Wikipedia
kabwiki
https://kab.wikipedia.org/wiki/Asebter_agejdan
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
Media
Uslig
Mmeslay
Amseqdac
Amyannan umsqedac
Wikipedia
Amyannan n Wikipedia
Tugna
Amyannan n tugna
MediaWiki
Amyannan n MediaWiki
Talɣa
Amyannan n talɣa
Tallat
Amyannan n tallat
Taggayt
Amyannan n taggayt
Awwur
Amyannan uwwur
Asenfaṛ
Amyannan usenfaṛ
TimedText
TimedText talk
Module
Discussion module
Event
Event talk
Sujet
Tanzeggit
0
2206
117702
117691
2026-10-18T09:17:16Z
Gurzil90x
14292
arniɣ ayen ilaqen
117702
wikitext
text/x-wiki
'''Tanzeggit''' d tigezmi tameqrant ger igzumen n [[tusnakt]] d win i izerwen [[tawella|tiwellatin]] neɣ Udmawen deg [[Tallunt|tallunin]] s myal [[tasekta]], deg tsekta Tis kraḍ (3) nezmar ad nemmeslay ɣef [[tenzeggit tuklidt]]. Ass-a ur nezmir ad d nesbin tilisa yellan ger tenzeggit akk d [[Asebrurez|wesebrurez]] neɣ d [[aljiber|uljiber]], acku ur nezmir ad nemmeslay ɣef [[Tanzeggit taljibirt|tenzeggit taljibirt]] ma yella ur d-neddim ara kra din kra da.
Tanzeggit diɣen d tafurk n tusnakt i izerrwen talɣiwin, tallunin, imeccaqen, tiɣmar d wassaɣen gar tneqqiḍin d yiḥricen n talɣiwin. Tesɛa azal deg usket n wakal d lebni, maca tuɣal daɣen d taɣult tamatut n tusnakt i yezmer ad tzerrew tallunin ur nezmir ara ad nwali s wallen, neɣ tallunin i yesɛan ugar n kraḍ n tsektiwin.
[[Tugna:Tuṭṭfa n ugdil seg 2026-10-16 11-19-35.png|centré|553x553px]]
== 1. Amezruy n tenzeggit ==
Awal agraɣlan géométrie yekka-d seg yigrigiyen i d-yemmalen asket n wakal. Isketen d yisiḍen inzeggane ttwasqedcen deg Maṣer, Mezupuṭamya d tɣermiwin nniḍen uqbel tanzeggit n Yigrigiyen. Ur ilaq ara ad nerṛ tanzeggit meṛṛa d asnulfu n yiwen ugdud kan.
{| class="wikitable"
|+
!Tallit
!Amhaz agenjdan
|-
|Taglest
|Asket n wakal, lebni, asiḍen n teɣzi, n wanrar d ubleɣ.
|-
|Tasut tis 3 uqbel
tallit-nneɣ
|Aklid deg Iskandariya yesdukkel tizrawin deg "Iferdisen".
|-
|Tallit talemmast
|Tigawt n yimusnawen deg tmura n Tineslemt, Lehend d Cinwa: asektiɣmer(trigonométrie), asali d
tsenallunt.
|-
|Tasut tis 17
|Descartes d Fermat qqnen talɣiwin ɣer imsidag d tegdiwin.
|-
|Tasut tis 19
|Lobachevsky d Bolyai snernan tanzeggit taknudemt; Gauss d Riemann snernan tazrawt n
tiknit d tallunin.
|-
|1872 d mbeɛd
|Klein yeskan azal n yibeddilen d yigrawen; Hilbert yessegzi lsas s yinagrawen n yigejdan.
|-
|Tasut tis 20–21
|Tanzeggit taljibṛant, taneẓlayt, tukrist, asiḍen s uselkim d uẓeṭṭa n twuriwin gar tfurka.
|}
"'''Iferdisen'''" n Aklid yesseqdac isbaduten d yigejdan iwakken ad yebnu isekkuden. Abrid-a yesɛa tazrirt tameqqrant deg tusnakt. Maca tanzeggit tamirant ur teqqim ara deg yigejdan n Aklid: tazrawt n umṣadaɣ tewwi-d timusniwin ɣef tallunin nniḍen. Tanzeggit tamirant tettawi ula d tallunin yellan deg tfizikt, isefka, tigniwin d yisiḍen. Amezruy-is d anerni n yisental d terrayin, mačči d asemselsi n yiwet n tanzeggit s tayeḍ kan.
== 2. Isbaduten, igejdan d usfukel ==
Asbadu yessegza tamiḍrant s wawalen yettwasnen. Agejdi d tafyirt i neqqbel deg yiwen unagraw war asfukel deg unagraw-nni. Asekkud(tiẓri) d ayen ara d-nsuffeɣ seg yigejdan d yisekkuden yettwasfuklen yakan.
Deg umedya n Aklid, yezmer ad yettwabnu yiɣil n teɣda gar snat n tneqqiḍin, ad yettwasɣezef yiɣil, ad tettwabnu twinest s wammas d waqqar yettwabedren. Yella daɣen agejdi ɣef tɣmar timaɣudin d wayen yeqqnen ɣer umṣadaɣ.
=== Amedya n useɣẓen ===
Deg uɣawas n Aklid, i teneqqiṭ '''P''' i ur nelli ara ɣef taɣda '''d''', tella yiwet kan n teɣda iɛeddan seg '''P''' ur nettmagar ara '''d'''. Talɣa-a n yigejdi n umṣadaɣ tettwassen s yisem n '''Playfair'''; d talɣa tagdazalt i yigejdi wis semmus n Aklid deg lsas n tanzeggit tamagnut.
[[Tugna:Tuṭṭfa n ugdil seg 2026-10-18 09-56-11.png|centré]]
<small>Tugna 2. Tiɣmert d wassaɣ n umṣadaɣ. Tigniwin ttɛawanent deg tɣuri n yisekkuden; isfukal ilaq ad d-begnen ayɣer iiṣeḥḥa wassaɣ.</small>
Deg tugna, tineqqiḍin ttbanent sɛant tehri, izirigen sɛan tuzert, imeccaqen zemren ur ttwaḥerzen ara s tiseddi. Deg tusnakt, taneqqiṭ ur tesɛi ara tehri. Ihi ma tugna teskan-d belli sin n yimeccaqen d igdazalen, ayen-a ur d-yettawi ara asfukel.
==Imuren imeqranen n tenzeggit ==
* [[Tanzeggit tuklidit]]
* [[Tanzeggit artuklidit]]
* [[Tanzeggit tummit]]
* [[Tanzeggit tigriwt]]
* [[Tanzeggit taljibirt]]
* [[Tanzeggit tanebrurzant]]
* [[Aljiber imzireg]]
== Amezruy n tenzeggit ==
[[Taggayt:Tusnakt]]
gbzchzaump9tqyztrpxeblrrh5ys22j
New York
0
5351
117703
117690
2026-10-18T10:45:35Z
Mastiman Anumidi
17235
Aḍris amaynut
117703
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox city}}
'''New York''' d nettat ay d tamdint tameqqrant akk deg [[Iwunak Yedduklen|Yiwunak Yeddukklen]]. Tezga-d deg ugafa-agmuḍan n tmurt, ɣef [[Agaraw Aṭlasi|Ugaraw Aṭlasi]]. Zedɣen-tt 8.336.697 n yimezdaɣen (19.006.798 s yegmamen ay d-yezzin fell-as). Tamdint-a tezga-d deg [[New York (Awanak)|uwanak n New York]].
Tamdint-a tettwassen s yixxamen-is ɣezzifen, s tnezzut, s tdamsa tameqqrant, s tẓuri, s tesdawiyin, s tmusni d umezruy-is amesbaɣur.
New York mačči d tamdint n tnezzut kan. D amkan anda mlalen yigduden seg waṭas n tmura, s tutlayin yemgaraden, s yidles yemgaraden d wallalen yemgaraden n tudert.
Ɣas akken tamdint-a tettwassen am yiwet n tɣerma tameqqrant n umaḍal amiran, amezruy-is yezga yeqqen ɣer yigduden inaṣliyen n Marikan n Ugafa...
Tamsalt i ilaq ad nseɣti deg tazwara: igduden inaṣliyen n New York d '''Lenape''', seg yigduden inasliyen n Marikan n Ugafa. Amezruy n temdint yemmal-d amek i tettwabna ɣef wakal-nsen, syin akin amek i tuɣal d yiwet seg temdinin tigejdanin n umaḍal.
== Tarakalt d ugama n New York ==
New York tezga deg umkan yesɛan azal ameqqran deg trakalt n Marikan. Tella gar yisaffen d yilellen, ayen i tt-yerran d tamdint n yinig d tnezzut seg zik.
Deg tama-s n umalu yella ''Asif Hudson'', deg tama-s n usamar yella ''East River'', i d aferdis n waman meẓẓiyen yeqqnen ɣer yilel. Deg unẓul, tella tagnit tameqqrant n waman i yettwassnen s yisem n ''New York Harbor'', anda i d-keččmen yiseflinen.
Tarakalt-a tettak-as kraḍ n lfaydat:
* Yezmer ad yili deg-s unermis n tnezzut gar Marikan, Turuft d tmura nniḍen.
* Isaffen d yilellen ttaken-d iberdan n usiweḍ n yiferdisen d medden.
* Igelluyen n wakal d yigziren ttawin-d aṭas n temnaḍin i lebni n temdint.
Maca amkan-a yesɛa ula d uguren: iḥemmalen n waman, ahuzzu n yilel, leɣla n wakal d uguren n lebni deg temnaḍin i d-yettwarran zdat n waman.
=== Tiɣiwanin tisudisin ===
New York tebḍa ɣef semmus n tiɣiwanin timeqqranin (boroughs).
==== '''Manhattan''' ====
[[Tugna:West side of Manhattan from Hudson Commons (95103p).jpg|centré|cadre|Manhattan.]]
D ul n tdamsa n temdint, anda ''llan Wall Street, Times Square, Central Park'' d waṭas n yixxamen ɣezzifen. D tamnaḍt yettwassnen aṭas deg umaḍal.
==== '''Brooklyn''' ====
[[Tugna:Dumbo Neighborhood in Brooklyn, NYC.jpg|centré|cadre|Brooklyn]]
D tamnaḍt yesɛan agdud meqqren, tuddar tiqdimin, taẓuri, izerfan idelsanen d yimḍiqen imeqqranen n tudert n temdint.
==== '''Queens''' ====
[[Tugna:Flushing Queens from roof of Starlight Hotel.jpg|centré|cadre|Queens]]
Tettwassen s tmeslayin d yidles yemgaraden. Deg-s llan yimḍiqen n yinig, timnaḍin n tnezzut d waṭas n tdukliwin n yimezdaɣ.
==== '''The Bronx''' ====
[[Tugna:Yankee Stadium 001.JPG|centré|vignette|650x650px|Bronx.]]
D yiwet seg temnaḍin ideg d-yennulfa uɣanib aẓawan n hip-hop. Deg-s daɣen azrib ameqqran ɣer Bronx Zoo d Yankee Stadium.
==== '''Staten Island''' ====
[[Tugna:Freshkills Park in Staten Island, New York.jpg|centré|vignette|650x650px|Staten Island.]]
D tamnaḍt i yesɛan aṭas n yigran imenza, izerfan izegzawen d tuddar ur neččur ara d imezdaɣ am Manhattan.
== 3. Amezruy uqbel ad d-awḍen Yirupiyen ==
Uqbel ad d-awḍen Yirupiyen, akal n New York yella d aḥric seg wakal amenzu n ''Lenape'', i d-yettwasemman ''Lenapehoking''.
Igduden-a zedɣen deg temnaḍt-a i waṭas n yiseggasen s waṭas uqbel asnulfu n temdint tamirant.
Lenape sɛan tudert i d-yettwaznen ɣef ugama. Ttidiren s:
* Ugmar n yiɣersiwen.
* Uṣeggem n tiferkiwin d wakal n tfellaḥt.
* Uṣeyyeḍ n yiselman deg yisaffen.
* Tnezzut d wussawel gar tuddar d yigrawen yemgaraden.
Tudert-nsen tella teqqen ɣer tmettiwin n twaculin, taddart, tiɣawsiwin n ugama d tmenna n yimezwura.
Deg trakalt-nsen, '''Manhattan''' tettwassen s yisem yeqqnen ɣer '''Manahatta'''. Isem-a d yiwen seg yisemawen iqburen i d-yeggran deg temdint tamirant.
Aselmed n umezruy n New York ilaq ad yebdu s ''Lenape'', acku ur tebdi ara tudert d tademsa n temnaḍt-a deg 1624.
== 4. Tallit n Hulanda — New Amsterdam (1624–1664) ==
Deg useggas 1609, '''amnadi Henry Hudson''', i ixeddmen i tdukla n tnezzut tahulandit, yewweḍ ɣer temnaḍt n New York.
Hudson yella yettnadi abrid amaynut n tnezzut ɣer Asya, maca yeẓra azal n temnaḍt-a, ladɣa isaffen-is d waman i tt-id-yezgan.
Deg 1624, Ihulandiyen bdan ad d-sbedden imezdaɣ-nsen deg temnaḍt. Deg yiseggasen i d-iteddun, '''New Amsterdam''' tuɣal d tamdint tameẓẓyant n tnezzut ɣef yiri n Manhattan.
Deg 1653, tettwaɛqal s wudem unṣib am temdint.
New Amsterdam ur tettwasebded ara deg wakal ur nesɛi ara imezdaɣ, maca deg wakal i zedɣen yakan yigduden inasliyen Lenape. Yella d aḥric n tɣawsa tameqqrant n ikuluniyen Irupiyen,i yekksen kra n wakal i yigduden inasliyen Lenape, yerna i d-yessawḍen anagraw n '''useqdec n yimdanen i lfayda n wiyaḍ''' d tnezzut n waklan. ».
Tamdint tettnerni s:
* Tnezzut n yigelman n yiɣersiwen.
* Usiweḍ n yiferdisen ɣer Turuft.
* Lebni n yixxamen d lebni tqenṭyar n waman.
* Tnezzut gar tigdudin yemgaraden.
Deg tallit-a, tamdint tella d amkan n waṭas n tutlayin d yisɣanen. Llant temettiyin tihulandiyin, talmaniyin, tafransisin, tagliziyin, tiyahudiyin d yimezdaɣ iberkanen. tilelli n usɣan(n tedyanit) ur tettunefk ara i meṛṛa s yiwen wudem, yerna taklit d uɛzel n kra n yigrawen n yimezdaɣ d ayen yellan deg temdint.
== 5. Tallit n Lingliziyen (1664–1783) ==
Deg 1664, Lingliziyen ṭṭfen New Amsterdam. Beddlen-as isem, semman-as New York, ilmend n ''James'', ''Duke of York''.
Deg tallit-a, tamdint tettnerni s waṭas, tuɣal d yiwet seg temdinin tigejdanin n tmura i yellan ddaw udabu n [[Legliz|Leglizi]] deg Marikan n Ugafa.
Tanezzut tettnerni, llan imezdaɣ imaynuten, ttemḍafaren-d yimseftiyen n tnezzut. Maca tadamsa n temdint tella tesɛa ula d aḥric i ibedden ɣef umahil n waklan.
Deg ṭṭrad n timunent n Marikan, New York teqqim ddaw n udabu aserdasi n Lingliziyen seg 1776 armi 1783.
Mi ifukk ṭṭrad, tamdint tebda tallit tamaynut, tuɣal d yiwet seg temdinin i yesɛan azal ameqqran deg usbeddi n uwanek amarikani.
== 6. New York deg tazwara n Uwanek Amarikani ==
Seg 1789 armi 1790, New York tella d tamdint tagejdant n Marikan (tamanaɣt tafidiralit).
Deg-s i yeṭṭef George Washington tanbaḍt-is tamezwarut am umenzu n tmurt deg 1789.
Ayen i d-yerr New York d tamdint tameqqrant n tnezzut deg lqern wis 19 mačči d tadamsa kan, maca d amkan-is:
* Asif n Hudson i d-yettɛawanen asirag ɣer daxel n tmurt.
* Asiweḍ n yiferdisen gar taddart d tmeddurt.
* Abrid n ''Erie Canal'', i d-yeldin deg 1825.
* Tanezzut n Marikan s usiweḍ n waman.
''Erie Canal'' yessuddes assaɣ n tnezzut gar New York d temnaḍin n wadda n Ilel Erie, ayen i yesnernan azal n temdint deg tedamsa n Marikan.
== 7. New York deg lqern wis 19 — tamdint n yinigen ==
[[Tugna:New-York-Fifth-Avenue 1900.jpg|centré|vignette|450x450px|aNew York deg 1900.]]
Deg lqern wis 19, New York tuɣal d yiwet seg temdinin i d-yettawin aṭas n yinigen seg Turuft. Imdanen n waṭas n tmura kecmen ɣer New York i wakken ad afen amahil, tilelli n usɣan neɣ tudert yelhan ugar.
Gar yinigen-a llan:
* '''Irlandiyen''' i d-iffɣen seg tazɣent n laẓ deg tmurt-nsen.
* '''Iṭalyanen''' i d-yusan seg waṭas n temnaḍin n [[Ṭṭelyan|Ṭelyan]].
* '''Ilmaniyen''' d yinigen n Turuft Talemmast.
* '''Iyahudiyen''' i d-iffɣen seg Turuft n Usamar, ladɣa seg ussan n miḥyaf.
Deg 1892, tigzirt n Ellis Island tebda ad tesɛu tawuri tameqqrant deg usqerdec n yinigen i d-yekcemen ɣer Marikan.
