc=Bran I, p. 14}} Agafa d ameqran qrib anect sḍiset tigeldiwin nniḍen ttwassemlilent, maca yesɛa cwit kan n imezdaɣen.{{sfn|''A Game of Thrones''|loc=Eddard I, p. 41}} Martin yequren Agafa s Tikust.<ref group=S name=denverpost_grrm /> D asemmiḍ deg Ugafa; yekkat wadfel s uskir maca deg akkw tisemhuyin, yili tigersin ttwaglament am aken d tiweɛṛanin macci d kra.{{sfn|''A Game of Thrones''|loc=Eddard I, p. 41}} Talast tagafat n aẓi d New Gift, azawag n wakal n 80 km yettwammestenen sɣur [[Taɛessast n Iḍ]].{{sfn|''A Storm of Swords''|loc=Bran III, p. 546}}
===Winterfell===
Winterfell d tamdint tazaykarawant n [[axxam Stark]], inebbaḍen n ugafa n Westeros. Yettwabnu sɣur Brandon Stark « ameṣkaw » (''{{lang|en|Bran the Builder}}''), d yiwen n igelliden imezwura n Ugafa, d netta yellan deg taneṣlit n Aɣrab. Ɣas anezwi n Ugafa, imezdaɣen n Winterfell ur tenyenɣa ara usemmiḍ acku tamdint tettwabnu ɣef tala n waman aḥmayan yettɛaddan gar iɣerban sɣur anagraw amegzu n [[aẓeṭṭa n tregwa|iẓeṭwan n tregwa|]], i ttsseḥmun aka tizeɣwin d tixxamin dɣa yetssinef tagrist n lqaɛa, deg unebdu am deg tagrest<ref group="R" name="AGOT Catelyn II">''A Game of Thrones'', Catelyn II.</ref>.
===The Wall===
===Beyond the Wall===
===Pyke===
=== Old Wyk ===
== The Riverlands ==
===Harrenhal===
===Riverrun===
===The Twins===
==The Vale of Arryn==
===The Eyrie===
==The Westerlands==
===Casterly Rock===
==The Reach==
===Oldtown===
==The Stormlands==
===Storm's End===
==The Crownlands==
===Dragonstone===
===King's Landing===
==Dorne==
==Free Cities and vicinity {{anchor|The Free Cities|Free Cities|Andalos|Rhoyne}}==
===Braavos===
===Pentos===
===Volantis===
===Other Free Cities {{anchor|Lorath|Lys|Myr|Norvos|Qohor|Tyrosh|Volantis}}===
==Central Essos==
=== Valyria ===
===Dothraki Sea {{anchor|The Dothraki Sea|Dothraki Sea|Vaes Dothrak}}===
===Lhazar===
==Slaver's Bay {{anchor|Slaver's Bay|Slavers Bay}}==
===Astapor===
===Yunkai===
===Meereen===
== Summer Sea ==
=== Basilisk Isles ===
=== Summer Islands {{anchor|Summer Islands|The Summer Islands}} ===
== Eastern Essos ==
===Red Waste===
===Qarth===
== Unvisited lands {{anchor|Other lands|Unvisited lands}} ==
===Asshai and the Shadow Lands {{anchor|Asshai|The Shadow Lands|Asshai and the Shadow Lands}}===
===Ibben===
===Yi Ti===
=== Plains of Jogos Nhai ===
== Sothoros or Sothoryos ==
== Tiwelhiwin ==
{{Reflist|30em}}
m96bt0e1npnknepejt8irlg2ogbri96
ChatGPT
0
25569
117498
117482
2026-09-26T14:57:12Z
Gurzil90x
14292
arniɣ ayen ilaqen
117498
wikitext
text/x-wiki
[[Tugna:OpenAI logo 2025 (symbol).svg|vignette|Alugu n ChatGPT]]
'''ChatGPT''' d amallal n udiwenni s [[Tigzi Taragmawant|tigzi taragmawant]] (AI) i d-tesnulfa taṛmist OpenAI. Yeffeɣ-d i useqdec azayez deg 30 Wamber 2022, deg tazwara am rusenfaṛ n unadi, iwakken OpenAI ad telmed seg useqdec n yimdanen, ad tissin tizemmar d tilisa n unagraw-is. Deg lqem-is amezwaru, ChatGPT yebna ɣef umudam seg twacult GPT-3.5.
Isem ChatGPT yebḍa ɣef sin yiḥricen: Chat, anamek-is adiwenni, akked GPT — Generative Pre-trained Transformer, tawacult n yimudam n tutlayt i ɣef yebna. Tamiḍrant tagejdant d ad yerr tazmert n yimudam imeqqranen n tutlayt deg ugrudem anda amdan yezmer ad yesseqdec tigzi taragmawant s tutlayt tagamant, amzun yettmeslay akked umeggay.
