Wikipedia kabwiki https://kab.wikipedia.org/wiki/Asebter_agejdan MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Media Uslig Mmeslay Amseqdac Amyannan umsqedac Wikipedia Amyannan n Wikipedia Tugna Amyannan n tugna MediaWiki Amyannan n MediaWiki Talɣa Amyannan n talɣa Tallat Amyannan n tallat Taggayt Amyannan n taggayt Awwur Amyannan uwwur Asenfaṛ Amyannan usenfaṛ TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet Talɣa:Infobox person 10 20349 117520 117446 2026-09-30T05:06:02Z Asorev 17084 117520 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:infobox|infoboxTemplate|child={{if empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}} | bodyclass = biography vcard | above = {{#if:{{{honorific_prefix|}}}|<div class="honorific-prefix" style="font-size: 80%; font-weight: normal;">{{{honorific_prefix|}}}</div>}}<div class="fn">{{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}</div>{{#if:{{{honorific_suffix|}}}|<div class="honorific-suffix" style="font-size: 80%; font-weight: normal;">{{{honorific_suffix|}}}</div>}} | subheader = {{#ifeq:{{lc: {{if empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}}}|yes|{{#if:{{{embed_title|}}}|'''{{{embed_title|}}}'''}}}} | subheader2 = {{#switch:{{if empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes=<!--empty when this infobox is embedded-->|#default={{#if:{{{native_name|}}}|{{#if:{{{native_name_lang|}}}|<div class="nickname" lang="{{{native_name_lang}}}">}}{{{native_name}}}{{#if:{{{native_name_lang|}}}|</div>}} }} }} | subheaderstyle2 = font-size: 125% | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{#ifeq:{{lc:{{{landscape|}}}}}|yes|{{min|300|{{#if:{{#ifexpr:{{{image_size|}}}}}|300|{{{image_size|}}}}}}}x200px|{{{image_size|}}}}}|sizedefault=frameless|upright={{if empty|{{{image_upright|}}}|1}}|alt={{if empty|{{{alt|}}}|{{{image_alt|}}}}}|class={{{image_class|}}}|suppressplaceholder=yes}} | caption = {{if empty|{{{caption|}}}|{{{image_caption|}}}}} | label2 = Pronunciation | data2 = {{{pronunciation|}}} | label10 = Talalit | data10 = {{br separated entries |1={{#if:{{{birth_name|}}}|<div style="display:inline" class="nickname">{{{birth_name|}}}</div>}} |2={{#invoke:person date|birth}} |3={{#if:{{{birth_place|}}}|<div style="display:inline" class="birthplace">{{{birth_place|}}}</div>}} }} | label11 = Bapti{{#if:{{{baptized|}}}|z|s}}ed | data11 = {{#if:{{{birth_date|}}}||{{if empty|{{{baptized|}}}|{{{baptised|}}}}}}} | label12 = Disappeared | data12 = {{Br separated entries|1={{{disappeared_date|}}}|2={{{disappeared_place|}}}}} | label13 = Status | data13 = {{{disappeared_status|}}} | label14 = Lmut | data14 = {{br separated entries |1={{#invoke:person date|death}} |2={{#if:{{{death_place|}}}|<div style="display:inline" class="deathplace">{{{death_place|}}}</div>}} }} | label15 = {{longitem|Cause&nbsp;of death}} | data15 = {{{death_cause|}}} | label16 = {{longitem|Body discovered}} | data16 = {{{body_discovered|}}} | label17 = {{longitem|{{#if:{{{burial_place|}}}|Burial place|Ideg n uẓekka}}}} | data17 = {{#if:{{{burial_place|}}}|{{Br separated entries|1={{{burial_place|}}}|2={{{burial_coordinates|}}}}}|{{Br separated entries|1={{{resting_place|}}}|2={{{resting_place_coordinates|}}}}}}} | class17 = label | label18 = Monuments | data18 = {{{monuments|}}} | label21 = Other&nbsp;name{{pluralize from text|{{{other_names|}}}|plural=s}} | data21 = {{{other_names|}}} | class21 = nickname | label22 = Siglum | data22 = {{{siglum|}}} | label23 = Taɣlent | data23 = {{{citizenship|}}} | class23 = category | label24 = Education | data24 = {{{education|}}} | label25 = Alma&nbsp;mater | data25 = {{{alma_mater|}}} | label26 = Amahil | data26 = {{{occupation|}}} | class26 = role | label27 = Years&nbsp;active | data27 = {{{years_active|}}} | label28 = Amussu | data28 = {{{era|}}} | class28 = category | label29 = Employer{{Pluralize from text|{{{employer|}}}|likely=(s)|plural=s}} | data29 = {{{employer|}}}{{main other|{{Pluralize from text| {{{employer|}}}|likely=[[Category:Pages using infobox person with multiple employers]]}}}} | class29 = org | label30 = {{#if:{{{organisation|}}}|Organisation|Organization}}{{#if:{{{organizations|}}}|s|{{pluralize from text|{{if empty|{{{organization|}}}|{{{organisation|}}}}}|likely=(s)|plural=s}}}} | data30 = {{if empty|{{{organisation|}}}|{{{organization|}}}|{{{organizations|}}}}}{{main other|{{Pluralize from text|{{if empty|{{{organization|}}}|{{{organisation|}}}}}|likely=[[Category:Pages using infobox person with multiple organizations]]}}}} | class30 = org | label31 = Agent{{Pluralize from text|{{{agent|}}}|likely=(s)|plural=s}} | data31 = {{{agent|}}}{{main other|{{Pluralize from text|{{{agent|}}}|likely=[[Category:Pages using infobox person with multiple agents]]}}}} | class31 = agent | label32 = Known&nbsp;for | data32 = {{{known_for|}}} | label33 = Works | data33 = {{{works|}}} | label34 = Notable&nbsp;credit{{Pluralize from text|{{{credits|}}}|likely=(s)|plural=s}} | data34 = {{#if:{{{works|}}}|{{#if:{{{credits|}}}|{{preview warning|Note that if {{para|works}} is supplied, {{para|credits}} will not display.}}}}|<!-- -->{{{credits|}}}{{main other|{{Pluralize from text|{{{credits|}}}|likely=[[Category:Pages using infobox person with multiple credits]]}}}}}} | label35 = Label{{Pluralize from text|{{{label_name|}}}|likely=(s)|plural=s}} | data35 = {{#if:{{{works|}}}{{{credits|}}}|{{#if:{{{label_name|}}}|{{preview warning|Note that if {{para|works}} or {{para|credits}} is supplied, {{para|label_name}} will not display.}}}}|<!-- -->{{{label_name|}}}{{main other|{{Pluralize from text|{{{label_name|}}}|likely=[[Category:Pages using infobox person with multiple labels]]}}}}}} | label36 = Notable&nbsp;work | data36 = {{#if:{{{works|}}}{{{credits|}}}{{{label_name|}}}|{{#if:{{{notable_works|}}}|{{preview warning|Note that if {{para|works}}, {{para|credits}} or {{para|label_name}} is supplied, {{para|notable_works}} will not display.}}}}|{{{notable_works|}}}}} | label37 = Style | data37 = {{{style|}}} | class37 = category | label40 = Television | data40 = {{{television|}}} | label41 = Height | data41 = {{#if:{{{height_m|}}}{{{height_cm|}}}{{{height_ft|}}}{{{height_in|}}} | {{convinfobox|{{if empty|{{{height_m|}}}|{{{height_cm|}}}}}|{{#if:{{{height_m|}}}|m|cm}}|{{{height_ft|}}}|ft|{{{height_in|}}}|in}}}}{{#if:{{{height|}}} | {{infobox person/height|{{{height|}}}}}}} | label42 = {{#if:{{{office|}}}|Office|Title}} | data42 = {{if empty|{{{office|}}}|{{{title|}}}}} | class42 = title | label43 = Term | data43 = {{{term|}}} | label44 = Predecessor | data44 = {{{predecessor|}}} | label45 = Successor | data45 = {{{successor|}}} | label46 = {{longitem|Political party}} | data46 = {{{political_party|}}} | class46 = org | label47 = {{longitem|Other political<br />affiliations}} | data47 = {{{other_party|}}} | class47 = org | label48 = Movement | data48 = {{{movement|}}} | class48 = category | label49 = Opponent{{Pluralize from text|{{{opponents|}}}|likely=(s)|plural=s}} | data49 = {{{opponents|}}}{{main other|{{Pluralize from text|{{{opponents|}}}|likely=[[Category:Pages using infobox person with multiple opponents]]}}}} | label50 = {{longitem|Board member&nbsp;of}} | data50 = {{{boards|}}} | label51 = {{longitem|{{#if:{{{criminal_charges|}}}|Criminal charges|Criminal charge{{pluralize from text|{{{criminal_charge|}}}|likely=(s)|plural=s}}}}}} | data51 = {{if empty|{{{criminal_charges|}}}|{{{criminal_charge|}}}}}{{main other|{{Pluralize from text|{{{criminal_charge|}}}|likely=[[Category:Pages using infobox person with multiple criminal charges]]}}}} | label52 = {{longitem|Criminal penalty}} | data52 = {{{criminal_penalty|}}} | label53 = {{longitem|{{#if:{{{judicial_status|}}}|Judicial status|Criminal status}}}} | data53 = {{if empty|{{{judicial_status|}}} | {{{criminal_status|}}}}} | class53 = category | label54 = Tameṭṭut | data54 = {{if empty|{{{spouse|}}}|{{{spouses|}}}}}{{main other|{{Pluralize from text| {{{spouse|}}} |likely=[[Category:Pages using infobox person with multiple spouses]]}}}} | label55 = Partner{{#if:{{{partners|}}}|s|{{Pluralize from text|{{if empty|{{{partner|}}}|{{{domesticpartner|}}}|{{{domestic_partner|}}}|{{{partner(s)|}}}}} |likely=(s)|plural=s}}}} | data55 = {{if empty|{{{partner|}}}|{{{partners|}}}}}{{main other|{{Pluralize from text| {{{partner|}}} |likely=[[Category:Pages using infobox person with multiple partners]]}}}} | label56 = Children | data56 = {{{children|}}} | label57 = {{#if:{{{parents|}}}|Parent{{Pluralize from text|{{{parents|}}}|likely=(s)|plural=s}}|<!-- -->{{#if:{{{father|}}}|{{#if:{{{mother|}}}|Parents|Baba-s}}|{{#if:{{{mother|}}}|Yemma-s}}}}}} | data57 = {{#if:{{{parents|}}}|{{{parents}}}|{{#if:{{{father|}}}|{{#if:{{{mother|}}}|{{Unbulleted list|{{{father}}} (father)|{{{mother}}} (mother)}}|{{{father}}}}}|{{{mother|}}}}}}}<!