New York tuɣal d tamdint n tutlayin yemgaraden, n yiɣaniben n tudert yemgaraden, d tnezzut i yettnernin.
Maca amhaz-a ur yelli ara war uguren. Imezdaɣ aṭas zedɣen deg yixxamen imecṭaḥ, gar-asen tella Maca aṭas n yimezdaɣ ttidiren deg tegnatin iweɛren: lehlakat, laẓ d tegnatin n umahil iwaɛren d uɛeddi ɣef yizerfan n yixeddamen.
=== Asbeddi n New York tamirant deg 1898 ===
Deg 1 Yennayer 1898, tiɣiwanin i d-yettwasemman ass-a '''Manhattan''', '''Brooklyn''', '''Queens''', '''Bronx''' d '''Staten Island''' dduklent deg yiwet n temdint tameqqrant.
Aneḍru-a yerr-a New York d yiwet seg temdinin timeqqranin n Marikan, s tmurt d ugdud meqqren aṭas.
== 8. Lqern wis 20 — tallit n lebni d tẓuri ==
[[Tugna:Fifth Avenue and 25th Street, New York 1900.png|vignette|New York deg 1900.]]
Deg tazwara n lqern wis 20, New York tebda ad tettbeddil s wudem ur nelli ara yakan.
Timdinin nniḍen n Marikan sɛant daɣen lebni ɣezzifen, maca New York tuɣal d yiwet seg temdinin i d-yettbanen s waṭas s yixxamen-is ɣezzifen, imahilen n tnezzut, tesdawiyin d tẓuri.
Deg 1904, aẓeṭṭa n umitru ddaw n wakal (subway) yeldi deg temdint. Anagraw-a yessizmir i waṭas n yimezdaɣ ad ddun gar temnaḍin yemgaraden.
=== Ixxamen ɣezzifen d lebni amaynut ===
[[Tugna:Chrysler Building NYC-20090519-RM-094845.jpg|vignette|D yiwen seg yixxamen yettwassnen s uɣanib n lebni Art déco.]]
[[Tugna:Empire State Building (aerial view).jpg|vignette|519x519px|Yettwabna deg tallit n tazɣent tadamsant tameqqrant, yuɣal d azamul n New York.]]
Deg 1929, tazɣent tadamsant tameqqrant tebda seld aɣelluy n tggazt n ''Wall Street''. New York tuɣal d yiwet seg temdinin i yettwaḥuzzen s waṭas s twaɣit-a n tdamsa.
Maca seg yiseggasen n 1930 armi d taggara n ṭṭrad wis sin n umaḍal, tamdint tettnerni s lebni n yixxamen, iberdan d useggem n yizerfan n umahil.
== 9. New York d yidles amaḍlan ==
New York tesɛa azal ameqqran deg yidles n umaḍal.
'''Aẓawan''': Harlem yuɣal d amḍiq yesɛan azal ameqqran deg umezruy n jazz. Deg Bronx, deg yiseggasen n 1970, d-yennulfa hip-hop, i d-yuɣalen d yiwen seg yiɣaniben n uẓawan yettwassnen aṭas.
'''Amezgun''': Broadway d amkan yettwassnen s waṭas deg umaḍal s yimezguyen, ineccaden d tneḍruyin n tẓuri.
'''Taẓuri d tsekla''': New York tesɛa timkerḍiwin, tiẓuriwin, tizeɣwa n sinima, isensayen n tẓuri d waṭas n yimukan n uselmed.
'''Tisdawiyin''': Columbia University d New York University d snat seg tesdawiyin yettwassnen n temdint, i yesɛan tawuri deg unadi ussnan d uselmed.
== 10. New York deg tallit tamirant ==
Deg 11 Ctember 2001, New York teḥuza-tt twaɣit tameqqrant n tremaɣt, mi i d-yeɣli ''World Trade Center'' seld ineḍruyen n usekcem n isafagen yrttwaxḍfen deg yixxamen-a.
Ayen i d-yeḍran yesseḥzen tamdint d Marikan meṛṛa, yerna ibeddel kra n tsertiyin n tɣellist d tnezzut deg umaḍal.
Deg tallit i d-iteddun, tamdint tebna tikkelt nniḍen kra n yimḍiqen i yettwaḥuzzen, gar-asen '''One World Trade Center''', i d-yuɣalen d azamul n usnerni amaynut n temdint.
Deg 2020, tazɣent n COVID-19 teḥuza New York s waṭas. Tamdint tesɛa aṭas n uguren deg tɣellist tazayezt, tadamsa d tudert n yal ass.
Ass-a, New York tezga gar temdinin tigejdanin n tdamsa tamaḍlant. Maca tesɛa daɣen uguren imeqqranen n tnezduɣt, asnerni n wazal n wakal d yixxamen, lḥif, leɣla n tudert d umgired adamsan gar yimezdaɣ.
=== 11. Imḍiqen yettwassnen deg New York ===
=== Asebdad n tlelli(Statue of Liberty) ===
[[Tugna:Statue of Liberty Paris 2007-05-29.jpg|vignette|Asebdad n tlelli.]]
Azamul n tilelli, yettwasebded deg 1886. D asefk i d-tefka Fransa i Marikan, yuɣal d azamul n tlelli d yinigen i d-yettasen ɣer tmurt.
Asebdad-a yesɣawes-it '''Frédéric Auguste Bartholdi''', ma d taɣessa-is tagensant tettwasɣawes s tallelt n '''Gustave Eiffel'''. Yesɛa azal n 93 n yimitren n tattayt seg lqaɛ n lsas-is armi d afella n taftilt.
Asebdad yeskanay-d tameṭṭut yettwaḥesben d azamul n tlelli. Teṭṭef taftilt deg ufus-is ayeffus, ma deg ufus-is azelmaḍ teṭṭef tawliḥt i ɣef yettwaru wass n timunent n Marikan, 4 Yulyu 1776. Ɣef uqerru-s tella tɛeṣṣabt s sa n yiɣallen n tafat, i d-yeskanayen tilelli i yettawin tafat ɣer umaḍal. Ɣer yiḍarren-is llan izḍawan yettwarẓan, i d-yeskanayen tilelli seg taklit d uḥebbes.
Deg umezruy-is, Asebdad n tlelli yuɣal d azamul n timunent, yizerfan n umdan d usirem. I waṭas n yinigen i d-yewwḍen ɣer New York s yiseflinen, ladɣa deg taggara n lqern wis 19 d tazwara n lqern wis 20, asebdad-a yella d yiwen seg yizumal imezwura i ttwalin mi ara d-kecmen ɣer Marikan.
==Isunen n weɣrem n New York==
Llan semmus (5) n yisunen deg New York, s tenglizt qqaren-as ''Boroughs''. [[File:5 Boroughs Labels New York City Map.png|thumb|5 Isunen n weɣrem n New York sɣur Julius Schorzman : 1- Manhattan, 2-Queens, 3-Brooklyn, 4-The Bronx, 5- Staten Island]]
*[[Manhattan]] : agwans n temdint, tella af tegzirt n Manhattan. Llant deg-s [[Wall Street]], [[Tasdawit n New York]], [[Tasdawit n Columbia]], asutel n Yiwunak Yeddukklen (ONU/NU). Ɣur-es imezdaɣen 1 546 856 deg-s.
*[[The Bronx]] : ay d asun agellil akk deg weɣrem n New York akwd tdersiwin (minorités) tiberkanin d tispanikin maca tuɣal-d cwiṭ n teɣlist seg 20 iseggassen i yezrin. Ay d dduḥ n uẓawan Hip-Hop, deg-s illa [[Asarir Yankees Stadium]]. Ɣur-es 1 354 068 imezdaɣen deg-s.
*[[Queens]] : Ɣur-es 2 237 815 imezdaɣen deg-s. Yeḍra [[US Open]] dinna yal uggur n ctember, deg-s llan imafagen n JFK d La Guardia. Illa d agemim n tmezduɣt d tmugri (industry).
*[[Brooklyn]] : Agemim n tmezduɣt n New-Yorkers. Ɣur-es 2 488 194 imezdaɣen deg-s
*[[Staten Island]] : Ɣur-es imezdaɣen 491 730 deg-s. Daɣem d agemim n tmezduɣt n New-Yorkers, yuggug si Manhattan.
[[Category:New York]][[Category:Timdinin]][[Category:Iwunak Yeddukklen]]
lldwef0c6cu59otu5wr8d44cjvrk3sn
U2
0
7127
117701
107621
2026-10-18T08:17:27Z
Niegodzisie
9183
117701
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist}}
'''U2''' d icennayen n rock. Zenzen ugar si 170 imelayn n yidisken.
==Idisken-nsen==
* ''Boy'' (1980)
* ''October'' (1981)
* ''War'' (1983)
* ''The Unforgettable Fire'' (1984)
* ''The Joshua Tree'' (1987)
* ''Rattle and Hum'' (1988)
* ''Achtung Baby'' (1991)
* ''Zooropa'' (1993)
* ''Pop'' (1997)
* ''All That You Can't Leave Behind'' (2000)
* ''How to Dismantle an Atomic Bomb'' (2004)
* ''No Line on the Horizon'' (2009)
* ''Songs of Innocence'' (2014)
* ''Songs of Experience'' (2017)
* ''Songs of Surrender'' (2023)
* ''Carnaval de Luz'' (2026)
[[Category:Aẓawan]]
lxnfzwymvsifrzihgdxtc0onuck6ehr
SpaceX
0
25610
117698
117622
2026-10-17T13:58:01Z
Gurzil90x
14292
seɣtiɣ kra n tuccḍiwin
117698
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox company
| name = SpaceX
| official_name = Space Exploration Technologies Corp
| image = [[File:Entrance to SpaceX headquarters.jpg|thumb|Tasɣimt nSpaceX deg Washington DC]]
| country = Iwunak Yeddukklen n Marikan.
| industry = Tallunt, Taywalt, Tigzi taragmawant
| website = https://www.spacex.com/
| wikidata_net_income = yes
| wikidata_revenue = yes
| wikidata_operating_income = yes
}}
'''Space Exploration Technologies Corp'''., yettwassnen s yisem n '''SpaceX''', d takebbanit tamarikanit n temguri tallunant d yimeẓla n usiweḍ ɣer tallunt. Asutel-is (ammas-is agejdan) yezga-d deg temdint n Hawthorne, deg twilayt n [[Kalifurnya|Kalifuṛnya]], deg Y[[Iwunak Yeddukklen n Temrikt|iwunak Yeddukklen n Marikan]]. Yessers-itt [[Elon Musk]] deg useggas n 2002, s yiswi ameqran n usenqes n wazal n watig n yisiklen ɣer tallunt akken ad yili wemdan deg yimal d talmest tamaget-mtiwgan (ara izedɣen ugar n yiwen n umtiweg), ladɣa s usebded n temharsa deg umtiweg n [[Mezweɣ]].
SpaceX tewwi-d asnulfu ameqran deg tesnatwilt tallunant imi d nettat i d tamezwarut deg umaḍal i d-yesbedden timeẓda yettwalsen useqdec (i yettallisen useqdec n tfekkiwin-nsent tigejdanin), ayen yessadren aṭas atig n usekkar n yigensiyen d yinawen allunanen.
== 1. Amezruy d usbeddi ==
[[Tugna:Falcon 1 Flight 4 liftoff.jpg|vignette|Tameẓḍit Falcon 1, asenker-ines amezwaru deg 2008.]]
Deg useggas n 2001, [[Elon Musk]] yebɣa ad yeldi asenfar n usiwweḍ n yimɣan ɣer umtiweg n Mezweɣ s yisem n '''Mars Oasis''', akken ad d-yessaki lebɣi n lɣaci ɣer usnirem n tallunt. Maca mi yerra ɣer Rrus ad d-yaɣ '''timeẓḍiyin n tiwḍin tiḥbawiyin''' (fusées balistiques intercontinentales), yufa-d tasqamt-nsent teɣlay mliḥ. Seg yimir, yefhem dakken amur ameqran n watig n tmeẓda yekka-d seg wammud n temguri d usebded ur nelli d unzig, mačči seg watig(ssuma) n sselɛa tamezwarut.
Deg 14 Meɣres 2002, Elon Musk yesbedd SpaceX deg temdint n El Segundo (uqbel ad tunag ɣer Hawthorne). Iswi-ines yella d aheggi n tmeẓḍiyin fessusen, ur ɣlayit ara, i yettawḍen ɣer uḥbu n Lqaɛa.
=== Falcon 1: Allal amezwaru ===
Deg tazwara, takebbanit tennuɣ aṭas d wuguren iteknikiyen. Timeẓḍit tamezwarut, '''Falcon 1''', terza deg kraḍ n yisenkar imezwura gar 2006 d 2008. SpaceX tqerreb ɣer uɣelluy d leflas n tedrimt. Maca deg 28 Ctembeṛ 2008, Falcon 1 tewweḍ akken iwata ɣer uḥbu n Lqaɛa; d nettat i d timeẓḍit tamezwarut tusligt yesseqdacen '''aserɣu imengi''' i yessawḍen annect-a deg umezruy.
=== Agatu d NASA (Amtawa CRS) ===
Mi d-teḍra teswiɛt-a, tasudut n tallunt tamarikanit (NASA) tefka i SpaceX yiwen n ugatu ameqran deg ukatar n wahil ''Commercial Resupply Services (CRS)'' s wazal n 1.6 n yimelyaren n yidulaṛen. Agatu-agi yella d asiweḍ n yisafaren ɣer Tɣsert Tallunant Tagraɣlant (ISS) s tmeẓḍa Falcon 9 d unaw Dragon. D aya i iselken takebbanit seg lexsaṛa, yerna yeldi-yas tawwurt ɣer unegmu ameqran.
== 2. Allalen d yisenfaren igejdanen ==
=== Timeẓḍit Falcon 9 d Falcon Heavy ===
Falcon 9 d timeẓḍit n sin n yiswiren i ibeddun s yimsedda n tawsit Merlin (i yesseqdacen kirusin RP-1 akked uksijin aleggaɣ / LOX). Tamezwarut deg Falcon 9 d tawila-ines i useqdec uzzig: tafekka tamezwarut (premier étage) ur tettwaglaz ara deg yilel am akken teḍra d tmeẓḍiyin tiqburin; tettuɣal-d s leɛqel s useqdec n yimsedda-s akken ad ters ɣef wakal neɣ ɣef tefliwin tiylalanin deg yilel (autonomous spaceport drone ships).
Falcon Heavy d timeẓḍit teččur d tazmert, tebna ɣef kraḍt n tfekkiwin n Falcon 9 yeddukklen (27 n yimsedda Merlin). Asenker-ines amezwaru yella-d deg Fuṛar 2018, anida i tewwi takeṛṛust n ''Tesla Roadster'' ɣer tallunt.
=== Anaw allunan Dragon d Crew Dragon ===
Dragon d allal allunan i d-yessawḍen sselɛa ɣer Tɣsert Tallunant Tagraɣlant deg 2012. D nettat i d anaw amezwaru uslig i iqerben ɣer ISS.
Seg-s i d-yennulfa Crew Dragon (Dragon 2), anaw yesɛan tazmert i yimsallunen (astronautes). Deg Mayyu 2020, SpaceX tessuli sin n yimsallunen n NASA (Bob Behnken d Doug Hurley) deg tuɣdaḍt Demo-2, d ayen i d-yerran tuɣḍaḍin n usali n yimdanen ɣer tallunt seg wakal n Temrikt deffir mi yekfa wahil n ''Navette Spatiale'' deg 2011.
=== Asenfar n Starship ===
Starship d asenfar ameqran akk n SpaceX. Yebna s sin n yiḥricen: tafekka tamezwarut i wumi semman Super Heavy, d unaw amatu i wumi qqaren Starship. D timezdit yettwalsen useqdec s lekmal-is (100%), yesɛan imseddayen n tewsit Raptor i iteddun s lmitan (methalox) d uksijin aleggaɣ.
Iswi n Starship d asiweḍ n ugar n 100 n yiṭunnen n sselɛa neɣ n yimdanen ɣer waggur (Ayyur), ɣer [[Mezweɣ]], d tiɣula tiḥerfiyin n tallunt taqribt. NASA textar Starship akken ad yili d amessikel i wahil-is Artemis III ara yessersen imdanen ɣef wayyur.
=== Aẓeṭṭa n yigensaten Starlink ===
Starlink d '''tayemmunt''' tameqrant n yigensaten imeẓẓyanen deg uḥbu amadday n Lqaɛa (LEO - Low Earth Orbit). Iswi n usenfar-a d asiweḍ n uẓeṭṭa n internet s tazzla tameqrant d unqas n tanzagt n tririt (low latency) ɣer yal tama deg umaḍal, ladɣa timnaḍin ur nesɛi ara tilifun neɣ ifibren n trisiti d Internet.
== 3. Tidyanin d warrazen igejdanen ==
SpaceX tessaweḍ ad tessebded aṭas n yikayaden d ''yirekkuṛen(imḍanen s wudem afellay)'' deg umezruy n tsnallunt:
'''2008''': Asekkar amezwaru n tmeẓḍit tusligt yesseqdacen aserɣu alemmas (Falcon 1) ɣer uḥbu.
'''2012''': Anaw amezwaru uslig (Dragon) i yewwḍen ɣer Tɣsert Tallunant Tagraɣlant (ISS).
'''Duǧembeṛ 2015''': Tikkelt tamezwarut deg umezruy anida tafekka tamezwarut n tmeẓḍit taḥbawant (Falcon 9) ters-d s tezmert-is ɣef wakal deg tɣsert n Cape Canaveral.