Ass-a, ChatGPT yugar aṭas tamiḍrant n chatbot. Yezmer ad iɛiwen deg tira, tussna, anadi, asihel, tasleḍt n yisefka d yisemliyen, tugniwin, tifrat n wuguren, aseggem n yisenfaren d waṭas n twuriwin-nniḍen. OpenAI tessegza-t am umallal AI i izemren ad iɛiwen deg twuriwin n yal ass.
== 1. Talalit n ChatGPT ==
Mi d-yeffeɣ ChatGPT deg 2022, tamiḍrant n umeslay akked tmacint ur telli ara d tamaynut. Llan ''chatbots'' uqbel-is s waṭas n yiseggasen. Ayen i ibeddlen akked ChatGPT d tazmert n umudam-is ad yegzu asiḍen n udiwenni, ad ikemmel ameslay ɣef waṭas n yisteqsiyen, ad yessegzi timiḍranin, ad yaru iḍrisen ɣezzifen, yerna ad ixdem tiwuriwin yemgaraden war ma ilaq ad yettwaselmed s talɣa tusridt i yal yiwet seg-sent.
[[OpenAI]] tessegza deg ussufeɣ n 2022 belli talɣa n udiwenni tettak i ChatGPT tazmert ad d-yerr ɣef yisteqsiyen i d-iteddun deffir yisteqsi amezwaru, ad iqbel mi yecceḍ, ad yesseɣti kra n turdiwin ur nṣeḥḥa ara deg usteqsi, yerna ad yagi kra n yisutar ur nemṣada ara akked tɣellist.
Lqem amezwaru yettwaselmed s tarrayt n RLHF — Reinforcement Learning from Human Feedback, anda imdanen ɛawnen deg uselmed n unagraw s usmenyif gar tririyin yemgaraden. ChatGPT n tazwara yebna ɣef GPT-3.5, maca deg yiseggasen i d-yeḍfernen OpenAI ternu imudam s tzemmar ugar.
== 2. D acu i d GPT? ==
Iwakken ad nefhem ChatGPT, ilaq ad nefhem GPT.
GPT d agzul n '''Aselkat n usaraw uzarsileɣ'''('''Generative Pre-trained Transformer)'''.
Asaraw yemmal-d belli amudam yezmer ad d-isnulfu agbur am uḍris, tangalt n useɣẓan neɣ igemmaḍ-nniḍen.
Azarsileɣ yemmal-d belli uqbel ad yebdu udiwenni akked useqdac, amudam yettwaselmad yakan ɣef yisefka imeqqranen.
Aselkat d anaw n taneɣruft n uẓeṭṭa n uselmed alaway i yerran imudam n tutlayt imeqqranen n tura zemren ad xedmen tasleḍt n wassaɣen gar wawalen, tefyar d yimektayen deg yiḍrisen.
ChatGPT, ihi, mačči d adlis ameqqran anda tella tririt i yal asteqsi. D anagraw n uselmed n tmacint i yesseqdacen imudam i yettwaselmaden ɣef waṭas n yisefka, syin yesseqdac ayen yelmed iwakken ad d-isuddes tiririt almend n usteqsi d usatal.
== 3. Amek iteddu ChatGPT? ==
Mi ara taruḍ asteqsi, aḍris-ik yettwabḍa ɣer iferdisen imeẓyanen i nezmer ad nessemmi tiddas(tokens). ''Tiddest'' tezmer ad yili awal, aḥric n wawal, azamul neɣ kra n usekkil almend n tutlayt d umsiddes(tokenizer) i yettwaseqdacen.
Amudam yettawi tiddest-a, yettales tasleḍt n wassaɣen gar-asen akked usatal i d-yezwaren, syin yettak tilisa i wayen i izemren ad d-iḍfer. S talɣa taḥerfit, yezmer ad yettwafhem am unagraw i yettaznen yal tikkelt: «D acu i ilaqen ad d-iḍfer tura?»
Maca mi ara nales ayagi ɣef yimelyunen neɣ yimelyaren n yiferdisen d yassaɣen ussnanen i yelmed umudam, ad d-teffeɣ tazmert i yugar s waṭas asnimer n wawal i d-iteddun: asegzi, tira, agdal, tasleḍt, asihel, tifrat n wuguren d usuddes n tamusni.