-- -->{{main other|{{Pluralize from text|{{{parents|}}}|likely=[[Category:Pages using infobox person with multiple parents]]}}}} | label58 = Relatives | data58 = {{{relatives|}}} | label59 = Family | data59 = {{{family|}}} | label60 = Call&nbsp;sign | data60 = {{{callsign|}}} | label61 = Awards | data61 = {{{awards|}}} | label62 = {{#if:{{{honours|}}}|Honours|Honors}} | data62 = {{if empty|{{{honours|}}}|{{{honors|}}}}} | data64 = {{{module|}}} | data65 = {{{module2|}}} | data66 = {{{module3|}}} | data67 = {{{module4|}}} | data68 = {{{module5|}}} | data69 = {{{module6|}}} | label70 = Website | data70 = {{{website|}}} | header71 = {{#if:{{{signature|}}}|{{if empty|{{{signature_type|}}}|Signature}}}} | data72 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{signature|}}}|size={{{signature_size|}}}|class=infobox-signature skin-invert|sizedefault=150px|alt={{{signature_alt|}}}}} | header73 = {{#if:{{{footnotes|}}}|Notes}} | data74 = {{#if:{{{footnotes|}}}|<div style="text-align: left;">{{{footnotes}}}</div>}} }}<!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using {{if empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox person}} with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview = Page using [[Template:{{#if:{{{template_name|}}}|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox person}}]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| agent | alma_mater | alt | awards | baptised | baptized | birth_date | birth_name | birth_place | boards | body_discovered | burial_coordinates | burial_place | callsign | caption | child | children | citizenship | credits | criminal_charge | criminal_charges | criminal_penalty | criminal_status | death_cause | death_date | death_place | disappeared_date | disappeared_place | disappeared_status | domestic_partner | domesticpartner | education | embed | embed_title | employer | era | family | father | footnotes | height | height_cm | height_ft | height_in | height_m | honorific_prefix | honorific_suffix | honors | honours | image | image_alt | image_caption | image_class | image_size | image_upright | judicial_status | known_for | label_name | landscape | module | module2 | module3 | module4 | module5 | module6 | monuments | mother | movement | name | native_name | native_name_lang | nocat_wdimage | notable_works | occupation | office | opponents | organisation | organization | organizations | other_names | other_party | parents | partner | partner(s) | partners | political_party | predecessor | pronunciation | relatives | resting_place | resting_place_coordinates | siglum | signature | signature_alt | signature_size | signature_type | spouse | spouses | style | successor | television | template_name | term | title | website | works | years_active }}<!-- -->{{Main other|{{#if:{{{pronunciation|}}}|[[Category:Biography template using pronunciation]]}}<!-- -->{{#if:{{{signature|}}}|[[Category:Biography with signature]]}}<!-- -->[[Category:Articles with hCards]] }}{{#if:{{{alma_mater|}}}|{{preview warning|Page using [[Template:Infobox person]] with deprecated parameter {{code|alma_mater}} which should be merged with/replaced by {{code|education}}.}}{{main other|[[Category:Pages using infobox person with deprecated parameters]]}}}}<!-- -->{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | nested = 1 | template = [[Template:{{#if:{{{template_name|}}}|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox person}}]] | cat = {{main other|Category:Pages using {{if empty|{{{template_name|}}}|infobox person}} with conflicting parameters}} | alma_mater; education | child; embed | image_alt; alt | height_m; height_cm; height_ft; height | caption; image_caption | baptized; baptised | organisation; organization; organizations | {{#if:{{{works|}}}|works;}} {{#if:{{{credits|}}}|credits;}} {{#if:{{{label_name|}}}|label_name;}} notable_works | height_m; height_cm | office; title | criminal_charges; criminal_charge | spouse; spouses | partner; partners | {{#if:{{{parents|}}}||NULL_}}parents; {{#if:{{{father|}}}||NULL_}}father | {{#if:{{{parents|}}}||NULL_}}parents; {{#if:{{{mother|}}}||NULL_}}mother | honours; honors }}{{#ifeq:{{if empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||{{Wikidata image|1={{{image|}}}|2={{{nocat_wdimage|}}}}}}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> r5vseksmcdc939gdeb4h4i54hpb96er Riyal Madrid (ddabex uḍar) 0 23660 117521 110358 2026-09-30T09:46:16Z Makenzis 8801 117521 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club|clubname=Real Madrid|image=|fullname=|nickname=Los Blancos (yimellalen)|founded=1902|ground=Estadio Santiago Bernabéu|capacity=84 744|chairman=|mgrtitle=|manager=|league=[[Talɣuɣa taspenyulit n ddabex uḍar|LaLiga]]|season=|position=|current=|website=http://www.realmadrid.com/|pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=|pattern_sh1=|pattern_so1=|leftarm1=|body1=|rightarm1=|shorts1=|socks1=|pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=|leftarm2=|body2=|rightarm2=|shorts2=|socks2=}} '''Riyal Madrid''' neɣ '''Real Madrid''' (s [[Tutlayt taspenyult|taspenyult]] : ''Real Madrid Club de Fútbol''), d tarbaɛt n [[ddabex uḍar]] [[Spenyul|taspenyulit]], d tin yettwasbedden deg [[1902]] deg tamdint n [[Madrid]], d yiwet seg tirbuyaɛ mucaεen akk di [[Amaḍal|ddunit]], tesɛa yimferrǧen deg waṭas n timura<ref>{{En}} [https://www.britannica.com/topic/Real-Madrid Real Madrid], deg ''britannica.com''.</ref>. == Tizmilin == <references /> fn7d557kg93rnjj29orb76bwo6c1ihp Dyuklisyan 0 25586 117516 117511 2026-09-29T19:19:00Z Gurzil90x 14292 Arniɣ-d ayen ilaqen 117516 wikitext text/x-wiki '''Dyuklisyan''' (Diocletianus s tlaṭinit; azal n 244–311 SL.Ɛ.) yella d amenkad arumani seg 284 ar 305 SL.Ɛ. Yettwaḥsab gar yimenkaden {{Infobox biography|item=Q43107|image=[[File:Istanbul Archaeology Museum Bust of Diocletian, from Nikomedia, Izmit, end 3rd century AD 1536.jpg|thumb|Asalay n Isṭanbul, Asebdad n uqeṛṛu n Dyuklisyan]]|caption=Amenkad Dyuklisyan.}} i yesɛan azal meqqren deg umezruy n Tmenkda Tarumanit, acku deg tallit-is i yettwabeddel s wudem ameqqran wamek i tettuddus tmenkda, wamek i tettwaḍebber, wamek i tettwaseḥbes tsertit-is d wamek i yettwasebded ujerriḍ-is askari. Dyuklisyan ur d-yusi ara seg twacult n yimenkaden. Yekker-d seg yiwet n tallit anda Tamenkda Tarumanit tettidir uguren imeqqranen: uguren isertanen, imeɣriyen gar iserdasen, ṭṭraḍ deg yidurar n tilisa, uguren n tedrimt, d ubeddel n yimenkaden s lemɣawla. Mi yekcem ɣer leḥkem deg 284, yebda ad yerr adabu d tmenkda ɣer yiwen n unagraw iǧehden ugar. == 1. Talalit-is d temẓi-is == Isem-is n talalit yella, ɣef wakken i d-ttawin tuget n yinagmayen, '''Diocles'''. Ilul azal n 244 SL.Ɛ. deg tmurt n Dalmatia, deg yiwet n temnaḍt n Balkans i yellan imir-nni ddaw Tmenkda Tarumanit. Ur d-yekki ara seg yiwet n twacult tameqrant neɣ tamerkantit. Amedya-is yemgarad ɣef waṭas n yimenkaden yezrin: abrid-is ɣer leḥkem ibna-t s waṭas ɣef unekcum-is ɣer tredsa n Rum d usali-is deg yiswiren n tredsa n tɛessast n umenkad. Ayagi yesɛa azal meqqren deg tallit-nni. Tamenkda Tarumanit n tasut tis kraḍ tettɛawan s waṭas ɣef iserdasen: win i yesɛan tazmert ad yawi iserdasen ɣer tama-s yezmer ad yuɣal d amenkad. == 2. Tamenkda Tarumanit uqbel Dyuklisyan == Iwakken ad nefhem azal n Dyuklisyan, ilaq ad nefhem ayen i d-yellan uqbel-is. Gar azal n 235 d 284 SL.Ɛ., Rum tedder yiwet n tallit i yettwassnen deg umezruy am tazɣent n tasut tis kraḍ. Deg kra n 50 n yiseggasen kan, aṭas n yimenkaden kkin-d ɣer leḥkem, waṭas seg-sen ttwanɣan neɣ ttwaksen s ṭṭraḍ. Tamenkda tettwaɛreḍ s waṭas n wuguren: iɣerfan d trebbuyaɛ iǧirmaniyen deg ugafa, Tamenkda Tasasanit n yifarisiyen deg usammar, igrawen iserdasen yemgaraden d ṭṭraḍ gar iserdasen irumaniyen, aɣlay n tedrimt, timerna n ssuma n lḥwayeǧ, akked uxṣar n laman deg tsertit. Deg kra n yiseggasen, Tamenkda Tarumanit qrib ad tebḍu ɣef kraḍ n tmenkadin yemgaraden. Dyuklisyan yewweḍ ɣer leḥkem deg yiwet n taɣzent akka. == 3. Anekcum-is ɣer leḥkem == Deg 284, amenkad '''Numerianus''' yemmut deg tegnatin ur nettwassen ara akken iwata. Iserdasen i yellan deg usammar xtaren Dyuklisyan d amenkad. Maca '''Carinus''', gma n Numerianus, yella mazal yeṭṭef adabu deg umalu. Gar sin-nsen yella ṭṭraḍ. Deg 285, ''Carinus'' yemmut, Dyuklisyan yuɣal d win i yettḥekkimen ɣef tuget n Tmenkda Tarumanit. Maca Dyuklisyan yegza yiwet n tɣawsa: tmenkda tewsaɛ d tameqrant nezzeh i wakken ad tt-iḥkem yiwen n umdan kan. Seg dagi i d-yebda yiwen seg yibeddilen-is imeqqranen. == 4. Tetrarkiya — leḥkem n ukuẓ == Dyuklisyan ur yebɣi ara ad yebḍu Tamenkda Tarumanit d timura tilelliyin. Deg umḍiq n waya, yebɣa ad yebḍu amek ara tettwaḍebber. Deg 285–286, yerra ''Maximianus'' d amḍebber ameqqran ɣer yid-s, sakin yerna-as azal n umenkad. Deg 293, anagraw yettwasebded s wudem uffir ugar. Llan sin n yimenkaden imeqqranen (Augusti): '''Dyuklisyan''' deg usammar; '''Maximianus''' deg umalu. Yal yiwen seg-sen yesɛa yiwen n umɛiwen s uzwel '''''Caesar''''': '''Galerius''' yella d ''Caesar'' n Dyuklisyan; '''Constantius Chlorus''' yella d ''Caesar'' n ''Maximianus''. Anagraw-a yettwassen s yisem '''Tetrarchia''', anamek-is «leḥkem n ukuẓ». Tikti-is tamezwarut mačči d beṭṭu n Rum ɣef ukuẓ n tmenkadin, maca d asebded n ukuẓ n yixefawen n leḥkem i zemren ad ɛiwnen iman-nsen deg ṭṭraḍ, deg tsertit d uḍebber. == 5. Acuɣer tetrarkiya? == Tamenkda Tarumanit tettwasebded seg Britain ar Masṛ, seg Iberia ar Syria. Iserdasen ur zmiren ara ad awḍen s lemɣawla seg yiwet n temnaḍt ɣer tayeḍ. Ulac tilifun, ulac internet, ulac tarrayin n teywalt n tura; izen yezmer ad yeṭṭef ussan neɣ smanat iwakken ad yaweḍ. Dyuklisyan yebɣa yal tama tameqrant n tmenkda ad tesɛu amḍebber asertan d asertan i iqerben ɣer tilisa. '''Tetrarkiya''', ihi, tella d tiririt ɣef yiwen n wugur n tidet: amek ara tettwaḍebber tmenkda tameqrant s wudem arurad? == 6. Abeddel deg talɣa n udabu == [[Tugna:Diocletianus and Maximianus Herculius DE-MUS-814819-18200802-av.jpg|vignette|Dyuklisyan akked Maximianus deg tedrimt tarumanit n tallit-is.]] Deg talliyin n [[Ugustus]] d yimenkaden imezwura, amenkad arumani yebɣa ad d-iban amzun d amezwaru gar yimdanen. Deg tallit n Dyuklisyan, talɣa-a tebeddel. Anekcum ɣer umenkad yuɣal d ayen yesɛan ilugan d tgejdit tameqrant. Tamenkda tebda tettruḥu seg unagraw aqbur i yettwasemman s Principatus ɣer talɣa n leḥkem anda amenkad yesɛa tazmert iǧehden ugar, i yettwassemman s umata Dominatus. Mačči Dyuklisyan kan i d-yewwin abeddel-a, maca tallit-is tettwaḥsab d yiwet seg talliyin anda abeddel-a iban-d s wudem iwulmen. == 7. Aḍebber n tmenkda == [[Tugna:Sbeitla 10.jpg|vignette|Tagenzi n tmerniwt n tetrarkiya, deg Tunes n wass-a.]] Dyuklisyan ibeddel daɣen anagraw n uḍebber. Iḥuza timura n tmenkda i yellan meqqrit nezzeh, yebḍa kra seg-sent ɣef timnaḍin meẓẓiyen iwakken ad tent-id-yeḍfer uḍebber s wudem yelhan. Timnaḍin-a ttusduklent deg yigrawen imeqqranen n uḍebber. Tikti tagejdant tella: ula d amḍebber n yiwet n temnaḍt ur ilaq ara ad yesɛu tazmert tameqqrant nezzeh ara t-yerren d amennuɣ mgal leḥkem agejdan. Yebɣa daɣen ad yemgarad ugar gar tazmert taresdast d tazmert n uḍebber. == 8. Iserdasen n Rum == Yiwen seg wuguren i d-yemlal Dyuklisyan yella d aḥraz n tilisa. Deg usammar, Tamenkda Tasasanit n yifarisiyen tella d amennuɣ ameqqran n Rum. Deg ugafa, igrawen n Iǧermaniyen ttaɛraḍen ɣef tilisa n Rhine d Danube. Deg Masr d kra n temnaḍin n usammar llan n ccwal d tegrawliwin. Dyuklisyan d yimdukal-is n tetrarkiya rnan deg waṭas n yimennuɣen. Gar tid yettwassnen ugar yella rrbeḥ n Galerius ɣef Tmenkda Tasasanit deg 298. '''Talwit n Nisibis''' i d-yeḍfer rrbeḥ-a yerra Rum deg tegnit iǧehden nezzeh deg usammar. == 9. Tadrimt d tdamsa == Ṭṭraḍat d tsertit ur llin ara kan d uguren n Dyuklisyan. Tadrimt tarumanit tella daɣen deg tegnit iweɛren. Deg tasut tis kraḍ, imenkaden ssneqsen azal n yidrimen, iwakken ad sersen ugar n yidrimen deg tedrimt. Aya yerna uguren n laman deg tedrimt d ssuma n lḥwayeǧ. Dyuklisyan yebɣa ad yerr anagraw ɣer leqdic. Yessuffeɣ-d idrimen imaynuten, ibeddel anagraw n tebzert, yerna aḍebber agejdan ɣef tdamsa. Maca kra n yibeddilen-is ur d-wwin ara ayen yebɣa. == 10. Azal n ssuma — Edict on Maximum Prices == Deg 301, Dyuklisyan yessuffeɣ-d yiwen n usaḍuf ameqqran i yebɣan ad yesbadu atig(ssuma) afellay i waṭas n lḥwayeǧ d leqdicat. Iswi yella ad yesseḥbes timerna n wazal n watig d usenqes n tazmert n tedrimt. Asaḍuf yesbadu ssuma tafellayt n yirden, aksum, lebsa, leqdicat d waṭas n tɣawsiwin-nniḍen. Maca deg tilawt, anagraw-a yufa-d uguren imeqqranen. Ma yella ssuma neɣ atig i d-yesbadu udabu meẓẓiyet ɣef ssuma n uselḥu, imzenza ur bɣin ara ad zenzen. Ttbanen-d wadigen uffiren n tnezzut, neɣ tɣawsiwin ttruḥunt seg ssuq. Ɣef waya, asaḍuf ur yezmir ara ad yeseɣti ugur s wudem ira Dyuklisyan. == 11. Tarrayt n tebzert == Yiwen seg yibeddilen-is i yellan d imeqqranen yella deg unagraw n tebzert. Tamenkda tesra idrimen i wakken ad tesbedd iserdasen, i wakken ad txelles imḍebbren d yixeddamen, i wakken ad tḥareb tilisa. Dyuklisyan yebɣa ad yesɛu anagraw n tebzert i d-yettawin idrimen s wudem yettwassnen ugar. Ayen i yebda deg tallit-is ad ikemmel sakin deg Tmenkda Tarumanit n umalu d Tmenkda Tabeznantit. == 12. Dyuklisyan d Rome == Yella yiwen ubeddel nniḍen yesɛan azal: Rome ur tezgi ara d talemmast n leḥkem n tmenkda. Tamenkda tella meqqret nezzeh; uguren imeqqranen llan ɣef tilisa, mačči deg Rome. Dyuklisyan iḥkem s waṭas seg '''Nicomedia''' deg '''Anatolia''', i yellan iqreb ɣer Balkans, Asia Tamecṭuḥt, Surya d tilisa n yifarisiyen. Aya yessegza abeddel ameqqran: tazmert n Rum ur tezgi ara d tin n temdint n Rome kan; tuɣal d tazmert n tmenkda s timmad-is. == 13. Taddart n Dyuklisyan deg Split == [[Tugna:Croatia-01239 - The Peristil (9551533404).jpg|vignette|Timeẓriwt tatrat n wadig n Duklisyan(ul n taddart n Duklisyan) deg Karwaṣya.]] Deg Croatia n wass-a mazal yettwassen uɣerbaz ameqqran n Dyuklisyan deg Split — Diocletian's Palace/Adig n Duklisyan. Yebna-t i tallit ara d-yas seld ad yeǧǧ leḥkem. Mačči d axxam n umenkad kan. Yella d agraw ameqqran n yixxamen, iḥeṛṛasen, iɣerbazen d yixxamen n uḍebber, s talɣa i jemɛen gar uɣanib n yiserdasen d uxxam n umenkad. Azal-is ameqqran deg umezruy n tẓuri d tɣerma tarumanit, acku kra seg-s mazal yella ar ass-a, yerna temdint n Split tebna iman-is s waṭas ɣef tlemmast n uɣerbaz-nni aqbur. == 14. Dyuklisyan d imasiḥiyen == Aḥric-a d yiwen seg yidisan iḥercawen n leḥkem-is. Deg 303, leḥkem n ''tetrarkiya'' yebda aqhaṛ ameqqran ɣef yimasiḥiyen, i yettwassnen deg umezruy s yisem ''Great Persecution''. Ttwasuffɣen-d yisura i yebɣan ad huddent kra n yimukan n taɛebbadt tamasiḥit, ad kksen kra n yizerfan n yimasiḥiyen, ad ḥebsen imḍebbren n tmezdayin timasiḥiyin, sakin ad ilin kra n yisaḍufen i ibɣan seg yimasiḥiyen ad qeblen taɛebbadt tunṣibt n tmenkda. Aqhaṛ ur yelli ara s yiwen n wudem deg yal tama n tmenkda. Deg kra n temnaḍin yella iḥerṣ ugar ɣef kra nniḍen. Tallit-a tettwaḥsab d yiwet gar talliyin tukrifin n umezruy n yimasiḥiyen uqbel abeddel ameqqran ara d-yawwi Kusṭuntin. == 15. Acuɣer yella uqhaṛ ɣef yimasiḥiyen? == Iwakken ad nefhem tasertit n Dyuklisyan, ilaq ur tt-neḥsib ara kan s tmuɣli tasɣanant(tadayanit) n tura. Deg tmenkda tarumanit, taɛebbadt, tasertit d tmenkda qqnent gar-asent. Ansayen d tfaskiwin n tmenkda ḥesben-ten kra n yimḍebbren d ayen ilaqen i teflest d rṛbeḥ n Rum. Kra n yimasiḥiyen ugin ad ččen deg kra n tfaskiwin-a. I kra n yimḍebbren irumaniyen, aya yezmer ad d-iban mačči kan d amgired n ddin, maca amzun d ttugin n uẓayer asertan d unagraw n tmenkda. Aya ur isemmaḥ ara i uqhaṛ, maca yessegza talɣa n tmuɣli tasertant n tallit-nni. == 16. Dyuklisyan d Galerius == Deg umezruy, yella umeslay ɣef wamek i Galerius iḥeṛṛes Dyuklisyan iwakken ad yesseǧhed aqhaṛ ɣef yimasiḥiyen. Izmamen iqburen, ladɣa wid i d-uran yimasiḥiyen, rran azal ameqqran i Galerius deg waya. Maca imezrayen n tura ḥezzben ugar mi ara ssuddsen taɣawsa akka. Dyuklisyan yella d amenkad ameqqran n tetrarkiya, yerna inaḍen imezwura n uqhaṛ ffɣen-d ddaw leḥkem-is. Ɣef waya, ur nezmir ara ad nerr akk taluft ɣef Galerius kan. == 17. Aneḍru aneggaru n udabu-is == Deg 305 SL.Ɛ., Dyuklisyan yexdem ayen ur nxeddem ara waṭas n yimenkaden irumaniyen: yeǧǧ leḥkem s lebɣi-s. Netta d Maximianus ffɣen seg leḥkem deg yiwen n wakud. Tikti n tetrarkiya tella ad d-ḍefren yimḍebbren imaynuten s wudem anagrawan, war ṭṭraḍ n leḥkem. Dyuklisyan yebɣa ad yessekfel belli tazmert n tmenkda ur tettɛallaq ara ɣef yiwen n umdan kan, maca ɣef unagraw. Deg teẓri, tikti-a tban d tameslayt tameqqrant. Deg tilawt, ugur yella d ameqran. == 18. Aɣelluy n tetrarkiya == Seld beṭṭu n Dyuklisyan seg leḥkem, anagraw ur yezmir ara ad yeṭṭef iman-is akken yebɣa. Mi yemmut Kusṭuntin Klurus deg 306, iserdasen-is xtaren mmi-s Kusṭuntin d amenkad. Imenkaden d yimḍebbren nniḍen ur qeblen ara akk taluft s wudem-nni. Ihi, bdan yimennuɣen gar wid i ibɣan tazmert. Dyuklisyan, i yellan yeǧǧa leḥkem, yeɛreḍ ad ɛiwen ad yerr anagraw ɣer ubrid, maca ur yezmir ara. Seld kra n yiseggasen n ṭṭraḍ, Kunsṭuntin ad yuɣal d yiwen seg yimenkaden iǧehden ugar. == 19. Tudert-is seld leḥkem == Dyuklisyan iruḥ ɣer taddart-is deg Dalmatia. Yella deg yiwet n tegnit anda yezmer ad yuɣal ɣer leḥkem, maca ur yebɣi ara. Yettwales-d deg yizmaz iqburen belli mi t-id-ɛerḍen ad yuɣal ɣer leḥkem, yugi, yessegza belli tudert-is deg tferka-s d ayen iḥemmel ugar ɣef tsertit. Ula ma kra n yimeslayen-a yezmer ad ilin sɛan aḥric n usefru, ttaken-d yiwen n wudem n Dyuklisyan: amdan i yebɣan ad yerr leḥkem d anagraw, mačči d taɣawsa i ilaq ad yeṭṭef umenkad armi yemmut. Yemmut azal n 311 SL.