'''Meɣres 2017''': Allas n useqdec n tfekka tamezwarut i yeffɣen yakan ɣer tallunt tikkelt tis snat.
'''Mayyu 2020''': Tuɣdaḍt Crew Dragon Demo-2, asali amezwaru n yimsallunen s tkebbanit tusligt.
'''Ctembeṛ 2021''': Tuɣdaḍt Inspiration4, asikel amezwaru ɣer tallunt anida akk imdanen i yulin d iɣarimen (mačči d imsallunen n ddewla).
== 4. Iswiyen n yimal ==
Iswi agejdan n SpaceX d asikel ɣer umtiweg n Mezweɣ. Elon Musk yeqqar dakken aɣref amdan yessefk fell-as ad yesɛu tamhelt deg wugar n yiwen n umtiweg akken ur yettenger ara ma teḍra-d twaɣit deg Lqaɛa (am unṭag n yitran neɣ n yiẓra n tallunt, imenɣi aɣelnaw, atg.). SpaceX tebɣa ad tessebded tamdint tamezwarut deg Mezweɣ s useqdec n tmeẓḍa n Starship ara yeddun deg yiseggasen i d-iteddun.
spalsqasj5cvwi2e5ngfv62xlkchczx
Qusṭantin Amezwaru
0
25611
117699
117686
2026-10-17T18:17:06Z
Gurzil90x
14292
arniɣ ayen ilaqen
117699
wikitext
text/x-wiki
'''Qusṭantin Amezwaru''', i yettwassnen daɣen s yisem n '''Qusṭantin Ameqqran''' (''Constantinus Magnus s tlatinit''), d yiwen seg
{{Infobox biography|item=Q8413|image=[[File:0 Gaius Flavius Valerius Constantinus, Palatino.jpg|thumb|Asebdad n Qusṭantin Amezwaru|300px]]|caption=Qusṭantin Amezwaru.}}
yimenkaden irumanen i yesɛan azal ameqqran deg umezruy n umaḍal aqdim.
Yella d amenkad n Tgelda Tarumanit seg useggas 306 armi d 337, maca ur yuɣal d amenkad awḥid n tgelda meṛṛa alamma d aseggas 324.
Deg 31 n yiseggasen n udabu-is, Qusṭantin yessaweḍ ad ibeddel aṭas n tɣawsiwin deg tsertit, deg tedbelt, deg tsertit taserdasit, deg tdamsa, ladɣa deg wassaɣ gar uwanek arumani d tmeslayt tamasiḥit.
Gar wayen i t-yeskanayen deg umezruy:
- Yerbeḥ ṭṭradat imeqqranen mgal imenkaden i t-yettnaɣen ɣef udabu.
- Yerr-a tamurt tarumanit meṛṛa ddaw yiwen n umenkad deg 324.
- Yesnerna tasertit n tsureft d uḥraz n tilelli n ddin i yimasḥiyen.
- Yefka afus n tallelt i tmeslayt tamasiḥit, armi tuɣal d yiwet n tɣessa timeqqranin n tmetti tarumanit.
- Yebna tamezdeɣt tamanekdat tamaynut deg Qusṭanṭiniya, ɣef wakal n temdint taqdimt n Byzantion.
- Yesdukkel amussu n uselḥu n tmeslayt tamasiḥit deg ugraw n Nikiya, deg 325.
- Yesnerna yiwet n tsertit tamaynut n tedrimt, taserdast d tedbelt.
S wakka, Qusṭantin ur yelli ara kan d amenkad i yerbeḥ ṭṭradat. Yella daɣen d yiwen n yimdanen i d-yeslulfen tallit tamaynut deg umezruy n Tgelda Tarumanit, tin ara yessiwḍen sya ɣer temsalt tarumanit n usamar, i yettwassnen deg umezruy am Tgelda Tabizantin.
== 1. Talalit d temẓi n Qusṭantin ==
=== 1.1. Talalit-is ===
Qusṭantin ilul, ilmend n tɣbula i d-yewḍen ɣur-neɣ, ɣef useggas 272 neɣ deg kra n yiseggasen i t-id-yezwaren, deg temdint n ''Naissus'', i d-yeqqimen ass-a d Nič deg [[Ṣerbya]].
Isem-is arumani yella d ''Flavius Valerius Constantinus''.
Baba-s d [[Qusṭantin Klurus]] (Constantius Chlorus), yiwen n yimeqqranen iserdasiyen irumanen i yuɣalen d imenkaden.
Yemma-s d [[Helena (yemma-s n Qusṭantin Amezwaru)|Helena]], tameṭṭut i yuɣalen sya ɣer zdat d yiwet n tuqdisin timeqqranin n umezruy amasiḥi.
Ur nessin ara s tidet meṛṛa ma [[Helena (yemma-s n Qusṭantin Amezwaru)|Helena]] d tameṭṭut tamezwarut n Qusṭantin Klurus s uzref, neɣ d tameṭṭut i yesɛa yid-s assaɣ uqbel zwaǧ-is ameskaran. Tameṭṭut-a ur tesɛi ara tazmert n tsertit deg tazwara, maca mmi-s mi yuɣal d amenkad, ad as-yefk azal ameqqran.
=== 1.2. Axxam-is d tugna n tmetti n wakud-nni ===
Deg tazwara n tasut tis IV, Tgelda Tarumanit d tamurt tameqqrant i yeṭṭfen aḥric ameqqran n Tuṛuft, Tafriqt n ugafa d Asya n umalu.
Deg tallit-a, aṭas n yimenkaden ur d-ttilalen ara deg temdint n Ruma. Llan-d seg temnaḍin n Danub, Illyricum d Balkans, anda taserdast tesɛa azal ameqqran deg usefru n udabu.
Qusṭantin yella seg tɣiwant-a n tsertit taserdasit. Ihi, talalit-is deg Naissus ur telli ara d ayen iweɛren ad nefhem, imi taserdast tarumanit tuɣal d yiwen n yigejdan n tɣessa n tgelda.
=== 1.3. Tamẓi deg yixxamen n yimenkaden ===
Qusṭantin yessaweḍ ad ikker deg tɣiwant n yimenkaden. Yedder deg yixxamen n udabu deg usamar n tgelda, anda yella Dyuklisyan d amenkad.
Yelmed amek tettwaselḥu tgelda, amek tettwasebdad taserdast, akked wamek tteddun wassaɣen gar yimenkaden.
Yexdem daɣen deg teserdast, yedda deg kra n yikabar iserdasiyen, yessen tamsalt n usefrek n yimukan d uselḥu n yimrigen.
Tudert-is deg tallit-a tefka-yas tirmit i as-yettunefken kan i kra n yimeqqranen irumanen.
== 2. Tagnit n Tgelda Tarumanit uqbel ad d-yili Qusṭantin ==
=== 2.1. Tazɣent n tasut tis III ===
Deg tasut tis III, Tgelda Tarumanit tɛedda ɣef yiwet n tallit iweɛren aṭas.
Llan aṭas n yimenkaden i d-ttilin s tallelt n teserdast, maca ur ttɣimin ara deg udabu aṭas n wakud.
Ṭṭradat n daxel, tazɣent n tedrimt, asenqes n uselḥu n temnaḍin, akked ṭṭradat ɣef tilisa rnan-d ccwal i tgelda.
Seg 235 armi d 284, aṭas n yimenkaden uɣalen-d ɣer udabu, kra seg-sen ttwaneɣan neɣ ttwakksen deg wakud ameẓẓyan.
=== 2.2. Aɣelluy n tetrarkiya ===
Dyuklisyan, mi yuɣal d amenkad deg 284, yeɛreḍ ad yefru ugur-a.
Yesbed tasertit n tetrarkiya, anda tgelda tettwasefru s ukuẓ n yimeqqranen: sin n yimenkaden imeqqranen (Augusti) d sin n yimenkaden imawlan n lɛehd (Caesares).
Iswi n tetrarkiya yella d:
- Asefru n tgelda s wudem iqriben ɣer temnaḍin-is.
- Aḥraz n tilisa seg iɣerfan ibarbaren.
- Asenqes n ṭṭradat n udabu gar yimeqqranen.
- Aḍman n usemḍfer n udabu war ṭṭradat.
Maca tarrayt-a ur tessawaḍ ara ad teḥrez talwit i lebda.
Mi Dyuklisyan d Maximian ǧǧan adabu deg 305, tamukrist(ugur) n wamek ara d-yilin yimenkaden imaynuten tebda tettban-d.
Qusṭantin ad yuɣal d yiwen n yimdanen i yesɛan azal ameqqran deg uɣelluy n tetrarkiya.
=== 3. Abrid n Qusṭantin ɣer udabu (305–306) ===
Deg 305, baba-s [[Qusṭantin Klurus]] yuɣal d amenkad ameqqran n umalu n tgelda.
Qusṭantin, i yellan deg usamar, yuɣal ɣer baba-s, yedda yid-s deg yigrawen iserdasiyen n Britanya.
Deg 25 Yulyu 306, Qusṭantin Klurus yemmut deg temdint n Eboracum, i d-yuɣalen ass-a d York deg Ngliz.
Deffir tmettant-is, iserdasen-is ssutren ad yili mmi-s Qusṭantin d amenkad.
Deffir tmettant n baba-s, iserdasen-is sbedden Qusṭantin d amenkad deg 306, maca Galerius, amenkad ameqqran n usamar, ur iqbil ara ad t-yessisem d Augustus s tazwara. Yefka-yas kan azwel n Caesar.
Tamsalt-a tessekcem Qusṭantin deg yiwet n tɣawsa tameqqrant: anadi ɣef adabu arumani s tallelt n teserdast.
Deg yiseggasen i d-iteddun, Qusṭantin isnerna adabu-is deg Galiya, Britanya d kra n temnaḍin n Uṛupa n umalu.
Yesbed daɣen assaɣen n tsertit s yimenkaden nniḍen.
Deg 307, yezweǧ Fausta, yell-is n umenkad aqdim Maximian. Zwaǧ-a yella daɣen d yiwet n tarrayt n usdukkel n yiɛeggalen n udabu.
== 4. Ṭṭradat n Qusṭantin akked Maxentius (312) ==
=== 4.1. Anwa i yellan d ''Maxentius''? ===
''Maxentius'' d mmi-s n ''Maximian'', yiwen n yimenkaden iqburen n tetrarkiya. Yuɣal d amenkad deg Ruma deg 306, yerna yeṭṭef kra n temnaḍin n ṭṭelyan d Tafriqt Tarumanit. Qusṭantin d ''Maxentius'' uɣalen d imnaɣen ɣef udabu n umalu. Deg 312, Qusṭantin yefren ad yessekcem taserdast-is ɣer ṭṭelyan iwakken ad yernu Maxentius.
=== 4.2. Akabar n Itelya ===
Qusṭantin yessufeɣ taserdast-is seg ''Galiya'', yezger idurar n ''Alpes'', yerna kra n isedasen n yigen n ''Maxentius'' deg temdinin n usamar n ṭṭelyan. Yerbeḥ deg ''Turin'', ''Verona'' d yimukan nniḍen, syin yuɣal ɣer [[Roma|Ruma]].
Maxentius yefren ad yessuffeɣ taserdast-is seg Ruma iwakken ad yemmager Qusṭantin.
=== 4.3. Ṭṭrad n Teqenṭert n Milvius ===
[[Tugna:Ponte Milvio-side view-antmoose.jpg|centré|vignette|450x450px|Tiqenṭart n Milvius, anda i d-yeḍra amennuɣ gar Qusṭantin d Maxentius.]]
Deg 28 Kṭuber 312, sin n yimeqqranen mmagren ɣef teqenṭert n Milvius (Pons Milvius), deg ugafa n Ruma. Tarrayt n Qusṭantin, akked udabu-s ɣef yigen, teǧǧa-t ad yerbeḥ ṭṭrad. Deg trewla-ines ɣer Ruma, Maxentius yeɣli deg wasif n Tiber, yemmut deg waman.
Tameɣra n Qusṭantin tebna ɣef rbeḥ-a, imi seg wass-nni yuɣal d amenkad yesɛan adabu ɣef umalu n Tgelda Tarumanit.
Ṭṭrad-a ad yesɛu daɣen azal ameqqran deg umezruy n tmeslayt tamasiḥit.
== 5. Tirgit n Qusṭantin d uqerrub-is ɣer usɣan(ddin) amasiḥi ==
=== 5.1. D acu i d-yellan uqbel ṭṭrad? ===
Imezrayen n tallit taqdimt ḥkan-d belli Qusṭantin yeẓra azamul deg yigenni neɣ yurga tirgit uqbel ṭṭrad n Milvius.
Maca iɣbula ur msefhamen ara ɣef wamek i yeḍra. '''''Lactantius''''', ameskar amasiḥi n tasut tis IV, yura belli Qusṭantin yettwawelleh deg targit iwakken ad yerr azamul amasiḥi ɣef yiwen seg yizamulen n teserdast-is.
Eusebius n Qaysariya, i yuran Vita Constantini, yefka-d taḥkayt nniḍen, anda Qusṭantin yeẓra, ilmend n wayen i d-yenna, azamul n ufus amasiḥi(amidag) deg yigenni. Deg yiɣbula n tmasiḥit, taḥkayt-a tettwaqqen ɣer wawal alatini:
'''In hoc signo vinces — «S uzamul-a ara terbeḥeḍ.»'''
Maca ur nezmir ara ad nini s tidet belli ayen i d-yettwaḥkan deg yiɣbula-a yeḍra akken i t-id-uran. Imezrayen imiranen kkaten-d deg taḥkayat-a imi tella deg-sent tmuɣli n ddin, tazerfa n udabu-s d usnulfu n tugna n umenkad.
Amgired gar ''Lactantius'' d ''Eusebius'', akked wakud anda ttwarun iɣbula-nsen, yettaǧǧa tamsalt-a d tin ɣef mazal yettili unadi n umezruy.
=== 5.2. Qusṭantin d amasiḥi neɣ d afagan? ===
Tamsalt-a ur tefru ara s yiwet n tririt tafessast.
Qusṭantin yella deg tmetti tarumanit anda llan aṭas n yisɣanen d leɛwayed n wafagan. Deg tazwara n udabu-is, yella yesskanay-d assaɣen d ddin n yiṭij, ladɣa d Sol Invictus. Maca seg 312 d asawen, aselḥu-s yesɛa ugar n wassaɣen d tmeslayt [[tamasiḥit]].
Yebda yettak-as tallelt, yettqabal imrabḍen-is, yerna yebna tallelt-is tasertant ɣef tɣessa-s. Ihi, nezmer ad nini belli Qusṭantin yuɣal yettak afus i ddin amasiḥi, maca '''ur nezmir ara ad nẓer s tidet''' melmi i tbeddel tikti-s n ddin, neɣ amek i tella taflest-is tagensant.
Tamsalt n ddin-is tban-d daɣen deg wayen i yeḍran ɣer taggara n tudert-is, imi ur yettwaɣḍes ara deg waman n lebni amasiḥi (baptême) alamma d aseggas 337, deg wakud i yella yettwaḍen.
== 6. Asaḍuf n Milan (313): abeddel ameqqran deg umezruy n ddin ==
Deg useggas 313, Qusṭantin yemlal d ''Licinius'', amenkad n usamar n Tgelda Tarumanit, deg temdint n Milan. Sin n yimenkaden msefhamen ɣef yiwet n tsertit tamaynut i yeɛnan tilelli n ddin deg tgelda. Tizrawin n umezruy semman-as '''Asaḍuf n Milan''' (Edictum Mediolanense).
=== 6.1. D acu i d-yella deg talwit-a? ===
Iswi-is yella d aḥraz n tilelli n ddin i yimdanen n Tgelda Tarumanit. Imasḥiyen, i yellan d wid i yettwaḥebsen neɣ yettwaneɣan deg kra n talliyin yezrin, uɣalen sɛan azref ad ɛebden ddin-nsen war aḥebbes seg tmenkda.
Adabu yessuter daɣen ad ttwaldin kra n yixxamen n usɣan [[Tamasiḥit|amasiḥi]] akked wayen i as-yettwakkesen deg tallit n uqehher. Maca ilaq ad nefhem yiwet n tɣawsa:
Asaḍuf n Milan ur yerr ara ddin amasiḥi d ddin unṣib n Tmenkda Tarumanit. Tefka tilelli n ddin, ur teḥbis ara meṛṛa leɛwayed n wafagan, ur tessekcem ara akk imdanen deg usɣan amasiḥi. Ddɣa, deg tallit n Qusṭantin, isɣanen iqburen mazal llan deg tmetti tarumanit.
=== 6.2. Amgired gar Qusṭantin d Dyuklisyan ===
Deg 303, deg wakud n [[Dyuklisyan]], tella yiwet n tsertit taẓayant mgal yimasḥiyen. Kra n tklizin ttwamdlent, idlisen n ddin ttwaseṛɣen, yerna aṭas n yimasḥiyen ɛeddan ɣef lmeḥna. Deg tallit n Qusṭantin, tamsalt-a tbeddel.
Anekcum n ddin amasiḥi deg tsertit n uwanek yella d yiwen n yiberdan imeqqranen n ubeddel n tmetti tarumanit.
Maca anamek n ubeddel-a ur d-yemmal ara belli Tmenkda Tarumanit tuɣal d tamasiḥit deg yiwen wass. Abeddel yella s leɛqel, yerna yedda deg waṭas n tasutin.