Dɣa, ma tella tririt tettban amzun tamacint «tessen» ayen i d-tenna, ilaq ad nefrez gar tarrayt n umudam d tegzi n umdan. ChatGPT d anagraw n tigzi taragmawant; ur ilaq ara ad as-nefk iḥulfan, iman neɣ tamuɣli tudmawant n umaḍal war ad yili ufus ussnan i waya.
== 4. Aselmed s tallelt n yimdanen ==
Yiwen seg yiferdisen i d-yerran ChatGPT yemgarad ɣef kra n yimudam iqburen d aselmed iwakken ad iḍfer tanaḍt n useqdac yerna ad yerr s talɣa iwulmen i udiwenni.
Deg lqem amezwaru, OpenAI tessemres ''supervised fine-tuning'': imselmaden imdanen ttaken-d imedyaten n yidiwenniyen gar useqdac d umeggay. Syin, OpenAI tessemres '''RLHF'''. Imdanen smenyafen gar waṭas n tririyin; isefka-a ttwasqedcen iwakken ad yelmed unagraw anwa anaw n tririt i d-yettwasmenyafen.
Tarrayin n uselmed n yimudam imaynuten n tura zemrent ad mgaradent ɣef tarrayt-a tamezwarut, maca tamuɣli tagejdant teqqim: ur ilaq ara umudam ad yissin kan amek ara d-isnulfu aḍris; ilaq daɣen ad yelmed amek ara iḍfer tanaḍt d wamek ara d-yerr s talɣa ara yilin d abaɣur i useqdac.
== 5. Seg GPT-3.5 ɣer yimudam imaynuten ==
Amezruy n ChatGPT yeqqen ɣer unerni n yimudam n OpenAI.
Deg 2022, ChatGPT amezwaru yebna ɣef GPT-3.5. Deg Meɣres 2023, GPT-4 yekcem ɣer ChatGPT Plus. Deg Mayyu 2024, GPT-4o yekcem ɣer ChatGPT. Deg Sebtember 2024, OpenAI tebda tessemras imudam n uwemmam/reasoning s o1-preview d o1-mini. Deg Ɣuct 2025, GPT-5 yekcem ɣer ChatGPT.
Deg 2026, tawacult GPT-5.6 tettwaseqdec deg ChatGPT. OpenAI tessegza GPT-5.6 Sol am umudam i yesseqdacen Plus d Pro i twuriwin i yeḥwaǧǧen tizemmar ugar, ma d GPT-5.6 Luna d amudam agejdan i yiseqdacen Free d Go deg ubeddel i d-tessegza deg Ɣuct 2026.
Anamek-is d akken ChatGPT mačči d yiwen n umudam. D afaris neɣ d agrudem i izemren ad yesseqdec imudam yemgaraden almend n lqem, n twuri d unaw n umiḍan.
== 6. Adiwenni d usatal ==
Tazmert tagejdant n ChatGPT d asatal n udiwenni.
Ma testeqsaḍ, syin terniḍ: «Segzi-d ugar», ChatGPT yezmer ad yegzu belli tmeslayeḍ ɣef tririt yezrin. Ur ilaq ara ad talseḍ asteqsi seg tazwara.
Anect-a yettili acku iznan n udiwenni zemren ad ilin deg usatal i yettwafkan i umudam. S waya, adiwenni yezmer ad yuɣal d axeddim s kra n yimeḍqan: asteqsi → tiririt → aseɣti → tasleḍt → lqem aneggaru.
D ayen i d-yefkan azal ameqqran i ChatGPT am wallal n uselmed, tira, asihel d unadi.
== 7. Tifrat n wuguren d «uxemmam» ==
Imudam imaynuten n ChatGPT ur ttwasqedcen ara kan i tira n tutlayt; zemren daɣen ad xedmen ɣef tifrat n wuguren.
Deg leḥsab, asihel, tussna neɣ tasleḍt, anagraw yezmer ad yesseqdec tarrayin i as-yettaken akud ugar i usuddes n tririt uqbel ad tt-id-yefk.
Anect-a ur ilaq ara ad yettwafhem amzun ChatGPT yettxemmim s yiḥulfan neɣ s teɣzi n umdan. Awal axemmam neɣ s teglizit ''reasoning'' dagi yettuseqdac i tzemmar n unagraw ad yesseqdec kra n yimenzayen d tarrayin n tifrat n wuguren iwakken ad yawi ɣer ugemmuḍ igerrzen.
Deg 2026, OpenAI tettak deg kra n yimudam-is tarrayin i yettaǧǧan aseqdac ad yefren acḥal n wakud d tzemmar ara yefk unagraw i tifrat n wugur.
== 8. Agetaskarant — multimodality ==
ChatGPT n tura ur yettqimi ara deg uḍris kan.