Ɛ. == 20. Dyuklisyan d Kusṭuntin == Dyuklisyan d Kusṭuntin ttwasemrasen s waṭas iwakken ad d-nessegzi abeddel n Tmenkda Tarumanit. Dyuklisyan yebna kra n yigejda n tmenkda n tallit taneggarut: aḍebber agejdan iǧehden, timerna n yimḍebbren, abeddel n temnaḍin, aseǧhed n iserdasen, d talɣa n leḥkem i yerran amenkad ɣer tama n ufella. Kusṭuntin, seld-is, ad ikemmel kra n yibeddilen-a, ad ibeddel kra nniḍen, ad yessebded '''Constantinople''', yerna ad ibeddel s wudem ameqqran tarrayt n tmenkda ɣer yimasiḥiyen. Ihi, ula ma tetrarkiya n Dyuklisyan s wudem ummid ur tḍul ara seg wass mi yeǧǧa adabu, aṭas n yibeddilen-is kemmlen seld-is. == 21. Tamenkda uqbel d seld Dyuklisyan == Uqbel Dyuklisyan, talɣa n leḥkem mazal tettɛallaq s waṭas ɣer tarrayin n tallit n [[Ugustus]]: Senatus(Sina) mazal yesɛa azal n tmuɣli(ulamma ula d wagi iṛuḥas aṭas seg wazal-is seld leḥkem n Spitimyus Severus), Rome mazal tettwaḥsab d talemmast, amenkad yettɛaraḍ ad d-iban amzun d amezwaru gar yimdanen. Seld Dyuklisyan, Tamenkda tebda tettban s wudem nniḍen: aḍebber agejdan, iserdasen, imḍebbren ugar, timnaḍin ugar, tiɣremt n umenkad iǧehden, d waṭas n yixefawen n leḥkem i yellan qrib ɣer tilisa. Ɣef waya, Dyuklisyan yettwaḥsab d yiwen gar wid i ibeddlen Tamenkda Tarumanit seg talɣa n Tmenkda Taqburt ɣer tin n Tmenkda n tallit taneggarut. == 22. Iswi aserdasi n yibeddilen-is == Dyuklisyan yefhem belli tazmert n Rum ur tezmir ara ad tbedd ɣef ṭṭraḍ kan. Iserdasen ilaq ad sɛun: * '''idrimen;''' * '''akayad;''' * '''imḍebbren;''' * '''abrid n teywalt;''' * '''tilisa i yettwaḥerzen;''' * '''anagraw n tebzert;''' * '''d leḥkem i yezmer ad yerr tiririt s lemɣawla.''' Ihi, ibeddilen n uḍebber d wid n iserdasen ur llin ara d sin n yiberdan yemgaraden. Llan d yiwen n unagraw. == 23. Ayen i yerbeḥ == Leḥkem n Dyuklisyan yerra kra n laman seld tazɣent n tasut tis kraḍ. '''Tamenkda ur teɣli ara.''' '''Tilisa tettwaḥrez ugar.''' '''Tamenkda Tasasanit tettwarbeḥ deg usammar.''' '''Aḍebber yuɣal yesɛa talɣa tusdidt ugar.''' '''Tebzert tettwasebded s wudem anagrawan ugar.''' '''''Tetrarkiya'', ula ma teɣli seld-is, tessekna belli leḥkem n tmenkda tameqrant yezmer ad yettwabḍu gar waṭas n yimḍebbren.''' == 24. Ayen ur yerbiḥ ara == Mačči akk ibeddilen n Dyuklisyan i yelhan neɣ i yedren. Aqhaṛ ɣef yimasiḥiyen ur yezmir ara ad yekkes tamasiḥit; s yin, tamasiḥit ad tuɣal s timmad-is d yiwet seg tɣawsiwin i ibeddlen Rum. Asaḍuf n ssuma tafellayt ur yezmir ara ad yesbeddi uguren n tdamsa. Tetrarkiya teɣli s lemɣawla seld beṭṭu-s seg leḥkem. Aḍebber ameqqran i yebna yesra daɣen tebzert ugar, imi imḍebbren d iserdasen ilaq ad ttuxellsen. Ihi, leḥkem-is yesɛa irbiben imeqqranen d wuguren imeqqranen ɣef tikkelt. == 25. Azal-is deg umezruy == Azal n Dyuklisyan ur yelli ara deg wakken yerbeḥ kra n yimennuɣen kan. Azal-is ameqqran yella deg ubeddel n tikti n tmenkda tarumanit s timmad-is. Uqbel-is, aṭas n yimenkaden ɛerḍen ad ḥerzen anagraw aqbur. Dyuklisyan yefhem belli tmenkda n tasut tis kraḍ ur tezmir ara ad tettwaḍebber am tin n tallit n [[Ugustus]]. Deg umḍiq n usirem ad yerr Rum ɣer deffir, yebɣa ad yebnu Rum tamaynut i izemren ad tidir deg tegnatin timaynutin. Deg waya i yella wazal-is ameqqran. == 26. Tamuɣli ɣer Dyuklisyan == Dyuklisyan yezmer ad d-iban s sin n wudmawen yemgaraden. Seg tama, yella d amenkad i yesseḥbes aɣelluy n tmenkda, i yerran kra n laman, i ibeddlen aḍebber, i iǧehden iserdasen d tilisa, i yebɣan ad yerr leḥkem d anagraw mačči d amennuɣ n yal ass ɣef tmenkda. Seg tama-nniḍen, yella d amenkad n leḥkem iǧehden nezzeh, n tebzert taẓayant, n usenqed ameqqran, yerna tallit-is tesɛa yiwet seg talliyin yiḍḍiqen timeqqranin ɣef yimasiḥiyen. Ur ilaq ara ad nekkes yiwen seg sin n wudmawen-a iwakken ad nefhem amdan d tallit-is. hq7ki9681mwm6j11qsd0eci7thpqolk 117517 117516 2026-09-29T19:49:28Z Gurzil90x 14292 arniɣ ayen ilaqen 117517 wikitext text/x-wiki '''Dyuklisyan''' (Diocletianus s tlaṭinit; azal n 244–311 SL.Ɛ.) yella d amenkad arumani seg 284 ar 305 SL.Ɛ. Yettwaḥsab gar yimenkaden {{Infobox biography|item=Q43107|image=[[File:Istanbul Archaeology Museum Bust of Diocletian, from Nikomedia, Izmit, end 3rd century AD 1536.jpg|thumb|Asalay n Isṭanbul, Asebdad n uqeṛṛu n Dyuklisyan]]|caption=Amenkad Dyuklisyan.}} i yesɛan azal meqqren deg umezruy n Tmenkda Tarumanit, acku deg tallit-is i yettwabeddel s wudem ameqqran wamek i tettuddus tmenkda, wamek i tettwaḍebber, wamek i tettwaseḥbes tsertit-is d wamek i yettwasebded ujerriḍ-is askari. Dyuklisyan ur d-yusi ara seg twacult n yimenkaden. Yekker-d seg yiwet n tallit anda Tamenkda Tarumanit tettidir uguren imeqqranen: uguren isertanen, imeɣriyen gar iserdasen, ṭṭraḍ deg yidurar n tilisa, uguren n tedrimt, d ubeddel n yimenkaden s lemɣawla. Mi yekcem ɣer leḥkem deg 284, yebda ad yerr adabu d tmenkda ɣer yiwen n unagraw iǧehden ugar. == 1. Talalit-is d temẓi-is == Isem-is n talalit yella, ɣef wakken i d-ttawin tuget n yinagmayen, '''Diocles'''. Ilul azal n 244 SL.Ɛ. deg tmurt n Dalmatia, deg yiwet n temnaḍt n Balkans i yellan imir-nni ddaw Tmenkda Tarumanit. Ur d-yekki ara seg yiwet n twacult tameqrant neɣ tamerkantit. Amedya-is yemgarad ɣef waṭas n yimenkaden yezrin: abrid-is ɣer leḥkem ibna-t s waṭas ɣef unekcum-is ɣer tredsa n Rum d usali-is deg yiswiren n tredsa n tɛessast n umenkad. Ayagi yesɛa azal meqqren deg tallit-nni. Tamenkda Tarumanit n tasut tis kraḍ tettɛawan s waṭas ɣef iserdasen: win i yesɛan tazmert ad yawi iserdasen ɣer tama-s yezmer ad yuɣal d amenkad. == 2. Tamenkda Tarumanit uqbel Dyuklisyan == Iwakken ad nefhem azal n Dyuklisyan, ilaq ad nefhem ayen i d-yellan uqbel-is. Gar azal n 235 d 284 SL.Ɛ., Rum tedder yiwet n tallit i yettwassnen deg umezruy am tazɣent n tasut tis kraḍ. Deg kra n 50 n yiseggasen kan, aṭas n yimenkaden kkin-d ɣer leḥkem, waṭas seg-sen ttwanɣan neɣ ttwaksen s ṭṭraḍ. Tamenkda tettwaɛreḍ s waṭas n wuguren: iɣerfan d trebbuyaɛ iǧirmaniyen deg ugafa, Tamenkda Tasasanit n yifarisiyen deg usammar, igrawen iserdasen yemgaraden d ṭṭraḍ gar iserdasen irumaniyen, aɣlay n tedrimt, timerna n ssuma n lḥwayeǧ, akked uxṣar n laman deg tsertit. Deg kra n yiseggasen, Tamenkda Tarumanit qrib ad tebḍu ɣef kraḍ n tmenkadin yemgaraden. Dyuklisyan yewweḍ ɣer leḥkem deg yiwet n taɣzent akka. == 3. Anekcum-is ɣer leḥkem == Deg 284, amenkad '''Numerianus''' yemmut deg tegnatin ur nettwassen ara akken iwata. Iserdasen i yellan deg usammar xtaren Dyuklisyan d amenkad. Maca '''Carinus''', gma n Numerianus, yella mazal yeṭṭef adabu deg umalu. Gar sin-nsen yella ṭṭraḍ. Deg 285, ''Carinus'' yemmut, Dyuklisyan yuɣal d win i yettḥekkimen ɣef tuget n Tmenkda Tarumanit. Maca Dyuklisyan yegza yiwet n tɣawsa: tmenkda tewsaɛ d tameqrant nezzeh i wakken ad tt-iḥkem yiwen n umdan kan. Seg dagi i d-yebda yiwen seg yibeddilen-is imeqqranen. == 4. Tetrarkiya — leḥkem n ukuẓ == Dyuklisyan ur yebɣi ara ad yebḍu Tamenkda Tarumanit d timura tilelliyin. Deg umḍiq n waya, yebɣa ad yebḍu amek ara tettwaḍebber. Deg 285–286, yerra ''Maximianus'' d amḍebber ameqqran ɣer yid-s, sakin yerna-as azal n umenkad. [[Tugna:ChatGPT Image Sep 29, 2026, 08 42 38 PM.png|vignette|250x250px|Beṭṭu n tmenkda tarumanit ɣef kuẓ n temnaḍin deg tallit n umenkad Duklisyan.]] Deg 293, anagraw yettwasebded s wudem uffir ugar. Llan sin n yimenkaden imeqqranen (Augusti): '''Dyuklisyan''' deg usammar; '''Maximianus''' deg umalu. Yal yiwen seg-sen yesɛa yiwen n umɛiwen s uzwel '''''Caesar''''': '''Galerius''' yella d ''Caesar'' n Dyuklisyan; '''Constantius Chlorus''' yella d ''Caesar'' n ''Maximianus''. Anagraw-a yettwassen s yisem '''Tetrarchia''', anamek-is «leḥkem n ukuẓ». Tikti-is tamezwarut mačči d beṭṭu n Rum ɣef ukuẓ n tmenkadin, maca d asebded n ukuẓ n yixefawen n leḥkem i zemren ad ɛiwnen iman-nsen deg ṭṭraḍ, deg tsertit d uḍebber. == 5. Acuɣer tetrarkiya? == Tamenkda Tarumanit tettwasebded seg Britain ar Masṛ, seg Iberia ar Syria. Iserdasen ur zmiren ara ad awḍen s lemɣawla seg yiwet n temnaḍt ɣer tayeḍ. Ulac tilifun, ulac internet, ulac tarrayin n teywalt n tura; izen yezmer ad yeṭṭef ussan neɣ smanat iwakken ad yaweḍ. Dyuklisyan yebɣa yal tama tameqrant n tmenkda ad tesɛu amḍebber asertan d asertan i iqerben ɣer tilisa. '''Tetrarkiya''', ihi, tella d tiririt ɣef yiwen n wugur n tidet: amek ara tettwaḍebber tmenkda tameqrant s wudem arurad? == 6. Abeddel deg talɣa n udabu == [[Tugna:Diocletianus and Maximianus Herculius DE-MUS-814819-18200802-av.jpg|vignette|Dyuklisyan akked Maximianus deg tedrimt tarumanit n tallit-is.]] Deg talliyin n [[Ugustus]] d yimenkaden imezwura, amenkad arumani yebɣa ad d-iban amzun d amezwaru gar yimdanen. Deg tallit n Dyuklisyan, talɣa-a tebeddel. Anekcum ɣer umenkad yuɣal d ayen yesɛan ilugan d tgejdit tameqrant. Tamenkda tebda tettruḥu seg unagraw aqbur i yettwasemman s Principatus ɣer talɣa n leḥkem anda amenkad yesɛa tazmert iǧehden ugar, i yettwassemman s umata Dominatus. Mačči Dyuklisyan kan i d-yewwin abeddel-a, maca tallit-is tettwaḥsab d yiwet seg talliyin anda abeddel-a iban-d s wudem iwulmen. == 7. Aḍebber n tmenkda == [[Tugna:Sbeitla 10.jpg|vignette|Tagenzi n tmerniwt n tetrarkiya, deg Tunes n wass-a.]] Dyuklisyan ibeddel daɣen anagraw n uḍebber. Iḥuza timura n tmenkda i yellan meqqrit nezzeh, yebḍa kra seg-sent ɣef timnaḍin meẓẓiyen iwakken ad tent-id-yeḍfer uḍebber s wudem yelhan. Timnaḍin-a ttusduklent deg yigrawen imeqqranen n uḍebber. Tikti tagejdant tella: ula d amḍebber n yiwet n temnaḍt ur ilaq ara ad yesɛu tazmert tameqqrant nezzeh ara t-yerren d amennuɣ mgal leḥkem agejdan. Yebɣa