== 7. Ṭṭradat d Licinius d usdukkel n Tgelda Tarumanit (316–324) ==
Deffir talwit n Milan, Qusṭantin d ''Licinius'' llan d sin n yimenkaden imeqqranen. Qusṭantin yeṭṭef amalu n tgelda, Licinius yeṭṭef aḥric ameqqran n usamar. Assaɣen-nsen llan d wid iweɛren, ɣas akken Licinius yezweǧ Kunsṭantiya, ultma-s n Qusṭantin.
=== 7.1. Ṭṭrad n Cibalae ===
Deg 316, neɣ 314 ilmend n kra n yiɣbula, ṭṭrad amezwaru ameqqran gar-asen yeḍra deg ''Cibalae'', deg temnaḍt n Karwasya n wass-a.
Qusṭantin yerbeḥ ṭṭrad-a. Deffir-s, ṭṭrad nniḍen yeḍra ɣef temnaḍt n ''Mardia''.
Sin n yimenkaden msefhamen ɣef talwit, maca assaɣen-nsen warǧǧin llan rakden.
=== 7.2. Ṭṭrad aneggaru deg 324 ===
Deg 324, Qusṭantin yessufeɣ agraw aserdasi ameqqran mgal Licinius.
Ṭṭradat imeqqranen ḍran deg:
- ''Adrianopolis'', deg [[Tturk|Tturkya]] n wass-a.
- ''Hellespont'', deg yilel gar Uṛupa d Asya.
- ''Chrysopolis'', i d-yeqqimen ass-a deg tama tasya n Istanbul.
Qusṭantin yerbeḥ Licinius deg Kṭuber 324. Licinius yeqbel ad yefk adabu, maca deg useggas 325 yettwanɣa s unamek n uḥraz n udabu n Qusṭantin. Sya ɣer zdat, Qusṭantin yuɣal d amenkad awḥid n Tmenkda Tarumanit meṛṛa. Ayen ur nessawaḍ ara ad yeg Dyuklisyan s tetrarkiya, Qusṭantin yessaweḍ ad t-yeg s ṭṭradat d wassaɣen n udabu.
== 8. Asbeddi n Qusṭanṭiniya: tamdint tamaynut n tgelda ==
[[Tugna:Theodosian Walls in Constantinople 2.jpg|centré|vignette|450x450px|Iɣraben iqburen n Qusṭanṭiniya.]]
=== 8.1. Ayɣer Qusṭantin yefren Byzantion? ===
Deffir rbeḥ-is ɣef Licinius, Qusṭantin yebɣa ad yesbed yiwet n temdint tamanaɣt i udabu-is. Yefren temdint taqdimt n Byzantion, i yellan deg uḍiq agensu gar ilel Aberkan d ilel n Marmara. Tamnaḍt-a tesɛa azal ameqqran deg umezruy, deg ttjara d tsertit taserdasit.
''Byzantion'' teṭṭef amkan gar Uṛupa d Asya. Tella ɣef teqenṭert n yiberdan n ttjara i d-yettasen seg usamar ɣer umalu. Aman n Bosphorus, akked ufran n umkan-is, teǧǧa-tt d yiwet n temdint yezmer ad ttwaḥrez s shala ugar n waṭas n temdinin.
=== 8.2. Asbeddi n Qusṭanṭiniya ===
Deg 11 Mayyu 330, Qusṭantin yessekcem tamdint tamaynut deg wudmawen n udabu.
Yefka-yas azal n yiwet n temdint tanamkant n tgelda.
Tamdint-a tettwasemma Constantinopolis, anamek-is «Tamdint n Qusṭantin».
Tettwafren daɣen s yisem n Ruma Tamaynut (Nova Roma).
Maca ilaq ad nẓer belli Qusṭantin ur yebni ara tamdint-a seg ulac. Yessnerna tamezdeɣt n Byzantion, isbedd deg-s iberdan imeqqranen, tigejda n tedbelt, imukan n tɣuri, isayesen, temsirin d yixxamen n udabu.
=== 8.3. Tamsalt n Qusṭanṭiniya deg umezruy ===
Tamdint-a tuɣal sya ɣer zdat d yiwet n temdinin timeqqranin n umaḍal. Deffir tmettant n Qusṭantin, ad teqqim d amkan agejdan n udabu arumani deg usamar. Deg 395, mi tbeddel tɣessa n udabu gar umalu d usamar, Qusṭanṭiniya tuɣal d tamezdeɣt n udabu n tgelda tarumanit n usamar. Deffir aɣelluy n udabu arumani deg umalu deg 476, tamdint-a teqqim d amkan agejdan n tgelda i d-yettkemmilen amezruy arumani.
Deg umezruy amiran, tgelda-a tettwasemma aṭas Tgelda Tabizantin. Maca imezdaɣ-is ur semman ara i yiman-nsen «Bizantiyen» deg unamek amiran. Ttwalin iman-nsen d Irumanen, yerna ssawalen i tgelda-nsen tagelda tarumanit.
== 9. Agraw n Nikiya (325) d ubeddel n tmeslayt tamasiḥit ==
[[Tugna:Nicea.jpg|centré|vignette|450x450px|Agraw n Nikiya.]]
Deg useggas 325, Qusṭantin yessuter ad yemlil ugraw ameqqran n yimrabḍen imasiḥiyen deg temdint n Nikiya, i d-yeqqimen ass-a d ''İznik'' deg [[Tturk|Turkya]].
Agraw-a yettwassnen s yisem n Agraw Amezwaru n Nikiya.
=== 9.1. D acu i d-ugur i yellan? ===
Deg tallit-a, tella temgarda tameqqrant gar yimasḥiyen ɣef tɣawsa n tɣessa n Yasuɛ Lmasiḥ d wassaɣ-is d Rebbi. [[Aryus]] yella d yiwen n yimrabḍen(argaz n ddin neɣ n usɣan) n temdint n Aleksandriya.
Yella yettwali belli Mmi-s n Rebbi ur yelli ara d aqdim am Baba-s, imi tella tallit anda ur yelli ara. Imrabḍen nniḍen ur qbilen ara tikti-a. Llan ttwalin belli Mmi-s d aqdim am Baba-s, yerna d yiwen n ugama n tɣellist tarrabanit. Tamsalt-a tessekcem imasiḥiyen deg yiwen n ccwal ameqqran.
=== 9.2. D acu i yexdem Qusṭantin? ===
Qusṭantin, i yebɣan ad yesɛu talwit deg tmeslayt tamasiḥit, yessuter ad yemlil ugraw n yimrabḍen.
Ur yelli ara d amrabḍ, ur yelli ara d ameqqran n tussna n ddin, maca yella d amenkad i yesɛan tazmert ad yesdukkel imdanen deg yiwen n ugraw.
Agraw n Nikiya yefka azal i tikti n ''homoousios'', i d-yemmalen belli Mmi-s d Baba-s sɛan yiwet n tɣessa n ugama n yillu(agama n ṛebbi). Agraw yefren daɣen kra n yilugan i yesɛan assaɣ d ddin, d uselḥu n tmeslayt s tmuɣli tamasiḥit.
=== 9.3. Azal n ugraw-a ===
Agraw n Nikiya yesɛa azal ameqqran deg umezruy amasiḥi, imi d yiwen seg yigrawen imeqqranen imezwura i yebnan tikti tamasiḥit n tmeslayin d tmuɣliwin timeqqranin n usɣan-agi. Maca ur yelli ara d taggara n ccwal. Amgired gar yimasḥiyen ɣef tamsalt n Aryus akked taluft n [[Tadunatit|yidunatiden]] tekkemmel deg yiseggasen i d-iteddun, ɣas akken Qusṭantin yeɛreḍ ad yefru.
Ilaq daɣen ad nẓer belli agraw-a ur d-yessnulfa ara ddin amasiḥi. Ddin-a yella uqbel Qusṭantin s waṭas n tasutin. Agraw yeɛreḍ ad yefru amgired gar yimasḥiyen ɣef kra n tɣawsiwin n lmendad n ddin.
== 10. Tasertit n Qusṭantin deg Tafriqt n Ugafa ==
Aḥric-a yesɛa azal ameqqran i umezruy n yimaziɣen, imi Tafriqt n Ugafa tella d yiwet seg temnaḍin timeqqranin n Tgelda Tarumanit.
=== 10.1. Tafriqt deg tallit n Qusṭantin ===
Deg tazwara n tasut tis IV, Tafriqt n Ugafa tella d tamnaḍt i yesɛan azal ameqqran deg tdamsa, deg tsertit d ddin.
Gar temdinin-is timeqqranin:
- '''Qerṭaj''' (Carthago), tamdint tameqqrant n Tafriqt Tarumanit.
- '''Sirta'''(Kirtan), i yettwasemman sya ɣer zdat Constantine.
- '''Hippo Regius''', i d-yeqqimen ass-a deg temnaḍt n Ɛennaba.
- '''Kwikul'''(Cuicul), i d-yuɣalen ass-a d Ǧmila.
- '''Tamugadi''', i d-yuɣalen ass-a d Timgad.
- '''Tivest'''(Theveste), i d-yeqqimen ass-a d Tebessa.
Amezruy n temnaḍin-a yella d amezruy n tdukli d umgired gar tmetti tarumanit, timettiyin timaziɣin tiqburin, ddin amasiḥi d leɛwayed n wafagan.
=== 10.2. Qusṭantin d temdint n Kirtan(Sirta) ===
Tamdint n Sirta tella d yiwet seg temdinin timeqqranin n Numidya. Deg tallit n Qusṭantin, tamdint-a tettwaseggem deffir kra n yimenɣiyen iserdasiyen i d-yeḍran. Yettwassnen belli deg 313, Sirta tuɣal tettwasemma Qunṭantin, s yisem n umenkad Qusṭantin.
Tamdint-a teqqim tesɛa isem-is armi d tallit tamirant: Qusṭanṭina. Abeddel n yisem-a yeskanay-d azal i yesɛa Qusṭantin deg tsertit n Numidya n tallit-nni.
=== 10.3. Tazɣent n Dunatus deg Tafriqt ===
Deg tallit-a tella yiwen n umgirred ameqqran gar yimasḥiyen n Tafriqt. Deg taggara n tallit n uqehher n [[Dyuklisyan]], kra n yimrabḍen ttwaccahden belli fkan idlisen n ddin i udabu arumani. Deffir uqehher, tella taluft-a: ma yezmer umrabḍ i yellan deg ugur-a ad yuɣal ɣer tmasiḥit s wudem n wargaz n ddin, neɣ ilaq ad yettwakks seg umkan-is? Tamsalt-a teǧǧa imasiḥiyen n Tafriqt ad bḍun ɣef sin n yiberdan.
Yiwen n uḥric yella yedda d ''Caecilianus'', amrabḍ n Qerṭaj.
Aḥric nniḍen yella yedda d ''Majorinus'', syin d [[Dunatus Maɣnus|Dunatus]], i d-yuɣalen d yiwen n yimeqqranen n umussu-a. Amussu-a yettwassnen deg umezruy s yisem [[Tadunatit]](Donatisme).
=== 10.4. Anekcum n Qusṭantin deg taluft-a ===
Qusṭantin yeɛreḍ ad yefru amgirred-a. Deg 313, yessuter ad yemlil ugraw n yimrabḍen deg Ruma. Agraw-a yefka afus i ''Caecilianus'', maca imdukkal n Dunatus ur qbilen ara taɣtas-is. Deg 314, Qusṭantin yessuter agraw nniḍen deg Arles, deg Galiya. Agraw-a yesbedd daɣen taɣtas i d-yefka ugraw n Ruma.
Maca amgirred ur yefru ara. Deg 316, Qusṭantin yessekcem adabu-is iwakken ad iḥbes imdukkal n Dounatus. Kra n yixxamen n ddin ttwakksen, kra n yimrabḍen ttwassenɣen seg temnaḍin-nsen. Tasertit-a ur tessawaḍ ara ad teḥbes uamussu-a. Deg 321, Qusṭantin yessers aḥric ameqqran n tsertit n uḥebbes, maca Tadunatit ikemmel ad yettnerni deg Tafriqt. Imezrayen n ddin sneqdacen tazɣent-a am yiwet n tɣawsa tameqqrant deg umezruy n usɣan amasiḥi n Tafriqt ugafa.
=== 10.5. Tadunatit d yimaziɣen ===
Tella yiwet n tamsalt i ilaq ad d-nessuter deg umezruy-a: assaɣ gar Tadunatit d yimaziɣen. Deg kra n temnaḍin n Numidya, Tadunatit tesɛa imdukkal aṭas, ladɣa deg temnaḍin n berra n temdinin timeqqranin. Maca ur nezmir ara ad nini belli Tadunatit tella d ddin n yimaziɣen kan, neɣ belli tella deg-s tagrawla n yimaziɣen mgal Ruma. Yella deg-s umgirred n ddin, assaɣen n udabu, timsal n leḥkem n yimrabḍen, akked kra n yimgirrden n tmetti. Imezrayen ttwalin belli assaɣ gar Tadunatit, timettiyin timaziɣin d tsertit tarumanit yella d tin iweɛren ad yettwafhem s yiwet n tekti kan. Aḥric ameqqran n umezruy-a ad ikemmel deg tasut tis IV d tis V, ladɣa deg tallit n [[Agerram Augustin (Saint Augustin)|Uɣustin n Hippo]].
== 11. Tadamsa d tedrimt deg tallit n Qusṭantin ==
=== 11.1. Asnerni n tedrimt n wureɣ ===
[[Tugna:Constantinus I. - Münzkabinett, Berlin - 5548253.jpg|centré|vignette|350x350px|Tadrimt tarumanit deg tallit n Qusṭantin Amezwaru.]]
Yiwen seg leqdicat imeqqranen n Qusṭantin yella deg tsertit n tedrimt. Yesnerna aseqdec n yiwet n tedrimt n wureɣ i yettwasemman '''solidus'''. Solidus ytella d tadrimt n wureɣ i yesɛan azal yettwasbadun, d ayen i yessnernan taɣellist n tedrimt deg kra n yiḥricen n tdamsa.
S usemḍfer n yiseggasen, solidus tuɣal d yiwet n yidrimen imeqqranen n tgelda tarumanit, yerna ikemmel useqdec-is deg tallit tabizantin. Maca tasertit-a ur tefru ara meṛṛa uguren n tdamsa. Timetti tarumanit mazal teɛna-tt tazɣent n tedrimt n lfeḍḍa d yidrimen imeẓẓyanen, ladɣa gar yimezdaɣen ur nesɛi ara aṭas n wayla.
=== 11.2. Timdinin d yixeddamen n tdamsa ===
Qusṭantin yeḥrez, yerna yesnerna, kra n tɣessiwin n tedamsa i d-yellan seg tallit n [[Dyuklisyan]]. Taddart n yifellaḥen, amkan n yimeẓẓyanen deg temdinin, akked ilugan n lexlaṣ n tebzar d wamek i ttwaxllaṣent ilmend n umhaz-nsent .
Adabu yella yebɣa ad yesɛu idrimen i useḥrez n teserdast, labni n temdinin d leqdicat n tedbelt. Maca kra n yisutar n tebzar sɛan aẓayer aẓayan ɣef temnaḍin n lexla(beṛṛa n temdinin).
=== 12. Taserdast n Qusṭantin ===
Qusṭantin yella d amenkad i yellan yesɛa tirmit tameqqrant deg teserdast(igen). Yessnerna tɣessa taserdasit i d-yebna Dyuklisyan.
Deg tallit-is, taserdast tarumanit tella tesɛa sin n yiḥricen imeqqranen:
'''Iserdasen n tlisa''', i yellan ttwaḥrazen deg temnaḍin n berra n tgelda, akked iserdasen n daxel, i yezmer umenkad ad yessekcem ɣer kra n yigrawen d temdinin s zreb. Tarrayt-a teǧǧa-t ad yesɛu tazmert ad yessufeɣ tiserdasin ɣer yimukan i yeḥwaǧen tallelt.
=== 12.1. Iɛessasen n umenkad ===
Qusṭantin yesbed daɣen tɣessa n yiɛessasen iserdasiyen i yettwassnen s yisem n '''Scholae Palatinae'''.
Tigrawin-a uɣalent d yiwet n tɣessa taserdasit i yettwaḥsaben d taɣawsa n umenkad. S wakka, Qusṭantin yessefk daɣen aɣelluy n tɣessa taqdimt n iɛessasen n ''Tredsa Praetorian'', i yellan tesɛa azal ameqqran deg tsertit n Ruma. Tredsa-a tella tesɛa aṭas n wassaɣen d yimenkaden iqburen, yerna deg talliyin yezrin tesɛa afus deg usbeddi neɣ deg usseɣli n yimenkaden. Qusṭantin yebɣa ad as-yekkes tazmert-a.
=== 12.2. Tilisa n tmnekda ===
Deg tallit n Qusṭantin, Tgelda Tarumanit teqqim tettnaɣ ɣef kra n tlisa-s. Deg ugafa n Uṛupa, llan ṭṭradat mgal iɣerfanen iǧermaniyen, ladɣa ama deg temnaḍin n Rhin ama deg temnaḍin n Danub. Deg usamar, yella ccwal d Tgelda Tasanit n Fars. Qusṭantin yella yettsewjed tirnit taserdasit mgal Fars uqbel tamettant-is, maca ur yessaweḍ ara ad yessufeɣ amenuɣ-a.
== 13. Ilugan d tsertit n tmetti ==
Qusṭantin yessufeɣ-d aṭas n yilugan i yeɛnan tudert n yimdanen deg tgelda.