Imudam d wallalen-is zemren, almend n lqem d umiḍan, ad xedmen akked tugniwin, ifuyla d yisemliyen, ad ten-sleḍ, ad ten-id-ssegzin neɣ ad d-rren ɣef yisteqsiyen fell-asen. OpenAI tessegza ChatGPT am umeggay i yezmer ad yettwaseqdec i tesleḍt n tugniwin d yifuyla, rnu ɣer tira, asiḍen(leḥsab), asihel d usuddes n yimektayen.
Tazmert-a tettusemma s Teglizit ''multimodality'': anagraw ur yettqabal ara yiwen n wanaw n yisefka kan.
Anect-a yessekcem ChatGPT seg umaḍal n chatbot n uḍris ɣer unagraw wessiɛen i izemren ad ixdem akked waṭas n wanawen n yisefka.
== 9. Anadi deg Web ==
Yiwen seg wuguren n yimudam n tutlayt d akken tamusni i d-yettwaselmed ur tezmir ara ad tili d tamaynut i lebda. Tella talast gar wakud n uselmed d wayen iḍerrun tura deg umaḍal.
I tifrat n waya, ChatGPT yezmer ad yesseqdec anadi deg Web. Deg umḍiq n wakken ad d-yerr kan seg tamusni n umudam, yezmer ad inadi ɣef yisallen imaynuten deg Internet, ad ten-yesleḍ, syin ad d-yefk tiririt s tuɣalin ɣer yɣbula. OpenAI tessegza belli ''ChatGPT Search'' yettaǧǧa ChatGPT ad d-yawi isallen imaynuten seg Internet srid ɣer udiwenni.
Aya yesɛa azal deg yisental i yettbeddilen s lemɣawla: isallen n wass, tetiknulujit, ibeddilen n yifarisen, tasertit, tadamsa, imeslayen ussnanen imaynuten d wayen-nniḍen.
== 10. Anadi Lqayen ==
I unadi yeḥwaǧǧen ugar n telqayt, OpenAI tesnulfa ''Deep Research''.
Deg umḍiq n unadi aḥerfi i d-yettawin kra n yɣbula, Anadi Lqayen(Deep Research) yezmer ad yebnu abrid n unadi, ad inadi deg waṭas n yɣbula, ad ten-yesmenyaf, ad yessemlil isallen, syin ad d-isuffeɣ aneqqis neɣ tasleḍt s yɣbula.
Deg 2026, OpenAI terni tazmert i Deep Research ad yeqqen ɣer yisnasen d yiɣbula-nniḍen, yerna aseqdac yezmer ad iwali amek iteddu unadi yerna ad t-id-ibeddel deg tazwara ar taggara.
S waya, ChatGPT yezmer ad yuɣal seg umeggay n yisteqsiyen d tririyin ɣer umallal n unadi.
== 11. Takatut — ccfawat n ChatGPT ==
Yiwen seg yibeddilen imeqqranen deg ChatGPT d takatut/Memory.
Deg udiwenni aḥerfi, ChatGPT yezmer ad yeḥrez asatal n wayen i d-nnan yiseqdacen deg udiwenni-nni. Memory, tezmer ad tessekcem kra n usatal i wakud ɣezzifen, iwakken idiwenniyen imaynuten ur beddun ara yal tikkelt seg zeru.
OpenAI tessegza belli Takatut/Memory tezmer ad tɛiwen ChatGPT ad yissin ismenyifen, isenfaren d tilisa n useqdac iwakken idiwenniyen i d-iteddun ad bdun seg usatal i yellan yakan. Deg Yunyu 2026, OpenAI tessegza taneɣruft tamaynut n ''Memory'' i semma ''Dreaming,'' i d-yessuddusen ccfawat s wudem ara yeḥrez tatrart, akemmel d wazal n yisallen i useqdac.
Tamiḍrant-a tettak i ChatGPT tazmert ad yuɣal d allal n uxeddim ɣef wakud ɣezzifen, mačči d yiwen n udiwenni kan.
== 12. Isenfaṛen ==
''Projects'' ''neɣ isenfaṛen'' d imeḍqan deg ChatGPT anda aseqdac yezmer ad yessemlil idiwenniyen, ifuyla, tinaḍin d usatal n yiwen n usenfar.
Amedya, amdan ixeddmen ɣef unadi ussnan yezmer ad yesnulfu ''Project'' i unadi-nni, ad yernu isemliyen, idiwenniyen d tinaḍin. ChatGPT yezmer ad yesseqdec asatal n usenfar iwakken ur ilaq ara useqdac ad d-yales yal tikkelt ayen akk i yellan yakan.