daɣen ad yemgarad ugar gar tazmert taresdast d tazmert n uḍebber. == 8. Iserdasen n Rum == Yiwen seg wuguren i d-yemlal Dyuklisyan yella d aḥraz n tilisa. Deg usammar, Tamenkda Tasasanit n yifarisiyen tella d amennuɣ ameqqran n Rum. Deg ugafa, igrawen n Iǧermaniyen ttaɛraḍen ɣef tilisa n Rhine d Danube. Deg Masr d kra n temnaḍin n usammar llan n ccwal d tegrawliwin. Dyuklisyan d yimdukal-is n tetrarkiya rnan deg waṭas n yimennuɣen. Gar tid yettwassnen ugar yella rrbeḥ n Galerius ɣef Tmenkda Tasasanit deg 298. '''Talwit n Nisibis''' i d-yeḍfer rrbeḥ-a yerra Rum deg tegnit iǧehden nezzeh deg usammar. == 9. Tadrimt d tdamsa == Ṭṭraḍat d tsertit ur llin ara kan d uguren n Dyuklisyan. Tadrimt tarumanit tella daɣen deg tegnit iweɛren. Deg tasut tis kraḍ, imenkaden ssneqsen azal n yidrimen, iwakken ad sersen ugar n yidrimen deg tedrimt. Aya yerna uguren n laman deg tedrimt d ssuma n lḥwayeǧ. Dyuklisyan yebɣa ad yerr anagraw ɣer leqdic. Yessuffeɣ-d idrimen imaynuten, ibeddel anagraw n tebzert, yerna aḍebber agejdan ɣef tdamsa. Maca kra n yibeddilen-is ur d-wwin ara ayen yebɣa. == 10. Azal n ssuma — Edict on Maximum Prices == Deg 301, Dyuklisyan yessuffeɣ-d yiwen n usaḍuf ameqqran i yebɣan ad yesbadu atig(ssuma) afellay i waṭas n lḥwayeǧ d leqdicat. Iswi yella ad yesseḥbes timerna n wazal n watig d usenqes n tazmert n tedrimt. Asaḍuf yesbadu ssuma tafellayt n yirden, aksum, lebsa, leqdicat d waṭas n tɣawsiwin-nniḍen. Maca deg tilawt, anagraw-a yufa-d uguren imeqqranen. Ma yella ssuma neɣ atig i d-yesbadu udabu meẓẓiyet ɣef ssuma n uselḥu, imzenza ur bɣin ara ad zenzen. Ttbanen-d wadigen uffiren n tnezzut, neɣ tɣawsiwin ttruḥunt seg ssuq. Ɣef waya, asaḍuf ur yezmir ara ad yeseɣti ugur s wudem ira Dyuklisyan. == 11. Tarrayt n tebzert == Yiwen seg yibeddilen-is i yellan d imeqqranen yella deg unagraw n tebzert. Tamenkda tesra idrimen i wakken ad tesbedd iserdasen, i wakken ad txelles imḍebbren d yixeddamen, i wakken ad tḥareb tilisa. Dyuklisyan yebɣa ad yesɛu anagraw n tebzert i d-yettawin idrimen s wudem yettwassnen ugar. Ayen i yebda deg tallit-is ad ikemmel sakin deg Tmenkda Tarumanit n umalu d Tmenkda Tabeznantit. == 12. Dyuklisyan d Rome == Yella yiwen ubeddel nniḍen yesɛan azal: Rome ur tezgi ara d talemmast n leḥkem n tmenkda. Tamenkda tella meqqret nezzeh; uguren imeqqranen llan ɣef tilisa, mačči deg Rome. Dyuklisyan iḥkem s waṭas seg '''Nicomedia''' deg '''Anatolia''', i yellan iqreb ɣer Balkans, Asia Tamecṭuḥt, Surya d tilisa n yifarisiyen. Aya yessegza abeddel ameqqran: tazmert n Rum ur tezgi ara d tin n temdint n Rome kan; tuɣal d tazmert n tmenkda s timmad-is. == 13. Taddart n Dyuklisyan deg Split == [[Tugna:Croatia-01239 - The Peristil (9551533404).jpg|vignette|Timeẓriwt tatrat n wadig n Duklisyan(ul n taddart n Duklisyan) deg Karwaṣya.]] Deg Croatia n wass-a mazal yettwassen uɣerbaz ameqqran n Dyuklisyan deg Split — Diocletian's Palace/Adig n Duklisyan. Yebna-t i tallit ara d-yas seld ad yeǧǧ leḥkem. Mačči d axxam n umenkad kan. Yella d agraw ameqqran n yixxamen, iḥeṛṛasen, iɣerbazen d yixxamen n uḍebber, s talɣa i jemɛen gar uɣanib n yiserdasen d uxxam n umenkad. Azal-is ameqqran deg umezruy n tẓuri d tɣerma tarumanit, acku kra seg-s mazal yella ar ass-a, yerna temdint n Split tebna iman-is s waṭas ɣef tlemmast n uɣerbaz-nni aqbur. == 14. Dyuklisyan d imasiḥiyen == Aḥric-a d yiwen seg yidisan iḥercawen n leḥkem-is. Deg 303, leḥkem n ''tetrarkiya'' yebda aqhaṛ ameqqran ɣef yimasiḥiyen, i yettwassnen deg umezruy s yisem ''Great Persecution''. Ttwasuffɣen-d yisura i yebɣan ad huddent kra n yimukan n taɛebbadt tamasiḥit, ad kksen kra n yizerfan n yimasiḥiyen, ad ḥebsen imḍebbren n tmezdayin timasiḥiyin, sakin ad ilin kra n yisaḍufen i ibɣan seg yimasiḥiyen ad qeblen taɛebbadt tunṣibt n tmenkda. Aqhaṛ ur yelli ara s yiwen n wudem deg yal tama n tmenkda. Deg kra n temnaḍin yella iḥerṣ ugar ɣef kra nniḍen. Tallit-a tettwaḥsab d yiwet gar talliyin tukrifin n umezruy n yimasiḥiyen uqbel abeddel ameqqran ara d-yawwi Kusṭuntin. == 15. Acuɣer yella uqhaṛ ɣef yimasiḥiyen? == Iwakken ad nefhem tasertit n Dyuklisyan, ilaq ur tt-neḥsib ara kan s tmuɣli tasɣanant(tadayanit) n tura. Deg tmenkda tarumanit, taɛebbadt, tasertit d tmenkda qqnent gar-asent. Ansayen d tfaskiwin n tmenkda ḥesben-ten kra n yimḍebbren d ayen ilaqen i teflest d rṛbeḥ n Rum. Kra n yimasiḥiyen ugin ad ččen deg kra n tfaskiwin-a. I kra n yimḍebbren irumaniyen, aya yezmer ad d-iban mačči kan d amgired n ddin, maca amzun d ttugin n uẓayer asertan d unagraw n tmenkda. Aya ur isemmaḥ ara i uqhaṛ, maca yessegza talɣa n tmuɣli tasertant n tallit-nni. == 16. Dyuklisyan d Galerius == Deg umezruy, yella umeslay ɣef wamek i Galerius iḥeṛṛes Dyuklisyan iwakken ad yesseǧhed aqhaṛ ɣef yimasiḥiyen. Izmamen iqburen, ladɣa wid i d-uran yimasiḥiyen, rran azal ameqqran i Galerius deg waya. Maca imezrayen n tura ḥezzben ugar mi ara ssuddsen taɣawsa akka. Dyuklisyan yella d amenkad ameqqran n tetrarkiya, yerna inaḍen imezwura n uqhaṛ ffɣen-d ddaw leḥkem-is. Ɣef waya, ur nezmir ara ad nerr akk taluft ɣef Galerius kan. == 17. Aneḍru aneggaru n udabu-is == Deg 305 SL.Ɛ., Dyuklisyan yexdem ayen ur nxeddem ara waṭas n yimenkaden irumaniyen: yeǧǧ leḥkem s lebɣi-s. Netta d Maximianus ffɣen seg leḥkem deg yiwen n wakud. Tikti n tetrarkiya tella ad d-ḍefren yimḍebbren imaynuten s wudem anagrawan, war ṭṭraḍ n leḥkem. Dyuklisyan yebɣa ad yessekfel belli tazmert n tmenkda ur tettɛallaq ara ɣef yiwen n umdan kan, maca ɣef unagraw. Deg teẓri, tikti-a tban d tameslayt tameqqrant. Deg tilawt, ugur yella d ameqran. == 18. Aɣelluy n tetrarkiya == Seld beṭṭu n Dyuklisyan seg leḥkem, anagraw ur yezmir ara ad yeṭṭef iman-is akken yebɣa. Mi yemmut Kusṭuntin Klurus deg 306, iserdasen-is xtaren mmi-s Kusṭuntin d amenkad. Imenkaden d yimḍebbren nniḍen ur qeblen ara akk taluft s wudem-nni. Ihi, bdan yimennuɣen gar wid i ibɣan tazmert. Dyuklisyan, i yellan yeǧǧa leḥkem, yeɛreḍ ad ɛiwen ad yerr anagraw ɣer ubrid, maca ur yezmir ara. Seld kra n yiseggasen n ṭṭraḍ, Kunsṭuntin ad yuɣal d yiwen seg yimenkaden iǧehden ugar. == 19. Tudert-is seld leḥkem == Dyuklisyan iruḥ ɣer taddart-is deg Dalmatia. Yella deg yiwet n tegnit anda yezmer ad yuɣal ɣer leḥkem, maca ur yebɣi ara. Yettwales-d deg yizmaz iqburen belli mi t-id-ɛerḍen ad yuɣal ɣer leḥkem, yugi, yessegza belli tudert-is deg tferka-s d ayen iḥemmel ugar ɣef tsertit. Ula ma kra n yimeslayen-a yezmer ad ilin sɛan aḥric n usefru, ttaken-d yiwen n wudem n Dyuklisyan: amdan i yebɣan ad yerr leḥkem d anagraw, mačči d taɣawsa i ilaq ad yeṭṭef umenkad armi yemmut. Yemmut azal n 311 SL.Ɛ. == 20. Dyuklisyan d Kusṭuntin == Dyuklisyan d Kusṭuntin ttwasemrasen s waṭas iwakken ad d-nessegzi abeddel n Tmenkda Tarumanit. Dyuklisyan yebna kra n yigejda n tmenkda n tallit taneggarut: aḍebber agejdan iǧehden, timerna n yimḍebbren, abeddel n temnaḍin, aseǧhed n iserdasen, d talɣa n leḥkem i yerran amenkad ɣer tama n ufella. Kusṭuntin, seld-is, ad ikemmel kra n yibeddilen-a, ad ibeddel kra nniḍen, ad yessebded '''Constantinople''', yerna ad ibeddel s wudem ameqqran tarrayt n tmenkda ɣer yimasiḥiyen. Ihi, ula ma tetrarkiya n Dyuklisyan s wudem ummid ur tḍul ara seg wass mi yeǧǧa adabu, aṭas n yibeddilen-is kemmlen seld-is. == 21. Tamenkda uqbel d seld Dyuklisyan == Uqbel Dyuklisyan, talɣa n leḥkem mazal tettɛallaq s waṭas ɣer tarrayin n tallit n [[Ugustus]]: Senatus(Sina) mazal yesɛa azal n tmuɣli(ulamma ula d wagi iṛuḥas aṭas seg wazal-is seld leḥkem n Spitimyus Severus), Rome mazal tettwaḥsab d talemmast, amenkad yettɛaraḍ ad d-iban amzun d amezwaru gar yimdanen. Seld Dyuklisyan, Tamenkda tebda tettban s wudem nniḍen: aḍebber agejdan, iserdasen, imḍebbren ugar, timnaḍin ugar, tiɣremt n umenkad iǧehden, d waṭas n yixefawen n leḥkem i yellan qrib ɣer tilisa. Ɣef waya, Dyuklisyan yettwaḥsab d yiwen gar wid i ibeddlen Tamenkda Tarumanit seg talɣa n Tmenkda Taqburt ɣer tin n Tmenkda n tallit taneggarut. == 22. Iswi aserdasi n yibeddilen-is == Dyuklisyan yefhem belli tazmert n Rum ur tezmir ara ad tbedd ɣef ṭṭraḍ kan. Iserdasen ilaq ad sɛun: * '''idrimen;''' * '''akayad;''' * '''imḍebbren;''' * '''abrid n teywalt;''' * '''tilisa i yettwaḥerzen;''' * '''anagraw n tebzert;''' * '''d leḥkem i yezmer ad yerr tiririt s lemɣawla.''' Ihi, ibeddilen n uḍebber d wid n iserdasen ur llin ara d sin n yiberdan yemgaraden. Llan d yiwen n unagraw. == 23. Ayen i yerbeḥ == Leḥkem n Dyuklisyan yerra kra n laman seld tazɣent n tasut tis kraḍ. '''Tamenkda ur teɣli ara.''' '''Tilisa tettwaḥrez ugar.''' '''Tamenkda Tasasanit tettwarbeḥ deg usammar.''' '''Aḍebber yuɣal yesɛa talɣa tusdidt ugar.''' '''Tebzert tettwasebded s wudem anagrawan ugar.''' '''''Tetrarkiya'', ula ma teɣli seld-is, tessekna belli leḥkem n tmenkda tameqrant yezmer ad yettwabḍu gar waṭas n yimḍebbren.''' == 24. Ayen ur yerbiḥ ara == Mačči akk ibeddilen n Dyuklisyan i yelhan neɣ i yedren. Aqhaṛ ɣef yimasiḥiyen ur yezmir ara ad yekkes tamasiḥit; s yin, tamasiḥit ad tuɣal s timmad-is d yiwet seg tɣawsiwin i ibeddlen Rum. Asaḍuf n