Leqdicat-is deg taɣult-a sɛan sin n wudmawen: kra ttawin-d abeddel ɣer wayen yelhan, maca kra n yilugan nniḍen ttwaḥsaben d iqesḥanen aṭas.
=== 13.1. Tamsalt n waklan ===
Deg tallit-is, Qusṭantin yessekcem kra n ubeddel deg yilugan i yeɛnan aklan. Yesseɣti kra n yisutar i yeɛnan tmetti, maca ur yekkes ara tamsalt n yimaklan. Tamsalt n waklan teqqim d yiwet n tɣessiwin n tmetti tarumanit.
=== 13.2. Izrefen n twaculin ===
Qusṭantin yessekcem ilugan imaynuten i yeɛnan zwaǧ, tameṭṭut, iḥricen n twacult, akked wayla n yimdanen.
Deg 320, yekkes kra n yiɣilifen n uzref i yellan ɣef wid ur nezwiǧ ara, ilmend n yilugan iqburen n [[Ugustus|Uɣustus]]. Maca ilugan-is nniḍen deg tamsalt n zwaǧ d yizerfan n twaculin qqimen d wid iweɛren. Tazrawt n tmezrayt ''Judith Evans Grubb''s teskanay-d belli ur ilaq ara ad neḥseb yal abeddel n uzref deg tallit-a d aḥric n tsertit tamasiḥit, imi aṭas n yilugan sdukklen leɛwayed tiqburin n Ruma d tɣessiwin timaynuten n tmetti.
=== 13.3. Ilugan iqesḥanen ===
Deg kra n temsal n uzref, Qusṭantin yesnerna tazmert n uɛaqeb. Kra n tilufa, ladɣa tin i yeɛnan zwaǧ d yizerfan n tmetti, sɛant aɛaqeb aqesḥan. Tamsalt-a teskanay-d belli Qusṭantin ur yelli ara d amenkad i yessuturen kan talwit d tilelli.
Yella daɣen d amenkad i yesɛan tasertit taẓayant n uḥraz n udabu d tɣessiwin n tmetti.
== 14. Qusṭantin d tsertit n wafagan ==
Deg tallit n Qusṭantin, leɛwayed n ufagan mazal llan deg Tmenkda Tarumanit. Deg temdinin timeqqranin, llan mazal ttaɛbaden irebbiten irumanen, tigejda n wafagan, d tfaskiwin iqburen. Qusṭantin yefka afus n tallelt i ddin amasiḥi, maca ur yesseɣli ara deg yiwen wakud meṛṛa tiɣessiwin n wafagan.
Deg kra n temnaḍin, leɛwayed iqburen kemmlent deg tmetti.
Deg Qusṭanṭiniya, tugna n temdint tamaynut tella tesdukkel azamul n udabu arumani aqdim d yizamulen imasiḥiyen.
=== 14.1. Ass n yiṭij ===
Deg 321, Qusṭantin yessufeɣ alugen i yesɛan assaɣ d wass n yiṭij (dies Solis), i yellan d ass n ustaɛfu deg kra n yimukan n tedbelt d tenzut(ttjara).
''Ass-a'' n yiṭij yuɣal sya ɣer zdat d yiwen n wussan imeqqranen n ddin amasiḥi.
Maca ilaq ad nẓer belli tarrayt n useqdec n wass n yiṭij deg tmetti tarumanit tella-d uqbel Qusṭantin, yerna tamgarda n leɛwayed gar ufagan d ddin amasiḥi ur tefru ara deg yiwen wass.
=== 14.2. Melmi i yuɣal ddin amasiḥi d ddin n wanek? ===
Tella kra n tɣawsa i yettwasefhamen s tuccḍa deg waṭas n yidrisen. Qusṭantin ur yessebdad ara ddin amasiḥi d ddin anasay awḥid n Tmenkda Tarumanit. Deg 380, deg tallit n umenkad Theodosius Amezwaru, s yiwen n usaḍuf ameqqran ad yerr ddin amasiḥi n tsertit n Nikiya d ddin i yettwaqeblen seg udabu.
Ihi, ayen i yebda Qusṭantin deg 313 ad ikemmel deg yiseggasen d tasutin i d-iteddun.
== 15. Qusṭantin d twacult-is ==
[[Tugna:Colossus of Constantine I 03.jpg|vignette|Asebdad n Qusṭantin i d-yettwaɛwden.]]
Qusṭantin yella yesɛa assaɣen imeqqranen d twacult-is, maca tudert-is tagensant tella deg-s daɣen twaɣiyin.
=== 15.1. Helena, yemma-s ===
[[Helena (yemma-s n Qusṭantin Amezwaru)|Helena]] tesɛa azal ameqqran deg tudert n Qusṭantin. Deg tallit n udabu n mmi-s, tewwi azwel n Augusta, i d-yemmalen amkan ameqqran deg twacult n umenkad.
Helena tettwassnen deg umezruy amasiḥi s yinig-is ɣer tmura n usamar, anda tella tesɛa afus deg lebni n yixxamen n ddin. Tella tettwaḥsab d yiwet n tudsa tameqqrant n umezruy n tmeslayt tamasiḥit.
=== 15.2. Fausta ===
Fausta d yell-is n Maximian, tella d tameṭṭut n Qusṭantin seg 307. Tesɛa yid-s kra n warraw, gar-asen Qusṭantin II, Constantius II d Constans. Maca deg 326, Fausta temmut deg tɣawsa i mazal ur nettwassen ara s tidet meṛṛa. Kra n yiɣbula qqarent belli tettwanɣa s lamer n Qusṭantin.
=== 15.3. Tamettant n Crispus ===
Crispus yella d mmi-s ameqqran n Qusṭantin, seg wassaɣ-is d '''Minervina'''. Yella yesɛa azal deg teserdast d tsertit. Deg 324, yella yesɛa afus deg rbeḥ n teserdast(igen) tarumanit deg ṭṭrad n Hellespont. Maca deg 326, Crispus yettwanɣa. Ur nessin ara s tidet d acu i d-ssebba n tmettant-is.
Kra n yiɣbula n tallit taqdimt ssawalen ɣef temsalt n wassaɣ gar Crispus d Fausta, maca imezrayen imiranen ur zmiren ara ad sbeddun belli taḥkayt-a d tidet.
Tamettant n '''Crispus''' d tin n '''Fausta''' ttwaḥsabent d yiwet seg temsal tiudrigin i mazal ur nefru ara deg umezruy n Qusṭantin.
Tamsalt-a teskanay-d daɣen belli tudert n umenkad-a ur telli ara d tin n talwit kan, imi adabu arumani yella deg-s leḥkem, tissas d usuter n tezmert s kra n tɣawsiwin i d-yessawḍen armi d tamettant n yiɛeggalen n twacult.
7rsjdlns6iod8esprjkyow1z0go6asj
Talɣa:Infobox company
10
25614
117693
117679
2026-10-17T12:39:39Z
Gurzil90x
14292
117693
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{Infobox
| name = {{{name|{{PAGENAME}}}}}
| image = <div style="text-align:center;">{{#if:{{{logo_file|}}}|[[File:{{{logo_file}}}|frameless|200px]]|{{#if:{{{logo|}}}|{{{logo}}}|{{#if:{{{image_file|}}}|[[File:{{{image_file}}}|frameless|280px]]|{{{image|}}}}}}}}}</div>
| caption = <div style="text-align:center; font-size:90%;">{{#if:{{{logo_file|}}}{{{logo|}}}|{{{logo_caption|}}}|{{{image_caption|}}}}}</div>
| data1 = <div style="background:#eaecf0; padding:0.45em; text-align:center; font-weight:bold; margin-bottom:0.5em;">Talɣut ɣef termist</div>{{#if:{{{logo_file|}}}{{{logo|}}}|{{#if:{{{image_file|}}}{{{image|}}}|<div style="text-align:center;">{{#if:{{{image_file|}}}|[[File:{{{image_file}}}|frameless|280px]]|{{{image|}}}}}<div style="font-size:90%; color:#54595d; margin-top:0.3em;">{{{image_caption|}}}</div></div>}}}}
| label2 = Isem unṣib
| data2 = {{{official_name|}}}
| label3 = Alugu
| data3 = {{{logo_name|}}}
| label4 = Azamul
| data4 = {{{symbol|}}}
| label5 = Tabzimt
| data5 = {{{label|}}}
| label6 = Anaw n teṛmist
| data6 = {{{type|}}}
| label7 = Azemz n usbeddi
| data7 = {{{founded|}}}
| label8 = Amesbedday
| data8 = {{{founder|}}}
| label9 = Tasɣimt tagejdant
| data9 = {{{headquarters|}}}
| label10 = Tamurt
| data10 = {{{country|}}}
| label11 = Taɣult n urmud
| data11 = {{{industry|}}}
| label12 = Ifarisen
| data12 = {{{products|}}}
| label13 = Imeẓla
| data13 = {{{services|}}}
| label14 = Imḍebbren
| data14 = {{{key_people|}}}
| label15 = Ixeddamen
| data15 = {{{employees|}}}
| label16 = Amaduf
| data16 = {{#if:{{{revenue|}}}|{{{revenue}}}|{{#ifeq:{{{wikidata_revenue|}}}|yes|{{#invoke:AmadufWikidata/bac-asen|revenueWithChange|item={{{wikidata_item|}}}}}|}}}}
| label17 = Tagenfit
| data17 = {{{profit|}}}
| label18 = Tigenfit n taggara
| data18 = {{#if:{{{net_income|}}}|{{{net_income}}}|{{#ifeq:{{{wikidata_net_income|}}}|yes|{{#invoke:AmadufWikidata/bac-asen|netIncomeWithChange|item={{{wikidata_item|}}}}}|}}}}
| label19 = Tiṛmisin tinaddawin
| data19 = {{{subsidiaries|}}}
| label20 = Tiɣbula
| data20 = {{{resources|}}}
| label21 = Taɛkwamt
| data21 = {{{expenses|}}}
| label22 = Asmel unṣib
| data22 = {{{website|}}}
}}</includeonly><noinclude>
== Aseqdec ==
<pre>
{{Infobox company
| name =
| logo =
| logo_caption =
| official_name =
| logo_name =
| symbol =
| label =
| type =
| founded =
| founder =
| headquarters =
| country =
| industry =
| products =
| services =
| key_people =
| employees =
| revenue =
| profit =
| net_income =
| subsidiaries =
| resources =
| expenses =
| website =
}}
</pre>
</noinclude>
<noinclude>
<templatedata>
{
"description": "Talɣa n yisallen ɣef termist.",
"format": "block",
"params": {
"name": {
"label": "Isem",
"description": "Isem n termist.",
"type": "line",
"suggested": true
},
"official_name": {
"label": "Isem unsib",
"type": "line"
},
"image": {
"label": "Tugna",
"description": "Tugna n termist.",
"type": "content"
},
"image_file": {
"label": "Afaylu n tugna",
"description": "Isem n ufaylu n tugna, war tira n [[File:...]].",
"type": "wiki-file-name"
},
"image_caption": {
"label": "Asegzi n tugna",
"description": "Asegzi n tugna n termist.",
"type": "string"
},
"type": {
"label": "Anaw n termist",
"type": "line"
},
"founded": {
"label": "Azemz n usebddi",
"type": "line"
},
"founder": {
"label": "Amesbedday",
"type": "string"
},
"headquarters": {
"label": "Tasɣimt tagejdant",
"type": "line"
},
"country": {
"label": "Tamurt",
"type": "line"
},
"industry": {
"label": "Taɣult n urmud",
"type": "line"
},
"products": {
"label": "Ifarisen",
"type": "string"
},
"website": {
"label": "Asmel unsib",
"type": "url"
},
"logo": {
"label": "Alugu",
"description": "Alugu n termist.",
"type": "content"
},
"logo_file": {
"label": "Afaylu n ulugu",
"description": "Isem n ufaylu n ulugu, war tira n [[File:...]].",
"type": "wiki-file-name"
},
"logo_caption": {
"label": "Asegzi n ulugu",
"type": "string"
},
"logo_name": {
"label": "Isem n ulugu",
"type": "line"
},
"symbol": {
"label": "Azamul",
"type": "line"
},
"label": {
"label": "Tabzimt",
"type": "line"
},
"services": {
"label": "Imeẓla",
"type": "string"
},
"key_people": {
"label": "Imdanen igejdanen",
"type": "string"
},
"employees": {
"label": "Ixeddamen",
"type": "line"
},
"revenue": {
"label": "Amaduf",
"type": "line"
},
"wikidata_revenue": {
"label": "Amaduf seg Wikidata",
"description": "Sekcem yes i wakken ad d-yettwawi umaduf s wudem awurman seg Wikidata, ma ulac azal i d-yettunefken s ufus.",
"type": "line",
"example": "yes"
},
"wikidata_item": {
"label": "Asulay Wikidata",
"description": "Asulay n termist deg Wikidata, am Q20718. Yettwaseqdec ma yella ilaq.",
"type": "line",
"example": "Q20718"
},
"profit": {
"label": "Tagenfit",
"type": "line"
},
"net_income": {
"label": "Tigenfit n taggara",
"type": "line"
},
"wikidata_net_income": {
"label": "Tigenfit n taggara seg Wikidata",
"description": "Sekcem yes i wakken ad d-tettwawi tgenfit n taggara s wudem awurman seg Wikidata, ma ulac azal i d-yettunefken s ufus.",
"type": "line",
"example": "yes"
},
"subsidiaries": {
"label": "Tiṛmisin tinaddawin",
"type": "string"
},
"resources": {
"label": "Tiɣbula",
"type": "string"
},
"expenses": {
"label": "Taɛkwamt",
"type": "line"
}
}
}
</templatedata>
</noinclude>
thvfaoloe6ntnwvpglis1pjlvgvtml0
117695
117693
2026-10-17T13:07:03Z
Gurzil90x
14292
117695
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{Infobox
| name = {{{name|{{PAGENAME}}}}}
| image = <div style="text-align:center;">{{#if:{{{logo_file|}}}|[[File:{{{logo_file}}}|frameless|200px]]|{{#if:{{{logo|}}}|{{{logo}}}|{{#if:{{{image_file|}}}|[[File:{{{image_file}}}|frameless|280px]]|{{{image|}}}}}}}}}</div>
| caption = <div style="text-align:center; font-size:90%;">{{#if:{{{logo_file|}}}{{{logo|}}}|{{{logo_caption|}}}|{{{image_caption|}}}}}</div>
| data1 = <div style="background:#eaecf0; padding:0.45em; text-align:center; font-weight:bold; margin-bottom:0.5em;">Talɣut ɣef termist</div>{{#if:{{{logo_file|}}}{{{logo|}}}|{{#if:{{{image_file|}}}{{{image|}}}|<div style="text-align:center;">{{#if:{{{image_file|}}}|[[File:{{{image_file}}}|frameless|280px]]|{{{image|}}}}}<div style="font-size:90%; color:#54595d; margin-top:0.3em;">{{{image_caption|}}}</div></div>}}}}
| label2 = Isem unṣib
| data2 = {{{official_name|}}}
| label3 = Alugu
| data3 = {{{logo_name|}}}
| label4 = Azamul
| data4 = {{{symbol|}}}
| label5 = Tabzimt
| data5 = {{{label|}}}
| label6 = Anaw n teṛmist
| data6 = {{{type|}}}
| label7 = Azemz n usbeddi
| data7 = {{{founded|}}}
| label8 = Amesbedday
| data8 = {{{founder|}}}
| label9 = Tasɣimt tagejdant
| data9 = {{{headquarters|}}}
| label10 = Tamurt
| data10 = {{{country|}}}
| label11 = Taɣult n urmud
| data11 = {{{industry|}}}
| label12 = Ifarisen
| data12 = {{{products|}}}
| label13 = Imeẓla
| data13 = {{{services|}}}
| label14 = Imḍebbren
| data14 = {{{key_people|}}}
| label15 = Ixeddamen
| data15 = {{{employees|}}}
| label16 = Amaduf
| data16 = {{#if:{{{revenue|}}}|{{{revenue}}}|{{#ifeq:{{{wikidata_revenue|}}}|yes|{{#invoke:AmadufWikidata/bac-asen|revenueWithChange|item={{{wikidata_item|}}}}}|}}}}
| label17 = Afaṛes n urmud
| data17 = {{{profit|}}}
| label18 = Tigenfit n taggara
| data18 = {{#if:{{{net_income|}}}|{{{net_income}}}|{{#ifeq:{{{wikidata_net_income|}}}|yes|{{#invoke:AmadufWikidata/bac-asen|netIncomeWithChange|item={{{wikidata_item|}}}}}|}}}}
| label19 = Tiṛmisin tinaddawin
| data19 = {{{subsidiaries|}}}
| label20 = Tiɣbula
| data20 = {{{resources|}}}
| label21 = Taɛkwamt
| data21 = {{{expenses|}}}
| label22 = Asmel unṣib
| data22 = {{{website|}}}
}}</includeonly><noinclude>
== Aseqdec ==
<pre>
{{Infobox company
| name =
| logo =
| logo_caption =
| official_name =
| logo_name =
| symbol =
| label =
| type =
| founded =
| founder =
| headquarters =
| country =
| industry =
| products =
| services =
| key_people =
| employees =
| revenue =
| profit =
| net_income =
| subsidiaries =
| resources =
| expenses =
| website =
}}
</pre>
</noinclude>
<noinclude>
<templatedata>
{
"description": "Talɣa n yisallen ɣef termist.",
"format": "block",
"params": {
"name": {
"label": "Isem",
"description": "Isem n termist.",
"type": "line",
"suggested": true
},
"official_name": {
"label": "Isem unsib",
"type": "line"
},
"image": {
"label": "Tugna",
"description": "Tugna n termist.",