''Projects'' sɛan azal ladɣa i leqdicat i yettkemmilen ɣef waṭas n wussan neɣ n wagguren: tira n udlis, anadi, asenfar n useɣẓan, aselmed neɣ axeddim n ugraw.
== 13. ChatGPT Work ==
Deg 2026, OpenAI tessemgarad gar Udiwenni/Chat d Uxeddim/Work.
Adiwenni iwulem ugar i yisteqsiyen, isegziyen, asnulfu n yimektayen, aseɣti n uḍris neɣ tiwuriwin iwezzlanen. Axeddim/Work, ma d netta, yettwabna i leqdicat imeqqranen i yeḥwaǧǧen waṭas n yimahilen, asatal d ugemmuḍ aneggaru i yezmer useqdac ad isenqed.
Tamiḍrant-a teskanay anerni n ChatGPT seg «steqsi-d, ad k-d-rreɣ» ɣer «efk-iyi-d asenfar, ad xedmeɣ fell-as armi d agemmuḍ».
D abeddel agejdan deg wamek i yezmer assaɣ gar umdan d tigzi taragmawant ad yettnerni.
== 14. ChatGPT d usihel ==
Asihel d yiwet seg taɣulin anda ChatGPT yesɛa aseqdec wessiɛen.
Yezmer ad yessegzi tangalt, ad yesseɣti tuccḍiwin, ad d-yefk imedyaten, ad iɛiwen deg usenfar n taneɣruft n useɣẓan, ad ixdem tasleḍt n tangalt, neɣ ad isenqed kra n wuguren n tɣellist.
Amsihel yezmer, amedya, ad yefk ugur s [[Rust (Tutlayt Usihel)|Rust]], Python, [[TypeScript]] neɣ [[Java (tutlayt)|Java]], syin ChatGPT ad yessegzi anida tella tuccḍa d wamek ara tettwaseɣti.
Akken ttnernin wallalen n OpenAI am Codex, assaɣ gar ChatGPT d usihel yettbeddil seg tallelt deg tira n tengalt ɣer yinagrawen i izemren ad xedmen ɣef usenfar s talɣa ugar tudmawant.
== 15. Aselmed d tussna ==
ChatGPT yezmer ad yettwaseqdec am umselmad ameẓyan i yellan yal tikkelt mi ara t-teḥwaǧeḍ.
Aseqdac yezmer ad yessuter asegzi s talɣa taḥerfit, syin ad yessuter lqem ugar n telqayt; yezmer ad yessuter imedyaten, iseqsiyen n usekyed, neɣ ad yessegzi yiwet n tmiḍrant s waṭas n tarrayin.
Deg tussna, ChatGPT yezmer ad iɛiwen deg tegzi n yimagraden ussnanen, tasleḍt n yisefka, tusnakt, asihel d usuddes n unadi.
Maca ilaq ad yettwaseqdec am wallal n tallelt, mačči am uɣbalu i ur yettceḍen ara. Deg temsal ussnanen ilaq asenqed n yɣbula, ladɣa mi ara yili ugemmuḍ yesɛa azal meqqren.
== 16. Tutlayin ==
Yiwen seg yibaɣuren imeqqranen n yimudam n tutlayt d tazmert ad xedmen s waṭas n tutlayin.
Tazmert-a tettak i ChatGPT azal meqqran i tutlayin ur nesɛi ara aṭas n wallalen n tetiknulujit. Yezmer ad yessegzi, ad yaru, ad isuqqel neɣ ad iɛiwen deg usnerni n ugbur s tutlayin yemgaraden.
Maca taswiɛt n umudam ur tettili ara kifkif deg yal tutlayt. Tutlayin i yesɛan isefka imeqqranen deg Internet d yisefka n uselmed zemrent ad sɛunt agemmuḍ igerrzen ugar ɣef tutlayin i yesɛan isefka drus. Ɣef waya, deg tutlayt am taqbaylit, aseqdec n yimawalen, iɣbula n tutlayt d useɣti n useqdac yezmer ad yesɛu azal ameqqran i tɣara n ugemmuḍ.
== 17. Tugniwin d usnulfu ==
ChatGPT yezmer daɣen ad yili d agrudem gar useqdac d yimudam n usnulfu n tugniwin.
Aseqdac yezmer ad yessegzi tugna i yebɣa s tutlayt tagamant: amḍiq, tafat, ini, amezruy, iselsa, tarrayt n unekcum n kamera d wayen-nniḍen. Anagraw yezmer syin ad d-isnulfu tugna almend n usegzi.