ssuma tafellayt ur yezmir ara ad yesbeddi uguren n tdamsa. Tetrarkiya teɣli s lemɣawla seld beṭṭu-s seg leḥkem. Aḍebber ameqqran i yebna yesra daɣen tebzert ugar, imi imḍebbren d iserdasen ilaq ad ttuxellsen. Ihi, leḥkem-is yesɛa irbiben imeqqranen d wuguren imeqqranen ɣef tikkelt. == 25. Azal-is deg umezruy == Azal n Dyuklisyan ur yelli ara deg wakken yerbeḥ kra n yimennuɣen kan. Azal-is ameqqran yella deg ubeddel n tikti n tmenkda tarumanit s timmad-is. Uqbel-is, aṭas n yimenkaden ɛerḍen ad ḥerzen anagraw aqbur. Dyuklisyan yefhem belli tmenkda n tasut tis kraḍ ur tezmir ara ad tettwaḍebber am tin n tallit n [[Ugustus]]. Deg umḍiq n usirem ad yerr Rum ɣer deffir, yebɣa ad yebnu Rum tamaynut i izemren ad tidir deg tegnatin timaynutin. Deg waya i yella wazal-is ameqqran. == 26. Tamuɣli ɣer Dyuklisyan == Dyuklisyan yezmer ad d-iban s sin n wudmawen yemgaraden. Seg tama, yella d amenkad i yesseḥbes aɣelluy n tmenkda, i yerran kra n laman, i ibeddlen aḍebber, i iǧehden iserdasen d tilisa, i yebɣan ad yerr leḥkem d anagraw mačči d amennuɣ n yal ass ɣef tmenkda. Seg tama-nniḍen, yella d amenkad n leḥkem iǧehden nezzeh, n tebzert taẓayant, n usenqed ameqqran, yerna tallit-is tesɛa yiwet seg talliyin yiḍḍiqen timeqqranin ɣef yimasiḥiyen. Ur ilaq ara ad nekkes yiwen seg sin n wudmawen-a iwakken ad nefhem amdan d tallit-is. 1jhh9t6e1akv4gzlwsluhmts0gf4ywq 117518 117517 2026-09-30T04:27:00Z Borhan 13465 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:ChatGPT Image Sep 29, 2026, 08 42 38 PM.png]] → [[File:Map of the Roman Empire during the First Tetrarchy c. 293–305 AD.png]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · image generated with chatgpt 117518 wikitext text/x-wiki '''Dyuklisyan''' (Diocletianus s tlaṭinit; azal n 244–311 SL.Ɛ.) yella d amenkad arumani seg 284 ar 305 SL.Ɛ. Yettwaḥsab gar yimenkaden {{Infobox biography|item=Q43107|image=[[File:Istanbul Archaeology Museum Bust of Diocletian, from Nikomedia, Izmit, end 3rd century AD 1536.jpg|thumb|Asalay n Isṭanbul, Asebdad n uqeṛṛu n Dyuklisyan]]|caption=Amenkad Dyuklisyan.}} i yesɛan azal meqqren deg umezruy n Tmenkda Tarumanit, acku deg tallit-is i yettwabeddel s wudem ameqqran wamek i tettuddus tmenkda, wamek i tettwaḍebber, wamek i tettwaseḥbes tsertit-is d wamek i yettwasebded ujerriḍ-is askari. Dyuklisyan ur d-yusi ara seg twacult n yimenkaden. Yekker-d seg yiwet n tallit anda Tamenkda Tarumanit tettidir uguren imeqqranen: uguren isertanen, imeɣriyen gar iserdasen, ṭṭraḍ deg yidurar n tilisa, uguren n tedrimt, d ubeddel n yimenkaden s lemɣawla. Mi yekcem ɣer leḥkem deg 284, yebda ad yerr adabu d tmenkda ɣer yiwen n unagraw iǧehden ugar. == 1. Talalit-is d temẓi-is == Isem-is n talalit yella, ɣef wakken i d-ttawin tuget n yinagmayen, '''Diocles'''. Ilul azal n 244 SL.Ɛ. deg tmurt n Dalmatia, deg yiwet n temnaḍt n Balkans i yellan imir-nni ddaw Tmenkda Tarumanit. Ur d-yekki ara seg yiwet n twacult tameqrant neɣ tamerkantit. Amedya-is yemgarad ɣef waṭas n yimenkaden yezrin: abrid-is ɣer leḥkem ibna-t s waṭas ɣef unekcum-is ɣer tredsa n Rum d usali-is deg yiswiren n tredsa n tɛessast n umenkad. Ayagi yesɛa azal meqqren deg tallit-nni. Tamenkda Tarumanit n tasut tis kraḍ tettɛawan s waṭas ɣef iserdasen: win i yesɛan tazmert ad yawi iserdasen ɣer tama-s yezmer ad yuɣal d amenkad. == 2. Tamenkda Tarumanit uqbel Dyuklisyan == Iwakken ad nefhem azal n Dyuklisyan, ilaq ad nefhem ayen i d-yellan uqbel-is. Gar azal n 235 d 284 SL.Ɛ., Rum tedder yiwet n tallit i yettwassnen deg umezruy am tazɣent n tasut tis kraḍ. Deg kra n 50 n yiseggasen kan, aṭas n yimenkaden kkin-d ɣer leḥkem, waṭas seg-sen ttwanɣan neɣ ttwaksen s ṭṭraḍ. Tamenkda tettwaɛreḍ s waṭas n wuguren: iɣerfan d trebbuyaɛ iǧirmaniyen deg ugafa, Tamenkda Tasasanit n yifarisiyen deg usammar, igrawen iserdasen yemgaraden d ṭṭraḍ gar iserdasen irumaniyen, aɣlay n tedrimt, timerna n ssuma n lḥwayeǧ, akked uxṣar n laman deg tsertit. Deg kra n yiseggasen, Tamenkda Tarumanit qrib ad tebḍu ɣef kraḍ n tmenkadin yemgaraden. Dyuklisyan yewweḍ ɣer leḥkem deg yiwet n taɣzent akka. == 3. Anekcum-is ɣer leḥkem == Deg 284, amenkad '''Numerianus''' yemmut deg tegnatin ur nettwassen ara akken iwata. Iserdasen i yellan deg usammar xtaren Dyuklisyan d amenkad. Maca '''Carinus''', gma n Numerianus, yella mazal yeṭṭef adabu deg umalu. Gar sin-nsen yella ṭṭraḍ. Deg 285, ''Carinus'' yemmut, Dyuklisyan yuɣal d win i yettḥekkimen ɣef tuget n Tmenkda Tarumanit. Maca Dyuklisyan yegza yiwet n tɣawsa: tmenkda tewsaɛ d tameqrant nezzeh i wakken ad tt-iḥkem yiwen n umdan kan. Seg dagi i d-yebda yiwen seg yibeddilen-is imeqqranen. == 4. Tetrarkiya — leḥkem n ukuẓ == Dyuklisyan ur yebɣi ara ad yebḍu Tamenkda Tarumanit d timura tilelliyin. Deg umḍiq n waya, yebɣa ad yebḍu amek ara tettwaḍebber. Deg 285–286, yerra ''Maximianus'' d amḍebber ameqqran ɣer yid-s, sakin yerna-as azal n umenkad. [[Tugna:Map of the Roman Empire during the First Tetrarchy c. 293–305 AD.png|vignette|250x250px|Beṭṭu n tmenkda tarumanit ɣef kuẓ n temnaḍin deg tallit n umenkad Duklisyan.]] Deg 293, anagraw yettwasebded s wudem uffir ugar. Llan sin n yimenkaden imeqqranen (Augusti): '''Dyuklisyan''' deg usammar; '''Maximianus''' deg umalu. Yal yiwen seg-sen yesɛa yiwen n umɛiwen s uzwel '''''Caesar''''': '''Galerius''' yella d ''Caesar'' n Dyuklisyan; '''Constantius Chlorus''' yella d ''Caesar'' n ''Maximianus''. Anagraw-a yettwassen s yisem '''Tetrarchia''', anamek-is «leḥkem n ukuẓ». Tikti-is tamezwarut mačči d beṭṭu n Rum ɣef ukuẓ n tmenkadin, maca d asebded n ukuẓ n yixefawen n leḥkem i zemren ad ɛiwnen iman-nsen deg ṭṭraḍ, deg tsertit d uḍebber. == 5. Acuɣer tetrarkiya? == Tamenkda Tarumanit tettwasebded seg Britain ar Masṛ, seg Iberia ar Syria. Iserdasen ur zmiren ara ad awḍen s lemɣawla seg yiwet n temnaḍt ɣer tayeḍ. Ulac tilifun, ulac internet, ulac tarrayin n teywalt n tura; izen yezmer ad yeṭṭef ussan neɣ smanat iwakken ad yaweḍ. Dyuklisyan yebɣa yal tama tameqrant n tmenkda ad tesɛu amḍebber asertan d asertan i iqerben ɣer tilisa. '''Tetrarkiya''', ihi, tella d tiririt ɣef yiwen n wugur n tidet: amek ara tettwaḍebber tmenkda tameqrant s wudem arurad? == 6. Abeddel deg talɣa n udabu == [[Tugna:Diocletianus and Maximianus Herculius DE-MUS-814819-18200802-av.jpg|vignette|Dyuklisyan akked Maximianus deg tedrimt tarumanit n tallit-is.]] Deg talliyin n [[Ugustus]] d yimenkaden imezwura, amenkad arumani yebɣa ad d-iban amzun d amezwaru gar yimdanen. Deg tallit n Dyuklisyan, talɣa-a tebeddel. Anekcum ɣer umenkad yuɣal d ayen yesɛan ilugan d tgejdit tameqrant. Tamenkda tebda tettruḥu seg unagraw aqbur i yettwasemman s Principatus ɣer talɣa n leḥkem anda amenkad yesɛa tazmert iǧehden ugar, i yettwassemman s umata Dominatus. Mačči Dyuklisyan kan i d-yewwin abeddel-a, maca tallit-is tettwaḥsab d yiwet seg talliyin anda abeddel-a iban-d s wudem iwulmen. == 7. Aḍebber n tmenkda == [[Tugna:Sbeitla 10.jpg|vignette|Tagenzi n tmerniwt n tetrarkiya, deg Tunes n wass-a.]] Dyuklisyan ibeddel daɣen anagraw n uḍebber. Iḥuza timura n tmenkda i yellan meqqrit nezzeh, yebḍa kra seg-sent ɣef timnaḍin meẓẓiyen iwakken ad tent-id-yeḍfer uḍebber s wudem yelhan. Timnaḍin-a ttusduklent deg yigrawen imeqqranen n uḍebber. Tikti tagejdant tella: ula d amḍebber n yiwet n temnaḍt ur ilaq ara ad yesɛu tazmert tameqqrant nezzeh ara t-yerren d amennuɣ mgal leḥkem agejdan. Yebɣa daɣen ad yemgarad ugar gar tazmert taresdast d tazmert n uḍebber. == 8. Iserdasen n Rum == Yiwen seg wuguren i d-yemlal Dyuklisyan yella d aḥraz n tilisa. Deg usammar, Tamenkda Tasasanit n yifarisiyen tella d amennuɣ ameqqran n Rum. Deg ugafa, igrawen n Iǧermaniyen ttaɛraḍen ɣef tilisa n Rhine d Danube. Deg Masr d kra n temnaḍin n usammar llan n ccwal d tegrawliwin. Dyuklisyan d yimdukal-is n tetrarkiya rnan deg waṭas n yimennuɣen. Gar tid yettwassnen ugar yella rrbeḥ n Galerius ɣef Tmenkda Tasasanit deg 298. '''Talwit n Nisibis''' i d-yeḍfer rrbeḥ-a yerra Rum deg tegnit iǧehden nezzeh deg usammar. == 9. Tadrimt d tdamsa == Ṭṭraḍat d tsertit ur llin ara kan d uguren n Dyuklisyan. Tadrimt tarumanit tella daɣen deg tegnit iweɛren. Deg tasut tis kraḍ, imenkaden ssneqsen azal n yidrimen, iwakken ad sersen ugar n yidrimen deg tedrimt. Aya yerna uguren n laman deg tedrimt d ssuma n lḥwayeǧ. Dyuklisyan yebɣa ad yerr anagraw ɣer leqdic. Yessuffeɣ-d idrimen imaynuten, ibeddel anagraw n tebzert, yerna aḍebber agejdan ɣef tdamsa. Maca kra n yibeddilen-is ur d-wwin ara ayen yebɣa. == 10. Azal n ssuma — Edict on Maximum Prices == Deg 301, Dyuklisyan yessuffeɣ-d yiwen n usaḍuf ameqqran i yebɣan ad yesbadu atig(ssuma) afellay i waṭas n lḥwayeǧ d leqdicat. Iswi yella ad yesseḥbes timerna n wazal n watig d usenqes n tazmert n tedrimt. Asaḍuf yesbadu ssuma tafellayt n yirden, aksum, lebsa, leqdicat d waṭas n tɣawsiwin-nniḍen. Maca deg tilawt, anagraw-a yufa-d uguren imeqqranen. Ma yella ssuma neɣ atig i d-yesbadu udabu meẓẓiyet ɣef ssuma n uselḥu, imzenza ur bɣin ara ad zenzen. Ttbanen-d wadigen uffiren n tnezzut, neɣ tɣawsiwin ttruḥunt