"type": "content"
},
"image_file": {
"label": "Afaylu n tugna",
"description": "Isem n ufaylu n tugna, war tira n [[File:...]].",
"type": "wiki-file-name"
},
"image_caption": {
"label": "Asegzi n tugna",
"description": "Asegzi n tugna n termist.",
"type": "string"
},
"type": {
"label": "Anaw n termist",
"type": "line"
},
"founded": {
"label": "Azemz n usebddi",
"type": "line"
},
"founder": {
"label": "Amesbedday",
"type": "string"
},
"headquarters": {
"label": "Tasɣimt tagejdant",
"type": "line"
},
"country": {
"label": "Tamurt",
"type": "line"
},
"industry": {
"label": "Taɣult n urmud",
"type": "line"
},
"products": {
"label": "Ifarisen",
"type": "string"
},
"website": {
"label": "Asmel unsib",
"type": "url"
},
"logo": {
"label": "Alugu",
"description": "Alugu n termist.",
"type": "content"
},
"logo_file": {
"label": "Afaylu n ulugu",
"description": "Isem n ufaylu n ulugu, war tira n [[File:...]].",
"type": "wiki-file-name"
},
"logo_caption": {
"label": "Asegzi n ulugu",
"type": "string"
},
"logo_name": {
"label": "Isem n ulugu",
"type": "line"
},
"symbol": {
"label": "Azamul",
"type": "line"
},
"label": {
"label": "Tabzimt",
"type": "line"
},
"services": {
"label": "Imeẓla",
"type": "string"
},
"key_people": {
"label": "Imdanen igejdanen",
"type": "string"
},
"employees": {
"label": "Ixeddamen",
"type": "line"
},
"revenue": {
"label": "Amaduf",
"type": "line"
},
"wikidata_revenue": {
"label": "Amaduf seg Wikidata",
"description": "Sekcem yes i wakken ad d-yettwawi umaduf s wudem awurman seg Wikidata, ma ulac azal i d-yettunefken s ufus.",
"type": "line",
"example": "yes"
},
"wikidata_item": {
"label": "Asulay Wikidata",
"description": "Asulay n termist deg Wikidata, am Q20718. Yettwaseqdec ma yella ilaq.",
"type": "line",
"example": "Q20718"
},
"profit": {
"label": "Afaṛes n urmud",
"description": "Afaṛes n urmud n termist (operating income), mačči d tgenfit n taggara.",
"type": "line"
},
"wikidata_operating_income": {
"label": "Afaṛes n urmud seg Wikidata",
"description": "Sekcem yes i wakken ad d-tettwawi tgenfit n urmud s wudem awurman seg Wikidata (P3362), ma ulac azal i d-yettunefken s ufus.",
"type": "line",
"example": "yes"
},
"net_income": {
"label": "Tigenfit n taggara",
"type": "line"
},
"wikidata_net_income": {
"label": "Tigenfit n taggara seg Wikidata",
"description": "Sekcem yes i wakken ad d-tettwawi tgenfit n taggara s wudem awurman seg Wikidata, ma ulac azal i d-yettunefken s ufus.",
"type": "line",
"example": "yes"
},
"subsidiaries": {
"label": "Tiṛmisin tinaddawin",
"type": "string"
},
"resources": {
"label": "Tiɣbula",
"type": "string"
},
"expenses": {
"label": "Taɛkwamt",
"type": "line"
}
}
}
</templatedata>
</noinclude>
1n8embbfndvsgszdx16b02i6tiymv6h
117696
117695
2026-10-17T13:12:41Z
Gurzil90x
14292
117696
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{Infobox
| name = {{{name|{{PAGENAME}}}}}
| image = <div style="text-align:center;">{{#if:{{{logo_file|}}}|[[File:{{{logo_file}}}|frameless|200px]]|{{#if:{{{logo|}}}|{{{logo}}}|{{#if:{{{image_file|}}}|[[File:{{{image_file}}}|frameless|280px]]|{{{image|}}}}}}}}}</div>
| caption = <div style="text-align:center; font-size:90%;">{{#if:{{{logo_file|}}}{{{logo|}}}|{{{logo_caption|}}}|{{{image_caption|}}}}}</div>
| data1 = <div style="background:#eaecf0; padding:0.45em; text-align:center; font-weight:bold; margin-bottom:0.5em;">Talɣut ɣef termist</div>{{#if:{{{logo_file|}}}{{{logo|}}}|{{#if:{{{image_file|}}}{{{image|}}}|<div style="text-align:center;">{{#if:{{{image_file|}}}|[[File:{{{image_file}}}|frameless|280px]]|{{{image|}}}}}<div style="font-size:90%; color:#54595d; margin-top:0.3em;">{{{image_caption|}}}</div></div>}}}}
| label2 = Isem unṣib
| data2 = {{{official_name|}}}
| label3 = Alugu
| data3 = {{{logo_name|}}}
| label4 = Azamul
| data4 = {{{symbol|}}}
| label5 = Tabzimt
| data5 = {{{label|}}}
| label6 = Anaw n teṛmist
| data6 = {{{type|}}}
| label7 = Azemz n usbeddi
| data7 = {{{founded|}}}
| label8 = Amesbedday
| data8 = {{{founder|}}}
| label9 = Tasɣimt tagejdant
| data9 = {{{headquarters|}}}
| label10 = Tamurt
| data10 = {{{country|}}}
| label11 = Taɣult n urmud
| data11 = {{{industry|}}}
| label12 = Ifarisen
| data12 = {{{products|}}}
| label13 = Imeẓla
| data13 = {{{services|}}}
| label14 = Imḍebbren
| data14 = {{{key_people|}}}
| label15 = Ixeddamen
| data15 = {{{employees|}}}
| label16 = Amaduf
| data16 = {{#if:{{{revenue|}}}|{{{revenue}}}|{{#ifeq:{{{wikidata_revenue|}}}|yes|{{#invoke:AmadufWikidata/bac-asen|revenueWithChange|item={{{wikidata_item|}}}}}|}}}}
| label17 = Afaṛes n urmud
| data17 = {{#if:{{{profit|}}}|{{{profit}}}|{{#ifeq:{{{wikidata_operating_income|}}}|yes|{{#invoke:AmadufWikidata/bac-asen|operatingIncomeWithChange|item={{{wikidata_item|}}}}}|}}}}
| label18 = Tigenfit n taggara
| data18 = {{#if:{{{net_income|}}}|{{{net_income}}}|{{#ifeq:{{{wikidata_net_income|}}}|yes|{{#invoke:AmadufWikidata/bac-asen|netIncomeWithChange|item={{{wikidata_item|}}}}}|}}}}
| label19 = Tiṛmisin tinaddawin
| data19 = {{{subsidiaries|}}}
| label20 = Tiɣbula
| data20 = {{{resources|}}}
| label21 = Taɛkwamt
| data21 = {{{expenses|}}}
| label22 = Asmel unṣib
| data22 = {{{website|}}}
}}</includeonly><noinclude>
== Aseqdec ==
<pre>
{{Infobox company
| name =
| logo =
| logo_caption =
| official_name =
| logo_name =
| symbol =
| label =
| type =
| founded =
| founder =
| headquarters =
| country =
| industry =
| products =
| services =
| key_people =
| employees =
| revenue =
| profit =
| net_income =
| subsidiaries =
| resources =
| expenses =
| website =
}}
</pre>
</noinclude>
<noinclude>
<templatedata>
{
"description": "Talɣa n yisallen ɣef termist.",
"format": "block",
"params": {
"name": {
"label": "Isem",
"description": "Isem n termist.",
"type": "line",
"suggested": true
},
"official_name": {
"label": "Isem unsib",
"type": "line"
},
"image": {
"label": "Tugna",
"description": "Tugna n termist.",
"type": "content"
},
"image_file": {
"label": "Afaylu n tugna",
"description": "Isem n ufaylu n tugna, war tira n [[File:...]].",
"type": "wiki-file-name"
},
"image_caption": {
"label": "Asegzi n tugna",
"description": "Asegzi n tugna n termist.",
"type": "string"
},
"type": {
"label": "Anaw n termist",
"type": "line"
},
"founded": {
"label": "Azemz n usebddi",
"type": "line"
},
"founder": {
"label": "Amesbedday",
"type": "string"
},
"headquarters": {
"label": "Tasɣimt tagejdant",
"type": "line"
},
"country": {
"label": "Tamurt",
"type": "line"
},
"industry": {
"label": "Taɣult n urmud",
"type": "line"
},
"products": {
"label": "Ifarisen",
"type": "string"
},
"website": {
"label": "Asmel unsib",
"type": "url"
},
"logo": {
"label": "Alugu",
"description": "Alugu n termist.",
"type": "content"
},
"logo_file": {
"label": "Afaylu n ulugu",
"description": "Isem n ufaylu n ulugu, war tira n [[File:...]].",
"type": "wiki-file-name"
},
"logo_caption": {
"label": "Asegzi n ulugu",
"type": "string"
},
"logo_name": {
"label": "Isem n ulugu",
"type": "line"
},
"symbol": {
"label": "Azamul",
"type": "line"
},
"label": {
"label": "Tabzimt",
"type": "line"
},
"services": {
"label": "Imeẓla",
"type": "string"
},
"key_people": {
"label": "Imdanen igejdanen",
"type": "string"
},
"employees": {
"label": "Ixeddamen",
"type": "line"
},
"revenue": {
"label": "Amaduf",
"type": "line"
},
"wikidata_revenue": {
"label": "Amaduf seg Wikidata",
"description": "Sekcem yes i wakken ad d-yettwawi umaduf s wudem awurman seg Wikidata, ma ulac azal i d-yettunefken s ufus.",
"type": "line",
"example": "yes"
},
"wikidata_item": {
"label": "Asulay Wikidata",
"description": "Asulay n termist deg Wikidata, am Q20718. Yettwaseqdec ma yella ilaq.",
"type": "line",
"example": "Q20718"
},
"profit": {
"label": "Afaṛes n urmud",
"description": "Afaṛes n urmud n termist (operating income), mačči d tgenfit n taggara.",
"type": "line"
},
"wikidata_operating_income": {
"label": "Afaṛes n urmud seg Wikidata",
"description": "Sekcem yes i wakken ad d-tettwawi tgenfit n urmud s wudem awurman seg Wikidata (P3362), ma ulac azal i d-yettunefken s ufus.",
"type": "line",
"example": "yes"
},
"net_income": {
"label": "Tigenfit n taggara",
"type": "line"
},
"wikidata_net_income": {
"label": "Tigenfit n taggara seg Wikidata",
"description": "Sekcem yes i wakken ad d-tettwawi tgenfit n taggara s wudem awurman seg Wikidata, ma ulac azal i d-yettunefken s ufus.",
"type": "line",
"example": "yes"
},
"subsidiaries": {
"label": "Tiṛmisin tinaddawin",
"type": "string"
},
"resources": {
"label": "Tiɣbula",
"type": "string"
},
"expenses": {
"label": "Taɛkwamt",
"type": "line"
}
}
}
</templatedata>
</noinclude>
96ei99z4trickttn2y35uknnpv4zze0
Ovid
0
25616
117700
117689
2026-10-17T22:40:00Z
Gurzil90x
14292
arniɣ ayen ilaqen
117700
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox biography|item=Q7198|image=[[File:Ovid by an anonymous sculptor.jpg|thumb|Ovid sɣur yiwen umserɣta udrig]]|caption=Ovid.}}
'''Ovid''', s yisem-is ummid '''Publius Ovidius Naso''', d yiwen seg yimedyazen irumanen imeqqranen n tallit taɣustit. Yella d amedyaz, amaru n tmucuha timiṭulujiyin, d win i yerran tayri, tuttya, tafekka, tamagit, lḥif akked unejli d isental igejdanen n tsekla-s.
Yettwassen ladɣa s udlis-is Metamorphoses (tuttyiwin), yiwen seg yedlisen i yesɛan tazrirt tameqqrant ɣef tsekla, tasugna, tasertit n tfekka d tẓuriwin n Umaḍal n Utrim.
Tudert-is tbeddel s wudem ameqqran deg useggas 8 mbaɛd talalit n Ɛisa, mi t-yessufeɣ umenkad Uɣustus seg Ruma, yerra-t ɣer Tomis, ɣef yiri n Yilel Aberkan. Dinna i yemmut, war ma yuɣal ɣer temdint i iḥemmel.
Yettwaḥsab Ovid gar kraḍ n yimedyazen irumanen i d-yettwabedren s waṭas deg tsekla talaṭinit, akked '''Virgil''' (Vergilius) d '''Horace''' (Horatius). Maca yal yiwen deg-sen yesɛa aɣanib d yisental yemgaraden.
== 2. Talalit d twacult-is ==
=== 2.1. Sulmo, tamdint n Ovid ===
[[Tugna:PanoramaSulmona.JPG|centré|vignette|550x550px|Tamdint Sulmona deg ṭṭelyan.]]
Ovid ilul ass n 20 Meɣres, deg useggas 43 send Ɛisa, di Sulmo, i d-yettwasemman ass-a Sulmona, deg temnaḍt n Abruzzo, di [[ṭṭelyan]] n wass-a.
Sulmo tella d tamdint tarumanit di tmurt n Peligni, yiwen seg yiɣerfan n ṭṭelyan alqayan i yellan uqbel asnerni n Ruma. Tamnaḍt-a tettwassen s yidurar-is, izuɣar-is d wakal-is n tfellaḥt.
Ovid yesɛa tawacult taɣerfant, d tin yesɛan idrimen. Baba-s yebɣa ad yili mmi-s d amdan n uẓayer deg tedbelt tarumanit, ladɣa deg uɣerbaz n uzref d tsnukyest n wawal.
Deg yisefra-s, Ovid yessefk-d amek i ilul deg yiwen n useggas ara d-yeglun s ubeddel ameqqran deg umezruy arumani: d aseggas n tmettant n ''Cicero'', '''amesnukyes''' d '''amsesten''' arumani ameqqran.
Deg tallit-a, Tagduda Trumanit tella tettɛeddi seg tazɣent tasertant ɣer tallit n usdukel n tezmert deg ufus n yiwen n umdan, ''Octavianus'', win ara yuɣalen d Uɣust.
=== 2.2. Tawacult-is d watmaten-is ===
Ovid yesɛa gma-s ameqqran fell-as s yiwen n useggas, i yemmuten d ameẓẓyan, mi yesɛa azal n 20 n yiseggasen. Tamettant n gma-s tella d lḥif ameqqran i twacult-is.
Yella d amezwaru? Ala, Ovid yella d amecṭuḥ deg sin n watmaten.
Yella diɣen d win i d-yettwabedren deg yisefra-s s tikkelt ɣer tayeḍ, imi yettmeslay ɣef tlalit-is, baba-s, yemma-s d tmurt-is.
Maca ilaq ad nefrez gar wayen i d-yenna Ovid s timmad-is d wayen i nezmer ad nesseɣti s yizirigen imezruyanen: aṭas n yisallen ɣef tudert-is d netta i ten-id-yefkan.
== 3. Tamẓi d uselmed-is ==
=== 3.1. Azraw deg Ruma ===
Mi yella d ameẓẓyan, Ovid iruḥ ɣer Ruma akked gma-s iwakken ad lemden tasnukyest, tira, timawit d uzref.
Ruma tella deg tallit-a d yiwet seg temdinin timeqqranin n umaḍal agrakal.
[[Tugna:Forum romanum 6k (5760x2097).jpg|centré|vignette|450x450px|Ayen i d-yeqqimen seg ufurum(anmager) n ruma taqburt.]]Deg Ruma, Ovid yella deg tneɣrit n yiselmaden yettwassnen n tsnukyest n wawal. Isallen imezruyanen bedren Arellius Fuscus akked Porcius Latro gar yiselmaden-is. Iselmad-agi llan ttselmaden amek ara d-yebnu umdan awal, amek ara yessefhem tikti-s, amek ara yessfukel tiririt-is, d wamek ara yesseqdec tafyirt s wudem yettqenɛen. Ayen akk i yelmed deg tneɣrit-a ad t-id-yaf umdan deg yisefra-s: tawsit n wawal, d ubeddel n tmuɣli, anegzum n tidet d usnulfu n yimdanen n timucuha.
=== 3.2. Tayri-s i tsekla ===
Baba-s yebɣa ad yili Ovid d amsesten n uzref neɣ d amdan n tedbelt, imi taɣulin-a ttaǧǧant amdan ad yili d ameqran deg tmetti tarumanit. Maca Ovid yella yettwajbed ɣer usefru. Deg ''Tristia'', yessefhem-d belli ula d mi yebɣa ad yaru s wudem amagnu, awalen-is ttuɣalen d isefra. D taɣawsa i d-yesskanen belli asefru yella deg tudert-is seg temẓi.
=== 3.3. Tirza-s ɣer Yunan ===
Ovid yessers imeṭṭawen-is deg kra n tmura n Yunan, anda i yella umezruy ameqqran n tfelsafit, tsekla d timiṭulujit.
Yettwabder belli yewweḍ ɣer Atina, Asia Tameẓẓyant akked Sicilia. Tirziwin-a ǧǧant-as ad yissin ugar tasekla tagrigit, ladɣa timucuha n yigelliden, irebbiten, yimeẓla d yimdanen i yettbeddilen talɣa-nsen. Timusniwin-a ad d-banent s wudem ameqqran deg Tuttya(''Metamorphoses)''.