Yezmer daɣen ad yesseɣti tugna yellan: ad ibeddel aɣawas, ad yekkes neɣ ad yernu aferdis, ad ibeddel ini neɣ ad yerr tugna s tarrayt taẓurant yemgaraden.
S waya, tutlayt tuɣal d agrudem n usnulfu: deg umḍiq n useqdec n wallalen yellan sran aswir afellay n useqdec, amdan yezmer ad yessegzi kan ayen yebɣa.
== 18. Tameslayt s imesli ==
ChatGPT yezmer daɣen ad yettwaseqdec s ṣṣut.
Deg umḍiq n tira n uḍris, aseqdac yezmer ad yini asteqsi-s s yimi yerna ad yesel i tririt. Aya iqerreb ugar adiwenni akked tigzi taragmawant ɣer tarrayt n umeslay gar yimdanen.
Aseqdec s imesli yesɛa azal i uselmed n tutlayin, i udiwenni mi ur yezmir ara useqdac ad yaru, i tira n yimektayen s lemɣawla, neɣ i useqdec n ChatGPT mi yellan uxeddim-nniḍen deg ufus.
== 19. Ifuyla d tesleḍt n yisefka ==
ChatGPT yezmer ad iqbel isemliyen d yifuyla, syin ad ixdem fell-asen.
Amedya, yezmer ad yesleḍ PDF, ad d-yessufeɣ tiktiwin tigejdanin seg uneqqis, ad iqaren sin n yisemliyen, ad ixdem ɣef yisefka n tfelwit, neɣ ad yessegzi tugna.
Aya ibeddel tarrayt n useqdec-is: deg umḍiq n tira n yisefka meṛṛa deg "prompt", aseqdac yezmer ad yefk isemli yellan yakan syin ad yessuter ayen i yebɣa.
== 20. Tɣellist ==
Tazmert n ChatGPT tettawi-d daɣen uguren n tɣellist.
Anagraw n tigzi taragmawant yezmer ad yettwaseqdec i wayen yelhan, maca kra n yiseqdacen zemren ad ɛerḍen ad t-sqedcen i ukellex, tɣellist tasenselkamt, asnulfu n yisallen n lekdeb neɣ ayen-nniḍen i izemren ad d-yawi lexṣara.
Ɣef waya, OpenAI tessemras tarrayin n tɣellist i yebnan deg yimudam d yifarisen-is. ChatGPT yezmer ad yagi kra n yisutar neɣ ad ibeddel tarrayt n tririt ma yella usuter yezmer ad d-yawi lexṣara.
cbwjsak53o5k5ny7ecgrbwa51x2tq1o
Dyuklisyan
0
25586
117499
117494
2026-09-26T17:59:34Z
Gurzil90x
14292
arniɣ ayen ilaqen
117499
wikitext
text/x-wiki
'''Dyuklisyan''' (Diocletianus s tlaṭinit; azal n 244–311 SL.Ɛ.) yella d amenkad arumani seg 284 ar 305 SL.Ɛ. Yettwaḥsab gar yimenkaden
{{Infobox biography|item=Q43107|image=[[File:Istanbul Archaeology Museum Bust of Diocletian, from Nikomedia, Izmit, end 3rd century AD 1536.jpg|thumb|Asalay n Isṭanbul, Asebdad n uqeṛṛu n Dyuklisyan]]|caption=Amenkad Dyuklisyan.}}
i yesɛan azal meqqren deg umezruy n Tmenkda Tarumanit, acku deg tallit-is i yettwabeddel s wudem ameqqran wamek i tettuddus tmenkda, wamek i tettwaḍebber, wamek i tettwaseḥbes tsertit-is d wamek i yettwasebded ujerriḍ-is askari.
Dyuklisyan ur d-yusi ara seg twacult n yimenkaden. Yekker-d seg yiwet n tallit anda Tamenkda Tarumanit tettidir uguren imeqqranen: uguren isertanen, imeɣriyen gar iserdasen, ṭṭraḍ deg yidurar n tilisa, uguren n tedrimt, d ubeddel n yimenkaden s lemɣawla. Mi yekcem ɣer leḥkem deg 284, yebda ad yerr adabu d tmenkda ɣer yiwen n unagraw iǧehden ugar.
== 1. Talalit-is d temẓi-is ==
Isem-is n talalit yella, ɣef wakken i d-ttawin tuget n yinagmayen, '''Diocles'''. Ilul azal n 244 SL.Ɛ. deg tmurt n Dalmatia, deg yiwet n temnaḍt n Balkans i yellan imir-nni ddaw Tmenkda Tarumanit.