seg ssuq. Ɣef waya, asaḍuf ur yezmir ara ad yeseɣti ugur s wudem ira Dyuklisyan. == 11. Tarrayt n tebzert == Yiwen seg yibeddilen-is i yellan d imeqqranen yella deg unagraw n tebzert. Tamenkda tesra idrimen i wakken ad tesbedd iserdasen, i wakken ad txelles imḍebbren d yixeddamen, i wakken ad tḥareb tilisa. Dyuklisyan yebɣa ad yesɛu anagraw n tebzert i d-yettawin idrimen s wudem yettwassnen ugar. Ayen i yebda deg tallit-is ad ikemmel sakin deg Tmenkda Tarumanit n umalu d Tmenkda Tabeznantit. == 12. Dyuklisyan d Rome == Yella yiwen ubeddel nniḍen yesɛan azal: Rome ur tezgi ara d talemmast n leḥkem n tmenkda. Tamenkda tella meqqret nezzeh; uguren imeqqranen llan ɣef tilisa, mačči deg Rome. Dyuklisyan iḥkem s waṭas seg '''Nicomedia''' deg '''Anatolia''', i yellan iqreb ɣer Balkans, Asia Tamecṭuḥt, Surya d tilisa n yifarisiyen. Aya yessegza abeddel ameqqran: tazmert n Rum ur tezgi ara d tin n temdint n Rome kan; tuɣal d tazmert n tmenkda s timmad-is. == 13. Taddart n Dyuklisyan deg Split == [[Tugna:Croatia-01239 - The Peristil (9551533404).jpg|vignette|Timeẓriwt tatrat n wadig n Duklisyan(ul n taddart n Duklisyan) deg Karwaṣya.]] Deg Croatia n wass-a mazal yettwassen uɣerbaz ameqqran n Dyuklisyan deg Split — Diocletian's Palace/Adig n Duklisyan. Yebna-t i tallit ara d-yas seld ad yeǧǧ leḥkem. Mačči d axxam n umenkad kan. Yella d agraw ameqqran n yixxamen, iḥeṛṛasen, iɣerbazen d yixxamen n uḍebber, s talɣa i jemɛen gar uɣanib n yiserdasen d uxxam n umenkad. Azal-is ameqqran deg umezruy n tẓuri d tɣerma tarumanit, acku kra seg-s mazal yella ar ass-a, yerna temdint n Split tebna iman-is s waṭas ɣef tlemmast n uɣerbaz-nni aqbur. == 14. Dyuklisyan d imasiḥiyen == Aḥric-a d yiwen seg yidisan iḥercawen n leḥkem-is. Deg 303, leḥkem n ''tetrarkiya'' yebda aqhaṛ ameqqran ɣef yimasiḥiyen, i yettwassnen deg umezruy s yisem ''Great Persecution''. Ttwasuffɣen-d yisura i yebɣan ad huddent kra n yimukan n taɛebbadt tamasiḥit, ad kksen kra n yizerfan n yimasiḥiyen, ad ḥebsen imḍebbren n tmezdayin timasiḥiyin, sakin ad ilin kra n yisaḍufen i ibɣan seg yimasiḥiyen ad qeblen taɛebbadt tunṣibt n tmenkda. Aqhaṛ ur yelli ara s yiwen n wudem deg yal tama n tmenkda. Deg kra n temnaḍin yella iḥerṣ ugar ɣef kra nniḍen. Tallit-a tettwaḥsab d yiwet gar talliyin tukrifin n umezruy n yimasiḥiyen uqbel abeddel ameqqran ara d-yawwi Kusṭuntin. == 15. Acuɣer yella uqhaṛ ɣef yimasiḥiyen? == Iwakken ad nefhem tasertit n Dyuklisyan, ilaq ur tt-neḥsib ara kan s tmuɣli tasɣanant(tadayanit) n tura. Deg tmenkda tarumanit, taɛebbadt, tasertit d tmenkda qqnent gar-asent. Ansayen d tfaskiwin n tmenkda ḥesben-ten kra n yimḍebbren d ayen ilaqen i teflest d rṛbeḥ n Rum. Kra n yimasiḥiyen ugin ad ččen deg kra n tfaskiwin-a. I kra n yimḍebbren irumaniyen, aya yezmer ad d-iban mačči kan d amgired n ddin, maca amzun d ttugin n uẓayer asertan d unagraw n tmenkda. Aya ur isemmaḥ ara i uqhaṛ, maca yessegza talɣa n tmuɣli tasertant n tallit-nni. == 16. Dyuklisyan d Galerius == Deg umezruy, yella umeslay ɣef wamek i Galerius iḥeṛṛes Dyuklisyan iwakken ad yesseǧhed aqhaṛ ɣef yimasiḥiyen. Izmamen iqburen, ladɣa wid i d-uran yimasiḥiyen, rran azal ameqqran i Galerius deg waya. Maca imezrayen n tura ḥezzben ugar mi ara ssuddsen taɣawsa akka. Dyuklisyan yella d amenkad ameqqran n tetrarkiya, yerna inaḍen imezwura n uqhaṛ ffɣen-d ddaw leḥkem-is. Ɣef waya, ur nezmir ara ad nerr akk taluft ɣef Galerius kan. == 17. Aneḍru aneggaru n udabu-is == Deg 305 SL.Ɛ., Dyuklisyan yexdem ayen ur nxeddem ara waṭas n yimenkaden irumaniyen: yeǧǧ leḥkem s lebɣi-s. Netta d Maximianus ffɣen seg leḥkem deg yiwen n wakud. Tikti n tetrarkiya tella ad d-ḍefren yimḍebbren imaynuten s wudem anagrawan, war ṭṭraḍ n leḥkem. Dyuklisyan yebɣa ad yessekfel belli tazmert n tmenkda ur tettɛallaq ara ɣef yiwen n umdan kan, maca ɣef unagraw. Deg teẓri, tikti-a tban d tameslayt tameqqrant. Deg tilawt, ugur yella d ameqran. == 18. Aɣelluy n tetrarkiya == Seld beṭṭu n Dyuklisyan seg leḥkem, anagraw ur yezmir ara ad yeṭṭef iman-is akken yebɣa. Mi yemmut Kusṭuntin Klurus deg 306, iserdasen-is xtaren mmi-s Kusṭuntin d amenkad. Imenkaden d yimḍebbren nniḍen ur qeblen ara akk taluft s wudem-nni. Ihi, bdan yimennuɣen gar wid i ibɣan tazmert. Dyuklisyan, i yellan yeǧǧa leḥkem, yeɛreḍ ad ɛiwen ad yerr anagraw ɣer ubrid, maca ur yezmir ara. Seld kra n yiseggasen n ṭṭraḍ, Kunsṭuntin ad yuɣal d yiwen seg yimenkaden iǧehden ugar. == 19. Tudert-is seld leḥkem == Dyuklisyan iruḥ ɣer taddart-is deg Dalmatia. Yella deg yiwet n tegnit anda yezmer ad yuɣal ɣer leḥkem, maca ur yebɣi ara. Yettwales-d deg yizmaz iqburen belli mi t-id-ɛerḍen ad yuɣal ɣer leḥkem, yugi, yessegza belli tudert-is deg tferka-s d ayen iḥemmel ugar ɣef tsertit. Ula ma kra n yimeslayen-a yezmer ad ilin sɛan aḥric n usefru, ttaken-d yiwen n wudem n Dyuklisyan: amdan i yebɣan ad yerr leḥkem d anagraw, mačči d taɣawsa i ilaq ad yeṭṭef umenkad armi yemmut. Yemmut azal n 311 SL.Ɛ. == 20. Dyuklisyan d Kusṭuntin == Dyuklisyan d Kusṭuntin ttwasemrasen s waṭas iwakken ad d-nessegzi abeddel n Tmenkda Tarumanit. Dyuklisyan yebna kra n yigejda n tmenkda n tallit taneggarut: aḍebber agejdan iǧehden, timerna n yimḍebbren, abeddel n temnaḍin, aseǧhed n iserdasen, d talɣa n leḥkem i yerran amenkad ɣer tama n ufella. Kusṭuntin, seld-is, ad ikemmel kra n yibeddilen-a, ad ibeddel kra nniḍen, ad yessebded '''Constantinople''', yerna ad ibeddel s wudem ameqqran tarrayt n tmenkda ɣer yimasiḥiyen. Ihi, ula ma tetrarkiya n Dyuklisyan s wudem ummid ur tḍul ara seg wass mi yeǧǧa adabu, aṭas n yibeddilen-is kemmlen seld-is. == 21. Tamenkda uqbel d seld Dyuklisyan == Uqbel Dyuklisyan, talɣa n leḥkem mazal tettɛallaq s waṭas ɣer tarrayin n tallit n [[Ugustus]]: Senatus(Sina) mazal yesɛa azal n tmuɣli(ulamma ula d wagi iṛuḥas aṭas seg wazal-is seld leḥkem n Spitimyus Severus), Rome mazal tettwaḥsab d talemmast, amenkad yettɛaraḍ ad d-iban amzun d amezwaru gar yimdanen. Seld Dyuklisyan, Tamenkda tebda tettban s wudem nniḍen: aḍebber agejdan, iserdasen, imḍebbren ugar, timnaḍin ugar, tiɣremt n umenkad iǧehden, d waṭas n yixefawen n leḥkem i yellan qrib ɣer tilisa. Ɣef waya, Dyuklisyan yettwaḥsab d yiwen gar wid i ibeddlen Tamenkda Tarumanit seg talɣa n Tmenkda Taqburt ɣer tin n Tmenkda n tallit taneggarut. == 22. Iswi aserdasi n yibeddilen-is == Dyuklisyan yefhem belli tazmert n Rum ur tezmir ara ad tbedd ɣef ṭṭraḍ kan. Iserdasen ilaq ad sɛun: * '''idrimen;''' * '''akayad;''' * '''imḍebbren;''' * '''abrid n teywalt;''' * '''tilisa i yettwaḥerzen;''' * '''anagraw n tebzert;''' * '''d leḥkem i yezmer ad yerr tiririt s lemɣawla.''' Ihi, ibeddilen n uḍebber d wid n iserdasen ur llin ara d sin n yiberdan yemgaraden. Llan d yiwen n unagraw. == 23. Ayen i yerbeḥ == Leḥkem n Dyuklisyan yerra kra n laman seld tazɣent n tasut tis kraḍ. '''Tamenkda ur teɣli ara.''' '''Tilisa tettwaḥrez ugar.''' '''Tamenkda Tasasanit tettwarbeḥ deg usammar.''' '''Aḍebber yuɣal yesɛa talɣa tusdidt ugar.''' '''Tebzert tettwasebded s wudem anagrawan ugar.''' '''''Tetrarkiya'', ula ma teɣli seld-is, tessekna belli leḥkem n tmenkda tameqrant yezmer ad yettwabḍu gar waṭas n yimḍebbren.''' == 24. Ayen ur yerbiḥ ara == Mačči akk ibeddilen n Dyuklisyan i yelhan neɣ i yedren. Aqhaṛ ɣef yimasiḥiyen ur yezmir ara ad yekkes tamasiḥit; s yin, tamasiḥit ad tuɣal s timmad-is d yiwet seg tɣawsiwin i ibeddlen Rum. Asaḍuf n ssuma tafellayt ur yezmir ara ad yesbeddi uguren n tdamsa. Tetrarkiya teɣli s lemɣawla seld beṭṭu-s seg leḥkem. Aḍebber ameqqran i yebna yesra daɣen tebzert ugar, imi imḍebbren d iserdasen ilaq ad ttuxellsen. Ihi, leḥkem-is yesɛa irbiben imeqqranen d wuguren imeqqranen ɣef tikkelt. == 25. Azal-is deg umezruy == Azal n Dyuklisyan ur yelli ara deg wakken yerbeḥ kra n yimennuɣen kan. Azal-is ameqqran yella deg ubeddel n tikti n tmenkda tarumanit s timmad-is. Uqbel-is, aṭas n yimenkaden ɛerḍen ad ḥerzen anagraw aqbur. Dyuklisyan yefhem belli tmenkda n tasut tis kraḍ ur tezmir ara ad tettwaḍebber am tin n tallit n [[Ugustus]]. Deg umḍiq n usirem ad yerr Rum ɣer deffir, yebɣa ad yebnu Rum tamaynut i izemren ad tidir deg tegnatin timaynutin. Deg waya i yella wazal-is ameqqran. == 26. Tamuɣli ɣer Dyuklisyan == Dyuklisyan yezmer ad d-iban s sin n wudmawen yemgaraden. Seg tama, yella d amenkad i yesseḥbes aɣelluy n tmenkda, i yerran kra n laman, i ibeddlen aḍebber, i iǧehden iserdasen d tilisa, i yebɣan ad yerr leḥkem d anagraw mačči d amennuɣ n yal ass ɣef tmenkda. Seg tama-nniḍen, yella d amenkad n leḥkem iǧehden nezzeh, n tebzert taẓayant, n usenqed ameqqran, yerna tallit-is tesɛa yiwet seg talliyin yiḍḍiqen timeqqranin ɣef yimasiḥiyen. Ur ilaq ara ad nekkes yiwen seg sin n wudmawen-a iwakken ad nefhem amdan d tallit-is. 46n4h4kav849q2x8lw44zf2qxksrusk Tawennaḍt 0 25592 117522 117503 2026-09-30T10:04:14Z Gurzil90x 14292 arniɣ ayen ilaqen 117522 wikitext text/x-wiki [[Tugna:Hopetoun falls.jpg|vignette|Asefrek n wakal yeḥraz agama n iɣlluyen n "Hopetoun" deg Ustralya.]] '''Tawennaḍt''' d tazrirt takullit n yiferdisen igamanen (am