== 4. Tudert-is deg Ruma ==
=== 4.1. Seg tedbelt ɣer tsekla ===
Mi yuɣal ɣer Ruma, Ovid yesseqdec kra n tegnatin n tedbelt tarumanit, maca ur yebɣi ara ad ikemmel deg ubrid n tsartit.
Deg umḍiq n waya, yefren tudert n umedyaz.
Tafrent-a tella d tameqrant: deg tmetti tarumanit n tallit-nni, amdan n twacult yesɛan idrimen yezmer ad yili d amasten, asenatuṛ neɣ amdan n tedbelt, maca tamedyazt ur yelli ara d abrid ameqqran ɣer tezmert tasertant.
Ovid, imi yesɛa idrimen n twacult-is, yezmer ad yefren '''asefru''' war ma yella d amezwaru deg usɛeddi n tmeddurt.
=== 4.2. Imedyazen n tallit-is ===
Deg Ruma, Ovid yessen amek i tettnerni tsekla n tallit n Uɣust.
Gar yimyura i iɛemmren tallit-is, ad d-nebder:
- '''Virgil''' (Vergilius), amaru n Aeneis, amedya n usefru abelkiman arumani.
- '''Horace''' (Horatius), amedyaz i yessawḍen s wudem afelsafi ɣef tudert.
- '''Propertius''', win i yessnernan isefra n tayri.
- '''Tibullus''', amedyaz n tayri, n tudert taḥerfit d wayen i d-yettawi lḥif.
Ovid yella gar yimeggura n yimesfrayen imeqqranen n tallit taɣustit.
Maca yebna aɣanib-is s umgired: deg umḍiq n uwehhi ɣer umezruy asertan d tgemmi tarumanit, yessexdem tayri, timucuha d usnulfu n yimdanen akken ad yesselḥu tasekla.
=== 4.3. Tameṭṭut d twacult-is ===
Ovid yessefk-d deg yisefra-s belli yezweǧ kraḍ n tikkal.
Sin seg tsulya timezwura ur ǧǧin ara aṭas n yisallen deg umezruy. Tisulya tis kraḍ tesɛa azal ameqqran deg tudert-is, ladɣa deg tallit n unejli. Yella yesɛa yiwet n yelli-s, maca kra n yisallen ɣef twacult-is mazal ur frizen ara s wudem ummid. Tameṭṭut-is taneggarut teqqim di Ruma mi yella netta deg unejli, tettɛawan-it s wayen i tezmer, yettmeslay fell-as deg yisefra-s s waṭas n lḥif d tayri.
== 5. Iqeddicat imezwura n Ovid ==
Tasekla n Ovid tezmer ad tettwabḍu ɣef kraḍ n talliyin: tallit n tayri, tallit n tmucuha d umezruy, akked tallit n unejli.
Deg tallit tamezwarut, Ovid yella d amesfru i d-yettawin ɣef tayri, tikli n yimdanen, tameṭṭut d wassaɣen gar yimdanen.
=== 5.1. Amores — Tayriwin ===
Amores d yiwen seg yedlisen-is imezwura. Deg-s, Ovid yessawel ɣef tayri, acewwiq, tismin, asirem d lḥif i d-yettawin wassaɣen n tayri. Adlis-a yella di tazwara s semmus n yiḥricen, maca talɣa i d-yeqqimen ass-a tesɛa kraḍ n yiḥricen.
Deg yisefra-a, yella yisem n ''Corinna'', tameṭṭut iɣef yettmeslay amedyaz. Maca ur nezmir ara ad nini s tidet belli Corinna tella d tameṭṭut i yessen deg tudert-is: tezmer ad tili d asebded aseklan.
Ovid yesseqdec tayri am wakken d tamennawt gar sin n yimdanen, s yisental n uzray, leḥkem, tazmert d uḥulfu.
=== 5.2. Heroides — Tibratin n tlawin tiqerruyin ===
Heroides d ammud n yisefra i d-yettwasnulfan s talɣa n tebratin.
Tibratin-a ttwarunt am wakken d tilawin n timucuha timiṭulujiyin i d-yettmeslayen ɣer yirgazen i ḥemmlent, maca i ten-yeǧǧan neɣ i yellan beɛden fell-asent.
Gar tilawin-a:
- '''Penelope''', tameṭṭut n Odysseus.
- '''Dido''', tagellidt n Qerṭaj.
- '''Ariadne''', tin i yeǧǧa Theseus.
- '''Medea''', tin yesɛan assaɣ d Jason.
- '''Phaedra''', tin i yesɛan tayri tamuḥercit.
Ayen i d-yettawin Ovid d amaynut deg yisefra-a d tarrayt n uḥulfu: ur d-yettales ara kan timucuha n yirgazen iɣef ttmeslayen yimesfrayen iqburen, maca yessefk awal i tlawin i yellan, s waṭas n tikkal, deg yiri n timucuha-a.
Deg Heroides, amdan yezmer ad iwali tamiṭulujit s tmuɣli n tin i yettwaǧǧan, tin i yettṛaǧun, neɣ tin i yettḥasaben d tin i yuccḍen.
=== 5.3. Ars Amatoria — Taẓuri n tayri ===
Ars Amatoria d adlis i yessuffeɣ Ovid ɣef tarrayin n usnulfu n wassaɣen n tayri.
Yebḍa ɣef kraḍ n yedlisen. Sin imezwura ttmeslayen ladɣa i yirgazen, ma d wis kraḍ yettwanna i tlawin.
Ovid yeskan-d deg-s amek i zemren yimdanen ad myissinen, amek ara d-yesnulfu yiwen tayri, d wamek ara yeḥrez assaɣ-is.
Maca ilaq ad neɛqel belli adlis-a d aḍris aseklan, yesɛan tahuski, aceɛlal d usqerdec. Ur ilaq ara ad nerr meṛṛa ayen i d-yenna d ilugan i yesseqdecen Yirumanen akk deg tudert-nsen.
Adlis-a yesɛa azal ameqqran deg umezruy n Ovid, imi yella gar sebba i d-yebder [[Ugustus|Uɣust]] mi yessufeɣ amedyaz-a seg Ruma.
=== 5.4. Remedia Amoris — Isɣalen n tayri ===
Deg Remedia Amoris, Ovid yessefhem amek ara yefsi umdan seg tayri i t-yesḥeznen, neɣ i t-yeǧǧan deg lḥif.
Deg umḍiq n uselmed amek ara yebnu umdan assaɣ n tayri, adlis-a yesseqdec tarrayt-nniḍen: amek ara t-yefru.
Gar tiktiwin i d-yettawi: tigawin, lxedma, iberdan n tmeslayt, d usenqes n wakud i yettɛeddi umdan di tmuɣli ɣer win i iḥemmel.
=== 5.5. Medea ===
Ovid yura diɣen yiwet n tmezgunt s uzwel Medea, i d-yettawin ɣef tameṭṭut tamiṭulujit n yisem-a.
Tamezgunt-a temmut deg umezruy: ur d-teqqim ara ɣer ass-a.
Ayen i nezmer ad nissin fell-as d wayen i d-bdan yimaru iqburen i tt-id-yebedren. Kra deg-sen ḥesben-tt d yiwet seg tmezgunin yelhan n tallit-nni.
== 6. Metamorphoses — Ibeddilen neɣ Tuttya ==
[[Tugna:Plate 11- Phaeton before Apollo (Funestas ad Phoebum fundit preces.), from Ovid's 'Metamorphoses' MET DP866545.jpg|centré|vignette|450x450px|'''Phaeton send Apollo, seg Tuttya n Ovid.''']]
Metamorphoses d adlis ameqqran n Ovid, d win i t-yesseǧǧan d amedyaz i yettwassnen deg umaḍal. Adlis-a yesɛa 15 n yiḥricen, azal n 12 000 n yifyar, d azal n 250 n timucuha timiṭulujiyin. Yebda s usnulfu n umaḍal, yekfa s umezruy n Ruma d usali n Julius Caesar ɣer waddad n uṛebbi deg timiṭulujit tasertant tarumanit.
=== 6.1. Tikti tagejdant ===
Awal metamorphosis yekka-d seg tegrigit, anamek-is d abeddel n talɣa. Deg tmucuha n Ovid, amdan yezmer ad yuɣal d aseklu, d aɣersiw, d aẓru, d itri neɣ d taɣawsa-nniḍen. Maca abeddel-a ur d-yettawi ara kan ɣef talɣa tafekkanit. Yettawi daɣen ɣef tiktiwin n tayri, tissas, aɛzel, tanezzayt, lḥif d tazmert n irebbiten.
Ovid yessawḍ-d tikti tameqqrant: ula d ayen i nettwali d amezdag yezmer ad ibeddel.
go6k0oyc6yel61ogkil2dvn0kpn0gs1
X (Aẓeṭṭa anmetti)
0
25617
117697
117681
2026-10-17T13:50:09Z
Gurzil90x
14292
arniɣ ayen ilaqen
117697
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox company
| name = X
| logo = [[File:X logo 2023 original.svg|thumb|300 px]]
| country = Iwunak Yeddukklen n Temrikt
| headquarters = Bastrop, Texas
| type = Taṛmist tatiknulujit
| founded = 21 maɣres 2006
| industry = Iẓedwa inmettiyen
| website = x.com
| logo_caption = Alugu n X.
| official_name = X Corp.
| image = [[File:X Profile on X Website while logged out.png|thumb|Amiḍan unṣib n X ɣef tɣerɣart-is.]]
}}
'''X''' (yettwassnen zik s yisem n '''Twitter''') d aẓeṭṭa anmetti amirikan d taɣerɣert tumḍint n umikrublugin (''microblogging''). S tallelt-is, zemren yiseqdacen ad d-suffɣen yerna ad bḍun iznan iwezlanen umi ttinin zik « ''tweets'' », tugniwin, tividyutin, d yimagraden. Taɣerɣert-a tella gar yizeḍwan imettiyen imeqqranen akk deg Internet, yerna tettuseqdec aṭas sɣur yineɣmasen, isertiyen, imeɣnasen, d yimdanen deg yal tamurt n umaḍal.
== 1. Amezruy ==
=== 1.1. Tazwara d usnulfu (2006–2010) ===
Yennulfa-d Twitter deg temdint n [[San Francisco]] deg [[Kalifurnya|Kalifuṛnya]], d asenfar i d-yekkan seg tkebbanit umi semman Odeo. Jack Dorsey yessumer-d tikti n yiwen n uẓeṭṭa anda yal yiwen yezmer ad d-yazen izen awezlan i yiɛeggalen n tegrawt-is. Izen amezwaru yura-t Dorsey ass n 21 Meɣres 2006: « just setting up my twttr ».
Deg tazwara, llan qqaṛen-as twttr, syin rran-as isem Twitter (awal i d-yemmalen '''ččewčew''' neɣ '''aẓewwec''' n yigḍaḍ). Talast n yisekkilen tella tebded ɣef 140 n yisekkilen kan, acku rran-tt ɣer lqis n yiznan n usawal n ufus (SMS).
=== 1.2. Gemmu d ucebbeḥ (2010–2022) ===
Seg useggas 2010 d asawen, aẓeṭṭa-a yuɣal d allal ameqqran n tɣemsa d tsertit deg umḍal meṛṛa. Yurar tamelilt d ameqqran deg « Tefsut Taɛrabt », deg tefranin timirikanin, d yisefraken n tmetti. Deg 2017, takebbant tzadd talast n tira seg 140 yuɣal d 280 n yisekkilen i yal izen i wakken ad yishil umeslay.
=== 1.3. Tiɣin sɣur Elon Musk d ubeddel ɣer X (2022–tura) ===
Deg Yebrir 2022, [[Elon Musk]] yebda tikli akken ad yaɣ takebbant. Deffir kra n tnegmiwin d yimenɣiyen izerfanen, Musk yekfa tiɣin-is ass n 27 Tuber 2022 s wazal n 44 n yimelyaren n yidulaṛen. Mi tt-yeṭṭef, yessufeɣ aṭas n yimasayen d yixeddamen, yerna yebdel tarrayt n usefqed n ugbur (content moderation).
Deg Yulyu 2023, aselway ibeddel isem unṣib n tkebbanit seg Twitter Inc. ɣer X Corp., yerna asmel yuɣal seg twitter.com ɣer x.com. Musk yessefhem d akken iswi-ines d asnulfu n « usnas n kullec » (the everything app), ara yisɛun tarrayin n tnezzut, aselkem n tedrimt, d umsawaḍ am wid yellan deg usnas acinwat '''WeChat'''.
== 2. Amek i teddu tɣerɣert ==
X d taɣerɣert i d-yettaken amur d ameqqran i teywalin tuzlinin d yisallen s wudem akud ilaw.
=== 2.1. Iznan d ubeṭṭu ===
'''Asuffeɣ n yizen''' : Aseqdac yezmer ad yaru izen yettwazuzren deg usuddem (feed) n yisallen.
'''Ales n tuzna''' (Retweet) : Aseqdac yezmer ad yales tasuffeɣt n walbeɛḍ nniḍen i yimḍifaren-ines[2].
'''Aɛǧab''' (Like) : Afran n uzamul n wul i umuddu n cbaḥa i yizen.
'''Uṭṭunen n usentel''' (Hashtags) : Aseqdec n uzamul # i usdukel n yiznan icudden ɣer yiwen n usentel.
'''Asbder n yiseqdacen''' (Mentions) : Aseqdec n uzamul @ i teɣri neɣ tmuɣli ɣer yiwen umiḍan uslig.
=== 2.2. X Premium (Twitter Blue zik) ===
D aswir useqdec afellay deg X i tulya n wakk tiwariwin yettwaxeslen s tedrimt. Iseqdacen i ixellṣen sɛan:
'''Azamul azegzaw n usnettem''' (blue checkmark).
'''Tazmert n tira n yiznan iɣezfanen''' (uggar n 280 n yisekkilen).
'''Asenqes n yisallen n usussen d usnuzu (ads)'''.
'''Tazmert n ubeddel d useɣti n yizen deffir ma yeffeɣ'''.
=== 2.3. Tizmilin n umɣiwan (Community Notes) ===
D amkan ideg ttekkayen yiseqdacen s timmad-nsen akken ad sneqden neɣ ad seɣtin isallen n tkerkas yeffɣen deg yiznan, mebla ma tekcem-d tmehla tusligt n usmel.
== 3. Tazrirt ɣef tsertit d tmetti ==
X yesɛa azal d ameqqran deg tudert tanmettit d tsertit tamirant:
Allal n tɣemsa tusridt : Ineɣmasen d yimaziren ttseqdacen-t akken ad zuzren isallen s lemɣawla uqbel tiliẓriyin d yeɣmisen.
Agraw aɣarim : D adwal n uskasi d umeslay anamun gar yimdanen, yemmuger tiseddarin n tsertit d tezmert.
Asurif n tkerkas d yir imeslayen : Deffir n useggas n 2022, aṭas n tuddsiwin i d-yennan belli taɣerɣert teṭṭef abrid i deg drus yilugan n usefqed, ayen yeǧǧan awal n lkerh d yisallen n tkerkas ad nnernin.
== 4. Azamul d yisekkilen ==
Agḍiḍ azegzaw : Seg 2006 arma d 2023, azamul n Twitter yella d agḍiḍ azegzaw (umi semman Larry s usmekti n umyurar n ddabex n teqecwalt Larry Bird). D azamul i d-yemmalen tilelli d tmeslayt tawezlant am uččewčew n yigḍaḍ.
Asekkil 𝕏 : Deg Yulyu 2023, agḍiḍ yettwakkes, deg umkan-is yers-d usekkil aberkan d umellal « 𝕏 ». [[Elon Musk]] iḥemmel aṭas asekkil-a, imi i t-yesseqdec deg waṭas n yisenfaren-is am [[SpaceX]], xAI, d tkebbanit taqburt X.com.
qvqe1dsi59u0clfvtr8nfvmcp141tva
Module:AmadufWikidata/bac-asen
828
25619
117692
117677
2026-10-17T12:33:14Z
Gurzil90x
14292
117692
Scribunto
text/plain
-- Module:AmadufWikidata/bac-asen
-- Récupération des revenus et calcul de leur variation.