Ur d-yekki ara seg yiwet n twacult tameqrant neɣ tamerkantit. Amedya-is yemgarad ɣef waṭas n yimenkaden yezrin: abrid-is ɣer leḥkem ibna-t s waṭas ɣef unekcum-is ɣer tredsa n Rum d usali-is deg yiswiren n tredsa n tɛessast n umenkad.
Ayagi yesɛa azal meqqren deg tallit-nni. Tamenkda Tarumanit n tasut tis kraḍ tettɛawan s waṭas ɣef iserdasen: win i yesɛan tazmert ad yawi iserdasen ɣer tama-s yezmer ad yuɣal d amenkad.
== 2. Tamenkda Tarumanit uqbel Dyuklisyan ==
Iwakken ad nefhem azal n Dyuklisyan, ilaq ad nefhem ayen i d-yellan uqbel-is.
Gar azal n 235 d 284 SL.Ɛ., Rum tedder yiwet n tallit i yettwassnen deg umezruy am tazɣent n tasut tis kraḍ. Deg kra n 50 n yiseggasen kan, aṭas n yimenkaden kkin-d ɣer leḥkem, waṭas seg-sen ttwanɣan neɣ ttwaksen s ṭṭraḍ.
Tamenkda tettwaɛreḍ s waṭas n wuguren: iɣerfan d trebbuyaɛ iǧirmaniyen deg ugafa, Tamenkda Tasasanit n yifarisiyen deg usammar, igrawen iserdasen yemgaraden d ṭṭraḍ gar iserdasen irumaniyen, aɣlay n tedrimt, timerna n ssuma n lḥwayeǧ, akked uxṣar n laman deg tsertit.
Deg kra n yiseggasen, Tamenkda Tarumanit qrib ad tebḍu ɣef kraḍ n tmenkadin yemgaraden.
Dyuklisyan yewweḍ ɣer leḥkem deg yiwet n taɣzent akka.
== 3. Anekcum-is ɣer leḥkem ==
Deg 284, amenkad '''Numerianus''' yemmut deg tegnatin ur nettwassen ara akken iwata. Iserdasen i yellan deg usammar xtaren Dyuklisyan d amenkad.
Maca '''Carinus''', gma n Numerianus, yella mazal yeṭṭef adabu deg umalu.
Gar sin-nsen yella ṭṭraḍ. Deg 285, ''Carinus'' yemmut, Dyuklisyan yuɣal d win i yettḥekkimen ɣef tuget n Tmenkda Tarumanit.
Maca Dyuklisyan yegza yiwet n tɣawsa: tmenkda tewsaɛ d tameqrant nezzeh i wakken ad tt-iḥkem yiwen n umdan kan.
Seg dagi i d-yebda yiwen seg yibeddilen-is imeqqranen.
== 4. Tetrarkiya — leḥkem n ukuẓ ==
Dyuklisyan ur yebɣi ara ad yebḍu Tamenkda Tarumanit d timura tilelliyin. Deg umḍiq n waya, yebɣa ad yebḍu amek ara tettwaḍebber.
Deg 285–286, yerra ''Maximianus'' d amḍebber ameqqran ɣer yid-s, sakin yerna-as azal n umenkad.
Deg 293, anagraw yettwasebded s wudem uffir ugar. Llan sin n yimenkaden imeqqranen (Augusti):
'''Dyuklisyan''' deg usammar;
'''Maximianus''' deg umalu.
Yal yiwen seg-sen yesɛa yiwen n umɛiwen s uzwel '''''Caesar''''':
'''Galerius''' yella d ''Caesar'' n Dyuklisyan;
'''Constantius Chlorus''' yella d ''Caesar'' n ''Maximianus''.
Anagraw-a yettwassen s yisem '''Tetrarchia''', anamek-is «leḥkem n ukuẓ».
Tikti-is tamezwarut mačči d beṭṭu n Rum ɣef ukuẓ n tmenkadin, maca d asebded n ukuẓ n yixefawen n leḥkem i zemren ad ɛiwnen iman-nsen deg ṭṭraḍ, deg tsertit d uḍebber.
== 5. Acuɣer tetrarkiya? ==
Tamenkda Tarumanit tettwasebded seg Britain ar Masṛ, seg Iberia ar Syria. Iserdasen ur zmiren ara ad awḍen s lemɣawla seg yiwet n temnaḍt ɣer tayeḍ. Ulac tilifun, ulac internet, ulac tarrayin n teywalt n tura; izen yezmer ad yeṭṭef ussan neɣ smanat iwakken ad yaweḍ.
Dyuklisyan yebɣa yal tama tameqrant n tmenkda ad tesɛu amḍebber asertan d asertan i iqerben ɣer tilisa.