akal, aman, aḍu, tafukt) d yimuddiren (amɣan, iɣersiwen, ibaktiriyen) i d-yezzin ɣef umdan neɣ ɣef yal amuddir nniḍen. Deg tussna n tesnawennaḍt, tawennaḍt tessemlil akk tiwtilin tifizikin, tikimiyin d tnudranin i d-iteggin anagraw awnḍan ideg tettidir yerna tettnerni tudert. Deg tallit tamirant, awal « tawennaḍt » yeqqen nezzeh ɣer temsal n ummesten n ugama mgal tawaɣiyin i d-igellu warmud n wemdan, gar-asent asluɣu, abeddel anezwan d wengar n tenḍa tamudrant. == 1. Tasenwalt d uẓar n wawal == Awal '''tawennaḍt''' d awal amaynut i d-yennulfan deg yiseggasen n 70 deg tallit n usegmer n umawal amaynut n tmaziɣt (deg Umawal n Tmaziɣt Tatrart s ddaw n ufus n Mulud Mɛemmri). Aẓar-is yekka-d seg wemyag « wenweḍ » neɣ « awezzi » (d ayen i d-yezzin, le milieu environnant). S umata, tawennaḍt d awal yesɛan sin n yinumak: '''Anamek ussnan''': d akk timliliyin gar yimuddiren d ugama ideg ttidiren. '''Anamek ametti d tsertant''': d akk ayen i icudden ɣer tezmert n wemdan ad yeḥrez agama, ad iqabel asluɣu, yerna ad yesseqdec iɣbula igamanen s tefsest d uḥezzeb. == 2. Iferdisen n twennaḍt == Tawennaḍt tebḍa ɣef sin n yidrasen imeqranen i yettemyurawen gar-asen: === 2.1 Iferdisen irgamayen === D akk iferdisen ur nelli ara d imuddiren maca fkan-d talɣa i tudert: '''Aḍu (Tignewt)''': Azal-is meqqer deg usgunfes n yimuddiren. Yegber seg uksyijin (21%), anitrujin (78%) d kra n yigazen nniḍen am ukaṛbun. '''Aman (Tahidrusfirt)''': Aman d aɣbalu n tudert. Llant deg yigarawen, ilellen, isaffen, tilmatin d waman n ddaw wakal. '''Akal (Talitustfirt)''': D adig n ugama anda d-ttekkren yemɣan, yerna d amkan n tnezduɣt n waṭas n yimuddiren imecṭaḥ. '''Tafukt d teẓɣelt''': Ttakkent-d tazmert tamezwarut i usekles n tfat (photosynthèse) i yessefran tudert n yimɣan. === 2.2 Iferdisen imuddiren === D tajumma n akk imuddiren yellan deg yiwen n ugama: '''Infarasen''': Imɣan izegzawen i ixeddmen tamurt d lqis n tudert s tallelt n tezmert n tfukt (autotrophes). '''Imsuder''': Iɣersiwen imseččayen n tuga (herbivores), imseččayen n uksum (carnivores), d wemdan. '''Isefrurayen''': Ibaktiriyen d igersalen i yessefruruyen idrasen n tfekkiwin yemmuten iwakken ad ten-rren d iferdisen ikimiyen i yesseqdac wakal. === 2.3 Anagraw awnḍan d tebrusfirt === Mi mlalen yiferdisen ibyutiyen irgamayen d imuddiren deg yiwet n tmiwa, teggin-d anagraw awnḍan. Tajumma n yinagrawen iwnḍanen akk n Umaḍal tettusemma Tabrusfirt (Biosphère), i d talast tangarut anda tetteddu tudert deg tegnit. == 3. Uguren igejdanen n twennaḍt == Seg tallit n Tegrawla Tamgurant (Révolution industrielle), armud n wemdan yegla-d s ucewwel meqqren deg unagraw agaman: === 3.1 Asluɣu d telmas-is === Asluɣu d asemres n leqdicat imguranen akked yisemda-s deg ugama: '''Asluɣu n waḍu:''' I d-yettasen seg yifurman n temguri, tikerrusin, d usedmer n lpetṛul. Yettawi-d aṭṭanen n turin d ucewwel n tignewt. '''Asluɣu n waman''': Asufeɣ n yibriken d yiḍumman ikimiyen ɣer yisaffen d yilellen, d ayen ineqqen leṣnaf n yiselman yerna yettrunu lexṣas n waman yesfan. '''Asluɣu n wakal''': Aseqdec n yisufaren n tkerza takimit d uplastik i ur yettmettaten ara s lmeɣawla. === 3.2 Abeddel anezwan d usemdu n lgazat === Abeddel anezwan d yiwen seg wuguren imeqranen akk i tqabel tegduda talsant ass-a: '''Asemdu n lgazat''': Igazat am CO₂ (duksid n ukaṛbun) d CH₄ (mitan) ṭṭafaren teẓɣelt deg tignewt, d ayen i d-yettawin alluy n teẓɣelt tamatut n umaḍal. '''Igmaḍ''': '''''Asfaylu''''' '''''ugafa''''' n ugris deg yidurar d yidisen n umaḍal, alluy n uswir n yilellen, assenqes deg uswir n wedfel deg yidurar d tmerna n yiɣurar d yiḥemmalen. === 3.3 Tukksa n tẓegwa === Tukksa n tẓegwa (Déforestation): Agzam n usɣaṛ n teẓgi s waṭas deg teẓgi n Amazun d Tefriqt talemmast i lmend n tnezduɣt neɣ n tfellaḥt, d ayen i yessenqasen asgunfes n tegnit. === 3.4 Angar n tanḍa tamudrant === Aṭas n leṣnaf n yimɣan d yiɣersiwen i yettawḍen ɣer wengar s leqdecat imguranen n umdan, d usluɣu. Tamseddart n tudert tettidir aẓɣal ameqran i izemren ad yesseɣli akk tiwuriwin tisnudranin. p1s9wyneakmd9omebzaknq6z9jn4xy0 117523 117522 2026-09-30T10:04:33Z Gurzil90x 14292 seɣtiɣ kra n tuccḍiwin 117523 wikitext text/x-wiki [[Tugna:Hopetoun falls.jpg|vignette|Asefrek n wakal yeḥraz agama n iɣlluyen n "Hopetoun" deg Ustralya.]] '''Tawennaḍt''' d tazrirt takullit n yiferdisen igamanen (am akal, aman, aḍu, tafukt) d yimuddiren (amɣan, iɣersiwen, ibaktiriyen) i d-yezzin ɣef umdan neɣ ɣef yal amuddir nniḍen. Deg tussna n tesnawennaḍt, tawennaḍt tessemlil akk tiwtilin tifizikin, tikimiyin d tnudranin i d-iteggin anagraw awnḍan ideg tettidir yerna tettnerni tudert. Deg tallit tamirant, awal « tawennaḍt » yeqqen nezzeh ɣer temsal n ummesten n ugama mgal tawaɣiyin i d-igellu warmud n wemdan, gar-asent asluɣu, abeddel anezwan d wengar n tenḍa tamudrant. == 1. Tasenwalt d uẓar n wawal == Awal '''tawennaḍt''' d awal amaynut i d-yennulfan deg yiseggasen n 70 deg tallit n usegmer n umawal amaynut n tmaziɣt (deg Umawal n Tmaziɣt Tatrart s ddaw n ufus n Mulud Mɛemmri). Aẓar-is yekka-d seg wemyag « wenweḍ » neɣ « awezzi » (d ayen i d-yezzin, le milieu environnant). S umata, tawennaḍt d awal yesɛan sin n yinumak: '''Anamek ussnan''': d akk timliliyin gar yimuddiren d ugama ideg ttidiren. '''Anamek ametti d tsertant''': d akk ayen i icudden ɣer tezmert n wemdan ad yeḥrez agama, ad iqabel asluɣu, yerna ad yesseqdec iɣbula igamanen s tefsest d uḥezzeb. == 2. Iferdisen n twennaḍt == Tawennaḍt tebḍa ɣef sin n yidrasen imeqranen i yettemyurawen gar-asen: === 2.1 Iferdisen irgamayen === D akk iferdisen ur nelli ara d imuddiren maca fkan-d talɣa i tudert: '''Aḍu (Tignewt)''': Azal-is meqqer deg usgunfes n yimuddiren. Yegber seg uksyijin (21%), anitrujin (78%) d kra n yigazen nniḍen am ukaṛbun. '''Aman (Tahidrusfirt)''': Aman d aɣbalu n tudert. Llant deg yigarawen, ilellen, isaffen, tilmatin d waman n ddaw wakal. '''Akal (Talitustfirt)''': D adig n ugama anda d-ttekkren yemɣan, yerna d amkan n tnezduɣt n waṭas n yimuddiren imecṭaḥ. '''Tafukt d teẓɣelt''': Ttakkent-d tazmert tamezwarut i usekles n tfat (photosynthèse) i yessefran tudert n yimɣan. === 2.2 Iferdisen imuddiren === D tajumma n akk imuddiren yellan deg yiwen n ugama: '''Infarasen''': Imɣan izegzawen i ixeddmen tamurt d lqis n tudert s tallelt n tezmert n tfukt (autotrophes). '''Imsuder''': Iɣersiwen imseččayen n tuga (herbivores), imseččayen n uksum (carnivores), d wemdan. '''Isefrurayen''': Ibaktiriyen d igersalen i yessefruruyen idrasen n tfekkiwin yemmuten iwakken ad ten-rren d iferdisen ikimiyen i yesseqdac wakal. === 2.3 Anagraw awnḍan d tebrusfirt === Mi mlalen yiferdisen ibyutiyen irgamayen d imuddiren deg yiwet n tmiwa, teggin-d anagraw awnḍan. Tajumma n yinagrawen iwnḍanen akk n Umaḍal tettusemma Tabrusfirt (Biosphère), i d talast tangarut anda tetteddu tudert deg tegnit. == 3. Uguren igejdanen n twennaḍt == Seg tallit n Tegrawla Tamgurant, armud n wemdan yegla-d s ucewwel meqqren deg unagraw agaman: === 3.1 Asluɣu d telmas-is === Asluɣu d asemres n leqdicat imguranen akked yisemda-s deg ugama: '''Asluɣu n waḍu:''' I d-yettasen seg yifurman n temguri, tikerrusin, d usedmer n lpetṛul. Yettawi-d aṭṭanen n turin d ucewwel n tignewt. '''Asluɣu n waman''': Asufeɣ n yibriken d yiḍumman ikimiyen ɣer yisaffen d yilellen, d ayen ineqqen leṣnaf n yiselman yerna yettrunu lexṣas n waman yesfan. '''Asluɣu n wakal''': Aseqdec n yisufaren n tkerza takimit d uplastik i ur yettmettaten ara s lmeɣawla. === 3.2 Abeddel anezwan d usemdu n lgazat === Abeddel anezwan d yiwen seg wuguren imeqranen akk i tqabel tegduda talsant ass-a: '''Asemdu n lgazat''': Igazat am CO₂ (duksid n ukaṛbun) d CH₄ (mitan) ṭṭafaren teẓɣelt deg tignewt, d ayen i d-yettawin alluy n teẓɣelt tamatut n umaḍal. '''Igmaḍ''': '''''Asfaylu''''' '''''ugafa''''' n ugris deg yidurar d yidisen n umaḍal, alluy n uswir n yilellen, assenqes deg uswir n wedfel deg yidurar d tmerna n yiɣurar d yiḥemmalen. === 3.3 Tukksa n tẓegwa === Tukksa n tẓegwa (Déforestation): Agzam n usɣaṛ n teẓgi s waṭas deg teẓgi n Amazun d Tefriqt talemmast i lmend n tnezduɣt neɣ n tfellaḥt, d ayen i yessenqasen asgunfes n tegnit. === 3.4 Angar n tanḍa tamudrant === Aṭas n leṣnaf n yimɣan d yiɣersiwen i yettawḍen ɣer wengar s leqdecat imguranen n umdan, d usluɣu. Tamseddart n tudert tettidir aẓɣal ameqran i izemren ad yesseɣli akk tiwuriwin tisnudranin. 2t5y7me7y4beswa7n0cpig46hhzu7ds Talɣa:Count 10 25596 117519 2026-09-30T05:02:26Z Asorev 17084 Asebtar amaynut: {{safesubst<noinclude/>:#ifexpr:{{safesubst<noinclude/>:#invoke:ParameterCount|main|pattern1=^[%d]+$}}>0|{{safesubst<noinclude/>:#invoke:ParameterCount|main|pattern1=^[%d]+$}}|{{{base|0}}}}}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 117519 wikitext text/x-wiki {{safesubst<noinclude/>:#ifexpr:{{safesubst<noinclude/>:#invoke:ParameterCount|main|pattern1=^[%d]+$}}>0|{{safesubst<noinclude/>:#invoke:ParameterCount|main|pattern1=^[%d]+$}}|{{{base|0}}}}}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> nxgj5k0v7d0slmbxwqstpth3pxp36v7