-- Source des données : Wikidata (P2139).
local p = {}
--------------------------------------------------
-- 1. Récupérer l'année d'une déclaration Wikidata
--------------------------------------------------
local function getYear(statement)
local qualifiers = statement.qualifiers
local dates = qualifiers and qualifiers.P585
for _, date in ipairs(dates or {}) do
local value = date.datavalue
and date.datavalue.value
if value and value.time
and (value.precision or 0) >= 9 then
local year = value.time:match(
"^[%+%-](%d%d%d%d)%-"
)
if year then
return tonumber(year)
end
end
end
return nil
end
--------------------------------------------------
-- 2. Déterminer l'identifiant Wikidata
--------------------------------------------------
local function getItem(frame)
if not mw.wikibase then
return nil
end
local item = mw.text.trim(
frame.args.item or ""
)
if item == "" then
item = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage()
end
if not item or not item:match("^Q%d+$") then
return nil
end
return item
end
--------------------------------------------------
-- 3. Formater un montant
--------------------------------------------------
local function formatAmount(amount)
local number = tostring(amount)
:gsub("^%+", "")
local sign, integer, decimal =
number:match("^(%-?)(%d+)%.?(%d*)$")
if not integer then
return number
end
integer = integer:reverse()
:gsub("(%d%d%d)", "%1 ")
:reverse()
:gsub("^%s+", "")
:gsub("%s+$", "")
decimal = decimal:gsub("0+$", "")
if decimal ~= "" then
return sign .. integer .. "," .. decimal
end
return sign .. integer
end
--------------------------------------------------
-- 4. Récupérer le nom de la devise
--------------------------------------------------
local function getCurrency(unit)
if not unit or unit == "1" then
return ""
end
local unitId = tostring(unit):match("Q%d+$")
if not unitId then
return ""
end
return mw.wikibase.getLabelByLang(unitId, "kab")
or mw.wikibase.getLabelByLang(unitId, "fr")
or mw.wikibase.getLabelByLang(unitId, "en")
or unitId
end
--------------------------------------------------
-- 5. Rassembler les revenus par année
--------------------------------------------------
local function getRevenues(item, property)
local statements =
mw.wikibase.getAllStatements(
item, property or "P2139"
) or {}
local years = {}
for _, statement in ipairs(statements) do
local snak = statement.mainsnak
local value = snak
and snak.datavalue
and snak.datavalue.value
local year = getYear(statement)
if statement.rank ~= "deprecated"
and snak
and snak.snaktype == "value"
and year
and value
and value.amount
and value.unit
and value.unit ~= "1" then
local amount = tostring(value.amount)
local numericAmount = tonumber(amount)
local unit = tostring(value.unit)
if numericAmount
and (property == "P2295" or numericAmount >= 0) then
local existing = years[year]
if not existing then
years[year] = {
amount = amount,
numericAmount = numericAmount,
unit = unit,
conflict = false
}
elseif existing.amount ~= amount
or existing.unit ~= unit then
-- Plusieurs valeurs différentes
-- pour le même exercice.
existing.conflict = true
end
end
end
end
return years
end
--------------------------------------------------
-- 6. Trouver la dernière année disponible
--------------------------------------------------
local function getLatestYear(years)
local latest = nil
for year in pairs(years) do
if not latest or year > latest then
latest = year
end
end
return latest
end
--------------------------------------------------
-- 7. Afficher les revenus les plus récents
--------------------------------------------------
function p.revenue(frame)
local item = getItem(frame)
if not item then
return ""
end
local years = getRevenues(item)
local year = getLatestYear(years)
if not year then
return ""
end
local data = years[year]
if not data or data.conflict then
return ""
end
local result = formatAmount(data.amount)
local currency = getCurrency(data.unit)
if currency ~= "" then
result = result .. " " .. currency
end
return result .. " (" .. year .. ")"
end
--------------------------------------------------
-- 8. Calculer la variation annuelle
--------------------------------------------------
function p.revenueChange(frame)
local item = getItem(frame)
if not item then
return ""
end
local years = getRevenues(item)
-- Possibilité de choisir une année précise.
local requested = mw.text.trim(
frame.args.year or ""
)
local selectedYear = nil
if requested ~= "" then
if not requested:match("^%d%d%d%d$") then
return ""
end
selectedYear = tonumber(requested)
else
selectedYear = getLatestYear(years)
end
if not selectedYear then
return ""
end
local current = years[selectedYear]
local previous = years[selectedYear - 1]
-- Vérifications avant comparaison.
if not current or not previous then
return ""
end
if current.conflict or previous.conflict then
return ""
end
if current.unit ~= previous.unit then
return ""
end
if previous.numericAmount == 0 then
return ""
end
-- Calcul du pourcentage de variation.
local change =
(current.numericAmount - previous.numericAmount)
/ math.abs(previous.numericAmount) * 100
local arrow = "→"
local color = "#54595d"
local sign = ""
if change > 0 then
arrow = "↑"
color = "#14866d"
sign = "+"
elseif change < 0 then
arrow = "↓"
color = "#b32424"
sign = "−"
end
local percentage = string.format(
"%.1f",
math.abs(change)
):gsub("%.", ",")
return '<span style="color:' .. color
.. '; font-weight:bold;">'
.. arrow .. " "
.. sign .. percentage
.. ' %</span>'
.. ' <small>('
.. (selectedYear - 1)
.. ' → '
.. selectedYear
.. ')</small>'
end
--------------------------------------------------
-- 9. Exporter le module
--------------------------------------------------
function p.diagnostic(frame)
local item = getItem(frame)
if not item then
return "Erreur : identifiant Wikidata absent"
end
local statements =
mw.wikibase.getAllStatements(item, "P2139") or {}
local dates = 0
local references = 0
for _, statement in ipairs(statements) do
if getYear(statement) then
dates = dates + 1
end
if statement.references
and #statement.references > 0 then
references = references + 1
end
end
local years = getRevenues(item)
local results = {}
for _, year in ipairs({2022, 2023, 2024, 2025}) do
local data = years[year]
if not data then
table.insert(results, year .. "=absent")
elseif data.conflict then
table.insert(results, year .. "=conflit")
else
table.insert(results, year .. "=OK")
end
end
return "Déclarations : " .. #statements
.. " ; dates : " .. dates
.. " ; références : " .. references
.. " ; " .. table.concat(results, " ; ")
end
--------------------------------------------------
-- Revenus et variation dans une même sortie
--------------------------------------------------
function p.revenueWithChange(frame)
local revenue = p.revenue(frame)
if revenue == "" then
return ""
end
local change = p.revenueChange(frame)
if change == "" then
return revenue
end
return revenue
.. '<div style="font-size:90%; margin-top:0.25em;">'
.. change
.. '</div>'
end
--------------------------------------------------
-- Résultat net : Wikidata P2295
--------------------------------------------------
function p.netIncome(frame)
local item = getItem(frame)
if not item then
return ""
end
local years = getRevenues(item, "P2295")
local year = getLatestYear(years)
if not year then
return ""
end
local data = years[year]
if not data or data.conflict then
return ""
end
local amount = formatAmount(data.amount)
local currency = getCurrency(data.unit)
if currency ~= "" then
amount = amount .. " " .. currency
end
return amount .. " (" .. year .. ")"
end
--------------------------------------------------
-- Résultat net et variation annuelle
--------------------------------------------------
function p.netIncomeWithChange(frame)
local amount = p.netIncome(frame)
if amount == "" then
return ""
end
local item = getItem(frame)
local years = getRevenues(item, "P2295")
local year = getLatestYear(years)
local current = years[year]
local previous = years[year - 1]
-- Sans comparaison fiable :
-- afficher uniquement le résultat net.
if not current or not previous
or current.conflict or previous.conflict
or current.unit ~= previous.unit
or current.numericAmount <= 0
or previous.numericAmount <= 0 then
return amount
end
local change =
(current.numericAmount - previous.numericAmount)
/ previous.numericAmount * 100
local arrow = "→"
local color = "#54595d"
local sign = ""
if change > 0 then
arrow = "↑"
color = "#14866d"
sign = "+"
elseif change < 0 then
arrow = "↓"
color = "#b32424"
sign = "−"
end
local percentage =
string.format("%.1f", math.abs(change))
:gsub("%.", ",")
local variation =
'<span style="color:' .. color
.. '; font-weight:bold;">'
.. arrow .. " " .. sign
.. percentage .. " %</span>"
.. ' <small>(' .. (year - 1)
.. ' → ' .. year .. ')</small>'
return amount
.. '<div style="font-size:90%; margin-top:0.25em;">'
.. variation
.. '</div>'
end
return p
79ux56k2s9n56ur2mfqlmpqiwmpct9y
117694
117692
2026-10-17T12:52:12Z
Gurzil90x
14292
117694
Scribunto
text/plain
-- Module:AmadufWikidata/bac-asen
-- Récupération des revenus et calcul de leur variation.
-- Source des données : Wikidata (P2139).
local p = {}
--------------------------------------------------
-- 1. Récupérer l'année d'une déclaration Wikidata
--------------------------------------------------
local function getYear(statement)
local qualifiers = statement.qualifiers
local dates = qualifiers and qualifiers.P585
for _, date in ipairs(dates or {}) do
local value = date.datavalue
and date.datavalue.value
if value and value.time
and (value.precision or 0) >= 9 then
local year = value.time:match(
"^[%+%-](%d%d%d%d)%-"
)
if year then
return tonumber(year)
end
end
end
return nil
end
--------------------------------------------------
-- 2. Déterminer l'identifiant Wikidata
--------------------------------------------------
local function getItem(frame)
if not mw.wikibase then
return nil
end
local item = mw.text.trim(
frame.args.item or ""
)
if item == "" then
item = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage()
end
if not item or not item:match("^Q%d+$") then
return nil
end
return item
end
--------------------------------------------------
-- 3. Formater un montant
--------------------------------------------------
local function formatAmount(amount)
local number = tostring(amount)
:gsub("^%+", "")
local sign, integer, decimal =
number:match("^(%-?)(%d+)%.?(%d*)$")
if not integer then
return number
end
integer = integer:reverse()
:gsub("(%d%d%d)", "%1 ")
:reverse()
:gsub("^%s+", "")
:gsub("%s+$", "")
decimal = decimal:gsub("0+$", "")
if decimal ~= "" then
return sign .. integer .. "," .. decimal
end
return sign .. integer
end
--------------------------------------------------
-- 4. Récupérer le nom de la devise
--------------------------------------------------
local function getCurrency(unit)
if not unit or unit == "1" then
return ""
end
local unitId = tostring(unit):match("Q%d+$")
if not unitId then
return ""
end
return mw.wikibase.getLabelByLang(unitId, "kab")
or mw.wikibase.getLabelByLang(unitId, "fr")
or mw.wikibase.getLabelByLang(unitId, "en")
or unitId
end
--------------------------------------------------
-- 5. Rassembler les revenus par année
--------------------------------------------------
local function getRevenues(item, property)
local statements =
mw.wikibase.getAllStatements(
item, property or "P2139"
) or {}
local years = {}
for _, statement in ipairs(statements) do
local snak = statement.mainsnak
local value = snak
and snak.datavalue
and snak.datavalue.value
local year = getYear(statement)
if statement.rank ~= "deprecated"
and snak
and snak.snaktype == "value"
and year
and value
and value.amount
and value.unit
and value.unit ~= "1" then
local amount = tostring(value.amount)
local numericAmount = tonumber(amount)
local unit = tostring(value.unit)
if numericAmount
and (property == "P2295"
or property == "P3362"
or numericAmount >= 0) then
local existing = years[year]
if not existing then
years[year] = {
amount = amount,
numericAmount = numericAmount,
unit = unit,
conflict = false
}
elseif existing.amount ~= amount
or existing.unit ~= unit then
-- Plusieurs valeurs différentes
-- pour le même exercice.
existing.conflict = true
end
end
end
end
return years
end
--------------------------------------------------
-- 6. Trouver la dernière année disponible
--------------------------------------------------
local function getLatestYear(years)
local latest = nil
for year in pairs(years) do
if not latest or year > latest then
latest = year
end
end
return latest
end
--------------------------------------------------
-- 7. Afficher les revenus les plus récents
--------------------------------------------------
function p.revenue(frame)
local item = getItem(frame)
if not item then
return ""
end
local years = getRevenues(item)
local year = getLatestYear(years)
if not year then
return ""
end
local data = years[year]
if not data or data.conflict then
return ""
end
local result = formatAmount(data.amount)
local currency = getCurrency(data.unit)
if currency ~= "" then
result = result .. " " .. currency
end
return result .. " (" .. year .. ")"
end
--------------------------------------------------
-- 8. Calculer la variation annuelle
--------------------------------------------------
function p.revenueChange(frame)
local item = getItem(frame)
if not item then
return ""
end
local years = getRevenues(item)
-- Possibilité de choisir une année précise.
local requested = mw.text.trim(
frame.args.year or ""
)
local selectedYear = nil
if requested ~= "" then
if not requested:match("^%d%d%d%d$") then
return ""
end
selectedYear = tonumber(requested)
else
selectedYear = getLatestYear(years)
end
if not selectedYear then
return ""
end
local current = years[selectedYear]
local previous = years[selectedYear - 1]
-- Vérifications avant comparaison.
if not current or not previous then
return ""
end
if current.conflict or previous.conflict then
return ""
end
if current.unit ~= previous.unit then
return ""
end
if previous.numericAmount == 0 then
return ""
end
-- Calcul du pourcentage de variation.
local change =
(current.numericAmount - previous.numericAmount)
/ math.abs(previous.numericAmount) * 100
local arrow = "→"
local color = "#54595d"
local sign = ""
if change > 0 then
arrow = "↑"
color = "#14866d"
sign = "+"
elseif change < 0 then
arrow = "↓"
color = "#b32424"
sign = "−"
end
local percentage = string.format(
"%.1f",
math.abs(change)
):gsub("%.", ",")
return '<span style="color:' .. color
.. '; font-weight:bold;">'
.. arrow .. " "
.. sign .. percentage
.. ' %</span>'
.. ' <small>('
.. (selectedYear - 1)
.. ' → '
.. selectedYear
.. ')</small>'
end
--------------------------------------------------
-- 9. Exporter le module
--------------------------------------------------
function p.diagnostic(frame)
local item = getItem(frame)
if not item then
return "Erreur : identifiant Wikidata absent"
end
local statements =
mw.wikibase.getAllStatements(item, "P2139") or {}
local dates = 0
local references = 0
for _, statement in ipairs(statements) do
if getYear(statement) then
dates = dates + 1
end
if statement.references
and #statement.references > 0 then
references = references + 1
end
end
local years = getRevenues(item)
local results = {}
for _, year in ipairs({2022, 2023, 2024, 2025}) do
local data = years[year]
if not data then
table.insert(results, year .. "=absent")
elseif data.conflict then
table.insert(results, year .. "=conflit")
else
table.insert(results, year .. "=OK")
end
end
return "Déclarations : " .. #statements
.. " ; dates : " .. dates
.. " ; références : " .. references
.. " ; " .. table.concat(results, " ; ")
end
--------------------------------------------------
-- Revenus et variation dans une même sortie
--------------------------------------------------
function p.revenueWithChange(frame)
local revenue = p.revenue(frame)
if revenue == "" then
return ""
end
local change = p.revenueChange(frame)
if change == "" then
return revenue
end
return revenue
.. '<div style="font-size:90%; margin-top:0.25em;">'
.. change
.. '</div>'
end
--------------------------------------------------
-- Résultat net : Wikidata P2295
--------------------------------------------------
function p.netIncome(frame)
local item = getItem(frame)
if not item then
return ""
end
local years = getRevenues(item, "P2295")
local year = getLatestYear(years)
if not year then
return ""
end
local data = years[year]
if not data or data.conflict then
return ""
end
local amount = formatAmount(data.amount)
local currency = getCurrency(data.unit)
if currency ~= "" then
amount = amount .. " " .. currency
end
return amount .. " (" .. year .. ")"
end
--------------------------------------------------
-- Résultat net et variation annuelle
--------------------------------------------------
function p.netIncomeWithChange(frame)
local amount = p.netIncome(frame)
if amount == "" then
return ""
end
local item = getItem(frame)
local years = getRevenues(item, "P2295")
local year = getLatestYear(years)
local current = years[year]
local previous = years[year - 1]
-- Sans comparaison fiable :
-- afficher uniquement le résultat net.
if not current or not previous
or current.conflict or previous.conflict
or current.unit ~= previous.unit
or current.numericAmount <= 0
or previous.numericAmount <= 0 then
return amount
end
local change =
(current.numericAmount - previous.numericAmount)
/ previous.numericAmount * 100
local arrow = "→"
local color = "#54595d"
local sign = ""
if change > 0 then
arrow = "↑"
color = "#14866d"
sign = "+"
elseif change < 0 then
arrow = "↓"
color = "#b32424"
sign = "−"
end
local percentage =
string.format("%.1f", math.abs(change))
:gsub("%.", ",")
local variation =
'<span style="color:' .. color
.. '; font-weight:bold;">'
.. arrow .. " " .. sign
.. percentage .. " %</span>"
.. ' <small>(' .. (year - 1)
.. ' → ' .. year .. ')</small>'
return amount
.. '<div style="font-size:90%; margin-top:0.25em;">'
.. variation
.. '</div>'
end
--------------------------------------------------
-- Tagenfit n urmud : operating income (P3362)
--------------------------------------------------
function p.operatingIncomeWithChange(frame)
local item = getItem(frame)
if not item then
return ""
end
local years = getRevenues(item, "P3362")
local year = getLatestYear(years)
if not year then
return ""
end
local current = years[year]
if not current or current.conflict then
return ""
end
-- Montant, devise et année
local result = formatAmount(current.amount)
local currency = getCurrency(current.unit)
if currency ~= "" then
result = result .. " " .. currency
end
result = result .. " (" .. year .. ")"
-- Vérifier l'année précédente
local previous = years[year - 1]
if not previous
or previous.conflict
or current.unit ~= previous.unit then
return result
end
-- Les pertes nécessitent un traitement distinct.
if current.numericAmount <= 0
or previous.numericAmount <= 0 then
return result
end
-- Calcul de la variation annuelle
local change =
(current.numericAmount - previous.numericAmount)
/ previous.numericAmount * 100
local arrow = "→"
local color = "#54595d"
local sign = ""
if change > 0 then
arrow = "↑"
color = "#14866d"
sign = "+"
elseif change < 0 then
arrow = "↓"
color = "#b32424"
sign = "−"
end
local percentage =
string.format("%.1f", math.abs(change))
:gsub("%.", ",")
local variation =
'<span style="color:' .. color
.. '; font-weight:bold;">'
.. arrow .. " " .. sign
.. percentage .. " %</span>"
.. ' <small>(' .. (year - 1)
.. ' → ' .. year .. ')</small>'
return result
.. '<div style="font-size:90%; margin-top:0.25em;">'
.. variation
.. '</div>'
end
return p
i82fhe13nj1gzggqxqaqh0zxpp1h1pk