'''Tetrarkiya''', ihi, tella d tiririt ɣef yiwen n wugur n tidet: amek ara tettwaḍebber tmenkda tameqrant s wudem arurad?
== 6. Abeddel deg talɣa n udabu ==
Deg talliyin n [[Ugustus]] d yimenkaden imezwura, amenkad arumani yebɣa ad d-iban amzun d amezwaru gar yimdanen.
Deg tallit n Dyuklisyan, talɣa-a tebeddel.
Anekcum ɣer umenkad yuɣal d ayen yesɛan ilugan d tgejdit tameqrant. Tamenkda tebda tettruḥu seg unagraw aqbur i yettwasemman s Principatus ɣer talɣa n leḥkem anda amenkad yesɛa tazmert iǧehden ugar, i yettwassemman s umata Dominatus.
Mačči Dyuklisyan kan i d-yewwin abeddel-a, maca tallit-is tettwaḥsab d yiwet seg talliyin anda abeddel-a iban-d s wudem iwulmen.
== 7. Aḍebber n tmenkda ==
Dyuklisyan ibeddel daɣen anagraw n uḍebber.
Iḥuza timura n tmenkda i yellan meqqrit nezzeh, yebḍa kra seg-sent ɣef timnaḍin meẓẓiyen iwakken ad tent-id-yeḍfer uḍebber s wudem yelhan.
Timnaḍin-a ttusduklent deg yigrawen imeqqranen n uḍebber.
Tikti tagejdant tella: ula d amḍebber n yiwet n temnaḍt ur ilaq ara ad yesɛu tazmert tameqqrant nezzeh ara t-yerren d amennuɣ mgal leḥkem agejdan.
Yebɣa daɣen ad yemgarad ugar gar tazmert taresdast d tazmert n uḍebber.
== 8. Iserdasen n Rum ==
Yiwen seg wuguren i d-yemlal Dyuklisyan yella d aḥraz n tilisa.
Deg usammar, Tamenkda Tasasanit n yifarisiyen tella d amennuɣ ameqqran n Rum. Deg ugafa, igrawen n Iǧermaniyen ttaɛraḍen ɣef tilisa n Rhine d Danube. Deg Masr d kra n temnaḍin n usammar llan n ccwal d tegrawliwin.
Dyuklisyan d yimdukal-is n tetrarkiya rnan deg waṭas n yimennuɣen.
Gar tid yettwassnen ugar yella rrbeḥ n Galerius ɣef Tmenkda Tasasanit deg 298. '''Talwit n Nisibis''' i d-yeḍfer rrbeḥ-a yerra Rum deg tegnit iǧehden nezzeh deg usammar.
== 9. Tadrimt d tdamsa ==
Ṭṭraḍat d tsertit ur llin ara kan d uguren n Dyuklisyan. Tadrimt tarumanit tella daɣen deg tegnit iweɛren.
Deg tasut tis kraḍ, imenkaden ssneqsen azal n yidrimen, iwakken ad sersen ugar n yidrimen deg tedrimt. Aya yerna uguren n laman deg tedrimt d ssuma n lḥwayeǧ.
Dyuklisyan yebɣa ad yerr anagraw ɣer leqdic.
Yessuffeɣ-d idrimen imaynuten, ibeddel anagraw n tebzert, yerna aḍebber agejdan ɣef tdamsa.
Maca kra n yibeddilen-is ur d-wwin ara ayen yebɣa.
fjpf36yu467dc4yvnq8x4x3py49fg90
Tawennaḍt
0
25592
117500
2026-09-27T11:05:57Z
Gurzil90x
14292
Amagrad amaynut
117500
wikitext
text/x-wiki
[[Tugna:Hopetoun falls.jpg|vignette|Asefrek n wakal yeḥraz agama n iɣlluyen n "Hopetoun" deg Ustralya.]]
'''Tawennaḍt''' d tazrirt takullit n yiferdisen igamanen (am akal, aman, aḍu, tafukt) d yimuddiren (amɣan, iɣersiwen, ibaktiriyen) i d-yezzin ɣef umdan neɣ ɣef yal amuddir nniḍen. Deg tussna n tesnawennaḍt, tawennaḍt tessemlil akk tiwtilin tifizikin, tikimiyin d tnudranin i d-iteggin anagraw awnḍan ideg tettidir yerna tettnerni tudert.
Deg tallit tamirant, awal « tawennaḍt » yeqqen nezzeh ɣer temsal n ummesten n ugama mgal tawaɣiyin i d-igellu warmud n wemdan, gar-asent asluɣu, abeddel anezwan d wengar n tenḍa tamudrant.
l4x2961hqn7efyg7myzstg410o6qaek